https://thuviensach.vn

Tên eBook: Steve Jobs - Hành

Trình Từ Gã Nhà Giàu Khinh

Suất Đến Nhà Lãnh Đạo Kiệt

Xuất

Tác giả: Brent Schlender, Rick

Tetzeli

Thể loại: Tiểu sử, Danh nhân, Khởi

nghiệp

Công ty phát hành: Thái Hà

Nhà xuất bản: NXB Lao Động

https://thuviensach.vn

Trọng lượng vận chuyển (gram): 450

Kích thước: 15.5 x 24 cm

Số trang: 582

Ngày xuất bản: 10-2015

Hình thức: Bìa Mềm

Giá bìa: 155.000 ₫

Ebook: Đào Tiểu Vũ eBook -

www.dtv-ebook.com

Giới thiệu:

https://thuviensach.vn

Steve Jobs - Hành trình từ gã nhà giàu khinh suất đến nhà lãnh đạo kiệt xuất

mang đến câu trả lời cho thắc mắc lớn

nhất của cả thế giới về cuộc đời, sự

nghiệp của CEO và nhà đồng sáng lập

Apple: Làm thế nào một gã trai trẻ kiêu

căng, ngạo mạn và đầy khinh suất, bị

tống cổ ra khỏi chính công ty mà mình

sáng lập ra, lại có thể trở thành một nhà

lãnh đạo có tầm nhìn kiệt suất nhất thời

đại, và làm thay đổi cuộc sống thường

ngày của hàng tỉ con người trên hành tinh

này? Schlender và Tetzeli đã kể một câu chuyện hoàn toàn khác về một con người

có thực đã biết vượt qua những thất bại

của bản thân và học cách tối đa hóa điểm

mạnh của chính mình, dựa trên những câu

chuyện chưa từng đượ https://thuviensach.vn

c tiết lộ từ những

người thân thuộc nhất với Jobs, bao gồm các thành viên trong gia đình Jobs, các

cựu lãnh đạo hàng đầu và những nhân vật

quan trọng nhất là Apple, Pixar và Disney, như Tim Cook, Jony Ive, Eddy Cue, Ad Catmull, John Lasserter,

Robert Iger.

"Chúng tôi muốn mang đến một hiểu biết

sâu hơn về kho kỹ năng và khả năng tiến

bộ không ngừng trong kinh doanh của

Steve Jobs, và những nỗ lực gần như

thần thánh nhằm tạo ảnh hưởng lên thế

giới của anh. Chúng tôi muốn thể hiện

https://thuviensach.vn

những điều đó đã được tiếp năng lượng

một cách phi thường như thế nào bởi tài năng độc đáo của một người tự học, và

bởi chủ nghĩa lý tưởng chân chính cũng

như nỗi ám ảnh đến cuồng dại của anh

đối với các tiêu chuẩn thẩm mĩ khắt khe

nhưng lại rất nhất quán, và ý thức lớn lao

về sứ mệnh của anh. Ngay từ đầu, anh đã

luôn trắc ẩn về những nỗi lo lắng và nhu

cầu của những con người bình thường,

những người muốn tìm thấy các công cụ

mới để trao đổi cho bản thân sức mạnh

và sự tiến bộ trong một thế giới ngày

càng phức tạp, bất hòa và xáo trộn."

https://thuviensach.vn

Trích đoạn

Vào một buổi chiều tháng mười hai lạnh

lẽo năm 1979, Steve Jobs dừng xe tại

bãi đậu xe trong Khu vườn của Thánh A-

La (Garden of Allah), một trung tâm

phục vụ hội nghị và tĩnh dưỡng trên sườn

ngọn núi Mount Tamalpais của hạt

Marin, phía Bắc San Francisco. Trông anh mệt mỏi, thất vọng, tức giận và đến

muộn. Giao thông trên đường 280 và 101

bị tắc nghẽn nhiều nơi trên đường lên từ

Cupertino, và đường xuống phía nam

thung lũng Sillicon, nơi đặt trụ sở chính của công ty anh sáng lập, Apple

Computer, và cũng là nơi anh vừa phải

https://thuviensach.vn

trải qua một cuộc họp hội đồng quản trị

Apple dưới sự chủ trì của Arthur Rock đáng kính. Anh và Rock có rất nhiều bất

đồng ý kiến. Rock đối xử với anh như

một đứa con nít. Rock ưa cấp bậc còn

anh chuộng các quá trình, anh tin rằng

các công ty công nghệ phát triển theo

những cách và nguyên tắc nhất định. Anh

có niềm tin này do đã quan sát thấy nó

phát huy tác dụng, đáng chú ý nhất là tại

Intel, hãng sản xuất chip vĩ đại có trụ sở

tại Santa Clara mà anh ủng hộ ngay từ

những ngày đầu. Rock có lẽ là nhà đầu tư

công nghệ đáng chú ý nhất trong thời đại

của mình, nhưng thực tế thì ban đầu ông

đã trợ giúp Apple một cách miễn cưỡng,

phần nhiều bởi vì ông không vừa mắt với

Steve và đồng sự Stev https://thuviensach.vn e Wozniak. Ông

không nhìn Apple theo cách mà Jobs vẫn nhìn – Steve xem Apple là một công ty khác thường đang thực hiện công việc

nhân tính hóa điện toán với một cơ cấu tổ

chức không có tôn ti trật tự. Rock thì đơn

giản coi Apple như một vụ đầu tư không

hơn không kém. Steve cảm thấy các cuộc

họp ban điều hành với Rock không tạo ra

động lực và chỉ khiến anh thêm nhụt chí;

anh đã trông đợi chuyến đi dài trên chiếc

xe mui trần phóng tới Marin sẽ giúp anh

thoát khỏi mùi hôi thối cũ rích của cuộc

tranh luận kéo dài dường như tới vô tận.

https://thuviensach.vn

Mời các bạn đón đọc Steve Jobs - Hành

Trình Từ Gã Nhà Giàu Khinh Suất Đến Nhà Lãnh Đạo Kiệt Xuất của tác giả

Brent Schlender và Rick Tetzeli.

https://thuviensach.vn

Dành tặng Leorna, vị cứu

tinh của tôi, rất nhiều lần.

— BS

Dành tặng Mari, mãi mãi.

“Không phải lúc nào người ta

cũng có thể vừa là người bạn tốt

vừa là một người viết tốt.”

— RT

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU

(Cho bản tiếng Việt)

Khi được hỏi theo bạn, công ty

nào đã thay máu toàn bộ ngành

công nghiệp máy tính toàn cầu,

chúng tôi tin rằng đa phần các bạn

đều khẳng định đó chính là Apple.

Apple không chỉ thay đổi ngành

công nghiệp máy tính, nó còn làm

được điều mà con người chưa từng

hình dung đến trước khi nó ra đời,

thay đổi hoàn toàn lối sống thường

ngày của hàng tỉ người trên toàn thế

https://thuviensach.vn

giới. Nhờ ai và làm như nào, Apple

thực hiện được sứ mệnh đó? Câu trả

lời thường gắn liền với tên tuổi của

phù thủy công nghệ, người vẫn được

cho là “nửa thiên thần, nửa ác quỷ”

– Steve Jobs.

Câu chuyện về thân thế, cuộc đời

và sự nghiệp của Steve Jobs chưa

bao giờ ngừng thu hút, chưa bao giờ

ngừng gây tò mò đối với những tín

đồ của Apple. Đã có rất nhiều cuốn

sách, dày có, mỏng có, viết về cuộc

đời của Steve, tái hiện hình ảnh một

con người xuất chúng với bộ óc

thiên tài, một người độc đoán, coi

trọng bản thân hơn tất thảy, có thể

đạp bằng mọi thứ xung quanh, bất

https://thuviensach.vn

chấp cả tình bạn, tình yêu để đạt

được điều mình muốn. Nhưng

chúng tôi biết, chưa bao giờ những

lời nhận xét có phần phiến diện đó

thỏa mãn được độc giả – những

người vẫn luôn tin rằng ở góc nào đó

trong cuộc đời của Steve là những

nét tính cách khác, những tính cách

của “con người nhân văn” – yếu tố

cơ bản để làm nên những tuyệt

phẩm công nghệ cho đời, bởi chắc

chắn không một “hôn quân” nào có

thể làm nên một đế chế vĩ đại, tạo ra

những kiệt tác nghệ thuật mà tất cả

nhân loại đều say đắm như một “tôn

giáo” riêng. Chính vì thế, với Steve

Jobs – Hành trình từ gã nhà

giàu khinh suất đến nhà lãnh

https://thuviensach.vn

đạo kiệt xuất, chúng tôi muốn mang đến cho các bạn một hình ảnh

hoàn toàn khác về Steve: một Steve

tình cảm, giàu lòng trắc ẩn với con

người, trân quý nhân tài với khả

năng dùng người siêu việt, thiết tha

với cái đẹp bằng “sự hoàn mỹ đã

được định hình hoàn chỉnh” từ khi

còn rất trẻ, tôn thờ các chuẩn mực

đỉnh cao, một Steve ương ngạnh,

nông nổi, ngông cuồng, một Steve

thất bại, nhưng rồi biết học hỏi, biết

nỗ lực vượt bậc để thành một trong

những thiên tài sáng giá nhất thời

đại chúng ta. Như Jim Collins đã nói

khi nhận xét về Steve: “Không một

nhà lãnh đạo nào xuất chúng ngay

https://thuviensach.vn

từ ban đầu, tất thảy họ đều phải trưởng thành dần dần qua năm

tháng. Và Steve cũng vậy!”

Steve Jobs – Hành trình từ

gã nhà giàu khinh suất đến

nhà lãnh đạo kiệt xuất được hai

trong số những nhà báo kỳ cựu nhất

của Thung lũng Silicon viết nên, một

trong hai người – Brent Schlender –

là bạn của Steve Jobs trong 25 năm,

đồng thời có quan hệ tốt với những

người thật sự thân thiết với Steve.

Những câu chuyện được vẽ ra trong

cuốn sách này chân thực, sống động

như thể đang diễn ra trước mắt

chúng ta, và là những chia sẻ chưa

https://thuviensach.vn

bao giờ được tiết lộ với báo giới từ

những nhân vật nổi tiếng như Tim Cook, Eddy Cue, Larry Ellison, Jony

Ive… Thông qua những câu chuyện

này, độc giả có thể thấy được những

sáng tạo, những nỗ lực chưa bao giờ

ngừng nghỉ của Steve nhằm đạt tới

những tiêu chuẩn cao nhất trong

mọi việc mình làm, những trăn trở

và lòng trắc ẩn chưa bao giờ nguôi

của Steve đối với con người, khao

khát mang đến cho con người những

điều mà bản thân họ chưa từng hình

dung đến, như ông từng nói: “Khách

hàng không bao giờ biết họ muốn gì

cho đến khi chúng ta chỉ ra cho họ.”

Chúng tôi tin rằng, cuốn sách

https://thuviensach.vn

này, ngoài tinh thần chung là mang

đến cho độc giả sự thông hiểu sâu sắc hơn, toàn vẹn hơn về con người

Steve, về những sự kiện, biến động,

thành công và cả thất bại đã tạo

hình nên một Steve vĩ đại về sau, thì

còn truyền tải một thông điệp đến

tất cả mọi người, dù công việc bạn

đang làm là gì, đó là: hãy luôn đặt ra

tiêu chuẩn cao nhất cho tất thảy mọi

thứ mình làm.

Chúng tôi hy vọng rằng, cuốn

sách sẽ mang đến cho các bạn một

cái nhìn bao quát hơn, chân thực và

nhân văn hơn về Steve, hiểu rõ hơn

những gì đã giúp ông xây dựng nên

một Apple vĩ đại, hùng mạnh và tinh

https://thuviensach.vn

tế như ngày nay, bởi báo chí và

những cuốn sách khác đã tạo nên

hình ảnh một con người mà như

Tim Cook nói trong cuốn sách này:

“Con người mà tôi đọc được trong

cuốn sách đó là người tôi chưa bao

giờ muốn làm việc cùng trong suốt

thời gian qua.”

Chúng tôi xin chân thành cảm

ơn ông Trần Trọng Thành – Chủ tịch

Hội đồng quản trị Công ty Vinapo,

đơn vị nghiên cứu phát triển

Alezaa.com – người đã gợi ý và hỗ

trợ chúng tôi rất nhiều trong việc

hoàn thành cuốn sách này.

Trân trọng giới thiệu cùng độc

giả.

https://thuviensach.vn

Hà Nội, tháng 9 năm 2015

TS. Nguyễn Mạnh Hùng

Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám

đốc Công ty Sách Thái Hà

https://thuviensach.vn

MỤC LỤC

Lời giới thiệu

Lưu ý của tác giả

Lời nói đầu

Chương 1 Steve Jobs tại Khu vườn của

Thánh A-La

Chương 2 “Tôi từng không muốn trở

thành doanh nhân”

Chương 3 Đột phá và vấp ngã

Chương 4 NeXT là gì? https://thuviensach.vn

Chương 5 Đánh cược bên lề

Chương 6 Chuyến viếng thăm của Bill

Gates

Chương 7 May mắn

Chương 8 Những gã đần, những kẻ đáng

ghét và những người bảo vệ

Chương 9 Chắc có lẽ họ điên

Chương 10 Tin vào bản năng

Chương 11 Làm hết sức mình

Chương 12 Hai quyết định

Chương 13 Stanford

https://thuviensach.vn

Chương 14 Nơi trú ẩn an toàn cho Pixar

Chương 15 Một thiết bị toàn vẹn

Chương 16 Điểm mù, oán giận và những

cú hích

Chương 17 “Cứ nói với họ rằng tôi là

một gã khốn”

Chú thích nguồn

https://thuviensach.vn

LƯU Ý CỦA TÁC GIẢ

Cuốn sách này là công trình của

hai tác giả. Hai chúng tôi đã làm

việc với nhau trong nhiều năm,

từ thời cùng làm ở tạp chí Fortune.

Với cuốn sách Steve Jobs – Hành

trình từ gã nhà giàu khinh suất đến

nhà lãnh đạo kiệt xuất, chúng tôi đã

bỏ ra ba năm để cùng nhau nghiên

cứu, phỏng vấn, gỡ băng, viết và biên

tập. Và để thuận tiện cho độc giả,

trong câu chuyện bạn sắp đọc dưới

đây, chúng tôi quyết định sử dụng

ngôi thứ nhất số ít xuyên suốt cuốn

https://thuviensach.vn

sách để ám chỉ Brent. Brent là người

có mối quan hệ mật thiết với Steve Jobs gần một phần tư thế kỷ, vậy

nên việc sử dụng đại từ Tôi sẽ giúp

chúng tôi kể câu chuyện của mình

dễ dàng hơn.

https://thuviensach.vn

LỜI NÓI ÐẦU

“Anh là người mới phải không?”

– đó là những từ đầu tiên anh

nói với tôi. (Lời cuối cùng, 25

năm sau, là “Tôi xin lỗi”.) Anh ấy đã

đổi vai trò với tôi. Xét cho cùng, tôi

là một phóng viên. Người được cho

là sẽ đặt ra các câu hỏi.

Tôi đã được cảnh báo về những

thử thách có một không hai khi

phỏng vấn Steve Jobs. Buổi tối trước

đó, trên bàn nhậu, các đồng nghiệp

mới của tôi ở văn phòng San

https://thuviensach.vn

Francisco của tạp chí Wall Street

Journal đã cảnh báo tôi nên mặc áo chống đạn trong buổi gặp đầu tiên

này. Một trong số họ nói, nửa đùa

nửa thật, rằng việc phỏng vấn Jobs

giống một cuộc chiến nhiều hơn là

đặt câu hỏi. Đó là tháng 4 năm 1986

và Jobs đã là một huyền thoại của

tạp chí. Trong văn phòng còn lưu

truyền một truyền thuyết khẳng

định rằng Steve đã mắng mỏ một

phóng viên khác bằng cách đặt câu

hỏi thẳng tuột: “Anh không hiểu

một chút nào sao, không một chút

gì về những điều chúng ta đang thảo

luận?”

Tôi có nhiều kinh nghiệm với

https://thuviensach.vn

những chiếc áo chống đạn thật sự

khi làm công việc đưa tin ở Trung Mỹ trong suốt những năm đầu thập

niên 1980. Tôi chủ yếu có mặt ở El

Salvador và Nicaragua, nơi tôi

phỏng vấn mọi người từ tài xế lái xe

tải băng qua khu vực chiến tranh,

tới các cố vấn quân sự của Mỹ giữa

rừng nhiệt đới, tới các chỉ huy của

lực lượng chống đối tại nơi ẩn náu,

hay tới các Tổng thống trong phủ của

họ. Trong các nhiệm vụ khác, tôi đã

gặp và nói chuyện với các tỉ phú như

T. Boone Pickens, H. Ross Perot và

Lý Gia Thành, với người đoạt giải

thưởng Nobel như Jack Kilby, với

các ngôi sao nhạc rock hay thần

tượng điện ảnh, những cá nhân từ bỏ

https://thuviensach.vn

chủ nghĩa đa thê hay thậm chí bà của những người thích làm ra vẻ

mình là kẻ ám sát. Tôi không phải là

người dễ bị hăm dọa. Tuy nhiên,

trong toàn bộ chuyến đi kéo dài 20

phút từ nhà ở San Mateo, California

tới trụ sở của NeXT Computer ở Palo

Alto, tôi đã nghiền ngẫm và bứt rứt

về việc làm thế nào để phỏng vấn

Jobs một cách tốt nhất.

Một phần băn khoăn của tôi do

thực tế rằng, đó là lần đầu tiên trong

trải nghiệm là một nhà báo, tôi đi

phỏng vấn một lãnh đạo doanh

nghiệp xuất chúng trẻ hơn mình.

Tôi bấy giờ 32 tuổi, còn Jobs 31 và

https://thuviensach.vn

đã nổi tiếng khắp thế giới. Cùng với

Bill Gates, anh được săn đón vì đã sáng lập nên ngành công nghiệp

máy tính cá nhân. Rất lâu trước khi

chứng nghiện Internet bắt đầu sinh

ra hàng loạt tài năng trẻ, Jobs đã là

ngôi sao sáng chói độc nhất vô nhị

trên bầu trời công nghệ, với bản lý

lịch hoành tráng. Các bảng mạch mà

anh ấy cùng Steve Wozniak lắp ráp

tại ga-ra ô tô ở Los Altos là khởi

nguồn của một công ty tỉ đô. Máy

tính cá nhân dường như có tiềm

năng vô hạn, và với tư cách là nhà

sáng lập Apple Computer, Steve

Jobs là gương mặt đại diện cho tất

thảy các tiềm năng đó. Nhưng rồi,

vào tháng 9 năm 1985, anh từ chức,

https://thuviensach.vn

không lâu sau khi thông báo với ban điều hành của công ty rằng anh đang

lôi kéo một vài nhân viên chủ chốt

của Apple tham gia cùng anh thành

lập công ty mới sản xuất máy tính

“trạm” (computer “Workstations”).

Các phương tiện truyền thông ăn

khách đã mổ xẻ cặn kẽ sự ra đi của

anh, cả hai tạp chí Fortune và

Newsweek đều đặt sự kiện nhục nhã

đó lên trang bìa của họ.

Trong vòng sáu tháng sau, chi

tiết về công ty khởi nghiệp mới của

Steve được giữ kín, một phần vì

Apple đệ đơn kiện để ngăn chặn việc

anh bòn rút nhân viên của họ.

https://thuviensach.vn

Nhưng cuối cùng thì Apple cũng

dừng việc kiện tụng. Và bấy giờ, theo một nhân viên thuộc phòng quan hệ

công chúng của Jobs, người đã gọi

cho sếp của tôi ở Journal, Steve

đang muốn thực hiện một cuộc

phỏng vấn với các xuất bản phẩm

lớn trong giới kinh doanh. Anh đã

sẵn sàng khởi động điệu múa quạt

giữa chốn công cộng để bắt đầu tiết

lộ chi tiết về điều NeXT thực sự đang

làm. Tôi đã hoàn toàn bị mê hoặc,

nhưng đồng thời cũng cảm thấy cần

phải thận trọng; tôi không muốn gục

ngã trước quý ngài Jobs có sức lôi

cuốn đặc biệt mà thiên hạ ai cũng

biết.

https://thuviensach.vn

CHUYẾN ĐI VỀ PHÍA NAM tới Palo

Alto là cuộc hành trình xuyên qua

lịch sử của Thung lũng Silicon. Từ

Đường 92 tại hạt San Mateo qua tới

quốc lộ Interstate 280, con đường

tám làn với khung cảnh “đồng quê”

chạy dọc theo các hồ San Andrea và

Crystal Springs Reservoir, nơi chứa

nước uống cho San Francisco được

dẫn từ dãy núi Sierras; qua khu dân

cư đầy phô trương của những ông

chủ quỹ đầu tư mạo hiểm dọc theo

đường Sand Hill Road ở Menlo Park

và băng qua trung tâm nghiên cứu

cơ bản quốc gia Stanford Linear

Accelerator quanh co kéo dài

khoảng 1,6 km, phòng nghiên cứu

https://thuviensach.vn

này nằm phía dưới con đường không thu phí và rạch một vết vào phong

cảnh xung quanh giống như một nếp

đứt gãy do áp lực; qua kính thiên

văn vô tuyến “chiếc đĩa của

Stanford” và những cây sồi được

trang trí công phu nằm rải rác lấm

tấm trong vành đai xanh rộng phía

sau khu vực trường đại học. Những

cơn mưa đông và xuân đã làm cỏ

thảo nguyên trên các quả đồi sống

lại, trong phút chốc biến từ màu

vàng xám xịt thường thấy thành

màu xanh như một sân gôn và điểm

xuyết vào đó là những mảng hoa dại

màu cam, tím và vàng. Tôi vẫn còn

lạ lẫm với khu vực Vịnh tới mức

https://thuviensach.vn

chưa nhận ra rằng đây là khoảng

thời gian đẹp nhất trong năm để lái

xe tới đây.

Ở lối ra – đường Page Mill – là

địa chỉ của Hewlett-Packard, tập

đoàn ALZA ban đầu là nhà tiên

phong về công nghệ sinh học, các

công ty phát triển nhanh chóng của

Thung lũng Silicon như hãng tư vấn

Andersen (nay gọi là Accenture), và

hãng luật Wilson Sonsini Goodrich

& Rosati. Nhưng đầu tiên bạn sẽ tới

Công viên Nghiên cứu thuộc quyền

sở hữu của Đại học Stanford, với

những lùm cây của các phòng thí

nghiệm Nghiên cứu và Phát triển

https://thuviensach.vn

(R&D) thấp, nằm sát mặt đất cùng

nhiều không gian rộng phủ đầy cỏ.

Trung tâm nghiên cứu Palo Alto

danh tiếng của Xerox (PARC), nơi

lần đầu tiên Steve nhìn thấy chiếc

máy tính với con chuột và giao diện

màn hình “nhị phân” sinh động.

Đây là nơi anh ấy chọn để đặt trụ sở

của NeXT.

Một cô gái trẻ thuộc hãng chịu

trách nhiệm về mảng quan hệ công

chúng cho NeXT – Allison Thomas

Associates – dẫn tôi qua tòa văn

phòng hai tầng chật hẹp xây bằng

kính và bê tông tới một phòng hội

thảo nhỏ, nhìn ra bên ngoài là một

bãi đỗ xe còn trống một nửa. Steve

https://thuviensach.vn

đang đợi ở đó. Anh gật đầu chào đón

tôi, đề nghị cô gái ra ngoài và trước khi tôi tìm thấy chỗ ngồi, anh dạm

hỏi tôi với câu hỏi đầu tiên đó.

Tôi không chắc liệu Steve có

muốn một câu trả lời ngắn ngọn

kiểu “đúng” hoặc “không đúng”, hay

anh chỉ tò mò một cách thành thật

về con người và xuất xứ của tôi. Tôi

cho là ý thứ hai, nên bắt đầu liệt kê

những nơi và lĩnh vực tôi viết cho

Journal. Ngay sau khi lấy bằng sau

đại học tại Đại học Kansas, tôi

chuyển tới Dallas để làm báo, tại đây

tôi viết về hàng không và điện tử, vì

các tập đoàn sản xuất hàng điện tử

Texas Instruments và Radio Shack

https://thuviensach.vn

đặt tại đó. Trong thời gian này, tôi

được nhiều người biết tới nhờ bài về

tiểu sử của kẻ đã ám sát Tổng thống

Reagan năm 1981, John Hinckley,

người con được thừa kế sự giàu có từ

người cha buôn bán dầu mỏ vùng

Texas.

“Anh tốt nghiệp trung học phổ

thông năm nào?”, anh xen vào lời

tôi. “Năm 1972”, tôi trả lời, “và tôi đã

mất bảy năm học ở trường đại học

nhưng chưa bao giờ lấy được bằng

thạc sĩ”. “Đó cũng là thời điểm tôi

tốt nghiệp phổ thông trung học”,

anh ngắt lời. “Vậy là chúng ta trạc

tuổi nhau”. (Về sau tôi phát hiện ra

rằng anh đã nhảy một lớp.)

https://thuviensach.vn

Rồi tôi giải thích rằng tôi dành hai năm ở Trung Mỹ và Hồng Kông

để viết và đưa tin về các vấn đề địa

chính trị cho Journal, và một năm ở

Los Angeles, trước khi lanh lợi kiếm

được công việc mơ ước ở San

Francisco. Đến đây, câu chuyện bắt

đầu giống một cuộc phỏng vấn tuyển

dụng. Trừ một điều rằng Jobs không

mấy phản ứng trước tất cả các câu

trả lời của tôi.

“Vậy anh có biết bất cứ thứ gì về

máy tính không?”, anh hỏi, một lần

nữa lại ngắt lời tôi. “Không có phóng

viên nào của các tờ báo lớn biết chút

gì về máy tính cả”, anh thêm vào và

https://thuviensach.vn

lắc đầu với vẻ chiếu cố. “Người cuối

cùng viết về tôi cho tạp chí Wall Street Journal thậm chí còn không

phân biệt được bộ nhớ máy tính và

một chiếc đĩa mềm!”

Đến lúc đó tôi cảm thấy chân

mình đứng vững hơn đôi chút. “À,

một cách chính thức thì tôi học

chuyên ngành ngôn ngữ, nhưng tôi

đã lập trình một vài trò chơi điện tử

đơn giản và thiết kế những cơ sở dữ

liệu liên quan trên hệ thống máy

tính ở trường đại học”. Mắt anh đảo

ngược, lộ vẻ chán nản. “Trong một

vài năm, tôi đã làm việc nhiều đêm

bên chiếc máy tính nhỏ NCR, xử lý

các giao dịch hàng ngày cho bốn

https://thuviensach.vn

ngân hàng”. Anh bắt đầu nhìn chằm

chằm ra ngoài cửa sổ. “Và tôi đã mua một chiếc máy tính IBM ngay

trong ngày đầu nó ra lò. Tại hãng

bán lẻ Businessland. Ở Dallas. Số

thứ tự của nó bắt đầu với tám con số

0. Và tôi đã cài đặt hệ điều hành

CP/M trước tiên. Tôi chỉ cài MS-

DOS khi tôi bán nó trước khi

chuyển tới Hồng Kông, theo mong

muốn của người mua.”

Khi đang đề cập tới những hệ

điều hành thuở ban đầu đó và sản

phẩm của đối thủ cạnh tranh, anh tỏ

vẻ hăng hái hẳn lên. “Tại sao anh

không dùng một chiếc Apple II?”,

anh hỏi.

https://thuviensach.vn

Một câu hỏi hay, nhưng nghiêm

túc mà nói… tại sao tôi lại để anh

chàng này phỏng vấn mình?

“Tôi chưa bao giờ mua sản phẩm

của Apple”, tôi thừa nhận, “nhưng

bây giờ tôi đang ở đây, tôi đã nói

chuyện để tạp chí Journal mua cho

tôi một chiếc Fat Mac”. Tôi đã

thuyết phục những ông chủ ở New

York rằng nếu để tôi viết về Apple,

tôi sẽ thân thuộc hơn với những

chiếc máy mới nhất của họ. “Tôi đã

sử dụng nó được vài tuần. Cho đến

bây giờ, tôi thích nó hơn chiếc máy

tính cá nhân nhiều”.

Tôi dần mở được https://thuviensach.vn

ổ khóa. “Hãy

đợi cho đến khi anh quan sát thấy thứ mà chúng tôi sắp chế tạo ở đây”,

anh nói với tôi. “Anh sẽ muốn tống

khứ cái Fat Mac đó đi”. Cuối cùng

chúng tôi cũng chạm tới điểm quan

trọng của cuộc phỏng vấn, cái đích

mà Steve muốn ngay từ lúc đầu –

anh có thể kể cho tôi nghe cách anh

sẽ vượt qua được công ty do mình

sáng lập và chiến thắng những

người, đáng chú ý nhất là Tổng giám

đốc điều hành của Apple – John

Sculley – người đã trục xuất anh

khỏi vương quốc của mình.

Bây giờ đến lượt anh nhận các

câu hỏi của tôi, mặc dù không phải

https://thuviensach.vn

lúc nào anh cũng trả lời chúng một

cách trực tiếp. Chẳng hạn, tôi tò mò về trụ sở trống rỗng một cách kì lạ.

Liệu mọi người thực sự sẽ lắp ráp

những chiếc máy tính ở đây? Trông

nó không hề giống một nơi sản xuất.

Liệu anh sẽ đầu tư toàn bộ hay kêu

gọi một vài nhà đầu tư? Bán tất cả cổ

phiếu Apple, chỉ giữ lại một cổ

phiếu, mang lại cho anh khoản lợi

nhuận 70 triệu đô la, nhưng như vậy

là chưa đủ để nuôi một công ty tham

vọng đến nhường này. Đôi lúc, anh

đổi hướng câu chuyện sang những

chủ đề hoàn toàn không liên quan.

Giữa lúc nói chuyện, anh uống nước

nóng bốc khói trong một chiếc cốc

thủy tinh chuyên dùng để uống bia.

https://thuviensach.vn

Anh giải thích rằng một ngày nọ khi hết trà, anh chợt nhận ra là mình

cũng thích nước thật nóng. “Nó làm

tôi dịu đi theo cùng một cách”, anh

nói. Cuối cùng anh cũng hướng cuộc

hội thoại quay trở lại chủ đề cũ: giáo

dục cao hơn cần những chiếc máy

tính tốt hơn, và chỉ có NeXT cung

cấp được sản phẩm này. Công ty

đang làm việc cùng với Stanford và

Carnegie Mellon, hai trường đại học

có các khoa Khoa học máy tính rất

uy tín. “Họ sẽ là những khách hàng

đầu tiên của chúng tôi.”

Bất chấp sự lẩn tránh không trả

lời một cách trực tiếp và sự quyết

https://thuviensach.vn

tâm theo đuổi một thông điệp duy

nhất, Jobs vẫn thể hiện một dáng vẻ

đầy sinh động. Niềm tin mãnh liệt

vào bản thân của Steve làm tôi như

cuốn theo từng lời nói của anh.

Steve sử dụng những câu nói có cấu

trúc chặt chẽ, ngay cả khi cố gắng trả

lời một câu hỏi bất ngờ. 25 năm sau,

tại lễ tưởng niệm Steve, vợ anh,

Laurene, đã xác nhận rằng anh sở

hữu “sự hoàn mỹ đã được định hình

hoàn chỉnh” từ khi còn rất trẻ. Sự tự

tin vào óc phán đoán và khiếu thẩm

mỹ đó của bản thân đến từ những

câu trả lời của anh. Nó cũng thể hiện

qua thực tế, khi tôi nhận ra từ diễn

biến của cuộc nói chuyện, rằng anh

quả là đang phỏng vấn tôi, kiểm tra

https://thuviensach.vn

tôi để xem liệu tôi có “thẩm thấu”

được điều đặc biệt về những gì anh

đã, đang và sẽ làm ở NeXT không.

Sau này, tôi mới nhận ra rằng đó là

vì Steve muốn bất cứ cái gì viết về

anh, về công việc của anh đều phải

đạt tiêu chuẩn chất lượng cao do

chính anh đặt ra. Ở giai đoạn này

của cuộc đời, anh nghĩ rằng anh có

khả năng làm công việc của người

khác tốt hơn họ làm – đây là thái độ

hẳn nhiên sẽ khiến các nhân viên

của anh phải lo lắng.

Cuộc phỏng vấn kéo dài 45 phút.

Các kế hoạch mà anh vạch ra cho

NeXT mới chỉ ở dạng phác thảo; hóa

https://thuviensach.vn

ra đây là một dấu hiệu cảnh báo sớm

về những bất ổn mà công ty sẽ phải đối mặt trong những năm về sau.

Tuy nhiên, có một điều hữu hình

mà anh rất muốn thảo luận: logo của

NeXT. Anh đưa cho tôi một cuốn

sách quảng cáo nhỏ giải thích sự

phát triển sáng tạo của biểu tượng

trang nhã mà Paul Rand đã thiết kế.

Cuốn sách cũng được thiết kế bởi

chính Rand, với những chiếc lá mờ

ảo bóng bẩy, tách biệt những trang

giấy dày và mịn, được dập nổi với

hướng dẫn từng bước cách anh đi tới

quyết định sử dụng một hình ảnh

được nói trong “nhiều ngôn ngữ thị

giác khác nhau”. Logo là một hình

lập phương đơn giản với từ NeXT

https://thuviensach.vn

được viết lần lượt theo thứ tự chữ cái với “màu đỏ tươi tương phản với đỏ

hồng và xanh lá cây, màu vàng

tương phản với màu đen (sự tương

phản màu sắc mạnh nhất có thể)”,

và “lơ lửng ở một góc 28 độ”, theo

như diễn tả trong cuốn sách nhỏ.

Lúc bấy giờ, Rand được xem là một

trong những nhà thiết kế đồ họa

hàng đầu của Mỹ; ông nổi tiếng vì đã

tạo ra logo cho IBM, ABC

Television, UPS, Westinghouse

cùng nhiều công ty khác. Để có cuốn

sách nhỏ này và bản nháp của một

chiếc logo còn chưa chính thức được

chọn, Jobs sẵn lòng nói lời từ biệt

với 100.000 đô la. Sự phung phí đó,

https://thuviensach.vn

mặc dù để theo đuổi sự hoàn hảo, là phẩm chất không giúp ích gì được

cho Jobs tại NeXT.

TÔI ĐÃ KHÔNG viết câu chuyện

nào sau buổi gặp gỡ đó. Một chiếc

logo đầy hình tượng cho một công ty

còn trong trứng nước chưa đủ để

được coi là một bản tin, dù người đặt

và người thiết kế nó có là ai đi nữa.

(Bên cạnh đó, bấy giờ tạp chí Wall

Street Journal cũng chưa bao giờ

xuất bản tranh ảnh; thực tế thì tờ

báo không bao giờ in bất cứ thứ gì có

màu sắc. Vì vậy ngay cả khi tôi

https://thuviensach.vn

muốn viết về chiếc phù hiệu mới

sáng bóng của Steve thì vẻ đẹp tinh tế, huyền ảo của nó cũng khó mà

truyền tải được tới các độc giả,

những người lúc đó ít quan tâm tới

việc thiết kế hình ảnh.)

Không viết một bài đặc biệt nào

là phát súng đầu tiên trong sự đàm

phán kéo dài suốt 25 năm đánh dấu

mối quan hệ của chúng tôi. Như với

hầu hết các mối quan hệ phóng

viên/nguồn tin khác, có một lý do

khiến Steve và tôi muốn liên lạc với

nhau: Chúng tôi có thứ mà người

kia cần. Tôi có thể đưa anh lên trang

nhất của Wall Street Journal và, sau

đó là trang bìa của tạp chí Fortune;

https://thuviensach.vn

còn anh ấy có câu chuyện mà độc giả

của tôi muốn đọc. Tôi muốn viết tốt hơn và sớm hơn tất cả các phóng

viên khác. Anh thường muốn tôi viết

về các sản phẩm mới; còn độc giả của

tôi muốn biết về anh, nếu không

hơn thì cũng nhiều như muốn biết

về sản phẩm. Anh muốn tôi chỉ ra

tất cả ưu điểm của sản phẩm, đặc

tính và vẻ đẹp trong quá trình sáng

tạo ra nó; còn tôi thì muốn đứng sau

cánh gà và theo dõi những sóng gió

mà công ty của Steve phải đối mặt

khi cạnh tranh để đưa tin. Đây là chủ

đề ngầm trong hầu hết các giao dịch

giữa chúng tôi: một sự trao đổi trong

đó mỗi người hy vọng sẽ thuyết phục

bằng cách tâng bốc người kia vào

https://thuviensach.vn

một dạng giao dịch có lợi. Đối với Steve, điều này giống như trong trò

chơi bài, nơi mà có hôm tôi cảm

thấy chúng tôi cùng phe trong trò

chơi bốn người nhưng hôm sau lại

thấy mình chỉ như một kẻ non nớt

cầm trên tay bộ bài có lá bài cao

nhất chỉ là tám trong trò xì tố(1).

Thường thì anh ấy làm tôi cảm thấy

như thể anh nắm đằng chuôi – dù

điều này có thể đúng hoặc không.

Bất chấp thực tế rằng Journal

không đăng bất cứ bài gì về Steve

vào lúc đó, Steve nói với Cathy

Cook, một cựu binh ở Thung lũng

Silicon đang làm việc cho Allison

https://thuviensach.vn

Thomas, rằng cuộc phỏng vấn diễn

ra tốt đẹp và anh ấy nghĩ tôi cũng

“ổn đấy”. Thỉnh thoảng, anh ấy lại

yêu cầu Cathy mời tôi tới NeXT để

cập nhật thông tin. Một cách thẳng

thắn thì không có nhiều thứ đáng để

đưa tin, ít nhất theo quan điểm của

Journal – tôi đã không viết gì đáng

kể về NeXT cho đến năm 1988, khi

Steve cuối cùng cũng tiết lộ chiếc

máy tính trạm đầu tiên của công ty.

Nhưng các chuyến viếng thăm luôn

kích thích trí tò mò và tiếp thêm

sinh lực cho tôi.

Một lần anh gọi tôi tới, hồ hởi

báo về việc thuyết phục Ross Perot

đầu tư 20 triệu đô la vào NeXT. Từ

https://thuviensach.vn

vẻ bề ngoài mà nói, họ là một cặp

đôi cọc cạch nhất: Perot, một cựu binh hải quân để tóc húi cua, bảo

thủ, cực kì yêu nước, đang đầu tư

vốn cho một người nguyên là dân

hip-pi, vẫn thích đi chân trần, ăn

chay và không tin vào việc sử dụng

chất khử mùi. Tuy nhiên, giờ đây tôi

đã biết về Steve đủ để hiểu rằng anh

và Perot, người tôi từng phỏng vấn

vài lần, thực ra là những tâm hồn

đồng điệu: cả hai đều là những người

tự học theo trường phái duy tâm, có

phong cách riêng. Tôi nói với anh

rằng anh nhất thiết phải tới thăm

Perot ở phòng làm việc tại

Electronic Data Systems (EDS) ở

Dallas, nếu không vì một lý do nào

https://thuviensach.vn

khác thì cũng là ngắm bộ sưu tập đồ

sộ những công trình điêu khắc đại

bàng và dãy cờ Mỹ dàn hàng theo

con đường lái xe ở trụ sở chính.

Steve cười và đảo mắt đầy thích thú:

“Đã ở đó và làm vậy”. Anh hỏi liệu

tôi có nghĩ rằng anh bị điên vì thích

Perot không. “Làm sao người ta có

thể không thích Perot một chút nào

sau khi đã gặp ông ấy?”, tôi trả lời.

“Ông ấy vui tính đấy.” Steve cười

khúc khích đồng ý, rồi thêm vào:

“Một cách nghiêm túc thì tôi nghĩ

mình có thể học hỏi nhiều điều từ

ông ấy”.

Trải qua thời gian, việc chúng tôi

https://thuviensach.vn

cùng độ tuổi trở thành một chiếc cầu

nối hơn là rào chắn. Steve và tôi đều trải qua những sự kiện trọng đại của

tuổi thanh niên giống nhau. Tôi có

thể nói điều tương tự về Bill Gates,

người mà tôi cũng theo dõi và đưa

tin một cách rộng rãi, nhưng anh ấy

không phải là sản phẩm của những

trường công hay sự giáo dục của tầng

lớp lao động. Cả ba chúng tôi né

tránh được bom đạn trong cuộc

chiến tranh Việt Nam vì nghĩa vụ

quân sự bắt buộc được bãi bỏ khi

chúng tôi 18 tuổi. Tuy nhiên, so với

Bill thì Steve và tôi là sản phẩm rõ

ràng hơn của một thế hệ phản đối

chiến tranh, ưa chuộng tình yêu và

hòa bình. Chúng tôi là những người

https://thuviensach.vn

thích âm nhạc, mê tít những máy

móc cải tiến và chúng tôi không ngại

thử nghiệm những trải nghiệm và ý

tưởng mới lạ. Steve là con nuôi, và

chúng tôi thỉnh thoảng có nói về

chuyện này, nhưng khía cạnh giáo

dục đó gần như chưa từng có tác

động lớn nào lên trí tuệ và sự phát

triển văn hóa của Steve giống như

bối cảnh chính trị, xã hội – và chiếc

hộp cát đồ chơi công nghệ cao –

rộng lớn hơn gắn liền với tuổi thơ

của chúng tôi.

Trong những năm khởi đầu đó,

Steve có một lý do quan trọng để

nuôi dưỡng mối quan hệ với tôi.

https://thuviensach.vn

Trong thế giới máy tính biến động

không ngừng những năm cuối thập

niên 1980, việc tạo dựng sự hồi hộp,

ngóng đợi đối với sản phẩm lớn tiếp

theo của anh là vô cùng quan trọng

để thu hút khách hàng và các nhà

đầu tư tiềm năng, điều này càng ý

nghĩa hơn nếu biết rằng NeXT cần

tới 5 năm để sản xuất ra một chiếc

máy tính có khả năng hoạt động.

Trong suốt cuộc đời, Steve có một

cảm giác mãnh liệt và giá trị chiến

thuật của thông tin báo chí; đây chỉ

là một phần mà Regis McKenna,

người có lẽ là cố vấn ban đầu quan

trọng nhất của anh, gọi là “năng

khiếu marketing bẩm sinh của

Steve. Thậm chí khi mới 22 tuổi,

https://thuviensach.vn

anh ấy đã có trực giác đó”, McKenna nói thêm. “Anh ấy hiểu điều gì là vĩ

đại về Sony, về Intel. Anh ấy muốn

tạo dựng mẫu hình ảnh đó cho thứ

mà anh ấy sẽ tạo ra”.

Trong những năm sau đó, khi

biết rằng Apple cũng là một trong

những công ty mà tôi theo dõi và

viết tin cho Journal, và sau đó là

Fortune, Steve thường triệu tập tôi

tới vào những thời điểm có vẻ như là

ngẫu nhiên để cung cấp cho tôi

những “tin tức tình báo” mà anh

nghe được từ những đồng nghiệp cũ

vẫn đang làm việc tại Apple, hay đơn

giản chỉ để chia sẻ quan điểm về

https://thuviensach.vn

những màn kịch không hồi kết diễn

ra tại công ty cũ đó ở Cupertino.

Dần dà, tôi hiểu được rằng anh ấy là

một nguồn đáng tin cậy để tìm hiểu

về mớ hỗn độn tại Apple đầu những

năm 1990 – và sau này tôi cũng

nhận ra rằng chẳng có gì ngẫu nhiên

trong những cuộc gặp đó cả. Steve

luôn có một lí do không tiện nói ra:

Đôi khi anh ấy hy vọng lượm lặt

được thông tin về đối thủ cạnh

tranh; đôi khi anh có một sản phẩm

muốn tôi kiểm tra; đôi khi anh

muốn trừng phạt tôi vì những thứ

tôi đã viết. Anh cũng lợi dụng trường

hợp sau cùng để từ chối; một lần,

cuối những năm 1990, sau khi Steve

trở lại công ty mà mình đồng sáng

https://thuviensach.vn

lập, tôi gửi cho anh ấy một bức thư

ngắn rằng tôi nghĩ đã đến lúc viết

một câu chuyện khác về Apple cho

Fortune. Trước đó, tôi đã tạm ngưng

liên lạc với mọi người trong một vài

tháng để phẫu thuật hở tim – anh ấy

có gọi điện đến bệnh viện chúc tôi

mau khỏe – nhưng bấy giờ tôi đã

sẵn sàng quay trở lại công việc. Thư

điện tử trả lời của anh thật đơn giản:

“Này Brent“, anh viết, “như tôi còn

nhớ thì anh đã viết một câu chuyện

khá vớ vẩn về tôi và Apple mùa hè

năm ngoái. Tôi nhớ nó đã xúc phạm

tới tình cảm của tôi. Sao anh lại viết

một câu chuyện kinh tởm đến vậy?”.

Nhưng một vài tháng sau, anh ấy đã

https://thuviensach.vn

dịu xuống và hợp tác để tôi viết một bài đặc biệt khác về công ty.

Giữa hai chúng tôi tồn tại một

mối quan hệ dài, phức tạp và chủ yếu

là làm vừa lòng cả hai. Khi tôi bất

ngờ gặp Steve tại các sự kiện của

ngành máy tính, anh giới thiệu tôi

là bạn, điều này có cái gì đó bợ đỡ, kì

cục, đúng sự thật nhưng không phải

lúc nào cũng đúng là thế. Trong một

thời gian ngắn khi anh có văn phòng

ở Palo Alto gần tòa soạn của

Fortune, thỉnh thoảng tôi tình cờ

gặp anh đâu đó xung quanh thành

phố và chúng tôi dừng lại để buôn đủ

thứ chuyện. Có lần, tôi giúp anh

https://thuviensach.vn

mua quà sinh nhật cho vợ, Laurene.

Tôi đến thăm nhà anh ấy đôi ba lần, không vì việc này thì cũng vì việc

khác, nhưng chẳng theo một thủ tục,

quy định nào giống như với các CEO

khác. Tuy vậy lúc nào chúng tôi

cũng giữ vai trò trong mối quan hệ

một cách rõ ràng: Tôi là phóng viên,

còn anh ấy là đối tượng và nguồn

tin. Steve thích một vài bài viết của

tôi – còn những bài khác, giống như

bài đã khiến anh viết bức thư điện tử

kia, lại làm anh tức điên lên. Sự độc

lập của tôi và nguồn tích trữ thông

tin của anh đã tạo ra biên giới cho

mối quan hệ của cả hai.

Khoảng cách cần thiết này ngày

https://thuviensach.vn

một xa hơn trong suốt những năm

cuối đời của anh ấy. Cả hai chúng tôi đều ốm nặng trong khoảng giữa

những năm 2000; Steve có triệu

chứng của ung thư tuyến tụy lần đầu

vào năm 2003, trong khi vào năm

2005 tôi mắc chứng viêm màng

trong tim và viêm màng não trong

chuyến đi tới Trung Mỹ, khiến tôi

gần như bị hôn mê trong suốt 14

ngày và hẳn nhiên đã lấy đi gần như

toàn bộ thính giác của tôi. Tất nhiên,

anh ấy biết nhiều về bệnh của tôi

hơn là tôi biết về bệnh của anh ấy.

Thỉnh thoảng anh vẫn tiết lộ thông

tin – có lần chúng tôi thậm chí còn

so sánh các vết sẹo do phẫu thuật,

giống như nhân vật Quint (do

https://thuviensach.vn

Robert Shaw thủ vai) và Hopper (do Richard Drefuss thủ vai) trong bộ

phim Jaws (Hàm cá mập). Anh đến

thăm tôi ở bệnh viện Stanford hai

lần trong những tuần khi tôi dần hồi

phục – tranh thủ lúc tới để kiểm tra

thường kỳ với các bác sĩ chuyên

khoa ung thư. Anh kể cho tôi nghe

vài chuyện đùa kinh khủng về Bill

Gates và chỉ trích tôi vì vẫn tiếp tục

hút thuốc, bất chấp anh đã nhắc nhở

tôi nhiều năm trời. Steve luôn thích

khuyên mọi người cách kiểm soát

đời sống cá nhân.

https://thuviensach.vn

SAU KHI STEVE QUA ĐỜI, hàng

loạt các phân tích vô thưởng vô phạt được tung ra: báo chí, sách vở, phim

ảnh, các chương trình truyền hình.

Thường thì chúng làm sống lại

những câu chuyện huyền thoại cũ về

Steve, bằng cách sử dụng những mẫu

rập khuôn được tạo sẵn từ những

năm 1980, khi báo chí phát hiện ra

thần đồng đến từ Cupertino. Trong

những năm tháng đó, Steve dễ bị tác

động bởi sự nịnh hót từ báo giới nên

anh cho phép bản thân và công ty

cởi mở với cánh phóng viên. Về sau,

anh đối đãi với họ bằng sự vô kỷ luật

và thất thường nhất của mình. Ngoài

việc thể hiện bản thân là một thiên

tài khi tưởng tượng ra những sản

https://thuviensach.vn

phẩm đột phá, anh cũng thể hiện sự

thờ ơ và bủn xỉn khó chịu đối với

nhân viên và bạn bè. Do vậy, khi

anh bắt đầu giới hạn sự cởi mở và

chỉ hợp tác với báo chí khi cần để

quảng bá sản phẩm, những câu

chuyện từ những ngày đầu tiên ở

Apple đã trở thành sự mặc định có

tính quy ước cho nhân cách và suy

nghĩ của Steve. Có lẽ đó là lý do tại

sao những bản tin sau cái chết của

anh đã phản ánh những mẫu rập

khuôn như thế này: Steve là thiên

tài với sự nhạy bén trong thiết kế,

một pháp sư mà pháp lực kể chuyện

có thể tạo ra những điều kì diệu và

hiểm ác được gọi là “trường bóp méo

https://thuviensach.vn

hiện thực”; anh là một gã xuẩn ngốc tự cao tự đại, người không đếm xỉa

đến mọi người để theo đuổi một mục

đích duy nhất là sự hoàn hảo; Steve

nghĩ rằng anh thông minh hơn tất

thảy mọi người, không bao giờ lắng

nghe các ý kiến khuyên nhủ, nửa

thiên tài nửa đáng khinh không

thay đổi từ khi sinh ra.

Không một điều nào ở trên đúng

với trải nghiệm của tôi về Steve,

người có vẻ luôn phức tạp hơn, nhân

tính hơn, ủy mị hơn và thậm chí còn

thông minh hơn tất cả Steve khác

mà tôi từng được đọc. Một vài tháng

sau khi anh qua đời, tôi bắt đầu tổng

https://thuviensach.vn

hợp các ghi chú cũ, băng ghi âm và

tài liệu từ những câu chuyện của tôi viết về anh ấy. Có tất cả những thứ

mà tôi đã quên lãng: những ghi chú

tôi viết về anh khi không có sự

chuẩn bị trước, những câu chuyện

anh kể cho tôi trong các cuộc phỏng

vấn mà tôi không thể sử dụng vì một

vài nguyên nhân nhạy cảm, những

chuỗi thư điện tử cũ mà chúng tôi

đã trao đổi qua lại, hay thậm chí một

vài cuốn băng ghi âm mà tôi chưa

bao giờ sử dụng. Có một cuốn băng

audio anh làm cho tôi, đó là bản

được lồng nhạc từ cuốn mà anh được

tặng bởi bà Yoko Ono, phu nhân của

John Lennon, với nhiều phiên bản

khác nhau của Strawberry Fields

https://thuviensach.vn

Forever được thu lại trong suốt quá trình sáng tác dài lê thê. Tất cả

những thứ này được lưu giữ trong

ga-ra của tôi, và việc lục tìm chúng

đã gợi lại nhiều kỉ niệm chôn giấu về

Steve trong suốt nhiều năm qua.

Sau khi xem lại những di vật cá

nhân trong một vài tuần, tôi quyết

định rằng việc càu nhàu về những

câu chuyện huyền thoại một chiều,

thứ đã đóng đinh trong tâm trí công

chúng, về Steve là không đủ; tôi

muốn đưa ra một bức tranh đầy đủ

hơn và một sự hiểu biết sâu sắc hơn

về người mà tôi đã theo dõi kĩ lưỡng,

theo cách không thể xảy ra được nếu

Steve còn sống. Việc theo dõi để đưa

https://thuviensach.vn

tin bài về Steve thực sự cuốn hút và tạo ra những cảm xúc mạnh mẽ.

Chuyện của anh thực sự giống với

chuyện trong kịch Shakespeare, đầy

ngạo mạn, mưu đồ và kiêu hãnh,

giống những kẻ hung ác và những gã

ngốc hậu đậu, không thiếu những

may mắn bất thường, dụng ý tốt và

những hậu quả không tưởng. Có rất

nhiều thăng trầm diễn ra trong một

thời gian quá ngắn đến mức thật

không thể vẽ ra được một quỹ đạo

khái quát về thành công của anh lúc

sinh thời. Giờ đây tôi muốn thực

hiện một cái nhìn dài hơn về người

mà tôi đã chú ý theo dõi trong nhiều

năm, người mà tôi đã gọi là bạn.

https://thuviensach.vn

CÂU HỎI CƠ BẢN nhất về sự nghiệp của Steve là như thế này: Làm thế

nào một doanh nhân đầy mâu

thuẫn, thiếu thận trọng, liều lĩnh và

ương ngạnh tới mức bị đầy ải khỏi

công ty mình sáng lập lại có thể trở

thành một CEO được tôn kính,

người đã giải nguy cho Apple và tạo

ra cả một dòng những sản phẩm

định hình nên một nền văn hóa

riêng biệt để biến công ty thành một

tổ chức kinh doanh giá trị nhất và

được ngưỡng mộ nhất trên trái đất

này, thay đổi cuộc sống hàng ngày

của hàng tỉ con người đến từ mọi

https://thuviensach.vn

nền văn hóa, tầng lớp kinh tế xã hội

khác nhau? Steve chưa bao giờ

muốn trao đổi về câu hỏi này. Dù là

người hay tự vấn, Steve lại không có

khuynh hướng hồi tưởng quá khứ:

“Nhìn lại thì có ích gì”, anh cho tôi

biết trong một bức thư điện tử. “Tôi

thích mong đợi tất cả những thứ tốt

đẹp sắp diễn ra hơn”.

Câu trả lời thực sự phải chỉ ra

được cách anh ấy thay đổi, người

nào đã tác động tới những thay đổi

đó và làm thế nào anh áp dụng

những thứ học được vào kinh doanh

để tạo ra những thiết bị tin học tuyệt

vời. Trong lúc mải mê nghiền ngẫm

đống tài liệu cũ, tôi đã nhớ lại quãng

https://thuviensach.vn

thời gian mà nhiều người cho rằng

đó là những năm tháng “hoang tàn”

của Steve, khoảng thời gian 12 năm

kéo dài từ lần đầu tiên Steve nhận

nhiệm vụ ở Apple đến lúc anh quay

trở lại. Thời đại đó, từ 1985 đến

1997, rất dễ để có một cái nhìn tổng

thể. Những lúc trầm không bi thảm

như những biến cố lớn trong nhiệm

kì đầu của Steve tại Apple, và những

lúc thăng, dĩ nhiên, không li kì như

những sản phẩm mà anh đã tạo ra

trong thập kỷ đầu của thế kỷ XXI.

Đây là khoảng thời gian phức tạp,

rối ren, và không phải là chất liệu để

tạo nên những tiêu đề báo dễ dãi.

Mà những năm tháng đó thực sự

mang tính then chốt đối với sự

https://thuviensach.vn

nghiệp của anh. Đó là khi anh học được hầu hết mọi thứ để tạo dựng

nên thành công sau này, và đó là

khi anh bắt đầu kiềm chế và điều

khiển được hành vi của mình.

Chúng ta có thể học hỏi được nhiều

điều từ những thất bại, từ những lối

đi dẫn tới đường cùng ngõ cụt. Tầm

nhìn, sự thấu hiểu, kiên trì, và uyên

thâm – những đặc điểm chính trong

thập kỷ cuối cùng của Steve, đã được

rèn giũa trong các thử thách của

những năm tháng có tính trung

chuyển này. Thất bại, tính khí sớm

nắng chiều mưa gây nhức nhối,

truyền đạt thông tin không rõ ràng,

những phán quyết chủ quan tồi tệ,

https://thuviensach.vn

nhấn mạnh vào những giá trị sai

lầm – toàn bộ những điều bất hạnh

trong chiếc hộp Pandora có nguồn

gốc từ sự non nớt – là những điều

kiện tiên quyết cho sự rõ ràng, tiết

chế, chín chắn và kiên định mà anh

biểu lộ trong những năm tháng sau

này.

Kết thúc thập kỷ khó khăn đó,

bất chấp những sai lầm, Steve đã đủ

xuất sắc để cứu được cả hai con tàu

NeXT và Pixar. Di sản của NeXT

đảm bảo an toàn cho tương lai nghề

nghiệp, trong khi thắng lợi của Pixar

đảm bảo cho tình trạng tài chính của

Steve. Hồi tưởng lại thì kinh nghiệm

https://thuviensach.vn

thu nhặt được từ hai công ty này dạy

anh những bài học mà từ đó giúp

anh xác định được tương lai của

Apple và định nghĩa thế giới chúng

ta đang sống. Steve có lẽ là người

không khoan nhượng, và không có

bài học nào mà anh từng học lại đến

một cách dễ dàng và hời hợt, nhưng

anh đã học. Tham vọng và tò mò

ngay cả trong hoàn cảnh khắc

nghiệt, anh là một cỗ máy học hỏi

trong suốt những năm này, và anh

khắc ghi trong tim tất cả mọi thứ mà

anh lượm lặt được.

Không ai có thể sống và làm việc

cô độc một đời. Lấy vợ và bắt đầu

cuộc sống gia đình đã thay đổi Steve

https://thuviensach.vn

một cách sâu sắc, theo chiều hướng

tạo ra các ảnh hưởng vô cùng tích cực đến công việc của anh. Trải qua

ngần ấy năm, tôi có rất nhiều ý niệm

mơ hồ về đời tư của Steve, cùng một

vài lần gặp Laurene và những đứa

con của họ. Nhưng tôi không phải là

người bạn thân thiết của gia đình.

Khi bắt đầu tập hợp tư liệu để viết

cuốn sách này, cuối năm 2012, có vẻ

như tôi không nên đào sâu thêm

nữa về đời tư của anh. Đau buồn vì

sự ra đi của anh và cảm giác sôi máu

khi biết một vài tin tức từ giới

truyền thông sau khi Steve qua đời,

nhiều đồng nghiệp và bạn bè thân

tín của anh ban đầu đã từ chối nói

chuyện với tôi. Nhưng mọi thứ dần

https://thuviensach.vn

dần thay đổi, và những cuộc nói

chuyện với bạn bè và đồng nghiệp

thân cận của Steve – bao gồm bốn

nhân viên của Apple, những người

có mặt trong tang lễ của anh – đã

cho biết một khía cạnh về Steve mà

tôi từng cảm nhận được nhưng chưa

hiểu một cách đầy đủ, và tôi chắc

chắn rằng chưa từng đọc nó ở bất kì

đâu. Steve có khả năng khoanh

vùng tuyệt đỉnh. Đây là tài năng cho

phép anh làm chủ và theo dõi nhiều

bộ phận trong một tổ chức phức tạp

như Apple trong lúc quay trở lại

công ty. Nó cho phép anh duy trì sự

tập trung, bất chấp âm hưởng xấu

bởi sự lo lắng khi biết mình bị ung

https://thuviensach.vn

thư. Nó cũng cho phép anh duy trì một cuộc sống ý nghĩa bên ngoài

văn phòng làm việc, trong khi anh

rất ít thể hiện điều này với những

người không nằm trong vòng quan

hệ thân mật của mình.

Tất nhiên, anh có thể là một

người khó tính, thậm chí cho tới lúc

cuối đời. Đối với một số người, làm

việc cho một ông chủ như anh quả là

địa ngục. Niềm tin vào giá trị sứ

mệnh của bản thân cho phép anh

hợp lý hóa những hành vi mà nếu ở

địa vị của mình nhiều người trong

chúng ta sẽ cảm thấy ân hận. Nhưng

anh cũng có thể là một người bạn

https://thuviensach.vn

trung thành, một người cố vấn đầy

nhiệt huyết. Anh có thể là người có lòng tốt và lòng trắc ẩn vô bờ, anh là

một người cha biết yêu thương và

lắng nghe. Anh tin tưởng sâu sắc vào

giá trị của những lựa chọn mà anh

đưa ra với cuộc đời mình và anh hy

vọng những người xung quanh cũng

tin vào giá trị công việc của họ sâu

sắc như thế. Đối với một người hoàn

toàn “lệch khỏi giá trị trung bình”,

như người bạn đồng thời là đồng

nghiệp Ed Catmull, Chủ tịch của

Pixar, từng đánh giá, anh có những

cảm giác, sức mạnh và thiếu sót

mang tính con người sâu sắc.

Điều mà tôi luôn yêu thích về

https://thuviensach.vn

nghề làm báo, về lĩnh vực kinh

doanh, và thứ mà tôi học được từ

những đồng nghiệp xuất sắc nhất, là

luôn tồn tại khía cạnh con người

trong thế giới công nghiệp tưởng

chừng như luôn được tính toán

trước một cách kĩ càng này. Tôi đã

biết điều này đúng với Steve khi anh

còn sống – không có ai mà tôi từng

đưa tin lại say đắm với những sản

phẩm mà mình sáng tạo ra đến vậy.

Nhưng chỉ đến khi viết cuốn sách

này, tôi mới hiểu được đời tư và

công việc của Steve Jobs chồng lấn,

tương tác với nhau nhiều như thế

nào. Bạn thực sự không thể hiểu

được làm thế nào Steve lại cùng lúc

trở thành Edison, Ford, Disney và

https://thuviensach.vn

Elvis trong thế hệ của chúng ta cho đến khi bạn hiểu rõ điều này. Nó là

thứ khiến khả năng tái sáng tạo của

anh ấy lớn lao đến vậy.

KẾT THÚC cuộc phỏng vấn đầu tiên

của chúng tôi, Steve dẫn tôi qua dãy

hành lang gọn gàng, chập chờn ánh

đèn trong trụ sở của NeXT để ra

ngoài. Chúng tôi không trao đổi gì

thêm. Trong suy nghĩ của Steve,

cuộc nói chuyện của chúng tôi đã kết

thúc. Khi tôi bước ra ngoài, anh

thậm chí còn không nói lời tạm biệt.

Anh chỉ đứng đó, nhìn qua chiếc cửa

https://thuviensach.vn

kính hướng về lối vào của bãi đỗ xe

trên đường Deer Creek, tại đó một đội công nhân đang lắp đặt phiên

bản 3D chiếc logo của NeXT. Khi tôi

đã đi xa, anh vẫn nán lại ở đó, nhìn

chằm chằm vào chiếc logo trị giá

100.000 đô la. Anh biết chắc chắn

rằng, như anh đã nói, anh sẽ làm

được điều gì đó thật vĩ đại. Tất nhiên

là trên thực tế, anh không biết điều

gì đang chờ đợi mình ở phía trước.

https://thuviensach.vn

Chương 1

STEVE JOBS TẠI KHU VƯỜN

CỦA THÁNH A-LA

Vào một buổi chiều tháng 12 lạnh

lẽo năm 1979, Steve Jobs dừng

xe tại bãi đậu xe trong Khu vườn

của Thánh A-la (Garden of Allah),

một trung tâm phục vụ hội nghị và

tĩnh dưỡng trên sườn ngọn núi

Mount Tamalpais của hạt Marin,

nằm ở phía Bắc San Francisco.

Trông anh mệt mỏi, thất vọng, tức

https://thuviensach.vn

giận và đến muộn. Giao thông trên

đường 280 và 101 bị tắc nghẽn nhiều nơi trên đường lên từ Cupertino, và

đường xuống phía Nam Thung lũng

Silicon, nơi đặt trụ sở chính của công

ty anh sáng lập, Apple Computer, và

cũng là nơi anh vừa phải trải qua

một cuộc họp Hội đồng quản trị dưới

sự chủ trì của Arthur Rock đáng

kính. Anh và Rock có rất nhiều ý

kiến bất đồng. Rock đối xử với anh

như một đứa con nít. Rock ưa cấp

bậc còn anh chuộng quy trình, anh

tin rằng các công ty công nghệ phải

phát triển theo những cách và

nguyên tắc nhất định. Anh có niềm

tin này do đã quan sát thấy nó phát

huy tác dụng, đáng chú ý nhất là tại

https://thuviensach.vn

Intel, hãng sản xuất chip vĩ đại có trụ sở tại Santa Clara mà anh ủng hộ

ngay từ những ngày đầu. Rock có lẽ

là nhà đầu tư công nghệ đáng chú ý

nhất trong thời đại của mình, nhưng

thực tế thì ban đầu ông cũng miễn

cưỡng trợ giúp Apple, phần nhiều

bởi vì ông không vừa mắt với Steve

và đồng sự Steve Wozniak. Ông

không nhìn Apple theo cách mà

Jobs vẫn nhìn – Steve xem Apple là

một công ty khác thường đang thực

hiện công việc nhân tính hóa điện

toán với một cơ cấu tổ chức không

có thứ hạng cao thấp. Rock thì đơn

giản coi Apple như một vụ đầu tư

không hơn không kém. Steve cảm

https://thuviensach.vn

thấy các cuộc họp ban điều hành với Rock không tạo ra động lực và chỉ

khiến anh thêm nhụt chí; anh đã

trông đợi chuyến đi dài trên chiếc xe

mui trần phóng tới Marin sẽ giúp

anh thoát khỏi mùi hôi thối cũ rích

của cuộc tranh luận kéo dài dường

như vô tận.

Nhưng vùng vịnh San Francisco

bị bao phủ trong sương mù và mưa,

đường trơn khiến giao thông kinh

khủng tới mức nó đã lấy hết đi vui

thú của Steve trên chiếc Mercedes-

Benz 450SL mới cứng. Steve yêu

chiếc xe; anh yêu nó giống như cách

anh yêu chiếc máy quay đĩa Linn

https://thuviensach.vn

Sondek hay các bức ảnh đen trắng

của nhiếp ảnh gia Ansel Adams.

Chiếc xe trong suy nghĩ của anh là

một hình mẫu cho máy tính: mạnh

mẽ, kiểu dáng đẹp, trực quan và hiệu

quả, không có bất cứ thứ gì lãng phí.

Nhưng buổi chiều nay thời tiết và

giao thông đã hạ gục chiếc xe. Và thế

là Steve dù đã phóng nhanh hết mức

vẫn tới cuộc họp đầu tiên của Quỹ

Seva, do người bạn trông giống như

một vị Phật nhỏ, Larry Brillant, sáng

lập, trễ khoảng nửa tiếng đồng hồ.

Mục tiêu của Seva tham vọng một

cách thú vị: loại bỏ chứng bệnh mù

lòa đã ảnh hưởng tới hàng triệu

người dân Ấn Độ.

https://thuviensach.vn

Steve đỗ xe và bước ra. Với chiều

cao 1m83 và thân hình gọn gàng

trên 70kg, cùng mái tóc nâu chạm

tới tận vai, đôi mắt sâu, sắc sảo,

Steve hẳn sẽ nổi bật ở khắp mọi nơi.

Và trong bộ vest ba mảnh mà anh

mặc cho cuộc họp ban quan trị,

trông anh càng trở nên lộng lẫy.

Jobs rất hiếm khi mặc vest. Ở Apple,

mọi người mặc bất cứ thứ gì họ

thích. Anh thường xuất hiện với đôi

chân trần.

Khu vườn của Thánh A-la là một

kiểu biệt thự trông là lạ, được xây

dựng trên một ngọn đồi nhỏ bên

trên Mount Tamalpais, đỉnh núi phủ

đầy màu xanh trông ra vịnh San

https://thuviensach.vn

Francisco. Nép mình trong những

tán cây bách và gỗ đỏ, nó là sự pha trộn giữa phong cách Nghệ thuật

Thủ công California truyền thống

với hơi hướng nhà gỗ của Thụy Sĩ.

Được xây dựng vào năm 1916 dành

cho một người California giàu có tên

là Ralston Love While, nó trở thành

nơi phục vụ hội họp và tĩnh dưỡng

nằm dưới sự điều hành của giáo phái

Giáo hội Ki-tô thống nhất (United

Church of Christ) từ năm 1957.

Steve bước ngang qua bãi cỏ của con

đường dành cho xe ô tô có hình trái

tim, leo lên vài bậc thang tới một

hàng hiên rộng và đi vào tòa nhà.

Bên trong, khi nhìn vào nhóm

https://thuviensach.vn

người tụ tập xung quanh chiếc bàn

họp, bất kì người ngoài cuộc nào vô tình đi qua sẽ đều cho rằng đó

không phải là một cuộc hội họp tôn

giáo thông thường. Tại một bên của

chiếc bàn là Ram Dass, một người

Do Thái tập yoga theo đạo Hindu

vào năm 1971 đã xuất bản một trong

những cuốn sách yêu thích của

Steve, Be Here Now (Ngay lúc này ở

đây), tựa sách ăn khách hướng dẫn

cách thiền định, yoga và giác ngộ.

Ngồi bên cạnh là Bob Weir, ca sĩ

kiêm nhạc công guitar của ban nhạc

Grateful Dead – nhóm này sẽ có

một buổi biểu diễn quyên góp tiền

cho Seva ở Oakland Coliseum ngày

26 tháng 12. Stephen Johns, một

https://thuviensach.vn

nhà dịch tễ học đến từ Trung tâm kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ, cũng

có mặt. Nicole Grasset cũng vậy.

Brilliant và Jones đã làm việc cho

Grasset ở Ấn Độ và Bangladesh

trong một chương trình táo bạo – và

thành công – nhằm diệt trừ bệnh

đậu mùa. Nhà triết học của phong

trào phản văn hóa vốn được yêu

thích bởi các vai hề xiếc, Wavy

Gravy, cũng tới dự cùng vợ, ngồi bên

cạnh bác sĩ Govindappa

Venkataswamy, người sáng lập Bệnh

viện Mắt Aravind tại Ấn Độ, tổ chức

đã phẫu thuật giúp hàng triệu người

chữa chứng đục thủy tinh thể.

Brilliant đang hy vọng thực hiện

https://thuviensach.vn

một việc gì đó táo bạo như xóa sạch bệnh đậu mùa. Mục đích của ông đặt

ra đối với Seva là tổ chức này sẽ hỗ

trợ cho những người như bác sĩ V

(Brilliant vẫn gọi Venkataswamy

bằng tên này) bằng cách thành lập

các trại điều trị mắt khắp Nam Á để

đem lại ánh sáng cho người khiếm

thị ở các khu vực nông thôn nghèo

đói.

Steve nhận ra một vài người

quen. Robert Friedland, anh chàng

đã thuyết phục Steve thực hiện

chuyến hành hương tới Ấn Độ năm

1974, tiến tới và chào anh. Và tất

nhiên anh nhận ra Weir; anh

https://thuviensach.vn

ngưỡng mộ ban nhạc Grateful Dead,

dù anh nghĩ rằng họ không hề có

chiều sâu về cảm xúc và trí tuệ như

Bob Dylan. Steve được Brilliant mời

tới cuộc gặp mặt, người mà anh gặp

lần đầu tiên tại Ấn Độ, 5 năm về

trước. Sau khi Friedland gửi cho anh

một bài báo viết năm 1978 mô tả chi

tiết về thành công của chương trình

chống bệnh đậu mùa và hé lộ các kế

hoạch tiếp theo của Brilliant, Steve

đã chuyển cho Brilliant 5.000 đô la

để giúp Seva đi vào hoạt động.

Đó quả là nơi tụ tập của đủ các

kiểu người: đạo Hồi có, đạo Phật có,

cả các rocker và bác sĩ, tất cả đều tài

năng, tất cả đang có mặt tại Khu

https://thuviensach.vn

vườn của Thánh A-la của Giáo hội

Ki-tô thống nhất. Rõ ràng, đây

không phải là nơi dành cho những

ông chủ quyền cao chức trọng của

các tập đoàn truyền thống, nhưng

với Steve thì khác. Anh vẫn thường

ngồi thiền. Anh hiểu làm thế nào để

tìm thấy sự hoàn mỹ trong tâm hồn

– trên thực tế, anh tới Ấn Độ chủ

yếu là để học hỏi người thầy của

Brilliant, Neem Karoli Baba, hay

còn gọi là Đạo sư Maharaj-ji, người

đã mất chỉ vài ngày trước khi Steve

tới. Jobs đã có ước muốn thay đổi

thế giới, chứ không chỉ là xây dựng

một công việc kinh doanh trần tục.

Sự đả phá những tín ngưỡng lâu đời,

sự giao thoa của các ngành nghề

https://thuviensach.vn

khác nhau, cùng tình người đang

hiện hữu trong phòng, tất cả đều đại

diện cho những mong mỏi của Steve.

Nhưng vì một lý do nào đó, anh đã

không thể hòa hợp trong môi trường

như vậy.

Có ít nhất 20 người trong căn

phòng đó hoàn toàn xa lạ với Steve

và không khí không thể trầm lắng

hơn khi anh đứng lên giới thiệu bản

thân. Anh cảm thấy có vẻ như nhiều

người trong số họ chẳng hề biết anh

là ai, điều này có chút kỳ lạ, đặc biệt

là ở vùng vịnh. Apple đã là một hiện

tượng: Công ty đang bán ra hơn

3.000 máy tính mỗi tháng – tăng từ

https://thuviensach.vn

khoảng 70 chiếc một tháng thời

điểm cuối năm 1977. Không một

công ty máy tính nào từng có bước

phát triển rực rỡ đến vậy và Steve

chắc chắn rằng năm tới còn bùng nổ

hơn nữa.

Anh ngồi xuống và bắt đầu lắng

nghe. Quyết định thành lập quỹ đã

được thông qua; câu hỏi cần thảo

luận bây giờ là làm thế nào để thông

tin cho thế giới biết về Seva, các kế

hoạch của quỹ và ai sẽ là người thực

hiện. Steve nhận thấy hầu hết các ý

tưởng đều ngờ nghệch, rối tung rối

mù. Cuộc thảo luận dường như

giống một buổi họp phụ huynh hơn;

có lúc, mọi người trừ Steve thảo luận

https://thuviensach.vn

sôi nổi về những điểm đẹp hơn cho

một tờ gấp quảng cáo mà họ muốn tạo ra. Một tờ gấp quảng cáo ư? Đó

là thứ tốt nhất những con người ở

đây có thể tưởng tượng ra sao?

Những người được gọi là chuyên gia

này có thể đạt được những thành

tựu đáng chú ý ở đất nước của họ,

nhưng ở đây rõ ràng là họ không có

cơ may để thành công. Việc bạn có

một mục tiêu lớn lao và liều lĩnh sẽ

trở nên vô dụng nếu bạn không có

khả năng kể một câu chuyện có sức

thuyết phục về việc làm thế nào bạn

có thể đạt được mục tiêu đó. Đây là

điều dường như không có gì phải

bàn cãi.

https://thuviensach.vn

Vì cuộc tranh luận trở nên lòng

vòng, Steve cảm thấy như bị lơ đễnh.

“Anh ấy bước vào căn phòng đó với

hình ảnh một doanh nhân trong

cuộc họp Hội đồng quản trị của

Apple“, Brilliant nhớ lại, “nhưng các

quy tắc để thực hiện những việc như

chế ngự bệnh khiếm thị hay nhổ tận

gốc bệnh đậu mùa lại hoàn toàn

khác.” Đôi lúc, anh lại lớn tiếng gây

sự chú ý, nhưng đa phần là để xen

vào một nhận xét ác ý lý giải tại sao

ý tưởng này hay ý tưởng kia lại

không bao giờ có thể thành công.

“Anh ấy dần trở thành một mối rắc

rối”, Brilliant nói. Cuối cùng, Steve

không thể chịu đựng thêm nữa. Anh

ấy đứng dậy.

https://thuviensach.vn

“Nghe này”, anh nói, “tôi đang

nói với các vị với tư cách của một

người biết vài điều về marketing.

Chúng tôi đã bán được gần 100.000

chiếc máy tại Apple Computer, và

khi bắt đầu không ai biết chúng tôi

là ai. Seva đang ở vị trí tương tự như

Apple một vài năm về trước. Điểm

khác biệt là các ngài chẳng biết gì về

marketing cả. Vì vậy, nếu các vị thực

sự muốn làm một điều gì đó ở đây,

nếu các vị muốn tạo ra sự khác biệt

trong thế giới này mà không phải tất

ta tất tưởi vòng vèo như mọi quỹ phi

lợi nhuận vô danh khác, các vị cần

thuê một người có tên là Regis

McKenna – ông ta là vua của

https://thuviensach.vn

marketing. Tôi có thể mang ông ta đến đây nếu các bạn muốn. Các bạn

cần có thứ tốt nhất. Đừng chấp nhận

cái tốt thứ nhì.”

Cả khán phòng tĩnh lặng trong

chốc lát. “Anh chàng trẻ măng này

là ai?”, Venkataswamy thì thầm với

Brilliant. Một vài người từ các bàn

khác nhau bắt đầu thách thức Steve.

Nhận được sao thì đáp lại vậy, anh

đã biến cuộc thảo luận nhóm thành

một cuộc ẩu đả, bỏ qua thực tế rằng

đó là những con người đang giúp

xóa bỏ bệnh đậu mùa khỏi trái đất,

những người đang đem lại ánh sáng

cho các bệnh nhân khiếm thị tại Ấn

https://thuviensach.vn

Độ, những người đã đàm phán các

hiệp ước xuyên biên giới để có thể

thực hiện tốt công việc ở nhiều quốc

gia, thậm chí ở cả các nước đang có

chiến tranh. Nói cách khác, đây là

những người không ít thì nhiều đã

biết cách làm thế nào để hoàn thành

công việc. Steve không quan tâm tới

những thành tựu của họ. Anh chẳng

ngại gây chiến. Thách thức, đối đầu:

Theo kinh nghiệm hạn chế của anh,

đó là cách thức hoàn thành công

việc; đó cũng là cách đột phá để tạo

ra những điều lớn lao. Khi cuộc đối

thoại nóng lên, Brilliant cuối cùng

phải xen vào: “Steve”. Rồi ông hét

lên: “Steve!”.

https://thuviensach.vn

Steve nhìn một vòng xung

quanh, rõ ràng là rất tức tối vì bị

ngắt lời và tỏ ra bối rối khi quay trở

lại lý lẽ của mình.

“Steve”, Brilliant nói tiếp, “chúng

tôi rất mừng là anh có mặt ở đây,

nhưng bây giờ, anh phải dừng lại

đi!”.

“Tôi sẽ không làm thế”, anh trả

lời. “Các anh đề nghị tôi giúp đỡ và

tôi đang làm việc đó đây. Các anh

muốn biết cần phải làm gì đúng

không? Các anh cần gọi cho Regis

McKenna. Hãy để tôi kể cho các anh

nghe về Regis McKenna. Ông ấy –.“

“Steve!”, Brillian https://thuviensach.vn

t một lần nữa lại

hét lên. “Dừng lại đi!” Nhưng Steve không làm vậy. Anh phải nói lên

quan điểm của mình. Vì vậy anh đã

đề cập đến lý lẽ của mình hết lần này

tới lần khác, đi tới đi lui như thể anh

đã mua lại sân khấu với 5.000 đô la

tiền quyên góp, hay chỉ thẳng vào

người đối thoại như để nhấn mạnh ý

mình. Và khi các nhà dịch tễ học,

các bác sĩ và Bob Weir của ban nhạc

Grateful Dead ngồi nhìn không

thèm nói gì nữa, Brilliant cuối cùng

phải ngắt mạch. “Steve”, ông nói,

giọng hạ xuống, cố gắng giữ bình

tĩnh, nhưng cuối cùng không thể

kiểm soát được nữa. “Đến lúc phải đi

rồi”. Brilliant dẫn Steve ra khỏi

https://thuviensach.vn

phòng họp.

Mười lăm phút sau, Friedland

lẩn ra ngoài. Anh trở lại ngay sau đó

và dè dặt bước qua Brilliant. “Anh

nên ra ngoài gặp Steve”, anh thì

thầm vào tai Brilliant. “Anh ta ở

ngoài bãi đậu xe, đang khóc đấy.”

“Anh ta vẫn ở đây ư?”, Brilliant

hỏi lại.

“Đúng vậy và anh ta đang khóc ở

ngoài bãi đậu xe.”

Brilliant, người đang chủ trì cuộc

họp, xin phép mọi người và tất tưởi

chạy ra ngoài tìm người bạn trẻ của

https://thuviensach.vn

mình, người đang đổ gục xuống vô lăng của chiếc Mercedes mui trần,

khóc thổn thức, ở giữa bãi đậu xe.

Mưa đã ngừng rơi và sương mù bắt

đầu buông xuống. Anh thu mui xe

lại. “Steve”, Brilliant nói, đồng thời

ngả người qua cửa xe và vòng tay ôm

chàng thanh niên 24 tuổi. “Steve.

Ổn rồi.”

“Em xin lỗi. Em đã quá kích

động”, Steve nói. “Em như sống

trong hai thế giới.”

“Ổn rồi. Em nên quay trở vào.”

“Em sẽ đi. Em biết em là kẻ lạc

loài. Em chỉ muốn hhttps://thuviensach.vn

ọ lắng nghe

mình thôi.”

“Không sao mà. Trở vào đi.”

“Em sẽ vào và xin lỗi mọi người.

Sau đó em sẽ rời đi”, anh nói. Và đó

cũng là những gì anh đã làm.

MẨU GIAI THOẠI diễn ra vào mùa

đông năm 1979 này là điểm thích

hợp để bắt đầu câu chuyện giải thích

làm thế nào Steve Jobs thay đổi

hoàn toàn cuộc đời và trở thành nhà

lãnh đạo có tầm nhìn vĩ đại nhất

trong thời đại của chúng ta. Chàng

trai trẻ đã làm rối ti https://thuviensach.vn

nh rối mù cuộc

họp tại Khu vườn của Thánh A-la vào buổi tối tháng 12 đó là một mớ

hỗn độn các mâu thuẫn. Anh là

người đồng sáng lập một trong

những công ty khởi nghiệp thành

công nhất từ trước đến nay, nhưng

lại không muốn mọi người coi mình

là một doanh nhân. Anh khao khát

lời khuyên của các bậc tiền bối,

nhưng lại kiểm soát họ bằng quyền

lực. Anh sử dụng chất thức thần

(một loại chất kích thích thần kinh

nhưng không gây nghiện), đi chân

trần, mặc quần jeans lếch tha lếch

thếch và thích ý tưởng chung sống

trong cộng đồng, nhưng anh cũng

không thích gì hơn việc phóng

https://thuviensach.vn

xuống những con đường cao tốc trên chiếc xe thể thao đầy đủ trang thiết

bị được lắp ráp tinh vi của Đức. Anh

đã có ý định thoáng qua muốn làm

từ thiện, nhưng lại ghét sự hoạt động

không hiệu quả của đại đa số các hội

từ thiện. Anh nóng vội khủng khiếp

nhưng lại cho rằng chỉ có các vấn đề

mà việc xử lý mất hàng năm trời

mới đáng để giải quyết. Anh là người

thực hành đạo Phật và cũng là một

nhà tư bản không biết ăn năn. Anh

đã tỏ ra là mình biết mọi điều trong

thiên hạ, hống hách, nhiếc móc cả

những người có hiểu biết và kinh

nghiệm hơn mình nhiều lần, nhưng

anh đã hoàn toàn đúng trước sự

https://thuviensach.vn

ngây thơ về kiến thức marketing cơ

bản của họ. Anh có thể thô lỗ một

cách hung hăng rồi sau đó lại ăn

năn đầy thành khẩn. Anh là người

không khoan nhượng, nhưng ham

học. Anh bước đi, và quay trở lại để

xin lỗi. Ở Khu vườn của Thánh A-la,

anh đã phơi bày tất cả sự hỗn xược

cùng các hành vi xấu xa, những thứ

đã trở thành một phần không thể

thiếu định hình nên huyền thoại

Steve Jobs. Để thực sự hiểu Steve và

hành trình phi thường mà anh trải

qua, sự biến đổi trọn vẹn mà anh trải

nghiệm trong suốt cuộc đời tráng lệ

của mình, bạn phải nhận ra, chấp

nhận và cố gắng dung hợp cả hai

https://thuviensach.vn

mặt của con người này.

Anh là nhà lãnh đạo và cũng là

gương mặt của công chúng đại diện

cho ngành công nghiệp máy tính cá

nhân, tuy vậy anh vẫn là một đứa trẻ

– mới chỉ 24 tuổi và đang chập

chững bước vào những ngày đầu tiên

của quá trình học làm kinh doanh.

Những điểm mạnh nhất của anh

cũng chính là những điểm yếu nhất.

Biến cố xảy ra năm 1979 đó đã

không thể ngăn Steve bước tới

thành công.

Tuy nhiên, trong các năm về sau,

bó mâu thuẫn chặt chẽ của Steve đã

bung ra. Sức mạnh https://thuviensach.vn

ngoan cường của

anh đã thúc đẩy sự ra đời của chiếc máy tính mang lại tên tuổi cho

Apple, Macintosh, xuất hiện lần đầu

trước công chúng vào năm 1984.

Nhưng những điểm yếu của anh

cũng khiến công ty chao đảo, còn cá

nhân anh thì bị đày ải khỏi công ty

chỉ một năm sau đó. Chúng cũng

phá hỏng nỗ lực của anh trong việc

tạo ra chiếc máy tính đột phá thứ

hai tại NeXT, công ty anh sáng lập

một thời gian ngắn sau khi rời khỏi

Apple. Chúng đẩy anh ra xa khỏi

trung tâm của ngành công nghiệp

máy tính, nhận lời chỉ trích của một

trong những người bạn thân nhất,

“kẻ hết thời”. Chúng ăn sâu vào

https://thuviensach.vn

danh tiếng kinh doanh của anh đến mức khi anh không có khả năng

được mời trở lại để điều hành Apple

năm 1997, những nhà bình luận và

thậm chí cả những nhân vật cùng

địa vị với anh trong ngành đều gọi

ban giám đốc của công ty là “ngu

xuẩn”.

Nhưng rồi anh đã thành công và

tạo ra một trong những sự trở lại vĩ

đại nhất từng có trong giới kinh

doanh, dẫn dắt Apple tạo ra một loạt

các sản phẩm kỳ diệu đánh dấu cả

một thời đại và biến một hãng sản

xuất máy tính đang chết dần chết

mòn thành một công ty có giá trị và

https://thuviensach.vn

được ngưỡng mộ nhất thế giới. Sự

thay đổi hoàn toàn đó không phải là một phép màu ngẫu nhiên. Trong

lúc rời xa Apple, Steve Jobs đã bắt

đầu học cách tạo ra hầu hết những

điểm mạnh nhất và cách kiềm chế ở

mức độ nào đó những điểm yếu chết

người của mình. Thực tế này xung

đột với những câu chuyện huyền

thoại phổ biến về Steve. Trong trí

tưởng tượng của công chúng, anh

đồng thời là một kẻ đáng ghét,

bướng bỉnh, không bạn bè, không

kiên nhẫn, và không đạo đức; anh

sống và chết đi như khi được sinh ra

– nửa thiên tài nửa đáng khinh.

Nếu vẫn là một kẻ non nớt ở Khu

https://thuviensach.vn

vườn của Thánh A-la thì có lẽ anh đã

không bao giờ cứu nổi một công ty đang suy tàn khi anh quay trở lại

năm 1997, cũng như không tạo ra

được cuộc cách mạng phức tạp dẫn

tới một Apple thành công ngoài sức

tưởng tượng trong suốt 10 năm cuối

đời. Sự phát triển của chính bản

thân anh cũng phức tạp không kém.

Tôi nghĩ không một doanh nhân

nào có thể lớn lên, thay đổi và

trưởng thành hơn Steve. Tất nhiên,

thay đổi cá nhân có tính tăng dần.

Trong quá trình trưởng thành,

chúng ta vật lộn với những tài năng,

thói xấu và học cách quản lý chúng

trong suốt cuộc đời. Đó là một quá

trình phát triển không ngừng. Tuy

https://thuviensach.vn

nhiên, nó không có nghĩa là chúng ta trở thành một con người hoàn

toàn khác. Steve là một ví dụ có

thực, minh họa cho cách một cá

nhân có thể cải thiện khả năng để sử

dụng tốt hơn những điểm mạnh và

để giảm thiểu hiệu quả những khía

cạnh tính cách ảnh hưởng tiêu cực

đến những điểm mạnh đó. Những

phẩm chất tiêu cực không mất đi,

chúng cũng không được thay thế bởi

những điểm tốt. Nhưng anh học

được cách kiểm soát chính mình,

những mặt trái của tài năng và

những khuyết điểm chưa hoàn hảo.

Hầu như là tất cả. Để hiểu được điều

này đã xảy ra như thế nào, và cách

https://thuviensach.vn

dẫn tới sự cải tử hoàn sinh đầy ngạc nhiên của Apple về sau, bạn phải

xem xét phạm vi đầy đủ của những

mâu thuẫn nội tại bên trong mà

Steve mang tới Khu vườn của Thánh

A-la buổi chiều tháng 12 đó.

STEVE PAUL JOBS cảm nhận một

cách sâu sắc rằng mình luôn có đặc

quyền hơn người gần như ngay từ

ban đầu, nhờ cha mẹ, những người

đã nuôi nấng anh với suy nghĩ rằng

anh là người đặc biệt như những gì

họ tin tưởng. Sinh ngày 24 tháng 2

năm 1955 tại San Francisco, Steve

https://thuviensach.vn

được mẹ đẻ là bà Joanna Shieble

cho đi làm con nuôi. Mẹ đẻ của

Steve vốn là một sinh viên cao học

tại Đại học Wisconsin ở Madison, bà

đã có mối quan hệ tình cảm với ông

Abdufattah Jandali năm 1954, một

nghiên cứu sinh người Syria đang

theo học để lấy bằng tiến sĩ về khoa

học chính trị. Schieble chuyển tới

San Francisco sau khi mang bầu,

nhưng Jandali vẫn ở lại Wisconsin.

Paul và Clara Jobs, cặp vợ chồng

thuộc tầng lớp lao động không có

con, nhận nuôi Steve chỉ một vài

ngày sau khi anh được sinh ra. Khi

Steve được năm tuổi, họ chuyển tới

Mountain View, cách 40 km về phía

Nam thành phố, và không lâu sau

https://thuviensach.vn

đó thì nhận nuôi thêm một bé gái mà họ đặt tên là Patty. Trong khi

một số người đã khoa trương rằng

việc là con nuôi là nguyên nhân của

thái độ cáu kỉnh mà anh thường thể

hiện, đặc biệt trong những năm

tháng đầu của sự nghiệp, Steve

nhiều lần nói với tôi rằng anh được

bố mẹ nuôi hết mực yêu thương và

cưng chiều. “Anh ấy cảm thấy thật sự

may mắn khi có bố mẹ như hai

người họ”, Laurene Powell Jobs, vợ

của Steve cho biết.

Cả Paul và Clara đều chưa từng

học đại học, nhưng họ đã hứa với

Schieble rằng sẽ cho đứa con trai

https://thuviensach.vn

mới của mình học đại học. Đó là lời

cam kết quan trọng đối với một gia đình ở tầng lớp thấp hơn mức trung

lưu, và nó đánh dấu sự khởi đầu cho

việc dành cho đứa con trai duy nhất

của mình bất cứ thứ gì nó cần. Steve

rất thông minh và nhanh trí; anh

được bỏ qua không phải học lớp Sáu

và các giáo viên thậm chí còn xem

xét cho anh nhảy hai lớp. Tuy nhiên,

khi học lớp Bảy, anh cảm thấy bị cô

lập và các bài tập ở trường không

mấy khó khăn. Anh xin bố mẹ

chuyển anh tới một ngôi trường tốt

hơn và họ đồng ý, dù chi phí chuyển

trường không hề rẻ. Paul và Clara

thu dọn đồ đạc và chuyển tới Los

Altos, một cộng đồng thịnh vượng.

https://thuviensach.vn

Los Altos được xây dựng trên khu đất mà trước đây từng là các vườn

cây mận nối liền các dãy đồi thấp

vượt lên phía Tây bên trên vịnh San

Francisco. Hạt mới là một phân khu

nằm trong khu vực quận Cupertino-

Sunnyvale có nhiều trường công nổi

tiếng, một trong những nơi tốt nhất

ở California. Từ khi tới đó, Steve bắt

đầu phát triển rực rỡ.

Paul và Clara có lẽ đã để cho cảm

giác mình là người đặc biệt của anh

nở rộ, nhưng họ cũng nuôi dưỡng

chủ nghĩa hoàn hảo của anh, đặc biệt

khi nó đến từ tính nghiêm khắc là

cơ sở cho sự khéo tay, lành nghề

https://thuviensach.vn

tuyệt vời. Paul Jobs làm nhiều nghề

để kiếm sống, bao gồm thương thảo giao kèo mua lại, chế tạo máy và cơ

khí ô tô. Về mặt cơ bản thì ông là

một thợ sửa chữa máy móc và thợ

thủ công giàu kinh nghiệm. Hầu như

cuối tuần nào ông cũng đóng đồ gia

dụng, tái chế ô tô và dạy con mình

giá trị tối cao của việc tiến hành

công việc một cách chậm chắc, cẩn

thận, chú tâm vào từng chi tiết, cũng

như – vì Paul có mọi thứ, trừ sự giàu

có – việc bỏ công sức đi lại để lùng

mua các bộ phận máy móc thay thế

còn giá trị sử dụng. “Bố tôi có một

chiếc bàn làm việc của thợ mộc

trong gara”, Steve có lần kể cho một

người phỏng vấn đến từ Viện

https://thuviensach.vn

Smithsonian. “Khi tôi lên 5 hoặc 6

tuổi, ông đã tháo dời một miếng nhỏ

của chiếc bàn và nói ‘Steve, đây là

bàn thợ mộc dành cho con’. Ông đưa

cho tôi một vài dụng cụ nhỏ và chỉ

cho tôi cách sử dụng búa, cưa và

cách để chế tạo các đồ vật. Nó thực

sự rất có ích đối với tôi. Ông dành

nhiều thời gian với tôi… dạy tôi cách

chế tạo, tháo lắp mọi thứ”. Sau này,

khi Steve cho tôi xem chiếc iPod hay

máy tính xách tay mới, anh đều nhớ

lại lời của cha mình rằng con phải

dành sự chăm chút cho mặt dưới của

cốp ô tô nhiều như khâu hoàn thiện

cuối cùng hay cho bộ đệm phanh của

chiếc Chevy Impala hoặc công việc

https://thuviensach.vn

sơn màu. Steve cũng có những xúc cảm sâu sắc và nó xảy đến khi anh

kể những câu chuyện này về cha

mình. Chúng càng trở nên thấm

thía hơn bởi thực tế rằng Steve gửi

gắm cho cha rất nhiều sự tín nhiệm

vì đã truyền cho anh cảm giác riêng

về óc thẩm mỹ trong lĩnh vực điện tử

số mà Paul Jobs sẽ không bao giờ

hiểu ngọn ngành được.

Sự kết hợp đó, giữa việc tin tưởng

rằng mình là người đặc biệt và mong

muốn mọi thứ đều phải được thực

hiện một cách chính xác, là sự pha

trộn hiệu nghiệm địa điểm và thời

gian khi anh trưởng thành. Trải

https://thuviensach.vn

nghiệm được lớn lên vùng đất thậm

chí còn chưa được gọi là Thung lũng Silicon cuối những năm 1960 và đầu

1970 là độc nhất vô nhị. Môi trường

giữa Palo Alto và San Jose là khu đô

thị phát triển nhanh chóng, thu hút

các kỹ sư điện, các nhà hóa học,

chuyên gia quang học, lập trình viên

máy tính và các nhà vật lý, những

người có trình độ học vấn cao muốn

tới làm việc tại các công ty phát đạt

của vùng hoạt động trong các lĩnh

vực điện tử, truyền thông và sản

xuất vật liệu bán dẫn. Đó là thời kỳ

khi thị trường hàng điện tử cao cấp

chuyển dịch từ các khách hàng là

quân đội và chính phủ sang các tập

đoàn công nghiệp ở Mỹ, làm tăng

https://thuviensach.vn

nhanh chóng số lượng khách hàng tiềm năng cho các công nghệ điện tử

mới. Ông bố của nhiều đứa trẻ con

hàng xóm nhà Steve đều là các kỹ

sư, ngày ngày đi làm bằng các

phương tiện giao thông công cộng

đến các trụ sở gần nhà ở của các

hãng công nghệ khổng lồ đang phát

triển như Lockheed, Intel, Hewlett-

Packard và Applied Materials.

Sống ở đó, một đứa trẻ tò mò yêu

thích toán và khoa học dễ dàng phát

triển ý thức về công nghệ hơn hẳn

những đứa trẻ ở nơi khác. Điện tử

học dần dần thay thế cho những

chiếc xe có động cơ lớn được độ lại,

https://thuviensach.vn

vốn là niềm đam mê của những nhà

chế tạo máy trẻ tuổi. Những kẻ chỉ

chú tâm vào khoa học, công nghệ đã

sống và hít thở bầu không khí phát

ra từ những chiếc mỏ hàn và trao đổi

các bản đã quăn góc của những tạp

chí Popular Science (Khoa học đại

chúng) và Popular Electronics

(Điện tử học đại chúng). Họ tự làm

các radio bán dẫn; các dàn loa phát

âm thanh lập thể, trung thực; vô

tuyến điện nghiệp dư, dao động kế,

tên lửa, máy phát tia laze và cuộn

dây Tesla từ bộ đồ nghề được bán

bởi các công ty nhận bán hàng qua

thư như Edmund Scientific,

Heathkit, Estes Industries và Radio

Shack. Ở Thung lũng Silicon, điện tử

https://thuviensach.vn

học không đơn thuần chỉ là một sở

thích. Nó là cả một ngành công

nghiệp mới và hấp dẫn chẳng kém gì

nhạc rock ‘ n‘ roll.

Đối với những đứa trẻ phát triển

sớm như Steve, luôn tồn tại một

mặc định ngầm rằng có thể hình

dung ra mọi thứ – và vì chúng ta có

thể hình dung ra mọi thứ, chúng ta

có thể chế tạo mọi thứ. “Nó mang

đến cảm giác rằng, chỉ cần nhìn thấy

là chúng ta có thể làm được mọi vật

trên thế gian này”, như anh có lần

đã nói với tôi. “Những thứ như vậy

không còn là bí ẩn nữa. Bạn nhìn

vào một chiếc tivi và nghĩ rằng:

https://thuviensach.vn

‘Mình chưa từng làm ra nó nhưng

mình có thể. Có một cái trong bản liệt kê danh mục của Heathkit và tôi

đã chế tạo được hai cái Heathkit

khác, nên tôi có thể làm cái đó’. Mọi

thứ trở nên rõ ràng. Chúng là kết

quả từ sức sáng tạo của con người,

chứ không phải những thứ ma thuật

chỉ xuất hiện xung quanh mà ta

chẳng hề biết bên trong chúng như

thế nào.”

Steve tham gia Câu lạc bộ Những

nhà khám phá, một nhóm gồm 15

trẻ em nhóm họp thường xuyên tại

văn phòng của Hewlett-Packard ở

Palo Alto để tìm hiểu về điện tử học

và tiếp thu các bài học do các kỹ sư

https://thuviensach.vn

của HP giảng dạy. Đây là nơi Steve

lần đầu tiên được khám phá những chiếc máy tính. Đó cũng là thứ

mang lại cho anh khái niệm mới lạ,

giúp anh bước ra khỏi gara ô tô và

thiết lập mối quan hệ dù nhỏ, nhưng

đầy say mê với một trong hai nhân

vật nổi tiếng đã sáng lập nên HP,

người tràn đầy năng lượng và quyền

lực đầu tiên của Thung lũng Silicon.

Lúc 14 tuổi, anh đã gọi điện đến nhà

riêng của Bill Hewlett tại Palo Alto

để yêu cầu, với tư cách cá nhân, một

vài thiết bị điện tử khó tìm cho một

dự án của Câu lạc bộ Những nhà

khám phá. Anh đã nhận được một số

thiết bị từ Bill nhờ khả năng dựng

nên các câu chuyện có tính thuyết

https://thuviensach.vn

phục. Về nhiều mặt, Steve là một thiếu niên đam mê công nghệ tiêu

biểu. Nhưng anh cũng là một học

sinh tò mò về những đặc tính của

con người, bị lôi cuốn bởi những câu

nói của Shakespeare, Melville và

Bob Dylan. Lém lỉnh và thường

xuyên thuyết phục cha mẹ, anh áp

dụng những kĩ năng tương tự khi

đàm phán với bạn bè, thầy cô giáo,

cố vấn và với cả những người giàu có

đầy quyền lực; một cách bẩm sinh,

ngay từ lúc còn trẻ, Steve đã hiểu

rằng những câu chuyện và lời nói

phù hợp có thể giúp anh thu hút sự

chú ý mà anh cần để đạt được thứ

mình muốn.

https://thuviensach.vn

STEVE KHÔNG THỰC SỰ là một

ngôi sao trong đám đông những

chuyên gia công nghệ bắt đầu nảy

nở tài năng này. Nhưng vào năm

1969, một người bạn tên là Bill

Fernandez đã giới thiệu anh với

Stephen Wozniak. Stephen đến từ

khu vực gần thành phố Sunnyvale.

Con trai của một kỹ sư làm việc tại

Lockheed, “Woz” là một thiên tài kỹ

thuật. Steve thế mà lại là một người

thúc đẩy thiên tài tuyệt vời. Đây hóa

ra là sự hợp tác thành công đầu tiên

trong sự nghiệp của anh.

Không biết thứ g https://thuviensach.vn

ì khác ngoài

công nghệ và nhút nhát, Woz hơn Steve 5 tuổi nhưng lại kém quyết

đoán hơn nhiều. Giống như Steve,

anh học điện tử từ người cha và

những ông bố hàng xóm xung

quanh. Nhưng anh chìm đắm trong

môn học này hơn Steve nhiều, cả

trong lẫn bên ngoài lớp học, thậm

chí còn tạo ra một chiếc máy tính

đơn giản làm từ bóng bán dẫn, điện

trở, và điôt khi mới bước vào độ tuổi

vị thành niên. Năm 1971, trước khi

vi xử lý đơn chíp được thương mại

hóa, Woz đã thiết kế một bo mạch

với các chíp và bộ phận điện tử mà

anh gọi là “máy tính soda kem”, vì

đó là thứ nước ngọt anh thích trong

https://thuviensach.vn

thời gian đó. Woz dần trở thành một nhà thiết kế phần cứng có tài năng

xuất chúng, người có các bản năng

kỳ lạ về kỹ thuật điện tử, được kết

hợp với trí tưởng tượng của một lập

trình viên phần mềm xuất sắc – anh

có thể nhìn thấy những đường tắt

trong cả bản mạch lẫn phần mềm

mà những người khác không hình

dung ra được.

Steve không có tài năng thiên

bẩm của Woz, nhưng anh có khao

khát tự nhiên được đặt những đồ vật

thực sự hay ho vào tay nhiều người

nhất có thể. Về cơ bản, điểm độc đáo

này giúp phân biệt anh với những

https://thuviensach.vn

người có sở thích tiêu khiển cùng

chiếc máy tính. Ngay từ ban đầu, anh đã có khuynh hướng tự nhiên

của một nhà quản lý, đó là thuyết

phục mọi người theo đuổi mục tiêu

mà thường chỉ có anh nhìn thấy, rồi

sắp xếp và thúc đẩy họ thực hiện

mục tiêu đó. Dấu hiệu đầu tiên của

điều này xuất hiện vào năm 1972,

khi anh và Woz bắt đầu việc hợp tác

tưởng chừng như không mang tính

thương mại.

Với sự giúp đỡ của Steve, Woz đã

phát triển “chiếc hộp màu xanh” kỹ

thuật số đầu tiên – chiếc máy có thể

bắt chước giọng nói, được các bộ

phận chuyển hướng cuộc gọi sử dụng

https://thuviensach.vn

trong các công ty điện thoại, để kết

nối những chiếc điện thoại ở bất kì đâu trên thế giới. Những kẻ gian lận

có thể đưa một trong những chiếc

máy thông minh (và phạm luật)

chạy bằng pin này lên bộ phận thu

lời nói của bất kì chiếc điện thoại

nào và lừa các hệ thống chuyển

hướng cuộc gọi của Ma Bell thành

các cuộc điện thoại đường dài hay

thậm chí là quốc tế mà không phải

trả tiền.

Woz ban đầu chỉ muốn lắp đặt

bản mạch và chia sẻ nó – giống như

xu hướng của anh về sau với chiếc

bo mạch hình thành nên trái tim và

khối óc của chiếc máy tính Apple I.

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, Steve đề nghị thử kiếm

tiền bằng việc bán nguyên chiếc máy được lắp ráp hoàn chỉnh. Do vậy,

trong khi Woz trau chuốt việc thiết

kế bản mạch thì Steve thu thập các

nguyên liệu cần thiết và định giá

những chiếc hộp hoàn thiện. Anh và

Woz thu được lợi nhuận khoảng

6.000 đô la từ việc bán những thiết

bị phạm pháp này với giá 150 đô la

một chiếc, đa số khách hàng của họ

là sinh viên. Hai cậu bé đã lang

thang tại các hành lang ở khu tập

thể trường, gõ cửa các phòng và hỏi

liệu đó có phải là phòng của George

không – George là một cái tên

tưởng tượng được miêu tả như một

chuyên gia gọi điện thoại chùa. Nếu

https://thuviensach.vn

cuộc thảo luận thu hút được sự quan tâm, họ sẽ diễn tả những chức năng

mà chiếc hộp xanh có thể thực hiện

và thỉnh thoảng bán được hàng.

Nhưng việc kinh doanh lúc được lúc

không, và khi họ mở rộng phạm vi

đi xa hơn thì bị sa lầy – những đứa

trẻ tạm dừng công việc làm ăn sau

khi một người được cho là khách

hàng đã chĩa súng vào Steve. Tuy

vậy, nỗ lực đầu tiên của họ cũng

không đến nỗi nào.

CÓ THỂ LÀ KỲ LẠ khi cho rằng đời

sống tinh thần của Steve là một

https://thuviensach.vn

trong các nguyên liệu chính gây

dựng nên sự nghiệp. Nhưng là một thanh niên trẻ, Steve, với tính khí

thật thà, đã theo đuổi một thực tại

sâu hơn, một mức ý thức ẩn dưới vẻ

bề ngoài. Anh theo đuổi nó với chất

thức thần, với quá trình khám phá

tôn giáo. Cảm giác tinh thần này

đóng góp một phần lớn vào việc

hình thành nên một tầm nhìn trí

tuệ ngoại biên có bề rộng bất

thường, thứ rõ ràng đã dẫn dắt anh

nhìn thấy các khả năng – thay đổi

phạm vi từ các sản phẩm mới tuyệt

vời cho đến những mô hình kinh

doanh được sáng tạo lại một cách

triệt để – thoát khỏi hầu hết các rào

cản khác.

https://thuviensach.vn

Khi mà Thung lũng Silicon là

môi trường sinh ra và nuôi dưỡng

tính lạc quan đối với công nghệ của

Steve, thì những năm 1960 là thập

kỷ kích thích sự thôi thúc tự nhiên

của một cậu nhóc ham hiểu biết đi

tìm kiếm những chân lý sâu sắc

hơn. Như rất nhiều người trẻ tuổi

khác thời bấy giờ, Steve đã theo đuổi

sự hoài nghi và khao khát của phong

trào phản văn hóa. Anh sinh ra

trong giai đoạn bùng nổ dân số sau

chiến tranh, được trải nghiệm chất

gây nghiện, đắm mình trong lời bài

hát nổi loạn của các nhạc sĩ như

Dylan, Beatles, Grateful Dead,

Band, thậm chí cả âm nhạc mơ

https://thuviensach.vn

màng trừu tượng hơn của Miles

Davis và nghiên cứu kỹ lưỡng các tác

phẩm của những người mà anh coi

là ông hoàng triết học, các nhà tư

tưởng thông tuệ như Suzuki Roshi,

Ram Dass và Paramahansa

Yogananda. Các thông điệp của thời

đại rất rõ ràng: nghi ngờ mọi thứ,

đặc biệt là quyền lực; thử nghiệm; đi

đây đó; không sợ hãi và làm việc để

tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn.

Cuộc tìm kiếm lớn lao của riêng

Steve bắt đầu ngay sau khi tốt

nghiệp trường phổ thông

Homestead ở Cupertino, khi anh tới

học tại trường cao đẳng Reed ở

https://thuviensach.vn

Portland, thuộc tiểu bang Oregon.

Cậu sinh viên cứng đầu năm thứ

nhất không mất nhiều thời gian vì

chỉ tham dự các lớp mà anh thấy

thích thú, và chỉ sau một kỳ, anh bất

ngờ bỏ học mà không nói lời nào với

cha mẹ. Anh dành kỳ thứ hai để

tham gia các lớp học tự do không

cần lấy điểm, bao gồm một khóa

luyện viết chữ đẹp mà anh đã nhắc

lại trong những trong năm sau này

như một nguồn cảm hứng cho khả

năng tạo ra bộ phông chữ in phong

phú và tuyệt đẹp của Macintosh.

Anh cũng nghiên cứu sâu hơn về

chủ nghĩa thần bí và triết lý Á Đông,

sử dụng chất thức thần với tần suất

thường xuyên hơn, đôi lúc gần giống

https://thuviensach.vn

như một lời nguyền tôn giáo.

Mùa hè năm sau, không một

đồng xu dính túi, sau khi quay trở

về sống với bố mẹ tại Cupertino, anh

dành nhiều thời gian đi đi lại lại để

tới làm việc trong một vườn táo ở

Oregon đã được mở rộng thành một

cộng đồng nhỏ. Sau cùng anh kiếm

được một công việc gần nhà, làm kỹ

thuật viên cho Ateri, công ty trò

chơi điện tử do Nolan Bushnell, nhà

sáng lập của Pong, thành lập. Anh đã

chứng tỏ mình có khả năng sửa

những chiếc máy chơi game hỏng và

thuyết phục được Bushnell để anh

sửa một vài buồng máy chơi game

https://thuviensach.vn

kiểu nhét xu đặt tại Đức, như là một

phần của giao dịch trang trải chi phí cho chuyến đi tới Ấn Độ, nơi anh có

thể gặp lại người bạn Robert

Friedland, chủ sở hữu đầy lôi cuốn

của khu vườn Oregon kia.

Đó là phần đầy đủ của quá trình

tìm kiếm đầy mơ mộng một phong

cách sống thực sự có ý nghĩa, đúng

lúc khi nền văn hóa mỉm cười với

những cuộc truy lùng như vậy. “Bạn

phải đặt Steve trong bối cảnh của

thời cuộc”, Larry Brilliant từng nói.

“Tất cả chúng ta đang tìm kiếm điều

gì? Rồi một sự chia rẽ thế hệ xuất

hiện, một sự chia rẽ sâu sắc hơn sự

phân hóa giữa phe cánh hữu và

https://thuviensach.vn

cánh tả mà chúng ta đang có hiện

nay, sâu sắc hơn cả sự chia rẽ giữa trào lưu chính thống và phi tôn giáo.

Và mặc dù Steve sống trong một gia

đình nơi cha mẹ nuôi luôn ủng hộ

hết mực, anh vẫn trao đổi thư từ với

Robert Friedland và những người

khác từng ở Ấn Độ, họ đã tới đó để

tìm kiếm sự thanh thản và tin rằng

mình đã tìm ra thứ gì đó. Đó cũng là

thứ Steve đang tìm kiếm”.

Steve tới Ấn Độ với mục đích ban

đầu là gặp được Neem Karoli Baba,

được biết tới với cái tên Maharaj-ji,

vị đạo sư nổi tiếng là nguồn cảm

hứng cho Brilliant, Friedman và

những đạo sinh khác. Nhưng

https://thuviensach.vn

Maharaj-ji mất không lâu trước khi

Steve tới Ấn Độ, trong sự thất vọng khôn nguôi của anh. Thời gian của

Steve ở Ấn Độ chia nhỏ ra cho nhiều

sự kiện khác nhau, mất trọng tâm

giống như những cuộc lần mò của

nhiều thanh niên khác đang tìm

kiếm tầm nhìn rộng hơn thứ mà họ

đã được thuyết giảng khi còn là trẻ

con. Anh đã tới một lễ hội tôn giáo

thu hút sự tham gia của 10 triệu tín

đồ hành hương. Anh mặc những

chiếc váy dài bằng vải bông, ăn

những đồ ăn kỳ lạ và đầu được cạo

bởi một đạo sư thần bí. Anh mắc

bệnh lỵ. Lần đầu tiên anh đọc Tự

truyện của một yogi của Yogananda,

cuốn sách mà anh đã đọc lại vài lần

https://thuviensach.vn

trong suốt cuộc đời và cũng là thứ

được phát cho tất cả mọi người tới

dự lễ truy điệu của Steve tại Nhà thờ

Tưởng niệm của Đại học Stanford

vào ngày 16 tháng 10 năm 2011.

Khi mới tới, theo như Brilliant,

“Steve đã đùa cợt với ý tưởng trở

thành thánh nhân”. Hầu hết các

thánh nhân Ấn Độ đều sống như

thầy tu để có thể tập trung tuyệt đối

vào tín ngưỡng. Nhưng Steve hiển

nhiên là quá ham muốn, có quá

nhiều động cơ và quá tham vọng so

với lối sống đó. “Quả là một sự mơ

mộng”, Brilliant nói, “với ý tưởng trở

thành một nhà tu hành khất thực”.

https://thuviensach.vn

Nhưng điều đó không có nghĩa là

anh quay lại Mỹ trong tình trạng vỡ

mộng, hay đã gạt đi hết thuyết duy

tâm phương Đông. Mối quan tâm

của anh chuyển hướng sang Phật

giáo, tôn giáo cho phép con người ta

có nhiều ràng buộc với thế giới hơn

đạo Hindu khổ hạnh. Nó cũng cho

phép anh pha trộn cuộc tìm kiếm

con đường giác ngộ với tham vọng

tạo ra một công ty có thể cung cấp

những sản phẩm thay đổi thế giới.

Điều này lôi cuốn người thanh niên

trẻ đang cố thay đổi bản thân và nó

sẽ tiếp tục lôi cuốn người đàn ông có

sự hoạt động trí tuệ vô hạn. Một vài

nguyên lý cơ bản của đạo Phật rất

phù hợp với anh đến mức chúng đã

https://thuviensach.vn

hỗ trợ về mặt triết học cho những lựa chọn nghề nghiệp – cũng như

làm cơ sở cho yêu cầu về tính thẩm

mỹ của anh. Đạo Phật góp phần giúp

anh hợp lý hóa việc không ngừng

đòi hỏi sự “hoàn hảo” – theo tiêu

chuẩn của anh – từ người khác, từ

các sản phẩm anh tạo ra và từ chính

anh.

Trong triết lý của đạo Phật, cuộc

sống thường được ví với một dòng

sông không ngừng chảy. Có một

quan điểm cho rằng mọi thứ, hay

thậm chí mọi cá nhân đều liên tục

biến đổi. Theo quan điểm này, việc

đạt tới sự hoàn hảo cũng là một quá

https://thuviensach.vn

trình liên tục, và bạn không bao giờ

đạt được một mục tiêu một cách trọn vẹn. Tầm nhìn đó phù hợp với bản

chất hay đòi hỏi khắt khe của Steve.

Ngước nhìn lên phía trước tới những

sản phẩm chưa được làm, tới bất cứ

thứ gì sắp xảy ra và cái tiếp sau nữa,

là một bản năng tự nhiên của anh.

Trong con mắt của Steve, các khả

năng đều không có giới hạn và

không tồn tại khái niệm hoàn hảo

trong công việc anh làm. Và chừng

nào Steve còn tránh hầu hết sự tự

phân tích bản thân, cuộc sống riêng

của anh vẫn vậy. Bất chấp thực tế

rằng, đôi lúc anh là người bướng

bỉnh, bảo thủ đến mức không thể

hiểu được, nhưng con người anh vẫn

https://thuviensach.vn

liên tục thích nghi, tin tưởng vào cảm nhận của bản thân, học hỏi, thử

nghiệm các hướng mới. Quá trình

thay đổi của anh luôn diễn ra không

ngừng nghỉ.

Không một điều nào trong số này

thể hiện rõ ràng ra thế giới bên

ngoài, và đạo Phật trong Steve cũng

mờ nhạt, ngay cả đối với những bạn

bè và đồng nghiệp thân thiết nhất.

“Luôn tồn tại khía cạnh tâm linh

này mà nó có vẻ không ăn khớp với

bất cứ thứ gì khác mà anh đang

làm”, Mike Slade, một giám đốc

marketing từng làm việc với Steve

những năm cuối sự nghiệp, cho biết.

https://thuviensach.vn

Anh thường xuyên ngồi thiền cho

đến khi anh và Laurene có con, khi anh không thể bố trí được thời gian.

Anh đọc lại cuốn sách Zen Mind,

Beginner’s Mind (Tâm hồn thiền

định) của Suzuki một vài lần, và

thường xuyên đàm đạo cùng

Brilliant cho tới cuối đời về sự giao

thoa của các nguyên lý cơ bản trong

chủ nghĩa tâm linh Á Đông với cuộc

sống kinh doanh. Anh đã sắp xếp để

một nhà sư có tên là Kobun Chino

Otogawa tới gặp anh ở văn phòng

mỗi tuần một lần trong nhiều năm,

để cố vấn cho anh cách cân bằng ý

thức tâm linh với các mục tiêu kinh

doanh. Trong khi nếu có ai biết rõ về

Steve trong những năm cuối đời sẽ

https://thuviensach.vn

không gọi anh là tín đồ tôn sùng đạo Phật, thì việc thực hành tâm linh

thực tế lại ảnh hưởng tới cuộc đời

anh theo cả hai mức độ sâu sắc lẫn

mờ nhạt.

KHI STEVE QUAY TRỞ VỀ Mỹ vào

mùa thu năm 1974, anh cập bến lại

Atari, chủ yếu là để thực hiện các

nhiệm vụ sửa chữa liên quan đến

phần cứng cho công ty tiên phong và

được quản lý theo cách tồi tệ của

Nolan Bushnell. Atari là một tổ chức

kỳ lạ và lỏng lẻo đến nỗi Jobs vẫn có

thể vắng mặt một cách thoải mái

https://thuviensach.vn

trong vài tuần để hái táo ở khu vườn

của Robert Friedland mà không bị

sa thải, hay chịu tổn thất gì. Trong

lúc ấy, Woz đang làm việc tại

Hewlett-Packard theo một hợp đồng

an toàn, lương cao, nhưng không có

nhiều thử thách đặc biệt. Không có

gì trong cuộc sống của Jobs bấy giờ

báo hiệu rằng anh sẽ đạt được thành

công đáng kinh ngạc trong kinh

doanh, công nghệ máy tính, hay bất

kì lĩnh vực nào khác. Nhưng không

ai, thậm chí cả bản thân anh, biết

được rằng Steve sắp bắt đầu thực

hiện một công việc thực sự thay đổi

cuộc đời anh. Trong ba năm tiếp

theo, anh đã thay đổi hình ảnh từ

một chàng trai 19 tuổi lôi thôi, nay

https://thuviensach.vn

đây mai đó thành nhà đồng sáng lập và lãnh đạo của một doanh nghiệp

Mỹ hoàn toàn mới và khác biệt.

Steve thật may mắn khi được

sống trong thời đại chín muồi, sẵn

sàng chào đón những tài năng như

anh. Đó là kỷ nguyên của sự thay đổi

trên nhiều bình diện, đặc biệt trong

giới công nghệ thông tin. Trong

những năm 1970, những chiếc máy

lớn được gọi là máy chủ

(mainframe) đã định nghĩa nên

khái niệm điện toán. Các máy chủ là

những hệ thống tính toán khổng lồ,

có kích cỡ bằng cả một căn phòng,

được bán cho các khách hàng như

https://thuviensach.vn

hãng hàng không, nhà băng, công ty

bảo hiểm và các đại học lớn. Việc lập trình để đưa ra kết quả – chẳng hạn

như tính số tiền trả góp – rất cồng

kềnh. Điều này có lẽ đúng ít nhất đối

với những ai học khoa học máy tính

ở trường cao đẳng, đó là nơi hầu hết

chúng ta được giới thiệu nguyên lý

hoạt động của máy chủ. Sau khi xác

định được bài toán bạn muốn giải

bằng máy tính, bằng cách sử dụng

một ngôn ngữ lập trình như COBOL

hay Fortran, bạn phải viết ra một

cách cẩn thận một chuỗi các lệnh

theo từng dòng, từng bước để thực

hiện quá trình tính toán chính xác

và logic. Sau đó, trên một bảng điều

khiển chạy bằng cơ ồn ào, bạn sẽ

https://thuviensach.vn

đánh từng dòng lệnh của chương

trình được viết bằng tay lên trên

“thẻ dập dấu” hình chữ nhật được

đục lỗ theo cách mà máy tính có thể

“đọc” được. Sau khi chắc chắn không

xảy ra sai sót, các tấm thẻ đã được

đánh máy sẽ được sắp xếp theo đúng

thứ tự – một chương trình đơn giản

có thể cần vài tá thẻ bó lại với nhau

bằng một sợi dây chun, trong khi

các chương trình phức tạp cần hàng

tập giấy và phải xếp cẩn thận vào

một chiếc hộp các tông đặc biệt. Rồi

bạn chuyển đống thẻ đó tới một

“điều phối viên” máy tính, người sẽ

xếp cỗ bài của bạn vào hàng chờ sau

hàng tá những cái khác để đưa vào

https://thuviensach.vn

máy tính chủ. Cuối cùng, chiếc máy sẽ tuồn ra kết quả trên những tờ giấy

in sọc xanh trắng xếp nếp theo kiểu

quạt giấy. Thường thì bạn phải chỉnh

sửa chương trình ba, bốn, hay thậm

chí hàng tá lần để thu được kết quả

mong muốn.

Nói một cách khác, điện toán vào

năm 1975 không có tính cá nhân.

Viết phần mềm là một quá trình tốn

thời gian và gian khổ. Các máy tính

lớn, đắt đỏ, cần bảo dưỡng thường

xuyên được sản xuất và bán bởi một

số ít các công ty công nghệ lớn quan

liêu. Giống như từ những năm 1950,

ngành công nghiệp máy tính năm

https://thuviensach.vn

1975 bị thống trị bởi International

Business Machines (IBM), công ty đã bán nhiều máy chủ hơn tất cả các

đối thủ cạnh tranh cộng lại. Trong

những năm 1960, những công ty

không được xếp hạng đó được gọi là

“bảy chú lùn”, nhưng tới những năm

1970, cả General Electric và RCA

đầu hàng, rời khỏi nhóm các nhà

sản xuất ngoan cường được nhắc đến

với cái tên “BUNCH” – từ được tạo

ra từ các chữ cái đầu của các công ty

Burroughs, Univac, NCR, Control

Data Corporation và Honeywell. Tập

đoàn thiết bị số Digital Equipment

Corporation (DEC) thống trị phân

khúc máy vi tính rẻ và yếu hơn,

thích hợp cho các doanh nghiệp nhỏ

https://thuviensach.vn

hơn và các chi nhánh của các tập đoàn lớn. Luôn có một kẻ bứt hẳn

lên ở mỗi phân khúc phổ giá. Ở

phân khúc hàng cao cấp, Cray

Research, thành lập năm 1972, bán

thứ được gọi là siêu máy tính, sử

dụng chủ yếu trong nghiên cứu khoa

học và mô hình toán. Đây là những

chiếc máy tính đắt nhất, trị giá hơn

ba triệu đô la. Ở phân khúc giá rẻ là

Wang, được thành lập trong những

năm đầu của thập niên 1970 và chế

tạo một chiếc máy có nhiệm vụ

chuyên biệt – “máy xử lý văn bản”.

Lúc bấy giờ, đó là thứ gần máy tính

cá nhân nhất, vì nó được thiết kế

cho một người sử dụng khi chuẩn bị

https://thuviensach.vn

viết thư từ và báo cáo. Ngành công nghiệp máy tính chủ yếu được xây

dựng ở miền Đông. IBM đặt trụ sở ở

vùng ngoại ô phía Bắc thành phố

New York; DEC và Wang đóng căn

cứ ở Boston. Burroughs đặt bản

doanh tại Detroit, Univac ở

Philadelphia, NCR ở Dayton thuộc

tiểu bang Ohio, và Cray, Honeywell

và Control Data tới từ Minneapolis.

Nhà chế tạo máy tính đầu tiên đáng

chú ý duy nhất ở Thung lũng Silicon

là Hewlett-Packard, nhưng lĩnh vực

kinh doanh chính của hãng là dụng

cụ kiểm tra khoa học, thiết bị đo và

máy tính bỏ túi.

https://thuviensach.vn

Ngành công nghiệp này khác xa

với thế giới công nghệ đầy đổi mới, buôn bán sôi động và quay vòng

nhanh chóng ngày nay. Đó là một

hoạt động kinh doanh buồn tẻ giống

với ngành kinh doanh thiết bị sản

xuất. Thế giới khách hàng tiềm năng

của nó có thể đếm ở con số hàng

trăm và đây là những công ty với

hầu bao rủng rỉnh có nhu cầu tập

trung vào sức mạnh cũng như độ tin

cậy của sản phẩm nhiều hơn là giá

cả. Do đó, không có gì ngạc nhiên

khi ngành công nghiệp này được bao

bọc và tự hài lòng với chính mình.

Ở California, rất nhiều người

muốn thay đổi ngành công nghiệp

https://thuviensach.vn

đó bắt đầu thường xuyên gặp gỡ

nhau như một nhóm có chung niềm đam mê gọi là Homebrew Computer

Club (Câu lạc bộ máy tính bia tự ủ).

Cuộc tụ họp đầu tiên của họ diễn ra

không lâu sau sự xuất hiện của số

báo xuất bản tháng 1 năm 1975 trên

tờ Popular Electronics, câu chuyện

trên trang bìa là về chiếc “máy vi

tính” Altair 8800. Gordon French,

một kỹ sư ở Thung lũng Silicon, tổ

chức buổi gặp gỡ trong gara ô tô của

mình để giới thiệu một chiếc Altair

mà French cùng một người bạn đã

lắp ráp từ bộ dụng cụ giá 495 đô la

của hãng Micro Instrumentation

and Telemetry Systems (MITS). Đó

là một thiết bị trông có vẻ bí hiểm,

https://thuviensach.vn

có kích cỡ bằng bộ khuếch đại âm thanh lập thể, mặt trước có hai dãy

phím chuyển mạch kiểu bập bênh

nằm ngang và nhiều đèn đỏ nhấp

nháy. Thứ cục mịch này không làm

được nhiều việc, nhưng nó chứng

minh rằng bạn có thể sở hữu chiếc

máy tính của riêng mình, với nó,

bạn có thể lập trình 24 tiếng mỗi

ngày nếu muốn mà không phải chờ

đợi xếp hàng. Bill Gates đọc bài báo

và không lâu sau đó bỏ trường

Harvard để xây dựng một công ty

nhỏ có tên là Microsoft chuyên thiết

kế các ngôn ngữ lập trình phần mềm

cho chiếc máy Altair.

https://thuviensach.vn

Woz biết rằng chiếc máy MITS

không hề hiện đại hơn chiếc máy sô-đa kem anh đã chế tạo ra bốn năm

về trước, năm 1971, dù khi đó anh

phải sử dụng những bộ phận kém

tinh vi hơn rất nhiều. Bị thôi thúc

bởi bản năng cạnh tranh tự nhiên

của dân nghiền máy tính, anh đã

phác thảo ra một vài thiết kế mới

mà anh cho rằng nó sẽ là một chiếc

máy vi tính tốt hơn, dễ lập trình,

điều khiển và thao tác hơn. Trong

suy nghĩ của anh, gạt những phím

chuyển kiểu bập bênh và đếm ánh

sáng nhấp nháy giống như việc sử

dụng công cụ truyền tin qua thị giác

và mã Morse. Tại sao không truyền

lệnh và các dữ liệu một cách trực

https://thuviensach.vn

tiếp hơn bằng bàn phím của người đánh máy. Tại sao không để máy

tính hiển thị quá trình đánh máy và

kết quả lên một màn hình gắn kèm?

Và tại sao lại không cắm vào một bộ

thu bằng cát-sét để lưu trữ chương

trình và dữ liệu? Chiếc Altair không

có bất kì tính năng nào trong số này

để giúp việc tính toán bớt kinh

khủng và thân thiện hơn. Đây là thử

thách mà Woz quyết định sẽ tìm

cách giải quyết. Thoáng trong suy

nghĩ, anh hy vọng rằng ông chủ của

mình, HP, có lẽ sẽ muốn sản xuất

một phiên bản dựa trên ý tưởng này.

Và đến cảnh Steve Jobs bước lên

https://thuviensach.vn

sân khấu với vai diễn một kẻ cơ hội

bắt đầu nảy nở tài năng và một lãnh đạo trẻ tuổi. Anh không nghĩ Woz

cần HP. Anh cho rằng mình và Woz

có thể phát triển công việc kinh

doanh của riêng họ. Steve biết rằng

Woz là một tài năng độc nhất vô

nhị, đến mức bất cứ chiếc máy tính

nào anh thiết kế ra đều sẽ rẻ, dễ sử

dụng và lập trình – nhiều đến mức

những người đam mê khác ở

Homebrew có thể cũng muốn sở

hữu một chiếc. Do vậy trong suốt

mùa thu đông năm 1975 và đầu năm

1976, khi Woz hoàn thành việc thiết

kế, Jobs bắt đầu tìm cách huy động

nguồn lực để mua sắm các thiết bị

cần thiết để tạo ra mẫu máy tính đầu

https://thuviensach.vn

tiên. Cứ đôi tuần họ lại mang một phiên bản máy tính hoạt động được,

mới nhất tới cuộc họp của

Homebrew để giới thiệu một, hai

đặc tính mới trước những khán giả

khó tính nhất trong thành phố.

Steve thuyết phục Woz rằng hai

người có thể biến các thành viên

trong câu lạc bộ thành khách hàng

của mình bằng cách bán cho họ sơ

đồ cấu tạo, hay có lẽ thậm chí cả các

bản mạch in. Sau đó, các thành viên

câu lạc bộ có thể tự mua các con

chíp cùng các thiết bị khác và lắp

ráp lại thành ruột cho chiếc máy vi

tính của chính mình. Để có tiền trả

cho một người bạn khi nhờ anh ta vẽ

https://thuviensach.vn

một bản “thiết kế tham khảo” cho các bản mạch, Steve đã bán chiếc xe

bus nhỏ hiệu Volkswagen giá trị của

mình, còn Woz cũng chia tay chiếc

máy tính bỏ túi có khả năng lập

trình HP-65 quý giá. Sau khi tiêu

tốn 1.000 đô la vào việc thiết kế bản

mạch và sản xuất ra vài chục chiếc,

Jobs và Wozniak đã hoàn vốn và có

lãi khi bán sản phẩm cho các thành

viên của Hombrew với giá 50 đô la

một chiếc, lãi 30 đô la cho mỗi bản

mạch.

Đó là một thương vụ không có

nhiều ý nghĩa, nhưng nó đủ để khiến

hai chàng trai trẻ dần có niềm tin

https://thuviensach.vn

rằng những chiếc máy vi tính này có

thể thay đổi mọi thứ. “Chúng tôi đã cảm thấy nó sẽ ảnh hưởng tới mọi

hộ gia đình trên toàn quốc”, về sau

Woz giải thích. “Nhưng cảm nhận đó

được hình thành dựa trên những lý

do sai lầm. Chúng tôi có cảm giác

rằng mọi người đều có đủ kỹ thuật để

sử dụng nó một cách thực sự, viết

các chương trình của riêng mình và

giải quyết vấn đề theo cách đó”.

Steve quyết định đặt tên cho công ty

mới của họ là Apple (quả táo). Có

nhiều câu chuyện thêu dệt khác

nhau về nguồn gốc của cái tên này,

nhưng đó là một cái tên tuyệt vời.

Nhiều năm về sau, Lee Clow, một

người hợp tác lâu năm của Steve

https://thuviensach.vn

trong vấn đề quảng cáo thương hiệu đặc biệt của Apple, kể với tôi, “Một

cách thành thật, tôi tin tưởng anh ấy

có trực giác rằng họ sẽ thay đổi cuộc

sống của con người bằng cách mang

đến cho họ công nghệ mà họ không

biết rằng mình có nhu cầu. Vì vậy họ

cần một cái gì đó thân thiện, dễ tiếp

cận và đáng yêu. Anh ấy đã làm theo

cách của Sony, bởi vì Sony ban đầu

có tên là Tokyo Telecommunication

Engineering Corporation (Tập đoàn

Kỹ thuật Truyền thông Tokyo), và

[nhà đồng sáng lập] Akio Morita đã

nói rằng họ cần cái tên nào đó thân

thiện hơn”.

https://thuviensach.vn

Quả thực, việc chọn cái tên Apple

là dấu hiệu cho tính bao quát và sáng tạo mà Steve muốn mang tới

cho quá trình sản xuất của công ty.

Nó gợi nên nhiều điều: khu vườn

Địa Đàng và con người – cả thiện và

ác – tạo ra từ miếng cắn của Eva vào

quả Cây Tri Thức (cây trái cấm);

Johnny Appleseed, một huyền thoại

của nước Mỹ, người gieo rắc sự sung

túc; ban nhạc Beatles và nhãn hiệu

ghi âm riêng của họ, một mối liên hệ

dẫn tới cuộc kiện tụng về sau; Isaac

Newton, quả táo rơi và một ý tưởng

lóe lên; bánh táo là hình ảnh được

dùng để miêu tả những gì mang đậm

bản sắc Mỹ; truyền thuyết về

William Tell, người đã cứu bản thân

https://thuviensach.vn

và con trai nhờ bắn tên trúng quả

táo đặt trên đầu người con trai; sự

lành tính, sức sinh sôi nảy nở và tất

nhiên cả thế giới tự nhiên. Apple

không phải là từ dành cho dân

nghiền máy tính, không như Asus,

Compaq, Control Data, Data

General, DEC, IBM, Sperry Rand,

Texas Instruments, hay Wipro,

những cái tên thích hợp gợi nhắc

đến các công ty máy tính. Nó ám chỉ

một công ty sẽ mang chủ nghĩa nhân

đạo, sự sáng tạo tới khoa học và kỹ

thuật máy tính, và quả thực là như

vậy. Đúng như Clow nói, việc đặt tên

Apple là một quyết định mang tính

trực giác tuyệt vời. Steve không chút

https://thuviensach.vn

băn khoăn khi tin tưởng vào sự quả

quyết của mình; đó là đặc điểm của

những doanh nhân giỏi nhất, một

điều cần thiết cho bất cứ ai muốn

phát triển những thứ mà chưa ai

từng hình dung ra được.

Tất nhiên, sự quả quyết cũng

phản bội Steve, như khi anh cảm

thấy thích chiếc logo đầu tiên của

Apple. Đó là một bức tranh vẽ bằng

bút mực, trình bày theo lối điêu

khắc, hình ảnh của Isaac Newton

ngồi dưới gốc cây táo. Bức tranh

được chạm trổ chi chít, quý giá này

có thể khiến một sinh viên trẻ từng

tham gia lớp luyện chữ đẹp cảm thấy

https://thuviensach.vn

say mê, nhưng lại quá huyền bí cho

một công ty có tham vọng lớn về

máy chủ. Tác giả của bức vẽ là

Ronald Wayne, một cựu kỹ sư của

Atari, người được Steve tuyển dụng

để tham gia vào nhóm. Wayne đóng

vai trò như một trọng tài khôn

ngoan khi Steve và Woz gặp bất

đồng. Cả ba đã kí vào một hợp đồng

thành lập công ty, trong đó Steve và

Woz mỗi người góp 45% cổ phần và

10% còn lại thuộc về Wayne. Nhưng

Wayne nhanh chóng quyết định

rằng mình không sẵn sàng để mạo

hiểm tương lai vào cặp đôi mới chập

chững bước vào nghề này. Tháng 6

năm 1976, anh bán lại cổ phần với

giá 800 đô la cho Jobs và Wozniak,

https://thuviensach.vn

những người mà năm sau đó đã đặt làm một chiếc logo mới. Giống như

Pete Best của Beatles, Wayne đã

đánh mất cơ hội tốt nhất của cuộc

đời mình.

KHÔNG LÂU SAU khi đăng kí

thành lập công ty kinh doanh Apple

đặt tại California vào ngày cá tháng

4 năm 1976, Steve và Woz thêm một

lần nữa tới câu lạc bộ máy tính

Homebrew để giới thiệu phiên bản

cuối cùng, được lắp ráp hoàn thiện

của chiếc máy tính mới. Woz đã vượt

qua tất cả các thách thức. Trên một

https://thuviensach.vn

bản mạch có kích thước 22,86 x

39,37 cm, anh đã lắp đặt một bộ vi xử lý, một vài con chip nhớ truy cập

ngẫu nhiên động, một bộ xử lí trung

tâm, một bộ cấp điện và các phần

khác nữa. Khi kết nối bản mạch với

bàn phím và màn hình, bạn có thể

thực hiện một vài công việc hoàn

toàn mới lạ: viết chương trình máy

tính trên chính chiếc máy của mình,

tại nhà mình mà không cần đánh

vật với một chiếc máy chủ xa xôi; và

lần đầu tiên trên một chiếc máy vi

tính, bạn có thể đánh các dòng lệnh

với bàn phím và quan sát chúng

được hiển thị trực tiếp trên một màn

hình tivi đen trắng, khiến việc chỉnh

sửa chúng trở nên dễ dàng hơn bao

https://thuviensach.vn

giờ hết. Cả hai bước này là những thay đổi căn bản so với những gì

thường diễn ra trong quá khứ. Woz

cũng viết một phiên bản của BASIC,

ngôn ngữ lập trình đơn giản nhất và

quan trọng nhất đối với những người

đam mê nhưng không chuyên, để

chạy trên bộ vi xử lý Motorola 6800

đóng vai trò như những bộ não cho

thứ mà anh và Steve bắt đầu gọi là

Apple I. Woz không hoàn toàn đánh

giá cao nó, nhưng anh đã tạo ra một

chiếc máy tính cá nhân thực sự đầu

tiên. Tuy nhiên, Steve đã hiểu ra

tầm quan trọng của thành tựu này

cũng như sức mạnh của thuật ngữ

máy tính cá nhân trong bối cảnh

https://thuviensach.vn

của một ngành công nghiệp chỉ còn thiếu yếu tố mang tính cá nhân. Vì

vậy máy tính cá nhân cũng chính là

thuật ngữ mà anh sử dụng mỗi khi

có người hỏi về thứ mà Woz đã sáng

chế ra.

Tuy nhiên, phản ứng từ đa số các

thành viên trong câu lạc bộ khá

hững hờ. Hầu hết mọi người đều là

nhà chế tạo máy, họ tin rằng một

nửa niềm vui thú của điện toán nằm

ở khâu thiết kế và lắp ráp những

chiếc máy của chính mình. Xét cho

cùng, đó là lý do họ đặt tên câu lạc

bộ là Homebrew (bia tự ủ). Với một

chiếc Apple I, tất cả những gì bạn

https://thuviensach.vn

phải làm là dựng nó lên, kết nối với

bàn phím và màn hình, cắm điện và khởi động. Một số khác còn phàn

nàn rằng Steve đã coi thường tinh

thần cộng đồng và truyền thống chia

sẻ ý tưởng miễn phí của câu lạc bộ

khi anh đòi họ trả tiền cho một chiếc

máy đã được dựng sẵn.

Steve không tán thành lối tư duy

nhóm này. Anh là một người có tư

duy độc lập, thường có những sáng

kiến đi ngược với quy ước của các

cộng đồng anh tham gia. Anh và

những người ở Homebrew hoàn

toàn khác nhau. Những cuộc tranh

luận hăng say của họ thường khiến

anh buồn chán. Trong khi chỉ có rất

https://thuviensach.vn

ít người có tham vọng kinh doanh

lớn và cuối cùng đều thành lập công ty máy tính của riêng mình, đa số

còn lại chỉ tập trung một cách ám

ảnh vào những thứ phức tạp dính

dáng tới điện tử, như tìm cách hiệu

quả nhất để gắn con chip nhớ vào bộ

vi xử lý, hay nghĩ cách sử dụng một

chiếc máy tính giá rẻ để chơi game

giống như cách họ từng chơi trên

chiếc máy chủ đặt trong trường.

Steve chỉ muốn biết đủ để quen với

điện tử học và thiết kế máy tính, sau

này anh cũng khoe về kỹ năng lập

trình “coi như là có” của mình.

Nhưng ở thời điểm năm 1975, về cơ

bản thì anh không mấy hứng thú với

những thứ phức tạp liên quan đến

https://thuviensach.vn

riêng máy tính. Thay vào đó, anh bị

ám ảnh bởi điều có thể xảy ra khi

công nghệ mạnh mẽ này rơi vào tay

của rất nhiều người.

Trải qua nhiều năm, Steve phải

đối mặt với tương đối nhiều may rủi.

Ed Catmull của Pixar thích nói rằng

vì bạn không thể điều khiển được

may rủi, thứ mà chắc chắn sẽ xảy

đến với bạn theo cả hai chiều hướng

tốt và xấu, nên điều cần quan tâm là

trạng thái chuẩn bị sẵn sàng của bạn

khi đương đầu với nó. Steve có cảm

nhận vô cùng tốt về môi trường

xung quanh, cho phép anh nhanh

chóng và hăm hở đón nhận các cơ

https://thuviensach.vn

hội khi chúng xuất hiện. Vì vậy khi

Paul Terrell, chủ sở hữu của cửa hàng máy tính Byte Shop gần khu

vực Mountain View, tới giới thiệu

bản thân với Steve và Woz sau khi

họ giới thiệu chiếc máy tính và cho

họ biết rằng ông ta thấy khá ấn

tượng và muốn cùng họ trao đổi về

việc cùng hợp tác kinh doanh, Steve

biết chính xác anh phải làm gì. Ngay

ngày hôm sau, anh mượn một chiếc

ô tô và đi tới Byte Shop, cửa hàng

khiêm tốn của Terrell ở El Camino

Real, một con đường lớn trong

Thung lũng Silicon. Terrell làm anh

ngạc nhiên khi nói rằng nếu hai

người có thể giao 50 bản mạch được

lắp ráp hoàn thiện cùng tất cả các

https://thuviensach.vn

con chip được hàn đúng vị trí vào một ngày cố định, ông ta sẽ trả họ

500 đô la cho mỗi chiếc – tức là gấp

mười lần giá thành mà Steve và Woz

đã bán những bản mạch in cho các

thành viên trong câu lạc bộ. Không

do dự, Steve vui mừng hứa sẽ giao

hàng, mặc dù anh và Woz chưa có

đủ tiền để mua thiết bị, cũng như

chưa có bất cứ thứ gì giống như “nơi

sản xuất” hay “lực lượng lao động”

cần thiết để tiến hành công việc.

Từ điểm này trở đi, nỗ lực và chủ

nghĩa cơ hội của Steve sẽ định hình

mối quan hệ của anh với Woz. Woz,

người lớn hơn anh 5 tuổi, đã dạy cho

https://thuviensach.vn

Steve về giá trị thực chất của kỹ

thuật đỉnh cao. Thành tựu của Woz càng khiến Steve có cảm giác rằng

mọi thứ đều có thể khi bạn có một

thiên tài công nghệ bên cạnh.

Nhưng chính khả năng lôi kéo Woz

của Steve đã dẫn tới sự hợp tác trong

kinh doanh, và không phải lúc nào

cũng có thể tạo ra điều tốt đẹp hơn

được nữa. Quay lại năm 1974, khi

Atari đang cố gắng phát triển một

phiên bản mới cho Pong, chiếc máy

đã tạo được tiếng vang lớn của hãng,

Nolan Bushnell đã đề nghị Jobs chế

tạo một bản mẫu và sẽ thưởng lớn

nếu anh có thể giảm số lượng chíp

cần thiết cho mỗi bản mạch. Steve

đưa Woz tham gia dự án, hứa sẽ chia

https://thuviensach.vn

tiền thù lao. Thiết kế của Woz kinh tế hơn sức tưởng tượng của

Bushnell, nên ngoài số tiền thù lao

700 đô la, Steve còn được thưởng

thêm 5.000 đô la. Theo Woz kể lại,

Steve chỉ trả anh 350 đô la, chứ

không phải 2.850 đô la mà anh xứng

đáng được hưởng. Walter Isaacson,

tác giả cuốn tiểu sử chính thức của

Steve, viết rằng Jobs đã phủ nhận

chuyện trả thiếu tiền Woz. Nhưng sự

kết tội có vẻ đúng, vì nó phù hợp với

một vài trường hợp khác khi Steve

ăn chặn nỗ lực của những người thân

cận.

Tuy nhiên, giống như một vài

https://thuviensach.vn

người cùng hợp tác thân tín khác

sau này dần vỡ mộng về Steve, Woz thừa nhận rằng anh sẽ không bao

giờ đạt được thành công vang dội

đến vậy nếu không có Steve. Woz

chưa bao giờ hình dung được rằng

mình sẽ bán được thứ gì chứ chưa

nói tới đơn đặt hàng trị giá 25.000

đô la của Terrell cho các bo mạch

chủ.

Hai chàng trai trẻ đã tạo ra một

thị trường nhỏ, hấp dẫn cho những

“chiếc hộp xanh” của họ, nhưng nó

thật tầm thường khi so sánh với lần

kinh doanh này. Họ chưa bao giờ

sản xuất nhiều máy ở quy mô lớn

như vậy. Họ chưa bao giờ chính thức

https://thuviensach.vn

bỏ vốn để kinh doanh. Họ cũng chưa

bao giờ thực sự bán bất cứ thứ gì có giá trị thực tế. Không một điều nào

trong số này ngăn cản được Jobs.

Anh bắt đầu chú ý tới các chi tiết của

quá trình sản xuất. Để có một nhà

máy tạm thời, anh trưng dụng một

phòng ngủ tại nhà của bố mẹ. Anh

lôi kéo cô em gái nuôi, Patty, làm

công việc lắp, hàn các chất bán dẫn

và các phần khác vào những vị trí đã

được đánh dấu sẵn trên bản mạch.

Khi Terrell đặt hàng 50 chiếc khác,

Steve chuyển hoạt động sang gara ô

tô của bố mẹ sau khi cha anh bán đi

hết những chiếc ô tô mà ông đang

sửa. Anh đã tuyển Bill Fernandez,

người đã giới thiệu anh với Woz hồi

https://thuviensach.vn

còn học ở trường phổ thông. Và anh cũng đưa những đứa trẻ hàng xóm

khác tới để thúc đẩy công việc. Anh

đăng kí một dịch vụ trả lời và thuê

một hộp thư bưu điện. Nói cách

khác, anh đã làm mọi điều cần thiết.

Gara ô tô đã trở thành “trụ sở”

của một dây chuyền lắp ráp thu nhỏ.

Một bên là khu vực dành cho em gái

của Steve và một vài người bạn hàn

những con chip vào đúng chỗ. Woz

có không gian làm việc riêng, gần

nơi anh có thể xem lại các bản mạch

khi chúng đã được hoàn thiện. Bên

kia của gara, họ thay nhau kiểm tra

các bản mạch trong hàng giờ liền

https://thuviensach.vn

dưới những bóng đèn nóng để kiểm

tra lại tuổi thọ của chúng. Mẹ của Steve trả lời các cuộc điện thoại. Mọi

người đều làm việc cả đêm lẫn

những ngày cuối tuần. Và Steve là

người tập trung hơn tất cả. Anh liên

tục thúc giục cả đội. Khi có trục trặc,

anh xử lý nhanh chóng; sau khi một

người bạn gái cũ không thể hàn một

vài con chip một cách chính xác,

anh đã để cô làm kế toán của nhóm.

Anh rất dễ nổi nóng và không bao

giờ ngần ngại xem thường công việc

của người khác khi họ không làm

được việc. Khi còn là một đứa trẻ,

Steve hiếm khi phải kìm nén cảm

giác thật của mình. Bây giờ anh bắt

đầu học một trong những bài học

https://thuviensach.vn

quản trị đầu tiên, đó là tính khí của anh, khi nhắm đúng mục tiêu, có thể

là một công cụ thúc đẩy rất hiệu quả.

Đây là bài học chứng minh rằng từ

bỏ được tính khí nóng nảy là điều

tuyệt vời nhất.

Tất nhiên, dưới tầm nhìn sắc sảo

của Steve, đội ngũ pha tạp của anh

đã giao đủ số bản mạch mà Terrell

yêu cầu. Sản phẩm không đắt như

tôm tươi – chưa tới 200 chiếc máy

Apple I từng được bán ra. Tuy vậy,

mùa hè trong chiếc gara ô tô huyền

thoại đã chứng kiến lần đầu tiên

Steve tập hợp một nhóm người để

đào sâu và giao đúng hạn một thứ

https://thuviensach.vn

hàng hóa cách tân và kì diệu mà họ

thậm chí còn không chắc mình có thể tạo ra được hay không. Đó

không phải là lần cuối cùng anh ấy

thực hiện một mánh lới như vậy.

Sau khi bỏ học giữa chừng, lưu lạc

hành hương ở Ấn Độ, phiêu bồng

với chất thức thần LSD và làm vài

công việc lặt vặt ở Atari, Steve đã

khám phá ra sứ mệnh thực sự của

mình. Và giờ đây anh đã hoàn toàn

bị khóa chặt vào sứ mệnh đó.

https://thuviensach.vn

Chương 2

“TÔI TỪNG KHÔNG MUỐN

TRỞ THÀNH DOANH NHÂN”

Câu chuyện về nhiệm kỳ đầu tiên

của Steve Jobs tại Apple

Computer diễn ra khi anh mới là

một chàng trai trẻ có tầm nhìn đang

trong giai đoạn sự nghiệp chưa chín

muồi. Sau khi đóng vai trò chủ chốt

trong quá trình chế tạo và bán máy

tính Apple I, Steve đã phải đối mặt

với thách thức về việc chuyển dịch

https://thuviensach.vn

tầm nhìn, trí tuệ, trực giác và tính

cách hung dữ từ gara để xe của cha mình sang một “không gian” rộng

lớn hơn – thế giới công nghiệp, tài

chính và tập đoàn của Thung lũng

Silicon. Steve có thể có khả năng

tiếp thu nhanh, nhưng anh không

có trực giác bản năng để biết mình

phải làm gì trong hoàn cảnh này.

Một số người được nuôi ăn học để

sống trong môi trường doanh

nghiệp, điển hình như Bill Gates.

Còn Steve thì không.

Nếu Steve muốn làm cái gì đó

lớn lao hơn việc tạo ra những thứ

hay ho cùng với bọn trẻ trong gara,

anh phải học cách chơi cùng những

https://thuviensach.vn

người trưởng thành. Nhưng điều đó

sẽ chẳng dễ dàng gì. Bởi có vài lần anh đã nói với tôi: “Tôi từng không

muốn trở thành doanh nhân, vì tôi

không muốn mình giống những

doanh nhân mà tôi biết”. Chiều

hướng tự nhiên của Steve là định vị

bản thân như một người thích chỉ

trích, nổi loạn, có tầm nhìn, một

David mềm dẻo và lanh lợi chiến

đấu chống lại gã Goliath nặng nề, dù

hắn có mạnh tới cỡ nào đi chăng

nữa. Hợp tác với “giới quyền lực”,

thuật ngữ thô tục được sử dụng trong

thời đại của Steve, không chỉ là một

việc bắt buộc, nó còn buộc anh phải

thông đồng. Và đúng là, anh đã

muốn chơi trò chơi của họ, nhưng

https://thuviensach.vn

bằng luật lệ của mình.

GẦN NHƯ NGAY KHI những chàng

trai trẻ bắt đầu bán mẻ máy tính

Apple I đầu tiên, Woz nói với Steve

rằng anh biết mình có thể thiết kế ra

một chiếc máy tốt hơn nhiều. Theo

như Woz hình dung, mẫu máy tiếp

theo sẽ hiển thị kết quả ở chế độ đầy

đủ màu sắc, trang bị nhiều chức

năng và sức mạnh hơn nữa lên “bo

mạch chủ” có kích cỡ giữ nguyên, và

có nhiều “khe” có thể được gắn thêm

vào giúp thực thi được nhiều nhiệm

vụ hơn. Nếu Steve và Woz muốn sản

https://thuviensach.vn

xuất và bán một chiếc máy hấp dẫn

như vậy, không còn cách nào khác, họ buộc phải tìm kiếm và thu thập

một nguồn vốn luân chuyển đủ lớn.

Nếu tiếp tục đi xin xỏ, vay mượn từ

bạn bè, bố mẹ, hay nhận tiền tạm

ứng từ chủ các cửa hàng bán đồ giải

trí, họ sẽ không có đủ số tiền mình

cần. Vì không biết cách chính xác để

có thể xoay được một số tiền lớn như

vậy, Steve bắt đầu cố gắng liên hệ với

thế giới tách biệt của những doanh

nhân, các chuyên gia tài chính và

marketing thành công của Thung

lũng Silicon.

Vào năm 1976, con đường dẫn tới

thành công ở Thung lũng Silicon

https://thuviensach.vn

không được vạch ra một cách khá rõ

nét như ngày nay, khi các doanh nhân có thể tìm được nguồn vốn chỉ

bằng cú kích chuột tra cứu trên

Google với từ khóa “đầu tư mạo

hiểm”. Thời điểm đó, Thung lũng

Silicon có những nhóm nhỏ hơn

nhiều, với đủ các thành phần từ luật

sư, chuyên gia tài chính đến nhà

quản lý và hầu hết các giao dịch

được tiến hành thông qua hình thức

gặp mặt trực tiếp. Nhưng Steve có

một vài phẩm chất giúp anh trở

thành một nhà kết nối tuyệt vời.

“Tôi thực sự may mắn khi tạo dựng

được ảnh hưởng trong lĩnh vực máy

tính khi nó còn là một ngành non

trẻ”, anh có lần từng nói với tôi. “Bấy

https://thuviensach.vn

giờ không có nhiều khóa học cấp bằng khoa học máy tính, vì vậy

những người bước chân vào ngành

máy tính đến từ đủ các ngành như

toán học, vật lý, âm nhạc, động vật

học, hay bất cứ ngành nào khác. Dù

hoàn cảnh khác nhau nhưng ai cũng

đều yêu thích máy tính, và có một

vài cá nhân thực sự kiệt xuất”. Anh

không hề thấy băn khoăn khi gọi

điện thoại cho ai đó để hỏi thông tin

hay tìm kiếm sự giúp đỡ; ví dụ điển

hình là cuộc gọi của anh cho Bill

Hewlett năm 14 tuổi. Steve không

có sự tự tin như hầu hết các thanh

niên trẻ khi họ bắt đầu quá trình học

hỏi những sắc thái của một thế giới

https://thuviensach.vn

mới phức tạp như kinh doanh vốn đầu tư mạo hiểm. Anh có niềm tin

vào sự tuyệt hảo của sản phẩm mình

làm ra lớn tới mức anh cứ đinh ninh

rằng người ta hiển nhiên sẽ đồng ý

cấp vốn cho anh. Steve có sức lôi

cuốn của một thiên tài nên niềm tin

này không đẩy anh vào những tình

huống khó đỡ.

Do vậy, anh đã không ngừng tìm

kiếm trên mạng lưới các chuyên gia

của Thung lũng, gọi điện rồi gặp mặt,

cho đến khi anh kết nối được với

Regis McKenna, một chuyên gia

marketing tài năng, người đã quảng

cáo sản phẩm cho Intel và có đóng

https://thuviensach.vn

góp chính trong việc xây dựng một

hình ảnh có tính đại chúng, mềm dẻo và hiện đại của Apple sau này.

Steve và Woz gặp McKenna ở

văn phòng của ông. Steve hiển nhiên

đã không ăn mặc cầu kỳ khi đến

cuộc họp – như thường lệ, quần jean

thủng, tóc rối, chân không giày và

người bốc mùi. Lúc bấy giờ, anh

không để ý lắm tới chất khử mùi,

giày dép hay những thứ màu mè

như vậy. McKenna là ngôi sao độc

nhất vô nhị giữa các vì tinh tú của

Thung lũng Silicon. Đầu tóc gọn

gàng, đôi mắt xanh quyến rũ, dáng

vẻ bộc trực, không khoan nhượng,

ông có quan hệ rộng và óc hài hước

https://thuviensach.vn

ngầm cùng sự tự tin bất cần đời rất

hợp với Steve. Danh thiếp của ông chỉ cần một cái tên Regis McKenna

là đủ. Ông bỏ qua vẻ nhếch nhác của

hai cậu bé nghiền máy tính để chú ý

tới sự thông minh tuyệt vời của họ

và thấy mình có cảm tình với họ.

McKenna nhớ lại: “Steve có sự

phóng khoáng và một sức hút vô

cùng đặc biệt khó mà phai mờ

được”. Do vậy, ông và Nolan

Bushnell, sếp cũ của Jobs tại Atari,

đã chuyển Steve tới gặp Don

Valentine, một thành viên sáng lập

của Sequoia Capital, một trong

những hãng đầu tư mạo hiểm đầu

tiên, là bậc thầy của nghệ thuật đầu

tư vào các công ty công nghệ cao

https://thuviensach.vn

non trẻ.

Valentine đến từ thế giới của các

con chip máy tính. Ông đã làm việc

với các sáng lập viên của Intel trước

khi họ từ bỏ công ty Fairchild

Semiconductor để mở công ty của

riêng mình và từng giữ một vị trí cấp

cao tại National Semiconductor.

Ông gặp những đứa trẻ vì nể người

bạn McKenna, và đúng là ông đã

phải bịt mũi để lắng nghe toàn bộ

câu chuyện của Steve và Woz. Sau

cuộc gặp gỡ, ông gọi cho McKenna

để hỏi: “Tại sao cậu lại gửi những kẻ

phản bội loài người này đến chỗ

tôi?”. Tuy vậy ông đã tiếp tục chuyển

https://thuviensach.vn

lũ trẻ tới một nhà đầu tư “thiên

thần” (2) hoạt động đơn lẻ, thích hợp hơn với một công ty khởi nghiệp có

phong cách riêng như Apple.

Đó là lý do vì sao Steve được giới

thiệu với A. C. “Mike” Markkula,

người dù tốt xấu gì thì sau này cũng

trở thành một trong hai cố vấn

chính trong giai đoạn đầu thành lập

Apple. Một ngày nọ, Markkula quyết

định phóng chiếc xe Corvette vàng

coóng tới gara nhà Steve và để

những đứa trẻ dẫn đi ngắm những

kỳ quan của Apple I. Từng là giám

đốc bán hàng của Intel và có bằng

chuyên sâu về kỹ thuật điện, ông

nhanh chóng trở nên giàu có nhưng

https://thuviensach.vn

đã “nghỉ hưu” khi mới ngoài 30 tuổi.

Đối lập với vẻ bề ngoài, Markkula là một người đam mê máy tính và biết

lập trình. Ông ngay lập tức hiểu

được tiềm năng trong những ý tưởng

đầy tham vọng của Jobs và Wozniak,

và ông cũng thấy họ thật thông

minh, tháo vát, mà lại dễ uốn nắn.

Sau một vài cuộc gặp, ông đề nghị

một vụ mua bán tương đối cương

quyết để được tham gia vào Apple.

Tại một trong những vụ đầu tư

“thiên thần” vĩ đại nhất lịch sử,

Markkula rút hầu bao ra 92.000 đô

la và sắp xếp để vay thế chấp thêm

250.000 đô la nữa từ ngân hàng

Hoa Kỳ (Bank of America), đổi lại

ông được nắm giữ một phần ba cổ

https://thuviensach.vn

phần của Apple.

Markkula nhất định đòi Woz,

vốn vẫn đang là kỹ sư tại Hewlett-

Packard, phải làm việc toàn thời

gian cho Apple. Woz thích làm việc

ở HP, nhưng anh cũng thực sự

muốn tạo ra những chiếc máy vi

tính tuyệt vời khác. Do vậy, anh đã

thực hiện một buổi thuyết trình cuối

cùng để giới thiệu với HP ý tưởng

phác thảo của mình về chiếc máy

Apple II. Họ không hề quan tâm.

“Các công ty lớn, các nhà đầu tư, và

chuyên gia phân tích có kinh

nghiệm – những người được đào tạo

về kinh doanh và thông minh hơn

https://thuviensach.vn

chúng tôi rất nhiều – không nghĩ

rằng đây sẽ là một thị trường thực sự

lớn”, Woz nhớ lại. “Họ đã nghĩ rằng

đó là những thứ nhỏ bé phục vụ cho

mục đích giải trí, giống như người

máy làm việc nhà và vô tuyến điện

nghiệp dư, những thứ chỉ được tạo ra

bởi một số ít người biết về điện tử”.

Do vậy anh đã bỏ việc và đồng ý với

bản giao kèo.

Lúc đầu, Markkula không phải là

một mảnh ghép còn thiếu của Steve

và Woz. Là một người có dáng vẻ

thấp gọn, ăn mặc chỉn chu, ông như

một hình ảnh đại diện cho gu thời

trang của thập niên 70, với chiếc ô tô

thời thượng, tóc mai dài, đầu đầy tóc

https://thuviensach.vn

và bộ vét may vô cùng hào nhoáng.

Lầm bầm là từ tốt nhất diễn tả

phong cách đối thoại của ông. Dù

thông minh và tinh thông về kỹ

thuật, ông lại không mạnh mẽ hay

hiếu chiến, ông cũng không thể hiện

quan điểm quyết liệt với bất kì cảm

xúc mạnh nào. Và vì đã kiếm được

nhiều tiền và muốn kiếm được

nhiều hơn, ông thực sự không muốn

làm việc quá mệt nhọc. Về sau này,

khi Steve rời Apple, Markkula đã

làm việc một cách can trường để giữ

con thuyền Apple khỏi chòng chành.

Nhưng đó là khi có khủng hoảng.

Còn tại thời điểm gặp Steve, ông khá

hài lòng với ngôi nhà khang trang

và thu nhập từ Intel. Trong một

https://thuviensach.vn

động thái thể hiện rõ sự mâu thuẫn trong tư tưởng của Markkula, ông đã

hứa với vợ rằng mình sẽ không làm

việc với Apple quá bốn năm.

Vì vậy khi Markkula quyết định

rằng Apple cần chuyển từ mô hình

công ty hữu hạn sang hình thức tập

đoàn và có một Tổng giám đốc

chuyên nghiệp, ông đã thông báo rõ

ràng rằng bản thân ông không hứng

thú với công việc này. Ông đã tuyển

Michael “Scotty” Scott, một giám

đốc sản xuất 32 tuổi tới từ National

Semiconductor, làm Chủ tịch và

Giám đốc điều hành chuyên nghiệp

đầu tiên của Apple. Markkula, 34

https://thuviensach.vn

tuổi, là Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Đó là vào tháng 2 năm 1977, và

Steve, mới chỉ 21 tuổi, đã chuyển

giao Apple cho những nhà quản lý

trưởng thành. Thật không may, cả

Markkula lẫn Scotty đều không trở

thành những cố vấn mà anh cần.

CÔNG TY CHUYỂN khỏi gara của bố

mẹ Steve tới một văn phòng thực sự

trên đại lộ Stevens Creek ở

Cupertino. Scotty và Markkula bắt

đầu tuyển dụng nhân viên và chuẩn

bị những điều cơ bản cho công ty.

Trong một vài tháng đầu tiên, Steve

tiếp tục tiến hành công việc mà anh

https://thuviensach.vn

đã biết cách làm sao để thực hiện tốt

nhất: tập hợp một đội nhỏ để tạo ra những thứ tuyệt vời. Lần này là sự ra

đời của Apple II – thứ đã thực sự

làm cho cả thế giới biết tới máy tính

cá nhân.

Một lần nữa, Jobs là người quản

lý còn Woz là thiên tài kỹ thuật.

Steve khích lệ, dỗ dành, nhiếc móc

và thách thức suy nghĩ của Woz.

Còn Woz đáp lại bằng việc tạo ra cho

chiếc máy tính mới của mình sự linh

hoạt và những tính năng hữu dụng

chưa từng thấy trước đó trong máy

vi tính. Đó là một chiếc máy tính

hoàn thiện nhất được đặt trong một

chiếc hộp duy nhất, dễ sử dụng mà

https://thuviensach.vn

thế giới từng biết đến. Tất cả những

gì bạn cần để thêm vào là một chiếc màn hình ti vi. Với những bộ phận

bên trong nằm gọn trong một chiếc

vỏ nhựa màu be đẹp mắt cùng một

bàn phím được tích hợp sẵn, Apple

II trông giống những chiếc máy

đánh chữ điện thân thiện với người

dùng đã rất phổ biến khi ấy. Nó được

thiết kế như một sản phẩm hoàn

chỉnh, có thể được sử dụng dễ dàng

trong các gia đình, trường học, hay

văn phòng. Và lúc bấy giờ, rõ ràng

Apple I sẽ bị chuyển tới thế giới của

sắt hàn, dao động kế vôn kế, và các

thiết bị điện tử hiếm gặp khác và

người tiêu dùng bình thường không

bao giờ muốn quan tâm đến nó nữa.

https://thuviensach.vn

Mẫu máy tính mới có bộ vi xử lý nhanh hơn đáng kể so với phiên bản

tiền nhiệm và dung lượng bộ nhớ

trong lớn hơn cũng giúp cải thiện

khả năng thực thi. Nó có một bộ

khuếch đại âm thanh và loa, cùng

các giắc cắm để có thể kết nối với bộ

điều khiển dành cho việc chơi game

hay ổ băng cát-sét cho việc lưu trữ

dữ liệu giá rẻ. Vì Woz muốn nó có

ích cho những người đam mê lập

trình ngay khi máy được khởi động,

anh đã xây dựng ngôn ngữ lập trình

BASIC ngay trong hệ thống, tải nó

vào một con chip riêng biệt gắn cứng

vào bo mạch chủ. Có lẽ quan trọng

nhất là chiếc máy được thiết kế để

https://thuviensach.vn

tương thích với những thay đổi phần cứng không lường trước được trong

tương lai, điều này hoặc giúp nâng

cao khả năng thực thi hoặc giúp tối

ưu hóa khi thực hiện một nhiệm vụ

tính toán cụ thể, dù là xử lý số liệu

lớn, chơi trò chơi, xây dựng danh

sách tìm kiếm hay viết chương

trình. Woz cũng tích hợp vào cái gọi

là tám “khe” mở rộng, cho phép

chèn vào những thẻ mạch đặc biệt –

thực chất là những bo mạch nhỏ hơn

– có thể hoạt động phối hợp với các

bộ vi xử lý và các con chip nhớ trên

bo mạch chủ phục vụ cho các mục

đích cụ thể, chẳng hạn như thêm vào

một ổ đĩa mềm, nâng cao kỹ thuật

https://thuviensach.vn

đồ họa video, cải tiến chất lượng âm thanh, hay mở rộng bộ nhớ. Điều

này làm cho Apple II có tiềm năng

trở thành một máy tính đa năng

hơn rất nhiều, nếu có sẵn những ứng

dụng phần mềm được thiết kế

chuyên nghiệp cùng những thẻ

mạch mở rộng, và không lâu sau,

những thứ này đã xuất hiện.

Như từng xảy ra trong gara, chủ

nghĩa hoàn hảo cùng sự bất tuân

theo các nhận thức thông thường

của Steve dẫn đến những xung đột.

Chẳng hạn, Steve đã phản đối việc

thêm các khe cắm mở rộng, bởi anh

nghĩ người tiêu dùng muốn có một

https://thuviensach.vn

chiếc máy tính dễ sử dụng và không

ai muốn tăng thêm khả năng của

phần cứng bằng cách mở nó ra cả.

Thiên hướng – cung cấp một chiếc

máy tính với sự đơn giản của thiết bị

– có thể là một mục tiêu lâu dài

đáng ngưỡng mộ, nhưng đó lại là

một sự lựa chọn hết sức sai lầm cho

một chiếc máy tính cá nhân vào

năm 1977. Các nhà chế tạo máy có

đầu óc kinh doanh đã bày tỏ mối

quan tâm tới việc thiết kế những

chiếc thẻ bổ sung giúp Apple II điều

khiển hoặc tương tác với điện thoại,

nhạc cụ, dụng cụ phòng thí nghiệm,

thiết bị y tế, thiết bị văn phòng, máy

in và những thứ tương tự. Woz hiểu

được điều này và đã thắng trong

https://thuviensach.vn

cuộc tranh luận.

Nhưng trong một số quyết định

khác, khi Steve bất chấp nhận thức

thông thường, anh đã đúng. Bạn sẽ

không muốn một chiếc máy tính cá

nhân phát ra âm thanh như một

chiếc máy công nghiệp, anh lý luận,

do đó anh đã thuyết phục một kỹ sư

tài năng tên là Frederick Rodney

Holt thiết kế một bộ nguồn cung cấp

điện đặc biệt giúp chiếc máy không

bị nóng tới mức cần một chiếc quạt

ồn ào và kêu vo vo liên tục để làm

mát. Jobs cũng đòi hỏi chiếc vỏ bên

ngoài phải trông giống như một

dụng cụ gia đình hơn là một thiết bị

https://thuviensach.vn

trong phòng thí nghiệm, tới mức

anh đến tận các cửa hàng bách hóa để tìm kiếm cảm hứng thiết kế.

Nhận thức này trong thời đại ngày

nay có vẻ là hiển nhiên, nhưng vào

thời điểm đó những người đam mê

máy tính ưa thích một chiếc vỏ

ngoài mang kiểu dáng công nghiệp

hơn, thậm chí là một chiếc máy hở

phần trên để khoe những thứ phức

tạp bên trong và dễ dàng tháo lắp.

Đối với những người tiêu dùng ít cực

đoan hơn, thiết kế của Apple II thực

sự lôi cuốn, gọn gàng và chỉn chu

hơn, và chỉ những phẩm chất đó

thôi cũng đủ làm cho nó rất khác

biệt vào thời điểm đó. Mặc dù ứng

dụng phần mềm quan trọng đầu tiên

https://thuviensach.vn

của nó – VisiCalc, chương trình bảng tính được Dan Bricklin và Robert

Frankston viết – không xuất hiện

cho đến tận năm 1979, nhưng chiếc

máy tính Apple II có giá 1.295 đô la

ngay lập tức trở thành một hiện

tượng khi được ra mắt vào tháng 4

năm 1977. Trong vòng một năm,

một công ty chỉ quen với việc bán

được hơn chục chiếc Apple I trong

vài tuần đã bán được khoảng 500

chiếc Apple II mỗi tháng.

ĐÓ LÀ LẦN THỨ HAI, Steve chứng

tỏ mình là một nhà lãnh đạo mạnh

https://thuviensach.vn

mẽ của một nhóm người nhỏ. Thách

thức anh phải đối mặt là tìm ra cách chấp nhận sự chỉ đạo của Markkula

và Scott, khi họ bắt đầu thực hiện

những công việc mà anh biết rằng

mình anh thì có thể không quản lý

được như: thiết kế, xây dựng và điều

hành một công ty đang lớn lên để

phát triển, sản xuất, phân phối và

bán máy tính. Việc nhượng lại quyền

kiểm soát hoàn toàn không có gì

khó khăn đối với Wozniak, người

không mấy hứng thú với việc giám

sát tỉ mỉ công việc kinh doanh đang

trên đà phát triển. Là một kỹ sư điện

đẳng cấp thế giới, anh dường như

luôn hạnh phúc nhất trên bàn làm

việc, nơi anh có thể lắp ráp, phát

https://thuviensach.vn

minh và tranh luận với các kỹ sư về

các chi tiết chưa hoàn chỉnh với tư

cách là Phó chủ tịch mảng nghiên

cứu và phát triển của Apple.

Nhưng chuyện đó phức tạp hơn

nhiều đối với Steve, không chỉ vì

anh tham quyền cố vị. Bấy giờ, anh

nhận thấy rằng lối suy nghĩ khác

người của mình là không thể thiếu

để sản xuất ra những loại sản phẩm

mang tính đột phá và anh cũng thấy

rằng sự cáu giận của mình có thể

kích thích một nhóm người chuyển

tải tầm nhìn đó. Đây là những phẩm

chất không phù hợp với phong cách

lãnh đạo trưởng thành mà Scotty

https://thuviensach.vn

đang cố gắng mang tới Apple.

Những gì Scotty mang tới là các hệ thống. Nếu Apple là một gia đình,

Scotty sẽ xử lý các công việc chính

như thiết lập tài khoản ngân hàng,

dừng vay thế chấp và... Tất nhiên,

những gì anh làm cho Apple phức

tạp hơn rất nhiều. Là một kỹ sư có

nền tảng vững chắc về sản xuất tại

National Semiconductor, Scotty

thực sự là một con mọt công nghệ,

anh thậm chí còn dùng cả một bộ

bảo vệ túi bằng nhựa để đựng bút

trên chiếc áo sơ mi công sở cộc tay.

Anh tới Apple khi đã quản lý hàng

trăm công nhân và giám sát quy

trình sản xuất phức tạp tại một hãng

chế tạo chip. Tại Apple, anh đã thực

https://thuviensach.vn

hiện những công việc quản trị nặng nề cần thiết để xây dựng một công ty

công nghệ cao từ một đống hỗn tạp:

thuê văn phòng, khu vực sản xuất và

thiết bị, đạo diễn việc thiết kế nên

một quy trình sản xuất tin cậy, xây

dựng đội ngũ bán hàng, tạo ra các

tiêu chuẩn chất lượng, giám sát kỹ

thuật, lắp đặt hệ thống thông tin

quản lý và tập hợp một đội ngũ nhân

viên điều hành xử lý các vấn đề liên

quan đến tài chính, tuyển dụng. Anh

khởi xướng một quy trình quan

trọng, giúp phát triển mối quan hệ

vững chắc với các nhà cung cấp linh

kiện chủ chốt và các hãng phát triển

phần mềm. Steve đã tiếp thu được

https://thuviensach.vn

rất nhiều điều khi quan sát Scotty xử lý công việc.

Thêm một sự phức tạp trong

công việc quản lý của Scott, thực tế

là Apple đang đi tiên phong trong

một ngành công nghiệp non trẻ,

khác với hầu hết các ngành khác

trên một khía cạnh rất căn bản: Máy

tính là hệ thống kết hợp ba công

nghệ nền quan trọng, mà tất cả đều

ở trong trạng thái luôn sẵn sàng

thay đổi một cách nhanh chóng –

chất bán dẫn, phần mềm và lưu trữ

dữ liệu. Một công ty không thể chỉ

phát minh ra một sản phẩm vĩ đại và

tân tiến duy nhất, cung cấp ra thị

https://thuviensach.vn

trường, nghiền nát khi nó hết hạn sử

dụng, sau đó ngồi rung đùi và đếm tiền. Quy trình đó đã đem lại thành

công cho những người khác, trước

những công ty công nghệ cao như

Polaroid và Xerox trong những thập

kỷ đầu tiên của họ. Nhưng với ngành

máy tính thì rất khác. Ngay sau khi

một công ty máy tính sáng tạo ra

một hệ thống mới, nó phải thực hiện

những công việc cần thiết và bắt đầu

lại từ đầu để vượt qua bản thân,

trước khi một công ty sáng tạo khác

cấu hình lại các phiên bản mới hơn

của những công nghệ từng được cải

thiện trước đây và ăn cắp sự sáng tạo

của nó. Và quy trình đó sẽ phải lặp đi

lặp lại, từ vòng này qua vòng khác.

https://thuviensach.vn

Trên thực tế, mọi thứ sớm trở nên rõ ràng rằng, một công ty sẽ có một

thương vụ thông minh nếu nó sản

xuất và cung cấp ra thị trường sản

phẩm tốt nhất, hiện đại nhất mà

phải mất rất lâu nữa các công ty

khác mới làm ra được. Đó là cách

mọi thứ thay đổi trong thị trường

công nghệ cao chỉ mới bắt đầu xuất

hiện. Và cả ba công nghệ cơ bản của

hệ thống máy tính đều được cải tiến

một cách độc lập với tốc độ ngoạn

mục riêng, do vậy luôn có nhiều lực

đòn bẩy hơn được tạo ra bằng cách

sử dụng những khối lắp ghép có sẵn

mới nhất, tốt nhất.

https://thuviensach.vn

Những Tổng giám đốc điều hành

xuất sắc hoạt động trong lĩnh vực công nghệ có thể sử dụng các biện

pháp khắt khe để quản lý công ty của

mình, nhưng họ vẫn chấp nhận thực

tế rằng tất cả những thay đổi nhanh

chóng này dù thế nào đi nữa cũng sẽ

làm gián đoạn các hoạt động của

công ty. Mike Scott không phải là

một Tổng giám đốc điều hành xuất

sắc. Anh có các kỹ năng và tính cách

của một giám đốc tác nghiệp. Khi

không có được sự ổn định mà anh

đã cố gắng tột độ để thiết kế ra, anh

trở nên kiệt quệ. Và, phần lớn nhờ

vào Steve, Scotty đã không có được

quá nhiều sự ổn định ở Apple.

https://thuviensach.vn

Tất nhiên, về mặt trí tuệ, Steve

hiểu rằng anh cần những hoạt động cơ bản có thứ tự và hiệu quả để thực

hiện được tầm nhìn của mình.

Nhưng anh đã quá mê mệt sự bất

ổn. Tầm nhìn của anh dựa trên việc

gây mất ổn định ngành công nghiệp

máy tính đang tồn tại. Tính ổn định

là một phẩm chất mà IBM đã có, và

Apple, trong tâm trí của Steve, phải

đối lập với IBM.

Chẳng cần phải nói, “cuộc hôn

nhân” được sắp đặt giữa một người

ủng hộ sự không chắc chắn và một

người khao khát ổn định này sẽ tan

vỡ. Một dấu hiệu của sự kết thúc

không tránh khỏi đã xảy ra trong vài

https://thuviensach.vn

tuần đầu sau khi Scotty đến Apple.

Anh đã phải gắn các con số vào thẻ

nhân viên cho tất cả mọi người ở

văn phòng mới trên đại lộ Stevens

Creek. Khi Scotty quyết định rằng

Woz sẽ là “Nhân viên số 1”, Steve đã

gặp anh ta để than vãn, và không

mất nhiều thời gian, Scotty nhanh

chóng nhượng bộ đưa cho Steve một

chiếc thẻ mới ghi “Nhân viên số 0”.

MỘT PHẦN VÌ Steve bất đồng với

Markkula và Scott, một phần vì anh

quá trơ tráo bảo vệ quan điểm cá

nhân và phần khác vì xuyên suốt sự

nghiệp, anh không muốn chia sẻ

https://thuviensach.vn

công trạng với những người khác về

những thành công của Apple trên báo chí, Steve phát triển thanh danh

như một người vô cùng ích kỉ,

không muốn học hỏi từ người khác.

Đó là sự hiểu lầm cơ bản về anh,

ngay cả khi anh đang trong những

năm tháng trẻ trung, ngông cuồng

và hống hách nhất của cuộc đời.

Không chỉ trông chờ vào những

người trưởng thành tại Apple đưa ra

chỉ dẫn, anh cũng tìm kiếm nó ở

những nơi khác nữa. Anh chưa có

những kỹ năng để xây dựng một

công ty lớn, nhưng anh ngưỡng mộ

những người làm được điều đó và

anh đã rất nỗ lực để gặp và học hỏi

https://thuviensach.vn

từ họ. “Không ai trong số họ làm

điều đó vì tiền”, anh nói với tôi.

“Dave Packard là một ví dụ, ông ấy

để lại tất cả tiền bạc cho quỹ từ thiện

của mình. Ông ấy có thể đã chết như

một người giàu nhất trong nghĩa

trang, nhưng ông không cần tiền.

Bob Noyce [đồng sáng lập Intel] là

một ví dụ khác. Tôi đã đủ tuổi để có

thể hiểu hơn về những con người

này. Tôi gặp Andy Grove [Tổng giám

đốc điều hành của Intel từ 1987-

1998] khi tôi 21 tuổi. Tôi gọi điện

cho ông ấy và nói rằng tôi nghe mọi

người nói ông có khả năng điều

hành rất giỏi, rồi tôi đề nghị xem

liệu có thể mời ông ấy ra ngoài ăn

trưa được không. Tôi đã làm điều

https://thuviensach.vn

tương tự với Jerry Sanders [người sáng lập Advanced Micro Devices]

và Charlie Sporck [người sáng lập

National Semiconductor] cùng

nhiều người khác nữa. Về cơ bản tôi

bắt đầu hiểu những người này, tất cả

đều là những người xây dựng công

ty, và mùi thơm đặc trưng của

Thung lũng Silicon thời gian đó

thực sự gây ấn tượng rất lớn đối với

tôi”.

Hầu hết những người đàn ông

từng trải này đều thích đấu khẩu và

khuyên nhủ một ai đó lém lỉnh,

thông minh và khao khát học hỏi.

Tất nhiên, họ không làm việc với

https://thuviensach.vn

anh ấy, nên tránh được nhiều nguy

cơ ảnh hưởng tới mối quan hệ. Một vài người là những anh hùng mà

anh chỉ gặp một hoặc hai lần như

Edwin Land – người sáng lập

Polaroid. Steve ngưỡng mộ nhiều

điều về Land, chẳng hạn như lời cam

kết tạo ra những sản phẩm có phong

cách, thiết thực và lôi cuốn người

tiêu dùng như chiếc máy ảnh SX-70

tân tiến đã gây ấn tượng mạnh cho

nước Mỹ trong những năm 1970;

niềm tin của ông vào suy nghĩ bản

năng hơn là các nghiên cứu về người

tiêu dùng; nỗi ám ảnh khôn nguôi

và óc sáng tạo mà ông đã mang đến

cho công ty do mình sáng lập.

https://thuviensach.vn

Những người khác đã trở thành

cố vấn suốt đời của Steve. Grove đóng vai trò như một cố vấn hậu

trường tại một vài thời điểm mà

Steve lâm nguy trong sự nghiệp, bất

chấp thực tế rằng đến năm 2006,

Apple đã không còn sử dụng các chip

Intel trên máy tính của hãng nữa.

Jobs kính trọng Grove một cách sâu

sắc. Là một người Do Thái gốc

Hungary, ông đã sống sót qua một

trại lao động của Đức Quốc xã, chủ

nghĩa phát xít, một cuộc cách mạng

thất bại và cuộc vây hãm Budapest

kéo dài của Nga. Ông mất gần như

toàn bộ thính giác năm 4 tuổi do

mắc bệnh ban đỏ nghiêm trọng. Khi

còn ở tuổi thiếu niên, Grove đã tự

https://thuviensach.vn

tìm đường tới đảo Ellis. Grove cũng cứng rắn và thực dụng như bao

doanh nhân khác. Nhưng ông cũng

giống như Steve, là một người đa

dạng với nhiều mối quan tâm trên

phạm vi rộng. Tại trường Đại học

City College của New York, ông đã

làm chủ được tiếng Anh, kể cả những

từ ngữ chửi rủa gay gắt nhất, do đó

ông có thể tuôn ra những lời lẽ cay

độc đáng ngạc nhiên nhờ một phần

vào chất giọng Hungary của mình.

Sự kết hợp giữa chủ nghĩa thực dụng

và tính bao quát của Grove là thứ

mà Steve ngưỡng mộ, một điều mà

bản thân anh đang mong mỏi.

https://thuviensach.vn

Grove là thành viên thứ ba –

cùng với Jobs và Bill Gates – của bộ

tam quyền lực đã mang điện toán cá

nhân đến với công chúng. Ông đạt

đến đỉnh cao của sự nghiệp sau khi

trở thành nhân viên đầu tiên của

Intel, tập đoàn được thành lập năm

1968 bởi các kỹ sư cấp cao của

Fairchild là Robert Noyce và

Gordon Moore, cha đẻ của định luật

Moore năm 1965. “Định luật” đó là

một sự quan sát về giá cả và hiệu

suất của chất bán dẫn mà trước

Moore không ai nhận ra: Ấy là số

lượng bóng bán dẫn có thể được gắn

trên một con chip có kích thước xác

định sẽ tăng gấp đôi sau khoảng 18

tháng mà chi phí sản xuất không

https://thuviensach.vn

thay đổi. Chính Grove là người hiểu rõ nhất sự phức tạp và khó khăn của

việc sản xuất các thành phần bán

dẫn đáng tin cậy trên quy mô mà các

nhà sản xuất máy tính như IBM,

Sperry và Burroughs có thể mong

đợi. Theo nghĩa đó, ông chính là

người chuyển đổi định luật Moore

sang mô hình kinh doanh, cho phép

ngành công nghiệp máy tính tin vào

khả năng đạt được lợi nhuận nhất

định trong một khoảng thời gian

định kỳ. Grove nổi tiếng vì những

quyết định chiến lược cứng rắn, có

vẻ đi ngược với trực giác thông

thường, tiêu biểu là, từ bỏ các con

chip nhớ đang chiếm gần như toàn

https://thuviensach.vn

bộ doanh thu của Intel để sản xuất vi xử lý cho các mẫu máy tính đang

xuất hiện như máy tính cá nhân,

máy trạm kỹ thuật và các hệ thống

lớn hơn dần được biết đến với cái

tên “máy chủ tập tin”. Cách tiếp cận

quản trị đầy tinh vi và linh hoạt của

ông đã thiết lập một tiêu chuẩn cao

cho các công ty ở Thung lũng

Silicon. Ông thậm chí còn viết một

mục về quản lý rất nổi tiếng cho tờ

báo San Jose Mercury News.

Noyce, đồng sáng lập của Intel, đi

tiên phong trong việc phát triển

mạch tích hợp, cũng là một anh

hùng thuở ban đầu khác. Jobs và

https://thuviensach.vn

Wozniak đã giới thiệu Apple II với

Noyce và những người còn lại trong Hội đồng quản trị Intel vào năm

1977. Dù đánh giá cao công nghệ,

Noyce lại đánh giá thấp hai chàng

trai trẻ với mái tóc dài cùng bộ trang

phục tồi tàn. Nhưng Steve vẫn đeo

đuổi Noyce và theo năm tháng, hai

người trở thành bạn bè. Vợ của

Noyce – Ann Bowers – là nhà đầu

tư ban đầu của công ty, và năm

1980, bà thậm chí còn trở thành

Phó chủ tịch đầu tiên phụ trách

mảng nhân sự của Apple.

Mối quan hệ của Steve với các cố

vấn bên ngoài hoàn toàn mang tính

cá nhân. “Steve muốn những thứ

https://thuviensach.vn

thuộc về gia đình”, Regis McKenna

nhớ lại. “Cậu ấy thường ghé thăm nhà tôi và ngồi tại bàn ăn trong bếp

cùng tôi và vợ [Dianne McKenna,

một nhà quy hoạch đô thị từng làm

thị trưởng thành phố Sunnyvale].

Steve luôn muốn nói chuyện với bà

ấy khi cậu ấy gọi điện đến. Bà ấy và

tôi luôn có cảm giác rằng cậu ấy thực

sự muốn có một gia đình. Steve

thường đi từ Apple tới nhà tôi để sửa

chiếc Apple II của tôi! Tôi đã nói với

cậu ấy: ‘Này Steve, cậu có nhiều việc

quan trọng để làm hơn thế’, nhưng

cậu ấy vẫn cứ đến. ‘Ngoài ra’, cậu ấy

trả lời tôi, ‘em muốn trò chuyện với

Dianne.’”

https://thuviensach.vn

Một phần vì ông ấy quá hấp dẫn,

một phần vì Markkula đề nghị ông làm việc cho Apple như một cố vấn,

và một phần vì chuyên môn của ông

liên quan tới thứ mà từ trong bản

năng, Steve cảm thấy nó hấp dẫn –

marketing – McKenna đã trở thành

một trong những người thầy đầu

tiên quan trọng nhất của Steve.

McKenna rất giỏi trong việc giới

thiệu những mẩu chuyện thần tiên

về các công ty, nhưng ông cũng là

một chiến lược gia kinh doanh bậc

thầy. Ở Thung lũng Silicon, các nhà

tiếp thị lâu nay vẫn đóng vai trò

quan trọng chẳng kém các kỹ sư là

bao. Mỗi tiến bộ công nghệ phải

được đóng khung trong một câu

https://thuviensach.vn

chuyện lý thú, nếu nó muốn thoát khỏi chiếc bàn thí nghiệm để bước

vào các doanh nghiệp hay hộ gia

đình. Dù sao đi chăng nữa, những

tiến bộ này thường là các khái niệm

xa lạ, nếu không làm mọi người sợ

hãi thì cũng chẳng có tiềm năng rõ

ràng, vì vậy công việc của một nhà

tiếp thị xuất sắc là làm cho những

khái niệm đó trở nên gần gũi và dễ

tiếp cận với người sợ công nghệ. Văn

phòng tư vấn của McKenna đã góp

phần tạo ra nhiều công ty ưu tú

trong và ngoài Thung lũng Silicon,

bao gồm National Semiconductor,

Silicon Graphics, Electronic Arts,

Compaq, Intel và Lotus Software.

https://thuviensach.vn

McKenna nhanh chóng nhận

thấy rằng Steve có khả năng ăn nói

lưu loát và định hướng tuyệt vời.

“Cậu ấy có những thứ mà tôi gọi là

sự lanh lợi học từ đường phố của

Thung lũng Silicon”, McKenna nói.

“Bạn có biết làm thế nào những đứa

trẻ lớn lên giữa lòng thành phố lại

biết cần tìm thứ gì ở đâu, cũng như

cách tổ chức quyền lực của nhà hàng

xóm? Trong trường hợp này, gần

như bạn sẽ sống bên cạnh nhà một

kỹ sư điện hay một lập trình viên và

một đứa trẻ lanh lợi, tò mò có thể

học được rất nhiều chỉ bằng cách

lang thang xung quanh và để ý. Từ

khi còn là một cậu bé tiểu học, Steve

https://thuviensach.vn

đã ở ngoài đó để tìm hiểu mọi thứ”.

Hai người đã trải qua hàng giờ

trong tầng hầm ngôi nhà có kiến

trúc một tầng ở Sunnyvale của

McKenna, để bàn về mục tiêu của

Steve đối với Apple và sản phẩm kỳ

diệu Apple II. Các cuộc hội thoại của

họ xoay quanh nhiều vấn đề từ thiết

kế, marketing, phát triển sản phẩm,

chiến lược cho đến việc làm thế nào

để kết hợp những yếu tố này lại với

nhau trong một công ty bền vững.

McKenna rất giỏi đóng khung sự

phát triển của một công ty vào trong

một câu chuyện mà Steve có thể

hiểu được. “Chúng tôi nói về nguyên

https://thuviensach.vn

nhân tại sao tình hình tài chính lại

là những công cụ marketing tốt

nhất”, McKenna nói. “Muốn làm

cho mọi người chú ý tới, đặc biệt là

trong ngành kinh doanh máy tính,

bạn cần phải trở thành một công ty

thành công về tài chính”.

McKenna đã bị thu hút và không

thể dừng cuộc nói chuyện với Steve

lại. “Cậu ấy rất dễ chịu, thú vị và có

chiều sâu trí tuệ. Cậu ấy có thể nói

về đủ các chủ đề. Chúng tôi có thể

nói về những chuyện tầm phào, rồi

về Apple và kinh doanh. Tôi nhớ

Steve từng hỏi tôi rằng tôi có nghĩ

Apple sẽ có ngày lớn hơn Intel

không. Câu trả lời, tất nhiên là, Intel

https://thuviensach.vn

là một nhà sản xuất linh kiện, và

thường thì các nhà sản xuất thiết bị

sẽ lớn hơn nhiều về mặt doanh thu”.

McKenna và Jobs kết nối trên

nhiều cấp độ, tới mức Regis hiểu

Steve cũng như bất cứ ai khác trong

những năm tháng ban đầu đó. Điều

này giúp ông không phải chịu đựng

bất cứ hành vi đáng ghét hơn nào

của Steve. “Cậu ấy rất dễ có phản ứng

tức giận, nhưng tôi chưa bao giờ để

Steve quát; tôi cũng không bao giờ

để cậu ấy làm tôi bực mình. Chúng

tôi có bất đồng không ư? Có. Chúng

tôi có tranh cãi không? Có. Nhưng

chúng tôi cũng rất, rất hợp nhau”,

ông nhớ lại. “Một trợ lý đến báo với

https://thuviensach.vn

tôi rằng Steve gọi cô đến yêu cầu

một việc gì đó, cậu ấy mắng cô ấy xối xả, bằng những từ ngữ tục tĩu. Sau

đó khi gặp Steve, tôi đã nói với cậu

ấy, ‘Này, đừng bao giờ làm điều đó

một lần nữa.’ Cô ấy cho tôi biết, khi

tới văn phòng lần tiếp theo, Steve đã

bước vào và nói rằng anh đã thực sự

xấu hổ và xin lỗi. Tôi được đào tạo

trong ngành công nghiệp chất bán

dẫn dưới sự chỉ bảo của Charlie

Sporck, Don Valentine và nhiều

người khác. Nếu bạn không mạnh

mẽ, họ sẽ nuốt sống bạn. Vì vậy, tôi

chẳng ngại nói, ‘Này, Steve, im đi’.

Cậu ấy sẽ không lấn át bạn. Nhưng

khi mọi người hành động như thể là

tay sai, cậu ấy sẽ để cho họ được làm

https://thuviensach.vn

tay sai”.

McKenna và nhóm của ông đã

làm việc với Steve để thiết kế một

khẩu hiệu marketing giúp Apple II

nổi bật lên như một chiếc máy tính

thân thiện chứ không đơn thuần chỉ

là chiếc máy dành cho người đam

mê. Tiêu đề của tờ quảng cáo đầu

tiên mà McKenna tạo ra cho chiếc

máy khẳng định, “Đơn giản là sự

tinh tế đỉnh cao”. Đó là một khái

niệm đi ngược lại với mọi xu hướng

công nghiệp, vì hầu hết các nhà sản

xuất tại thời điểm đó, bao gồm

Commodore, MITS và Vector

Graphic đều quảng cáo trên những

https://thuviensach.vn

tờ báo lá cải dành cho dân nghiền

máy tính với những hàng chữ in

xám xịt, dài lê thê để thông báo về

một tính năng mới, nổi trội nào đó.

Chiến dịch marketing thân thiện đã

phân biệt Apple với các đối thủ cạnh

tranh trong nhiều thập kỷ.

McKenna cũng giúp Steve hiểu

được giá trị của việc thể hiện hình

ảnh này trên mọi nền tảng có liên

quan tới công ty. Ban đầu, ông

thuyết phục Steve rằng vì nhìn từ xa

sẽ không thấy điểm đặc biệt trong

những chiếc máy tính của Apple,

công ty nên sử dụng một hình ảnh

hiện đại, không thể nhầm lẫn làm

đặc điểm nhận dạng thay thế cho

https://thuviensach.vn

bản khắc axit cổ xưa của Ronald

Wayne, thứ thích hợp cho một cửa hàng bán đồ lưu niệm của phong

trào phản văn hóa ở phố Berkeley

hơn là cho một công ty có tham

vọng dẫn đầu cuộc cách mạng toàn

cầu trong ngành điện toán. Hình

ảnh được thay thế là quả táo nổi

tiếng như bây giờ với vết cắn dở

cùng năm dải cầu vồng hoa mỹ –

từng dải xếp vừa khít lên nhau, như

Steve từng nhấn mạnh. Nó trông có

vẻ sắc nét, hiện đại và như một lời

hứa hẹn rằng điện toán của Apple sẽ

thú vị và dễ dàng hơn nhiều so với

chiếc máy chủ mainframe của IBM

có hình ảnh đại diện nhã nhặn, phân

lớp, ba chữ cái ‘IBM’ màu trắng

https://thuviensach.vn

tương phản với bảng màu xanh đậm

– gần giống một bộ com-lê sọc nhỏ

đặt nằm ngang. Như Steve giải thích

vào thời điểm đó: “Toàn bộ công ty

chúng tôi được thành lập dựa trên

nguyên tắc rằng có điều gì đó rất

khác biệt khi mỗi người đều có một

chiếc máy tính. Nó rất khác so với

việc có mười người dùng chung một

máy tính. Những gì chúng tôi đang

cố gắng làm là giúp mọi người học

cách sử dụng máy tính một cách dễ

dàng”.

Giống như McKenna, Steve có

năng khiếu giải thích những công

nghệ vô cùng phức tạp bằng những

https://thuviensach.vn

thuật ngữ đơn giản, rõ ràng, thậm

chí khoa trương. McKenna và Jobs biết rằng đây là một tài sản quý báu

của Apple, đặc biệt trong hoàn cảnh

mà các lãnh đạo khác của công ty

không có đặc tính gì nổi bật. Có một

đoạn ứng khẩu dài và tuyệt vời trích

ra từ một bài báo trên tờ New

Yorker vào cuối năm 1977 là minh

chứng rõ nét cho tài ăn nói đã được

định hình đầy đủ của Steve. Được

viết vào thời điểm mà người đọc phổ

thông biết rất ít về máy tính tới mức

người viết có thể thỏa thích sử dụng

thuật ngữ gây cười như “chiếc máy

tính khỏa thân” hay dùng sai sự

chơi chữ hiển nhiên với các từ như

“byte” và “Quả táo”, phóng viên của

https://thuviensach.vn

tờ báo đã bắt gặp Steve đang đứng bên gian hàng của Apple tại một hội

chợ máy tính. “Tôi đã ước có những

chiếc máy cá nhân như thế này khi

tôi lớn lên”, Jobs nói với anh phóng

viên, sau đó anh tiếp tục với tổng

cộng 224 từ(3):

“Mọi người đã nghe tất cả mọi

thứ về máy tính suốt 10 năm

qua trên các phương tiện truyền

thông. Máy tính được cho là đã

và đang kiểm soát các khía cạnh

khác nhau của cuộc sống. Tuy

nhiên, bất chấp điều đó, hầu hết

những người trưởng thành

không biết máy tí https://thuviensach.vn

nh thực sự là

gì, nó có thể hoặc không thể

làm gì. Giờ đây, lần đầu tiên

trong lịch sử, mọi người có thể

mua được một chiếc máy tính

với giá của một dàn âm thanh

stereo tốt, tương tác với nó và

khám phá mọi thứ về nó. Nó

cũng tương tự như tháo các bộ

phận của chiếc ô tô Chevys đời

1955 mà thôi. Hoặc hãy xem xét

chiếc máy ảnh. Có hàng ngàn

người trên khắp đất nước theo

học các khóa nhiếp ảnh. Họ sẽ

không bao giờ trở thành nhiếp

ảnh gia chuyên nghiệp. Họ chỉ

muốn hiểu về quá trình chụp

ảnh. Tương tự như với máy

https://thuviensach.vn

tính. Chúng tôi bắt đầu với một công ty sản xuất máy tính cá

nhân nhỏ trong gara ô tô ở Los

Altos năm 1976. Bây giờ chúng

tôi là công ty máy tính cá nhân

lớn nhất thế giới. Chúng tôi chế

tạo ra thứ mà chúng tôi nghĩ nó

là chiếc ô tô hạng sang Rolls-

Royce của thế giới máy tính cá

nhân. Đó là chiếc máy tính của

gia đình. Mọi người hình dung

tới những chiếc đèn nhấp nháy,

nhưng những gì họ trông thấy

giống như một máy đánh chữ di

động, được kết nối với một màn

hình thích hợp có thể hiển thị

màu sắc. Có thông tin phản hồi

https://thuviensach.vn

tương tác với người sử dụng và

sự hứng khởi của người dùng là

vô cùng khủng khiếp. Chúng ta

luôn đặt câu hỏi rằng nó có thể

làm gì và nó có thể làm được rất

nhiều điều, nhưng theo ý kiến

của tôi, thứ nó thật sự đang làm

ngay lúc này là dạy mọi người

cách lập trình máy tính”.

Trước khi chuyển sang một gian

hàng khác, nơi có một đám trẻ con

đang chơi trò chơi điện tử có tên

Space Voyager (Du hành vũ trụ),

anh phóng viên hỏi liệu Steve “có

thể tiết lộ tuổi của mình được

không”. “22”, quý ông Jobs trả lời.

https://thuviensach.vn

Khi ứng khẩu trước một phóng

viên mù công nghệ đi ngang qua,

Steve đã tìm ra nhiều cách để giải

thích cho người dùng phổ thông về

thiết bị vốn chỉ dành cho dân nghiền

máy tính mà anh và Woz đã tạo ra.

Anh ấy hiểu nỗi sợ hãi cơ bản của họ

rằng máy tính có thể chi phối cuộc

sống hiện đại (một nỗi sợ hãi được

anh tận dụng thường xuyên, đáng

chú ý nhất là hình ảnh chết chóc

trong đoạn quảng cáo “1984” nổi

tiếng của Apple). Anh đồng cảm với

sự thiếu hiểu biết của họ. Anh đưa ra

một vài sự giống nhau làm ví dụ trấn

an để họ hiểu: xe Chevys, máy chữ,

máy ảnh. Quả thật, anh đã làm cho

https://thuviensach.vn

việc sử dụng máy tính dường như

không phức tạp hơn so với việc chụp

ảnh, sẵn sàng đi tới tận cùng để gọi

chiếc máy tính Apple II là “của gia

đình”. Không những thế, anh ấy còn

nâng cả công ty và chiếc máy tính

của họ thành một thứ đầy khát vọng.

Anh ấy liên hệ chiếc máy được sản

xuất từ mấy tháng trước bởi một số

gã đầu xù tóc rối tới từ California với

dòng xe Rolls-Royce, một tuyệt

phẩm 73 tuổi của ngành sản xuất

công nghiệp tinh vi, đồng thời là thị

hiếu của người tiêu dùng thượng

đẳng. Anh thậm chí còn gọi Apple là

nhà lãnh đạo thế giới, một luận điệu

hoàn toàn vô căn cứ để đưa một

https://thuviensach.vn

công ty nhỏ sánh ngang với IBM, DEC và Burroughs, những gã khổng

lồ của ngành công nghiệp thời bấy

giờ. Anh ấy thực sự là một nhà ứng

khẩu tuyệt vời và McKenna đã giúp

anh sử dụng công cụ đó để tạo ra

hiệu ứng vô cùng lớn.

CÓ HAI BƯỚC TIẾN quan trọng để

Apple II có doanh số bán cao ngất

ngưởng. Đầu tiên, công ty tích hợp

một ổ đĩa mềm giúp tải phần mềm

dễ dàng hơn nhiều. Sau đó, vào năm

1979, VisiCalc gây được tiếng vang

khi trở thành phần mềm đầu tiên

https://thuviensach.vn

được sử dụng rộng rãi. VisiCalc là

một bảng tính mô hình tài chính tương đối đơn giản và sự tồn tại của

nó đột nhiên đã cho những người

vốn không đam mê máy tính một lý

do cụ thể để sở hữu một chiếc máy

tính, khi họ nhận thấy mình có thể

tiết kiệm được rất nhiều thời gian xử

lý những công việc kế toán lặt vặt,

quản lý danh sách hàng tồn kho và

kiểm tra các kịch bản kinh doanh.

Bỗng nhiên, Apple được hưởng sự

tăng trưởng đột biến, chưa từng có.

Công ty sản xuất máy tính với giá

hơn 1.300 đô la một chiếc, vì vậy khi

số lượng máy tiêu thụ nhanh chóng

tăng lên hàng chục nghìn mỗi tháng,

Apple trở thành một giếng phun dầu

https://thuviensach.vn

trong ngành điện tử. Doanh thu

tăng từ 7,8 triệu đô la vào năm 1978

lên 47 triệu đô la trong năm 1979 và

tổng doanh thu cho tới năm 1980 là

117,9 triệu đô la, năm 1980 cũng là

năm mà Apple bắt đầu phát hành cổ

phiếu ra công chúng (IPO, theo cách

nói của Phố Wall). Chưa từng có

công ty nào tăng trưởng nhanh như

vậy. Các phương tiện truyền thông

chính thống bắt đầu chú ý tới, các tờ

báo như Esquire, Time và Business Week bắt đầu theo dõi, đưa tin một

cách nghiêm túc. Tạp chí Inc. thậm

chí còn tìm mọi cách để đưa Jobs

lên trang nhất với dòng tít lớn

“Người đàn ông này đã thay đổi vĩnh

https://thuviensach.vn

viễn ngành kinh doanh”.

Nhưng bức tranh màu hồng đã

che khuất nhiều vấn đề bên trong

nội bộ của Apple, những vấn đề vốn

gắn liền với đội ngũ lãnh đạo pha tạp

của công ty.

Mỗi cố vấn bên ngoài, không

chính thức của Steve đều có khả

năng khai thác một cách khéo léo

tài năng riêng biệt của anh trong

môi trường công ty. Edwin Land là

một nhà tiên phong có những phát

minh bị gạt bỏ, nhưng ông đã tạo ra

một công ty tuyệt vời bằng sự bướng

bỉnh thuần túy. Robert Noyce là

một người lôi cuốn, https://thuviensach.vn

suy nghĩ tân

tiến và chỉ có thể sáng lập ra Intel sau khi vượt qua cái bóng của nhân

vật nổi bật nhất trong lịch sử chất

bán dẫn – William Shockley. Các hệ

thống mà Andy Grove thiết lập phức

tạp và khắt khe hơn bất cứ điều gì

Mike Scott từng thấy, hơn nữa

Grove cũng đã đưa công ty của mình

trở thành một địa điểm sáng tạo

nhất Thung lũng Silicon. Và Regis

McKenna đã trở nên lão luyện với

việc định hướng một cách khéo léo

sự biến đổi và chấn động liên tục của

văn hóa Thung lũng Silicon tới mức

cuối cùng ông đã viết một vài cuốn

sách truyền lại kinh nghiệm cho đời

sau. Họ là những người đàn ông đa

https://thuviensach.vn

dạng, phức tạp, sâu sắc, và lôi cuốn.

Họ thoải mái với sự thay đổi và họ

đã sống ở nơi mà Steve muốn có

mặt ở đó – tại giao điểm của công

nghệ và một điều gì đó giống như

nghệ thuật tự do. Họ là những người

chơi các trò chơi của các tập đoàn

bằng mưu đồ của riêng mình.

Chúng ta không thể biết chuyện

gì sẽ xảy ra nếu Steve có một ông

chủ giống như những con người này

tại Apple. Có thể họ sẽ gỡ rối được

bó mâu thuẫn của anh để đạt được

kết quả tốt. Nhưng bạn không thể

lặp lại cuộc thí nghiệm để kiểm

chứng. Thay vào đó, những gì Steve

https://thuviensach.vn

có là Scotty và Markkula. Và họ, bây

giờ đã trở nên rõ ràng, không thể

kiểm soát được anh ấy. Họ thậm chí

còn hầu như không hướng sự sáng

tạo của anh ấy tới các mục đích hữu

ích. Cuộc gặp gỡ giữa Steve Jobs trẻ

tuổi và thế giới thực tại rộng lớn

xung quanh anh sắp trở thành một

cái gì đó rất giống một vụ va chạm

quay chậm. Nó sẽ khiến anh mất

bạn bè, mất việc, và mất cả công ty

do chính mình tạo ra.

https://thuviensach.vn

Chương 3

ÐỘT PHÁ VÀ VẤP NGÃ

Không có lửa làm sao có khói. Lời

đồn Steve Jobs nửa thiên tài,

nửa đáng khinh đa phần xuất

phát từ những hành động của anh

trong suốt chín năm nhiệm kỳ đầu

tại Apple. Đó là khi những thế mạnh

của anh có cơ hội thăng hoa rực rỡ,

cũng là khi những khiếm khuyết của

anh đáng bị quở trách. Đó là khi

anh theo đuổi ánh hào quang nhưng

cũng đồng thời mất kiểm soát bản

https://thuviensach.vn

thân. Anh đã tìm được nhiều cộng

sự nhưng cũng tạo ra không ít kẻ

thù. Đó là khi một mớ phẩm chất

trái ngược của anh bị phơi bày khiến

anh và công ty rơi vào mớ bòng

bong. Những năm tháng đó đã tạo

nên một mốc ranh giới cho toàn bộ

sự nghiệp của anh về sau.

Đời tư của Steve bị xáo trộn tùy

tiện trong hầu hết những năm ngoài

20 tuổi – đặc biệt là quãng thời gian

anh lao đầu vào công việc không

màng tới ăn ngủ, giao thiệp xã hội

hay gia đình – và hoàn toàn chao

đảo mất kiểm soát vào năm 1978,

khi anh chối bỏ trách nhiệm làm

cha với chính con mình. Bạn gái

https://thuviensach.vn

một thời của anh, Chrisann Brennan

đã sinh Lisa, con gái chung của hai người vào năm 1978. Cô bé được

sinh ra ở Oregon, tại khu vườn nhà

Robert Friedland và ba ngày sau khi

sinh, Steve đã bay lên phía Bắc để ở

cạnh con gái và Chrisann. Nhưng

chỉ vài tháng sau đó, Steve đã chối

bỏ anh là cha của Lisa và từ chối chu

cấp tiền nuôi dưỡng. Anh thậm chí

cự tuyệt dù cho kết quả kiểm tra

quan hệ huyết thống của tòa án là

94,4%. Dường như chỉ cần thực tế

anh phủ nhận thì mọi bằng chứng

đưa ra đều không tồn tại. Ngay cả

cuối cùng, khi bắt đầu chu cấp một

khoản 385 đô la mỗi tháng, anh vẫn

một mực cho rằng mình không phải

https://thuviensach.vn

là cha của Lisa. Anh rất hiếm khi gặp con, bỏ mặc Lisa cho Chrisann một

tay chăm sóc trong căn nhà nhỏ tại

Menlo Park.

Phải mất nhiều năm Steve mới

đưa Lisa bước vào cuộc đời anh một

cách chính thống, để rồi sau đó

nhiều lần anh bày tỏ sự hối hận sâu

sắc vì cách hành xử của mình. Anh

biết mình đã gây ra một lỗi lầm

khủng khiếp. Sự việc hiển nhiên đã

vượt qua cả giới hạn hành vi xã hội

cho phép. Lisa đã nói về khoảng

cách cô bé cảm nhận từ cha, sự hỗn

loạn và bất an mà cô phải chịu đựng

khi còn nhỏ. Chrisann cũng nói và

https://thuviensach.vn

viết về điều này, khắc họa bức tranh,

dù chỉ một chiều, về một người tình và một người cha vô tâm, hờ hững

và tàn nhẫn. Khi người đời tranh cãi

Steve là người đàn ông tốt hay xấu

thì đây chính là bản cáo trạng chống

lại anh. Anh mới chỉ 23 tuổi và việc

Lisa ra đời giống như tiếng gọi giục

giã khiến anh phải chịu trách nhiệm

như một người trưởng thành. Anh

đã hoàn toàn cự tuyệt tiếng gọi đó,

cũng giống như cách anh cự tuyệt cô

bé.

Đồng nghiệp của anh biết rất rõ

về Lisa và đã nghe việc Steve chối bỏ

quan hệ cha con cũng như phàn nàn

về việc Chrisann đeo bám anh

https://thuviensach.vn

không dứt. Arthur Rock sau này đã

mô tả hành vi của Steve là “bịp bợm”. Đặc biệt đối với một người

không dễ cảm thông như Rock thì

hành vi của Steve bị gắn kết với một

hình mẫu thiếu trách nhiệm đang

trên đà hình thành tại Apple. Dù

làm việc với những cấp trên thích ra

vẻ bề ngoài, như Rock, hay đưa ra

những quyết định ảnh hưởng sâu

rộng tới cấp dưới, Steve dường như

có thể dửng dưng với hậu quả do lựa

chọn của mình gây ra. Anh đã tỏ ra

thiếu sự cảm thông.

Hành vi này càng tồi tệ hơn vào

năm sau chuyến thăm của Steve tới

Khu vườn của Thánh A-la, khi Apple

https://thuviensach.vn

thu hút sự chú ý bằng cách phát

hành cổ phiếu ra công chúng. Vài năm sau, Jobs nói với Susan Barnes

– Giám đốc tài chính của Apple và

NeXT rằng ngày 12 tháng 12 năm

1980 đó – ngày IPO của Apple – là

ngày quan trọng nhất trong sự

nghiệp của anh vì chỉ tới lúc đó, anh

mới chắc rằng những người đã tạo

dựng nên thành công ban đầu của

Apple có thể kiếm được bộn tiền.

Nhưng Steve rõ ràng đã không cho

những người như Bill Fernandez và

kỹ sư anh đã gặp tại Reed – Daniel

Kottke được quyền mua cổ phiếu ưu

đãi, dù họ đã đóng góp công sức từ

những ngày sơ khai của Apple suốt

mùa hè năm 1976 khởi nguồn từ

https://thuviensach.vn

gara nhà bố mẹ Steve. Anh đã hợp thức hóa một cách quan liêu cho

hành động này: Họ chỉ là những

nhân viên làm việc chấm công theo

giờ và do đó không được hưởng “cổ

phiếu sáng lập”, thứ có thể biến 300

nhân viên làm việc lâu năm trở

thành triệu phú. Nhưng sự thiếu

hào phóng của Steve lại phản chiếu

một điều gì đó có vẻ như bắt đầu trở

thành một phần trong nét tính cách

phóng khoáng hơn.

Theo như lời Lee Clow, Giám đốc

quảng cáo của ChiatDay, người sau

này trở thành bạn thân của Steve

sau dịp cộng tác đoạn quảng cáo

https://thuviensach.vn

trên truyền hình nổi tiếng “1984”:

“Anh ấy có một nguồn tài chính rất lớn nhưng anh lại dồn gần như tất cả

cho công việc”. Ưu tiên mọi việc

theo cách này, đặc biệt dưới góc độ

một người trẻ tuổi chưa chín chắn,

khiến cho hầu hết những người

trong cuộc đời anh đều có thể thay

thế. Chẳng hạn như Fernandez và

Kottke, họ đều quan trọng với Steve

trong ba năm đầu tiên, nhưng theo

cách nghĩ của Steve, họ đã không giữ

được phong độ. Họ không phải là

những người có đóng góp quyết định

cho Apple, và do đó, không giữ vai

trò quan trọng trong cuộc sống của

Steve nữa. Sự ưu ái nhiều hơn dành

tặng cho những người đang cải tiến

https://thuviensach.vn

Apple trong thời điểm hiện tại. Đó là cách đánh giá lạnh lùng của chàng

trai trẻ, người mà sau này sự nghiệp

của anh sẽ vượt xa cả những gì anh

dự đoán. Nhưng sự logic của anh

khiến anh phải trả giá đắt về mặt

tình cảm, một điều mà chàng trai trẻ

thậm chí không màng tới. Kottke,

Fernandez và những người chung

cảnh ngộ khác cảm thấy bị hắt hủi và

không được coi trọng. Cách hành xử

của Steve vô tình đưa anh vào thế cô

lập trong công ty. Anh hầu như

không nhận thức được về tầm quan

trọng của việc có đồng minh trong

môi trường công ty. Đây là một điểm

mù mà sau này sẽ khiến cho anh

https://thuviensach.vn

gặp rắc rối.

Sau ngày phát hành cổ phiếu,

Steve có trong tay 256 triệu đô la.

Con số được công khai rộng rãi đó,

cùng với những chiếc xe thời thượng

bắt đầu xuất hiện tại bãi đậu xe của

Apple và cả tin đồn về những bất

động sản ở vùng ngoại ô hay những

kỳ nghỉ xa xỉ, góp phần củng cố một

ý niệm trong công ty rằng việc phát

hành cổ phiếu đã tạo ra nhiều người

thắng nhưng cũng lắm kẻ bại. Apple

đã lớn mạnh từ chỗ chỉ lác đác vài

người vào năm 1977 lên tới 2.900

nhân viên vào mùa hè năm 1981, đã

bị chẻ ra theo nhiều cách chứ không

https://thuviensach.vn

chỉ một cách. Vào mùa thu năm

1980, tổng số nhân sự đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng ba tháng. Những

nhân viên kỳ cựu ở Apple gọi quãng

thời gian ngắn ngủi này là “thời của

những kẻ bất tài” và tỏ ra xem

thường những người mới.

Steve hiếm khi phô trương về sự

giàu có nhanh chóng của mình,

nhưng anh lại làm tăng mối rạn nứt

trong công ty theo những cách của

riêng mình. Nhìn chung, nhân viên

của Apple tập trung hoặc vào việc hỗ

trợ và khai thác triệt để doanh thu

từ Apple II hoặc vào nghiên cứu sản

phẩm mới. Apple II là trụ cột chính

mang lại tăng trưởng cho công ty.

https://thuviensach.vn

Công việc tiếp theo xoay quanh nó

là nâng cao và đào sâu tính hữu dụng của sản phẩm để nó có thể

mang lại thành công trong nhiều

năm. Đội ngũ nhân viên của Apple

II đã xây dựng một kênh bán lẻ mở

rộng với hàng trăm đại lý, làm việc

với giới phát triển phần mềm để

đảm bảo rằng họ có các công cụ cần

thiết để viết ra phần mềm hấp dẫn

hơn, thu hút nhiều người mua hơn

và không ngừng dốc sức vào những

mẫu máy tính tiếp theo như Apple

IIe và Apple II GS. Công việc của họ

đã được đền đáp xứng đáng: Apple

II, với nhiều phiên bản khác nhau,

là một sản phẩm thành công vượt

trội với gần sáu triệu chiếc được bán

https://thuviensach.vn

ra trước khi bị ngừng sản xuất vào năm 1993. Trong vòng một thập kỷ,

công ty đã dựa vào chiếc Apple II cũ

kỹ nhưng đáng tin cậy của Woz để

thúc đẩy sự tăng trưởng ngoạn mục

của mình. Quả thực, phải đến năm

1988, sau một thời gian chờ đợi

mòn mỏi, doanh thu của Macintosh

mới có thể vượt qua Apple II.

Không mất nhiều thời gian để

Steve – công việc chính thức của

anh lúc này là phụ trách mảng phát

triển sản phẩm – ngừng quan tâm

đến Apple II. Như anh thường nói,

anh có niềm tin chắc chắn rằng

Apple sẽ cần một sản phẩm mới,

https://thuviensach.vn

rằng ngành công nghệ đang chuyển

động với tốc độ chóng mặt, có thể

khiến công ty phải chịu những tổn

thất chí tử, nếu họ chỉ tung ra thị

trường những bản cải tiến khiêm tốn

của Apple II. Sau khi xác định rõ

quan điểm, anh đưa ra đề xuất đó là

bất kỳ kỹ sư hay nhân viên

marketing nào có đủ trình độ sẽ

được cùng anh tạo ra sản phẩm đột

phá tiếp theo. Trong khi thái độ hạn

hẹp của Steve đã xem nhẹ thành quả

của những nhân viên thiết kế phần

mềm và phần cứng trong công ty, nó

lại xúc phạm nghiêm trọng tới Woz,

người cuối cùng đã chọn vun vén

cho Apple II thay vì tham gia đội

phát triển Mac. Woz sau này đã kể

https://thuviensach.vn

lại: “Một số kỹ sư của Apple II bị đối xử như thể họ chưa từng tồn tại”.

Khi công ty phát triển, Woz và Steve

không thể tương trợ cho nhau mà

dần trở nên xa cách.

Nói rộng ra, Steve hoàn toàn

đúng khi nghĩ rằng Apple cần mau

chóng tung ra một sản phẩm mới

đáng chú ý. Phương pháp tuyệt vời

nhất để duy trì doanh thu tăng

trưởng ổn định trong ngành kinh

doanh phần cứng máy tính là phải

có sẵn một sản phẩm đột phá ngay

khi sản phẩm trước vừa bước lên

đỉnh thành công. Markkula, Scotty

và ban điều hành, tất cả đã thống

https://thuviensach.vn

nhất rằng công ty cần ngay một mẫu

máy mới, một cách lý tưởng thì nó cần đáp ứng tốt hơn nhu cầu của

nhân viên văn phòng. Lúc bấy giờ có

tin cho rằng, IBM, gã khổng lồ đang

ngủ yên của ngành máy tính, đã bắt

đầu nghiên cứu về khả năng sản

xuất máy tính cá nhân của riêng

mình. (Thiết bị này cuối cùng đã ra

mắt thị trường vào năm 1981.) Do

vậy năm 1978, ban điều hành Apple

đã cấp cho Steve ngân sách và các

tài năng kỹ thuật để bắt đầu xây

dựng một thế hệ kế vị Apple II.

Ngành máy tính cá nhân còn

trong thời kỳ trứng nước và mỗi

người đều phải tự mò mẫm tìm lối đi

https://thuviensach.vn

cho riêng mình, bao gồm cả Steve.

Một điều quan trọng anh vẫn chưa nhận thức được đó là hầu hết những

sản phẩm đột phá là kết quả từ một

chu trình dài thử nghiệm các mẫu

ngẫu nhiên, từ sự tích lũy dần dần

các tính năng và sự tổng hợp đúng

thời điểm những công nghệ có sẵn.

Đối với Steve và Woz thì khác, họ đã

dán mặt xuống, miệt mài làm việc và

ngay trong thử nghiệm đầu tiên đã

tạo ra một thứ tuyệt vời mà ngành

công nghiệp chưa bao giờ thấy. Đó là

quan niệm phát triển sản phẩm của

Steve. Nhưng anh sớm nhận ra rằng

quan niệm này không hề khả thi

trong môi trường công ty.

https://thuviensach.vn

Công ty có những mục tiêu cụ thể

và rõ ràng cho chiếc máy tính mới mang tên Apple III. Nó nhắm tới đối

tượng văn phòng cũng như gia đình

và sẽ hỗ trợ một màn hình màu hiển

thị 80 ký tự văn bản mỗi dòng, gấp

đôi so với bản gốc Apple II. Vì một

văn bản đánh máy tiêu chuẩn có thể

chứa 80 ký tự trong một dòng, Apple

III sẽ cạnh tranh trực tiếp với những

máy tính xử lý văn bản chuyên dụng

của Wang Laboratories. Vào thời

điểm đó, Wang Laboratories đã có

hơn hai năm đổ bộ thành công vào

các văn phòng khắp nước Mỹ và

châu Âu, với số lượng vượt xa số

lượng máy tính Apple II xuất hiện

tại các gia đình. Nếu thực hiện tốt,

https://thuviensach.vn

Apple III sẽ mở ra một cánh cửa cho Apple bước vào thị trường máy tính

cá nhân dành cho các tập đoàn.

Thành công của Apple I và Apple

II khiến Steve có vẻ tự tin thái quá

vào óc phán đoán kỹ thuật của mình.

Anh đã đưa ra một loạt những quyết

định sai lầm không thể sửa chữa,

nghiêm trọng nhất là việc quyết

định kích thước của Apple III phải

nhỏ gọn để tiết kiệm không gian bàn

làm việc và tuyệt đối không được

phát ra tiếng ồn, có nghĩa là Apple

III sẽ không được tích hợp quạt tản

nhiệt bên trong. Điều này khiến quá

trình phát triển diễn ra một cách

https://thuviensach.vn

chậm chạp, do các kỹ sư phải tìm

cách tạo ra dòng điện đối lưu có thể

rút nhiệt khỏi bo mạch chủ – bảng

mạch chứa tất cả các chip bán dẫn –

cũng như khỏi nguồn điện. Nếu

không có quạt tản nhiệt, những bộ

phận đó có thể khiến cho các chi tiết

bên trong chiếc máy tính nhỏ nóng

như một lò nướng bánh pizza. Cuối

cùng, các kỹ sư đã đi tới một giải

pháp là chế tạo ra lớp vỏ đóng vai

trò như một bộ tản nhiệt. Tuy nhiên,

điều đó đồng nghĩa với việc lớp vỏ

phải được chế tạo từ hợp kim nhôm,

một chất dẫn nhiệt hiệu quả nhưng

lại khá tốn kém và phức tạp về chế

tạo.

https://thuviensach.vn

Không chỉ có yêu cầu của Steve

làm chậm tiến trình sản xuất Apple III. Để phục vụ cả những khách hàng

có thể đã mua một chiếc Apple II,

Apple phải đảm bảo rằng phần mềm

viết cho II cũng phải hoạt động hiệu

quả trên III. Tính “tương thích

ngược” này là một đòi hỏi hóc búa,

phức tạp hơn nhiều so với tưởng

tượng của Steve và thời gian đội ngũ

kỹ sư cần để hoàn thành được yêu

cầu này đã trì hoãn tiến độ dự án

không kém gì các yêu cầu khắt khe

của anh về phần cứng. Steve đã thúc

giục các kỹ sư Apple III làm việc

không ngừng nghỉ để giải quyết mau

chóng vấn đề. Anh không mảy may

quan tâm rằng đó là những vấn đề

https://thuviensach.vn

nan giải. Đã quen với khả năng thần kỳ của Woz có thể thách thức những

giới hạn cũ và những trở ngại công

nghệ, anh kỳ vọng những kỹ sư phần

cứng và phần mềm này cũng có thể

thực hiện điều tương tự. Nhưng họ

không thể.

SỰ THIẾU KIÊN NHẪN CỦA

STEVE với các khía cạnh thực tiễn

trong môi trường công ty không quá

khó hiểu. Steve là một người nhìn

xa trông rộng. Đây là một cụm từ

được bàn luận một cách mơ hồ trong

thời đại ngày nay, đặc biệt tại Thung

https://thuviensach.vn

lũng Silicon, nhưng thực tế, nó đã

gắn với Steve từ rất sớm trong cuộc đời anh. Anh có khả năng nhìn thấy

trước vấn đề, mường tượng ra cách

kết hợp những hạt giống của các ý

tưởng hiện hữu để tạo ra thứ mà

người khác không thể hình dung tới.

Thử thách đặt ra cho anh là phải trở

thành một người có tầm nhìn xa

trông rộng hiệu quả – đó là điều

biến một kẻ mơ mộng thành một

người thực sự thay đổi thế giới.

Cuối năm 1979, vài tuần trước

chuyến thăm của anh tới Khu vườn

của Thánh A-la, theo lời thúc giục

của Bill Atkinson, Jef Raskin và

những nhân viên kỹ thuật khác tại

https://thuviensach.vn

Apple, Steve đã quyết định tới kiểm

chứng một vài sản phẩm của nhà

khoa học máy tính nổi tiếng Alan

Kay và một số kỹ sư khác tại Trung

tâm nghiên cứu Palo Alto (PARC)

thuộc tập đoàn Xerox, cách

Cupertino mười phút lái xe lên bán

đảo. PARC sau này đã trở nên nổi

tiếng nhờ việc phát triển các khái

niệm làm cơ sở cho rất nhiều công

nghệ quan trọng bao gồm mạng cục

bộ Ethernet, màn hình video độ

phân giải cao, công nghệ in laze và

lập trình hướng đối tượng. Mùa hè

năm đó, Xerox cùng một số công ty

đầu tư mạo hiểm đã thực hiện một

vòng đầu tư thứ cấp có giá 7 triệu đô

la vào Apple (như một phần của giao

https://thuviensach.vn

dịch, Steve đã bán cổ phần trị giá 1

triệu đô la của mình cho các nhà đầu

tư), đổi lại, họ đồng ý để Apple được

tiếp cận với những công nghệ tiên

tiến nhất, hay như mọi người ở

Thung lũng Silicon thường ví von,

“cởi bỏ bộ y phục kimono”. Những

chuyến thăm này gần như là một cơ

hội khám phá dành cho Steve, bởi vì

công nghệ tại PARC là sự biểu hiện

trực quan cho tất cả những gì anh

tin máy tính có thể và nên vươn tới.

Chính tại PARC, Steve và nhóm

Apple lần đầu tiên được tận mắt

chứng kiến những công nghệ tân

tiến nhất sau này đã góp phần tạo

https://thuviensach.vn

nên những tính năng nổi bật của

Lisa và Macintosh, và sau này là của tất cả máy tính cá nhân. Họ đã được

chiêm ngưỡng một chiếc máy tính

có màn hình hiển thị nền trắng như

một tờ giấy chứ không phải màu

đen. Thêm vào đó, màn hình này lại

có kích thước đúng bằng một tờ giấy

A4 – rộng 21,59 cm và cao 29,04 cm.

Trên đó hiển thị những ký tự màu

đen sắc nét, rõ ràng như thể chúng

được in trên một tờ giấy. Các ký tự

được “mã hóa ảnh nhị phân”, có

nghĩa là mỗi một pixel trên màn

hình sẽ làm theo những lệnh riêng

biệt của máy tính. Đây là công nghệ

hoàn toàn mới, giúp các nhà phát

triển có thể điều khiển được toàn bộ

https://thuviensach.vn

đồ họa trên màn hình máy tính.

(Trước đây họ chỉ có thể đặt những

ký tự màu trắng, xanh và cam thô sơ

trên màn hình màu đen. Hình ảnh

đồ họa, ngoài những hình được tạo

ra từ các chùm ký tự tiêu chuẩn

được sắp đặt tỉ mỉ, là thứ không thể

thực hiện được.) Những ký tự ảnh

nhị phân này thật sự mới chỉ là khởi

đầu của thay đổi: Màn hình cũng có

thể hiển thị và tổ chức nội dung của

bộ nhớ dữ liệu số trong máy tính với

sự trợ giúp của các “icon” (biểu

tượng) đồ họa – biểu tượng nhỏ có

kích thước chỉ nhỉnh hơn một chút

so với chiếc tem thư – bằng cách

biểu thị những tài liệu có thể đặt vào

https://thuviensach.vn

trong biểu tượng thư mục ảo nhờ

một thiết bị trỏ kỳ lạ mà dân sành

công nghệ tại PARC gọi là “chuột”.

Con chuột này cũng có thể sử dụng

để di chuyển trực tiếp một con trỏ

chạy khắp văn bản trên màn hình

trong khi soạn thảo. Để xóa một tệp

hoặc một thư mục, bạn sẽ phải ném

nó vào thùng rác bằng cách sử dụng

chuột để “kéo” (drag) icon biểu thị

văn bản tới một icon đặc biệt trên

màn hình có hình dạng giống với

chiếc thùng rác và “ném” (drop) vào

đó. So với màn hình đen với các ký

tự màu xanh nhức mắt trước đó thì

“giao diện đồ họa người dùng” – hay

còn gọi là GUI – là một sự thay đổi

https://thuviensach.vn

quan trọng không kém so với việc chuyển từ phim câm sang phim có

tiếng.

Những nhà nghiên cứu tại PARC

hiểu rất rõ ý nghĩa quan trọng của

phát triển đó và họ hết sức thất vọng

khi Xerox phải trả tiền cho Steve và

những vị khách Apple tiếp cận với

một công nghệ mới và căn bản như

thế này. Một cách chính xác thì họ

tin rằng bộ phận quản lý cao cấp khu

vực phía Đông không đoái hoài tới

việc lắp ráp máy tính, thay vào đó,

họ muốn tạo ra những chiếc máy

photocopy tốt hơn và có thể cả một

chiếc máy xử lý văn bản chuyên

https://thuviensach.vn

dụng để cạnh tranh với máy của

Wang. Phải tới năm 1981, Xerox

mới cho ra đời máy tính sử dụng

công nghệ PARC. Được gọi là STAR,

chiếc máy tính là một thiết bị hấp

dẫn, không nhắm tới đối tượng

người tiêu dùng cá nhân mà tới các

công ty. Mỗi chiếc máy STAR là một

phần của hệ thống mạng, bao gồm

tối thiểu ba chiếc máy với mức giá

16.000 đô la mỗi chiếc. Dù là một

chiếc máy vi tính ưu việt vào thời

điểm đó nhưng khách hàng lại chê

mức giá quá đắt với gần 50.000 đô

la cho bộ thiết bị tối thiểu tại mỗi

văn phòng. Bởi vậy, nó chỉ tạo ra

được một ảnh hưởng rất nhỏ trên thị

trường.

https://thuviensach.vn

Steve đã nhận ra rằng GUI của

Xerox có thể là nền tảng cho một

thứ vô cùng tham vọng và rất có

tính cá nhân. Hình ảnh trực quan

trên màn hình có thể khiến điện

toán trở nên thân thiện đối với hầu

hết mọi người. Các giao diện máy

tính từ trước tới nay tạo ra sự liên

kết giữa các lệnh phức tạp và các kí

hiệu dưới dạng chữ in giống như

phần chen vào giữa người sử dụng và

các kết quả do máy tính hồi đáp.

Nếu bạn thay thế những lệnh đó

bằng các biểu tượng trực quan có thể

thao tác dễ dàng bằng chuột, việc

khai thác sức mạnh xử lý dữ liệu của

máy tính sẽ đơn giản như việc đi tới

https://thuviensach.vn

thư viện và lấy một cuốn sách trên kệ hay việc tham gia thảo luận với

một giáo viên hoặc một người bạn

thông tuệ. Sự tương tác hay cảm giác

thoải mái khi thao tác qua lại với

máy tính này có thể dẫn tới quá

trình hiện thực hóa mục tiêu vô

cùng quan trọng của Steve, tạo ra

một máy tính cá nhân thực sự dành

cho mọi người. Steve thậm chí đã ví

von rằng Máy tính có thể trở thành

chiếc xe đạp cho tâm hồn. Sau

chuyến tham quan tới PARC, anh đã

trở thành một người khác hẳn; đây

chính là những công nghệ mà anh

muốn mang đến cho mọi người trên

khắp thế giới.

https://thuviensach.vn

THÁCH THỨC ĐẶT RA VỚI STEVE

là phải thực hiện lời hứa này với

những người đang hoang mang tại

Apple. Đây sẽ là một dự án đầy tham

vọng – một dự án mà không ai tại

Apple ngoài Steve có thể mường

tượng ra và cũng không ai khác

ngoài anh có thể tạo nên một thứ

phức tạp, điên rồ đến vậy. Con

đường dài sẽ còn nhiều gập ghềnh và

đau thương, nhưng cuối cùng cũng

dẫn tới kết quả là việc ra đời dòng

máy tính Macintosh vào năm 1984.

Sau chuyến tham quan tới PARC

tại Xerox, Steve bỏ hhttps://thuviensach.vn

ẳn việc phát

triển Apple III, sản phẩm vốn đã không thu hút được nhiều sự quan

tâm của anh. Khi anh ngày một

nhận ra rằng chiếc máy này đơn giản

chỉ là một cải tiến tầm thường từ

Apple II thì sự chú ý của anh càng bị

xao nhãng. Nhưng giờ đây, anh đã

chuyển hướng hoàn toàn, với ý định

ứng dụng những gì anh đã tìm hiểu

tại PARC vào một máy tính khác

đang trong quá trình phát triển tại

Apple. Chiếc máy này sẽ được thiết

kế riêng cho những công ty nằm

trong danh sách 500 công ty lớn

nhất Hoa Kỳ của tạp chí Fortune.

Đây là những khách hàng cần có

những chiếc máy tính nối mạng siêu

https://thuviensach.vn

mạnh, để thực hiện những nhiệm vụ

với khối lượng dữ liệu khổng lồ mà

Apple II hay thậm chí Apple III

chưa chắc có thể xử lý nổi.

Lisa, tên gọi của chiếc máy, được

bắt đầu nghiên cứu kể từ giữa năm

1978 nhưng không có bất kỳ tiến

triển khả quan nào. Vì thế năm

1980, khi Steve nắm toàn quyền

điều hành dự án, anh đã mang đến

cho nhóm thực hiện một luồng sinh

khí mới đầy lạc quan. Steve chia sẻ

với họ rằng anh hoàn toàn có ý định

đưa Lisa trở thành chiếc máy tính

đầu tiên trang bị tính năng giao diện

người dùng đồ họa và sử dụng chuột.

https://thuviensach.vn

Họ có cơ hội để làm nên lịch sử,

theo như lời anh nói. Anh đã hỏi Bill Atkinson, kỹ sư trưởng nhóm phát

triển phần mềm của dự án phải mất

bao lâu để chuyển những gì họ được

nhìn thấy tại PARC sang phần mềm

có thể vận hành trên Lisa. Atkinson

dự đoán mình có thể thực hiện điều

này chỉ trong sáu tháng – thực tế là

mất hai năm rưỡi mà anh vẫn chưa

làm được. Rõ ràng, Steve không phải

là người duy nhất tại Apple mông

lung về tầm nhìn trước mắt.

Việc điều hành vội vàng dự án

Lisa đã bộc lộ tất cả điểm yếu của

Steve. Một lần nữa, anh lại không

thể tách bạch yêu cầu của công ty với

https://thuviensach.vn

tham vọng của bản thân. Lisa được

giả định là nhắm tới đối tượng

doanh nghiệp, nhưng Steve lại tập

trung toàn bộ vào các yếu tố để biến

chiếc máy tính này trở nên thân

thiện và thuận tiện cho đối tượng

khách hàng cá nhân. Thêm một lần,

anh có ý tưởng đúng đắn cho một

chặng đường dài – những năm về

sau, sự thuận tiện khi sử dụng đã

giúp cho máy tính cá nhân có mặt

nhan nhản khắp mọi nơi trong các

doanh nghiệp lớn nhỏ – nhưng lại

không có tầm nhìn cần thiết để

thành công trên chặng đường ngắn.

Trước mặt, anh thể hiện sự trung

thành và tôn trọng đối với yêu cầu

đặc biệt của công ty và tập thể nhưng

https://thuviensach.vn

phía sau, điều thực sự lôi kéo anh lại là những cạnh hình tròn của các

biểu tượng trên giao diện desktop

của Lisa.

Atkinson và những nhân viên lập

trình của mình đã cải thiện đáng kể

những gì họ quan sát thấy tại PARC;

dự án Lisa là nơi các khái niệm hiện

đại về giao diện người dùng của các

cửa sổ đè lên nhau, thanh cuộn và

chuột đã được hoàn thiện. Nhưng

Steve đã thất bại khi quản lý nhóm

này, phần lớn vì anh không chỉ cho

họ một tầm nhìn thống nhất, đây là

điều hiển nhiên vì mối quan tâm của

anh không hề hướng tới đối tượng

https://thuviensach.vn

khách hàng mục tiêu – người dùng

doanh nghiệp. Khi dự án bị sa lầy –

điều không thể tránh khỏi, Steve đã

la mắng, chỉ trích đội ngũ làm việc

và cảnh báo sẽ đưa Woz – người có

thể hoàn thành mọi thứ tốt hơn và

nhanh hơn vào nhóm. Scotty đã cố

giúp Steve giải quyết vấn đề này

bằng cách chiêu mộ Larry Tesler,

một trong những nhà nghiên cứu

hàng đầu của PARC cùng nhóm cộng

sự để tăng thêm tính kỷ luật và sự

tập trung cho dự án. Nhưng hai

tháng sau khi tuyển Tesler, Scotty

đã nhìn vào đích đến của Lisa và

nhận ra rằng chiếc máy mà anh hy

vọng có thể đại diện cho Apple trên

thị trường kinh doanh trọng yếu sẽ

https://thuviensach.vn

có thể quá chậm trễ, quá đắt và gần như là một mớ hỗn độn.

Mùa thu năm 1980, Scotty loại

Steve khỏi nhóm chỉ sau chín tháng

đương nhiệm và giao toàn quyền

quản lý cho John Couch, cựu kỹ sư

cấp cao của Hewlett-Packard. Lần

thứ hai liên tiếp, Steve đã thất bại

khi cố gắng lãnh đạo một đội ngũ để

tạo ra một chiếc máy tính cho thị

trường doanh nghiệp. Trong khi

ngày càng có nhiều người trong

ngành công nghiệp máy tính hào

hứng hòa nhịp với nhu cầu của các

khách hàng là khối doanh nghiệp

thì Steve lại không nằm trong số đó.

https://thuviensach.vn

CÁC VẤN ĐỀ BẢN NĂNG của Steve

với quyền lực – không có khả năng

quản lý thành công những nhóm

lớn, thất bại trong việc thích ứng thế

mạnh của mình để thực hiện các yêu

cầu của những ông chủ yếu đuối –

đang gây ra rất nhiều rắc rối. Việc

tung ra Apple III là một thảm họa.

Chiếc máy này không được xuất

xưởng cho tới tận tháng 5 năm 1980

– muộn một năm so với dự tính –

và bán với mức giá thấp nhất là

4.340 đô la – gấp đôi giá mục tiêu đề

ra. Nhiều tuần sau, nhiều khách

hàng trả lại máy và đòi lại tiền sau

https://thuviensach.vn

khi xuất hiện nhiều cảnh báo về các

hỏng hóc thảm họa mà Apple III

phải chịu do tình trạng quá nhiệt.

Trong một số trường hợp, bo mạch

chủ nóng đến mức mối hàn bị chảy

và các con chip bị bung khỏi khe

cắm. Tổng cộng, 14.000 bộ phận đã

phải thay thế. (Khung nhôm có thể

tản nhiệt hiệu quả; vấn đề hóa ra là

do các linh kiện đặt quá sít nhau

trên bảng mạch.) Thêm vào đó, khả

năng tương thích ngược hóc búa đến

nỗi có rất ít chương trình được trang

bị sẵn ngay từ đầu, do đó những

chiếc máy chẳng may có hoạt động

thì cũng không thực sự hữu dụng.

Apple III là một thất bại kinh doanh

triệt để, chỉ bán được 120.000 máy

https://thuviensach.vn

trước khi ngừng sản xuất vào năm 1984. Cùng trong khoảng thời gian

đó, công ty đã bán được gần hai triệu

máy Apple II.

Kể từ ngày công ty phát hành cổ

phiếu, áp lực đưa mọi thứ đi đúng

hướng ngày càng tăng lên đáng kể

và áp lực này đổ dồn lên Scotty.

Nhưng Jobs đã phá hoại sếp của

mình hết lần này tới lần khác. Anh

đã làm bẽ mặt những nhà cung cấp

mà Scott ra sức theo đuổi; phàn nàn

liên tục và lộ liễu về những điều nhỏ

nhặt như màu sắc của bàn thí

nghiệm; và không ngừng can thiệp

vào kế hoạch sản xuất của Scotty khi

https://thuviensach.vn

nhất quyết đòi hoàn thành các công

việc vụn vặt. Những thất bại cá nhân của Steve cũng không thể nào uốn

nắn được anh. Thực tế, chúng chỉ

làm gia tăng xung đột giữa anh và

Scotty, người đang cố gắng cân bằng

những yêu cầu ganh đua của hàng

ngàn nhân viên. Steve không chấp

nhận quan điểm thỏa hiệp khi đưa

ra ý kiến của mình và anh biến mỗi

quyết định không theo ý mình

thành một cuộc đối đầu. Cuộc chiến

giữa hai người được cả công ty biết

đến với tên gọi Cuộc chiến Scotty.

Làm việc với một cộng sự ngang

ngược chỉ là một trong rất nhiều trở

ngại của Scotty và cuối cùng, tất cả

https://thuviensach.vn

những điều đó khiến anh rơi vào

trạng thái căng thẳng tột độ. Dần dà, anh vỡ vụn thành một nhà lãnh đạo

thiếu quyết đoán của một công ty

đang cần bàn tay thép. Anh bắt đầu

có dấu hiệu đau yếu về thể chất, rõ

ràng nguyên nhân là do trạng thái

tinh thần căng thẳng. Cuối cùng, khi

quyết định sửa chữa phần nào lỗi

lầm mình gây ra trong thời kỳ kém

cỏi bằng cách nghỉ việc, anh đã làm

điều này tại cuộc họp toàn công ty

vào tháng 3 năm 1981: thừa nhận

với tất cả nhân viên có mặt rằng anh

không còn hào hứng với việc tham

gia điều hành Apple nữa.

Ngay sau đó không lâu, ban điều

https://thuviensach.vn

hành đã nhất trí rằng Scotty phải ra

đi. Trước khi đi, anh đã bắn phát súng cuối cùng bằng một lá thư công

kích vào thứ mà anh xem như nền

văn hóa của những kẻ đạo đức giả, kẻ

ba phải và “kẻ xây dựng đế chế”. Tất

nhiên, để xảy ra nền văn hóa xung

đột này cũng có một phần lỗi từ anh

như bất kỳ ai khác. Nhưng Steve biết

rằng Scotty đã phải gánh sức ép

nặng nề nhất khi Apple chuyển từ

giai đoạn khởi nghiệp sang vận hành

thực sự. Sau sự ra đi của Scotty,

nhiều người nói rằng Steve đã bị

một cú sốc mặc cảm tội lỗi; như anh

từng nói: “Tôi luôn lo sợ rằng mình

sẽ nhận được cuộc gọi thông báo

Scotty đã tự sát”.

https://thuviensach.vn

VÀO MỘT NGÀY THÁNG 9 NĂM

1981, chỉ vài tháng sau sự ra đi của

Scotty, Bill Gates đã tới thăm trụ sở

Apple tại Cupertino. Tổng giám đốc

điều hành 26 tuổi của Microsoft tới

đây khá thường xuyên do công ty

của anh hợp tác chặt chẽ với Apple

về ngôn ngữ lập trình cho các nhà

phát triển phần mềm. Vào thời điểm

đó, Steve là người giàu có và nổi

tiếng hơn. Tuy nhiên, Gates lại là

một doanh nhân sắc sảo và phát

triển sớm hơn nhiều.

Sau khi bỏ học tại Harvard, Gates

bắt đầu thành lập M https://thuviensach.vn

icrosoft vào

năm 1975 tại Albuquerque, New

Mexico cùng người bạn từ thời niên

thiếu Paul Allen. Albuquerque là

quê hương của MITS, hãng sản xuất

máy tính Altair không hề xa lạ với

những người nghiền máy tính của

câu lạc bộ Homebrew. Gates và

Allen đã viết một chương trình phần

mềm gọi là “trình biên dịch”, giúp

những người đam mê máy tính có

thể tự viết chương trình cho Altair

bằng ngôn ngữ lập trình đơn giản

nhưng thông dụng BASIC. MITS đã

chọn tích hợp chương trình vào mỗi

chiếc Altair bán ra, và Microsoft

bước vào con đường kinh doanh.

https://thuviensach.vn

May mắn khi sinh ra trong một

gia đình khá giả, bố là luật sư có tiếng tại Seattle và mẹ là một người

hoàn mỹ có tư tưởng cộng đồng sâu

sắc, Gates đến với kinh doanh một

cách rất tự nhiên. Sau khi cùng

Allen phát hiện ra rằng những người

đam mê lập trình đang truyền tay

nhau các bản ăn cắp của trình biên

dịch Altair BASIC, Gates đã viết cái

tạm gọi là một bản tuyên ngôn nhấn

mạnh rằng những nhà phát triển

phần mềm cho máy vi tính xứng

đáng được trả tiền cho chương trình

của họ. Nếu điều này xảy ra, Gates

dự đoán, một loại hình công nghiệp

phần mềm hoàn toàn mới sẽ xuất

hiện và mang lại lợi ích cho các nhà

https://thuviensach.vn

phát triển phần mềm, hãng sản xuất máy tính và cả người sử dụng. Điều

này sẽ tượng trưng cho một sự thay

đổi lớn lao: Vào lúc đó, việc phát

triển phần mềm hầu hết nằm trong

tay các nhà sản xuất phần cứng máy

tính, những người đã giấu chi phí

phát triển vào giá cuối cùng của thiết

bị bán ra. Gates tin rằng triển vọng

kiếm tiền từ xây dựng phần mềm sẽ

thúc đẩy sự đổi mới và giúp các hãng

sản xuất máy tính mới lợi dụng tốt

hơn tốc độ cải tiến quá nhanh của

công nghệ bán dẫn như đã được chỉ

ra bởi định luật Moore.

Đối với sự bùng nổ của điện toán

https://thuviensach.vn

cá nhân, bản tuyên ngôn của Gates

có ý nghĩa quan trọng không kém gì định luật Moore. Phát triển phần

mềm đòi hỏi đầu tư rất ít vốn, vì đó

là nguồn vốn trí tuệ căn bản, tư duy

thuần túy, thể hiện dưới dạng một

chuỗi các lệnh chi tiết được viết theo

ngôn ngữ mà máy tính có thể hiểu

được. Chi phí chính là nhân công để

thiết kế và kiểm tra. Không cần phải

có các nhà máy tốn kém, cũng

không cần sự sáng tạo về quy trình

và thiết bị sản xuất. Nó có thể tái sản

xuất liên tục mà gần như không mất

phí tổn gì cả. Và khi có hàng trăm

nghìn khách hàng tiềm năng, hay

thậm chí hơn thế, thì những nhà

phát triển cũng không phải tính giá

https://thuviensach.vn

quá cao.

Gates đã đúng. Việc chấp nhận

thực tế cần phải trả phí cho phần

mềm đã dẫn tới sự nổi lên của một

ngành công nghiệp mới đầy năng

động. Chúng ta có thể biện hộ rằng

đóng góp vĩ đại nhất của Gates đối

với thế giới không phải là Microsoft,

MS-DOS, hệ điều hành Windows,

hay các ứng dụng Office đang được

hàng trăm triệu người sử dụng. Mà

đó chính là vai trò của Gates như

một chiến sĩ đầu tiên xung phong

bảo vệ khái niệm phần mềm tự nó

tạo ra giá trị. Tư duy có thể mường

tượng ra tất cả những điều này rất

https://thuviensach.vn

phù hợp cho ma trận tổ chức trong

thế giới công ty. Trong những ngày sơ khai đó, Microsoft không bao giờ

thiếu sự lãnh đạo sáng suốt, hoàn

toàn khác với Apple.

Một buổi sáng tháng 9 năm 1981,

IBM xuất xưởng chiếc máy tính cá

nhân đầu tiên. Steve luôn cười nhạo

Big Blue (Màu xanh lớn – tên

thường gọi của IBM) như một kẻ

quái dị chậm tiến và tin chắc rằng

không một khách hàng sáng suốt

nào lại yêu thích máy tính IBM hơn

Apple. Trái lại, Gates nhận thấy đây

có thể là khởi đầu của một điều gì đó

lớn lao hơn. Phần mềm hệ điều

hành MS-DOS của anh được tích

https://thuviensach.vn

hợp trong mỗi chiếc máy tính cá

nhân IBM xuất xưởng và anh đã

chứng kiến tốc độ mà Don Estridge

và Bill Lowe điều khiển dự án sản

xuất máy tính trong sự quan liêu thủ

cựu của IBM. Trên thực tế, vì nóng

vội tung sản phẩm ra thị trường đã

khiến họ ký kết một thương vụ lịch

sử với Gates, cho phép trong tương

lai, anh có quyền cấp bản quyền MS-

DOS cho các nhà sản xuất máy tính

khác. Đây là một quyết định sẽ

khiến họ hối hận mãi mãi, bởi nó đã

làm nghiêng cán cân quyền lực từ

những nhà sản xuất phần cứng sang

Microsoft – theo đó cung cấp giá trị

pháp lý cho bản tuyên ngôn của

Gates và chuẩn bị cho giai đoạn gần

https://thuviensach.vn

như toàn bộ ngành công nghiệp máy tính sẽ chọn MS-DOS làm tiêu

chuẩn. Điều này khiến Apple – vốn

không cấp bản quyền hệ điều hành

của mình – bị cách ly ra khỏi nhịp

điệu phát triển. Nhưng vào buổi

chiều mùa thu đó, không một ai

trong số những người đã tiếp chuyện

Gates tại Apple tỏ ra lo lắng, họ

thậm chí còn chưa nhận thức được

rằng thế giới của họ sắp thay đổi. Sau

này, Gates nhớ lại: “Tôi đã đi đi lại

lại liên tục, hỏi họ ‘Đây chẳng phải là

một thương vụ lớn sao?’, nhưng

không một ai mảy may quan tâm.”

https://thuviensach.vn

SAU SỰ RA ĐI CỦA SCOTTY, Mike

Markkula trở thành Chủ tịch và

Jobs được đưa lên làm chủ tọa trong

các buổi họp của Hội đồng quản trị.

Vào thời điểm khi Apple sắp sửa bị

đánh úp bởi IBM và một loạt công ty

máy tính sử dụng hệ điều hành MS-

DOS như Compaq, Apple được chèo

lái bởi hai con người không mong

muốn và không phù hợp với vị trí

mà họ nắm giữ. Sự non nớt tới mức

liều lĩnh và các rắc rối đối với quyền

lực của Steve đã khiến công ty mất

bánh lái, trong khi đó Markkula là

một nhà lãnh đạo đầy mâu thuẫn,

hầu như không thể tạo cho nhân

viên một định hướng rõ ràng. Apple

https://thuviensach.vn

đã bị đảo lộn như vậy trong vài tháng trước khi có quyết định

nghiêm túc về việc tìm một Tổng

giám đốc điều hành mới. Cuối cùng,

họ thuê Gerry Roche, Chủ tịch của

công ty săn đầu người nổi tiếng

Heidrick & Struggles đảm nhiệm

công việc này. Roche chính là người

đã giới thiệu John Sculley cho

Steve.

Sự lôi kéo có tính cá nhân của

Steve đối với Sculley, lúc đó là Chủ

tịch của PepsiCo đã tốn không ít giấy

mực của báo chí. Đó là câu chuyện

về hai người cùng nhìn thấy chính

xác những gì họ muốn thấy ở người

https://thuviensach.vn

kia, cùng chung mong muốn rằng sự

kết hợp của họ có thể làm thay đổi cuộc đời họ và cùng chịu chung một

nỗi thất vọng to lớn.

Sculley là giám đốc hoạt động

trong lĩnh vực đồ ăn nhanh và nước

giải khát, một người gốc New York,

43 tuổi. Anh là sản phẩm của trường

trung học và hệ thống trường Đại

học Ivy League tốt nhất mà có tiền

cũng không thể theo học, tốt nghiệp

Đại học Brown và nhận bằng MBA

tại trường kinh doanh Penn’s

Wharton. Anh đã làm nên tên tuổi

tại Pepsi nhờ xây dựng các chiến

dịch quảng cáo “taste-it-and-rate-it”

(nếm thử và đánh giá) như “Thử

https://thuviensach.vn

thách Pepsi” và mang sự sáng tạo

mới mẻ đến với các chương trình khuyến mại “đặt sản phẩm ở nơi dễ

nhìn” trong các siêu thị cùng nhiều

chiêu thức marketing cải tiến khác.

Anh vô cùng xuất sắc trong việc

nghiên cứu người tiêu dùng để xác

định cách bán hàng tinh tế nhất.

Mặc dù có thiên hướng phớt lờ

Scotty và Markkula nhưng Steve lại

nhận thức đầy đủ rằng anh vẫn phải

học nhiều điều về thế giới kinh

doanh. Ở Sculley, anh nghĩ mình đã

tìm thấy một nhà điều hành danh

tiếng, cởi mở, người sẽ trở thành

một cố vấn nội bộ mà anh đang cần

và là một lãnh đạo sáng suốt, đầy

https://thuviensach.vn

kinh nghiệm cho một công ty đang

vươn tới thành công. Khi Steve thao thao bất tuyệt về tiềm năng của

Apple, Sculley dường như đã tràn

ngập ý tưởng về việc làm thế nào áp

dụng chuyên môn của mình để thúc

đẩy công ty đến cái đích mà Steve

mong muốn. Sự thật là anh chỉ cố

gắng để làm Steve mê muội. Anh đã

từ chối đề nghị đầu tiên của Apple

với mức lương 300.000 đô la một

năm, cộng thêm quyền mua

500.000 cổ phiếu của Apple trị giá

18 triệu đô la vào thời điểm đó. Vào

ngày 20 tháng 3 năm 1982, hai

người đã gặp nhau tại khách sạn

Carlyle để kết thúc quá trình tìm

hiểu của họ bằng việc kí kết. Họ lang

https://thuviensach.vn

thang khắp công viên Central Park rồi tới bảo tàng nghệ thuật

Metropolitan trước khi dừng chân

trước căn hộ San Remo tại Central

Park West. Đó là một căn hộ

penthouse hai tầng tại một trong

những tòa tháp đôi độc đáo vẫn còn

trống và Steve đang lên kế hoạch

mua. Cùng đứng trên ban công tầng

30, Sculley đã nói với Steve rằng

trước khi anh xem xét về việc đầu

quân cho Apple thì họ phải đồng ý

trả cho anh mức lương một triệu đô

la, cộng thêm một triệu đô la tiền ký

hợp đồng và một triệu đô la tiền cam

kết bồi thường nếu mọi việc không

suôn sẻ. Đây là một đòi hỏi choáng

https://thuviensach.vn

váng vào thời điểm đó nhưng Steve không hề nao núng. Anh nói anh

sẵn sàng trả bằng tiền túi của mình

nếu cần thiết.

Anh đã đạt được thỏa thuận bằng

cách thách thức Sculley với một câu

nói sau này trở thành một phần nổi

tiếng trong truyền thuyết về Steve:

“Anh muốn cả đời đi bán nước ngọt

hay muốn có cơ hội cùng tôi thay

đổi thế giới?”

Hai ngày sau đó, nhà sáng lập

CBS, William S. Paley đã nói với

Sculley rằng nếu còn trẻ, ông sẽ đầu

quân cho Thung lũng Silicon bởi đó

là nơi tương lai đượchttps://thuviensach.vn

tạo ra. Sculley

bắt đầu làm việc tại Cupertino vào ngày 8 tháng 4 năm 1983. Mức

lương ngoài sức tưởng tượng đã

khiến anh trở thành Tổng giám đốc

điều hành được trả lương cao nhất

trong lịch sử ngành công nghiệp

máy tính.

Mê muội Sculley sẽ được chứng

minh là một sai lầm đáng tiếc khác

của Steve. Trong mối lo âu đi tìm

một người quản lý hàng đầu với

những kỹ năng phù hợp hoàn toàn

với mình, Steve đã không nhìn ra

những khuyết điểm rõ ràng của

Sculley. Dù sở hữu những kỹ năng

marketing xuất sắc nhưng Sculley

https://thuviensach.vn

lại chưa hoàn thiện ở rất nhiều mặt

khác trong kinh doanh, mặc dù anh tốt nghiệp MBA và có kinh nghiệm

nhiều năm làm việc tại PepsiCo.

Theo cách riêng của mình, anh cũng

là người không vững vàng chẳng

khác gì Steve. Anh cảm thấy mình

có rất nhiều điều phải chứng minh

với những thiên tài công nghệ trẻ

tuổi tại Apple. Anh khoe rằng từ khi

còn nhỏ, anh đã sử dụng vô tuyến

điện nghiệp dư và phát minh ra đèn

chiếu tivi màu. Nhưng anh biết rất ít

về máy tính. Một trong những người

đầu tiên anh tuyển dụng khi tới

Cupertino là một trợ lý kỹ thuật để

giúp anh hiểu rõ hơn về công nghệ

số và sử dụng thành thạo Apple II tại

https://thuviensach.vn

phòng làm việc.

Là một người thông minh nhưng

Steve lại bất công trong các cuộc

tuyển dụng sai lầm, thường là sau

khi quyết định chóng vánh rằng một

người bên ngoài hào nhoáng có

năng lực hơn những người đang làm

việc cho anh. Dần dần chi phí cho

những sai lầm như vậy phần nào

giảm đi khi anh đã học được cách

phản ứng mau lẹ để dọn dẹp mớ hỗn

độn do anh tạo ra. Nhưng việc tuyển

mộ Sculley lại khiến những khó

khăn nhân đôi. Đầu tiên, Steve

không có được người cố vấn dày dạn

mà anh cần, một nhà lãnh đạo có

https://thuviensach.vn

thể thực sự đẩy nhanh quá trình rèn

luyện kỹ năng kinh doanh của anh.

Thứ hai, Sculley lão luyện hơn Steve

rất nhiều về nghệ thuật chính trị hắc

ám tại các tập đoàn. Phải mất một

thời gian để Steve nhận ra rằng

Sculley không mang lại nhiều lợi ích

như anh trông đợi. Và cuối cùng khi

phát hiện ra vấn đề, anh lại không

biết làm thế nào để giành chiến

thắng trong trận chiến xảy ra sau đó.

BẤT CHẤP TÌNH TRẠNG QUẢN LÝ

XÁO TRỘN TẠI APPLE, những

người kỳ cựu năm đó lại nhớ về

Apple như một công ty với tinh thần

https://thuviensach.vn

độc nhất vô nhị và ca ngợi Steve là

một nhà truyền cảm hứng mạnh mẽ.

Sự phát triển quanh co và kéo dài

của Macintosh là một chiến công chỉ

ra rõ nhất tại sao Steve vẫn giữ được

sự ngưỡng mộ như vậy, ngay cả khi

anh chính là người đã góp phần hủy

hoại công ty mà anh yêu quý.

Để hiểu được điều này, chúng ta

cần quay ngược trở lại thời gian mùa

thu năm 1980, khi Scotty loại Steve

khỏi nhóm nghiên cứu Lisa. Lúc đó,

anh ta cho rằng Steve đang nhòm

ngó tới một dự án hấp dẫn khác

được Jef Raskin, một cựu giáo sư đại

học theo trường phái lý thuyết, khí

chất và uyên thâm, điều hành. Công

https://thuviensach.vn

việc đầu tiên của Raskin tại Apple là

giám sát quá trình chuẩn bị sách hướng dẫn sử dụng và tài liệu mô tả

sản phẩm cho máy tính Apple II.

Steve nghĩ Raskin là một nhà trí

thức làm ra vẻ mô phạm, nhưng anh

lại bị kích thích bởi mục tiêu trong

dự án của ông: tạo ra một “thiết bị

máy tính” nhắm vào người tiêu

dùng với giá chỉ 1.000 đô la. Raskin

dự định đặt tên cho chiếc máy này là

Macintosh.

Một khi Steve đã xác định rằng

anh muốn Mac trở thành đồ chơi

của riêng mình, anh nhanh chóng

tìm cách loại bỏ Raskin. Anh chỉ

trích và ngầm phá hoại Raskin một

https://thuviensach.vn

cách liên tục và công khai, bằng cách

yêu cầu các kỹ sư của ông giải quyết những dự án không liên quan tới

mục tiêu đề ra. Anh nêu rõ quan

điểm rằng kế hoạch sản phẩm của

Raskin là thiếu tính thực tiễn. Cuối

cùng, anh hối thúc một cuộc họp với

Scotty và Raskin, trong đó anh đưa

ra thỉnh cầu khẩn thiết để giành

toàn quyền sở hữu sản phẩm. Ngay

sau quyết định thiên vị Steve của

Scotty, Raskin đã ra đi trong cơn

phẫn nộ. Nhưng trước khi rời đi, ông

đã gửi một bản cáo trạng tố cáo

Steve lên hội đồng lãnh đạo. “Trong

khi quan điểm đã được phát biểu bởi

ngài Jobs về phương thức quản lý là

cần phải cao quý và đáng trân trọng

https://thuviensach.vn

thì thực tế anh ta lại là một nhà quản lý tồi tệ… Anh ta là một ví dụ

điển hình của mẫu quản lý đưa ra

những kế hoạch đầy tính lạc quan để

nhận được sự tán thưởng rồi đi

khiển trách nhân viên khi họ không

hoàn thành đúng hạn”, ông viết,

đồng thời bổ sung thêm Steve

“thường lỡ hẹn… không tin tưởng…

thiên vị… và không giữ lời”.

Tất cả đều là sự thực. Tuy nhiên,

Steve đã đúng khi đánh bại Raskin.

Anh nhận thấy rằng chiếc

Macintosh tự coi mình là giản dị

nhất mà Raskin đề ra là không đủ

cho một phát minh đột phá thực sự.

https://thuviensach.vn

Để mở rộng thị trường người tiêu

dùng, đòi hỏi phải có một bước cải tiến và điều đó cũng đồng nghĩa với

việc đáp ứng kỳ vọng về những công

nghệ giao diện người dùng đồ họa

mà anh đã thấy lần đầu tiên tại

PARC. Steve tin chắc rằng anh có

thể thực hiện điều này, còn Raskin

thì không. Steve thật sự không bao

giờ để tâm dù mọi người có nghĩ anh

ích kỷ hay thủ đoạn. Anh sẵn sàng

làm bất kỳ điều gì mà anh cảm thấy

xứng đáng để đạt được mục tiêu của

mình.

Vì mục đích đó, Steve cũng làm

mọi cách để chia rẽ “Mac” khỏi

“Apple”. Anh điều hành dự án như

https://thuviensach.vn

một kẻ độc chiếm, tự cho mình

quyền tiếp cận tất cả ngân quỹ của công ty. Anh đầu tư một triệu đô la

vào việc xây dựng trụ sở mới cho

nhóm làm việc tại một tòa nhà tách

biệt mang tên Bandley Tree, nằm

trên con đường từ trụ sở Apple đi

xuống. Ngay sau khi họ chuyển tới,

một lập trình viên tên Steve Capps

đã treo một lá cờ hình đầu lâu

xương chéo lên tòa nhà. Nơi đây trở

thành cứ điểm cho cả đội – mặc dù

tất cả những người khác trong công

ty, tất nhiên, đều xem đây như một

tín hiệu rõ ràng cho thấy Steve dồn

hết tâm trí cho Mac, không phải cho

Apple. Một lần nữa, điều này tạm

thời đúng. Nhưng Lisa sớm sẽ cho

https://thuviensach.vn

thấy hình ảnh của quả bom xịt như

Apple III, còn Apple II sẽ đứng vững

trước áp lực gia tăng khi Big Blue

lấn sân thành công vào thị trường

với máy tính cá nhân IBM. Apple

cần một sản phẩm mang tính đột

phá. Và khoảng thời gian này, Steve

đã thành công rực rỡ khi dìu dắt

những kỹ sư thiên tài của công ty

vươn đến tầm cao mà họ chưa từng

tưởng tượng họ có thể với tới.

Raskin đã lựa chọn bộ vi xử lý

Motorola 6809e giá rẻ và yếu kém,

với công suất xử lý không đủ để thao

tác chuột hoặc tạo ra độ phân giải

màn hình đủ cao để hỗ trợ đồ họa

https://thuviensach.vn

nhị phân. Để khơi dậy bản năng

cạnh tranh của kỹ sư phần cứng

Burrell Smith, nhà khoa học 24 tuổi

với trình độ kỹ thuật làm gợi nhớ lại

Woz, Steve đã thử thách anh ta thiết

kế một phiên bản thử nghiệm sử

dụng con chip mạnh hơn của Lisa –

Motorola 68000 – với điều kiện giá

thành của chiếc máy không tăng lên

đáng kể. Đó là một mục tiêu không

dễ dàng: Bạn có thể mua 20 con

chip 6809e với giá của một con chip

68000.

Smith giống Woz, không bao giờ

nói không trước thử thách về kỹ

thuật. Bước ngoặt trọng tâm của anh

ta là tìm ra cách tăng lưu lượng dữ

https://thuviensach.vn

liệu số từ bộ vi xử lý 68000 thông

qua phần còn lại của cấu trúc mạch, một thủ thuật khéo léo cho phép

máy tính tận dụng tối đa công suất

xử lý gia tăng mà không cần thêm

con chip hoặc vi mạch hỗ trợ. Kết

quả là tạo ra các đồ họa chi tiết và dễ

phản ứng lại, chính xác là những gì

cần thiết cho một máy tính có thể

thao tác bằng chuột và tạo ra các

hình ảnh nhị phân. Smith đã sống,

theo đúng nghĩa đen, trong phòng

thí nghiệm trọn một tháng, trong

khi các đồng nghiệp khác trong công

ty tận hưởng kỳ nghỉ Lễ Tạ ơn và

Giáng sinh. Thậm chí anh còn

không tạm dừng công việc để tổ chức

sinh nhật vào ngày 19 tháng 12. Và

https://thuviensach.vn

anh đã làm nên một điều không

tưởng.

Thúc giục Burrel Smith mới chỉ

là sự bắt đầu. Dự án phát triển Mac

giống như phiên bản mở rộng của

việc tập hợp những chàng trai trẻ

trong gara mà tại đó Steve đã dẫn

dắt và truyền cảm hứng cho một

nhóm nhỏ những người có sức sáng

tạo vượt trội. Steve đã đánh cắp

những lập trình viên giỏi nhất từ đội

ngũ phát triển Lisa và những dự án

khác của Apple, bất chấp cả những

điều tế nhị trong công ty mà chỉ có

sự trơ trẽn của anh mới có thể dám

làm. Dẫn chứng một ví dụ điển hình,

https://thuviensach.vn

khi anh không thể chịu được việc

ngồi đợi vài ngày để kỹ sư thiên tài Andy Hertzfeld hoàn thành nốt một

số công việc dang dở của Apple II,

anh đã rút phựt dây nguồn nối máy

tính của Hertzfeld (khiến cho tất cả

dòng mã chương trình biến mất) và

lái xe đưa Hertzfeld cùng máy tính

của anh ta tới trụ sở làm việc của

nhóm nghiên cứu Mac. Những nét

tính cách này khiến anh thất bại ở

nơi khác, nhưng ở Apple thì không.

Thông thường, anh dễ thay đổi hơn

cấp dưới của mình, nhưng với nhóm

kỹ sư giống như nghệ sỹ này, anh lại

mất rất nhiều thời gian. Lee Clow

từng nói: “Nếu bạn có thể nắm được

Steve, anh ấy sẽ giúp bạn giành

https://thuviensach.vn

chiến thắng”. “Những người quá

nhạy cảm khi đối phó với cách tiếp

cận khó chịu của anh thường bỏ đi.

Nhưng tôi muốn chứng minh cho

những gã như vậy thấy rằng tôi khác

họ. Tôi là người sẽ bước tới”. Nhiều

ngôi sao khác trong nhóm nghiên

cứu Mac cũng vậy.

Thỉnh thoảng Steve lại tổ chức

các buổi đi nghỉ dưỡng kết hợp bàn

công việc cho cả nhóm, điều này đã

cho anh cơ hội để chứng tỏ anh là

ông chủ duy nhất của họ, giúp họ

tránh được những phiền nhiễu từ

Apple. Anh là một diễn giả truyền

cảm hứng thực sự. “Công việc 50

https://thuviensach.vn

người đang làm ở đây”, anh nói với

họ, “sẽ gửi đi một cơn sóng khổng lồ

xuyên vũ trụ”. Ngôn từ của anh thay

đổi theo ngày tháng khi dự án được

phỏng đoán sẽ mất nhiều thời gian

hơn anh tưởng. “Hành trình chính

là phần thưởng” và “Thà bỏ lỡ còn

hơn tạo ra một thứ sai lầm” đã chỉ

đường cho “con tàu của những người

nghệ sỹ đích thực”. Nhưng những lời

hoa mỹ đó đã khích lệ nhóm của anh

rằng anh thực sự xem họ là những

nghệ sỹ, những nhà đổi mới đầy

sáng tạo. “Anh ấy bảo vệ chúng tôi

rất kỹ”, một người trong số họ nói

trên tạp chí Fortune, “bất cứ khi nào

chúng tôi than phiền về một ai đó

ngoài bộ phận, anh ấy sẽ giống như

https://thuviensach.vn

một con chó dữ xổng chuồng, nhấc điện thoại lên và tổng sỉ vả gã đó tới

quay cuồng”.

Điều tuyệt vời nhất là họ cảm

thấy mình thực sự được trao quyền

và giành được sự tôn trọng của Steve

khi có thể trực tiếp thách thức anh,

đồng thời sử dụng những lập luận,

năng lực và sự kiên trì để thay đổi tư

duy của anh. Đôi khi họ đơn giản

không đoái hoài tới anh. Một trong

những kỹ sư phần cứng của Mac,

Bob Belleville, đã cộng tác cùng

Sony để phát triển ổ đĩa mới và gọn

hơn dành cho Mac, mặc dù Steve đã

trực tiếp yêu cầu không được làm

https://thuviensach.vn

như vậy. Cuối cùng, ổ đĩa Sony được

lắp ráp vào Mac và đã ngăn chặn được tình trạng chậm trễ khủng

khiếp có thể xảy ra. Jobs đã tán

dương Belleville vì nỗ lực hết mình

của anh.

Susan Barnes, Tổng giám đốc dự

án Mac cho biết: “Bạn đã đọc nhiều

sách vở về Steve và băn khoăn tự

hỏi, ‘Với một người khó tính như

vậy, tại sao mọi người lại làm việc

cho anh ta nhỉ?”. Susan là một

chuyên gia tài chính quyết đoán

nhưng lại vô cùng tinh tế khi làm

việc với cả cấp trên và cấp dưới.

Susan có tính cách trầm lặng và

thận trọng, giống như một con quay

https://thuviensach.vn

hồi chuyển giữ cân bằng cho Steve.

Tuy ngoại hình nhỏ bé và khiêm

tốn, nhưng cô thật sự khiến người

khác nể phục. “Nếu đã làm việc đủ

lâu, bạn sẽ thấy sự khác biệt giữa

một ông chủ nhận thức nhanh và

một người mà bạn phải ra sức để ông

ta hiểu bạn đang cố gắng làm gì. Và

khi tìm được một ông chủ nắm bắt

vấn đề nhanh, bạn sẽ như thể, ‘Trời

ơi, thật tuyệt vời. Ông đã làm cuộc

sống của tôi dễ chịu hơn biết bao’.

Steve là một người như thế. Về mặt

nhận thức, anh ấy ngang hàng với

bạn. Thực sự bạn không cần phải giải

thích quá nhiều, anh ấy luôn quan

tâm nhiệt thành. Và anh ấy không

bao giờ tỏ ra thiếu hiệu quả”.

https://thuviensach.vn

Trong hơn hai năm, cả nhóm đã

thực hiện một công việc vĩ đại. Steve

đã thúc giục họ không ngừng nghỉ

giống như anh tự thúc giục chính

mình. Anh nhắc nhở họ rằng số

phận của công ty phụ thuộc vào công

việc của họ. Anh diễn thuyết trước

mọi người về vấn đề không hoàn

thành đúng hẹn và thiếu hụt sự

hoàn hảo. Áp lực ngày một tăng, đè

nặng lên cả tâm hồn và thể xác. Một

số thành viên hoàn toàn bị kiệt sức

đến nỗi họ không bao giờ có thể trở

lại làm việc trong ngành công nghệ

cao. Những người khác lại thấy trải

nghiệm này thú vị, nhưng không

phải là điều họ muốn lặp lại và họ

https://thuviensach.vn

rời Apple để tìm một môi trường làm việc ít áp lực hơn. Và còn lại

một nhóm ít ỏi những người thực sự

đam mê, họ vẫn gắn bó, sẵn sàng

làm bất cứ điều gì dù khó khăn để

làm việc trong bầu không khí nhiệt

huyết, phấn chấn và chuyên nghiệp

mà Steve đã tạo ra khi anh là tổng

chỉ huy. Khi công việc kết thúc,

Steve đã khắc chữ ký của 46 thành

viên chủ chốt trong nhóm vào mỗi

chiếc máy tính Mac. Ngay cả những

người nghiên cứu sản phẩm Apple II

cũng thấy được khả năng truyền cảm

hứng của Steve. Họ nửa đùa nửa thật

rằng: “Chúng tôi từng nói rằng

dường như Chúa đứng về phía

https://thuviensach.vn

những người của dự án Mac”.

VIỆC RA MẮT thị trường của

Macintosh đã biến Steve thành một

nhà trình diễn bậc thầy. Trong

khoảng thời gian từ khi xuất hiện

đoạn quảng cáo nổi tiếng “1984”,

đoạn phim được phát sóng đúng

một lần trong giải đấu bóng bầu dục

Super Bowl trên truyền hình vào

ngày 22 tháng 1 năm 1984, đến buổi

giới thiệu chính thức dòng sản phẩm

Mac tại hội trường Flint Auditorium

trong khuôn viên trường Đại học De

Anza College ngày 24 tháng 1 năm

https://thuviensach.vn

1984, Steve đã thay đổi kỳ vọng về

những gì một chương trình giới

thiệu sản phẩm có thể mang lại.

“Steve là hiện thân của P. T.

Barnum”, theo lời Lee Clow, một

người bộc trực có bộ râu quai nón

rậm rạp và mái tóc bạch kim phá

cách. “Anh ấy yêu thích sự tán

dương! Anh ấy luôn như thể: ‘Tôi

muốn các bạn gặp gỡ Người Bé Nhỏ

Nhất Thế giới!’ Anh ấy yêu thích

việc kéo tấm màn đen khỏi sản

phẩm mới, yêu thích tất cả mọi thứ

về lĩnh vực giải trí, marketing và

truyền thông”.

Làm việc cùng một nhóm gồm

các chuyên gia marketing và các

https://thuviensach.vn

giám đốc quan hệ công chúng, Steve

đã tập đi tập lại một cách rất nghiêm túc. Bill Gates đã xuất hiện đôi lần ở

những buổi tập như vậy và vẫn nhớ

khi đứng trong hậu trường với Steve.

“Tôi không bao giờ có thể ở cùng

đẳng cấp với anh ấy”, anh nhớ lại,

khi nói về các bài thuyết trình của

Steve. “Ý tôi là thật kinh ngạc khi

được chứng kiến anh ấy diễn tập một

cách chính xác như thế nào. Một khi

anh ấy chuẩn bị lên sân khấu và

những người hỗ trợ anh ấy không

thực hiện đúng, anh biết đấy, anh ấy

rất, rất cứng rắn với họ. Thậm chí

anh ấy cũng có chút lo lắng vì đây là

một buổi trình diễn quan trọng.

Nhưng khi anh ấy xuất hiện trên sân

https://thuviensach.vn

khấu, đó thực sự là một điều tuyệt vời”.

“Ý tôi là anh ấy hoàn toàn biết

chính xác những gì mình sẽ nói,

nhưng khi ở trên sân khấu, anh ấy

lại thể hiện theo cách khiến bạn

nghĩ rằng anh ấy mới vừa nghĩ ra

thôi...’’, Gates vừa cười vừa nói.

Cùng tạo ra đoạn quảng cáo

“1984” với Steve là một công ty

quảng cáo có biểu tượng cướp biển

do Clow là giám đốc sáng tạo,

Brenthon Thomas đóng vai trò giám

đốc nghệ thuật và Steve Hayden là

người viết kịch bản. Steve đã giấu

quảng cáo này với b https://thuviensach.vn

an quản trị cho

tới tận vài ngày trước giải Super Bowl và khiến họ thật sự kinh ngạc.

Đoạn quảng cáo do Ridley Scott, đạo

điễn bộ phim nổi tiếng Blade

Runner thực hiện. Nó có độ dài 60

giây, khắc họa hình ảnh một người

phụ nữ cô độc, trong bộ đồ màu sắc,

chạy xuyên qua đám người vận đồ

xám đang răm rắp nghe theo gương

mặt dữ tợn nói liến thoắng trên màn

hình lớn về tiềm năng xán lạn của sự

tuân thủ tuyệt đối. Khi quảng cáo

sắp kết thúc, người phụ nữ liệng

chiếc búa lớn mà mình mang theo

và đập vỡ màn hình. Một dòng chữ

ngắn gọn xuất hiện ngay sau đó:

“Vào ngày 24 tháng 1, Apple sẽ cho

https://thuviensach.vn

ra mắt dòng sản phẩm Macintosh.

Và bạn sẽ thấy tại sao 1984 không

còn là ‘1984’”. Sculley tỏ vẻ ngần

ngại và đề nghị ChiatDay nên bán lại

thời lượng quảng cáo đắt đỏ trong

chương trình Super Bowl mà họ đã

mua. Hãng này đã bán bớt một spot

30 giây, nhưng lại gạt Sculley rằng

họ không thể bán được 60 giây còn

lại. Giám đốc marketing Bill

Campell quyết định phát sóng

quảng cáo, bất chấp những lo ngại

của Sculley và Hội đồng quản trị.

Hayden, một người giỏi giang không

thua gì Clow, sau này đã vẽ lại một

bức tranh biếm họa tóm lược cảm

nghĩ của anh về Sculley. Theo Clow,

https://thuviensach.vn

bức tranh vẽ cảnh vị Tổng giám đốc điều hành và Jobs cùng tản bộ trong

công viên, Steve nói với Sculley

rằng: “Anh biết không, tôi nghĩ công

nghệ sẽ khiến loài người trở nên tốt

đẹp hơn”. Biểu tượng bong bóng suy

nghĩ được vẽ trên đầu Sculley viết

rằng: “Tôi sẽ thắng trong cuộc họp

ban quản trị, tên nhóc này sẽ phải

cuốn xéo khỏi đây trong vòng sáu

tháng”.

Như một điều chắc chắn, đoạn

quảng cáo tuyệt vời đã tạo được hiệu

ứng lan truyền tại buổi giới thiệu

chính thức ở De Anza. Vào ngày đó,

Jobs chính là P.T Barnum ở phong

https://thuviensach.vn

độ đỉnh cao. Anh đi lại trên sân

khấu tràn đầy tự tin. Anh đã đặt Mac ngay cạnh sự nổi loạn, sáng tạo và

táo bạo bằng việc đọc lời bài hát mà

Bob Dylan đã viết “The Times

They’re a-Changin” (Tạm dịch: Bao

nhiêu đời người đã qua mà họ mới

chỉ thay đổi một lần). Anh nhắm vào

IBM một cách phấn khích. Anh đã

trưng ra những đồ họa máy tính

tuyệt đẹp với dòng chữ “Tuyệt vời

đến điên rồ” chạy ngang màn hình

lớn trên sân khấu. Thậm chí chiếc

máy tính mới đáng kinh ngạc này

còn có thể tự giới thiệu với mọi

người với ngữ điệu ngây ngô: “Xin

chào, tôi là Macintosh, thật tuyệt

khi được ra khỏi chiếc túi kia”, ám

https://thuviensach.vn

chỉ chiếc túi vải có đệm lót dùng để

giấu chiếc máy tính tới khi Steve lôi

chiếc máy ra và cắm nguồn vào. Cả

khán phòng nổ tung và Jobs dường

như nghẹt thở trong những lời tán

dương. Anh đã mang đến cho khán

giả một phiên bản lý tưởng về những

gì mà chiếc máy tính Mac được kỳ

vọng và báo chí hoàn toàn bị thuyết

phục. Được chuẩn bị bởi một chiến

dịch truyền thông lâu dài và sáng

suốt trước khi ra mắt do McKenna

đảm nhiệm, các tạp chí và nhật báo

thương mại hết thảy đều sôi sục.

Mac được bàn tán xôn xao khắp mọi

nơi, từ tạp chí Computerworld,

Fortune, Esquire cho tới Money đều https://thuviensach.vn

cho rằng “Không còn nghi ngờ gì, thiết bị phần cứng tuyệt vời nhất với

mức giá hiện tại”. Rolling Stone thì

chân thành ca ngợi văn hóa nhóm

của nó. Tạp chí Venture thậm chí

còn đi xa hơn khi khen ngợi phong

cách quản lý “dị thường” của Steve.

Chiếc máy tính được thiết kế

trong lớp vỏ màu ngà có vẻ cứng cáp

và xinh xắn giống như hình dáng của

chiếc tủ lạnh thu nhỏ, một thiết kế

khá thoải mái có vẻ như làm giảm đi

sức mạnh của từ máy tính. Nhưng

giao diện người dùng là thắng lợi

thật sự về tính thân thiện. Lần đầu

tiên, bạn có thể tạo ra tệp tin trông

https://thuviensach.vn

giống như những tài liệu giấy. Bạn

có thể dùng chuột để điều khiển con trỏ kéo những tài liệu này vào thư

mục. Nếu muốn xóa những gì bạn

vừa thao tác, bạn chỉ cần bỏ tài liệu

vào thùng rác. Những điều này đã

được trình bày tại PARC, nhưng

không đơn giản và sống động như

khi thể hiện tại De Anza. Những

đánh giá xuất sắc, sự hiếu kỳ và các

thương vụ với những trường đại học

hàng đầu trong nước đã thúc đẩy

doanh số bán hàng tăng cao chỉ

trong vài tháng. Nhưng sau khi sự

hiếu kỳ ban đầu dần qua đi, doanh

số sụt giảm đến chóng mặt.

Sự thật là máy tính Mac mà

https://thuviensach.vn

Steve tung ra còn rất nhiều khiếm

khuyết. Nó là sự kết hợp tuyệt vời giữa kỹ thuật và một tầm nhìn xán

lạn mà ngành điện toán có thể vươn

tới, nhưng nó quá lì để có thể trở

nên hữu dụng. Để giữ giá bán lẻ

1.995

đô la cho Mac, anh đã từ chối lắp bộ

nhớ có dung lượng hơn 128K – bằng

khoảng một phần mười so với máy

tính Lisa giá thành cao hơn. Công

nghệ ảnh nhị phân của Mac đã tạo

nên ưu thế. Những đường thẳng và

ký tự xuất hiện trên màn hình rất

đẹp mắt, nhưng đôi khi chúng cứ

kéo dài bất tận. Thực tế, chiếc Mac

ban đầu vận hành rất chậm. Đi kèm

theo nó là một ổ đĩa mềm thay vì ổ

https://thuviensach.vn

đĩa cứng, vì vậy việc sao chép tệp tin từ một đĩa mềm sang đĩa khác hết

sức vất vả, trong đó người dùng phải

kéo ra, đút vào hai chiếc đĩa mềm

rất nhiều lần. Thêm một lỗi rất nặng

của chiếc máy này đó là Mac khởi

động mà hầu như không có bất kỳ

phần mềm nào, bởi vì hệ điều hành

vẫn đang được chỉnh sửa cho đến

tận ngày ra mắt. Không hề ngạc

nhiên khi doanh số bán hàng sụt

giảm đáng kể. Khi cố gắng thực hiện

tầm nhìn, Steve đã hoàn toàn quên

mất tính tiện ích của chiếc máy.

https://thuviensach.vn

STEVE LẼ RA nên gánh trách

nhiệm khắc phục lỗi kỹ thuật của Mac. Có rất nhiều việc phải làm –

thiết lập ổ cứng, tăng dung lượng bộ

nhớ, cộng tác với những nhà phát

triển phần mềm độc lập nhằm xây

dựng những ứng dụng có thể tận

dụng đối đa các đồ họa tuyệt vời.

Trên thực tế, không lâu sau khi Mac

xuất xưởng, anh chính thức phụ

trách bộ phận giám sát cả Lisa và

Mac. Nhưng Steve không mấy quan

tâm tới việc giám sát các cải tiến gia

tăng cho cả hai mẫu máy. Sự nghiệp

của anh đến thời điểm này có một

vài thất bại – công việc tiến hành

trên Apple III và Lisa – và một vài

sản phẩm mang tính đột phá. Sau

https://thuviensach.vn

khi sáng tạo ra một ngành công

nghiệp và thu hút trí tưởng tượng

của toàn thế giới về một chiếc máy

tính đột phá khác, anh không thể bị

quấy rầy với nhiệm vụ khó khăn cần

thiết để mang lại thành công cho

việc kinh doanh đang diễn ra của

Mac.

Thêm vào đó, sự ra mắt chói lọi

của Mac đã đẩy vòng quay cuộc đời

Steve lên một đỉnh cao danh vọng

mới, khiến anh tự mãn với thành

tựu vĩ đại của mình. Anh đã bán Mac

cho Mick Jagger, Sean Lemon, Andy

Worho. Vào buổi tiệc sinh nhật lần

thứ 30 của mình, anh đã mời ca sĩ

https://thuviensach.vn

Ella Fitzgerald đến biểu diễn trước

đám đông hàng nghìn người tại

khách sạn St. Francis ở San

Francisco. Anh tự tạo cho mình sự

ngạo mạn và điều này khiến anh tổn

thương trong chính ngành của

mình. Trong suốt quá trình nghiên

cứu, phát triển Mac, Steve đã xa rời

cộng đồng các nhà phát triển phần

mềm trọng yếu, bằng cách làm như

thể anh ban đặc ân cho họ phát triển

các ứng dụng phục vụ chiếc máy quý

giá của mình. “Chúng tôi tới

Cupertino”, Bill Gates nhớ lại, “và

Steve vẫn cư xử kiểu như, ‘Điều này

quả là nực cười; tôi thậm chí không

hiểu nổi tại sao tôi lại để cho các anh

nhúng tay vào việc này. Các anh biết

https://thuviensach.vn

đấy, tôi đã nghe nói các anh là những gã ngốc như thế nào. Anh

không biết sao, thứ này quý giá lắm

đấy. Nó sẽ được xuất xưởng với giá

999 đô la và chúng tôi chỉ còn

khoảng chín tháng nữa thôi”. Lần

khác Steve lại để lộ sự bất an của

mình. “Sau đó ngày tiếp theo chúng

tôi lại có một cuộc họp khác”, Gates

nhớ lại, “và Steve như thể ‘Chết tiệt,

làm thế này có ổn không? Trời ơi,

làm ơn tìm cách giúp chúng tôi giải

quyết vấn đề này?”. Dù thế nào thì

làm việc cùng Steve không hề dễ

dàng chút nào.

Doanh số bán hàng giảm dần của

https://thuviensach.vn

Mac không làm giảm bớt sự ngạo

mạn của Steve. Mike Slade, người từng làm marketing tại Microsoft,

sau này chuyển sang làm việc cho

Apple và là một trong những người

bạn thân của Steve nhớ rằng anh đã

thấy cái tôi đó được bộc lộ hoàn toàn

vào mùa thu năm 1984, khi Slade

cùng Gates tới hội nghị bán hàng

quốc gia của Apple tại Hilton

Hawaiian Village ở Honolulu. Việc

tích hợp phần mềm ứng dụng vào

Mac là rất quan trọng đối với

Microsoft. Công việc này được giao

cho một số lượng lớn các nhà phát

triển nhằm tạo ra một phần mềm đồ

họa cho chiếc máy tính mới. Và cuối

cùng, Microsoft cũng trở thành nhà

https://thuviensach.vn

cung cấp phần mềm hàng đầu cho

Mac. Nhưng tại thời điểm này, công

ty đang cạnh tranh khốc liệt với

Lotus, đơn vị đã phát triển bảng tính

mang tên Jazz cho Mac. “Jim Manzi

và Eric Bedel [Jim là giám đốc điều

hành của Lotus và Eric là giám đốc

sản phẩm của Jazz] giống như một

cô gái mới trong hội học sinh”,

Slade, người có năng lực phân tích

sắc bén ẩn chứa đằng sau khiếu hài

hước giúp anh chiếm được cảm tình

của cả Gates và Jobs, nhớ lại. “Steve

và toàn bộ phe cánh của anh ở đó,

họ phớt lờ không chỉ tôi mà cả Bill

[Gates]. Họ đối xử với Bill như thể

anh ấy chỉ là tên làm công chết tiệt.

https://thuviensach.vn

Họ thậm chí còn bố trí cho chúng tôi một chiếc bàn tồi tàn để ăn tối”.

Đêm đó, Slade và Gates đi bộ khá

lâu trên bãi biển. “Bill đã quá để tâm

vào sự việc và cảm thấy lo lắng. Anh

ấy mang đôi giày hiệu Bass Weejuns

và lúc chúng tôi quay về khách sạn

thì nó đã ướt sũng vì nước biển. Anh

ấy không hề hay biết rằng mình đã

đi vào nước. Anh ấy đã quên hết mọi

thứ”.

Mọi việc không hề tiến triển cho

tới ba tháng sau, khi Slade và Gates

chuẩn bị giới thiệu về phần mềm

Excel với Steve, Sculley và những

quan chức khác của Apple. “Chúng

https://thuviensach.vn

tôi bắt đầu giới thiệu với họ về Excel,

nhưng chúng tôi không thể trình diễn được nhiều, bởi vì bản chạy thử

hoạt động không được tốt. Sau 30

giây, Steve hoàn toàn mất hứng.

Nếu bản chạy thử không hoạt động,

Steve sẽ không đoái hoài tới nó. Mặc

dù vậy, Sculley lại chăm chú lắng

nghe và chúng tôi nói về việc làm

thế nào để khiến cho ứng dụng này

trở nên vượt trội hơn so với các ứng

dụng khác trên máy tính cá nhân.

Nhưng Jobs bật dậy khỏi ghế và tiến

về phía bên kia chiếc bàn. Anh ấy

cùng với Bill và Andy Hertfeld bước

vào một trận chiến gay gắt về BASIC

[ngôn ngữ lập trình phổ biến].

Không ai có thể kiểm soát được

https://thuviensach.vn

Jobs. Ý tôi là tôi lớn lên trong một gia đình bất hòa, và tôi đang nghĩ

đây là cuộc tranh luận vớ vẩn khó

tin nhất. Nhưng cuối cùng Steve

cũng rời đi và cuộc họp trở nên tốt

đẹp hơn”. Nhiều năm sau, sau khi

Jobs qua đời, Gates nói với tôi,

“Steve là người rất cố chấp nhưng

anh ấy không quá thường xuyên trút

giận lên tôi”. (Giống như nhiều

người chúng tôi từng phỏng vấn,

Gates xen vào thì hiện tại khi nói về

Steve, như thể anh vẫn còn sống.)

Khi tôi hỏi anh ấy điều gì khiến

Steve cảm thấy kinh khủng nhất,

anh cười: “Ngồi trong những cuộc

họp mà anh ấy không phải người

https://thuviensach.vn

diễn thuyết và chủ đề nhàm chán.

Steve rất thất vọng về điều đó”.

Nửa cuối năm 1984, doanh số của

Mac sụt giảm chóng mặt. Dòng sản

phẩm Apple II vẫn chiếm 70%

doanh thu công ty. Máy tính cá

nhân IBM đang dần giành thị phần.

Và dịp năm mới cũng không đem lại

điều gì khả quan. Doanh số bán

hàng quá thấp so với mục tiêu đến

nỗi có thể nhận ra Macintosh sẽ gặp

thất bại giống như Apple III và Lisa.

Ban giám đốc, những người đã tin

rằng Mac vừa là sản phẩm thay thế

cho Apple II, vừa là đối thủ hạ gục

IBM bắt đầu nhận thấy rằng cả giám

https://thuviensach.vn

đốc điều hành và người đứng đầu bộ

phận sản xuất quan trọng nhất đều không có một bản kế hoạch nào rõ

ràng phía trước. Áp lực đối với Steve

và Sculley ngày càng gia tăng, cả hai

đã dành ít thời gian với nhau. Và

điều này cảnh báo những phiền toái

sắp xảy ra với Steve.

Tháng 3 năm 1985, Sculley quyết

định Steve phải rời khỏi vị trí lãnh

đạo bộ phận sản xuất Mac. Steve đã

cố gắng khuyên can Sculley trong

vài tuần, bằng cả nịnh nọt và miệt

thị, những công cụ hiệu quả, tuy tạo

ra sự cô lập mà anh thường áp dụng

đối với những người làm việc cho

anh. Nhưng Sculley vẫn giữ thái độ

https://thuviensach.vn

cương quyết và đệ trình vấn đề này

lên Hội đồng quản trị vào ngày 11

tháng 4. Hội đồng đã nhất trí đứng

về phía Sculley, mặc dù trong đó có

cả Markkula, Rock và những người

thời gian vừa qua đã từng đầu tư rất

nhiều cho Steve. Đối với một người

đã dành tất cả cho công ty mà anh

tạo dựng, một người biết rất rõ

những gì anh đã đạt được tại Apple

thì việc bị bãi chức giống như một sự

hủy hoại.

Sau vài tuần, Steve quyết định

rằng anh sẽ không chấp nhận việc bị

giáng chức. Thay vì vậy, anh tìm

cách để khiến Sculley bị sa thải. Anh

tâm sự với những cộng sự thân nhất

https://thuviensach.vn

rằng anh dự định sẽ phế truất Tổng

giám đốc điều hành vào ngày lễ

tưởng niệm Chiến sỹ Trận vong, khi

Sculley tới Bắc Kinh ký thỏa thuận

cho phép Apple được quyền xuất

khẩu máy tính sang Trung Quốc.

Steve quá chắc chắn về luận điểm

đúng đắn của mình – và quá ngây

thơ – đến nỗi anh còn tiết lộ kế

hoạch với Jean-Louis Gassée, Giám

đốc điều hành khu vực châu Âu,

hiện đang ở Cupertino, do Sculley

dự định đưa Gassée tới thế chỗ

Steve. “Tôi đã thực hiện sự lựa chọn

của mình”, Gassée nói vào thời điểm

hiện tại. “Lúc đó, tôi thà làm việc với

Sculley còn hơn là với Steve, một

người hoàn toàn mất kiểm soát”.

https://thuviensach.vn

Gassée đã thông báo kế hoạch này với Sculley: “Nếu đi Trung Quốc,

anh sẽ chết.” Sculley hủy chuyến đi

tới Trung Quốc và quyết định đối

đầu với Steve trong cuộc họp Hội

đồng quản trị ngày hôm sau. Anh đã

hỏi những quản lý cấp cao của công

ty rằng họ ủng hộ anh hay Steve.

Từng người một, quanh chiếc bàn

hội nghị, giải thích tại sao họ lại ủng

hộ Sculley. Steve dõi theo sự ủng hộ

mà anh trông chờ, điều mà anh luôn

hy vọng xảy ra vào phút cuối, nhưng

tất cả đều tan biến. Sau đó, vẫn còn

trong trạng thái sửng sốt, anh gọi

cho những người kề vai sát cánh và

một vài người bạn để thông báo rằng

https://thuviensach.vn

anh đã thất bại trong trận chiến này.

“Tôi đã tính toán sai”, anh nói với

Larry Brilliant chiều hôm đó, nghẹn

ngào kể lại trong nước mắt việc từng

người một trong đội đã quay lưng lại

với anh như thế nào. Ban điều hành,

mà Sculley sau đó đã liên lạc vào

cuối tuần, cũng không đứng về phía

anh. Đến ngày thứ Ba, Steve biết

mọi thứ của anh tại Apple đã chấm

hết. Vào thứ Sáu ngày 31 tháng 5,

anh ngồi phía sau khán phòng của

Apple và dõi theo Sculley thông báo

việc tái cơ cấu, bổ nhiệm Gassée và

đẩy Steve vào vị trí không có quyền

điều hành của một Chủ tịch trên

danh nghĩa, anh sẽ chẳng còn được

https://thuviensach.vn

nghe một ai báo cáo nữa. Đây là lần giáng chức thứ hai của Steve và lần

này sẽ không còn cơ hội phục chức

nữa. “Trong Steve luôn tồn tại phần

con”, Gassée nói, “và trong đầu

những năm 1980, phần con đó đã

ném Steve xuống vũng bùn”.

VIỆC ĐẦY ẢI STEVE là có chủ ý và

được xếp đặt để khiến anh bẽ mặt.

Anh bị chuyển tới văn phòng tại một

tòa nhà khác, cách xa Sculley,

Gassée và những giám đốc khác,

những người hiện giờ đang điều

hành Apple một cách chắc chắn.

https://thuviensach.vn

Anh bị điều tới Nga để thúc đẩy sản

phẩm Apple II, rồi tới Ý, Pháp, Thụy Điển mà bề ngoài có vẻ như vì việc

công. Trở lại California, anh ghé

thăm Graphics Group, nơi làm việc

của những chuyên gia đồ họa vi tính

hàng đầu, dưới sự điều hành của

George Lucas, đạo diễn bộ phim nổi

tiếng Chiến tranh giữa các vì sao, và

anh bắt đầu nghĩ rằng các khả năng

cho ngành điện toán với những hình

ảnh đồ họa trong không gian ba

chiều cao cấp là không giới hạn. Vì

vậy anh đã đề nghị ban điều hành

Apple cân nhắc việc mua lại tập

đoàn này từ hãng phim Lucasfilm.

“Những anh chàng này đi trước cả

chúng ta về đồ họa”, sau này Steve

https://thuviensach.vn

nói với tôi. “Họ đi trước bất cứ ai.

Tôi chắc tận trong xương tủy mình

rằng điều này sẽ vô cùng quan

trọng”. Nhưng ban điều hành đã

không mấy để ý đến Steve nữa và họ

đã bỏ qua cơ hội có được một thứ mà

sau này được biết đến với cái tên

Pixar. Quả thực, Steve, người đồng

sáng lập Apple, đã không còn được

can dự vào những quyết định quan

trọng nữa.

Sculley xác định rõ anh sẽ dẫn

dắt công ty theo con đường “thị

trường định hướng”. Apple giờ đây

sẽ đáp ứng nhu cầu của khách hàng

thay vì dẫn dắt thị trường như cách

https://thuviensach.vn

mà Steve đã ra sức thực hiện. Những

quyết định về sản phẩm sẽ do đội ngũ bán hàng và tiếp thị đưa ra, chứ

không phải các kỹ sư. Đây là quyết

định hợp lý của một Tổng giám đốc

điều hành đang cố gắng vực dậy một

tổ chức từng thất bại mỗi khi cố gắng

xây dựng tính nhất quán. Nhưng

điều này không thể tái tạo giấc mơ

Apple, giấc mơ từng thu hút rất

nhiều nhân viên đến Cupertino, đặc

biệt là những nhân viên kỳ cựu,

những người đã trải nghiệm cảm

giác hồi hộp và hoang mang ở khắp

mọi nơi trong quá trình phát triển

Mac. Một nhân viên đã nói với tạp

chí Fortune rằng: “Họ đã cắt trái tim

ra khỏi Apple và thay vào đó một

https://thuviensach.vn

trái tim nhân tạo. Chúng ta sẽ phải xem trái tim đó đập được bao lâu”.

Susan Barnes là một trong những

người cảm thấy công ty đang trở nên

tầm thường và đánh mất sự sắc bén.

“Chúng tôi đang đi sai đường”,

Susan nhớ lại, “Apple đang tái cơ

cấu, và bạn phải đi xuống bảy cấp

quản lý mới thấy một kỹ sư. Đây là

tình thế thực sự nguy hiểm đối với

một công ty về công nghệ”.

Steve bắt đầu nghĩ về cuộc sống

không có Apple. Anh dành nhiều

thời gian hơn cho con gái Lisa, bắt

đầu suy tính làm sao để cô bé có thể

hòa nhập vào cuộc sống của anh một

https://thuviensach.vn

cách ý nghĩa hơn. Anh làm vườn

trên mảnh đất trước sân tại ngôi nhà rộng lớn của anh ở Woodside. Anh

ngẫm nghĩ tới chuyện làm việc cho

cơ quan chính phủ. Anh thậm chí

còn nộp đơn ứng tuyển để được bay

như một thường dân trên tàu vũ trụ.

Trong một thời gian dài, anh cư xử

giống như một người đã nghỉ hưu

hơn là một người đàn ông 30 tuổi có

định hướng tốt nhất thế giới. “Một

hôm anh gọi cho tôi”, Barnes hồi

tưởng lại, “Chúng ta dự định ăn tối

vào tuần sau, nhưng tôi sẽ đi châu

Âu. Tôi có thể ở lại đó 12 tháng”. Và

tôi nói: “Cảm ơn, được thôi. Nhưng

tôi đang có một ngày làm việc tồi tệ

và tôi thực sự không cần thiết phải

https://thuviensach.vn

nghe việc anh ở Paris hay Ý”.

Anh tới châu Âu công tác nhưng

lại dành thời gian tham quan bảo

tàng và tận hưởng cuộc sống của một

du khách. Anh dành nhiều thời gian

một mình hoặc cùng bạn gái. “Apple

được thành lập khi anh ấy mới 21

tuổi”, Barnes từng chia sẻ, “vì thế

anh ấy chưa bao giờ có thời gian

rảnh để suy nghĩ về những điều

mình thực sự muốn làm trong cuộc

đời”. Dường như đây là lúc để nhìn

lại và khắc cốt ghi tâm bài học đau

thương mà Apple đã dạy anh. Đây

cũng là lúc để anh nghĩ về những sai

lầm, để hiểu ra anh đã làm gì khiến

https://thuviensach.vn

anh và cả công ty rơi vào tình thế

khó xử. Theo một nghĩa nào đó,

Steve và những người cùng phe anh

đã đúng: Steve là trái tim của Apple

và không có anh, công ty phải đối

diện với sự tầm thường. Vậy anh đã

để mọi thứ vuột khỏi tầm tay như

thế nào?

Tự nhìn lại bản thân ở tuổi 30 là

điều không hề dễ dàng. Tại châu Âu,

anh vẫn được chào đón như một

nhân vật nổi tiếng, đã tạo ra cuộc

cách mạng trong kinh doanh và

những chuyến thăm của anh tới các

vị lãnh đạo nhà nước, hiệu trưởng

trường đại học, các nghệ sĩ và những

nhân vật khác đã củng cố tầm nhìn

https://thuviensach.vn

của chính anh như một người xuất

chúng bị bóp chết bởi một kẻ giáo điều tầm thường. Tính cách đề cao

cái tôi đó tồn tại song hành với nỗi

đau thực sự và sự tự ti khi bị chính

công ty mình sáng lập chối bỏ. Vào

mùa hè đó, Steve gọi điện cho

Barnes từ Ý trong đau khổ, tuyệt

vọng đến nỗi cô nghĩ rằng anh có thể

sẽ tự sát.

Nhưng khi quay lại Mỹ, anh lập

tức tập trung vào việc anh từng làm:

khám phá Điều vĩ đại tiếp theo. Vào

đầu tháng 9, anh có cơ hội gặp gỡ

nhà khoa học đoạt giải Nobel, Paul

Berg, ông đã chia sẻ với anh về sự

thất vọng của mình khi mà máy tính

https://thuviensach.vn

vẫn chưa thúc đẩy quá trình nghiên

cứu khoa học một cách đáng kể. Cả

Mac và các máy tính cá nhân đều

không đủ công năng để có thể thực

hiện được các mô hình tính toán mà

ông cần làm, trong khi những máy

chủ hay máy tính nhỏ

(minicomputer) thì giá lại quá cao

và khó sử dụng cho nhiều phòng thí

nghiệm. Steve bắt đầu phát triển

một tầm nhìn nhen nhóm về điểm

đến tiếp theo của điện toán và viễn

cảnh về một loại máy tính cấu hình

đủ mạnh để có thể đáp ứng nhu cầu

của những người sử dụng như Berg.

Khi Barnes và những người khác kể

với anh về sự ương ngạnh của

Sculley, anh biết mình có thể lôi kéo

https://thuviensach.vn

rất nhiều đồng minh giỏi từ Apple để

thành lập một công ty mới. Tại cuộc

họp Hội đồng quản trị Apple ngày 13

tháng 9, anh đã nói với Sculley và

các thành viên khác trong hội đồng

về kế hoạch của mình.

Anh nói với họ anh sẽ thành lập

một công ty mới. Anh sẽ lấy đi vài

nhân viên “cấp thấp” theo mình.

Công ty sẽ cố gắng chế tạo ra một

chiếc máy trạm hoàn toàn mới và

đẳng cấp cho thị trường riêng biệt và

cụ thể – nấc thang cao hơn của giáo

dục bậc cao hơn. Anh đảm bảo với họ

rằng công ty sẽ không cạnh tranh

với Apple. Thực ra anh rất sẵn lòng

https://thuviensach.vn

nếu Apple làm sân sau đầu tư vào

công ty mới.

Những ngày tiếp theo, tình trạng

trở nên hỗn loạn, Sculley nói rằng

những nhân viên mà anh muốn

mang theo hầu như không ai là cấp

thấp. Ban điều hành gọi Steve là kẻ

dối trá trước báo giới. Lại một lần

nữa, các tạp chí quốc gia như

Newsweek đưa anh lên trang bìa.

Steve sẽ từ chức. Và Apple sẽ kiện

anh.

Nhưng chẳng có gì quan trọng

đối với Steve. Anh đã ra đi. Bây giờ

anh có thể thực sự bắt đầu công việc

tuyệt vời của mình. Anh đã sẵn sàng

để tạo ra Điều vĩ đại https://thuviensach.vn

tiếp theo. Thêm

một lần nữa.

https://thuviensach.vn

Chương 4

NeXT là gì?

Vào những ngày mùa thu dịu êm

sau khi rời khỏi Apple, Steve

cùng những nhân viên đã bỏ

công ty tụ họp tại căn nhà của anh ở

miền quê Woodside, một cộng đồng

yêu ngựa ở phía Tây quốc lộ I-280

và núp mình dưới thung lũng với

những triền dốc hướng về phía Tây

lao xuống tận bờ biển, cạnh những

dãy núi thấp, ngăn cách Thung lũng

Silicon với Thái Bình Dương. Ngôi

https://thuviensach.vn

nhà, anh mua từ năm 1984, có lẽ là

một cái gật đầu hoang phí nhất, cho dù mang nét dị biệt đặc thù với địa

vị không khác gì một ngôi sao nhạc

rock như anh. Ngôi nhà được một

nhà sáng chế gây nhiều tranh cãi

khác là Daniel C. Jackling xây dựng.

Vào giai đoạn đầu những năm 1990,

Jackling là người tiên phong trong

kỹ thuật khai thác mỏ lộ thiên, một

phương pháp vẫn được sử dụng rộng

rãi cho tới nay, đem lại hiệu quả rất

cao, tuy nhiên lại gây ô nhiễm

nghiêm trọng khi khai thác mỏ đồng

hàm lượng thấp. Cũng như Steve,

Jackling kiếm được bộn tiền từ việc

phát triển các ý tưởng, và ngôi nhà

Woodside, được thiết kế theo lối

https://thuviensach.vn

kiến trúc thực dân Tây Ban Nha, là công trình kỷ niệm cho bản thân

ông. Ngôi nhà với nhiều ngóc ngách

rộng gần 1.600 mét vuông, có 14

phòng ngủ, những ngọn đèn thiết kế

làm từ sắt rèn và một cây đàn đại

phong cầm được lắp tới 71 ống sáo.

Charlies Lindbergh và Lillian Gish

từng được vinh danh tại đó trong các

bữa tiệc chạy dọc theo phòng khiêu

vũ rộng lớn.

Con đường lái xe dẫn vào tòa lâu

đài trưng ra khu đất đai vườn tược

rộng rãi, tô điểm thêm vẻ đẹp cho

quanh cảnh xung quanh, bắt đầu có

những vết tích của việc bị xuống cấp.

https://thuviensach.vn

Một trong số những niềm đam mê

của Steve – chiếc xe gắn máy hiệu BMW cùng chiếc Porsche 911 màu

xám – được đỗ ở phía trước. Bên

trong chẳng có chút gì mang lại cảm

giác ấm cúng của một ngôi nhà.

Steve đã không đi đây đó ngó

nghiêng để mua sắm nhiều nội thất

cho lắm. Trong nhà chỉ có vỏn vẹn

một tấm đệm, một cây đèn và vài

bức ảnh in đen trắng của Ansel

Adams. Steve đã mua một ngôi nhà

khổng lồ, nhưng lại không để tâm

đến việc biến nó thành một ngôi nhà

theo đúng nghĩa.

Những tông đồ công nghệ cao đã

rời khỏi Apple – Rich Page, một kỹ

https://thuviensach.vn

sư phần cứng và ủy viên của Apple;

Bud Tribble, một lập trình viên phần mềm hàng đầu; George Crow, một

chuyên gia phần cứng khác; Dan’l

Lewin, người đã dẫn dắt những nỗ

lực của Apple khi bán các máy tính

Mac cho các trường đại học, cao

đẳng và Susan Barner, quản lý tài

chính của Mac – cứ vài ngày một lần

lại tụ họp tại đó với người lãnh đạo

ngôi sao nhạc rock của họ để cùng

vạch ra kế hoạch cho cuộc cách

mạng tiếp theo. Ngay từ ban đầu, cả

thế giới đã để mắt tới nhất cử nhất

động của nhóm này. Để minh họa

cho một bài viết trên trang bìa của tờ

Newsweek về sự rời bỏ Apple của

Steve, tạp chí đã chụp ảnh sáu người

https://thuviensach.vn

họ bên ngoài ngôi nhà, ngồi một cách không thoải mái trên bãi cỏ

trong bộ những quần áo “công sở”.

(Dan’l Lewin, cựu sinh viên bảnh

bao tốt nghiệp trường Princeton, chỉ

huy đội bán hàng, thậm chí còn đeo

cả cà vạt). “Thật khó để nghĩ rằng

một công ty trị giá hai tỉ đô với

4.300 nhân viên lại không thể cạnh

tranh được với sáu người mặc quần

jean xanh”, Steve nói với người

phóng viên. Tính khiêm tốn của

anh, hiển nhiên là, hoàn toàn giả

tạo.

Khi “thoái vị”, anh đã nói với ban

quản trị của Apple rằng công ty mới

https://thuviensach.vn

của mình, được đặt tên là NeXT, sẽ

không tấn công bất kỳ thị trường quan trọng nào của Apple. Lời nói

đó quả thật vô nghĩa. Mục tiêu chiến

lược đã được tuyên bố của anh – thị

trường giáo dục bậc cao – thực ra lại

vô cùng quan trọng đối với Apple, và

anh cũng cướp mất Lewin, người

nắm giữ những đầu mối bán hàng

then chốt của công ty với giới học

thuật. Tuy nhiên, Steve đã để mắt

tới những thứ to lớn hơn là một

phần nhỏ từ thị trường tiềm năng

của Apple. Theo cách nhìn của Steve,

anh đã tạo ra hai thời khắc ấn tượng

đầu tiên của kỷ nguyên điện toán cá

nhân: chiếc máy tính Apple II và

Mac. (Tất nhiên trước đó đã có một

https://thuviensach.vn

dấu ấn khác: sự ra mắt của chiếc máy tính cá nhân IBM năm 1981.

Nhưng Steve đã đánh giá thấp mốc

lịch sử quan trọng đó, bởi anh

không thể tưởng tượng được một thế

giới mà trong đó hầu hết mọi người

lại chọn mua những thiết bị khó sử

dụng hơn gấp nhiều lần so với thứ

mà anh tạo ra). Giờ đây đã đến thời

khắc thứ ba, và anh đương nhiên sẽ

là người tạo ra sự thay đổi đó. Anh

sẽ chỉ ra cho những kẻ quan liêu đã

quản lý Apple một cách tồi tệ một

vài điều về nghệ thuật lãnh đạo và

đổi mới thực thụ.

Steve tin rằng giờ anh đã có mọi

https://thuviensach.vn

thứ mình cần để thành công trong

vai trò một Tổng giám đốc điều

hành tầm cỡ thế giới. Anh đã tham

gia mọi khía cạnh kinh doanh của

Apple trong suốt tám năm qua. Anh

có khả năng lĩnh hội nhanh, một

nhà bác học có thể thấy trước những

sản phẩm mang tính cách mạng và

truyền cảm hứng cho đội ngũ thân

cận thiết kế và tạo ra chúng, và anh

còn là một nhà tiếp thị bản năng.

Trong con mắt của Steve, không một

ai có thể nói điều tương tự như thế

về Sculley và chiến thuật “thị trường

định hướng” của ông ta. “Tôi nghĩ

câu hỏi mà mọi người đang nghi vấn

về Apple là như thế này”, Steve nói

với tôi tại một trong những cuộc

https://thuviensach.vn

phỏng vấn đầu tiên giữa hai chúng tôi. “Môi trường đã tạo ra máy tính

Macintosh còn tồn tại ở Apple hay

không? Liệu họ có thể nhận thức

được môi trường đó nếu tìm ra nó

hay không?”. Công ty mới của anh,

có tên là NeXT, chắc chắn có thể

lớn, mạnh thậm chí còn hơn cả

Apple, chỉ bởi vì một lý do duy nhất

là anh đặt nhiều kỳ vọng lớn lao hơn

vào nó. “Thế giới không cần một

công ty máy tính trị giá 100 triệu đô

nào khác nữa”, anh tuyên bố, cùng

với thái độ ngạo mạn rằng anh

không thể sản xuất ra thứ gì tầm

thường được.

https://thuviensach.vn

Anh tin chắc rằng mình thực sự

là người duy nhất có thể tạo nên từ

vạch xuất phát những sản phẩm

“bom tấn” đáng kinh ngạc, thứ có

thể là khởi nguồn cho một công ty vĩ

đại tiếp theo của ngành công nghiệp.

Những người đã từ bỏ công ty cũ

cùng anh cũng có niềm tin này. “Tôi

biết khá nhiều về những mặt trái của

Steve”, Lewin, người cuối cùng rời

Apple để gia nhập với Steve nhớ lại.

“Tôi đã suy nghĩ thấu đáo về những

rủi ro khi đến làm việc cho anh ấy và

bỏ việc tại Apple. Nhưng điều tôi lo

lắng đó là nếu không đến làm việc

cho NeXT, tôi sẽ luôn tự dằn vặt

mình rằng: ‘Chết tiệt, đáng lẽ mình

nên tham gia cùng họ’”. Một nhân

https://thuviensach.vn

viên khác, ký hợp đồng năm 1986, nói: “Chỉ có kẻ ngốc mới không tin

rằng Steve sẽ làm ra được điều vĩ đại

tiếp theo. Ai cũng tin như vậy cả.”

Họ đã không ngờ rằng, vào thời

điểm thích hợp, NeXT hóa ra lại trở

thành nơi bùng nổ đáng xấu hổ và

trọn vẹn những xu hướng tồi tệ nhất

của Steve Jobs. Đúng vậy, Steve có

tầm nhìn về sản phẩm, là một phát

ngôn viên vĩ đại cho công ty và nền

công nghiệp mà anh đã chung tay

tạo ra. Nhưng anh chưa sẵn sàng để

trở thành một nhà điều hành vĩ đại.

Trên nhiều phương diện, anh thậm

chí còn chưa phải là một người

https://thuviensach.vn

trưởng thành.

Ngay lúc Steve thuyết phục bản

thân rằng anh đã giành được tự do

một cách hoàn toàn xứng đáng để

thoát khỏi ách áp bức của gã đốc

công vô tri, thì thực tế, anh còn là

nô lệ của rất nhiều thứ khác: sự nổi

tiếng; niềm khao khát lệch lạc, ám

ảnh hướng tới sự hoàn hảo ở cả

những chi tiết vô thưởng vô phạt

nhất; phong cách quản lý độc đoán,

hay thay đổi; những khiếm khuyết

trong phân tích ngành công nghiệp

máy tính; nhu cầu trả thù mãnh liệt;

và chính sự mù quáng đối với những

sai lầm này. Anh ấy chưa trưởng

thành và thiếu chín chắn ở nhiều

khía cạnh – ích kỷ, duy tâm phi thực

https://thuviensach.vn

tế và không thể kiểm soát được

những thăng trầm của các mối quan

hệ thực sự.

Steve đã quá đề cao bản thân khi

xem xét thành công của Apple phụ

thuộc như thế nào vào việc căn

chuẩn thời gian cho công việc của

mọi người. Mà anh lại không nhìn

nhận mình đã góp phần gây ra bao

nhiêu rắc rối cho công ty. Anh cũng

không hề nhận ra rằng mình đã tiếp

thu được quá ít từ các khóa học kinh

doanh cấp tốc. Steve từng là Tổng

giám đốc điều hành trên danh nghĩa

của Apple chỉ trong vài tháng ngắn

ngủi khi công ty mới thành lập,

https://thuviensach.vn

trước khi Mike Scott được tuyển

dụng và thực sự anh biết khá ít về

những đòi hỏi cần thiết mà người

lãnh đạo cần có. Anh đủ thông minh

để nhận ra rằng một Tổng giám đốc

điều hành thành công là phải biết tổ

chức, sắp xếp nhiều dự án và ý tưởng

của nhân viên theo thứ tự ưu tiên,

nhưng sẽ mất nhiều năm trời để anh

có thể học được phương pháp thực

hiện điều này một cách hiệu quả mà

không áp đặt cái tôi với suy nghĩ

rằng ý tưởng của mình mới là nhất.

Anh cũng không có kiến thức thực tế

để đưa một công ty tiến vào một bãi

chiến trường đầy rẫy đối thủ cạnh

tranh. Và anh không hề nhận thức

được bất kì một điểm yếu nào trong

https://thuviensach.vn

số này cả.

Vào một buổi chiều mùa thu

năm đó, gió thổi ào ạt bên ngoài

ngôi nhà Woodside suốt buổi họp

sớm. “Những cánh cửa đóng sầm

lại”, Barnes, giám đốc tài chính của

NeXT, nhớ lại “cánh cửa cứ mở ra

rồi đóng lại, liên tục trong cơn gió.

Nó khiến Steve phát điên. Và tôi có

thể thấy, có một phần nào đó trong

anh như muốn chỉ trích một trong

số chúng tôi và đuổi chúng tôi đi.

Nhưng đây là nhà của Steve. Tôi

không chịu trách nhiệm về cơ sở vật

chất như tôi phải làm ở Apple! Vì

thế, này anh bạn, đây là nhà của

https://thuviensach.vn

anh, vấn đề của những cánh cửa là

chuyện của anh, không phải của tôi.”

Đối với Barnes, Jobs dường như

không hề biết chút gì về hàng trăm

những việc nhỏ nhặt mà những

người khác đang làm để giúp Apple

hoạt động tốt năm này qua năm

khác, trong khi anh còn đang mải

sáng tạo ra những ý tưởng to lớn của

mình. Bây giờ anh ta cần phải học

điều đó. “Khi là Tổng giám đốc điều

hành và là nhà đầu tư, mọi trọng

trách đều ở trên vai anh”, cô ấy nói,

khi nhớ lại buổi chiều hôm đó.

KHÔNG GIỐNG NHƯ THỜI ĐIỂM

https://thuviensach.vn

NĂM 1975, khi anh và Woz là người

tiên phong trong ngành điện toán cá nhân, năm 1986, Steve đang cố gắng

tiến vào thị trường siêu cạnh tranh

với các loại mặt hàng đa dạng đến

mức bất cứ người mới gia nhập nào

cũng đều phải trải qua vô vàn khó

khăn mới có thể tạo ra một sản

phẩm thực sự khác biệt. Công nghệ

máy tính, khi phác thảo trên quyền

năng nhân lên gấp bội, không thể

tin được của định luật Moore, đã tạo

ra những bước tiến rất dài trong một

thập kỷ. Năm 1985 là năm mà

những nhà sản xuất chất bán dẫn

như Intel và NEC lần đầu tiên khoe

khoang về khả năng nhồi nhét một

triệu bóng bán dẫn vào duy nhất

https://thuviensach.vn

một chip nhớ. (Hiển nhiên, chẳng là gì so với những con chip có dung

lượng lớn nhất hiện nay, có thể chứa

được 128.000 tỉ thành phần riêng

biệt.) Nhưng đó không phải là công

nghệ duy nhất được cải tiến nhanh

như vậy. Cuối cùng thì các ổ đĩa

cứng cũng rẻ tới mức vừa với túi tiền

của người tiêu thụ: Nếu đi khảo giá,

bạn có thể tìm được ổ cứng có thể

lưu trữ đến 10 megabytes dữ liệu với

giá khoảng 700 đô la. Thời đó, như

vậy là đủ để chứa tất cả những phần

mềm và ứng dụng thiết yếu cho việc

truy cập nhanh. (Để so sánh, hiện

nay, 700 đô la có thể mua được ổ lưu

trữ dung lượng 10 tegabytes hay đại

https://thuviensach.vn

thể là gấp khoảng 100.000 lần lúc trước – đủ để chứa hơn 1.000 bộ

phim có độ phân giải cao.)

Do vậy, hiệu suất và khả năng

làm việc của máy vi tính với giá cả

phải chăng đang được cải thiện một

cách nhanh chóng và sẽ tiếp tục như

vậy trong một tương lai có thể dự

đoán trước được. Steve hiểu điều

này và nghĩ rằng mình có thể tìm

được một phân khúc hoàn hảo cho

cỗ máy mới tuyệt vời của mình, ngay

giữa dòng máy tính cá nhân và một

loại máy tính để bàn mới được gọi là

máy trạm kỹ thuật. Phân khúc “máy

trạm” xuất hiện đầu những năm

https://thuviensach.vn

1980, trong khoảng thời gian Apple

đang chế tạo máy tính Lisa và IBM

đã sẵn sàng giới thiệu những chiếc

máy của mình. Về mặt cơ bản, máy

trạm là máy tính cá nhân được tăng

cường thêm bộ nhớ, kho chứa dữ

liệu, bộ xử lý nhanh hơn, và dễ nhìn

nhất là màn hình khổng lồ rộng

40,8 cm. Chúng xuất hiện chủ yếu

tại các khoa Khoa học máy tính

trong các học viện và được thiết kế

để mang lại năng lực xử lý thô nhiều

nhất cho người dùng – đa phần là

các kỹ sư hoặc nhà khoa học trong

các tổ chức có khả năng chi trả để

mua chiếc máy và họ có thể tự viết

các ứng dụng để thực hiện những

phép tính rất dài hay biểu diễn các

https://thuviensach.vn

mô hình toán học. Các máy trạm có hai thuộc tính khác khiến chúng

thực sự khác biệt. Thứ nhất, chúng

được thiết kế ngay từ đầu để tham

gia hệ thống mạng với các máy trạm

khác. Thứ hai, chúng sử dụng hệ

điều hành phần mềm vi tính tiên

tiến nhất của thời đại, được những

nhà khoa học máy tính tại các

phòng thí nghiệm Bell của công ty

viễn thông AT&T phát triển đầu tiên

và sau đó được các nhà nghiên cứu

và nhà khoa học trong giới học thuật

tại các phòng thí nghiệm quốc gia

cải tiến. Được gọi là Unix, nó là hệ

điều hành cho phép truyền dữ liệu

đầu tiên qua “mạng của mạng”, sau

https://thuviensach.vn

này được gọi là Internet.

Sun Microsystems, hãng sản

xuất máy trạm của Thung lũng

Silicon, bắt đầu hoạt động từ năm

1982 với việc chế tạo ra những chiếc

máy như vậy để sử dụng trên

Stanford University Network (mạng

Đại học Stanford) (tên gọi của công

ty bắt nguồn từ những chữ cái đầu

của mạng này). Sun đã lập một kỷ lục

mà hiện này vẫn được ghi chép

trong biên niên sử ngành kinh

doanh của Mỹ, là công ty đạt mức

doanh thu một tỉ đô la từ hai bàn

tay trắng nhanh nhất trong lịch sử,

chỉ trong vòng bốn năm. Trên thực

https://thuviensach.vn

tế, Sun đã gần đạt được đỉnh cao

chói lọi đó vào năm mà Steve mạo hiểm mở công ty mới. Sun là một

công ty chẳng có gì khó hiểu. Những

chiếc máy tính mạnh mẽ của hãng

không có trang trí gì đặc biệt ngoài

những tiêu chuẩn hiệu năng vượt

trội. Họ cho ra lò những sản phẩm

đáng đồng tiền bát gạo, nhưng sự

thiếu thẩm mỹ làm Steve khó chịu;

thay vì nhìn thấy sự hữu dụng của

những chiếc máy tính này, anh chỉ

nhìn thấy cơ hội – tất nhiên, anh ấy

cho rằng, thế giới sẽ thích thứ gì đó

vừa dễ sử dụng hơn lại hấp dẫn hơn.

Trong khi đó, những chiếc máy

tính cá nhân do IBM bán và một số

https://thuviensach.vn

lượng ngày càng tăng những hãng

sản xuất “nhái” khác như Compaq, là những cỗ máy phục vụ tuyệt hảo

cho hàng ngàn doanh nghiệp bắt

đầu sử dụng điện toán cơ sở để tiêu

chuẩn hóa luồng công việc văn

phòng. Thị trường máy tính dành

cho công sở đang phát triển mau

chóng, với những đối thủ cạnh tranh

quyết liệt phục vụ khách hàng là

khối doanh nghiệp, đối tượng tập

trung vào giá cả, năng suất và lãi

suất đầu tư. Một công ty mới thành

lập muốn tạo được dấu ấn phải cung

cấp một chiếc máy tính nổi trội hơn

so với phần còn lại, mang tới cho các

trường học, doanh nghiệp, hoặc

người tiêu thụ thứ mà họ thực sự

https://thuviensach.vn

không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác.

Đứng trước một cuộc đua khốc

liệt như vậy, dễ hiểu tại sao Sculley

và ban giám đốc của Apple lại kiện

Steve. Với sự thống trị thị trường

máy tính cá nhân phục vụ công sở

của IBM và những hãng sản xuất

máy tính chạy trên hệ điều hành

MS-DOS khác, Apple cần thị trường

là các trường học hơn bao giờ hết.

Máy trạm nhanh chóng trở thành

bàn thí nghiệm cho nhiều môn học

ở các đại học nghiên cứu và các

nhóm làm việc trong bộ phận

nghiên cứu và phát triển ở các tập

https://thuviensach.vn

đoàn. Hiển nhiên là Apple cũng

muốn đưa cách tiếp cận độc đáo của họ vào trong những chiếc máy này.

Vụ kiện của Apple đã kìm hãm

không cho Steve phát triển nhanh

chóng, bằng cách gây khó dễ cho

NeXT trong việc thực hiện những

thứ cơ bản như giao dịch với các nhà

cung cấp, hợp tác làm ăn hay thuê

nhân viên, v.v...

Nhưng Apple đã rút lại đơn kiện

vào tháng 1 năm 1986, một phần vì

cuối cùng Sculley đã quyết định

rằng ông ta không có giải pháp cho

các rắc rối liên quan đến vấn đề

quan hệ công chúng phát sinh bởi

vụ kiện tụng chống lại nhân vật nổi

https://thuviensach.vn

tiếng của công chúng. Trong lúc đó,

Jobs dành cả mùa thu năm 1985 để

nghiên cứu thị trường giáo dục. Anh,

Lewin và một số nhà sáng lập khác

đã vài lần đi tới các trường đại học

để nghe ngóng xem các giáo sư và

nhà nghiên cứu thực sự muốn điều

gì. Những người sáng lập luôn nhớ

tới những chuyến đi này với một

cảm giác thích thú giống như khi họ

tụ họp tại ngôi nhà Jackling. Được

Steve cấp vốn, người vẫn bị coi là

keo kiệt, những nhân viên ban đầu

chi tiêu một cách dè xẻn, với “sự

xoay xở ngược xuôi của một công ty

khởi nghiệp”, như Steve đã nói.

“Chúng tôi không có nhiều tiền”,

Bud Tribble nói với tôi. “Tất cả sáu

https://thuviensach.vn

người chúng tôi chen chúc nhau

trong một chiếc ô tô đi thuê để đi

khảo sát. Chúng tôi thậm chí còn

phải ở chung phòng khách sạn.

Chúng tôi có tinh thần của người đi

khai phá”. Sau vài tháng, NeXT đã

mang hơi hướng của một công ty

khởi sự đích thực. Và đoàn thực tế

đã gặt hái được một vài điều đầy hứa

hẹn: giới học thuật thực sự muốn tất

cả sức mạnh của các máy trạm

20.000 đô la đó. Nhưng họ cũng

nhận thức được rằng thử thách mà

công ty có thể gặp phải sẽ là: các

trường học chắc chắn sẽ không bỏ ra

quá 3.000 đô la cho mỗi máy. Khi

còn làm việc tại Apple, Lewin đã xây

https://thuviensach.vn

dựng được một hội liên hiệp các trường học đóng vài trò cố vấn –

đồng thời là những khách hàng thí

điểm cho máy tính của NeXT. Hiệu

trưởng của các trường đại học bị

quyến rũ không chỉ bởi sự lôi cuốn

vào việc hợp tác với Steve Jobs vĩ

đại, mà thực tế là vì Steve Jobs vĩ đại

đã hứa sẽ bán những chiếc máy họ

thèm muốn với giá chỉ 3.000 đô la.

Đó là lời hứa mà anh ấy gần như sẽ

không thực hiện được.

SAU NÀY, Steve ngày càng lão luyện

trong việc quản lý truyền thông hơn

https://thuviensach.vn

bất kì doanh nhân nào còn sống.

Nhưng khi anh ấy bước sang tuổi 30, quan điểm của anh về quan hệ công

chúng là phải giành được sự chú ý

của tất cả mọi người. Jobs cảm thấy

một vài sự công khai ban đầu sẽ

giúp thu hút các nhà đầu tư anh cần

để xây dựng nên một phiên bản mới

và tốt hơn của Apple. Vì thế, anh mở

cánh cửa cho hai nhóm truyền

thông uy tín, tạp chí Esquire và PBS.

Kết quả đạt được thật đáng ngạc

nhiên: chân dung của một doanh

nhân trẻ khởi nghiệp thử khoác trên

mình bộ quần áo của một doanh

nhân lão luyện, và không thực sự

vừa vặn.

https://thuviensach.vn

Đoạn phim của Steve trong một

chương trình của PBS có tên là

Doanh nhân khởi nghiệp bắt đầu

với cảnh anh đang nhổ cà rốt trong

vườn. Steve thỉnh thoảng lại làm

vườn, nên có lẽ anh ấy có ý định lấy

hình ảnh đó làm lời khẳng định cho

bản chất phản văn hóa của mình,

nhưng cảnh quay đã thêm một chút

sôi nổi tức cười vào đoạn giới thiệu,

khi dàn dựng sân khấu cho một vở

kịch tiết lộ về Steve nhiều hơn

những gì anh ấy dự định. Đoạn phim

đó chủ yếu bao gồm những đoạn clip

ngắn, trích ra từ hai cuộc họp đầu

tiên được tổ chức bên ngoài công ty

– những kỳ nghỉ dưỡng sôi nổi gồm

có một phần là động não nhóm và

https://thuviensach.vn

một phần là kiểm tra sức chịu đựng.

Đội ngũ sản xuất muốn kể câu

chuyện về một doanh nhân trẻ khởi

nghiệp anh hùng và lời thuyết minh

được đưa ra một cách sốt sắng, miêu

tả đoạn phim như một cơ hội để

quan sát Jobs “từ những điểm mạnh

rõ ràng nhất của anh, như một người

xây dựng công ty và một nhân tố

thúc đẩy”. Nhưng ngôn ngữ đã

không phù hợp với cảnh phim thực

tế được trích ra từ những kỳ nghỉ

dưỡng kết hợp bàn việc, khiến Jobs

gặp khó khăn trong việc làm NeXT

nổi bật lên trên phim.

Hai buổi họp tổ chức bên ngoài

https://thuviensach.vn

công ty diễn ra tại bãi biển Pebble,

California, buổi đầu vào tháng 9

năm 1985 và buổi tiếp theo vào

tháng 3 năm 1986. Chúng được thiết

kế để Jobs và đội ngũ nhỏ của anh

xác định rõ dự án khổng lồ mà họ

đang thực hiện và phân chia trách

nhiệm rõ ràng cho những giai đoạn

phát triển khác nhau. Cảnh từ cuộc

họp tháng 12 cho thấy Jobs bên

chiếc bảng trắng đang cố gắng dẫn

dắt cả đội thống nhất về ưu tiên

hàng đầu của họ: Liệu mục tiêu nào

quan trọng hơn mục tiêu giữ mức

giá ở 3.000 đô la, tạo ra một chiếc

máy được trang bị công nghệ tuyệt

vời hay giao chiếc máy tính đó tới

tay khách hàng vào mùa xuân năm

https://thuviensach.vn

1987? Cũng như với bất kì công ty khởi nghiệp nào khác, những phe

cánh khác nhau sẽ đề xuất lộ trình

của riêng họ; Rich Page tuyên bố

rằng công ty này sẽ chẳng là gì nếu

máy tính của họ không phải là một

tiến bộ công nghệ căn bản. Dan’l

Lewin, trưởng bộ phận bán hàng và

marketing, phân trần rằng vì các

trường học trang bị máy tính vào

mùa hè, việc không giao hàng đúng

hạn coi như là bỏ đi cả năm lợi

nhuận. George Crow, một thiên tài

phần cứng khác, lại cho rằng giá cả

mới là điều tối quan trọng. Lúc nào

cũng vậy, Jobs trông đầy lôi cuốn, tự

tin và nhận thức rõ ràng khi nào thì

https://thuviensach.vn

máy quay hướng về phía mình. Cảm xúc của anh lay động lòng người, trái

tim dường như đang được đặt đúng

chỗ và những từ ngữ nhấn mạnh

thật truyền cảm. “Quan trọng hơn cả

việc xây dựng sản phẩm, chúng ta

đều đang trong quá trình kiến thiết

một công ty có triển vọng tuyệt vời

hơn nhiều, tổng thể sẽ tuyệt vời hơn

rất nhiều tổng các bộ phận của nó”,

Steve nói. “Những nỗ lực tích lũy của

gần 20.000 quyết định mà tất cả

chúng ta thực hiện trong vòng hai

năm tới sẽ định nghĩa công ty của

chúng ta là gì. Và một trong những

điều khiến Apple trở nên vĩ đại

chính là, ở thuở ban đầu, nó được

https://thuviensach.vn

xây dựng từ trái tim.” Nhưng chẳng có gì đáng ngạc nhiên với một Tổng

giám đốc điều hành đang nhấn

mạnh tầm quan trọng của những

“2.000 quyết định”, anh ấy gần như

không thống nhất được quan điểm

của mọi người. Một kết luận rõ ràng

của anh – “Ngày giao hàng là một

đường kẻ trên cát” – hóa ra được

hiểu như một sự thừa nhận không

thể đạt được. Đội ngũ của Steve

dường như rất láu lỉnh, nhiệt huyết

và thông minh; nhưng họ có vẻ còn

non trẻ, ngây ngô, kém tập trung, và

đang rất cần một nhà lãnh đạo quyết

đoán hơn Steve.

https://thuviensach.vn

Khi làm ra vẻ không thể nào lầm

lẫn, thận trọng, chỉ trỏ ngón tay, đặc biệt là trong một buổi bàn luận đầy

cảm xúc diễn ra vào tháng 3 về việc

cắt giảm chi phí, cả nhóm càng cho

thấy rõ sự ngớ ngẩn của mình khi

nghĩ rằng họ có thể giao tới tay

khách hàng một chiếc máy tính

tuyệt vời trong vòng 15 tháng. Trong

nhiều năm, Jobs đã bị Scott,

Sculley, Markkula, Woz và những

người khác chỉ trích vì là một nhà

quản lý bốc đồng và hay gây bất hòa,

người tạo ra những hỗn loạn không

cần thiết, giao hàng muộn, đưa ra

những chỉ dẫn không rõ ràng thiếu

kiên định và thực hiện ý tưởng của

bản thân bằng phí tổn của doanh

https://thuviensach.vn

nghiệp. Sự cãi vã là tín hiệu rõ ràng cho những rắc rối tương tự đang chờ

đợi đội ngũ của NeXT ở phía trước.

Đối với bài viết trên tạp chí

Esquire, xuất bản tháng 12 năm

1986, Steve đã mời cây bút Joe

Nocera đến công ty một tuần.

Nocera (hiện là người phụ trách

chuyên mục ý kiến độc giả và chân

dung nhân vật của New York Times)

đã tham dự các cuộc họp lên kế

hoạch và các phiên họp về chiến

lược tại văn phòng mới của công ty

đặt tại Công viên Nghiên cứu

Stanford ở Palo Alto (cùng một tòa

nhà mà tôi đã tới trong lần đầu tiên

https://thuviensach.vn

gặp Steve), tại đó anh đã nói chuyện

với đủ các nhân viên. Nocera ăn tối với Jobs và đến thăm nhà của Jobs –

những hoạt động không bao giờ xảy

ra đối với phần lớn các nhà báo

trong sự nghiệp sau này của Steve.

Như mọi khi, Steve có một điều mà

anh ấy muốn nhấn mạnh, trong

trường hợp này là NeXT “sắp nâng

cấp công nghệ lên mức tiếp theo”,

như anh ấy nói với Nocera. Đến

được mức đó cũng có nghĩa là đã tái

tạo xúc cảm mãnh liệt và đam mê

mà anh ấy yêu thích trong quá trình

phát triển của Mac. “Tôi nhớ rất

nhiều đêm muộn khi bước ra khỏi

tòa nhà Mac, khi tôi có một cảm xúc

mạnh mẽ khó tin nhất về cuộc đời

https://thuviensach.vn

mình”, Jobs nói. “Những cảm giác thật hồ hởi về cuộc đời. Tôi cảm thấy

một vài cảm xúc đó ở NeXT lúc này.

Tôi không thể giải thích được. Tôi

thực sự không hiểu nổi nó. Nhưng

tôi thấy nó thật dễ chịu.”

Cảm xúc mạnh mẽ của Steve về

Apple đã gợn đi gợn lại xuyên suốt

câu chuyện, nhiều đến mức Nocera

gọi sự quả quyết đã bỏ lại Apple ở

phía sau của Steve là “mơ tưởng”.

“Apple”, Jobs thừa nhận, “giống như

một câu chuyện tình mãnh liệt với

một cô gái bạn thực sự yêu, và rồi cô

ấy quyết định bỏ rơi bạn để hẹn hò

với một gã nào đó không tốt đẹp gì

https://thuviensach.vn

cho lắm.” Câu chuyện thậm chí còn

đề cập đến mối quan hệ của Steve với bạn gái của anh lúc đó, Tina

Redse, diễn tả Steve đã viết cho cô

một lá thư dài xin lỗi vì đã làm việc

quá muộn như thế nào. Nocera

nhận ra người chỉ theo đuổi một

mục đích duy nhất như Steve thật cô

đơn. Jobs, người đã trả lời trên bài

báo rằng anh không thể nhớ nổi là

nhà mình có rèm cửa hay không, từ

chối thừa nhận mình có bất kì cảm

xúc tiếc nuối hay bất mãn nào.

“Dấu ấn của một người trẻ mãi

không già”, Nocera viết, “được nhấn

mạnh thêm bởi những nét ngây thơ,

hơi trẻ con. Ví dụ, anh ấy không thể

https://thuviensach.vn

cưỡng lại việc phô ra tính tàn bạo,

khinh thường của mình mỗi khi ở

cạnh những người mà anh nghĩ là

kém đẳng cấp hơn. Hoặc là do thiếu

sự khéo léo gần như là có chủ tâm.

Hoặc là do anh ấy không có khả

năng che giấu sự chán chường khi bị

ép buộc phải chịu đựng thứ mình

không thích, như một học sinh lớp

Sáu không đợi được đến lúc tan

học”. Nhìn lại thì thấy rõ rằng

Nocera đã phát hiện ra điều mà mọi

người, kể cả Jobs, muốn thấy – đó là

Steve Jobs của năm 1986 vẫn còn

quá non nớt, quá ảo tưởng và quá

trẻ con để có những hành vi chín

chắn mà một Tổng giám đốc điều

hành giỏi cần phải có.

https://thuviensach.vn

Vào khoảng thời gian Nocera bắt đầu viết bài phóng sự, Steve đã thuê

một văn phòng quan hệ công chúng

mới, Allison Thomas Associates.

Anh ấy bắt đầu biết đến Thomas khi

cô giám sát việc thực hiện cam kết

của bang về cải cách công nghiệp,

một dự án nhằm củng cố sự hỗ trợ

của bang California dành cho các

công ty công nghệ cao, mà một

trong các sáng kiến là giảm thuế cho

các tập đoàn đã quyên góp máy tính

cho trường học. Steve muốn định vị

lại hình ảnh bản thân, muốn bỏ hết

những câu chuyện về tính khí thất

thường của mình vào quá khứ.

Thomas, người sau nhiều năm đã

https://thuviensach.vn

trở nên thân thiết với Jobs, đã tìm được cách để thảo luận vấn đề mà

không khiến Steve nổi giận: cần phải

làm gì với “một Steve khác”, người

sắp trở nên ngạo mạn và xấu tính?

Đó là một cách tiếp cận khéo léo

giúp cả hai có thể hợp tác bên nhau

trong mấy năm liền. Nhưng cuối

cùng “Steve khác” đó đã giành phần

thắng: Steve liên tục quấy rầy

Thomas, thúc giục cô phải cắt đứt

mọi liên lạc với bất kì phóng viên

nào chỉ trích anh. Thomas bỏ việc

vào năm 1993, vài tuần sau khi Jobs

nhắn tin cho cô ấy ba lần liền giữa

lúc cô đang tham dự lễ nhậm chức

của Tổng thống Bill Clinton tại

https://thuviensach.vn

Washington, D.C.

SAU MỘT trong những cuộc họp

ban giám đốc những ngày đầu ở

NeXT, Steve đã kéo giám đốc tài

chính, Susan Barnes sang một bên.

“Khi cuộc đời tôi kết thúc”, anh nói

với cô ấy, “mọi người sẽ nhớ đến tôi

vì tất cả những thứ sáng tạo đó.

Nhưng sẽ chẳng ai biết rằng tôi thực

sự biết cách điều hành một doanh

nghiệp”.

Khi Steve khởi xướng NeXT,

đúng là anh ấy biết một vài yếu tố

https://thuviensach.vn

cần thiết để điều hành một công ty

máy tính. Dẫu có đôi lúc gây ra phiền phức, anh vẫn là một nhà thúc

đẩy mạnh mẽ và một nhà cải cách

không ngừng nghỉ. Anh ấy thể hiện

bản thân là một người đàm phán

hiệu quả với nhà cung cấp, minh

chứng qua việc thường xuyên lấy

được giá tốt hơn mức thị trường cho

Apple trong những ngày đầu thành

lập. Anh ấy còn có thể tổng hợp

những ý tưởng lớn, nhìn thấy được

cách kết hợp những công nghệ khác

nhau vào một thứ gì đó để tạo ra

tổng thể lớn hơn. “Anh ấy biết các

thuật ngữ về hàng tồn kho, hiểu

được cơ chế đầu tư vốn, biết đến

dòng tiền”, Barnes nói. “Anh ấy hiểu

https://thuviensach.vn

được điều này và việc thành lập Apple đã dạy anh những kiến thức

mà bạn có thể ‘ thử’ để dạy một thạc

sĩ quản trị kinh doanh. Nhưng thực

sự là anh ấy đã biết về chúng.

[Chúng là] những kỹ năng sinh tồn”.

Steve thèm muốn có được sự

công nhận của mọi người về điều này

và thường xuyên nói về việc anh đã

quản lý NeXT tốt như thế nào, đã

học hỏi được gì từ những sai lầm của

Apple trong những năm tự do phát

triển. “Đây thực sự là lần thứ ba đối

với tôi và một số người khác ở

NeXT”, anh ấy nói với tôi. “Khi còn

ở Apple, chúng tôi mất một nửa thời

https://thuviensach.vn

gian để sửa chữa những thứ hỏng

hóc, đó có thể là bản kế hoạch về

quyền sở hữu chứng khoán của nhân

viên, hệ thống đánh mã số linh kiện,

hay một phương pháp sản xuất sản

phẩm. Ở NeXT, chúng tôi có lợi thế

là đã có kinh nghiệm trong việc gây

dựng một công ty đi lên từ con số 0

tới con số 2 tỉ đô la, và trước một số

vấn đề phức tạp, chúng tôi có thể

trực tiếp bước vào cuộc thảo luận lần

thứ ba mà không cần phải trải qua

lần một hay lần hai. Điều này cho

chúng tôi sự tự tin nhất định để mạo

hiểm hơn. Chúng tôi làm việc thông

minh hơn rất nhiều. Chúng tôi suy

nghĩ thông suốt hơn, nên chúng tôi

làm được nhiều việc hơn mà đỡ tốn

https://thuviensach.vn

công sức hơn.”

Điều này nghe có vẻ ổn. Nhưng

phần nhiều chỉ là sự dối trá và tự lừa

bịp. Khi khởi xướng Apple, Steve

không nghĩ bản thân có thể điều

hành công ty – ít nhất là đã có lúc,

anh ấy tự nguyện dựa dẫm vào các

cố vấn và ông chủ. Tuy nhiên, giờ thì

anh hành động như thể mình đã biết

mọi thứ, từ việc trả lương cho nhân

viên, kỹ thuật cho đến marketing và

sản xuất. Anh ấy đang có ý định tự

mình làm tất cả mọi thứ ngay trong

thời gian này. Các bạn có thể thấy

được điều đó qua ngôn ngữ cơ thể

của Steve. Mỗi khi có người liến

https://thuviensach.vn

thoắng về một chủ đề mà anh biết rõ

– rõ hơn bất kỳ ai, theo anh nghĩ –

anh đều quay đi, gõ gõ chân, ngồi

không yên trên ghế và cư xử như

một thiếu niên ẩm ương đang chịu

đựng sự giày vò thể chất cho đến khi

anh có thể ngắt lời và đưa ra ý kiến

của mình. Và tất nhiên, chẳng ai

trong buổi họp lại cảm thấy xa lạ với

cách hành xử này của Steve.

Đòi hỏi hống hách muốn được

tham gia vào mọi thứ của Steve – để

thực hiện một cách chính xác

“20.000 quyết định” kia – đã kìm

hãm mọi người. Sự quản lý quá kỹ

lưỡng này là ví dụ tiêu biểu cho thực

tế rằng, trong giai đoạn đó của sự

https://thuviensach.vn

nghiệp, Steve không hề biết cách ưu

tiên những vấn đề mang tính tổng thể. Hãy nhớ lại anh đã muốn nhóm

của mình quyết định về ưu tiên hàng

đầu của NeXT như thế nào trong

buổi thảo luận đầu tiên ở bãi biển

Pebble: máy móc tốt, giao hàng

đúng hẹn hay là giá dưới 3.000 đô

la? Đây là một câu hỏi sai lầm.

NeXT bắt buộc phải làm cả ba việc

đó. Nhưng Steve đã không thể giúp

công ty của mình tập trung vào

những vấn đề cốt lõi khi mà chính

anh còn không tập trung một cách

hiệu quả.

Steve không có khả năng quản lý

hiệu quả nguồn vốn mà anh đã huy

https://thuviensach.vn

động được. NeXT được Steve cấp 12

triệu đô la chia làm hai giai đoạn, được Carneige Mellon và Stanford

đầu tư mỗi trường 660.000 đô la,

cùng với 20 triệu đô la từ H. Ross

Perot, một doanh nhân cá tính đã

quyết định chống lưng cho NeXT

sau khi xem xong đoạn phóng sự của

Doanh nhân khởi nghiệp. (“Tôi đã

ngấu nghiến từng câu nói của họ”,

Perot nói say sưa trên tạp chí

Newsweek. ) Những khoản đầu tư đó

đã giúp công ty non trẻ làm mãi

không ra sản phẩm này được định

giá quá cao, ở mức 126 triệu đô la

vào năm 1987. (Hai năm sau, hãng

sản xuất máy ảnh và máy in của

Nhật, Canon góp thêm 100 triệu đô

https://thuviensach.vn

la nữa, nâng tổng giá trị của công ty lên 600 triệu đô la). Steve đón nhận

những khoản đầu tư như một minh

chứng cho khả năng của anh. Tiền

của Carnegie Mellon và Stanford

chứng tỏ rằng các trường học đang

trông ngóng chiếc máy tính của anh.

Sự chống lưng của Perot càng làm rõ

hơn quy mô của thị trường tiềm

năng và là bằng chứng cho thực tế

rằng những doanh nhân có tư tưởng

đổi mới nhất đã hiểu được sự vĩ đại,

tiềm lực và sự trưởng thành của

Steve. Perot thề rằng mình đã xem

xét vụ đầu tư này một cách cẩn

trọng: “Đây sẽ là địa ngục cho những

con hàu”, ông chia sẻ trong một bài

https://thuviensach.vn

báo viết về thương vụ trên tờ

Newsweek, tự ví bản thân theo một

cách bình dân với những hạt cát

đang kích thích con hàu tạo ra ngọc.

Nhưng trong thực tế, Perot không

tham gia cùng với người mà ông coi

là một thần đồng. Nhiều năm trước,

ông đã quyết định không đầu tư quá

sớm vào Microsoft, đánh mất hàng

tỉ đô la khi cổ phiếu của công ty này

lên vùn vụt, và lần này, ông quyết

tâm đánh cược vào một trong những

thiên tài về kỹ thuật đến từ Bờ Tây.

Steve hứa sẽ trở thành một quản gia

chi tiêu một cách cẩn trọng. Trong

đoạn phim Doanh nhân khởi

nghiệp, anh ấy liên tục thúc giục

https://thuviensach.vn

nhân viên tiết kiệm nguồn lực, khi có ý kiến phàn nàn về mức giá thuê

phòng khách sạn mà họ được hưởng.

Dù đã chứng kiến Steve ném tiền ra

ngoài cửa sổ ở Apple, Barnes bắt đầu

hy vọng rằng Steve sẽ thay đổi. “Tôi

nghĩ Steve sẽ trở nên tốt hơn nếu đó

là tiền của anh ấy”, cô nhớ lại. “Ôi,

tôi đã sai rồi”.

Phần lớn những công ty khởi

nghiệp vĩ đại ở Thung lũng Silicon

đều bắt đầu bằng những thứ tinh

gọn và đơn giản. Lợi thế của họ so

với những công ty lâu năm là họ có

thể tập trung vào một sản phẩm hay

một ý tưởng duy nhất. Không bị

https://thuviensach.vn

vướng víu bởi nạn quan liêu, cũng

như không phải bảo vệ di sản của các sản phẩm cũ, một nhóm nhỏ các tài

năng có thể tự do tấn công một quan

niệm bằng tốc độ và trí tuệ thông

minh. Hăm hở làm việc cả trăm

tiếng đồng hồ một tuần, những nhân

viên này không muốn gì hơn là công

ty thanh toán cho họ các hóa đơn và

để họ tự do làm việc. Họ biết rằng

nếu họ thực hiện ý tưởng của mình

một cách thành công đến mức công

ty trở nên lớn mạnh, đến một lúc

nào đó, họ sẽ phải đối mặt với tính

nghiêm ngặt và sự căng thẳng trong

một tập đoàn. Nhưng nhìn chung,

đó là nỗi lo lắng mà sau này mới cần

giải quyết. Còn lúc bắt đầu, việc

https://thuviensach.vn

khoác lên mình bộ trang sức của tập đoàn có thể ngăn cản và làm xao

nhãng công việc ám ảnh tạo ra một

vật thể mơ ước.

Như những gì anh ấy giải thích

cho Nocera, Steve yêu thích tinh

thần khởi nghiệp. Nhưng sau khi

làm việc tại Apple, định nghĩa của

anh về tính tinh gọn và tiết kiệm đã

thay đổi. “Sống tằn tiện là điều khó

khăn đối với Steve khi anh ấy từng

có đời sống cao sang ở đó”, Barnes

nói. Jobs đã tận hưởng những lợi ích

từ nguồn lực và quy mô của Apple,

từ năng lực sản xuất khác thường và

ngân sách marketing dồi dào của

https://thuviensach.vn

công ty. Mặc cho những gì anh ấy đã

nói về ý muốn lặp lại những trải nghiệm với Apple II và Mac, điều

mà Steve thực sự muốn ở NeXT

chính là tinh thần khởi nghiệp trong

chiếc gara ô tô cùng với sự an toàn,

địa vị và những lợi ích của một công

ty có mặt trong danh sách 500 công

ty lớn nhất Hoa Kỳ. Đó không phải

là sự kết hợp mà anh có thể đạt

được.

Dấu hiệu hoang phí đầu tiên đến

khá sớm, khi Steve trả Paul Rand

100.000 đô la cho chiếc logo được

thiết kế tuyệt đẹp của NeXT. Việc

chọn Rand thiết kế logo đã biểu lộ

tham vọng của Steve: chiếc logo nổi

https://thuviensach.vn

tiếng nhất của Rand hiện nay vẫn

được hãng IBM sử dụng. Uy tín của Rand lớn đến mức mà Steve đồng ý

với các điều khoản nghiêm ngặt rằng

tất cả những gì anh có từ số tiền

trăm nghìn đô la kia chỉ là một bản

vẽ nháp duy nhất – dù Steve có sử

dụng nó hay không thì anh cũng

mất tiền. May thay, Jobs thích tất cả

mọi thứ của chiếc logo. Anh ấy yêu

nó, yêu cái cách nó được trình bày

trong cuốn sách nhỏ trang nhã giải

thích cặn kẽ Rand đã nảy ra ý tưởng

thiết kế độc đáo đó như thế nào, bao

gồm những dụng ý về mặt triết lý

cho chữ e viết thường và bốn màu

sắc sinh động đặt trên nền màu đen.

Vào cái ngày mà các thành viên của

https://thuviensach.vn

NeXT nhận được cuốn sách, Lewin đã liên tưởng tới lần đầu tiên gặp

Steve năm 1977 khi anh còn là nhân

viên bán hàng cho Sony trong một

văn phòng gần trụ sở của Apple trên

đại lộ Stevens Creek. Lewin nhớ lại

hình ảnh Steve đã vuốt ve say đắm

những tài liệu bán hàng của Sony,

anh ghi chú cẩn thận nguyên liệu

làm giấy và các thiết kế chuyên

nghiệp: “Steve rất mê Sony đúng

không? Tại sao mọi người lại trả

thêm 15% để mua sản phẩm của

Sony? Steve bước vào văn phòng của

chúng tôi, nhìn và sờ mó vào đống

giấy, vật liệu được Sony sử dụng để

in sách vở quảng cáo. Đó không phải

https://thuviensach.vn

là sản phẩm, đó là một thứ cảm giác sờ mó được, chính bề mặt bên ngoài

và cách thể hiện đã thu hút sự chú ý

của Steve”. Nhưng NeXT mới khởi

nghiệp, không phải là một công ty

thành công và già dặn với doanh thu

hàng tỉ đô la như Sony, một tập

đoàn mà đối với họ, cuốn sách nhỏ

bé kia chỉ là một sự chi tiêu vặt

vãnh.

Chi tiêu phung phí sớm trở

thành quy trình hoạt động chuẩn

mực ở NeXT, nhất là khi nó lan tới

trụ sở công ty. Văn phòng Palo Alto

nổi bật lên với đồ đạc đắt đỏ, được

thiết kế theo đơn đặt hàng riêng,

https://thuviensach.vn

những bức ảnh đen trắng của Ansel

Adams và một khu bếp ốp đá hoa

cương. Và khi NeXT chuyển đến

những văn phòng lớn hơn ở thành

phố Redwood năm 1990, không có

một thứ gì sơ sài. Hành lang trưng

bày những chiếc đi văng dài, bọc da

căng phồng nhập khẩu từ Ý. Gây ấn

tượng nhất chính là cầu thang lơ

lửng được thiết kế bởi kiến trúc sư

nổi tiếng thế giới I. M. Pei, người đã

thiết kế lối vào hình kim tự tháp

bằng kính tại bảo tàng Lourve được

mở cùng trong năm đó. Chiếc cầu

thang này là nguồn cảm hứng say

đắm cho những chiếc cầu thang phô

trương hiện đang tô thêm vẻ duyên

dáng cho một số cửa hàng bán lẻ của

https://thuviensach.vn

Apple.

Sự vung tay quá trán của Steve đã

lan ra khắp công ty. “Hệ thống

thông tin của chúng tôi”, anh ấy tự

hào nói với tôi vào năm 1989, “được

thiết kế cho một công ty có mức

doanh thu hàng năm là một tỉ đô la”

(doanh thu năm 1989 của NeXT

không quá một vài triệu đô la, kém

ít nhất 100 lần cái mốc một tỉ đô la

đó). Nhưng anh ấy bào chữa cho việc

tiêu xài bằng lời giải thích rằng anh

đang tạo ra cơ sở vật chất ban đầu

cho một công ty nằm trong danh

sách 500 công ty hàng đầu thế giới

của tạp chí Fortune. Không giống

https://thuviensach.vn

Apple, anh ấy nói với tôi, “chúng tôi

có khả năng tính toán để đầu tư

trước ngay khi tiến hành công việc

lần đầu tiên. Hãy tuyển những người

giỏi nhất, hãy động não tìm ý tưởng

và xác định chiến lược nhưng chỉ

thực hiện một lần thôi. Phải làm tốt

sao cho nó có hiệu quả trong suốt

nhiều năm. Chi phí ban đầu có tăng

lên đôi chút, nhưng lợi ích mang lại

sẽ gấp rất nhiều lần trong những

năm tiếp theo”.

Chi tiêu của Steve tập trung vào

cơ sở sản xuất hiện đại nhất để chế

tạo đều đặn máy tính NeXT – một

nhà máy được thiết kế để khiến cả

thế giới phải thèm muốn. Cách

https://thuviensach.vn

thành phố Redwood 24 km dọc theo

vùng vịnh, nhà máy đặt tại Fremont, tuy nhỏ nhưng là một kì quan. Steve

đã đưa tôi đi tham quan một vòng

địa điểm sản xuất, ngay trước khi nó

đi vào hoạt động năm 1989. Công

xưởng gần như trống rỗng; Steve giải

thích rằng nó được thiết kế để vận

hành với một số ít nhân viên. Anh

ấy tự hào về từng chi tiết khi chỉ về

phía những con robot và máy móc

được sơn lại theo tông màu xám như

ý muốn của anh. Khu vực sản xuất

có kích cỡ bằng một nhà hàng lớn.

Nó dường như chỉ được cái mã bên

ngoài – một cái vỏ rỗng chỉ để trưng

bày – nhưng Steve xác nhận rằng nó

có thể sản xuất tới 600 máy một

https://thuviensach.vn

ngày, con số này tương đương với, vâng, một tỉ đô la doanh thu từ phần

cứng trong một năm.

Nơi này do một đội kỹ sư hệ

thống sản xuất thiết kế – trong một

thời gian ngắn, có nhiều tiến sĩ làm

việc cho bộ phận sản xuất của NeXT

hơn cho nhánh phần mềm. Đó là

một nhà máy linh hoạt, có khả năng

phục vụ một cách đều đặn cho sự

phối hợp sản xuất tức thời. Người

máy sẽ xử lý phần lớn công việc đòi

hỏi sự khéo léo tuyệt đối, bao gồm

cả một số công việc lắp ráp mà Woz

và Jobs từng tự thực hiện khi chế tạo

Apple I: Họ đặt các con chip vào

https://thuviensach.vn

bảng mạch, hàn các chi tiết cố định,

kiểm tra và đo đạc để đảm bảo

không có gì sai sót. Con người sẽ

can thiệp vào bước kiểm tra và lắp

ráp cuối cùng, rồi ghép các bảng

mạch vào các vị trí phù hợp trong

khối Magiê.

Steve đã đúng – nơi này quả là

một tuyệt phẩm. Bấy giờ là thời

điểm các nhà sản xuất Nhật Bản đã

đánh bật hầu hết các công ty Mỹ ra

khỏi ngành gia công chất bán dẫn và

chúng trở thành những bài học thực

tiễn cho các hãng chế tạo ô tô tại

Detroit. Anh hy vọng rằng nhà máy

còn đang trong giai đoạn sơ khai của

mình sẽ chứng tỏ cho thế giới thấy

https://thuviensach.vn

rằng các nhà sản xuất công nghệ cao

của Mỹ vẫn có thể vượt trội hơn.

Quan trọng hơn, anh cảm nhận rằng

sự hoàn hảo của nơi sản xuất và sự

tập trung tới mức ám ảnh của anh

vào mọi chi tiết đã gửi một thông

điệp đến các nhân viên: Nếu hướng

tới sự hoàn hảo trong mọi thứ bạn

tạo ra, bạn sẽ đạt được những kết

quả ngoài sức tưởng tượng.

Đó là một nguyên tắc thú vị.

Nhưng nó không thể biện hộ cho

việc lạm dụng tiêu xài vào một nhà

máy sản xuất hiện đại để chế tạo

những chiếc máy tính mà chưa ai có

nhu cầu. Steve có thể dễ dàng thuê

ngoài công đoạn sản xuất. Cuối

https://thuviensach.vn

những năm 1980, nền công nghiệp

máy tính đã lớn mạnh và xuất hiện một số lượng lớn các nhà sản xuất

theo hợp đồng ngay tại Thung lũng

Silicon có khả năng dựng lên một

sản phẩm có yêu cầu khắt khe như

máy tính NeXT. Chi phí sẽ giảm

thiểu đi rất nhiều. Bất chấp tất cả

những vẻ đẹp của nó, từ khung cảnh

lôi cuốn bên ngoài tới những chiếc

bàn di động được chạm trổ công phu

dùng để đặt các linh kiện máy tính

trong quá trình lắp ráp, nhà máy

NeXT hóa ra lại là một hố tử thần.

Đừng nói đến việc sản xuất 600 máy

vi tính một ngày, nhà máy thậm chí

còn chưa bao giờ sản xuất quá 600

máy trong một tháng.

https://thuviensach.vn

VỀ MẶT LÝ THUYẾT mà nói, sẽ

chẳng có gì sai với một nhà máy sản

xuất hiện đại, một văn phòng tuyệt

vời cho nhân viên hay một logo tinh

tế. Chỉ là hết quyết định này đến

quyết định khác, Steve đều thất bại

khi tính toán sự cân bằng trong các

lựa chọn kỳ cục của mình. Steve

không phân biệt được cái chính, cái

phụ. Với vai trò là Tổng giám đốc

điều hành của một công ty còn non

nớt, đây là trách nhiệm trọng yếu

của anh. Tại NeXT, anh đã thất bại

hoàn toàn khi thực hiện điều này.

Ví dụ như, Steve https://thuviensach.vn

sớm có quyết

định rằng máy tính NeXT nên có

một ổ đĩa quang để lưu trữ thông tin

thay vì ổ cứng tiêu chuẩn. Ổ đĩa

quang có hai ưu điểm lớn: Những

chiếc đĩa quang có thể lưu trữ lượng

thông tin lớn gấp 200 lần ổ cứng

thông thường lúc bấy giờ và chúng

có thể tháo ra được. Steve rất ủng hộ

ý tưởng rằng về cơ bản, những người

bình thường đều có thể lưu trữ,

mang theo mọi thứ trong cuộc đời

mình dưới dạng dữ liệu, chỉ cần

chuyển từ máy tính này sang máy

tính khác có trang bị ổ đĩa quang.

Có vẻ như anh muốn thực hiện ý

định không tưởng giúp mọi người

mang theo thông tin quan trọng bên

https://thuviensach.vn

mình. (Tất nhiên, ngày nay, chúng ta có thể truy cập nhiều dữ liệu hơn

từ điện thoại thông minh hay máy

tính bảng, nhưng dữ liệu tập trung ở

một nơi gọi là “đám mây”.) Tuy

nhiên, việc lựa chọn ổ đĩa quang gặp

khá nhiều vấn đề, chủ yếu là ổ đĩa

đọc thông tin từ đĩa rất chậm. Steve

đã chọn một tầm nhìn – tiềm năng

lưu trữ dồi dào – thay vì nhu cầu

thực sự của khách hàng – tính tiện

dụng của việc truy cập nhanh. Khi

máy tính NeXT xuất hiện tại các cửa

hàng bán lẻ vào cuối năm 1989,

những đối thủ cạnh tranh như Sun

đã may mắn đánh bại kẻ lề mề bằng

những chiếc máy sử dụng ổ cứng của

https://thuviensach.vn

họ.

Nhiều tính năng của máy tính

NeXT dường như có dụng ý chủ yếu

là làm lóa mắt khách hàng. Giống

như một máy tính cá nhân theo tiêu

chuẩn, máy tính NeXT có bốn thiết

bị: bàn phím, chuột, khối máy tính

và màn hình. Chịu trách nhiệm

thiết kế là Hartmut Esslinger, một

nhà thẩm mỹ công nghiệp người

Đức từng làm việc cùng Steve trong

dự án Mac đầu tiên. Esslinger là một

lựa chọn đắt đỏ khác, một nhà thiết

kế tầm cỡ thế giới và cứng đầu chẳng

kém gì Steve. Anh đòi hỏi một khối

lập phương đúng nghĩa, với các góc

https://thuviensach.vn

cạnh sắc nét, đối lập với những

đường cong rất nhỏ trên cạnh ngoài máy tính của các nhà sản xuất khác,

trong đó có Apple. Những đường

cong trên máy tính thông thường

không hẳn là sự lựa chọn có tính

thẩm mỹ mà chỉ để thích ứng với

thực tế sản xuất. Tạo ra một khối lập

phương hoàn hảo với những đường

nét sắc cạnh đòi hỏi phải có những

khuôn đặt riêng tốn kém và chỉ một

cửa hàng chuyên kim khí ở Chicago

mới đáp ứng được. Esslinger và

Steve đều nhất quyết làm vỏ máy

bằng chất liệu magiê, đắt hơn nhiều

so với chất dẻo. Giống như Jobs đã

chọn hợp kim nhôm cho vỏ của

Apple III tám năm về trước, việc sử

https://thuviensach.vn

dụng magiê cũng là một lựa chọn bộc lộ khuyết điểm lớn. Magiê có

những ưu điểm nhất định so với

chất dẻo nhưng việc gia công hoàn

hảo lại khó hơn và dẫn đến nhiều sai

sót trong quá trình sản xuất.

Thiết kế một máy tính đầy chi

tiết như vậy khiến việc sản xuất với

giá thành 3.000 đô la hoàn toàn

không khả thi. Những nét trang trí

hoa mỹ này đội giá lên quá nhanh.

Lewin kể rằng: “Kế hoạch kinh

doanh yêu cầu một khối lập phương

với chi phí vật liệu là 50 đô la chưa

kể mạch chủ. Steve đã nung nấu ảo

tưởng mong muốn việc sơn vẽ phải

https://thuviensach.vn

cùng đẳng cấp với chiếc cần làm

bằng titan mà anh đã thấy trên chiếc máy quay đĩa có giá 4.000 đô la. Vì

vậy anh cử ba người tới General

Motors để học cách vẽ đó – Perot

nằm trong ban quản trị lúc đó và

GM vẽ trên kim loại giỏi hơn bất cứ

công ty nào trên thế giới. Cuối cùng

chúng tôi cũng hình dung ra cách

làm. Nhưng khối lập phương đó dự

tính sẽ có chi phí tổng cộng là 50 đô

la sao? Riêng việc trang trí đã tốn

từng đó tiền rồi. Thật là một điều

không tưởng tượng nổi.”

Kinh khủng hơn là một số đòi hỏi

về tính thẩm mỹ của Steve cho cả

phần bên trong chiếc máy tính. Đó

https://thuviensach.vn

phải là một thứ đặc biệt nổi bật.

Trong quy trình sản xuất tiêu chuẩn, các kỹ sư nhận được thông số kỹ

thuật của máy tính, họ thiết kế một

hệ thống các mạch điện đáp ứng

những nhu cầu này rồi sau đó mới

đánh vật với câu hỏi về kích cỡ và

hình dạng chính xác của bảng mạch.

Steve đã đảo trật tự quy trình này ở

NeXT. Anh yêu cầu George Crow và

đội ngũ kỹ sư phần cứng phải thiết

kế bảng mạch cho máy tính NeXT có

hình vuông vừa khít với hộp magiê.

Hình vuông là một cấu hình xa lạ

đối với các kỹ sư. Nhất quyết không

thay đổi hình dạng chính xác của

bảng mạch, Steve đã hạn chế khắt

khe khả năng của các kỹ sư trong

https://thuviensach.vn

việc tạo ra một sản phẩm giá rẻ mà vẫn đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ

thuật của máy tính. Anh đã phức tạp

hóa vấn đề một cách không cần

thiết, khiến công ty mất nhiều tiền

hơn cho việc trả lương cho nhiều kỹ

sư làm việc thêm giờ hơn để mang

lại một thiết kế mà thực ra chẳng có

ý nghĩa gì đối với sản phẩm cuối

cùng.

Hết lần này tới lần khác, Steve đã

thực hiện những lựa chọn có vẻ như

chính đáng khi đứng riêng rẽ nhưng

lại gây tổn hại đến sứ mệnh cốt yếu

của công ty. Steve đã sai lầm khi

tính toán thiệt hơn giữa các ý tưởng.

https://thuviensach.vn

Anh không thể chấp nhận được việc

không thể có mọi thứ chính xác theo cách mình muốn.

Một phần, đó là vì anh tin tưởng

vào những điều mà báo chí viết về

mình. Đối với giới truyền thông và

các nhà đầu tư của anh, anh là một

thiên tài. Ross Perot đã mô tả Jobs

như “một người đàn ông 33 tuổi với

50 năm kinh nghiệm kinh doanh”.

Anh không biết mình đã sai lầm ra

sao. Thư ký thương mại của Tổng

thống Ronald Reagan – Malcolm

Baldrige – đã gọi điện cho Jobs để

xin lời khuyên. Những tổng biên tập

của các tạp chí tiếng tăm nhất cũng

liên tục cử phóng viên của mình tới

https://thuviensach.vn

Bờ Tây để tìm hiểu xem Steve đang

nghĩ gì về đủ các loại chủ đề, không chỉ riêng điện toán và công nghệ.

(Tôi cũng có lần được phân công

theo đuổi Steve để phỏng vấn và đã

nghe anh trình bày đầy tự tin về

chính sách công nghiệp, cuộc cạnh

tranh với Nga, chiến tranh á phiện,

và vị tướng Manuel Noriega của

Panama.) Niềm say mê dành cho

công ty mới, vốn không phù hợp cho

một công ty khởi nghiệp chưa có

một sản phẩm nào có thể bước vào

ngành công ngiệp cạnh tranh khốc

liệt, càng củng cố cảm giác của chính

anh rằng anh được sinh ra để thực

hiện những điều vĩ đại. Ý thức về tài

năng và vận mệnh của bản thân

https://thuviensach.vn

khiến Jobs càng cảm thấy khó khăn khi gạt bỏ bất cứ ý tưởng nào của

riêng mình. Anh hành động như thể

mỗi một chi tiết anh đề xuất đều sẽ

tạo ra một sản phẩm đột phá, còn

các nhà sản xuất khác trong suy

nghĩ của anh chỉ tạo ra những thứ

tầm thường. Nhiều năm sau, Perot

thừa nhận rằng mình đã bị dụ dỗ.

“Một trong những sai lầm lớn nhất

tôi mắc phải đó là đem tiền giao cho

những gã miệng còn hôi sữa đó”,

ông nói.

Cũng vậy, Steve đã không thể

cưỡng lại việc theo đuổi tất cả những

thứ mà Apple có. Vì Apple có một

https://thuviensach.vn

logo đã trở thành biểu tượng, Steve

cũng cần một thứ gì đó cùng khả

năng và chủng loại tuyệt vời như thế.

Apple có một nhà máy sản xuất hiện

đại, vì thế công ty nhỏ của Steve

cũng xây dựng một nhà máy vô cùng

đắt đỏ có công suất tương đương.

Nỗi ám ảnh của anh với Apple dường

như luôn rỉ ra từ lỗ chân lông, dù

anh không còn muốn nhớ tới những

kẻ đã điều khiển mình. Lần đầu tiên

John Huey, khi ấy là Tổng biên tập

tạp chí Fortune tới thăm NeXT, ông

đang chờ ở hành lang thì Steve quay

về sau khi ăn trưa với những vị

khách khác. Không nhận ra Huey,

Jobs ngồi xuống một chiếc trường kỷ

đắt đỏ khác, dành 15 phút lật qua

https://thuviensach.vn

một vài tờ tạp chí và chỉ trích những quảng cáo “ngu xuẩn” của Apple

được tạo ra bởi những “gã ngốc”

đang điều hành đến tận bây giờ.

Một vài cây bút đã thử nhìn nhận

nỗi ám ảnh của Steve cùng sự khao

khát của anh về ánh hào quang và

thành công, là biện pháp tâm lý để

trả thù cha mẹ ruột đã ruồng bỏ

mình khi họ cho anh làm con nuôi.

Tuy nhiên, điều luôn khiến tôi phải

chú ý là, trong giai đoạn mà tính khí

trẻ con của Steve dữ dội nhất, anh

cũng chỉ là một đứa trẻ được nuông

chiều mà thôi. Thông minh, phát

triển sớm và tỉ mỉ, anh luôn bắt bố

https://thuviensach.vn

mẹ phải chiều theo ý mình, và kêu

inh tai như một con lừa bị thương khi mọi thứ không diễn ra theo ý

muốn. Khi trưởng thành, anh vẫn cư

xử theo đúng cách đó, đôi khi nổ

tung vì cáu giận. Tại NeXT, không ai

có thể kiểm soát được bản tính này

của anh. Trong khi những người tỉnh

táo và điềm tĩnh hơn như Lewin và

Barnes đều không đồng tình với anh

và đưa ra lời khuyên răn, anh lại

phớt lờ họ với thái độ thờ ơ và coi

thường. Nói về những ngày sau sự

xuất hiện lịch sử của Mac, Steve đã

nói với Joe Nocera: “Tôi nghĩ tôi

hiểu cảm giác ngóng chờ đứa con

được sinh ra của anh như thế nào”.

Không may cho đội ngũ của NeXT,

https://thuviensach.vn

trên nhiều phương diện, chính bản thân Steve vẫn chỉ là một đứa trẻ,

hơn là một vị phụ huynh biết cách

khuyến khích và chín chắn hơn.

CÁC QUYẾT ĐỊNH ĐỘC ĐOÁN của

Steve Jobs khiến những người dưới

quyền ở NeXT chết lặng và sự quản

lý vi mô chẳng để họ có chút yên ổn

nào. Anh điều động nhân viên làm

việc cả ban đêm lẫn cuối tuần. Anh

sẽ không lưỡng lự gọi tới nhà riêng

cho họ vào Chủ nhật hay ngày nghỉ

lễ nếu anh chợt phát hiện ra vấn đề

“khẩn cấp”. Và ngay cả các kỹ sư

https://thuviensach.vn

phần cứng hay phần mềm cũng phải

liên tục làm việc cho Steve Jobs.

Steve hiểu được cảm giác của họ.

Thực tâm mà nói, kỹ sư là những

chuyên gia giải quyết vấn đề. Họ tìm

tòi lối thoát khỏi rắc rối, đặc biệt là

trong những trường hợp khó nhằn

chưa có định hướng trước. Steve thử

thách họ qua những cách mà họ

không bao giờ tưởng tượng nổi.

Không ai trong ngành kinh doanh

máy tính lại có mục tiêu và kỳ vọng

quyết liệt như vậy, và cũng không ai

lại có vẻ quan tâm thái quá tới công

việc của họ như vậy. Ý tưởng tạo ra

một chiếc máy tính có thể thay đổi

toàn bộ quy trình đào tạo là rất mới

https://thuviensach.vn

mẻ, nhưng đối với các nhân viên cơ

khí và lập trình viên vô cùng tài năng của anh, ý tưởng tạo ra một

chiếc máy tính đặc biệt cho một ông

chủ đặc biệt là bắt buộc phải thực

hiện được.

Nhiều năm trôi qua, mọi chuyện

dần trở nên rõ ràng rằng mục tiêu

của Steve tại công ty máy tính NeXT

không chỉ gói gọn ở việc phục vụ thị

trường đại học. Lewin và đội ngũ

bán hàng của anh thu hút khách

hàng đến từ mọi loại hình kinh

doanh khác nhau, bằng suy nghĩ

rằng máy tính NeXT có thể biến đổi

môi trường làm việc trong công ty,

kết hợp sức mạnh của điện toán để

https://thuviensach.vn

thực hiện mô phỏng ba chiều, hay để

làm sáng tỏ nguồn dữ liệu thừa thãi qua khả năng kết nối dễ dàng với

người khác trên mạng lưới chung.

Một chiếc máy như thế, không

những hữu dụng cho giới trí thức

đang sống trong tháp ngà mà còn

cho cả các nhà phân tích ở phố Wall

hay giới lái buôn ở phố Main, thực

sự có tính đột phá. Bởi vậy ngay cả

khi công ty bị cuốn đi hết tháng này

qua tháng khác, năm này qua năm

khác mà không giao được sản phẩm

cuối cùng nào ra thị trường, nhiều

kỹ sư vẫn tiếp tục thực hiện những

công việc lớn lao và xem nó như một

nhiệm vụ cao cả hay một sự dốc sức

vì tình yêu. Các kỹ sư làm vương

https://thuviensach.vn

làm tướng tại NeXT. Họ sở hữu một khu riêng trong các trụ sở, được

trang bị một chiếc đàn piano lớn và

khóa chốt cẩn thận khiến các nhân

viên khác không thể vào được. Và

quả thực là, đội ngũ tuyệt vời gồm

những kẻ chỉ biết ăn ngủ với máy

tính của Steve đã tạo nên những kiệt

tác thiên tài.

Richard Crandall, giáo sư vật lý

đến từ Đại học Reed trở thành

trưởng ban nghiên cứu của công ty,

được tạo nhiều điều kiện thuận lợi

chỉ để xác định xem liệu điện toán

có thể mở rộng phạm vi của đào tạo

trình độ cao đến đâu trong các lĩnh

https://thuviensach.vn

vực như khoa học tính toán. Công

việc của anh tại NeXT đã tác động đến hàng thập kỉ nghiên cứu chuyên

sâu về mật mã, anh sau này trở

thành người đứng đầu Nhóm tính

toán cấp cao của Apple. Michael

Hawley, người vừa kết thúc một

chương trong sự nghiệp tại Học viện

Công nghệ Massachusetts – đã làm

việc với một nhóm người thân cận

để tạo ra thư viện số đầu tiên trên

thế giới, nơi chứa đựng từng tác

phẩm hoàn chỉnh của Shakespeare

hay từ điển trích dẫn Oxford. Cuối

cùng, khi sản phẩm ra mắt, máy

tính NeXT dễ dàng xử lý đa tác vụ,

cung cấp nhiều cách đơn giản để

đính kèm tài liệu vào thư điện tử,

https://thuviensach.vn

cùng với giao diện người dùng trực giác rất thuận tiện để kết nối mạng.

Điều quan trọng nhất là Jobs đã

thuyết phục được tài năng phần

mềm trẻ tuổi Avie Tevanian của

trường Đại học Carnegie Mellon

University (CMU) đến làm cho

NeXT thay vì Microsoft. Tại CMU,

Tevanian đã nghiên cứu Mach –

phiên bản được cải tiến từ UNIX,

một hệ điều hành mạnh mẽ cho các

máy trạm. Đến NeXT, anh trở thành

nhà phát triển chính của Bud

Tribble làm việc trên hệ điều hành

máy tính gọi là NeXTSTEP. Nhiều

năm trời, Tevanian vẫn bật máy tính

https://thuviensach.vn

hàng ngày để tính tổng giá trị cổ

phiếu đáng ra anh được hưởng nếu tới làm việc tại Microsoft. Tuy vậy,

anh yêu thích công việc này, một

phần là vì Jobs tín nhiệm tài năng

thiên bẩm của anh, đồng thời trao

cho anh trách nhiệm to lớn ngay khi

anh bước vào cửa công ty.

Steve đã nhắc rất nhiều lần về sự

khác nhau giữa NeXT và các hãng

sản xuất máy trạm truyền thống

khác, đó chính là công ty anh chú

trọng vào phần mềm hơn hẳn. Hệ

điều hành NeXTSTEP mà Tribble và

Tevanian đã phát triển thực sự rất

tao nhã; theo đúng phong cách của

Jobs, nó khoác một bộ cánh thân

https://thuviensach.vn

thiện, lộng lẫy lên hệ điều hành mà

trước đó chỉ có các kỹ sư mới có khả

năng giải mã. Và Steve đã nhận ra

rằng kỹ thuật được gọi là “Lập trình

hướng đối tượng” (gọi tắt là OOP) có

tiềm năng rất lớn trong việc giúp các

nhà phát triển giảm bớt lượng thời

gian cần thiết để viết ra các ứng

dụng. Nhóm Tevanian đã tạo ra một

bộ công cụ hỗ trợ OOP mang tên

WebObjects, sau này trở thành sản

phẩm đem lại lợi nhuận cho NeXT.

Sau sự bùng nổ của mạng Internet,

bộ công cụ đã chứng minh được khả

năng trợ giúp tuyệt vời cho các công

ty có mong muốn xây dựng các dịch

vụ dựa trên nền tảng Web một cách

nhanh chóng. Ngày càng phụ thuộc

https://thuviensach.vn

vào năng lực của Tribble và

Tevanian, Steve càng kiểm soát họ

một cách tàn bạo. Vợ của Tribble –

Susan Barnes nhớ lại: “Ban đầu,

Bud hay than phiền về việc liên tục

bị Steve thúc ép phải cho anh ấy

xem Bud đang thực hiện công việc

gì, ngay trên màn hình. Bud nói với

tôi: ‘Steve có thể hét lên rằng mặt

trời không nên mọc từ phía Đông.

Nhưng mặt trời luôn mọc ở phía

Đông, và phải mất nhiều thời gian

để phần mềm này có thể hiển thị

một thứ gì đó trên màn hình. Tôi

biết anh ấy là người thích đón nhận

mọi thứ một cách trực quan, tôi biết

anh ấy có thể nhìn theo cách đó, và

https://thuviensach.vn

tôi biết anh ấy rất bực dọc khi phải nhìn vào những dòng code. Nhưng

cuộc sống là vậy!’”

Tevanian, người trông giống như

một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp

với mái tóc đen xoăn, đôi mắt sâu

hoắm và khung người lực lưỡng, cho

biết: “Công ty này nhỏ đến nỗi ai

cũng biết nhau cả. Tôi thường làm

việc muộn vào buổi tối, Steve ghé

qua và tôi chỉ cho anh ấy xem

những gì tôi đang tiến hành, rồi sau

đó anh ấy sẽ hét lên và quát tháo

tôi, rằng nó thật tệ và chỉ là thứ vớ

vẩn. Nhưng rốt cuộc, có hàng tá thứ

mà tôi biết là anh ấy chẳng hề hiểu.

https://thuviensach.vn

Steve cũng biết anh ấy không hiểu

được nó, vì vậy giữa chúng tôi đã hình thành một sự tôn trọng lẫn

nhau, nhờ nó tôi có thể chịu đựng

phần nào sự chỉ trích của anh ấy, bởi

Steve cũng thực sự lắng nghe tôi khi

tôi có điều muốn nói. Chúng tôi đã

tiến hành công việc một cách thuận

lợi”.

Trước kia tại NeXT, Steve nói

rằng điều quan trọng nhất mà anh

có thể làm là “xây dựng một công ty

vĩ đại”. Cảm nghĩ đáng khâm phục

đầy tiềm năng này đã biến thành

một nỗ lực ngốc nghếch và mơ hồ,

thậm chí là một sự quẫn trí khác.

Đôi khi ý định tốt đẹp của Steve có

https://thuviensach.vn

thể dẫn tới sự tự lừa dối tiềm thức

sâu sắc, ở đó những vấn đề tầm

thường lại hiện ra to lớn hơn tất

thảy, còn thực tại căn bản lại bị giấu

đi dưới lớp màn che.

STEVE ĐÃ CỐ GẮNG trở thành một

ông chủ tốt. Chẳng hạn, anh tổ chức

các buổi “Dã ngoại gia đình” thường

niên tại công viên Menlo cho nhân

viên. Ở đó có những trò giải trí cuối

tuần dành cho trẻ em, diễn hề, chơi

bóng chuyền, làm bánh mì kẹp, hay

thậm chí cả mấy trò tự nghĩ ra như

chạy đua buộc chân trong bị. Nhận

lời mời của anh, tôi đã cùng đứa con

https://thuviensach.vn

gái năm tuổi, Greta, tham gia một

lần vào năm 1989. Steve đi chân không, ngồi kế bên tôi trên một đụn

cỏ và trò chuyện cả tiếng đồng hồ

trong khi Greta một mình đi xem

đoàn xiếc Pickle Family Circus, một

nhóm hài kịch biểu diễn nhào lộn và

tung hứng của Bay Area mà Steve đã

thuê về. Thỉnh thoảng, nhân viên

của NeXT lại tiến tới để cảm ơn anh

đã tổ chức bữa tiệc. Chúng tôi nói

một chút về công việc của Steve,

nhưng hầu như anh chỉ luôn miệng

nói về tầm quan trọng của các gia

đình đối với NeXT và có bao nhiêu

gia đình ở Pixar, một nhóm nhỏ

chuyên làm về đồ họa mà anh đã

mua lại từ George Lucas. Đôi chỗ

https://thuviensach.vn

trong lời Steve nói là vô nghĩa, nhưng đôi chỗ cũng phản ánh một

thực tế rằng anh đang vật lộn với vấn

đề về trách nhiệm làm cha. Tận

trong sâu thẳm, anh đã cảm thấy hối

tiếc về gia đình của riêng anh. Steve

ngày càng dành nhiều thời gian hơn

cho con gái Lisa, một quá trình hòa

giải không bao giờ thành công trọn

vẹn, nhưng cuối cùng cũng đạt được

bước tiến là con gái tới sống cùng

anh trong suốt thời kì học phổ

thông. Tôi có cảm giác rằng anh coi

những cuộc picnic đó như một minh

chứng thực tế rằng anh có thể là một

người cha tốt, nếu không phải là đối

với con gái thì chí ít cũng là đối với

https://thuviensach.vn

nhân viên của mình. “Tôi nghĩ anh ấy nhìn nhóm người tụ tập và nghĩ,

‘Chúa ơi, tôi không chỉ gánh vác

những nhân viên này, tôi còn đang

gánh vác cả gia đình của họ’”, Barnes

nói: “Điều đó khiến anh ấy thấy áp

lực hơn”.

Trách nhiệm làm cha lớn dần

trong Steve đã tạo thành cơ sở cho

những nỗ lực để anh phát triển tình

bạn với một số giám đốc thân cận.

Khi Tribble và Barnes sinh con đầu

lòng, Steve đã lặng lẽ tới bệnh viện

hàng tiếng đồng hồ để thăm. “Steve

rất muốn có dáng vẻ của một người

cha”, Jon Rubinstein, người gia

https://thuviensach.vn

nhập NeXT năm 1991 và cuối cùng

thay Rich Page quản lý bộ phận

phần cứng, nhớ lại: “Anh ấy chỉ hơn

tôi một tuổi. Nhưng cách anh ấy thể

hiện mình như một người cha trông

rất buồn cười bởi anh biết đấy, anh

ấy nghĩ mình am hiểu cuộc sống

hơn bất kỳ ai khác. Và anh ấy luôn

muốn biết về đời sống cá nhân của

tôi”.

Tuy nhiên, khi Steve cố gắng trí

thức hóa hay thể chế hóa cảm giác

làm cha của mình, anh thường thực

hiện nó theo cách hời hợt và sơ sài.

Như một phần của quá trình “xây

dựng một công ty vĩ đại”, Steve đã

thực hiện một cuộc thử nghiệm xã

https://thuviensach.vn

hội lý tưởng mà anh gọi là “Công ty

mở”. Lương được trả theo từng mục, sao cho bất cứ ai có cùng chức danh

đều được trả mức lương bằng nhau.

Và thông tin về lương bổng luôn để

mở cho tất cả mọi người. Steve từng

xác nhận với tôi rằng đó chính là

minh chứng cho cam kết của anh sẽ

đối xử công bằng với tất cả mọi

người trong công ty. Sau đó anh bắt

đầu đoạn độc thoại “chân thành” mà

anh đã chuẩn bị cho giây phút đặc

biệt đó:

“Chính con người làm cho nhà

máy của chúng tôi hoạt động.

Chính con người viết phần

mềm, thiết kế máy móc. Chúng

https://thuviensach.vn

tôi sẽ không tìm cách để trở

nên to lớn hơn đối thủ mà phải

suy nghĩ nhiều hơn họ. Mỗi khi

tuyển một nhân viên là chúng

tôi đã đặt thêm một viên gạch

dựng xây tương lai.

Tuyển được đúng người chỉ là

bước khởi đầu – anh còn phải

xây dựng một công ty mở. Hãy

nghĩ về nó theo cách này: Khi

anh nhìn vào cơ thể mình, các

tế bào được chuyên môn hóa,

nhưng từng tế bào riêng biệt

đều có một kế hoạch chính cho

toàn bộ cơ thể. Chúng tôi cho

rằng NeXT sẽ trở thành một

https://thuviensach.vn

công ty tốt nhất có thể, nếu tất

cả mọi người làm việc ở đây

hiểu được toàn bộ kế hoạch

chính và sử dụng nó như thước

đo tiêu chuẩn khi đưa ra bất kỳ

quyết định nào. Đương nhiên sẽ

tồn tại rủi ro khi để mọi người

tiếp cận được với tất cả thông

tin của công ty và có thể dẫn

đến mất mát. Nhưng cái được sẽ

lấn át hoàn toàn cái mất.

Dấu hiệu dễ thấy nhất của Công

ty mở tại NeXT là chính sách

cho phép tất cả mọi người được

biết mức lương của người khác.

Có một danh sách ở phòng tài

chính và ai cũng có thể tới đó

https://thuviensach.vn

xem. Tại sao ư? Trong một công

ty điển hình, một giám đốc điển hình thường mất ba giờ mỗi

tuần vào các vấn đề thưởng

phạt. Hầu như ba giờ đó được

dành ra chỉ để làm rõ các tin

đồn thất thiệt và bàn tán trong

các điều khoản kín đáo về mức

thưởng liên quan. Trong công

ty của chúng tôi, các giám đốc

cũng sử dụng ba giờ đó, nhưng

là để bảo vệ một cách rất công

khai những quyết định mà

mình đã thực hiện và lý giải vì

sao chúng tôi lại quyết định

như vậy, đồng thời chỉ cho đội

ngũ nhân viên thấy họ cần làm

gì để đạt được mức thưởng như

https://thuviensach.vn

vậy. Vì thế chúng tôi có xu

hướng xem ba giờ đồng hồ đó

như cơ hội đào tạo.”

Việc nói về Công ty mở giúp

Steve có một phương tiện để khoác

lên NeXT sự lộng lẫy của chủ nghĩa

khác biệt về phương diện đạo đức.

Nhưng hành động của anh sớm phủ

nhận lời nói. Vào thời điểm anh nói

điều này với tôi, thực tiễn đã phơi

bày ra sự nhăng cuội trong nội bộ

công ty. Đó là bởi vì Steve nhất định

phải chiêu mộ bằng được những

người xuất sắc trên thế giới, đặc biệt

là kỹ sư. “Trong hầu hết các ngành

kinh doanh, khác biệt giữa trung

https://thuviensach.vn

bình và tốt không vượt quá tỉ lệ 2-1”, Steve từng nói với tôi, “Giống như

việc anh đi tới New York và gặp tài

xế taxi tốt nhất trong thành phố,

anh có thể đến nơi nhanh hơn 30%

so với các tài xế taxi trung bình. Lợi

ích với tỉ lệ 2-1 có thể là khá lớn.

Trong lĩnh vực phần mềm, tỉ lệ thấp

nhất là 25-1. Khác biệt giữa lập trình

viên trung bình và xuất sắc ít nhất

cũng là như thế. Chúng tôi đã rất cố

gắng để tuyển được người giỏi nhất

trên thế giới. Và khi anh ở trong một

lĩnh vực mà phạm vi dao động ở

mức 25-1, thì anh bạn ạ, anh sẽ

thành công”.

https://thuviensach.vn

Quy trình tuyển dụng ở NeXT rất

khắt khe với nhiều vòng phỏng vấn.

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần

một câu nói “Không” của người

phỏng vấn là đủ để loại bỏ ứng viên.

Và luôn có một lượng dồi dào các

ứng viên tranh đua để giành cơ hội

làm việc với Steve Jobs. Đương

nhiên, ngay cả NeXT cũng không

thể tuyển được nhân viên ưu tú nếu

không có động cơ thúc đẩy mạnh mẽ

về mặt tài chính. Vì vậy Steve bắt

đầu tạo ra một số ngoại lệ cho một

vài ứng viên. Một số người nhận

được một khoản lót tay rất lớn. Một

số khác thì đơn giản là nhận được

mức lương cao hơn mức bình

thường. Và khi những thỏa thuận

https://thuviensach.vn

cửa sau bắt đầu ảnh hưởng đến bản danh sách chế độ lương bổng trong

phòng tài chính thì, một cách bất

thình lình nó bị giấu đi để mọi người

khó tìm thấy hơn.

Công ty mở không chỉ phi thực tế

về hậu cần và quản trị, mà về mặt

cảm xúc nó còn không đồng bộ với

hiện thực diễn ra trong môi trường

làm việc mang phong cách Steve

Jobs. Steve liên tục phá hoại tầm

nhìn về sự hòa hợp, yên bình và

bình đẳng mà anh đã hứa sẽ thúc

đẩy trước đó bằng những cơn giận

giữ, tính khí nóng nảy cùng khuynh

hướng áp dụng các phương pháp gây

https://thuviensach.vn

hấn-thụ động để ép buộc nhân viên

làm việc chăm chỉ hơn nữa. (Gây hấn-thụ động là một sự cố ý che giấu

cảm xúc tức giận. Nó đồng nghĩa với

việc sử dụng những hành vi khác

nhau để đáp trả lại người khác mà

người khác không nhận ra sự tức

giận nằm bên dưới.) Ở NeXT anh

cũng thất thường và lạm dụng lời nói

như ở mọi nơi khác trong suốt sự

nghiệp của mình. Hơn nữa, Steve là

một người mắng nhiếc bình đẳng,

anh thường xuyên la hét không

những các kỹ sư mà còn ban điều

hành và thậm chí là cả trợ lý hành

chính riêng của mình.

Nhóm thân cận của Steve dần

https://thuviensach.vn

hiểu được khi nào thì Steve tức giận,

tuy vậy điều đó cũng chẳng làm mọi thứ dễ dàng hơn. Tevanian nỗ lực

hết mình để bảo vệ các kỹ sư phần

mềm tránh khỏi cơn thịnh nộ của

Jobs bằng cách chắc chắn họ đã rời

khỏi văn phòng khi anh báo cho

Steve một sự trì hoãn trong kế

hoạch, hay một tính năng trong giao

diện người dùng mà anh yêu cầu

cuối cùng lại không hoạt động.

Barnes, người vốn quen với những

cơn thịnh nộ bất thình lình của

Steve khi còn làm cho Apple, đã có

chiến thuật rõ ràng cho bản thân và

nhân viên cấp dưới. “Khi anh ấy

điên lên và bắt đầu gào thét, tôi sẽ

gác máy. Anh ấy là người duy nhất

https://thuviensach.vn

mà tôi biết bạn có thể gác máy, sau đó nhấc lên rồi gọi lại và anh ấy sẽ

bình tĩnh hơn. Ý tôi là, nếu anh dập

máy khi đang nói chuyện với tôi, tôi

sẽ giết anh ngay. Nhưng với Steve,

nếu la hét không đem lại kết quả,

anh ấy sẽ ngưng lại. Theo một cách

khác, rời khỏi phòng và anh ấy sẽ

trở lại với vẻ dễ chịu hơn. Tôi hiểu

rằng đó là thứ mà Steve có thể điều

chỉnh và anh ấy sẽ áp dụng nếu nó

phát huy tác dụng”. Theo lời kể từ

cấp dưới, Barnes thường bảo họ hình

dung rằng mình đang bịt tai và cố

gắng “lắng nghe qua lời la mắng”. Cô

giải thích “Anh phải bỏ ngoài tai

những lời la mắng để tìm ra nguyên

https://thuviensach.vn

nhân sâu xa của nó – đó chính là phần quan trọng, thứ mà anh có thể

thử để giải quyết vấn đề”.

KHÔNG KHÍ KHẨN TRƯƠNG bao

trùm khắp công ty khi Jobs hối thúc

mọi người chuẩn bị cho ra mắt máy

tính NeXT diễn ra vào ngày 22

tháng 10 năm 1988. Steve luôn háo

hức chuẩn bị cho buổi ra mắt để tiết

lộ những sáng tạo kỹ thuật số của

mình, nhưng anh đã không trình

diễn trên sân khấu kể từ sau khi lôi

chiếc Macintosh ra khỏi túi, giống

như trò ảo thuật kéo một con thỏ ra

https://thuviensach.vn

khỏi mũ vào năm 1984. Steve tin

rằng những thông cáo với các màn ma thuật này không chỉ là một nghệ

thuật bán hàng hiệu quả mà còn

giúp khích lệ nhân viên và tiếp thêm

sinh lực cho một công ty đang kiệt

sức sau khi đã chiến đấu trường kỳ

để sẵn sàng tung ra sản phẩm. Trải

qua nhiều năm, màn trình diễn của

anh ngày càng trau chuốt, nghệ

thuật dàn cảnh của anh ngày càng

tinh xảo, tương ứng với đó là khối

lượng công việc chuẩn bị hậu trường

cũng tăng lên, áp lực sẽ đè nặng lên

những ai có liên quan đến công tác

tổ chức sự kiện. Đó là công việc vắt

kiệt sức lực, và sau đó bất kỳ ai đã

tham gia cũng sẽ ngay lập tức xin

https://thuviensach.vn

tạm nghỉ việc để nghỉ ngơi.

Giới thiệu sản phẩm máy tính

NeXT đòi hỏi nhiều trò ảo thuật hơn

bao giờ hết. Hệ điều hành, ít nhất

một năm trước khi được tung ra, vẫn

bị lỗi. Ổ đĩa quang chạy quá chậm

chạp cho một bản trình diễn thử.

Không có ứng dụng nào được các

nhà phát triển phần mềm bên ngoài

viết. Ngoài trường hợp ngoại lệ là

chiếc iPhone gần 20 năm sau đó,

Steve không bao giờ công bố một

sản phẩm chưa được chuẩn bị sẵn

sàng đến như vậy... Nhưng anh

không thể chờ đợi thêm nữa. Anh

đòi hỏi sự kiện này phải thành công.

https://thuviensach.vn

Vầng hào quang trở thành “Công ty

vĩ đại tiếp theo của Steve Jobs” đang tan dần.

Hơn 3.000 khách mời được lèn

chật ních trong Nhà hát Giao hưởng

Davies, ngôi nhà hiện đại trang nhã

của dàn nhạc giao hưởng San

Francisco. An ninh được thắt chặt,

hàng tá khách VIP tự xưng bị đuổi

thẳng thừng. Bên trong, triển lãm

ảnh ca sĩ nhạc rock theo phong cách

dân ca Graham Nash càng tôn thêm

vẻ huy hoàng cho tiền sảnh với viền

cong, gợi mở tới khả năng xuất hiện

những ngôi sao nổi tiếng thực thụ

trong buổi lễ.

Khi khán giả bướ https://thuviensach.vn

c vào phòng hòa

nhạc, họ có thể nhìn thấy một màn chiếu khổng lồ được sử dụng để làm

phông cho sân khấu tối. Bên trái sân

khấu, trên chiếc bàn cao là một bình

hoa tulip Pháp trắng lớn cùng một

loạt các điều khiển từ xa. Bên phải

sân khấu, được phủ trong nhung

đen, có vẻ là một hàng màn hình

máy tính đặt trên một chiếc bàn

hình elip. Đằng sau băng ghế đối

diện là một chiếc cột cao chừng 1,2

m được phủ bởi một tấm vải nhung

đen khác. Để thích hợp với khung

cảnh, nhạc thính phòng thoảng nhẹ

qua hệ thống âm thanh khi đám

đông ổn định chỗ ngồi. Đó là một

buổi sáng ngày thứ Ba, hầu hết quan

https://thuviensach.vn

khách đều ăn vận như thể họ đang đi tới một đêm nhạc giao hưởng.

(Tôi thậm chí còn mặc một bộ com-

lê). Đây chính là điều mà Steve

mong muốn.

Buổi ra mắt thành công quá mức

tới nỗi nó thực sự được xem như sản

phẩm chính đầu tiên của NeXT.

Đám đông im lặng ngay khi Steve

bước vào dưới ánh đèn sân khấu,

mày râu nhẵn nhụi với mái tóc tỉa

tót gọn gàng. Anh diện bộ com-lê Ý

tối màu sang trọng, chiếc sơ mi

trắng ẩn bên trong và chiếc cà-vạt

với những sọc chéo màu đen, đỏ,

vàng xen kẽ. Dừng lại để lấy bình

https://thuviensach.vn

tĩnh, anh cười điệu mím môi, cố

gắng không để lộ răng; tràng pháo tay nổi lên không ngớt.

“Thật tuyệt khi được quay trở

lại”, Steve phát biểu khi tiếng vỗ tay

dừng hẳn. Sau đó, đan tay vào nhau

trong động tác cầu nguyện, anh bắt

đầu bài diễn văn trở lại. Nó diễn ra

trong vòng hai tiếng rưỡi đồng hồ.

Anh đã mất hàng tháng trời để trau

chuốt các chú ý, chúng mang nét

giảng dạy trong trường kinh doanh

nhiều hơn là bài diễn văn bàn

chuyện mua bán. Steve vạch ra một

sự phân loại mới cho ngành công

nghiệp máy tính – tất nhiên sự phân

loại này khiến cho chiếc máy mới

https://thuviensach.vn

của anh giống như một bước kế thừa

vĩ đại. Anh sử dụng các slide trình chiếu được sắp xếp một cách tỉ mỉ

bằng tay, vì bấy giờ chưa có phần

mềm máy tính chuyên dụng để tự

động hóa quy trình này. Việc thiết

kế các slide kéo dài lê thê. Sau nhiều

ngày cố gắng để tìm được sắc xanh lá

cây phù hợp cho một slide, Steve

cuối cùng cũng tìm được tông màu

anh ưa thích và không ngừng lẩm

nhẩm “Màu xanh tuyệt hảo! Màu

xanh tuyệt hảo!”. Câu nói đó đã trở

thành câu thần chú cho đội tiếp thị

lúc đó đang bị Steve công kích.

Anh giải thích tại sao cái mà anh

gọi là “máy trạm cá nhân” lại đáp

https://thuviensach.vn

ứng nhu cầu của người sử dụng tốt

hơn hẳn máy trạm mà các hãng Sun và Apollo đang bán với giá hàng

chục nghìn đô la. Khi còn làm việc

tại Apple, anh thừa nhận, mình đã

không nhìn ra tầm quan trọng của

việc kết nối mạng cho các máy tính

cá nhân như Macintosh. Ngay từ khi

bắt đầu, máy tính NeXT đã được

thiết kế để có thể kết nối mạng.

Các nhà khoa học máy tính dĩ

nhiên đều đã biết tình tiết này,

nhưng cộng đồng rộng lớn say mê

Jobs thì không. Steve luôn có khả

năng mô tả tiềm năng của những

công nghệ đã tồn tại nhưng còn khó

hiểu với sự vững tin rằng anh đã tạo

https://thuviensach.vn

ra một thứ gần giống như khao khát

của khán giả. Anh có một sự tự tin tuyệt đối rằng mình có thể bán cho

mọi người cảm giác được khám phá

dưới dạng những sản phẩm công

nghệ mà trước đây họ chưa từng

nghĩ rằng họ muốn có nó, một sự tự

tin mà đã luôn được chứng minh là

đúng. Khi anh đưa bộ phận bên

trong của chiếc máy tính NeXT lên

và mô tả nó như “bảng mạch in đẹp

nhất mà tôi từng thấy trong đời”,

khán giả há hốc miệng và vỗ tay ầm

lên, bất chấp thực tế rằng ở khoảng

cách vài bước chân bảng mạch nào

trông cũng đẹp như nhau. Khán giả

thậm chí còn vỗ tay khi anh miêu tả

dây nguồn của chiếc máy Cube dài

https://thuviensach.vn

hơn 3 m. Vào ngày hôm đó, Steve có dẫn đám đông tới bất kỳ đâu thì họ

sẽ đi đến đó. Khi anh gọi các trường

đại học lớn là “những công ty nằm

trong danh sách 500 công ty hàng

đầu của tạp chí Fortune được che

đậy bằng cái tên khác”, khán giả

thậm chí có vẻ tin rằng đó là sự thật.

Phần phức tạp của buổi trình diễn

xảy ra khi Steve cần giải thích rằng

chiếc máy tính hoàn toàn mới này

phải hoạt động với đồ họa đen trắng

và các dải màu xám, một quyết định

để giảm bớt chi phí (giúp NeXT tiết

kiệm 750 đô la mỗi máy), không thể

tránh khỏi do sự đòi hỏi khắt khe

https://thuviensach.vn

đến từng chi tiết vụn vặt của Steve đã

làm chậm tiến độ của chiếc máy tính và tăng nhanh chi phí sản xuất.

Không vấn đề gì. Anh khoe khoang

về sắc xám huyền ảo theo một cách

gần như hạ thấp màn hình màu

thành một sự phung phí không cần

thiết. Buổi trình chiếu tiếp diễn,

tuyên bố của Steve càng trở nên phô

trương hơn, như thể những cỗ máy

NeXT này có thể cách mạng hóa

không chỉ các viện khoa học mà cả

viện nghệ thuật. Với tất cả những

tiềm năng này, anh gợi ý, đáng chú ý

là một chiếc máy tính NeXT chỉ có

giá 6.500 đô la, máy in của nó cũng

chỉ 2.000 đô la, và những khách

hàng muốn sở hữu chiếc ổ cứng

https://thuviensach.vn

thông thường để tăng khả năng lưu trữ cho máy chỉ phải bỏ thêm vẻn

vẹn 2.000 đô la. Tuy nhiên, anh ấy

hoàn toàn không thể che giấu sự

thật rằng một hệ thống máy tính

NeXT đầy đủ chức năng vẫn có giá

tới cả chục ngàn đô la, cao hơn

nhiều so với mức khoảng 7.000 đô

la ban đầu. Steve hiểu rằng anh phải

kết thúc buổi diễn bằng điều gì đó có

khả năng che đậy chi tiết không hay

này, thứ có thể khiến đám đông

đứng lên và vỗ tay tán thưởng. Và đó

chính là âm nhạc. Trước đó sáu

tuần, anh đã thúc giục Tevanian,

người mới chỉ tới làm việc cho NeXT

được vài tháng, thiết kế ra một ứng

https://thuviensach.vn

dụng phần mềm tạo ra nhạc điện tử

để có thể khoe Cube là chiếc máy

tính đa tài hơn mọi thứ xung quanh.

Phát triển khả năng tạo ra nhạc điện

tử đòi hỏi một chút mánh lới ở khâu

lập trình, và vào một đêm sau hàng

tuần nỗ lực, Tevanian đã khám phá

ra cách để làm nó hoạt động. “Đột

nhiên, bảng mạch này phát ra nhạc!

Tôi nghĩ, nó thật kì diệu!”, Tevanian

nhớ lại. “Mặc dù lúc đó là 11 giờ đêm

rồi, và chẳng ai ở đó để tôi khoe cả.

Vì vậy tôi chạy sang tòa nhà bên

cạnh, và lạ chưa kìa, Steve vẫn đang

làm việc. Tôi nói: ‘Steve, tôi phải

cho anh xem thứ này’. Sau đó chúng

tôi chạy trở lại phòng kỹ thuật để tôi

https://thuviensach.vn

chỉ cho anh ấy xem. Và anh ấy bắt đầu nguyền rủa tôi. Steve hét lên:

‘Sao anh lại đưa thứ này cho tôi

xem? Thật không thể tin là anh lại

làm thế!’. Tôi đáp: ‘Steve, anh

không hiểu rồi, nó hoạt động đấy!’.

Anh ấy lại nói: ‘Tôi chẳng quan tâm

vì nó nghe ghê quá. Đừng bao giờ

cho tôi xem thứ gì giống như thế này

nữa’.”

“Tôi đã học được rất nhiều từ

phản ứng đó”, Tevanian nói thêm.

“Hầu hết mọi người làm trong một

tổ chức có phong cách Steve Jobs

cuối cùng đều bỏ việc hoặc bị sa thải

khi gặp phải chuyện như vậy, nhưng

https://thuviensach.vn

tôi chỉ gục đầu xuống và nghĩ, được

rồi, vậy là có một mức nhất định bạn phải vượt qua trước khi đưa cho anh

ấy xem. Tôi có thể cho người khác

xem nhưng không phải anh ấy.”

Ngay vào thời khắc khi mọi

người nghĩ rằng khán giả sẽ đứng

ngồi không yên, Steve đã tiết lộ trò

ảo thuật của Tevanian. Anh để cho

chiếc máy tính chơi loại nhạc

gamelan(4) của Indonesia như một minh chứng cho khả năng tạo ra

nhiều hợp âm cùng lúc. Khán giả

ngồi say mê khi tiếng nhạc đa điệu

được khuếch đại tỏa ra, lấp đầy khắp

khán phòng. Steve, như thể một

người cha đang cố gắng để không tỏ

https://thuviensach.vn

ra tự hào thái quá về đứa con của

mình, đã nở một nụ cười căng thẳng.

Chưa có ai từng nghe thấy thứ gì

như thế này phát ra từ một chiếc

máy tính. Nhưng đây mới chỉ là

màn khởi động. Tiếp theo Steve mời

Dan Kobialka, người chơi violin

chính của dàn nhạc giao hưởng San

Francisco, biểu diễn một bản song

tấu cùng chiếc máy tính Cube. Khúc

tấu được chọn là một trích đoạn

trong bản giao hưởng cho violin

cung La thứ của Bach. Steve xoay

lưng lại và ánh đèn sân khấu rọi vào

hai người trình diễn, trong tầm hơn

năm phút, nhà hát giao hưởng

Davies trông có vẻ ấm cúng như một

phòng khách. Khi Kobialka giương

https://thuviensach.vn

chiếc vĩ kết thúc bài biểu diễn, mọi người bật dậy để hoan hô cổ vũ. Ánh

đèn thứ ba chiếu vào Steve, lúc này

đang cúi chào đám đông nồng nhiệt

với một bông hồng trên tay.

Phản ứng đối với buổi diễn ra

mắt cũng quá độ như chính sự kiện.

Các chuyên gia trong ngành như

Stewart Alsop, Dick Shaffer và

Michael Murphy dự báo rằng đến

năm 1990, chiếc máy tính sẽ mang

về cho NeXT 200 – 300 triệu đô la

mỗi năm. Shaffer tự gọi mình là

“người thay đổi chính kiến”. Ngay cả

khi gạt giới học giả sang một bên –

nói cho cùng thì, công việc của họ

https://thuviensach.vn

chỉ là đưa ra những dự đoán phô

trương – cánh báo chí khiêm tốn hơn cũng công nhận luận điệu của

Steve đối với chiếc máy mới. Chính

tôi gọi nó là “sáng chói” trong bài

viết trên trang nhất của Wall Street

Journal và thậm chí còn mô tả là

“tương đối rẻ”. Giống như Steve đã

làm, tôi so sánh giá chiếc máy tính

mới với các máy trạm khác, và

không so với mức giá gốc mà Steve

hứa sẽ cung cấp cho các trường đại

học, vốn được anh coi là đối tượng

khách hàng chính của mình...

CÓ MỘT SỰ THẬT mà tất cả chúng

https://thuviensach.vn

ta đã bỏ qua, đó là sản phẩm này gần

như không có cơ hội thành công

trên thị trường. Sự quản lý sai lầm

của Steve khiến máy tính NeXT chỉ

rẻ hơn một chút so với hầu hết các

máy trạm khác, cùng với một vài cải

tiến không thể bù đắp được cho

nhiều khiếm khuyết. Những yếu tố

căn bản để NeXT dựa vào đã vỡ vụn

và mục tiêu của những thương thảo

từ xa diễn ra trước đó rất lâu đã tan

thành mây khói. Ngay từ đầu Jobs

đã được báo rõ ràng rằng chiếc máy

không nên có giá trên 3.000 đô la;

gần đây hơn, các cố vấn đại học nói

với anh rằng nó chỉ nên có giá bằng

một nửa mức hiện tại. Các trường

đại học sẽ chẳng định bỏ ra 10.000

https://thuviensach.vn

đô cho hệ thống máy tính NeXT

được trang bị đầy đủ phụ tùng, so với

2.500 đô la để mua Mac hay 5.000

đô la cho chiếc máy trạm bình dân

của hãng Sun. Cuộc chơi vốn đã kết

thúc, nhưng rất ít người trong số

chúng ta biết tới điều này.

Những đối thủ cạnh tranh lớn và

trực tiếp nhất của Steve không hề bị

lừa bịp bởi màn ra mắt hào nhoáng

đó. Người của hãng Sun

Microsystems đã cười xòa vào buổi

giới thiệu sản phẩm. Giám đốc điều

hành Scott McNealy, một người hỗn

hào đến từ Detroit thường chơi khúc

côn cầu trong thời gian rảnh, cho

https://thuviensach.vn

rằng phông chữ phức tạp và chiếc vỏ

ma-giê của Steve sẽ không được

những người mua phần cứng của

máy trạm đánh giá cao. “Chúng tôi

đưa cho khách hàng thứ họ muốn”,

anh ấy nói, “và họ thực sự không

quan tâm đến vẻ đẹp của các icon

(biểu tượng)”.

Nếu Steve thành lập NeXT với

chủ tâm rõ ràng hay thậm chí có

một chút khiêm nhường, thì anh

nên nhìn nhận Sun chính là đối thủ

nguy hiểm nhất – và nhiều tiềm

năng là hình mẫu tốt nhất.

McNealy, một trong số bốn sáng lập

viên thành lập công ty vào năm

1982, đã trở thành Giám đốc điều

https://thuviensach.vn

hành năm 1984. Anh chỉ ra đời

trước Steve có ba tháng nhưng có vẻ

già dặn hơn rất nhiều. Cha McNealy

từng làm giám đốc điều hành của

American Motors, nhà sản xuất xe

quá cố được nhớ tới chủ yếu với các

mẫu xe kỳ cục như Nash Rambler và

AMC Pacer. Khi còn là một đứa trẻ,

vào ban đêm, Scott thường nghiền

ngẫm cặp tài liệu của bố lúc bố anh

không để ý. Đến tuổi thanh niên và

sau đó khi vào đại học, anh trở

thành đúng cái mà anh gọi là “công

nhân nghiêm túc”, dành thời gian ở

phòng sản xuất để tận mắt học hỏi

sự phức tạp của quá trình sản xuất ô

tô và sự năng động của những tập

đoàn đông nhân viên. Sinh ra trong

https://thuviensach.vn

cảnh giàu sang, anh được học tại những trường tư uy tín nhất Detroit,

rồi tới Harvard lấy bằng kinh doanh

và kết thúc sự nghiệp học hành với

tấm bằng MBA của Stanford.

McNealy khác biệt quá lớn so với

Steve. Ngoài con đường học vấn

chuẩn mực, anh còn là một vận động

viên thể thao cuồng nhiệt. Anh thích

nhạc đồng quê và heavy metal, chứ

không phải Dylan hay nhóm

Beatles. McNealy là một tay hay đùa

ác ý mà không kiềm chế được, luôn

chực để bật ra khỏi miệng, nhưng

anh quản lý công ty bằng sự chín

chắn, trong khi Steve chỉ giả vờ thể

https://thuviensach.vn

hiện. Hãng Sun đã đạt một tỉ đô la

doanh thu trong bốn năm. McNealy làm được như vậy nhờ nhắm tới đối

tượng khách hàng có ngân sách dồi

dào – bộ phận nghiên cứu và phát

triển tại các tập đoàn, quân sự Hoa

Kỳ, phòng thí nghiệm quốc gia,

nhóm khách hàng ít quyến rũ hơn

nhưng lại giàu có hơn nhiều so với

các trường đại học mà Steve theo

đuổi. Tiếp theo, Sun nhắm tới phố

Wall, nơi mới bắt đầu khám phá ra

sức mạnh của việc sử dụng máy tính

để xác định các cơ hội buôn bán

nhanh chóng. Những khách hàng

này không quan tâm đến vẻ ngoài

của chiếc máy trông như thế nào,

miễn là nó sở hữu màn hình lớn và

https://thuviensach.vn

có thể xử lý nhiều chuỗi phép tính cùng lúc.

Sun đã thành công nhờ vào việc

xác định đúng nhu cầu thực sự của

khách hàng, phân phối chỉ một dòng

sản phẩm và bán với mức giá hợp lý.

Trên thực tế, NeXT quả đúng là đã

không bán được chiếc máy tính đầu

tiên mãi cho đến gần một năm sau

màn ra mắt gây chú ý tại nhà hát

Davies – tức là tròn bốn năm kể từ

khi Steve thành lập công ty.

McNealy là người có mục đích rõ

ràng, nhạy cảm với ngân sách của

khách hàng và biết nắm bắt cơ hội.

Những mục tiêu của Steve rối rắm và

https://thuviensach.vn

bản thân anh lại là một người vung

tay quá trán và phản ứng tình huống chậm. McNealy đã phối hợp cùng

các đồng sáng lập viên khác để bán

ra rất nhiều máy tính, phục vụ khách

hàng và kiếm được bộn tiền. Steve

thành lập NeXT bởi vì anh giận dữ

với John Sculley và Apple, bởi vì

anh cần khủng khiếp một hành động

thứ hai, và bởi vì anh nghĩ rằng đó

chính là trách nhiệm – và sứ mệnh

– của anh phải liên tục khiến cả thế

giới ngỡ ngàng. Có một thị trường để

đánh vào trong thời gian Steve

thành lập NeXT; thành công của

McNealy đã chứng minh điều đó.

Nhưng Steve còn trẻ và non nớt,

không nghĩ rằng trong ngành kinh

https://thuviensach.vn

doanh máy tính lại có người nào khác đáng gờm. Anh ấy nhìn vào

gương trong khi McNealy đang nhìn

ra ngoài cửa sổ để tìm hiểu thứ mà

thế giới thực sự cần.

Một lãnh đạo khác của ngành

công nghiệp cũng không đánh giá

cao NeXT. Bill Gates từ chối phát

triển phần mềm cho máy tính

NeXT, bất chấp Steve, dù xấu hổ,

vẫn liên tục cám dỗ anh tin vào lời

hứa rằng Microsoft sẽ thu được lợi

nhuận khi hợp tác với NeXT giống

như với Mac. (Trong nhiều năm,

Microsoft đã là nhà phát triển ứng

dụng lớn nhất của Mac.) Khi Bill đến

https://thuviensach.vn

thăm Steve lần đầu tiên ở Palo Alto

để xem thứ mà Steve đang lắp ráp tại NeXT, Steve đã bỏ mặc Bill ở

hành lang nửa tiếng đồng hồ trước

khi đến gặp anh. Đó là sự khởi đầu

đầy hằn thù cho một mối quan hệ

không đội trời chung giữa Microsoft

và NeXT. Gates khước từ Steve hết

lần này đến lần khác rồi lần khác

nữa với sự cay độc. “Phát triển cho

nó ư?”, anh ấy phát biểu trên tạp chí

InfoWorld. “Tôi thèm vào nó ấy”.

Phần mềm Microsoft đang trên

đường định ra tiêu chuẩn công

nghiệp đối với mọi khía cạnh của

điện toán, vì vậy sự thờ ơ của Gates

trong việc hỗ trợ NeXT với các phiên

bản tùy chỉnh của phần mềm ứng

https://thuviensach.vn

dụng đã khiến công ty bị cô lập hoàn toàn.

Gates chẳng thay đổi gì sau sự

phô trương ở nhà hát Davies. “Ở tầm

vĩ mô”, anh nói, “hầu hết những

tính năng này thực ra rất tầm

thường”. Một năm sau, anh nói về

máy tính NeXT, “Nếu anh muốn

màu đen, tôi sẽ cho anh cả thùng

sơn”. Tới hôm nay, Gates nhớ lại

khoảnh khắc mà anh đã thẳng thừng

tuyên bố với Steve rằng Microsoft sẽ

tuyệt đối không phát triển phần

mềm cho NeXT. “Anh ấy không giận

tái người”, Gates gần đây kể với tôi.

“Anh ấy ỉu xìu. Anh ấy không nói

https://thuviensach.vn

nên lời, không giống Steve bình

thường một chút nào. Anh ấy hiểu rằng điều tôi đang nói sắp thành sự

thật. Và đó không phải là một bức

tranh tươi đẹp cho viễn cảnh những

khối lập phương lớn màu đen có thể

thay đổi thế giới.”

Trở lại đoạn kết của buổi biểu

diễn tại nhà hát Davies, Steve tiết lộ

tin tức đáng được coi là quan trọng

nhất của sự kiện: Người khổng lồ của

ngành công nghiệp máy tính IBM

đã quyết định sử dụng hệ điều hành

NeXTSTEP cho một dòng máy trạm

do chính họ sản xuất. Cảnh tượng

công ty máy tính lớn nhất thế giới

đang chạy hệ điều hành mang tính

https://thuviensach.vn

cách mạng của Steve dường như là

một sự ghi nhận tuyệt vời.

Hợp đồng cơ bản giữa hai công ty

là IBM sẽ mua quyền sử dụng hệ

điều hành NeXTSTEP như một giao

diện đồ họa với mức phí 60 triệu đô

la – số tiền cỏn con đối với IBM

nhưng lại là nguồn vốn hoạt động

đáng kể cho NeXT, nơi đang ngốn

sạch tiền của các nhà đầu tư qua

nhiều năm trời kéo dài đằng đẵng.

Nhiều người tin rằng cuộc sắp đặt

này mang những dụng ý lớn hơn,

một cảm tưởng mà Steve đã chẳng

làm gì để xua đi. IBM vốn đã có thỏa

thuận với Microsoft cùng nhau phát

triển một hệ điều hành mới cho máy

https://thuviensach.vn

tính cá nhân trong tương lai gọi là

OS/2. Bằng việc công bố thỏa thuận với NeXT, IBM dường như đang bày

tỏ sự không hài lòng với đối tác

chính duy nhất là Microsoft. (Quả

thực vậy, chỉ trong vài tháng sau

thông cáo từ NeXT, mọi chuyện trở

nên rõ ràng rằng IBM và Microsoft

đã gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng

khi làm việc cùng nhau.) Có một

khả năng trớ trêu là hệ điều hành

của Steve rốt cục có khả năng trở

thành bộ não cho không chỉ các máy

trạm mà còn cho cả các máy tính cá

nhân của những đối thủ đáng sợ

nhất của Apple. Nếu điều đó xảy ra,

sự trở lại của Steve sẽ thật hoàn hảo.

https://thuviensach.vn

Nhưng Steve dường như không

bao giờ biết rõ cách sử dụng quân bài trên tay để chơi với IBM. Anh

thể hiện sự thất thường và bồng bột

được pha trộn từ tính ngạo mạn và

thiếu kiên định. Jobs có thể liều

lĩnh và mạnh mẽ, như khi anh đạt

được sự cam kết về việc đầu tư của

IBM dù chưa có nhà lãnh đạo nào

của công ty này từng trông thấy hệ

điều hành NeXTSTEP. Nhưng anh

cũng có thể vô cùng bất lịch sự: tới

trễ trong một buổi họp với phái

đoàn của IBM, những người đã phải

đi máy bay để tới trụ sở của NeXT,

Steve đã làm gián đoạn buổi làm

việc với tuyên bố dửng dưng: “UI

(giao diện người dùng) của các anh

https://thuviensach.vn

quá vớ vẩn”. Dan’l Lewin, người luôn gặp Steve để phác thảo một

cách cẩn thận chiến lược của họ

trước mỗi cuộc gặp với IBM, không

bao giờ biết có thể trông đợi gì từ

ông chủ của mình. Đôi khi Steve phá

hỏng hoàn toàn nền móng mà cả hai

đã tỉ mỉ đặt ra. “Tôi ngồi đó và đúng

là đã đá vào anh ấy dưới chân bàn”,

Lewin nhớ lại. “Chẳng hạn, có một

cuộc họp anh ấy bước vào và tự

nhiên nói với họ ‘Tôi thực sự không

hiểu sao các bạn lại muốn giúp tôi’.”

VỀ MẶT TÂM LÝ và cảm xúc mà

https://thuviensach.vn

nói, việc ký kết cùng IBM đối với

Steve cũng phức tạp như nài nỉ Bill Gates hậu thuẫn cho máy tính của

anh. Steve luôn hình dung

NeXTSTEP đóng vai trò như bộ

xương sống cho chiếc máy tính

ngoạn mục của riêng mình. Anh

muốn làm người hùng chứ không

phải đối tác thứ yếu của một công ty

máy tính quyền lực hơn. Nếu IBM

khai thác hệ điều hành của anh và

bán ra hàng loạt máy tính chạy

phiên bản NeXTSTEP của họ, thì

vinh quang sẽ thuộc về họ chứ

không phải anh.

Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi

sau đó Steve đã thất bại trong việc

https://thuviensach.vn

duy trì mối quan hệ quan trọng này.

Anh bỏ thỏa thuận với IBM bằng

cách không làm tròn nhiệm vụ của

một đối tác kinh doanh tốt. Bill

Lowe, một thành viên kì cựu ở IBM,

người trước đó cho ra mắt chiếc máy

tính cá nhân vào năm 1981, đã đề

xướng thỏa thuận này. Nhưng Lowe

về hưu năm 1990 và James

Cannavino lên thay. Theo logic,

Cannavino nhận định rằng IBM có

thể sử dụng phiên bản NeXTSTEP

2.0 của NeXT trên máy tính của

hãng. Nhưng Steve, người chưa từng

gặp Cannavino, đã gây trở ngại cho

IBM để đòi thêm tiền, dẫn tới một

vòng thương lượng kéo dài khác.

Anh đã quá liều lĩnh. Cannavino

https://thuviensach.vn

ngừng tiếp nhận cuộc gọi từ Steve và hủy bỏ ngay dự án, dù thực tế không

có tuyên bố chấm dứt nào. Đó chỉ là

chút thất vọng nhỏ nhoi đối với

IBM, khép lại “Kế hoạch B” của họ,

chấm dứt ý nghĩ không tưởng về việc

tạo ra một sự thay thế thực thụ cho

hệ điều hành đồ họa Windows mới

dành cho máy tính cá nhân của

Microsoft. Nhưng nó là một đòn chí

tử cho NeXT, kết thúc cơ may cuối

cùng để đạt đến tầm cỡ như Steve đã

phát biểu năm 1985, “công ty máy

tính vĩ đại tiếp theo của thế giới”.

Lewin chán nản bỏ việc tại NeXT

vài tháng trước khi thỏa thuận với

https://thuviensach.vn

IBM tan vỡ. Anh là người đầu tiên

trong số năm nhân viên có mặt từ

ngày đầu rời đi. “Chúng tôi đã nắm

trong tay thế giới khi ở NeXT. Và nó

đã thất bại vì Steve”, Lewin nhớ lại.

Steve đã mời Lewin ăn trưa hai tuần

sau khi anh từ chức. “Chà, vậy là

anh đang bỏ đi. Anh thực sự nghĩ gì

thế?”, Steve hỏi.

“Anh sẽ cạn kiệt từng đồng, đó là

hướng mà anh đang cắm đầu đi tới”,

Lewin, bấy giờ là nguyên trưởng

phòng kinh doanh, trả lời. Vào thời

điểm đó, NeXT vẫn còn khoảng 120

triệu đô tiền mặt. “Công ty này sắp

giải thể. Anh có thể sở hữu 51% cổ

phần, hoặc 58%, hoặc bao nhiêu

https://thuviensach.vn

cũng được, nhưng hơn một nửa công

ty làm việc cho tôi. Và tôi đấu tranh với anh bởi vì tôi tin vào cái mà

chúng ta cần phải làm để vận hành

công ty. Nếu muốn thành công, anh

phải lắng nghe mọi người. Nếu

không, anh sẽ thảm bại”.

Vài tháng sau, một đồng sáng lập

viên khác George Crow bỏ đi, do

mệt mỏi vì phải chịu đựng phản ứng

giận dữ của Steve khi công việc phát

triển phần cứng nhiều lần bị trì

hoãn. Susan Barnes bỏ đi trong

cùng khoảng thời gian đó năm 1991.

Việc quản lý tiền của cho Steve khi

anh thiếu kiến thức về tài chính và

không kiểm soát sự phung phí đã

https://thuviensach.vn

khiến cô rã rời. “Đó là chuyện kinh

điển: Sự lạc quan hão huyền của anh ấy đi ngược lại tính thực tế của tôi”,

Barnes nói. “Anh ấy lúc nào cũng

cảm thấy rằng chúng tôi chuẩn bị rẽ

sang một bước ngoặt mới. Và tôi

luôn nói với anh ấy rằng chẳng có gì

trong mô hình kinh doanh cho thấy

điều đó cả”.

Khi Barnes từ chức, Steve ngay

lập tức và âm thầm cắt điện thoại

cũng như quyền truy cập thư điện tử

của cô. Một năm sau, Rich Page bỏ

công ty và chồng của Barnes, Bud

Tribble, nhấc điện thoại gọi cho

Scott McNealy để hỏi xem liệu Sun

có muốn tuyển một kỹ sư phần mềm

https://thuviensach.vn

dày dạn kinh nghiệm hay không. Vài

ngày sau, Tribble đến làm cho một công ty mà đáng lẽ NeXT cũng phải

giống như vậy. Chỉ sáu năm sau

những ngày thảo luận hăng say tại

ngôi nhà cổ Woodside đó, nhóm

phản bội Apple đã tan rã, bỏ lại sau

lưng ngôi sao nhạc rock của họ.

https://thuviensach.vn

Chương 5

ÐÁNH CƯỢC BÊN LỀ

Trong suốt mùa thu lạ lùng và dữ

dội của năm 1985 ấy, ngay sau

khi anh bất thình lình rời khỏi

Apple để bắt đầu NeXT, Steve thấy

rằng có một cơ hội hấp dẫn khác mà

anh không thể gạt ra khỏi tâm trí

mình. Suy nghĩ của anh cứ lởn vởn

hướng về nhóm đồ họa Luscasfilm

Graphics Group, một tập hợp bao

gồm những người có năng khiếu đặc

biệt về kỹ thuật mà anh đã cố thuyết

https://thuviensach.vn

phục Apple mua lại hồi mùa xuân.

Nhóm này có loại công nghệ tối tân giúp tìm kiếm một mục đích rộng

hơn mà Steve yêu thích. Nó thật

tuyệt: bao gồm những công cụ phần

mềm giúp bộ phận kỹ xảo hình ảnh

Industrial Light & Magic của Lucas

tạo ra được những hiệu ứng đặc biệt

cho các bộ phim của những xưởng

phim khác như Star Trek II: The

Wrath of Khan và Young Sherlock

Holmes. Nó có tiềm năng thương

mại trong nhiều lĩnh vực, anh tin

rằng công nghệ đáng kinh ngạc của

nhóm cho phép thao tác với các

hình ảnh ba chiều cũng có thể rất có

ích đối với các bệnh viện, tập đoàn

và trường đại học mà anh đã nhắm

https://thuviensach.vn

tới tại NeXT. Nó thậm chí còn có thể

biến đổi. Nhìn xa hơn, anh có thể

tưởng tượng ra tác động bất biến của

định luật Moore trong việc giảm chi

phí năng lực xử lý đến mức mà

những người sử dụng hàng ngày

cũng có thể dễ dàng thao tác các

hình ảnh ba chiều. Có một điều khác

có vẻ thực sự “nguyên chất”, tính từ

mà Steve khá thích dùng: nhân lực

của nhóm. “Anh ấy muốn giữ cả

nhóm làm việc với nhau”, Susan

Barnes nói. “Với Steve, thật sự là

hiếm khi thấy được một nhóm hợp

nhất tuyệt vời thế này dưới sự đe dọa

có thể bị thổi bay bất cứ lúc nào”.

Thật khó khăn khi nghĩ tới sự biến

https://thuviensach.vn

mất của khối năng lượng trí tuệ

khổng lồ”. Vậy nên Steve quyết định

quay trở lại hạt Marin để thăm nơi

làm việc của nhóm. Đó là một quyết

định đã thay đổi cuộc đời anh.

Nhưng không giống với bất kỳ cách

nào mà anh đã dự đoán.

George Lucas, người đang cần

giải quyết một cuộc ly hôn đắt đỏ, đã

quyết định rằng Graphics Group là

một mặt hàng hiếm có ông ta có thể

bán mà không làm tổn hại đến

những bộ phim của mình. Nhưng

ông ta muốn hàng chục triệu đô la

cho cái nhóm đó, còn Jobs thì

không muốn trả hơn năm triệu đô

https://thuviensach.vn

la. Steve nhận thấy Lucas là một tay

đàm phán cứng rắn. Để bắt đầu,

Lucas không tự mình đứng ra thảo

luận; ông ta để những người dưới

quyền mình nói chuyện với Steve và

chủ ngân hàng của mình, nhằm trì

hoãn quá trình đàm phán. Trong

khi Lucas đã gặp gỡ một loạt khách

hàng tiềm năng khác cùng lúc đó,

bao gồm Siemens, Hallmark, công

ty con EDS của General Motors và

Philips. Tuy nhiên, khi lần lượt các

thỏa thuận này đổ vỡ, ưu thế dần

nghiêng về phía Steve, người không

cần tới nhóm nhiều như Lucas cần

tiền. Vì vậy, anh đã hoàn toàn sẵn

sàng để chơi một cách cứng rắn. “Có

thời điểm”, Barnes – người giúp

https://thuviensach.vn

Steve tiến hành các cuộc đàm phán

– nói, “sự trì hoãn kéo dài tưởng

chừng như không có điểm kết và

Steve đã đến nói với một trong

những giám đốc của họ ‘cút đi’. Một

người trong nhóm của Lucas nói lại

rằng, ‘Anh không thể nói như vậy

với một trong những Phó chủ tịch

điều hành của chúng tôi được.’ ‘Có,

tôi có thể.’ Anh trả lời lại. ‘Và cả anh

nữa, biến đi.’”

Giống như cách anh luôn thể

hiện lặp đi lặp lại trong suốt cuộc đời

mình, Steve là một nhà đàm phán

táo bạo. Thái độ bất cần, ngoảnh mặt

quay đi đã mang lại cho anh chiến

https://thuviensach.vn

thắng. Đối mặt với việc mất trắng,

nhóm của Lucas đã đầu hàng. Steve trả năm triệu đô la bằng tiền mặt

trong khi hứa hẹn sẽ đầu tư thêm

cho nhóm năm triệu đô la nữa.

Steve nói với Business Week rằng

mua Pixar là một nỗ lực bước chân

vào ngành công nghiệp (đồ họa máy

tính ba chiều) có “mùi vị giống như

ngành công nghiệp máy tính cá

nhân năm 1978”. Theo Ed Catmull,

lãnh đạo của nhóm Đồ họa, người đã

trở thành Chủ tịch của Pixar, “Anh

ấy thấy Pixar là hạt nhân của NeXT”.

Và quả là Steve đã đúng về tầm

quan trọng của công nghệ tiên

phong mà Pixar sở hữu. Trong thập

https://thuviensach.vn

kỷ sau đó, khả năng thao tác hình

ảnh ba chiều đã biến đổi mọi thứ từ

lên kế hoạch chuyến bay, khảo sát

các mỏ dầu cho tới việc khám chữa

bệnh, dự đoán khí tượng và phân

tích tài chính. Không may cho

Steve, những người đang làm công

việc đó lại sử dụng các máy trạm

tinh vi được chế tạo bởi Sun

Microsystems và Silicon Graphics,

chứ không phải bởi Pixar hay NeXT.

Tuy vậy, cuối cùng thì Pixar cũng

trở thành một thành công mang

tính cách mạng. Cuộc đặt cược bên

lề chứa nhiều rủi ro này lại trở thành

nơi mà Steve học được về kinh

doanh công nghệ tiêu dùng còn

https://thuviensach.vn

nhiều hơn cả những gì anh đã học

được ở Apple hay sẽ học ở NeXT. Tại Pixar, anh đã bắt đầu xây dựng nền

tảng cho hai trong số những thế

mạnh tuyệt vời của mình: khả năng

chống trả trong lúc khốn cùng và

khả năng tận dụng những ưu thế tốt

nhất của một kỹ thuật mới giúp anh

vượt qua tất cả mọi người trong cùng

lĩnh vực. Nói cách khác, vụ cược này

đã dạy cho anh cách để giữ bình tĩnh

trong tình huống khó khăn, chống

trả khi bị dồn ép và cách lướt nhanh

như gió trong lĩnh vực mới mẻ đó.

Và nó đã trở thành nơi anh thực sự

học được, dù có chậm chạp, khiên

cưỡng và đi ngược lại với bản năng

tự nhiên, rằng đôi khi kỹ thuật quản

https://thuviensach.vn

lý tốt nhất là từ bỏ quản lý vi mô và cung cấp cho những người tài giỏi cơ

hội họ cần để thành công.

Những gì Steve đã không nhận ra

trong năm 1986 là Pixar còn có thể

mang lại cho anh cái gì đó giá trị

hơn nhiều so với một công nghệ để

đưa vào NeXT. Mặc dù mất gần một

thập kỷ, cuộc thám hiểm Pixar của

Steve mới giúp anh tìm lại lòng tự

trọng, biến anh thành tỉ phú và liên

kết anh với những người sẽ dạy cho

anh về quản lý nhiều hơn so với bất

cứ ai anh từng làm việc cùng. Nếu

không có những bài học tại Pixar, sẽ

không bao giờ có vở diễn thứ hai

https://thuviensach.vn

tuyệt vời tại Apple.

PIXAR LÀ MỘT trong những nhóm

các nhà khoa học máy tính có

khuynh hướng nghệ thuật bất

thường nhất từng được thành lập.

Những thành viên chính của nhóm

gặp nhau lần đầu tiên tại một cơ sở

giáo dục ở Long Island có tên là Học

viện công nghệ New York (NYIT).

Người sáng lập NYIT, Alexander

Schure, là một triệu phú lập dị và

một nhà giáo dục có tư tưởng hiện

đại. Học viện của ông cung cấp một

loạt các khóa học cho các cựu chiến

binh và những sinh viên muốn trốn

tránh nghĩa vụ quân sự tại Việt Nam.

https://thuviensach.vn

Nhưng giấc mơ thực sự của

Schure là thành lập một xưởng phim

hoạt hình để cạnh tranh với Disney,

bất chấp thực tế rằng ngay cả với

những người có suy nghĩ tích cực

nhất cũng chẳng tin rằng ông có đủ

trình độ chuyên môn để thực hiện

những công việc như vậy. Một nỗ lực

sản xuất phim của ông, bộ phim tự

bỏ tiền túi ra làm có tên Tubby the

Tuba, đã thất bại. Tuy nhiên, vào

cuối những năm 1970, Schure gần

như là người duy nhất chi tiền cho

công việc của các chuyên gia đồ họa

máy tính, vì vậy những người tiên

phong trong lĩnh vực đó bắt đầu đổ

về NYIT. Schure tập hợp được một

https://thuviensach.vn

nhóm với nhiều nhân vật đáng chú ý, bao gồm Jim Clark, người sau này

sáng lập ra Silicon Graphics và

Netscape Communications; Lance

Williams, người tiếp đó trở thành

nhà khoa học chính tại các xưởng

phim hoạt hình của Walt Disney; Ed

Catmull, Ralph Guggenheim, và

Alvy Ray Smith, những người đều

trở thành nhân vật chủ chốt tại

Pixar.

Mặc dù là người thành lập nhóm,

ông lại không thực sự quản lý nó,

điều này tất nhiên rất lý tưởng cho

các nhà nghiên cứu hàn lâm, những

người cần thời gian và trang thiết bị

https://thuviensach.vn

để phát triển các ý tưởng đột phá của

họ. Làm việc tại một nhà để xe rộng rãi đã được cải tạo lại trên khu bất

động sản lớn ở vùng North Shore

của đảo Long Island – miền đất của

Gatsby vĩ đại – nhóm xử lý bất cứ

thứ gì liên quan đến máy tính và đồ

họa ba chiều, từ thiết bị tai nghe

thực tế ảo tới lập bản đồ kết cấu (một

nền tảng quan trọng giúp đưa các

chi tiết phức tạp vào đồ họa bằng

máy tính) đến việc khám phá khả

năng tạo ra các nhân vật hoạt hình

từ các vật thể ngoài đời để làm

quảng cáo truyền hình. Ralph

Guggenheim, người về sau đứng đầu

bộ phận phim của Pixar, đã từng gọi

nhóm là “một tập thể tuyệt vời của

https://thuviensach.vn

những gã nghiện máy tính nhàm

chán”. Ngay từ ngày đầu tiên, họ đã

có chung một ước mơ là tạo ra thứ

hình ảnh sinh động hoàn toàn bằng

máy tính. Vì vậy khi một đại diện

của George Lucas gọi cho

Guggenheim để xem anh có hứng

thú hình thành một bộ phận của

Lucasfilm giúp đạo diễn của Chiến

tranh giữa các vì sao mang đồ họa

máy tính vào phim của mình, cả đội

liền vội vã đổ về San Rafael,

California, một thành phố của hạt

Marin chạy dọc theo vịnh từ San

Francisco nổi tiếng bởi là địa điểm

đặt nhà tù liên bang San Quentin.

Đơn vị mới được gọi là nhóm Đồ

https://thuviensach.vn

họa, và nhiệm vụ của nó là phát minh ra các công cụ phần mềm giúp

Lucas làm ra được những bộ phim

khác biệt, mãn nhãn người xem.

Như ở Long Island, Ed Catmull

lãnh đạo nhóm. Catmull là một nhà

khoa học máy tính lớn lên ở Utah,

người từng hy vọng sẽ trở thành họa

sĩ phim hoạt họa. Nhưng anh đã suy

tính và quyết định rằng mình không

có đủ tài năng hội họa để thành

công. Thay vào đó, anh trở thành

chuyên gia trong một lĩnh vực mới

của đồ họa máy tính tại Đại học Utah

ở thành phố Salt Lake trước khi

tham gia vào NYIT. https://thuviensach.vn

Quan trọng hơn đối với Steve

Jobs, việc giám sát đội ngũ pha tạp

này đã biến Catmull thành một nhà

quản lý giàu trí tưởng tượng, có

chuyên môn của những con người

sáng tạo. Mãi về sau, Catmull thỉnh

thoảng vẫn luyến tiếc vì quyết định

từ bỏ giấc mơ làm họa sĩ phim hoạt

họa. Nhưng khi đã chèo lái nhóm

người tài năng có tính cách khác

thường này vượt qua giông tố hết lần

này tới lần khác, anh bắt đầu coi

quản trị như một nghệ thuật và chấp

nhận rằng đây là cách tốt nhất anh

có thể đóng góp cho tập thể. Sau

này, anh được thừa nhận là một

trong những nhà quản lý khác biệt

https://thuviensach.vn

nhất thế giới; năm 2014 anh còn xuất bản một cuốn sách bán chạy

tuyệt vời có tên Creativity, Inc.

(Công ty sáng tạo) nói về những

điều kiện thiết yếu để lãnh đạo một

công ty với các nhân viên sáng tạo.

Trong thực tế, người đàn ông trầm

lặng, để râu với cử chỉ chừng mực,

chuyên nghiệp này có khả năng về

quản lý và thúc đẩy nhân viên hơn

bất kỳ ai mà tôi từng gặp, bao gồm

Akio Morita của Sony, Andy Grove

của Intel, Bill Gates, Jeffrey

Katzenberg và Herb Kelleher của

Southwest Airlines, và nhiều người

khác nữa. Thành công của anh là

một ví dụ có sức thuyết phục mạnh

https://thuviensach.vn

mẽ đối với Steve.

Giống như Schure, Lucas gần

như để nhóm tự do hoạt động. Vào

đầu những năm 1980, ông đang trên

đỉnh cao của sự nghiệp, xây dựng

điền trang Skywalker Ranch, trung

tâm đầu não của đế chế phim trường

Lucas, ở miền quê hẻo lánh chuyên

sản xuất bơ sữa và rượu vang phía

Bắc San Rafael, được biết đến với cái

tên trùng khớp một cách ngẫu nhiên

là Thung lũng Lucas. Ông còn miệt

mài với công việc sản xuất phần hai

và ba của bộ phim Chiến tranh giữa

các vì sao và hai phần đầu của

Indiana Jones. Nhóm của Catmull

https://thuviensach.vn

đã phát triển các công cụ phần mềm

và phần cứng, giúp đẩy nhanh và giảm chi phí của một vài hiệu ứng

hoạt họa đặc biệt. Nhưng họ vẫn tiếp

tục theo đuổi ý tưởng sử dụng máy

tính để tạo ra một bộ phim hoạt

hình. Với ý định đó, Catmull đã nài

nỉ John Lasseter, bấy giờ đang là

một họa sĩ hoạt họa trẻ và không hài

lòng với công việc tại Disney, để tạo

ra một chuỗi các bộ phim hoạt hình

ngắn minh chứng cho tiềm năng của

đồ họa máy tính ba chiều. Khi biết

rằng Lucas muốn nhóm tập trung

vào các công cụ, chứ không phải là

việc tạo ra các bộ phim, Catmull đã

che giấu việc tuyển dụng Lasseter

bằng cách để anh xuất hiện trong

https://thuviensach.vn

bảng hạch toán ngân sách như một nhân viên “thiết kế giao diện”. “Ông

ấy biết rằng sẽ chẳng có nhân viên

tài chính nào hỏi về trường hợp của

anh để gây khó dễ cho họ”, Lasseter

cho biết.

Những bộ phim ngắn, một vài

trong số đó không dài hơn 30 giây,

được trình diễn tại hội nghị thường

niên về ngành đồ họa máy tính,

SIGGRAPH, nơi mà chúng được sử

dụng như một sự quảng cáo hoành

tráng cho nhóm. Các mẩu phim

tuyệt vời như Những cuộc phiêu lưu

của Andre và Wally B và Luxo Jr.

chứng tỏ rõ ràng rằng nhóm của

https://thuviensach.vn

Lucas đang sở hữu một thứ công

nghệ đáng kinh ngạc; chúng cũng chỉ ra rằng Lasseter có một tài năng

hiếm có về kể chuyện và nhân cách

hóa các đồ vật quen thuộc như Luxo

Jr. – chiếc đèn để bàn có khớp nối

rất nhỏ sau này được đưa vào logo

chính thức của công ty.

Được cấp ngân sách dồi dào và bị

cấp trên phớt lờ, trong nhóm đã

hình thành một sợ dây gắn bó bền

chặt. Catmull điều hành tổ chức

theo cách vô cùng thân thiện và

không quan liêu. Khi Lucas quyết

định bán nhóm làm việc này,

Catmull đã làm mọi cách có thể để

tìm kiếm người mua không có ý

https://thuviensach.vn

định chia rẽ nhóm. Lasseter bị

Jeffrey Katzenberg của Disney lôi kéo mạnh mẽ, người đã xem những

bộ phim ngắn của anh và thấy hối

tiếc khi để một tài năng như vậy ra

đi. Nhưng văn hóa mà Catmull tạo

ra lôi cuốn đến mức Lasseter, như

các hầu hết các nhân viên khác, chỉ

muốn ở lại tiếp tục công việc hiện

tại.

SAU KHI STEVE HOÀN THÀNH vụ

giao dịch để mua lại công ty nay

được gọi là Pixar, anh đã rơi vào một

tình huống không giống với bất cứ

thứ gì mà anh sẽ gặp lại. Ở Apple,

https://thuviensach.vn

anh là một con ngựa non háu đá,

người sáng lập, dù tốt xấu gì thì cũng đã thiết lập được văn hóa

doanh nghiệp. Ở NeXT cũng vậy,

anh là trung tâm của sự chú ý, là

điểm tập trung và tầm nhìn của công

ty. Nhưng tại Pixar, Steve không thể

uốn nắn văn hóa của công ty. Anh

không phải là người sáng lập, dù là

chủ sở hữu, anh cũng không thể

thay đổi công ty theo hình ảnh và sự

nhạy cảm của mình. Nó đã có sẵn

văn hóa riêng. Nó cũng đã có người

lãnh đạo. Đội ngũ đoàn kết và đầy

hợp tác của công ty biết chắc chắn

công ty muốn làm gì. Và Catmull sẽ

không để ông chủ trẻ của mình làm

mọi thứ rối tung lên.https://thuviensach.vn

Catmull biết Jobs nổi tiếng với kiểu quản lý vi mô chặt chẽ. Thực tế

thì ban đầu anh đã chống lại quyết

định của Lucas bán nhóm cho Steve,

dù anh đã có một chuyến thăm vui

vẻ tại ngôi nhà Woodside của Steve

vào mùa thu năm 1985. Sau khi

cuộc mua bán qua đi, anh bắt đầu

âm thầm quan sát Steve một cách

thận trọng. Đã quen với tính khí của

Schure và Lucas, anh biết rằng mình

hoàn toàn có thể chế ngự được ông

chủ thứ ba. Anh cũng biết điều này

sẽ có những thách thức riêng biệt.

Dần dần, anh trở thành một nhà

quan sát Steve Jobs sắc bén nhất, sự

am hiểu về ông chủ mình biến anh

https://thuviensach.vn

thành một trong những cố vấn có giá trị nhất của Steve.

Anh nhanh chóng nhận ra cả

tiềm năng và sự non nớt của Steve.

“Anh ấy thông minh. Chúa ơi, anh

ấy thông minh!”, Catmull nói. “Bạn

không nên chuẩn bị gì cho Steve cả

bởi vì anh ấy quá thông minh. Tôi

chỉ đi tới, ‘Đây là vấn đề’, và tôi

không bao giờ phải chỉ cho Steve

tiếp theo cần nghĩ gì”. Anh thấy rằng

Jobs có một khả năng bẩm sinh khi

đáp ứng sự đòi hỏi của những nhân

vật đến từ các tổ chức tài chính lớn.

“Khi tôi quan sát anh ấy trong căn

phòng với những nhân vật đầy

https://thuviensach.vn

quyền lực, rõ ràng là có một sự ăn ý

ngay lập tức giữa bọn họ. Họ có thể

nói và hoàn thành công việc theo

một cách thực sự khác biệt. Steve

biết cách đối xử với những người

quyền lực”.

Mặt đối lập là sự non nớt và thiếu

tôn trọng công khai không biết đâu

mà lần. “Trước đây, Steve không biết

cách đối xử với những người không

có quyền lực, gần như có thể cho là

anh ấy không thể ‘hiểu’ được họ. Khi

mọi người bước vào phòng, Catmull

nhớ lại, “Steve sẽ nhanh chóng phán

xét xem họ có phải là những gã khờ

hay không. Và thái độ đó được anh

thể hiện ra mặt. Anh ấy sẽ nói

https://thuviensach.vn

những điều xúc phạm, như một cách

để đánh giá xem ai hay ai dở. Và điều tồi tệ là nếu có ai kém hơn, anh

sẽ không giấu giếm thái độ. Anh ấy

không đối xử với tôi như vậy, nhưng

tôi đã chứng kiến điều này với

những người khác. Đó rõ ràng

không phải là một hành vi có chừng

mực”.

Dù vậy, Catmull cũng nhìn thấy

tiềm năng Steve có thể thay đổi. Anh

nói: “Có những lúc phản ứng chống

đối lại Steve khiến anh luống cuống.

Tôi nhớ thỉnh thoảng anh nói với

tôi, ‘Tại sao họ lại thất vọng?’ Điều

đó có nghĩa rằng anh ấy không có ý

tạo ra hậu quả như vậy. Đó là do

https://thuviensach.vn

thiếu kỹ năng, chứ không phải xuất

phát từ tính cách”.

Catmull và Alvy Ray Smith, một

sáng lập viên khác, đã lập nên một

chiến lược để làm hài lòng ông chủ

mới nhưng hầu như không hiệu quả.

Có lẽ chiến thuật quan trọng nhất là

tránh xa Jobs. Pixar vẫn duy trì các

văn phòng nhỏ tại San Rafael, cách

trụ sở của NeXT ở Thung lũng

Silicon một tiếng rưỡi lái xe. Đa

phần vào các sáng thứ Hai, Catmull,

thỉnh thoảng có cả Smith, đều vượt

qua quãng đường băng qua cầu

Golden Gate (Cổng Vàng) xuống đại

lộ Peninsula để cập nhật tình hình

cho Jobs. Sự sắp xếp này phù hợp

https://thuviensach.vn

đối với Jobs, vì anh thấy khó chịu

với tình trạng tắc đường khi phải đi lên phía Bắc. Catmull luôn tới với

một lịch trình được chuẩn bị trước,

nhưng Steve lái các cuộc họp về bất

cứ hướng nào theo ý thích. Anh

không ngừng thúc giục Catmull suy

nghĩ về công nghệ của Pixar như các

công cụ phần cứng và phần mềm

riêng biệt có thể thương mại hóa và

bán với giá cao. Một trong những

thứ đầu tiên anh thuyết phục đội

thực hiện là tạo ra chiếc máy được

gọi là Pixar Image Computer, nó

không thực sự là máy tính, mà là

một bộ xử lý đồ họa đặc biệt có thể

kết nối với máy trạm. Anh thậm chí

còn tham gia vào việc thiết kế khi

https://thuviensach.vn

nhấn mạnh rằng nó phải có dạng

hình lập phương. Khối lập phương

này sẽ được sơn màu đá hoa cương.

Mọi người ở Pixar đánh giá cao

sự nhiệt tình của Jobs, nhưng

Catmull và Smith thường rời phòng

họp với suy nghĩ rằng Steve đã

không thực sự hiểu công ty của họ.

“Thực tế, Steve chẳng hiểu gì về việc

kinh doanh của chúng tôi và anh ấy

thậm chí còn chẳng biết cách quản

lý một công ty nhỏ”, Catmull hồi

tưởng lại. “Anh ấy biết đôi điều về

cách điều hành công ty sản xuất

hàng tiêu thụ, nhưng trước đây lời

nói của anh chẳng có giá trị gì [đối

https://thuviensach.vn

với Pixar] và nhiều lời khuyên của

anh ấy cho chúng tôi thành ra là những lời xui dại. Nói như vậy

không có nghĩa là chúng tôi biết thứ

gì đó tốt hơn”. Họ không thể tán

đồng sự lạc quan của anh khi muốn

sử dụng kỹ thuật đáng chú ý của họ

để sản xuất những ứng dụng tiêu

dùng. Vì đã nghiên cứu việc tạo ảnh

trong không gian ba chiều từ rất lâu

rồi, họ hiểu nó khó khăn như thế

nào và chấp nhận thực tế rằng nó

chiếm một phân khúc rất đặc biệt

của thị trường. Hơn nữa, họ không

có cùng mục tiêu với Steve. Lý do

duy nhất khiến họ bán những công

cụ tạo ảnh cả phần cứng lẫn phần

mềm là để sống sót cho đến khi họ

https://thuviensach.vn

có thể thực hiện được một bộ phim hoạt hình dựa trên máy tính. Sau

này, Steve đã khai nhận là anh luôn

luôn tin rằng Pixar cuối cùng sẽ tạo

ra được một tác phẩm để đời, nhưng

thực tế không phải vậy. Mục tiêu của

anh là biến Pixar thành một công ty

máy tính thành công, một cách lý

tưởng thì Pixar sẽ bổ sung cho

NeXT.

Ngay cả chiến lược gia kinh

doanh phức tạp nhất cũng gặp khó

khăn trong việc biến Pixar thành

một công ty công nghệ tự chủ về mặt

tài chính. Vào cuối những năm

1980, Steve Jobs vẫn chưa thực sự là

https://thuviensach.vn

một doanh nhân thạo đời. Các ý

tưởng của anh thực sự chẳng giúp gì được cho Pixar. Một ví dụ: Steve

quyết định công ty cần mở rộng

phạm vi hoạt động bằng cách theo

đuổi khách hàng là các bệnh viện,

thị trường đang trôi nổi trong các

hình ảnh có độ phân giải cao như tia

X. Công ty đã tuyển một đội bán

hàng lớn để ve vãn giới y học, và

thậm chí còn ký một hợp đồng với

nhà sản xuất Philips của Hà Lan,

hãng này cho biết rằng họ sẽ sử dụng

mạng lưới riêng của mình để đặt

máy trong các bệnh viện. Nhưng

một chiếc Pixar Image Computer có

giá cắt cổ 135.000 đô la – không

những thế còn cần kết nối với một

https://thuviensach.vn

chiếc máy trạm Sun cao cấp có giá khoảng 35.000 đô la nữa. (Thời gian

đó NeXT vẫn chưa bán máy trạm.)

Khách hàng tiềm năng của Pixar là

Disney, đã mua nhiều chiếc cũng

như một phần mềm của Pixar có tên

là CAPS, ứng dụng cho phép gã

khổng lồ về hoạt hình quản lý sự lưu

trữ của các tấm giấy bóng trong suốt

vẽ bằng tay và theo dõi quá trình.

Disney hài lòng với công nghệ này,

nhưng hệ thống máy Pixar cao cấp

quá đắt và quá khó lập trình để có

thể sử dụng rộng rãi trong thực tế

công nghiệp.

Alvy Ray Smith, sáng lập viên của

https://thuviensach.vn

Pixar có lẽ cũng hỗn xược không

kém gì Steve, chẳng ngại giấu giếm thái độ khinh khỉnh trước nhiều ý

tưởng hoang dại của Steve. Alvy Ray,

một người liến thoắng đến từ Minral

Wells, Texas, đã quên về đồ họa máy

tính nhiều hơn mức mà Steve từng

biết, không thể chịu được khi phải

nghe Steve phát biểu về chiến lược

quan trọng này hay chủ trương lớn

kia. Và việc không thể tránh khỏi đã

xảy ra, mối quan hệ của họ kết thúc

trong tan vỡ. Mặc dù Steve cố gắng

xin lỗi Smith, nhưng Smith đã chịu

đựng đủ. Không lâu sau đó ông đã

rời bỏ Pixar để thành lập công ty

riêng và cuối cùng trở thành nghiên

cứu viên của Microsoft.

https://thuviensach.vn

Công ty cũng bán một ứng dụng

phần mềm chuyên nghiệp có tên là

RenderMan, cho phép các họa sĩ đồ

họa máy tính ghép các kết cấu và

màu sắc vào bề mặt của đồ vật được

tạo ra bởi máy tính trong không

gian ba chiều, hiện lên trên màn

ảnh với độ sắc nét và phân giải có

thể sử dụng để tạo ra hình ảnh như

thật trong các bộ phim truyền thống.

Giống như mọi thứ mà Pixar đã làm,

nó là phần mềm có chất lượng tốt

nhất. Các chuyên gia kỹ thuật của

Steven Spielberg đã sử dụng

RenderMan (trên các máy trạm

Silicon Graphics) để tạo ra bộ da có

vảy và hàm răng ngà của những con

https://thuviensach.vn

khủng long gớm ghiếc trong bộ

phim Công viên kỷ Jura.

RenderMan đóng vai trò chủ chốt

trong lĩnh vực đang bắt đầu phát

triển của đồ họa vi tính ba chiều,

giúp tăng hiệu ứng của các bộ phim

như Vực thẳm (The Abyss ), Kẻ hủy

diệt II, và Quái vật không gian III, cùng với các bộ phim của Disney

như Aladdin, Người đẹp và Quái

vật, và Vua sư tử. Pixar thậm chí còn cho ra mắt một phiên bản có thể

chạy trên các máy tính Macintosh.

Nhưng cũng hay ho như các phần

mềm, công ty chưa bao giờ có thể tự

đứng trên đôi chân của mình.

https://thuviensach.vn

KHOẢNG NĂM 1990, dường như có

rất ít lý do để Pixar có thể tiếp tục

tồn tại như một thực thể kinh

doanh. Steve Jobs không có vẻ gì là

trùm tư bản. Cổ phiếu anh bán sau

khi rời khỏi Apple có giá 70 triệu đô

la, và anh đã thực hiện được một vài

vụ đầu tư thành công. Nhưng sau

một vài năm rót vốn vào Pixar và

NeXT, gia sản của anh chỉ còn lại

một phần nhỏ. Doanh thu của Pixar

đình trệ và Steve liên tục phải viết

séc để cứu con thuyền khỏi đắm.

Doanh nhân máy tính nổi tiếng nhất

thế giới có nguy cơ bị chìm vào quên

lãng của thế giới công nghệ như rất

nhiều ca sĩ có duy nhất một bài tủ

https://thuviensach.vn

khác. Dừng dự án bên lề tốn kém này là một hành động vô cùng khôn

ngoan. Nhưng Steve vẫn cố chấp.

Steve có nhiều lý do riêng để

hành động như vậy. Dễ hiểu nhất là

dù có tuyệt vọng anh cũng không

muốn chấp nhận thất bại. Sau khi

phải rời khỏi Apple trong ô nhục và

chưa làm được gì cho ra hồn ở

NeXT, Steve về cơ bản đang duy trì

danh tiếng của mình bằng cách phát

đi thông báo về các sự kiện quan

trọng nhưng lại không thực sự quan

trọng. Đầu tiên là tuyên bố “rất gần

đây thôi”, báo cho thế giới biết về sự

xuất hiện đến nơi của một vật chắc

https://thuviensach.vn

chắn là tuyệt vời đến điên rồ, như

chiếc máy tính NeXTcube đầu tiên của NeXT. Sự kiện thứ hai là “dấu

hiệu chấp thuận”, thông tin về sự

tán thành của một người ủng hộ

quan trọng, chẳng hạn như một

công ty đáng chú ý đã mua một

chiếc máy tính hay phần mềm nào

đó, hoặc, trong trường hợp của Pixar,

là một giải thưởng cho sự xuất sắc

trong lĩnh vực đồ họa.

Nhưng chỉ thông báo thôi thì

không đủ để đẩy lùi thực tại và câu

chuyện về Steve Jobs bắt đầu

chuyển từ thành công trong quá khứ

sang thất bại của hiện tại. Đóng cửa

Pixar chỉ thúc đẩy các câu chuyện

https://thuviensach.vn

như vậy mà thôi. Tại thời điểm việc

kinh doanh tồi tệ nhất, Steve đơn giản là không thể mạo hiểm đóng

cửa Pixar để làm mọi thứ trầm trọng

thêm. “Steve từng nói với chúng tôi

rằng anh không có gì phải chứng

minh khi bắt đầu với NeXT”,

Catmull hồi tưởng lại. “Bây giờ thì

tôi không tin điều đó dù chỉ là một

giây. Chúng tôi biết anh có mọi thứ

để chứng minh với NeXT. Chúng tôi

chỉ là một ván bài khác mà Steve

đang chơi và anh ấy đã nói rằng hóa

ra chúng tôi mới là trò đỏ đen đầu

tiên của anh, rằng sau ván bài này

anh sẽ không đánh cược nữa”.

Lý do chính để Steve duy trì

https://thuviensach.vn

Pixar là anh vẫn còn tin tưởng vào

nhóm của các thiên tài này cũng như lãnh đạo của họ. Việc kinh

doanh có vẻ chẳng đi đến đâu,

nhưng Steve vẫn rất tôn trọng

Catmull và Lasseter. Anh có sự

ngưỡng mộ lớn dành cho kĩ năng

quản trị và kinh doanh của Catmull.

Còn Lasseter thì sao? Lasseter là

một trong những thiên tài hiếm có

luôn làm cho cuộc sống đẹp đẽ hơn

và tràn đầy cơ hội.

“Steve chủ yếu giải quyết công

việc với Ed”, Lasseter nhớ lại, “bởi

họ làm những thứ liên quan đến

kinh doanh, và tôi chỉ là một họa sĩ

phim hoạt hình trong một tòa nhà

https://thuviensach.vn

khác. Cuộc trao đổi thực sự của tôi

với Steve diễn ra tại hội nghị

SIGGRAPH năm 1986. Địa điểm là

Dallas, vào đầu tháng 8 và thời tiết

nóng nực chưa từng thấy. Cuộc trình

chiếu phim tại SIGGRAPH giống

như một buổi biểu diễn nhạc rock.

Mọi người bắt đầu xếp hàng từ sáu

tiếng đồng hồ trước cửa phòng

chiếu. Và bạn không thể cắt hàng

vượt lên trước vì mọi người sẽ nổi

giận. Nhưng Steve và bạn gái của

anh tiến tới, và anh nói: ‘Này John,

chúng tôi có thực sự phải xếp hàng

không?’. Vậy nên tôi thuyết phục

người bảo vệ, và về cơ bản là đưa ra

giải thích tại sao tôi phải để Steve

Jobs và bạn gái của anh ấy vào trước

https://thuviensach.vn

mọi người. Người bảo vệ để chúng tôi qua, ngay trước mặt dòng người.

Trước thời điểm này, những

khoảnh khắc thành công hữu hình

của Steve là khi anh đi tới một

trường học và thấy toàn bộ phòng

thí nghiệm được trang bị các máy

tính của anh. Còn bấy giờ thì khác.

Nó có không khí của một buổi trình

diễn nhạc rock lớn, một võ đài

hoành tráng.

Cuộc trình diễn tiếp tục, và mọi

người đang hào hứng với những thứ

như quả bóng pha lê nảy trên màn

hình. Đó hoàn toàn là công nghệ.

Chẳng cái nào có cốthttps://thuviensach.vn

truyện. Và rồi

bất thình lình, bộ phim Luxo Jr. của chúng tôi xuất hiện. Bạn biết đấy,

chiếc đèn nhỏ nhảy lò cò. Nó chỉ dài

một phút rưỡi, nhưng ngay từ khi

còn chưa kết thúc, mọi người đã

hoan hô chúc mừng. Giây phút đó

được ghi nhớ như một sự kiện quan

trọng trong lịch sử ngành đồ họa

máy tính, bởi vì đó là lần đầu tiên

một bộ phim hoạt hình làm bằng

máy tính trong không gian ba chiều

khiến khán giả thích thú bằng cốt

truyện và các nhân vật, chứ không

chỉ là hiện thực được khắc họa lại

bằng máy tính. Nó khiến mọi người

đứng hết cả dậy để vỗ tay tán

thưởng. Đám đông hiểu rằng họ

https://thuviensach.vn

đang được xem những hình ảnh

hoàn toàn mới lạ.

“Và Steve quay sang tôi với đôi

mắt mở to thế này”, Lasseter tiếp

tục, mắt anh phồng lên, “như thể,

‘Thật tuyệt vời! Ái chà chà! Tôi thích

nó!’. Nhận được phản ứng ngay lập

tức từ khán giả là trải nghiệm mà

Steve chưa từng có. Sự hứng khởi

thiêu đốt anh và anh như thể, ‘Tôi

thích cái này’. Nó đã gắn kết chúng

tôi. Và trước đó, tôi đã dũng cảm cắt

hàng chờ của 6.000 người đang sẵn

sàng lột da bạn! Mối quan hệ của

chúng tôi thay đổi từ thời điểm đó”.

Nhiều năm sau đhttps://thuviensach.vn

ó, Steve nói với

tôi rằng “Luxo Jr. là một bước đột phá”. Nếu có người từng làm cho

Steve bị mê hoặc, thì đó chính là

Lasseter, tính nghệ sĩ của anh dường

như là minh chứng thuyết phục cho

thuộc tính mà Steve tin là quan

trọng nhất của máy tính: Công cụ có

thể nâng cao và giải phóng sức sáng

tạo của con người. Bất chấp nhiều

thói quen trẻ con (Lasseter nhồi

nhét trong văn phòng rất nhiều đồ

chơi giống như một bảo tàng trưng

bày của Pixar và tủ quần áo chủ yếu

là quần jean xanh và hàng trăm

chiếc áo sơ mi nặng trịch in hình

theo phong cách Hawaii), anh là

một người trưởng thành đầy tự tin

https://thuviensach.vn

và không phải mẫu người cả thèm chóng chán. Dù không bao giờ cần

Steve đưa ra lời khuyên sáng tạo

nào cho những bộ phim ngắn, anh

vẫn bình tĩnh lắng nghe ý kiến từ

ông chủ trước khi tiếp tục với các kế

hoạch riêng. Nhưng anh cũng thỏa

hiệp khi cần thiết, chứ không phải

lúc nào cũng chạy theo sự hoàn hảo:

khi không thể chuẩn bị kịp một bản

đẹp cho bộ phim ngắn có tên Tin

Toy để trình diễn ở SIGGRAPH, anh

chỉ giới thiệu những gì mình có và

bù vào phần thiếu những hình ảnh

vẽ bằng bút chì.

Lasseter sống trong nỗi sợ hãi

https://thuviensach.vn

thường trực rằng Steve sẽ đóng cửa

nhóm hoạt hình nhỏ bé của anh. Dù liên tục viết séc để cấp vốn cho Pixar,

Steve thỉnh thoảng lại cắt giảm ngân

sách và không tăng lương: “Tôi nghĩ

lương của tôi không tăng từ năm 84

cho đến 89”, Lasseter nhớ lại. “Và

tôi đã nghĩ chắc chắn họ sẽ vứt bỏ

hoạt hình. Lúc họ dự định tạm

ngừng sản xuất phần cứng, tôi nghĩ,

chắc hẳn sẽ có nhiều lời phàn nàn

đại loại như, ‘Bên hoạt hình thì sao?

Họ không làm bất cứ cái gì ra tiền’.

Vậy nên tôi đã hỏi lãnh đạo bộ phận

phần mềm, một người khá giống vận

động viên bóng chày tên là Mickey

Mantle, ‘Khi nào thì có kết luận cuối

cùng? Khi nào họ sẽ đóng cửa bộ

https://thuviensach.vn

phận hoạt hình?’. Và anh ấy trả lời,

‘John, họ sẽ không bao giờ làm vậy’.

“‘Ý anh là sao?’, tôi hỏi lại”,

Lasseter tiếp tục. “Và Mickey nói,

‘Các công ty phần cứng và phần

mềm máy tính, họ đều có lúc phải

tạm ngừng sản xuất, kinh doanh là

vậy. Đó là những nốt thăng nốt trầm

của kinh doanh. Nhưng khi nghĩ về

Pixar, mọi người sẽ không nhớ đến

các máy tính hay phần mềm của

chúng ta. Họ nghĩ về những bộ phim

ngắn mà anh đã làm. Đó là đặc điểm

nhận dạng của Pixar đối với phần

còn lại của thế giới. Do đó nếu Pixar

ngừng không làm phim nữa và kết

https://thuviensach.vn

thúc hợp đồng của các nhân viên bộ

phận hoạt hình, đó sẽ là tín hiệu báo cho cả thế giới rằng Pixar vậy là

xong. Đó là lí do tại sao họ sẽ không

đóng cửa bộ phận hoạt hình’”.

Tất nhiên, đội của Lasseter có lợi

thế là đoạt được nhiều giải thưởng

càng ngày càng lớn. Khi Lasseter tới

chỗ Steve để thông qua quyết định

chi ngân sách cho bộ phim Tin Toy,

câu trả lời của Steve là “Hãy làm ra

một bộ phim vĩ đại”. Quả thực, mẩu

phim dài một phút rưỡi, kể về món

đồ chơi có bộ dạng người đánh trống

sống trong nỗi sợ hãi trước một đứa

trẻ đang chảy nước dãi có sở thích

ném các đồ chơi đi hóa ra lại là một

https://thuviensach.vn

tác phẩm vĩ đại: Tại buổi lễ trao giải

của Viện Hàn lâm ở Los Angeles vào ngày 29 tháng 3 năm 1989, Tin Toy

đã thắng giải Oscar ở hạng mục

phim hoạt hình ngắn xuất sắc nhất.

Không lâu sau đó, Steve đã mời mọi

người làm việc trong dự án Tin Toy

ăn tối tại Greens, nhà hàng ăn chay

nổi tiếng ở San Francisco.

“Anh ấy rất tự hào”, Lasseter nói.

“Tôi nhớ là mình đã chộp lấy chiếc

tượng Oscar và đặt ngay trước mặt

anh. ‘Anh đã yêu cầu tôi làm một bộ

phim vĩ đại’, tôi nói với Steve. ‘Đây,

nó đây’. Đó là bữa tối mà Nancy và

tôi gặp Laurene – cô ấy và Steve bắt

đầu hẹn hò trước đó vài tháng.

https://thuviensach.vn

Chúng tôi rất thích thú được ở bên

cạnh cả hai bọn họ buổi tối hôm đó, bởi vì Steve rõ ràng là đang chìm

đắm trong tình yêu. Anh ấy khoác

vai Laurene suốt buổi tối và… anh

ấy thực sự hạnh phúc, hạnh phúc

đến mức đầu óc quay cuồng như thể

mọi thứ xung quanh đều là bọt sâm

panh, thật sục sôi. Anh ấy vô cùng

kích động. Anh ấy đã thắng một giải

Oscar và bên cạnh còn có người phụ

nữ tuyệt vời này”.

NHÌN LẠI, NĂM 1989 là năm mà sự

vội vàng, thiếu đắn đo suy nghĩ của

Steve bắt đầu mất đi, mặc dù các rắc

https://thuviensach.vn

rối trong kinh doanh vẫn còn đó.

Giúp Pixar thắng giải Oscar là một điều gì đó có tính chính thống mà

anh có thể hãnh diện trong công

việc. Nhưng sự hãnh diện chính đến

từ cuộc gặp gỡ với người phụ nữ sau

này trở thành vợ anh. Steve nhìn

thấy Laurene lần đầu khi anh diễn

thuyết ở trường Kinh doanh

Stanford, nơi cô học lấy bằng MBA.

“Cô ấy ngồi ngay hàng đầu trong

khán phòng và tôi không thể rời mắt

khỏi cô ấy”, anh kể với tôi không lâu

sau đó. “Tôi liên tục bị gián đoạn

dòng suy nghĩ và bắt đầu cảm thấy

hơi chóng mặt”. Anh theo sau cô ra

đến bãi đỗ xe và mời cô đi ăn tối. Họ

hẹn hò ngay buổi tối hôm đó. Và

https://thuviensach.vn

ngoại trừ những chuyến công tác hiếm hoi của Steve, họ lúc nào cũng

ở bên nhau trong quãng đời còn lại

của anh ấy.

Ngay từ đầu, họ đã là một cặp đẹp

đôi. Bố của Laurene mất khi cô còn

khá trẻ. Giống như Steve, cô lớn lên

trong tầng lớp trung lưu, ở thành

phố West Milford, New Jersey, nơi

cô phải học cách tự lo cho bản thân.

Laurene theo học tại các trường tốt

nhất: Đại học Pennsylvania, và sau

đó là trường kinh doanh Stanford.

Cô là người thông minh, ăn nói lịch

sự và có dáng vẻ rất thể thao; một

người ham đọc sách quan tâm đến

https://thuviensach.vn

đủ các thể loại như văn học nghệ

thuật, dinh dưỡng, chính trị, và triết học; không như Steve, cô luyện tập

các môn thể thao chuyên nghiệp.

Sau khi ra trường, cô đã thử sức

trong thế giới tài chính cấp cao ở

Manhattan, nhưng không thấy nó đủ

hấp dẫp; cô rời Goldman Sachs sau

vài năm và vào trường kinh doanh

như một cách để tìm kiếm niềm

đam mê tiếp theo.

Bấy giờ, Steve đã có mối quan hệ

nghiêm túc với một vài cô bạn gái,

bao gồm ca sĩ Joan Baez và

Chrisann Brennan. Nhưng Laurene,

người có dáng vẻ thướt tha với mái

tóc vàng đặc trưng của con gái

https://thuviensach.vn

California và đôi mắt sắc sảo, có

chiều sâu trong tính cách đã khiến Steve mủi lòng theo một cách hoàn

toàn khác lạ. Một vài phụ nữ mà anh

đã hẹn hò dường như đều muốn tạo

sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ,

Laurene không như vậy. Giống như

Steve, cô tạo ra một không gian

riêng tư cho mối quan hệ của họ. Và

cô ấy không quan tâm đến tài sản

của anh, cũng chẳng màng đến

những danh vọng từ cuộc sống xã

hội chói lọi mà nếu anh muốn là có.

Cả hai người họ đều thừa nhận giá

trị của lao động chăm chỉ, điều này

khiến Laurene dễ thông cảm hơn

cho những lúc làm việc quá giờ của

Steve. Và mối liên hệ cùng tầng lớp

https://thuviensach.vn

xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng: Khi họ sinh con đẻ cái, Steve

và Laurene đã làm mọi thứ trong

khả năng để nuôi dạy những đứa trẻ

với những giá trị của người bình dân

giống họ, bất chấp khối tài sản của

họ đang lớn dần lên.

Mối quan hệ của họ bùng cháy dữ

dội ngay từ khi bắt đầu, đúng như

những gì bạn có thể dự đoán từ sự

ghép cặp của hai ý chí mạnh mẽ như

vậy. Và cuối cùng, Steve đã kết thúc

sự mong ngóng của trai chưa vợ để

cầu hôn với Laurene vào ngày đầu

tiên của năm 1990, trên tay cầm chặt

“một nắm hoa dại vừa mới hái”, như

https://thuviensach.vn

cô ấy từng nói tại lễ truy điệu của

anh, chỉ 21 năm sau đó. Cô ấy đã nhận lời một cách nghiêm túc. Buổi

sáng hôm đó và những năm về sau,

khi tìm hiểu về đạo Phật, cô đã đọc

những cuốn sách ảnh hưởng tới

Steve trong giai đoạn anh giác ngộ.

Quả thực, Kobun Chino Otogawa,

nhà tu hành đạo Phật, thầy của

Steve trong nhiều năm, đã chủ trì

hôn lễ của họ. Họ cưới tại khách sạn

Ahwahnee, trong công viên quốc gia

Yosemite, vào ngày 18 tháng 3 năm

1991. Cô ấy lúc đó đang mang thai

đứa con đầu tiên của họ, Reed, và

sinh vào tháng 9 cùng năm.

Hóa ra Mickey Mantle đã đúng:

https://thuviensach.vn

Lasseter đã không phải lo lắng về

mảng sản xuất của anh. Steve quả

thực đã bỏ đi – như ngôn ngữ của

Lasseter – là “một ít”. Khi Steve

quyết định cắt lỗ ở Pixar, anh đã

không bỏ mặc nó hoàn toàn. Thay

vào đó, anh bán lại bộ phận sản xuất

phần cứng của công ty với giá hai

triệu đô la và quyết định tập trung

vào mảng phần mềm và hoạt hình.

Khoảng đầu năm 1991, Steve đã cắt

giảm nhân sự từ 120 người xuống

chỉ còn 42 – sa thải tất cả những

người trong đội bán hàng mà trước

đây anh nhất quyết tuyển dụng cho

bằng được, và số nhân sự còn lại gần

đúng bằng số người đã làm việc ở đó

tại thời điểm khi anh mua lại nhóm

https://thuviensach.vn

năm 1986.

Đó quả thực là một giai đoạn khó

khăn và gian khổ. Việc rót vốn liên

tục của Steve tạo ra một hệ quả, khi

anh mua lại cổ phiếu hạn chế(5) của nhân viên với giá rẻ mạt, những

nhân viên vẫn còn động cơ tài chính

dài hạn với công ty như bị đánh cắp

mất cổ phần. Sau này, Steve đã cố

mô tả giai đoạn đó như một bước

ngoặt vinh quang, một thời khắc mà

sự say mê đã chiến thắng thực tế ảm

đạm về doanh số bán hàng tồi tệ của

Pixar: “Tôi đã gọi mọi người tập

trung lại”, anh ấy nói với tôi, “và tôi

nói rằng: Trong thâm tâm của mỗi

https://thuviensach.vn

người, chúng ta thực sự là một công

ty sản xuất nội dung. Đừng để quá trình chuyển đổi ảnh hưởng đến

chúng ta. Hãy tiến lên. Đó là lý do vì

sao tôi bỏ tiền vào Pixar. Đó là lý do

hầu hết các bạn có mặt tại đây. Hãy

tiến lên. Đây là một chiến lược mạo

hiểm hơn, nhưng phần thưởng cũng

sẽ có giá trị hơn rất nhiều và đó là

nơi trái tim chúng ta muốn tới.” Lời

động viên ấy dù đã truyền cảm hứng

cho một số nhân viên, nhưng hầu

hết mọi người đều thấy rằng lời nói

của anh đang che đậy những việc đã

xảy ra cũng như những việc cần làm

để cứu lấy công ty. Catmull, cũng

giống như Lasseter, bị mất gần hết

cổ phần trong công ty, đã nói với tôi

https://thuviensach.vn

rằng quãng thời gian đó chẳng lấy gì làm vui vẻ: “Đó là một trong những

thời điểm khó khăn nhất trong cuộc

đời tôi.” Đến lúc đó, Steve đã đầu tư

gần 50 triệu đô la vào Pixar.

Sau khi cắt giảm hai phần ba

nhân lực, công ty lúc này chỉ trông

chờ vào ba nguồn thu chính: hệ

thống quản lý hình ảnh CAPS bán

bản quyền cho Disney; một phiên

bản mới của RenderMan cho phép

các thiết bị Macs có thể tạo ra hình

ảnh không gian ba chiều; và quảng

cáo – một nhánh doanh thu mới

được phát triển bởi đội ngũ hoạt

hình. Pixar đã làm quảng cáo cho

https://thuviensach.vn

một vài khách hàng trên đại lộ

Madison, như Listerine, Trident, Tropicana và Volkswagen. Được tạo

ra bởi Lasseter và những nhà sản

xuất phim hoạt hình khác như

Andrew Stanton (người sau này làm

đạo diễn cho phim A Bug’s Life ( Thế

giới côn trùng), các quảng cáo của

Pixar cực kì độc đáo và sống động.

Chúng chứng tỏ khả năng độc nhất

vô nhị của công ty trong việc nhân

tính hóa các đồ vật, chẳng hạn như

một thanh kẹo cao su nhảy múa hay

một trái cam nảy tung tăng và

chúng cũng buộc các nhà làm phim

hoạt hình phải làm việc dựa trên

ngân sách và thời hạn hoàn thành

đã định, “một kỉ luật cần thiết cho

https://thuviensach.vn

sự phát triển của chúng tôi”,

Catmull nói. Kết hợp với những bộ

phim ngắn ngày một tinh vi của

Lasseter, chúng chỉ ra rằng công ty

đang tiến gần hơn tới việc làm chủ

được kỹ thuật và công nghệ kể

chuyện để hiện thực hóa giấc mơ sản

xuất ra một bộ phim hoàn chỉnh.

Nhưng Pixar vẫn không thể có được

doanh thu cần thiết để nuôi sống

bản thân.

Cũng trong thời gian đó, Peter

Schneider, Chủ tịch hãng phim hoạt

hình Walt Disney, đã tới thăm John

Lasseter. Đó là lần thứ ba trong ba

năm, anh ta cố gắng thuyết phục

https://thuviensach.vn

Lasseter rời khỏi Pixar. Tuy nhiên

Lassater đã không đi. “Tôi đang sống tại khu vực vịnh San

Francisco” – anh nhớ lại, “Tôi đang

phát minh ra một món mới. Tôi

ngẫm ra rằng tôi đã ở lại đây lâu hơn

dự kiến. Tôi đã có một trải nghiệm

khổ sở với Disney.” Anh nói với

Scheider rằng, chỉ có một cách duy

nhất có thể khiến anh hợp tác với

Disney – hãng phim phải làm một

bộ phim với Pixar.

https://thuviensach.vn

Chương 6

CHUYẾN VIẾNG THĂM CỦA

BILL GATES

Ðầu giờ chiều ngày 21 tháng 7

năm 1991, năm người tụ họp tại

nhà của Steve Jobs ở Palo Alto.

Đó là một buổi chiều Chủ nhật mùa

hè nóng bức; nhiệt độ chạm ngưỡng

30oC, và với sức nóng trong nhà, có

vẻ như Steve đã không bật điều hòa

nhiệt độ. Anh vừa vội vàng trở về từ

Yosemite sau kỳ nghỉ cuối tuần

https://thuviensach.vn

cùng Laurene ở nhà nghỉ

Ahwahnee, chính là nhà trọ mộc

mạc nơi họ đã kết hôn vài tháng

trước đó.

Steve mới mua ngôi nhà này. Cả

Steve và Laurene đều không thích

bắt đầu xây dựng gia đình ở ngôi biệt

thự đổ nát nằm biệt lập trong khu

đồi Woodside. Họ muốn con cái

được lớn lên ở khu vực trung tâm

hơn, và khu Old Palo Alto, như mọi

người trong vùng đều biết, rất yên

tĩnh, nhiều cây xanh, gần trường học

và khu trung tâm. Cũng vì con gái

đầu của Steve, Lisa – đang ở tuổi

thiếu niên – đang sống cùng mẹ cô

https://thuviensach.vn

ở gần đó. Ngôi nhà có những thanh

dầm to bằng gỗ, được sử dụng thay cho bê-tông giống như ở công trình

cầu Cổng Vàng, nhưng không hề phô

trương, ít nhất theo tiêu chuẩn của

dân vùng vịnh San Francisco này.

(John Lasseter tinh nghịch gọi nó là

ngôi nhà của “Hansel và Gretel” (6)).

Đây là ngôi nhà Steve sống đến cuối

đời.

Qua nhiều năm, Steve và

Laurene có sửa chỗ này chỗ kia

nhưng không ảnh hưởng tới cấu trúc

cơ bản của ngôi nhà, và cuối cùng họ

mua thêm một lô đất liền để mở

rộng khu vườn trồng rau và hoa,

một việc mà cả hai đã dự định thực

https://thuviensach.vn

hiện từ đầu. Khu vườn cũng chỉ bắt

đầu được chăm sóc từ tháng 7 năm đó, nhưng nó đã có nhiều cây cà

chua, hoa hướng dương, đậu đũa,

súp-lơ, húng quế và một hàng rau

diếp. Họ trồng những loài cỏ dại có

nguồn gốc từ Bắc California quanh

hai thửa đất tiếp giáp với đường. Ban

đầu, một vài hàng xóm cũng càu

nhàu, nhưng dần dần họ thấy thích

thú trước sự thay đổi màu sắc và

phong cách của khu vườn qua từng

mùa. Vào mùa xuân, khu vườn bừng

nở các loài hoa dại, vào mùa hè

những cụm cỏ không cắt tỉa sáng

lung linh trong gió. Khu vườn

không có tường bảo vệ, chỉ có một

hàng rào thấp ngăn cách với lối đi.

https://thuviensach.vn

Thậm chí ngôi nhà còn không có ga-ra. Steve và Laurene hiếm khi sử

dụng cánh cửa lớn bằng gỗ ở trước

nhà. Hầu hết khách đến nhà đều đỗ

xe ở trên đường, phía sau chiếc

Porsche hoặc Mercedes của Steve, đi

qua khu vườn để vào cổng, sau đó gõ

cửa phòng bếp, nếu lúc đó cánh cửa

đang không được mở để đón gió từ

vườn vào.

Đây là lần đầu tiên trong nhiều

lần tôi đến thăm nhà Steve trong

mười năm tiếp theo, và lần này

Steve cứ khăng khăng rằng tôi,

nhiếp ảnh gia George Lange, và

người trợ lý của nhiếp ảnh gia phải

https://thuviensach.vn

đi tới cánh cửa nhà bếp này, khi đó

quả nhiên đang để mở vào ngày hè nóng bức. Vị khách mời danh dự

dường như không biết lối vào này,

hoặc có thể vì anh ấy không nhớ ra.

Bill đến muộn 15 phút so với giờ

hẹn, gõ cửa trước vài tiếng to và chắc

nịch để báo với chúng tôi rằng anh

ấy đã tới. Steve và tôi ra đón. Bill

Gates vẫy tay ra hiệu cho người lái

xe đánh chiếc limo đen của anh ấy

rời đi. Chúng tôi bắt tay nhau và đi

vào trong.

Ngôi nhà là một phần nhỏ của

khu biệt thự Jackling Mansion ở

Woodside, được bày biện sơ sài, ít

nhất tại thời điểm đó. Trong phòng

https://thuviensach.vn

khách có khoảng hơn nửa tá tranh

của họa sĩ Ansel Adams xếp dựa vào tường, chờ được treo lên. Một hệ

thống âm thanh nổi chất lượng

audiophile(7) được đặt trên kệ với hai loa được kê sát tường, và khoảng

một trăm đĩa than LP đặt trên sàn

nhà, một số nằm trong hộp, số còn

lại đặt hờ hững cạnh dàn âm thanh.

Chỗ ngồi duy nhất là hai ghế

salon cổ điển kiểu Eames có bệ đỡ

chân. Bill và Steve ngồi trên ghế

salon, và tôi ngồi trên một chiếc ghế

đôn. Bill thỉnh thoảng chuyển qua

ngồi trên một chiếc ghế đôn khác

hoặc đứng lên đi đi lại lại trong khi

Steve, chân không đi giày, khoanh

https://thuviensach.vn

chân ngồi im một chỗ suốt cả buổi.

George đi lại thoải mái trong phòng, tranh thủ chụp ảnh trong khi hai

người nói chuyện.

Sự kiện: đây là lần phỏng vấn

chung đầu tiên trong hai cuộc phỏng

vấn chung của Bill và Steve. (Lần

phỏng vấn sau được thực hiện 16

năm sau đó, trên sân khấu, trong

khuôn khổ một buổi hội thảo về

công nghệ cao.) Tôi đã sắp xếp cuộc

gặp này để lấy thông tin cho loạt bài

viết được chạy tít trên trang nhất của

tạp chí Fortune nhân kỷ niệm 10

năm ngày IBM xuất xưởng chiếc

máy tính đầu tiên, và để suy ngẫm

về tương lai của ngành công nghiệp

https://thuviensach.vn

non trẻ này. Tôi không gặp khó

khăn khi thuyết phục Bill tham gia buổi phỏng vấn. Thực tế, anh ấy đã

tạm dừng chuyến đi biển với Ann

Winblad – một lập trình viên đồng

nghiệp ở Minnesota, hiện cũng là

một nhà đầu tư mạo hiểm. Giống

như Bill, cô ấy thường thích mang

theo cả chồng sách để họ có thể đọc

và thảo luận. Bill bắt đầu hẹn hò với

Melinda French, sau này là vợ anh,

nhiều năm trước đó, nhưng dù tình

cảm của họ rất sâu đậm, Bill vẫn nói

với Melinda rằng anh ấy sẽ duy trì

những kỳ nghỉ “tuần tư duy” với

Winblad.

Steve thì khác, tôi đã phải rất vất

https://thuviensach.vn

vả để thuyết phục anh. Không giống

Gates, Steve khăng khăng đặt ra những yêu cầu nhất định cho buổi

gặp mặt, đầu tiên là nó phải diễn ra

trên địa bàn của anh. Bill sẽ phải đến

nhà của Steve ở Palo Alto, và phải

vào ngày Chủ nhật đó. Buổi phỏng

vấn đã phá vỡ những tiêu chí cơ bản

về hoạt động quảng cáo báo chí mà

Steve tự đặt ra, đó là chỉ thực hiện

những cuộc phỏng vấn có lợi cho

hoạt động quảng bá sản phẩm của

công ty. Nếu tôi thực hiện buổi

phỏng vấn độc quyền, không ràng

buộc này vào dịp Steve chẳng có gì

để quảng cáo, thì nó chắc chắn sẽ

phải thuận theo điều kiện anh đặt

ra.

https://thuviensach.vn

Sự nghiệp của Bill Gates và Steve Jobs gắn bó với nhau theo những

cách giúp làm sáng rõ toàn bộ lịch

sử của ngành máy tính cá nhân, và

điều đó lý giải tại sao Steve không

thể thành công đến thế khi làm việc

ở NeXT, và quan trọng hơn, tại sao

anh có thể thành công rực rỡ đến

vậy khi quay trở lại Apple. Trong khi

tạp chí Fortune muốn định hướng

buổi phỏng vấn là buổi trò chuyện

hồi tưởng lại quá khứ, thì thực tế nó

hầu như đã biến thành một buổi

thảo luận dự đoán về những định

hướng mà hai người đàn ông này

cuối cùng sẽ thực hiện để chiếm lĩnh

thế giới máy tính cá nhân. Bill và

https://thuviensach.vn

Steve là hai người rất khác nhau với hai cách tiếp cận máy tính cũng rất

khác nhau, nhưng hai cách tiếp cận

đó lại hoàn toàn phù hợp và thể

hiện đúng tính cách của họ. Tạp chí

Fortune đã rất đúng khi ghi nhận họ

là hai nhà đồng khởi phát cuộc cách

mạng máy tính cá nhân, nhưng ở

thời điểm năm 1991 khi đó, việc dự

đoán rằng hai người đàn ông này sẽ

định hình toàn bộ ngành công

nghiệp máy tính cá nhân trong hai

thập niên tiếp theo được coi là quá

ngoa ngôn. Vậy nhưng, điều đó lại

trở thành hiện thực: trong 35 năm,

từ khi phát minh ra Apple II cho

đến khi Steve qua đời, những triết lý

https://thuviensach.vn

khác nhau của họ đã giúp định hình thiết kế, mục đích và thị trường của

mọi sản phẩm từ điện thoại thông

minh và Ipods, đến những chiếc

máy tính xách tay và máy tính để

bàn rẻ nhất, đến những chiếc máy

tính lớn (mainframe) góp phần thúc

đẩy hiệu suất của những công ty

hàng đầu trong danh sách Fortune

500.

Ở thời điểm năm 1991, những

khác biệt của hai con người đang ở

độ tuổi 30 này (Steve 36 tuổi, nhiều

hơn Bill 8 tháng tuổi) đã khiến họ đi

theo hai quỹ đạo khác nhau. Nói

một cách đơn giản, sự nghiệp của

https://thuviensach.vn

Steve lao dốc thảm hại, trong khi

Bill tiến đến những nấc thang cao ngất. Một minh chứng giản đơn cho

thấy quyền lực ngày càng cao của

Bill đó là: ở buổi phỏng vấn nhằm

đánh giá một thập niên kể từ ngày

xuất xưởng chiếc máy tính cá nhân

IBM đầu tiên này, tạp chí Fortune

thậm chí không định mời bất cứ cá

nhân nào từ IBM. Lý do là bởi Gates

đã loại bỏ luôn Big Blue(8) ngay cả

trước khi công ty sản xuất ra chiếc

máy tính cá nhân đầu tiên, khi anh

thuyết phục họ sử dụng hệ điều hành

MS-DOS của mình, mà không có

một điều kiện độc quyền nào. Nước

cờ thông minh này có nghĩa, đến

năm 1991, chính Gates, ch

https://thuviensach.vn

ứ không

phải IBM, mới là người nắm giữ chìa khóa mở ra tương lai của ngành

công nghiệp này.

Việc Bill gắn kết với IBM là do

anh ấy hiểu một điều mà IBM

không hiểu, đó là: phần mềm mà

IBM đang tìm kiếm – một hệ điều

hành – giữ vai trò tiềm năng trở

thành nền tảng của toàn bộ ngành

công nghiệp máy tính. Một hệ điều

hành quản lý dòng dữ liệu trong

máy tính, và cho phép các lập trình

viên có thể kết nối với khả năng xử

lý thông tin thông qua mạch điện tử

của máy tính.

Đây là cầu nối quhttps://thuviensach.vn

an trọng giữa

lập trình viên – người đang có

nhiệm vụ muốn hoàn thành và chip

bán dẫn, mạch có thể thực hiện được

nhiệm vụ đó. Điều mà chỉ có một

mình Bill nhận ra đó là một hệ điều

hành được chuẩn hóa sẽ mang lại lợi

ích khổng lồ cho ngành công nghiệp

này, và do đó nó sẽ là chiến lược

tiềm năng vô cùng lớn đối với người

sở hữu nó.

Đó là thời điểm năm 1981.

Nhưng trong mười năm sau đó, khi

Steve vẫn đang lăn lộn tìm kiếm

cách thức tạo ra những chiếc máy

tính “đột phá”, thì Gates đã và đang

thực hiện một kế hoạch cừ khôi hơn

https://thuviensach.vn

rất nhiều. IBM đã tạo ra được niềm

tin ngay tức thì đối với mô hình máy tính cá nhân, theo cách mà Apple

chưa bao giờ đạt được, đặc biệt trong

thế giới kinh doanh. Doanh số bán

máy tính của hãng nhanh chóng

vượt xa các hãng sản xuất khác, bao

gồm cả Apple. Sự phổ biến của máy

tính cá nhân thương hiệu IBM đã

giúp quảng bá rộng rãi hệ điều hành

MS-DOS của Microsoft, và trở thành

kỳ phùng địch thủ với hệ điều hành

độc quyền mà Apple sử dụng trên

các máy tính của mình. Nhưng

Apple không cấp phép hệ điều hành

của họ cho những hãng sản xuất

máy tính khác. Ngược lại, Gates sẵn

sàng cấp phép sử dụng hệ điều hành

https://thuviensach.vn

của mình cho các nhà sản xuất khác

– những hãng lập tức bắt đầu cạnh

tranh với IBM bằng những sản

phẩm tương tự. Các hãng mới trong

ngành, như Compaq, Dell và

Gateway, là những doanh nghiệp

tinh gọn và năng nổ với khả năng

kết hợp hai thành phần tiêu chuẩn

của IBM là hệ điều hành MS-DOS

của Microsoft và chip vi xử lý của

Intel để sản xuất ra những phiên

bản sao chép mới nhanh hơn, cách

tân hơn những sản phẩm trước đó

của Big Blue thủ cựu. Ví dụ như

Compaq, chứ không phải IBM, mới

là công ty giới thiệu khái niệm toàn

diện về máy tính cá nhân có thể

https://thuviensach.vn

xách tay, mở ra một phân khúc thị

trường (slice of market) mới vô

cùng quan trọng. Gates khuyến

khích các nhà sản xuất sao chép

này, cấp phép sử dụng MS-DOS cho

họ, với những điều khoản hệt như

anh đặt ra với IBM. Và các nhân

viên phát triển của anh vẫn đều đặn

cải tiến hệ điều hành này. Cuối cùng

MS-DOS trở thành nền tảng của

Windows, hệ điều hành hỗ trợ giao

diện đồ họa mà Steve là người tiên

phong cùng với hai sản phẩm là Lisa

và Mac, và Windows trở thành hệ

điều hành tiêu chuẩn của hầu hết

máy tính cá nhân, chứ không phải

những hệ điều hành được tạo ra bởi

https://thuviensach.vn

Apple. Đến năm 1991, những hệ điều hành của Bill Gates được sử dụng

trên 90% số máy tính cá nhân trên

toàn cầu. Vậy công ty nào sở hữu

10% còn lại? Đó chính là Apple, khi

đó đã trở nên ít phù hợp, ít đổi mới

và ít quan trọng hơn.

Quyền bá chủ về hệ điều hành đã

làm lợi cho Microsoft theo nhiều

cách. Các ứng dụng, như Word hay

Excel, được thiết kế từ đầu để tương

thích với hệ điều hành MS-DOS, sau

đó là Windows, đã giúp Microsoft

có lợi thế hơn các công ty phần mềm

khác như WordPerfect và Lotus –

đều là những công ty tạo ra các ứng

https://thuviensach.vn

dụng hướng tới việc tăng hiệu suất.

Năm 1990, Gates gói gọn tất cả ứng dụng văn phòng vào một gói sản

phẩm có tên Microsoft Office.

Doanh thu của Office lớn tới mức

các công ty phát triển phần mềm

khác bị đẩy lùi hẳn về phía sau. Đến

năm 1991, Microsoft đã trở thành

công ty phần mềm thống lĩnh thế

giới. Và Bill không có dấu hiệu

muốn dừng lại. Anh có ý định hướng

Microsoft trở thành một công ty lớn

mạnh tới mức chỉ có sự can thiệp

của chính phủ mới có thể ngăn cản

bước phát triển của công ty.

Tất nhiên, tất cả những thành

công đó đã thay đổi hoàn toàn nhận

https://thuviensach.vn

thức của công chúng về Gates. Năm

1980, Gates khởi nghiệp với vị trí phải cầu cạnh IBM và Apple. Vào

thời điểm đó, Jobs là người có vị trí

và giàu có trong ngành công nghiệp

máy tính, cổ phần của anh trong

công ty anh sáng lập trị giá 256 triệu

đô la ngay sau khi công ty phát

hành cổ phiếu lần đầu ra công

chúng (IPO). Khi Microsoft ra mắt

công chúng tháng 3 năm 1986, 45%

cổ phần của Bill Gates trong công ty

trị giá 350 triệu đô la. Tại thời điểm

tôi thực hiện cuộc phỏng vấn đầu

tiên này, anh đã trở thành tỉ phú trẻ

nhất thế giới. Trong khi đó, tài sản

ngân hàng của Steve tụt dốc không

phanh khi anh tìm cách phát triển

https://thuviensach.vn

một sản phẩm mới tuyệt hảo khác nhưng không thành công. Lúc này,

khi Bill đang thống lĩnh ngành công

nghiệp máy tính, thì thật khó có thể

hình dung ra một tương lai khi

Steve Jobs trở thành một nhân tố

quan trọng trong ngành.

TRÊN LÝ THUYẾT, cuộc phỏng vấn

có khả năng sẽ trở thành một cuộc

cạnh tranh. Theo nhiều cách, cả hai

đều gây dựng được, tiếng tăm là

những kỳ phùng địch thủ vô cùng dễ

nổi cáu.

https://thuviensach.vn

Nhiều người đã quên rằng Bill

Gates là một gã khó tính như thế

nào. Trong những năm sau khi từ bỏ

vị trí CEO của Microsoft năm 2000,

và nỗ lực để trở thành một nhà hảo

tâm mang tầm quốc tế, công chúng

mới thấy ở Gates hình ảnh một

chính khách nhiều tuổi chu đáo, tận

tình, nỗ lực giải quyết các vấn đề lớn

liên quan đến giáo dục và sức khỏe

cộng đồng. Tất cả những đức tính

này (ngoại trừ “nhiều tuổi”) đều chỉ

được hình thành từ năm 1991, còn

trước đó Bill chỉ chăm chăm “chiến

đấu” trong ngành máy tính, chứ

không hề đầu tư tìm kiếm phương

pháp chữa bệnh sốt rét, kêu gọi các

nước chống lại dịch bệnh AIDS,

https://thuviensach.vn

cung cấp nguồn nước sạch và tìm cách giúp nông dân đương đầu với

hiện tượng nóng lên của trái đất như

sau này. Gates khi đó đang nỗ lực

thực hiện kế hoạch phổ cập hệ điều

hành Windows, có thể chạy trên bất

kỳ thiết bị nào có chức năng điện

toán, và anh ấy đã sống trong chuỗi

hoang tưởng liên miên rằng chỉ cần

có một điểm yếu thôi cũng sẽ tạo cơ

hội cho đối thủ phá vỡ bức tường

thành mà anh đã xây lên trong

ngành công nghiệp này. “Đó là điều

ngớ ngẩn nhất mà tôi từng nghe”,

anh có thể vỗ vai đồng nghiệp mà

nói như vậy nếu bài phân tích kinh

doanh của họ không đáp ứng được

https://thuviensach.vn

những tiêu chuẩn anh đặt ra, sau đó nhấn mạnh thêm quan điểm của

mình bằng cách lắc đầu thể hiện sự

khó chịu và cằn nhằn “Thật là mất

thể diện”. Bill có phần tự bao biện,

luôn cho rằng mình là người thông

minh nhất. Anh sẵn sàng giải thích

lý do anh đưa ra quyết định nào đó,

nhưng sẽ thật đáng thương cho

những ai cần nghe lời giải thích đó

lần thứ hai; sẽ là một cơn bùng nổ

thái độ mỉa mai, hoặc tồi tệ hơn,

một cơn giận sôi sục “bằng mặt mà

không bằng lòng” để rồi sau đó khi

bình tĩnh lại, anh ấy sẽ tự nhìn nhận

lại bản thân một cách khá khinh

miệt.

https://thuviensach.vn

Trước công chúng, hai người

từng thường xuyên công kích nhau,

thậm chí công kích một cách hân

hoan và họ đã cư xử như vậy trong

nhiều năm trời. Steve coi Bill là kẻ

phàm tục không có óc thẩm mỹ và

tính độc đáo. Steve giữ mãi quan

điểm đó tới cuối đời. Anh liên tục

nhắc với tôi rằng, Bill chẳng biết đến

giải pháp nào khác ngoài “đem tiền

của ra xử”, đó chính là lý do tại sao

phần mềm của Microsoft lại phức

tạp và xoàng xĩnh như thế. (Steve

tiện thể lờ đi cách tiêu tiền hoang

phí của chính mình khi còn ở

NeXT.) Còn Bill thì huỵch toẹt ra

rằng Steve là kẻ thất bại, tự đánh

https://thuviensach.vn

mất vai trò của chính mình bởi

những quyết định xuẩn ngốc. Anh ấy

không ngừng nói về sự tầm thường

của NeXT. Những năm 1990 về sau,

khi Jobs ủng hộ nỗ lực của Bộ Tư

pháp trong việc kiềm chế sự độc

quyền của Microsoft, Gates lại liên

tiếp gọi Steve là “kẻ thất bại”, tối

ngày “rên rỉ” về những thứ mà anh

ta xem là thành công xứng đáng của

công ty mình.

Nhưng vào ngày Chủ nhật của

tháng 7 đó, họ đã cư xử rất phải

phép. Không thể hiện sự bất hòa và

cũng không công khai thừa nhận sự

chênh lệch rõ ràng về tài sản và tầm

https://thuviensach.vn

ảnh hưởng của họ. Steve quá kiêu

hãnh để có thể thừa nhận sự vượt trội của Bill. Bill lại là người cư xử

lịch sự nên không thể hiện thái độ

hả hê trước những khủng hoảng mà

Steve đang gặp phải. Họ thể hiện

một mức độ tôn trọng lẫn nhau nhất

định. Họ biết được điểm mạnh của

nhau. Vì chẳng có gì đe dọa, và được

tạp chí kinh doanh hàng đầu đất

nước đứng sau ca ngợi thành quả, họ

không bộc lộ bất kỳ thái độ tiêu cực

nào.

Mặt đối mặt trong buổi chiều Chủ

nhật này, những hành vi khinh suất

đối phương – dù vẫn còn – nhưng

cũng đã được hạn chế. Sau khi Bill

https://thuviensach.vn

công kích John Sculley vì muốn

Apple cấp phép sử dụng hệ điều

hành của mình cho các nhà sản xuất

khác, để họ có thể sản xuất các

phiên bản máy tính sao chép, Steve

đã trả đũa cả Sculley và Gates. “Tôi

không hứng thú với máy tính xách

tay,” Steve nói, rồi phê phán tiêu

chuẩn mà Bill đặt ra. “Hàng chục

triệu người không cần phải sử dụng

những chiếc máy tính cá nhân

không tốt như giá trị mà nó nên có.”

Điều đó cuối cùng dẫn đến sự công

kích thẳng thừng duy nhất trong

buổi gặp, mà cả hai đều thấy buồn

cười. Khi đưa ra tình huống rằng sự

thống trị của Microsoft đã cản trở

những tiến bộ trong ngành công

https://thuviensach.vn

nghiệp này, Steve cho biết, “Trong thế giới của MS-DOS, có hàng trăm

người sản xuất máy tính cá nhân.”

“Đúng thế,” Bill đáp.

“Và có hàng trăm người tạo ra

các ứng dụng cho những chiếc máy

tính cá nhân đó.”

“Chính xác.”

“Nhưng tất cả họ phải vượt qua

một khe hở rất nhỏ có tên Microsoft

để có thể đạt được mục đích đó.”

“Cái khe đó rất lớn đấy chứ,” Bill

đáp lại, vừa ngả người tựa vào thành

https://thuviensach.vn

ghế vừa cười lớn. “Tôi chẳng vẫn nói

với anh rằng nó đang dần được nới rộng ra sao… Nó thậm chí còn

không phải là một khe hở nữa.

Chúng ta không nên sử dụng từ đó.”

“Trước đây mọi người vẫn gọi vậy

thôi,” Steve đáp lại, cười toe như

một đứa trẻ.

“Mà cái khe nào nhỉ?” Bill hỏi,

mỉm cười đáp lại Steve, trước khi

giật mình nhận ra mình vừa làm gì

và ngả người về phía trước. “Dù sao

thì…”

Trong hai người, Bill trầm tĩnh

và nhất quán hơn. Tầm nhìn của anh

về lịch sử ngành nàyhttps://thuviensach.vn

cũng chắc chắn

như niềm tin về tương lai của nó.

Anh luôn thể hiện rằng tầm nhìn xa

trông rộng của mình chẳng là gì

ngoài một điều đơn giản và rõ ràng

mà ai cũng có thể nhìn thấy. Anh

giải thích: “Khi bắt đầu xây dựng

công ty năm 1975, tôi đã viết rằng có

hai điểm cần chú trọng trong ngành

công nghiệp máy tính. Một là chip,

còn lại là phần mềm.” Anh tiếp tục:

“Cách tiếp cận của tôi với thị trường

máy tính cá nhân vẫn hệt như ban

đầu. Mục tiêu của Microsoft là tạo ra

những tiêu chuẩn cho máy tính vẫn

không thay đổi so với ban đầu.” Anh

cũng không trình bày bất kỳ khía

cạnh thành công nào của Microsoft.

https://thuviensach.vn

Anh không hoàn toàn thừa nhận

tính cận độc quyền của công ty,

nhưng lại tranh luận kịch liệt để bảo

vệ quan điểm rằng sự chuẩn hóa của

trong hệ điều hành của mình và chip

của Intel đã mang lại lợi ích cho mọi

người. “Ngày nay công nghệ chế tạo

chip tân tiến nhất đến tay người tiêu

dùng rất nhanh và rất hiệu quả,”

anh nói. “Chỉ cần Intel cho ra đời

một chip vi xử lý mới, thì vài tuần

sau, hàng trăm công ty sản xuất máy

tính cá nhân đã cho ra đời sản phẩm

mới, và khách hàng chỉ việc tới cửa

hàng bán máy tính gần nhất và mua

một chiếc. Việc mua phần mềm

cũng giống như vậy. Bởi vì số lượng

https://thuviensach.vn

bán ra rất lớn, nên trên thị trường luôn sẵn có những phần mềm ưu

việt với chất lượng tốt gấp mười lần

những phần mềm được giới thiệu 5

năm trước, với giá cả về cơ bản

không đổi. Thậm chí ngay cả ở

những hạng mục sản phẩm mới,

khách hàng cũng có rất nhiều phần

mềm để lựa chọn.”

Với vị trí bấp bênh lúc bấy giờ,

không ngạc nhiên khi Steve là người

dễ bị kích động hơn. Anh sẵn sàng

thừa nhận một vài sai lầm, thậm chí

chấp nhận Bill đúng khi cho rằng

Apple lẽ ra nên coi trọng máy tính

cá nhân của IBM hơn. Rồi Steve dẫn

https://thuviensach.vn

dắt ý tưởng đó đi xa hơn. “Sự kiện

xác định vị trí của Apple trong ngành công nghiệp này trong những

năm 1980 thực ra không phải là sự

ra đời của hệ điều hành Macintosh,”

anh tuyên bố. “Đó là một sự kiện

đáng ghi nhớ. Nhưng sự kiện xác lập

vị trí của Apple là sự ra đời của máy

tính Apple III. Nó là minh chứng

đầu tiên tôi từng thấy trong sự

nghiệp về một sản phẩm có được vị

trí cho riêng mình và phát triển vượt

lên trên cả những nhu cầu cần được

thỏa mãn của khách hàng. Chúng tôi

đã mất thêm tám tháng so với dự

kiến để hoàn thành, chiếc máy tính

đã được thiết kế quá kỹ và có chi phí

hơi quá cao. Thật thú vị khi tưởng

https://thuviensach.vn

tượng chuyện gì đã xảy ra nếu Apple III ra đời đúng như mong đợi, tức là

rất tinh gọn, nâng cấp so với Apple

II, mang đến cho người sử dụng

nhiều đặc tính hơn và khiến nó phù

hợp hơn với doanh nghiệp. [Nhưng

thay vì thế,] Apple thất bại thảm

hại.” Sau này, anh thẳng thắn thừa

nhận phần lớn sai lầm là do anh:

“Một trong những nguyên nhân

khiến Apple III gặp vấn đề là do tôi

đã lấy đi một nhóm những cá nhân

xuất sắc từ dự án đó để nghiên cứu

cách biến những gì tôi thấy ở Xerox

(PARC) thành sự thật.”

Đó là một sự thừa nhận thú vị.

https://thuviensach.vn

Steve không phải kiểu người thích

xét lại những lỗi lầm của bản thân, nhưng lúc này, trong buổi nói

chuyện công khai với người bạn mà,

ngoại trừ Jobs, mọi người đều coi là

người tiên phong trong ngành công

nghiệp máy tính, anh hoàn toàn hối

lỗi. Phần sau của cuộc trò chuyện,

Steve thậm chí còn lôi một mẩu giấy

anh đã xé từ tạp chí Newsweek để

chắc chắn rằng Bill không cảm thấy

bị xúc phạm vì tác giả cho rằng

Steve không còn là bạn của Bill. “Tôi

đã xé bài báo này ra và đã định gọi

cho anh trước khi tôi được biết rằng

chúng ta sẽ cùng tham gia phỏng

vấn,” Steve nói, tay cầm tờ giấy

giống như một luật sư bào chữa.

https://thuviensach.vn

“Điều này hoàn toàn không đúng, và tôi không biết họ lấy ý tưởng đó ở

đâu ra.”

Steve hào hứng nhất khi chúng

tôi bắt đầu trao đổi về việc liệu

ngành công nghiệp máy tính cá

nhân có thể tạo ra một sản phẩm ưu

việt như Mac một lần nữa hay

không. Tất nhiên, đó là sản phẩm

khiến Steve quan tâm nhiều nhất.

Dù ở thời điểm nào trong sự nghiệp,

Steve cũng luôn muốn tạo ra những

thiết bị có thể đổi mới hoàn toàn

ngành công nghiệp này. “Về cơ bản,”

anh nói, “ngành công nghiệp máy

tính cá nhân đang ở giai đoạn

https://thuviensach.vn

chuyển giao hoặc sẽ phát triển

nhanh hơn. Tôi cho rằng điều đó có giá trị hơn nhiều so với tôi từng

nghĩ. Nhưng tôi cũng cho rằng bí

quyết thực sự và cũng là sự bức thiết

đích thực để giữ cho ngành công

nghiệp của chúng ta được bền vững,

chính là sự cân bằng giữa tăng

trưởng về lợi nhuận với những thay

đổi lớn. Tôi lo ngại về những thay

đổi lớn, và nguồn gốc của chúng.”

Sau đó anh nói thêm: “Thỉnh

thoảng, người tiên phong cũng cần

có một cú hích. [Ngoài ra,] nó cũng

có ích đối với người khởi tạo những

đổi mới bất thường. Nếu họ đúng,

thì thứ chờ đợi họ ở phía trước sẽ là

một hũ vàng rất lớn, cùng khả năng

https://thuviensach.vn

đóng góp cho thế giới.”

Bill không bị ám ảnh bởi những

thay đổi mang tính cách mạng. Anh

biết rằng những công nghệ đột phá

sẽ luôn xuất hiện, và rằng bản chất

của kinh doanh công nghệ – thực tế

là bản chất của loài người – đã minh

chứng rằng thời điểm lịch sử đó sẽ

xảy đến. Nhưng trong suốt buổi

phỏng vấn, anh thể hiện rõ ràng

rằng điều anh quan tâm nhiều nhất

là tác động xấu mà sự xâu xé lẫn

nhau hiện giờ của các doanh nghiệp

gây ra cho những khách hàng doanh

nghiệp đang sử dụng phần mềm của

anh. “Tất cả những gì tôi muốn là

https://thuviensach.vn

một chiếc ô tô có thể chạy trên

những con đường hiện có,” anh giải thích. “Tôi nghiêng về phương án

phát triển đó.” Những khoản đầu tư

khổng lồ mà các công ty Mỹ đã đổ

vào máy tính cá nhân và các ứng

dụng quan trọng được sử dụng để

chạy hệ thống vận hành “phục vụ

cho một số động lực đặc biệt”, anh

nói. “Năm năm sau, anh sẽ không

thể tìm thấy phần mềm dành cho

sáu loại máy tính khác nhau ở cửa

hàng phần mềm Egghead. Cá nhân

mà nói, tôi chắc chắn sẽ choáng

váng nếu anh tìm thấy phần mềm

cho nhiều hơn một loại máy tính

thành công áp đảo, và có thể một vài

loại khác. Nhiều hơn ba sẽ là quá

https://thuviensach.vn

ngạc nhiên rồi.”

Khi Steve rời Apple năm 1985,

cuộc cạnh tranh chính trong ngành

kinh doanh phần cứng máy tính đã

được định hình thành cuộc chiến

thiết kế được chiếc máy tính tốt

nhất; bất kể ai làm được điều đó,

cũng được dự đoán rằng sẽ giành

được nhiều khách hàng nhất. Nhưng

sáu năm sau, cuộc chơi đã hoàn

toàn thay đổi, một sự thật mà Steve

chỉ dần dần hiểu được khi đối diện

với những khó khăn anh gặp phải

với NeXT. Cuộc chơi lúc này hoàn

toàn chú trọng tới việc phục vụ các

khách hàng doanh nghiệp với hàng

https://thuviensach.vn

triệu máy móc. Các công ty ngày

càng phụ thuộc vào máy tính – thiết bị chạy các ứng dụng được xây dựng

riêng giúp họ thực hiện các hoạt

động phức tạp, dữ liệu chuyên sâu.

Họ cần những ứng dụng này để làm

việc với mỗi chiếc máy tính mới. Chi

phí cho việc tạo lại dữ liệu sao cho

tương thích với, chẳng hạn, một

chiếc máy tính của NeXT không

hoạt động với hệ điều hành

Windows, có thể là quá lớn, không

chỉ về chi phí tài chính cho việc lập

trình lại mà cả chi phí cơ hội phải bỏ

ra, vì lượng thời gian mất đi để trang

bị thêm những bộ phận mới. Phần

râu ria không phải là điều những

khách hàng doanh nghiệp này hứng

https://thuviensach.vn

thú, mà thực tế, họ thấy những phần thêm vào này có phần nguy hiểm.

Không, điều họ cần là một thiết bị

mạnh hơn, nhanh hơn và trên hết,

đáng tin cậy hơn.

Không nhiều người trong giới

báo chí chính thống viết về ngành

công nghiệp mới mẻ này hiểu được

làm thế nào máy tính cá nhân bắt

đầu trở lại thành những chiếc máy

của tổ chức. Nguyên nhân chủ yếu là

vì với hầu hết các nhà báo đầu

những năm 1990, sẽ dễ dàng hơn để

hình dung ra và thấy hào hứng với

tiềm năng của phần mềm giáo dục,

hoặc phương pháp kiểm soát tài

https://thuviensach.vn

chính cá nhân, hoặc tạo dựng công

thức nấu ăn trong căn bếp “số”, hoặc mường tượng cách các kiến trúc sư

nghiệp dư có thể thiết kế những căn

nhà hiện đại ngay trên máy tính của

họ ở nhà. Ai mà không hào hứng với

việc có thêm nhiều khả năng hơn,

khi máy tính là công cụ hỗ trợ cho

não bộ, là “trợ thủ cho trí não,” như

Steve đã từng nói? Đây là câu

chuyện về công nghệ máy tính đã

tốn biết bao nhiêu giấy mực, và là

câu chuyện mà không ai thấu hiểu

hơn Steve.

Bill Gates không bị ảnh hưởng

bởi câu chuyện đó. Anh cho rằng

thật quá ngây thơ khi bỏ qua chi tiết

https://thuviensach.vn

rằng máy vi tính có thể giúp nhân

viên các công ty làm được rất nhiều việc phức tạp hơn. Thị trường người

tiêu dùng có thể là một thị trường

mang lại lợi nhuận khổng lồ, hay nói

một cách đơn giản, số lượng khách

hàng nhiều hơn số lượng doanh

nghiệp, thế nên nếu bán đúng sản

phẩm người tiêu dùng cần, bạn sẽ

hái ra tiền. Nhưng máy vi tính cá

nhân ở thời điểm đó vẫn chưa đủ

mạnh và giá chưa vừa túi tiền để có

thể kích thích số đông người tiêu

dùng, hoặc để thay đổi đáng kể cuộc

sống của họ. Tuy nhiên, thị trường

doanh nghiệp thì khác hẳn. Tiềm

năng bán hàng thể hiện qua số

lượng máy vi tính ở các doanh

https://thuviensach.vn

nghiệp, với hàng ngàn công ty lớn nhỏ, đã trở thành mục tiêu trong

chiến lược tài hoa và trọng tâm của

Bill Gates. Những công ty này chịu

trả giá tốt để mua độ tin cậy và bền

bỉ mà những chiếc máy vi tính của

Windows mang lại. Họ hoan hỉ chào

đón những cải tiến mới, và Bill biết

cách mang đến cho họ những gì họ

cần. Ngoài mặt, Steve thể hiện sự

ủng hộ quan điểm đó, nhưng thực tế

anh không quan tâm tới chiến lược

này. Anh chỉ hào hứng với khái

niệm làm thế nào một chiếc máy vi

tính “xuất thần” có thể mở ra nhiều

tiềm năng hơn nữa cho người sử

dụng nó.

https://thuviensach.vn

Điểm khác biệt cơ bản này giữa

hai cha đẻ của máy vi tính cá nhân

được thể hiện hoàn toàn rõ ràng qua

buổi phỏng vấn. Điều chưa được làm

rõ, và điều Bill thậm chí chưa hề tiết

lộ, là tầm hiểu biết sâu sắc của anh

về việc nhu cầu máy tính của các

doanh nghiệp sẽ làm biến đổi chính

ngành kinh doanh máy tính như thế

nào trong vài năm tới, và xa hơn

nữa, sẽ loại khỏi cuộc chơi những

người, ví dụ như Steve – chỉ chú

trọng vào tính thẩm mỹ và tính thu

hút của máy tính cá nhân. Mặc dù

không ai nhận ra điều này ở thời

điểm đó, nhưng Bill đang chuẩn bị

rút khỏi lĩnh vực máy tính cá nhân.

https://thuviensach.vn

Và mỉa mai thay, vì hành động đó, cuối cùng anh đã tạo cho Steve cơ

hội để vượt lên.

THẬP NIÊN 1990 đã có thể trở

thành Kỷ nguyên của Microsoft, thời

kỳ mà chỉ một công ty kiểm soát

định hướng của toàn bộ ngành công

nghiệp máy tính. Microsoft thực sự

đã có một cộng sự quan trọng ở

Intel, công ty sở hữu con chip có

trong mọi thiết bị chạy hệ điều hành

Windows. Nhưng sự kết hợp của

Windows với một gói các ứng dụng

năng suất văn phòng đã giúp

https://thuviensach.vn

Microsoft thâm nhập vào các tập

đoàn, điều mà Intel không bao giờ

bắt kịp. Trong khi những con chip

được nâng cấp công suất và tốc độ

một cách đều đặn của Intel đã mang

đến những tiến bộ nhất định cho

công nghệ, thì những phần mềm

khác của Windows và Microsoft tạo

nên cảm quan và giác quan cho

người dùng về những chiếc máy vi

tính doanh nghiệp. Bằng cách đáp

ứng mọi nhu cầu của cả những

doanh nghiệp trong danh sách

Fortune 500 lẫn các doanh nghiệp

nhỏ, Bill Gates đã trở thành vua

công nghệ. Và CEO của Intel, Andy

Grove, dù không muốn, đã bị “đẩy

sang” vị trí của bậc lão thành –

https://thuviensach.vn

“chuyên gia cao niên”.

Gates và Grove đã cùng khai

thác triệt để khía cạnh mà Steve bỏ

qua. Khi đánh giá về tương lai gần,

họ nhận thấy rằng máy tính cá nhân

sẽ cần thay đổi rất nhiều trong khía

cạnh hiệu suất để có thể bao hàm

toàn bộ mọi khía cạnh của công

nghệ máy tính. Trong quá khứ,

những chiếc máy doanh nghiệp cao

cấp, đắt đỏ được sản xuất dựa trên

các thiết kế độc quyền và không có

được lợi ích từ lợi thế chi phí của

những bộ phận đã được chuẩn hóa.

Chẳng bao lâu, Gates và Grove cũng

hiểu được rằng, cuối cùng, phần bên

https://thuviensach.vn

trong của những chiếc máy tính

chuyên dụng đắt đỏ, được thiết kế

riêng sẽ trở thành những bảng mạch

máy tính với tính năng vượt trội, và

rằng một quy trình tương tự cũng sẽ

được áp dụng với cả những chiếc

máy tính nhỏ, máy tính lớn, thậm

chí những siêu máy tính cho doanh

nghiệp – những thiết bị hiếm có và

siêu đắt đỏ ấy được sử dụng cho mọi

công việc, từ tạo mô hình thời tiết

đến điều khiển các thiết bị hạt nhân.

(Ví dụ như chiếc máy Watson của

IBM – năm 2011 đã đánh bại hiện

tượng Jeopardy! của Ken Jennings

– là một chiếc máy vi tính dựa trên

cấu trúc giống máy vi tính cá nhân

như vậy.) Kết quả là, rõ ràng, hầu

https://thuviensach.vn

như mọi máy tính mà các công ty dựa vào để quản lý các hoạt động

quan trọng sẽ tiếp nhận kiến trúc

điện tử bên trong của một máy tính

cá nhân. Tất cả những chiếc máy đó

rẻ hơn, dễ lập trình cũng như vận

hành hơn rất nhiều so với những

siêu máy tính cồng kềnh, bởi lẽ

chúng được sản xuất từ những thành

phần làm từ chất bán dẫn giống như

máy tính cá nhân, và thường sử

dụng một loại phần mềm hệ điều

hành của Windows. Do đó chúng

được hưởng lợi thế chi phí không

ngừng, có được từ sự kết hợp định

luật Moore với sự tăng trưởng đột

phá của bản thân thị trường máy

https://thuviensach.vn

tính cá nhân.

Trong suốt những năm 1990,

Microsoft giữ vị trí thống trị trong

lĩnh vực tin học doanh nghiệp. Và

các doanh nghiệp vui vẻ chấp nhận

tiêu chuẩn của nó. Trong lúc nóng

lòng muốn tăng năng suất nhờ công

nghệ, họ đã chi hàng nghìn tỉ đô la.

Chỉ tính trong năm 1991, các doanh

nghiệp đã chi 124 tỉ đô la cho công

nghệ thông tin, và con số này chiếm

2% tổng sản phẩm quốc nội. Tính tới

năm 2000, con số đó đã tăng gấp đôi

lên 4,6%. Công ty có lợi hàng đầu

chính là Microsoft; trong cùng

khoảng thời gian đó, doanh thu của

https://thuviensach.vn

Microsoft đã tăng từ 1,8 tỉ đô la lên

23 tỉ đô la, lợi nhuận tăng từ 463

triệu đô la lên 9,4 tỉ đô la, và giá cổ

phiếu của công ty tăng 3.000%.

Ngập trong khó khăn tại NeXT,

Steve không được hưởng lợi gì từ xu

thế cuồng nhiệt này. Anh có bán

một vài chiếc máy tính cho một số

doanh nghiệp, và khi Internet trở

thành mạng toàn cầu, phần mềm

WebObjects của công ty trở thành

một công cụ hiệu quả để các doanh

nghiệp tự phát triển website riêng.

Nhưng những thứ đó chỉ là cơm

thừa canh cặn. Phần lớn thời gian,

Steve Jobs chỉ có thể đứng bên lề và

quan sát người bạn cũ, đối thủ, một

https://thuviensach.vn

người phù hợp hơn với nhu cầu của

thị trường doanh nghiệp, được mọi người ca tụng là doanh nhân quan

trọng nhất thế giới.

SAU KHOẢNG HAI tiếng rưỡi,

chúng tôi kết thúc buổi phỏng vấn.

Tôi đã theo dõi hai người này trong

nhiều năm, nhưng đưa hai nhân vật

năng động và cạnh tranh nhau khốc

liệt này tới nói chuyện cùng nhau

thì giống như thể tôi đang bị ảo giác.

Hiệu ứng tạo chiều sâu (parallax

effect) trong cách họ tương tác giúp

tôi nhận thức rõ hơn và khâm phục

họ nhiều hơn. Có lẽ cũng bởi họ

https://thuviensach.vn

không tham gia phỏng vấn vì mục

tiêu bán hàng nên tôi được thấy họ

với nhiều sắc thái cảm xúc hơn. Sự

gần gũi và tính cạnh tranh bẩm sinh

của họ đã làm nổi bật sự hóm hỉnh,

những ý kiến sắc bén của họ, và

thậm chí cả một cảm giác về tình

bạn mà có lẽ trong một hoàn cảnh

khác, họ không cho phép thể hiện ra

ngoài.

George Lange, người di chuyển

khắp nơi trong suốt cuộc gặp bất

ngờ, với máy ảnh sẵn sàng trên tay,

đề xuất chụp một bức ảnh để cho lên

trang bìa. Chúng tôi không có nhiều

thời gian, Bill nhất định muốn tới

sân bay San Francisco cho kịp

https://thuviensach.vn

chuyến bay đã đặt vé sẵn về Seatle.

George cân nhắc chụp ảnh họ ở

ngoài trời, nhưng rồi quyết định

rằng vị trí chiếc cầu thang chính,

uốn mình đột ngột ở giữa phòng

khách, sẽ hợp với trang bìa hơn.

Anh ta giải thích lý do cho cả hai.

Bill chưa từng cầu kỳ khi chụp ảnh

đăng báo – điều anh quan tâm là họ

phải chụp thật nhanh. Nhưng còn

Steve, bình thường luôn tự cho rằng

mình là chuyên gia trong lĩnh vực

tạo hình nghệ thuật. Vấn đề khó

thương thảo nhất mà tôi gặp phải

với Steve khi đề xuất viết bài cho tạp

chí Fortune là chuyện chụp hình.

Steve đưa ra đủ mọi lời khuyên về

các bức ảnh phù hợp với bài viết, đặc

https://thuviensach.vn

biệt về cách tiếp cận mang tính nghệ

thuật khi chụp chân dung anh cho

trang bìa. Anh có thể hơi kiêu ngạo

khi đề xuất cách mình được lột tả

qua hình ảnh, và luôn tìm cách chỉ

đạo không chỉ về việc lựa chọn ai là

nhiếp ảnh gia, mà còn về cách tạo bố

cục khi chụp chân dung. Tuy nhiên,

lần này anh không đưa ra ý kiến gì.

Anh bước ngay tới bậc cầu thang

màu đỏ và ngồi xuống. Vừa nhìn

sang Steve, George đã nói ngay:

“Steve, anh không đi giày kìa. Anh

không muốn xuất hiện trên bìa tạp

chí Fortune với đôi chân trần chứ?”

Steve nhún vai, nói: “Ồ, được thôi.”

Anh đi lên lầu, chọn lấy một đôi giày

https://thuviensach.vn

đế mềm, rồi đi xuống – với một bên giày chưa buộc dây.

Sau khi chụp hình, tôi nói với

Bill rằng tôi sẽ đưa anh ra sân bay

bằng xe Volvo của mình, nhưng

chúng tôi phải chờ một chút để

George chụp một bức ảnh có cả ba

chúng tôi ở sân sau nhà Steve, cho

biên tập viên của tạp chí. Xong việc,

Bill và tôi nhanh chóng tới sân bay.

Chúng tôi không nói chuyện nhiều

– tôi có thể dám chắc rằng anh đã

quên ngay buổi phỏng vấn và đang

suy nghĩ về những việc sắp xảy ra

với mình. “Anh và Steve đã rất ăn ý

với nhau,” tôi nhận xét. “Sao lại

https://thuviensach.vn

không chứ?”, anh trả lời. Anh có

phần lơ đãng, nhưng vẫn lịch sự như

thường. “Cảm ơn anh. Tôi thực sự

vui vì chúng ta đã làm điều đó,” anh

nói khi nhanh chóng rời khỏi xe của

tôi.

Bức ảnh của George hóa ra là bức

ảnh bìa tôi thích nhất trong nhiều

lần làm việc cùng Bill và Steve.

Những thanh chắn bằng kim loại đổ

xuống xung quanh hai ông trùm

máy tính trẻ tuổi đang vai kề vai

đứng sát trên bậc cầu thang, Steve

đứng cao hơn Bill một bậc. Đối với

tôi, biểu hiện trên mặt họ không hề

gượng gạo, mà rất đúng với tính

cách của họ. Bill trông giống một

https://thuviensach.vn

chú mèo vừa ăn chim hoàng yến. Và

Steve, người có cảm giác có thể bán cây cầu Cổng Vàng cho bất cứ ai (tất

nhiên ngoại trừ Bill), có nụ nười láu

cá của một thanh niên trẻ tuổi thông

minh – kẻ không bao giờ hết ứng

thú với những trò tinh quái.

Dù có những vấn đề kinh doanh

phiền toái, Steve vẫn có lý do để

mỉm cười. Khi đó, nếu xét về sự

nghiệp, anh đang bấp bênh, nhưng

cũng đang bắt đầu ổn định đời sống

riêng, theo cách khiến anh thực sự

thỏa mãn. Con gái anh, Lisa, vừa

quyết định tới sống cùng anh và

Laurene. Việc này giống như một

cách chuộc lỗi cho sự thiếu chín

https://thuviensach.vn

chắn và vô trách nhiệm của anh khi

từ bỏ cương vị làm cha. Và việc cậu con trai Reed sắp chào đời cũng

khiến cho người đàn ông rất không

điển hình này hào hứng. Tất nhiên,

Reed là người con đầu tiên anh thực

sự có kế hoạch sinh ra, và khi cậu

chào đời vào tháng 10, Steve đã

phản ứng như bao ông bố khác – trở

thành ông bố biết tuốt, theo cách

cực kỳ nghiêm túc, có thể khiến các

ông bố bà mẹ đã từng kinh qua giai

đoạn này cảm thấy buồn cười. “Họ

đúng là một cặp bố mẹ lần đầu điển

hình,” Mike Slade nhớ lại. “Họ làm

mọi việc sai hết cả. Họ đều lập dị

đúng không? Do đó hầu như lúc nào

đứa bé cũng nằm trên giường, và chỉ

https://thuviensach.vn

được bú mẹ. Vậy đứa trẻ sẽ thế nào?

Nó gào khóc suốt ngày và hầu như

bị đói. Thế nên chỉ trong một tuần,

họ trông như những tù nhân sống

sót.”

“Steve giống như một đứa trẻ

vậy,” Slade tiếp tục. “Và anh ấy

không chợp mắt chút nào. Vì thế

anh ấy nhanh chóng trở nên dễ nổi

nóng. Anh ấy trông như thể vừa trải

qua một đợt tra tấn của CIA. Tôi nói

thật đó. Chỉ trong vòng một tuần

sau khi Reed ra đời, anh ấy trở

thành kiểu: ‘Tôi đến phải thuê một

Chủ tịch và một giám đốc điều hành

mất thôi. Tôi phải làm thế thật mất.

https://thuviensach.vn

Trời ơi, như thế này thật quá sức.’”.

Nhưng ngay cả điều này cũng cho thấy niềm thích thú của anh với con

trai, và sự nghiêm túc mà anh sẽ áp

dụng khi nuôi dạy Reed.

Có một lý do khác để Steve cảm

thấy hạnh phúc, mà lúc đó không

một ai, kể cả Steve, hiểu được.

Chiến lược của Bill – là Microsoft

sẽ lái ngành công nghiệp này đến

một tiêu chuẩn có thể phù hợp với

nhu cầu của doanh nghiệp – có thể

định hình mọi thứ về tin học trong

những năm 1990. Máy tính cá nhân

đã bao hàm cả máy tính chuyên

dụng. Siêu máy tính đã không còn là

gì to tát ngoài hàng https://thuviensach.vn

loạt các bản

mạch được dựng lên từ kiến trúc của máy tính cá nhân. Những gã khổng

lồ về máy tính cá nhân của thập niên

đó, như Dell, Compaq, HP và

Gateway sản xuất hàng loạt những

máy tính không chút thẩm mỹ, cạnh

tranh nhau ở những khía cạnh như

tốc độ, công suất và thời gian giao

hàng. Hàng tỉ người trên thế giới trở

nên phụ thuộc vào máy tính để giao

tiếp hàng ngày với nhau thông qua

các hộp có thể thay thế lẫn nhau,

được trang bị cùng loại chip vi xử lý,

và các chip này thực hiện công việc

của mình thông qua những ứng dụng

do cùng một hệ điều hành chi phối.

Apple, từng là công ty chuyên sản

https://thuviensach.vn

xuất những chiếc máy tính độc đáo cho cá nhân, được John Sculley

sáng lập; và những CEO kém kế

nghiệp ông tiếp tục theo đuổi con

đường ông đã chọn. Đến cuối những

năm 1990 có vẻ như kịch bản phong

cách Orwellian(9) trong quảng cáo

“1984” của Mac đã trở thành sự thật.

Big Business, với hai chữ B(10), đã thống trị ngành tin học. Những kẻ

lười biếng thì sử dụng những gì họ

được chỉ dẫn. Khía cạnh cá nhân bị

tước khỏi công nghệ máy tính cá

nhân. Qua nhiều năm, vị trí thống

trị của Microsoft vẫn đều đều tăng

lên với các bước chuyển mình đều

đặn, không thể trán https://thuviensach.vn

h khỏi, không

lay chuyển được. Có vẻ như

Windows sẽ thống trị mãi mãi. Sự

trỗi dậy của Bill Gates cũng đều đặn

như chính ngành tin học mà anh đã

tạo ra. Ít nhất đó là cách Steve cảm

nhận về công việc của đối thủ đang

thành công hơn anh rất nhiều.

Tất nhiên, toàn bộ sự chuẩn hóa

này sẽ để lại khoảng mở. Một

khoảng mở cho người mong muốn

tạo ra những thiết bị có thể khơi dậy

niềm ham thích ở người yêu công

nghệ đích thực, hơn là chỉ để đáp

ứng nhu cầu của doanh nghiệp.

Khoảng mở cho một người giống

như Steve Jobs. Vào thời điểm diễn

https://thuviensach.vn

ra cuộc phỏng vấn của tôi, Steve vẫn

còn là một gã chưa có định hướng rõ ràng. Nỗi oán giận dai dẳng về cách

Sculley và Hội đồng quản trị Apple

đối xử với anh, nỗi thất vọng vì sự

kém may mắn và vị thế ít quan

trọng của NeXT, và nhu cầu tự cao tự

đại của cá nhân anh rằng phải trở

thành người có ảnh hưởng trong

ngành công nghiệp đang bị điều

khiển bởi một người khác đã khiến

anh không thể nhìn ra cách vượt

qua tình trạng khó khăn này. Trong

một vài năm sau đó, anh tập trung

thực hiện mục tiêu khiến NeXT và

Pixar thành công. Nhưng cuối cùng

anh sẽ cảm nhận được con đường

dẫn tới khoảng mở mà Gates đã bỏ

https://thuviensach.vn

ngỏ – cơ hội cho công ty có thể một lần nữa tạo ra những thiết bị tin học

tuyệt vời đến điên rồ cho mọi người.

Và khi tìm ra cơ hội còn để ngỏ đó,

và tận dụng nó tối đa, anh đã nhận

được những lời ca tụng mà Gates

không bao giờ có cơ hội nhận được.

https://thuviensach.vn

Chương 7

MAY MẮN

WOODY

Ồ, Buzz này, anh đã ngã một cú

rất đau. Chắc hẳn anh chưa suy nghĩ

thấu đáo.

BUZZ

Không, Woody à, lần đầu tiên

trong đời tôi suy nghĩ thấu đáo.

(nhìn lại mình)

https://thuviensach.vn

Anh đã hoàn toàn đúng. Tôi

không phải người bảo vệ không gian.

Tôi chỉ là một món đồ chơi. Một

món đồ chơi nhỏ bé vô nghĩa.

WOODY

Này này, chờ đã. Là một món đồ

chơi còn tốt hơn nhiều so với người

bảo vệ không gian ấy chứ.

BUZZ

Vầng, phải rồi.

WOODY

Đúng vậy mà. https://thuviensach.vn

Nhìn này, trong

ngôi nhà kia có cậu bé luôn nghĩ

rằng anh thật tuyệt cú mèo, và đó

không phải vì anh bạn là người bảo

vệ không gian, anh bạn à, mà bởi

anh là một món đồ chơi. Anh là

món đồ chơi của cậu bé ấy.

(trích từ phim hoạt hình Câu

chuyện đồ chơi (Toy Story))

Vài tháng sau buổi phỏng vấn

năm 1991 đó với Bill và Steve,

tôi cùng gia đình chuyển tới

Tokyo để đảm nhiệm vai trò giám

đốc điều hành văn phòng châu Á của

tạp chí Fortune. Một phần lý do tôi

nhận công tác ở Tokyo chính là vì

ngành công nghiệp https://thuviensach.vn

máy tính trong

thời kỳ đầu những năm 1990 đã

phát triển khá ảm đạm khi mà

Microsoft và Intel, lúc này được biết

tới là Wintel, về cơ bản đã chiến

thắng trong cuộc chiến máy tính cá

nhân. Sự đổi mới dường như dừng

lại, và tương lai dường như sẽ chỉ

còn là cuộc chơi cắt giảm chi phí và

tối ưu hóa các bản sao máy tính cá

nhân khác nhau được mời chào bởi

các hãng giống như Dell, Gateway,

Compaq và HP. Apple rơi vào tình

trạng lạc lõng.

Tuy nhiên, khi tôi trở lại thung

lũng Silicon ba năm sau đó, nhiều

thứ đã thay đổi. Bill Clinton đã trở

https://thuviensach.vn

thành Tổng thống, thay thế George

H. W. Bush sau một nhiệm kỳ Bush tại vị. Giá trị ròng của Bill Gates đã

vượt ngưỡng mười tỉ đô la, và anh đã

vượt qua Warren Buffett để trở

thành người giàu nhất thế giới, theo

tạp chí Forbes. John Sculley bị

Apple sa thải (nhưng công ty vẫn

nằm ngoài cuộc chơi). Và, thế giới

tin học lại sắp trở nên thú vị một lần

nữa. Công ty truyền thông Netscape

đã phát hành các phiên bản beta của

trình duyệt Internet đầu tiên, mà

sau này có tên Navigator. Thuật ngữ

World Wide Web cùng dot-com và

URL dần trở thành các biệt ngữ

trong tin học. Internet rõ ràng là thứ

có thể thay đổi mọi thứ trong tin

https://thuviensach.vn

học, và đó là tín hiệu tốt cho công nghệ và các nhà báo về kinh doanh.

Trong tháng 7 năm 1994, tôi gửi

thư điện tử cho Steve và nói với anh

rằng tạp chí Fortune đã điều tôi và

gia đình từ Tokyo về lại Mỹ, và rằng

tôi sẽ sớm điện thoại cho anh ngay

khi tôi thuê được văn phòng và ổn

định công việc. Một vài tuần sau,

vào một buổi sáng thứ Bảy khi tôi

đang ở nhà một mình, hoàn thiện

nốt phần sàn gỗ đang dở dang, điện

thoại trong ngôi nhà mới của chúng

tôi đổ chuông.

“Chào Brent, tôi Steve đây,” anh

nói bằng giọng Calif https://thuviensach.vn

ornia trầm bổng,

thoải mái vẫn thường dùng trên điện thoại, nghe có vẻ hân hoan quá sức

khiến giọng anh giống như tiếng ghi

âm vậy. Rồi rất nhanh anh trở lại là

chính mình. “Vậy là anh đã quay về

Mỹ. Có chuyện gì xảy ra vậy? Có

phải tạp chí Fortune thấy xấu hổ khi

đưa John Sculley lên trang bìa và

tâng bốc anh ta như vị cứu tinh

trong cùng tuần anh ta bị sa thải

phải không?” Anh mỉa mai nói. Tôi

nghĩ thầm, lại thế nữa rồi. Anh ta lại

đang phỏng vấn mình đây.

“Anh nên ghé qua đây,” anh nói.

“Chúng ta có thể đi dạo chẳng hạn.”

Tôi nói rằng tôi phải làm nốt việc

https://thuviensach.vn

đang dang dở, nhưng tôi sẽ qua nhà

anh trong khoảng một giờ hoặc hơn.

“Được,” anh nói và lập tức gác máy.

Khi tôi tới nhà Steve, anh đang

loanh quanh trong bếp với bộ quần

áo mùa hè thoải mái thường mặc:

chiếc quần soóc tái chế từ quần dài

đã cũ, và một chiếc áo phông dài tay

của NeXT đã sờn. (Lúc này anh chưa

bắt đầu mặc áo cổ lọ màu đen được

Issey Miyake thiết kế và sản xuất

riêng.) Tất nhiên chân anh vẫn để

trần. Một con chó to, lộng lẫy giống

Nhật Bản đang nằm ườn bên dưới

chiếc bàn làm việc lớn và mộc mạc

đặt ở giữa phòng. Rõ ràng con chó

có nhìn thấy tôi, nhưng nó không

https://thuviensach.vn

bận tâm lắm.

“Tôi đoán nó không phải chó giữ

nhà,” tôi nói, hy vọng Steve sẽ chú ý.

Steve quay lại, và lần đầu tiên trong

hàng tá các cuộc gặp và nói chuyện

trong nhiều năm, anh sẵn lòng dành

vài phút để nói chuyện phiếm.

Nhưng cũng đủ để tôi biết rằng con

chó đó đã rất già, Laurene đang

mang bầu lần hai, cả cô ấy và Reed

hiện đều không ở nhà.

“Tôi muốn nói với anh rằng tôi

đang rất hài lòng về bộ phim hoạt

hình đầu tiên của Pixar,” anh nói khi

đưa chân kéo chiếc ghế đẩu lại gần

và ngồi lên. Sau đó anh ra hiệu bảo

tôi ngồi xuống. “Tên nó là Toy Story

https://thuviensach.vn

(Câu chuyện đồ chơi) nhưng phải

một năm nữa mới hoàn thành. Tôi không nói quá khi tuyên bố rằng nó

sẽ không giống bất kỳ bộ phim hoạt

hình nào mà khán giả từng xem

trước đây. Disney đang cân nhắc cho

ra mắt vào dịp nghỉ lễ lớn năm sau.”

KHI LIỆT KÊ những ngành công

nghiệp mà Steve được cho là người

đã tạo nên các cuộc cách mạng trong

ngành đó, người ta thường nhắc tới

lĩnh vực điện ảnh, kể từ khi Pixar

mang tới màn ảnh rộng một hình

thức nghệ thuật mới hoàn toàn. Tôi

không cho là như vậy. John Lasseter

https://thuviensach.vn

và Ed Catmull mới chính là những

người đã đưa hình ảnh máy tính 3D

vào phim ảnh, và làm hồi sinh nghệ

thuật kể chuyện bằng hoạt hình.

Tuy nói vậy, nhưng Steve thực sự

cũng đã đóng một vai trò quan trọng

trong thành công của Pixar. Ảnh

hưởng của anh bị giới hạn, bởi lẽ

người gây dựng Pixar là Catmull và

Lasseter chứ không phải Steve.

Nhưng sự hạn chế đó, trớ trêu thay,

lại giúp anh thỏa sức tự do làm điều

mà chỉ có anh mới làm tốt nhất, và

thực sự anh đã làm điều đó một cách

vô cùng tài năng.

Điều quan trọng không kém trên

đường đời của Steve https://thuviensach.vn

là những gì anh

học được nhờ quan sát Lasseter, Catmull và những nhân viên tài

năng hơn người của họ cùng hợp lực

tạo nên điều kỳ diệu. Ở Pixar, đặc

biệt khi công ty thực sự tham gia sản

xuất phim, Steve bắt đầu tiếp thu

cách tiếp cận quản lý mà sau này đã

giúp anh quản lý hiệu quả hơn rất

nhiều khi quay lại Apple vào năm

1997. Đó là những năm mà phong

cách đàm phán của anh đạt đến độ

tinh tế – nhưng không mất đi tính

xấc xược táo tợn vốn có. Đây là thời

điểm anh bắt đầu hiểu ý nghĩa của

làm việc nhóm theo nghĩa phức tạp

hơn là đơn thuần tập hợp các nhóm

nhỏ – mà không mất đi khả năng

https://thuviensach.vn

lãnh đạo và truyền cảm hứng của mình. Và đó là thời điểm anh bắt

đầu xây dựng tính kiên trì – nhưng

không làm mất đi sự sắc bén đáng

nhớ và đầy nhiệt huyết của mình.

Rõ ràng Steve đã gặp may mắn

khi mọi việc ở Pixar tiến triển theo

cách này, một công ty ngoài ngành

mà anh mua do một ý tưởng bất

chợt, sau này lại thành công trong

một ngành kinh doanh mà anh

không dự định theo đuổi, và chính

nó giúp anh trở nên giàu có hơn

nhiều so với công ty là sự nghiệp

chân chính của đời mình. Ed

Catmull đã nghĩ rất nhiều về vai trò

https://thuviensach.vn

của may mắn đối với một công ty lớn

và cách doanh nhân nắm bắt sự may mắn đó. Tất cả đều trong trạng thái

sẵn sàng, anh nói, và trong tiến

trình tạo ra văn hóa có thể thích ứng

với những điều không mong đợi.

“Những điều này sẽ luôn xảy ra.

Điều khiến con người khác biệt với

nhau chính là cách họ phản ứng với

tình thế,” anh nói. Steve đã phản

ứng tốt, và đó là một phần lý do tạo

nên may mắn lớn nhất của anh:

được làm việc với Lasseter và

Catmull. Xét về nhiều phương diện,

cách anh phản ứng với những quy

tắc lượm lặt được từ họ sẽ là chất xúc

tác cho thành công sau này của anh

tại Apple.

https://thuviensach.vn

JOHN LASSETER có một mối quan

hệ vừa yêu vừa ghét với Disney. Khi

còn là thiếu niên, anh làm việc tại

Disneyland, và sau khi tốt nghiệp

Học viện nghệ thuật Califorina, anh

bắt đầu sự nghiệp với công việc của

một họa sĩ phim hoạt hình ở đó.

Mặc dù thỏa mãn với đặc quyền

được làm việc với những nhà làm

phim hoạt hình vĩ đại trong lịch sử

của công ty, nhưng anh lại không

thoải mái với cách quản lý cứng

nhắc ở đó. “Tầng lớp lãnh đạo đã vắt

kiệt chúng tôi,” anh nhớ lại. “Về căn

bản, họ đã sa thải tôi.”

https://thuviensach.vn

Do đó, tối hậu thư của Lasseter khi Peter Schneider của Disney lần

thứ ba cố thuyết phục anh quay lại

Burbank(11) là: anh chỉ làm việc với Disney một lần nữa nếu Disney

đồng ý làm một bộ phim cùng với

Pixar. Do sự tín nhiệm cao,

Schneider chấp thuận đề nghị đó

một cách nghiêm túc, và cho mời

Catmull tới văn phòng của mình ở

Burbank. Anh ta nói với Catmull

rằng anh nghĩ đã tới lúc Pixar cần

làm một phim của riêng hãng, theo

đơn đặt hàng từ Disney. Catmull nói

rằng ở thời điểm đó, toàn bộ những

gì Pixar có thể làm được là một

chương trình truyền hình dài n

https://thuviensach.vn

ửa

giờ đồng hồ. Schneider mỉa mai: nếu Pixar có thể sản xuất một chương

trình giải trí hay ho dài ba mươi

phút, thì cũng có thể làm một phim

dài bảy lăm phút. Catmull nuốt

nước bọt, và rồi đồng ý.

Bây giờ vấn đề chỉ còn phụ thuộc

vào khả năng đàm phán của Steve

với Jeffrey Katzenberg, giám đốc

mảng hoạt hình đầy quyền uy của

Disney. Mặc cả với Disney là bài

kiểm tra quan trọng để chứng tỏ kỹ

năng đàm phán và tính kỷ luật cá

nhân của Steve. Cả Katzenberg và

Steve đều biết rằng trong phiên đàm

phán này, Disney là bên có lợi thế

https://thuviensach.vn

nhiều hơn. Xưởng phim này đang ở

giữa thời kỳ huy hoàng. Bắt đầu vào năm 1989, đội của Katzenberg sau

năm năm liên tục cho ra đời những

bộ phim đình đám: Nàng tiên cá

(The Little Mermaid) , Người đẹp và

Quái thú (Beauty and the Beast) , A-

la-đanh và cây đèn thần (Aladin),

Ác mộng trước Giáng sinh (The

Nightmare Before Christmas – dựa

trên một bộ phim hoạt hình khác do

Tim Burton xây dựng) và Vua sư tử

(Lion King). Vì thế, dù Katzenberg

có ngưỡng mộ tài năng và nuối tiếc

sự ra đi của Lasseter bao nhiêu đi

nữa thì anh cũng hiểu rằng công ty

của anh hoàn toàn có thể tồn tại mà

không cần tới một phim của Pixar.

https://thuviensach.vn

Ngược lại, Lasseter, Catmull và mọi nhân viên của Pixar đều hoàn

toàn nhận thức được rằng làm một

bộ phim cho Disney chắc chắn là

con đường duy nhất giúp công ty tồn

tại. Đàm phán là lựa chọn cuối cùng,

và số phận của họ hoàn toàn phụ

thuộc vào tài năng của Steve. Thế

nhưng Catmull và Lasseter lại rất

thoải mái với chuyện này. Trong

nhiều năm, Steve luôn là con át chủ

bài trong đàm phán của Pixar. “Anh

ấy thật khó nhằn,” Lasseter nhớ lại.

“Anh ấy sẽ vào phòng và nói, ‘Ai

trong số các vị có quyền quyết định

mua máy tính của chúng tôi?’ Nếu

họ trả lời rằng không có ai có quyền

https://thuviensach.vn

quyết định, thì lập tức anh ấy sẽ bỏ

qua họ. ‘Tôi sẽ chỉ đàm phán với

người có quyền quyết định thôi,’

anh ấy sẽ nói vậy, và bỏ đi. Chúng

tôi luôn nói với nhau rằng Steve

mang theo một trái lựu đạn cầm tay,

ném vào phòng, rồi bước vào. Và

anh ấy sẽ được mọi người chú ý

ngay.”

Nhưng đặt Katzenberg và Jobs

vào cùng một phiên đàm phán sẽ có

khả năng gây nên thảm họa. Cả hai

đều có cá tính mạnh, và đều muốn

làm theo cách riêng. Katzenberg tin

tưởng rằng mình sẽ là Chủ tịch kế

nhiệm của Disney, và nhận toàn bộ

https://thuviensach.vn

trách nhiệm về thành công của

những nhân viên làm phim hoạt

hình của mình. Thông minh, độc

đoán, đòi hỏi cao, nhưng không hiểu

sao rất dễ mến, Katzenberg và Steve

đều có sự chắc chắn và niềm tin về

quan điểm của mình. Khi tới buổi

đàm phán đầu tiên với Pixar, trong

một phòng họp gần văn phòng của

mình, Katzenberg đặt trước mặt

Steve một giỏ đầy đồ chơi của

Disney, khi đó Steve vừa cùng

Laurene vượt cạn và sinh Reed. Đó

vừa là một món quà, vừa là ám hiệu

rõ ràng về vai trò thống lĩnh của

Disney.

Susan Barnes đã quan sát thấy

https://thuviensach.vn

rằng Steve luôn tham gia đàm phán

và biết chắc chắn mình cần phải đạt được điều gì và vị trí của mình so với

đối thủ. Trong lần đàm phán với

Lucas, anh có thể tận dụng triệt để

nhu cầu cần tiền mặt của Lucas. Lần

này, Steve biết Katzenberg có ưu thế

hơn và rằng Pixar cần có được thỏa

thuận này để tiếp tục tồn tại. Anh bắt

đầu buổi đàm phán với thái độ

tương đối ngạo mạn, nói rằng anh

muốn Pixar trở thành đối tác trong

tất cả các lĩnh vực tạo nên thu nhập

từ bộ phim, điều mà không công ty

làm phim mới nào có thể có được.

Katzenberg ngay lập tức bác bỏ yêu

cầu này.

https://thuviensach.vn

Hai người có những bất đồng cơ

bản về giá trị thực sự của Pixar. Jobs tin chắc rằng công nghệ của Pixar có

thể tạo nên cuộc cách mạng về các

mô hình phim hoạt hình, và tin

tưởng rằng việc tin học hóa quy

trình làm phim sẽ giảm đáng kể chi

phí sản xuất phim hoạt hình. Anh

thấy khó chịu với quan điểm cổ hủ

của Disney. “Họ phạm sai lầm khi

coi nhẹ công nghệ,” Steve nói với

tôi. “Họ thật vô lý,” Katzenberg,

người tất nhiên hiểu rõ hơn Steve về

lĩnh vực kinh doanh này, tỏ ý không

đồng tình. “Tôi không quan tâm tới

công nghệ của Pixar,” Katzenberg

nói với tôi một vài năm sau đó.

“Điều tôi quan tâm là cách kể

https://thuviensach.vn

chuyện của Lasseter. Chiếc đèn

Luxo chỉ trong năm phút ngắn ngủi

thể hiện nhiều cảm xúc và sự hài

hước hơn so với hầu hết những bộ

phim dài hai tiếng.” Katzenberg

không mấy bận tâm tới tiềm năng

tiết kiệm chi phí. “Ý tưởng rằng công

nghệ này sẽ là mô hình kinh doanh

mới cho ngành phim hoạt hình thật

là nhảm nhí. Chúc may mắn với ý

tưởng đó! Các nghệ sĩ và nhà làm

phim sẽ muốn tiếp tục phát triển

công nghệ, vì thế công nghệ của năm

nay sẽ trở nên lạc hậu trong mười

năm tiếp đó.” Tất nhiên Katzenberg

nói đúng. Cho dù bạn đầu tư bao

nhiêu công nghệ vào việc thực hiện

https://thuviensach.vn

một bộ phim hoạt hình đi nữa, thì một bộ phim hay cũng vẫn sẽ tốn

nhiều chi phí. Pixar làm phim Câu

chuyện đồ chơi với chi phí khoảng

20 triệu đô la (con số này không bao

gồm chi phí Disney đầu tư cho

quảng bá và phân phối). Bộ phim

năm 2013 của Pixar, Lò đào tạo quái

vật (Monster University), được đồn

đoán có chi phí khoảng 200 triệu đô

la, gồm cả chi phí marketing.

Chính những kiểu khác biệt về cá

nhân và triết lý với Disney này là

điều Steve đã không kiểm soát được

khi ở NeXT, nơi mà cơn thịnh nộ và

sự oán giận của anh đã phá hỏng

https://thuviensach.vn

thỏa thuận với IBM. “Những kẻ lãnh

đạo chóp bu của IBM chẳng biết gì về máy tính. Không gì hết. Không gì

hết”, nhiều năm sau anh vẫn còn

giận dữ nói vậy. Trong những lần

đàm phán đó, anh đã để cho người

của IBM biết cảm nhận thật của anh

về họ, một trong nhiều sai lầm của

anh là quá bạo tay. Nhưng với

Katzenberg, anh hành động cẩn

trọng hơn. Anh nói rõ quan điểm

của mình, và cứng rắn khi cần thiết:

Katzenberg đòi hỏi có quyền sử dụng

tất cả công nghệ máy tính 3D của

Pixar, và Steve đã từ chối. Nhưng

phần lớn là anh đồng ý, thay vì nổi

xung lên với người đàn ông có

quyền lực hơn mình ở phía bên kia

https://thuviensach.vn

bàn đàm phán, rằng Pixar không

được quyền sở hữu phim hoặc các

nhân vật. Và Pixar cũng không được

nhận doanh thu từ các băng đĩa

phim, bởi vì Steve chưa hiểu được

thị trường khổng lồ của các băng đĩa

hướng tới gia đình này. Nhưng anh

đã có được một thỏa thuận – Disney

sẽ đầu tư chi phí sản xuất cho phim

Câu chuyện đồ chơi và có thể lựa

chọn đầu tư hai bộ phim nữa. Pixar

sẽ được nhận 12,5% doanh thu

phòng vé – và một cuộc sống mới.

Về lâu về dài, nhóm của Pixar sẽ có

cơ hội làm bộ phim của riêng mình.

https://thuviensach.vn

STEVE YÊU PIXAR, và đặc biệt

thích quan sát khi nhóm bắt đầu

thực hiện bộ phim – mà sau đó trở

thành phim Câu chuyện đồ chơi.

Nhưng anh không thích bị mất tiền.

Trên thực tế, về sau anh thừa nhận

rằng sẽ không bao giờ mua lại Pixar

nếu biết mình phải đổ bao nhiêu

tiền để giữ được công ty. Vì thế trong

những năm đầu thập niên 1990, cả

trước và sau khi đạt được thỏa thuận

với Disney, anh xem xét kỹ lưỡng

công ty, mặc dù có nhiều nhà đầu tư

để mắt muốn mua riêng công nghệ

của Pixar – chứ không phải khả

năng làm phim đầy hứa hẹn của nó.

Catmull đã từng có cơ hội quan sát

https://thuviensach.vn

Steve thực hiện các cuộc đàm phán với nhiều công ty ở các lĩnh vực

khác nhau như Hallmark, Silicon

Graphics, và Microsoft, mỗi lần với

nhiều ý tưởng khác nhau về cách

phần mềm của Pixar có thể làm tăng

lời chào hàng của họ. Nhưng không

lần nào có kết quả. Trong mọi cuộc

đàm phán, Steve đều không nhượng

bộ công ty đối tác về mức giá mà anh

đã đưa ra. Những thất bại nối tiếp

khiến Catmull tự hỏi liệu Steve có

thực sự muốn bán hàng không. “Tôi

có thể hiểu lý do tại sao có những

thất bại đó. Một số thỏa thuận hợp

lý. Đó không phải là điều chúng ta

hằng mong muốn, nhưng anh đang

https://thuviensach.vn

cố gắng giữ cho mọi việc tiến triển cơ

mà,” anh nhớ lại. Nhưng cũng chẳng

thay đổi được gì. “Sau đó, tôi nghĩ,

tất cả những lần đàm phán này là vì

mục đích gì? Có phải anh ấy chỉ

đang tìm kiếm sự khẳng định rằng

anh ấy đã làm đúng không?”

Catmull bắt đầu nghĩ rằng Steve có

thể đã vô thức làm hỏng những lần

đàm phán chỉ vì quá trung thành

với Pixar. “Anh ấy nhận thức rất rõ

ràng về lòng trung thành và việc đưa

ra lời hứa. Khi hiểu Steve nhiều

hơn, tôi có thể thấy điều đó tác động

theo những cách phức tạp như thế

nào. Không phải là bản thân Steve

đã từng tìm cách chữa bệnh bằng

https://thuviensach.vn

phân tâm học.”

Catmull không bao giờ thảo luận

về các thỏa thuận với Steve theo

kiểu tâm lý học như vậy: “Chúng tôi

không thường nói chuyện triết lý

đến thế. Khi chúng tôi bắt đầu “động

chạm” đến tính cách của nhau, anh

ấy chỉ nói, ‘Tôi là người như vậy

đó’.” Vì thế lý thuyết của Catmull về

lòng trung thành cũng chỉ dừng ở

đó. Nhưng phỏng đoán của Catmull

đã phản ánh đúng sự phức tạp trong

cảm xúc của Steve ở thời điểm ấy.

Anh mất nhiều tiền hơn những gì có

thể tưởng tượng, đặc biệt khi NeXT

đang đi theo định hướng sai lầm.

https://thuviensach.vn

Nhưng cũng còn lâu anh mới rơi vào

tình trạng túng quẫn: anh vẫn có đủ

số tiền cần thiết để tạo lập một gia

đình và làm những việc anh cho là

quan trọng. Và khi quan sát Câu

chuyện đồ chơi dần hình thành, anh

bắt đầu thực sự cảm thấy yêu Pixar.

Đó quả là khoảng thời gian nghỉ

ngơi và thoát khỏi NeXT, ít khắc

nghiệt hơn và cũng ít đòi hỏi hơn.

Steve bắt đầu tới văn phòng của

Pixar mỗi tuần một lần, mặc dù

không có nhiều việc để làm ở đó.

Catmull đảm nhiệm việc bố trí nhân

lực sau khi thỏa thuận về bộ phim

được hoàn. Quá trình này có thể khó

hoàn thành, vì rằng Pixar mới cắt

https://thuviensach.vn

giảm một lượng lớn nhân viên khi

Steve bán bộ phận phần cứng.

Nhưng dưới sự chỉ đạo của Catmull,

không có chỗ cho “giai đoạn lôm

côm” ở Pixar.

Steve không đóng góp vào việc

xây dựng cốt truyện của Câu chuyện

đồ chơi. Lasseter, Andrew Stanton,

Pete Docter và Joe Ranft cùng viết

kịch bản, cuối cùng với sự giúp sức

của các biên kịch khác, bao gồm cả

Joss Whedon, người sắp tới sẽ tiếp

tục viết tiếp seri phim truyền hình

Buffy – Kẻ giết ma cà rồng (Buffy

the Vampire Slayer) và đạo diễn các

bộ phim điện ảnh như Biệt đội siêu

anh hùng (The Avengers). Nhóm

https://thuviensach.vn

sản xuất Câu chuyện đồ chơi làm

việc cực kỳ năng suất, và rất gắn bó với nhau. Stanton sẽ đạo diễn bộ

phim thứ hai của Pixar, Thế giới côn

trùng (A Bug’s Life) cũng như các

bộ phim khác: Đi tìm Nemo

(Finding Nemo) và Wall-E. Docter

sẽ đạo diễn phim Công ty quái vật

(Monsters, Inc) và Vút bay (Up);

trong khi Ranft giữ vai trò đồng biên

kịch và viết kịch bản một vài tác

phẩm khác cho tới khi qua đời trong

một tai nạn ô tô năm 2005. Bốn

người này trở thành trụ cột của

nhóm mà Catmull gọi là “Đầu não”

– tập trung những biên kịch, đạo

diễn và các nhà làm phim hoạt hình

– những người đưa ra những ý tưởng

https://thuviensach.vn

phê bình mang tính xây dựng cho đạo diễn của mọi bộ phim mà Pixar

sản xuất. Đó là một ý tưởng độc đáo

– nhóm Đầu não không có bất cứ

quyền quyết định nào, và các vị đạo

diễn chỉ được yêu cầu phải lắng nghe

và thực sự cân nhắc những lời

khuyên của họ. Đây hóa ra lại là một

công cụ thực sự hiệu quả, góp phần

định hình lại những bộ phim như

Gia đình siêu nhân (The

Incredibles) và Wall-E. Nhưng

Steve không phải một phần của

nhóm đó. Catmull không để Steve

tham gia vào những cuộc thảo luận

này, bởi lẽ anh cảm thấy rằng tính

cách mạnh mẽ của Steve có thể ảnh

https://thuviensach.vn

hưởng xấu tới công việc sau đó.

Quan sát Lasseter, Stanton,

Docter và Ranft phát triển Câu

chuyện đồ chơi, Steve được chứng

kiến quá trình tư duy sáng tạo ở cấp

cao nhất – có nghĩa là quá trình này

đầy rẫy những thất bại và những lần

bế tắc. Anh luôn động viên mọi

người. “Khi chúng tôi thất bại,”

Catmull nói, “thì không phải là ‘Ồ,

các anh thất bại thảm hại rồi!’ mà sẽ

là kiểu ‘Chúng ta sẽ làm gì để bước

tiếp?’ Khi bạn ở ngoài kia đương đầu

với thử thách, có những việc thuận

lợi, có những việc không. Nếu không

có trắc trở, thì chắc chắn do bạn

https://thuviensach.vn

đang tự lừa phỉnh chính mình mà

thôi. Steve tin vào điều đó.” Đó là sự

tương phản rõ rệt với Katzenberg,

người mà với những phê bình khắt

khe của mình liên tục khiến bộ phim

tiến triển theo hướng mỉa mai hơn

mức cả nhóm chấp nhận được. Trên

thực tế, việc hợp tác với Disney dần

trở nên khó khăn tới mức sau một

buổi công chiếu thất bại thảm hại

vào một ngày thứ Sáu cuối năm

1993, Schneider đã tạm dừng hoạt

động sản xuất. Trong ba tháng,

Lasseter và các cộng sự biên kịch đã

tự cứu nguy cho chính mình bằng

cách soạn ra một kịch bản mới.

Trong suốt thời gian đó, Steve và

Catmull đảm bảo rằng nhóm sản

https://thuviensach.vn

xuất vẫn gắn kết cùng nhau và được trả lương. Và ngay khi Câu chuyện

đồ chơi được sản xuất trở lại, Jobs

đã tranh đấu để có thêm tiền thực

hiện những thay đổi cần thiết khi có

kịch bản mới. Cuộc tranh cãi giữa

anh và Katzenberg về chi phí thực

hiện rất gay gắt, nhưng cuối cùng

anh và Catmull cũng có thể lôi kéo

thêm một chút vốn từ Disney.

“Quan sát chúng tôi làm việc

cùng nhau, nhận thấy chúng tôi hỗ

trợ và nâng đỡ nhau phát triển, tôi

cho rằng điều đó đã có tác động đến

Steve,” Lasseter nói. “Tôi nghĩ rằng

đó là một trong những thay đổi

https://thuviensach.vn

quan trọng khi anh ấy trở lại làm

việc cho Apple. Anh ấy cởi mở hơn với tài năng của những người khác,

cảm thấy được truyền cảm hứng và

được thách thức bởi những tài năng

đó, đồng thời biết khuyến khích họ

thực hiện những việc đáng kinh ngạc

mà anh ấy biết mình không tự làm

được.”

TRONG NHỮNG NĂM sau khi kết

hôn với Laurene và bắt đầu cuộc

sống gia đình, Steve đã tạo dựng

được một vài tình bạn đặc biệt thân

thiết. Đó là những mối quan hệ anh

thường ít nhắc tới, ít nhất không

https://thuviensach.vn

phải theo kiểu “tiết lộ đời tư”. Steve

tạo ra một ranh giới rõ ràng với các phóng viên về cuộc sống cá nhân –

ai biết về mảng cuộc sống đó đều

nhất trí không viết về nó, trừ phi

được Steve cho phép kể lại một giai

thoại nào đó. Ed Catmull và John

Lasseter trở thành hai người bạn

thực sự thân thiết của Steve − một

phần trong một nhóm nhỏ những

người mà anh luôn quý mến, trân

trọng cho tới cuối đời.

“Tôi thích anh ấy ngay từ lần đầu

gặp mặt,” có lần Steve đã nói với tôi

về Ed. Anh nhận thấy sự tương đồng

về trí tuệ giữa hai người. “Ed là

người trầm tính, và người ta có thể

https://thuviensach.vn

nhầm lẫn rằng sự trầm tĩnh đó là

điểm yếu, nhưng không, đó mới là điểm mạnh. Ed quả là một người

chu đáo, và thực sự, thực sự, thông

minh. Anh ấy thường chơi với

những người thực sự thông minh, và

khi bạn ở cạnh những người như

vậy, bạn sẽ có xu hướng lắng nghe

họ.”

Steve đã lắng nghe Ed. Dù luôn

thể hiện là một người biết tuốt,

nhưng Steve vẫn liên tục học hỏi.

Thanh mảnh và chuyên nghiệp, Ed

nhiều hơn Steve mười tuổi, và điều

này khiến anh vừa là một cố vấn vừa

là một đồng nghiệp của Steve. Ed chỉ

cho Steve cách sản xuất một bộ

https://thuviensach.vn

phim, giải thích cặn kẽ tất cả chi tiết

và quy trình kết hợp với nhau. Anh thực sự có thể say sưa nói về công

nghệ hoạt hình 3D với Steve. Và anh

có thể giải thích những quyết định

về quản lý với thái độ chân thành,

cảm xúc sâu lắng và tính hợp lý

khiến Steve phải kính nể. Trong

nhiều năm, Ed luôn kiên trì với

quan điểm cố gắng tuyển dụng

những người mà anh cho rằng thông

minh hơn mình, và nỗ lực ấy thể

hiện rất rõ ràng. “Nhân viên của

Pixar là tập hợp những cá nhân kiệt

xuất nhất mà tôi từng tiếp xúc,”

Steve nói với tôi như vậy. Tuy nhiên,

dù học hỏi được từ Catmull rất

nhiều, nhưng Steve chưa từng thừa

https://thuviensach.vn

nhận với anh ấy về điều đó. “Hành động đáng kể nhất mà anh ấy thể

hiện,” Catmull nói, “là khi anh ấy

nói rằng anh ấy trân trọng những

điều tôi đã làm, và biết rằng chúng

thực sự rất khác biệt với những gì

anh ấy thực hiện.”

Đó là mối quan hệ sâu lắng và

chân thành, một mối quan hệ có

được phần lớn nhờ sự chín chắn của

Catmull. “Steve và tôi chưa từng cãi

cọ,” anh kể. “Chúng tôi có những bất

đồng quan điểm; tôi thắng vài lần và

Steve thắng vài lần. Nhưng thời kỳ

đầu, khi anh ấy còn chưa thực sự

khéo léo trong các mối quan hệ, tôi

https://thuviensach.vn

luôn cảm thấy rằng anh ấy đang nói

về một chủ đề, chứ không phải về

việc ai đúng ai sai. Đối với nhiều

người, cái tôi cá nhân của họ bị buộc

chặt vào một ý tưởng và điều đó

ngăn cản họ học hỏi. Bạn phải tách

biệt bản thân với ý tưởng. Steve là

người như vậy.”

Hai người biết và làm việc cùng

nhau được 26 năm. Catmull nói anh

nhận thấy nhiều thay đổi lớn ở Steve

qua các năm, nhưng Steve sẽ không

bao giờ thừa nhận điều đó. “Tôi thấy

Steve là người thực sự luôn cố gắng

thay đổi, nhưng anh ấy không thể

hiện giống như mọi người, và anh ấy

không nói với mọi người về điều đó.

https://thuviensach.vn

Anh ấy thực sự cố gắng thay đổi thế

giới. Và không bao giờ thể hiện ra ngoài rằng mình là một người sống

nội tâm.”

Mối quan hệ của Steve với

Lasseter thì lại khác, sôi nổi hơn.

Tình bạn của họ thực sự bắt đầu khi

Câu chuyện đồ chơi vào guồng, và

bộ phận phim hoạt hình của

Lasseter chuyển từ vị thế một thú

vui tốn kém trở thành tương lai của

công ty. Anh và Steve cùng tuổi, và

cùng đang gây dựng gia đình riêng.

“Chúng tôi có con ở cùng thời

điểm,” Lasseter cho biết, “vì thế mọi

việc diễn ra như vậy đó.”

Những ngày đầu https://thuviensach.vn

trong mối quan

hệ bạn bè của họ, với thực tế rằng Steve là ông chủ và là người giàu có

hơn khiến anh giống như một người

anh đối với Lasseter. Một dạo cuối

tuần mùa xuân năm 1995, gia đình

Lasseter mời gia đình Jobs tới chơi

nhà ở Sonoma. Steve đang cân nhắc

một ý tưởng cấp tiến: biến Pixar

thành công ty đại chúng sau khi

công chiếu Câu chuyện đồ chơi, sự

kiện được lên kế hoạch diễn ra vào

dịp Lễ tạ ơn. Vì thế, trong đêm đầu

tiên, sau khi bọn trẻ đã đi ngủ và

Laurene cũng đi nghỉ sớm, Steve

vẫn còn thức tới bốn giờ sáng hôm

sau để giải thích các quyền chọn

chứng khoán cho John và vợ anh,

https://thuviensach.vn

Nancy. “Ý tôi là tôi đã tới CalArts(12).

Tôi không biết gì về lĩnh vực đó. Vì

thế ông ấy đưa cho bọn tôi cuốn cẩm

nang về chứng khoán, cách nó hoạt

động, tại sao các công ty bán nó, lợi

ích mang lại cho mọi người, tiếp đó

là người ta mang ơn những cổ đông

như thế nào và cách có được các báo

cáo thu nhập, tất cả những điều đại

loại như thế. Ông ta đã nói về IPO

(hoạt động chào bán lần đầu ra công

chúng), chuẩn bị sẵn sàng cho sự

kiện đó, về các quyền chọn chứng

khoán. Ông ta giải thích tất cả mọi

thứ.”

Buổi sáng hôm sau, Steve và

https://thuviensach.vn

John đang ngồi dưới cổng vòm của

căn nhà, tận hưởng khung cảnh tươi đẹp – chỉ bị che một chút bởi chiếc

xe Honda Civic đời 1984 đã đi được

336.000 km của John. “Nước sơn

cũng bị ánh mặt trời làm cho cũ

rồi,” Lasseter nói. “Các ghế ngồi

cũng đã sờn – Tôi còn trùm áo

phông lên chúng. Steve đã lái chiếc

Jeep Cherokee tới đó. Lúc này anh

ấy mới biết con đường mà tôi phải đi

hàng ngày.”

“Đừng nói rằng kia là xe của

anh,” Steve nói.

“Đúng nó đấy,” John đáp lại.

“Anh lái xe đó đi https://thuviensach.vn

làm trên những

con đường này hả?” Steve hỏi.

Lasseter ngượng ngùng gật đầu.

“Được thôi. Nhưng không, anh đừng

lái chiếc xe đó nữa.”

“Steve này,” Lasseter nói tiếp,

“phải nói thật, tôi không đủ tiền

mua một chiếc xe mới vào thời điểm

này. Chúng tôi vừa mua ngôi nhà

này và nó vốn đã đắt hơn nhiều so

với khả năng tài chính của bọn tôi

rồi. Tôi thực sự không thể đổi xe

được.”

Lasseter nói với tôi: “Tôi đoán

lúc đó anh ấy nghĩ, ‘Ôi lạy chúa,

mình đặt cược tất cả vào tay này, và

hắn lái cái xe tồi tàn https://thuviensach.vn

đó. Ngộ nhỡ xe

tải mà tông vào hắn, thì hắn sẽ chết ngay.’”

“Thôi được,” Steve nói, “chúng ta

sẽ tìm ra cách.”

Khi Lasseter nhận tiền lương lần

đó, anh có thêm một khoản tiền

thưởng nhỏ. “Anh phải dùng nó để

mua xe mới,” Steve nói với anh. “Nó

phải là một chiếc xe an toàn, và tôi

sẽ là người duyệt nó.” John và

Nancy chọn một chiếc Volvo, và

Steve đồng ý.

Lasseter là một trong những

người kể chuyện giỏi nhất thế giới,

và Steve thích điều https://thuviensach.vn

này ở anh. Người

đạo diễn tiếp cận việc sản xuất phim với cùng sự lành nghề và chuyên

nghiệp mà Steve áp dụng khi phát

triển một bộ phận phần cứng. Cả hai

người này đều yêu sự phù hợp và

hoàn thiện. Một lần, trong quá trình

sản xuất phim Thế giới côn trùng,

John và Andrew Stanton nói với tôi

về quá trình nghiên cứu liên quan

tới việc tạo ra “cách nhìn của con bọ”

về thế giới. Sau khi gắn các ống kính

nội soi khớp vào các máy quay, cả

nhóm đến nhiều khu vực có khung

cảnh khác nhau và đẩy các ống kính

giống như rắn dọc mặt đất để có

được hình dung về thế giới qua ánh

nhìn của một con kiến. Một điều họ

https://thuviensach.vn

nhận ra là hầu hết các loại cỏ đều trong mờ, khiến cho khi ánh sáng

chiếu qua, nó sẽ tạo ra ánh sáng

xanh hơi đục. Vì người sản xuất có

thể nhấn mạnh bất cứ điều gì họ

muốn khi làm phim hoạt hình, nên

Stanton và nhóm cộng sự đã khiến

cho thế giới của chú bọ mà họ tạo

dựng có một ánh sáng vô cùng rực

rỡ.

Kiểu chú ý tới chi tiết này khiến

Steve thích thú. Anh thích những

mảnh ghép bằng âm thanh và hình

ảnh mà Lasseter có thể lắp ráp lại

trong mỗi phim của Pixar, và qua

nhiều năm anh dần ngưỡng mộ cách

https://thuviensach.vn

các nhà làm phim hoạt hình vượt

lên trên chính mình qua mỗi bộ

phim họ làm. Anh và Lasseter cùng

có sự tò mò của trẻ thơ và nỗi ám

ảnh đối với từng chi tiết. Ở Pixar,

Steve được chứng kiến cách hai yếu

tố đó kết hợp vào quá trình phát

triển chậm rãi, thành công và kiên

nhẫn của một sản phẩm nghệ thuật

có thể tồn tại lâu hơn rất nhiều so

với những người tạo ra nó.

Vài tuần trước ngày IPO của

Pixar, Steve mời Lasseter đi ăn tối

tại một trong những nhà hàng Nhật

Bản mà anh yêu thích nhất, nhà

hàng Kyo-ya, nằm trong khách sạn

Palace ở San Francisco. “Sau bữa tối,

https://thuviensach.vn

chúng tôi đứng bên lề đường và nói

chuyện thật lâu,” Lasseter nhớ lại.

“Có lẽ chúng tôi phải đứng đó ít nhất

cả giờ đồng hồ, chỉ nói chuyện

phiếm linh tinh. Tôi nói với anh ấy

rằng tôi lo lắng, rằng tôi hơi sợ vụ

IPO. Tôi ước rằng chúng tôi có thể

chờ tới khi hoàn thành xong bộ

phim thứ hai. Và Steve quay mặt đi,

rồi nói: ‘Ở Apple, khi chúng tôi sản

xuất một chiếc máy tính, tuổi thọ

của nó là bao nhiêu anh biết không?

Khoảng ba năm. Sau khoảng năm

năm, nó sẽ hỏng. Nhưng nếu anh

làm đúng, sản phẩm anh tạo ra sẽ

tồn tại mãi mãi.’”

https://thuviensach.vn

ĐẾN CUỐI NĂM 1994, Steve thôi

không khảo giá các công ty nữa. Anh

không muốn từ bỏ quyền kiểm soát

một công ty rõ ràng đã trở thành

một doanh nghiệp rất hấp dẫn sau

khi phát hành Câu chuyện đồ chơi.

Nhưng anh vẫn chưa thực sự hiểu

công ty có thể lớn mạnh mức nào

cho đến khi tham dự buổi họp báo

giới thiệu bộ phim hoạt hình mới

của Disney có tên Pocahontas ở

New York ngày 01 tháng 02 năm

1995. Đó không phải là một cuộc

họp báo kiểu cũ; nó được tổ chức

trong một chiếc lều khổng lồ ở công

viên Central Park, nơi thị trưởng

Rudy Giuliani và CEO của Disney,

https://thuviensach.vn

Michael Eisner tuyên bố rằng ngày 10 tháng 6 – ngày công chiếu của

Pocahontas sẽ diễn ra ở chính địa

điểm này – trong công viên, miễn

phí, cho khoảng 100 ngàn người. Và

buổi công chiếu chỉ là màn mở đầu

cho chiến dịch quảng bá bộ phim

hoạt hình vẽ tay Pocahontas, chiến

dịch có chi phí có thể lên tới 100

triệu đô la.

Steve đã thực sự kinh ngạc. Anh

đánh giá cao buổi ra mắt hoành

tráng, và nhận thấy những buổi giới

thiệu của anh không là gì so với buổi

ra mắt này. Đó là lúc anh nghiêm

túc vạch ra một kế hoạch táo bạo

https://thuviensach.vn

cho đợt chào bán cổ phiếu ra công

chúng đầu tiên của Pixar. Mục tiêu là gom đủ tiền để công ty có thể tự

sản xuất phim, nhờ đó cho phép

công ty trở thành đối tác ngang

hàng với Disney, chứ không phải

một nhà thầu như hiện tại.

Tất nhiên, việc đưa ra quyết định

chi tiết về IPO là nhiệm vụ của Steve

chứ không phải Catmull hay

Lasseter. Gần đây, anh mới thuê

một CFO có tên Lawrence Levy, một

luật sư giỏi ở Thung lũng Silicon với

nền tảng học thuật là chuyên ngành

luật sáng chế. Ngay lập tức, anh và

Levy dành hàng tuần nghiên cứu chi

tiết tình trạng tài chính kế toán của

https://thuviensach.vn

ngành điện ảnh để hiểu rõ hơn cách

các công ty khác kiếm tiền. Một phần công việc của họ là bay tới

Hollywood để phỏng vấn những

chuyên gia trong các công ty điện

ảnh khác về ngân sách làm phim và

các thỏa thuận phân phối. Ngay lập

tức họ nhận ra rằng, ít nhất ở thời

điểm đó, Pixar còn phải cố gắng rất

nhiều thì mới có thể IPO thành

công. Tình hình tài chính của công

ty khá ảm đạm – tính tổng cộng tới

thời điểm đó công ty đã tiêu tốn hơn

50 triệu đô la, trong khi doanh thu

không đáng kể. Khả năng tạo doanh

thu dường như không nhiều và có

phần mạo hiểm. Pixar phụ thuộc

phần lớn vào một công ty, chính là

https://thuviensach.vn

Disney – đơn vị duy nhất được cấp phép công nghệ CAPS (Computer

Animation Production System – hệ

thống sản xuất phim hoạt hình trên

máy tính) và trả cho Pixar vỏn vẹn

12,5% lợi nhuận từ phòng vé cho bất

kỳ bộ phim nào họ sản xuất và

quảng bá cùng nhau. Hơn thế nữa,

Pixar có vẻ phát triển chậm, đã mất

gần bốn năm để sản xuất một bộ

phim và vẫn chưa hoàn thiện. Bản

thân ngành kinh doanh điện ảnh đã

có tiếng là không thể dự đoán được.

Và cuối cùng, công ty phụ thuộc vào

những ý tưởng sáng tạo của một vài

cá nhân, ví dụ như Lasseter và

Stanton, những người có danh tiếng

https://thuviensach.vn

tốt nhưng không có thành tựu đáng kể nào.

Steve cũng có mối nghi ngờ của

riêng mình về tiềm năng lợi nhuận

của Câu chuyện đồ chơi, chủ yếu dựa

vào những gì anh nghe được từ các

chuyên gia marketing của Disney.

“Disney tổ chức một buổi thuyết

trình lớn cho chúng tôi về chiến

lược marketing,” Lasseter nhớ lại.

“Họ nói với chúng tôi rằng họ có

một kế hoạch quảng cáo lớn với

hãng bán lẻ Sears. Steve nhìn quanh

phòng và nói: ‘Có ai trong phòng

này gần đây đến một cửa hàng của

Sears không? Có ai không?’ Không

https://thuviensach.vn

ai giơ tay. ‘Vậy tại sao chúng ta lại

làm việc với Sears? Tại sao chúng ta không nhắm tới những sản phẩm

chúng ta thích? Chúng ta không thể

thỏa thuận với Rolex sao? Còn

những thiết bị âm thanh đỉnh cao

của Sony thì sao?’ Và câu trả lời của

họ thường ở dạng: ‘À, ừ, thì chúng

tôi làm như thế!’ Anh ấy luôn tìm ra

điểm không hợp lý trong ý tưởng của

họ. Anh ấy thực sự rất lô-gic. Tại sao

ta phải gắn mình với những sản

phẩm mà ta không thể chấp nhận?”

(Cuối cùng, nhà tài trợ chính là

Burger King.)

Miễn là Pixar vẫn chưa đăng ký

IPO với SEC (Ủy ban chứng khoán

https://thuviensach.vn

Mỹ), Steve vẫn được tự do khuấy

động sự quan tâm tới Pixar trong buổi họp báo kinh doanh. Mặc dù

vậy, tôi vẫn ngạc nhiên khi điện

thoại nhà tôi đổ chuông vào một

buổi sáng thứ Hai trong tháng 5, và

người gọi là Steve. Anh hỏi liệu tôi

có muốn qua nhà chơi không,

nhưng lần này phải mang theo cả

Greta và Fernanda, hai cô con gái

của tôi, khi đó mới vừa mười và chín

tuổi. Anh nói với tôi rằng: “Sáng nay

tôi ở nhà trông Reed, và tôi có thứ

này rất hay ho muốn cho bọn nhóc

xem.”

Khi chúng tôi đến, cậu bé Reed

Jobs mới ba tuổi đón chúng tôi ở

https://thuviensach.vn

bậc cửa phòng bếp, vai quàng khăn

lụa xanh đỏ, thét lên “Ta là phù thủy đây!!!” Reed đập tay giả bộ bay xung

quanh trong khi Steve lấy nước trái

cây và làm bỏng ngô cho bọn trẻ.

Sau đó, anh và tôi theo ba đứa trẻ

vào một phòng nhỏ, bỏ một cuộn

băng video gia đình vào đầu máy.

Sau một vài đoạn quảng cáo chưa

chỉnh sửa, đột nhiên phiên bản màu

ban đầu của Câu chuyện đồ chơi

hiện lên trên màn hình và âm thanh

nổi lên. Tôi đã từng được xem các

bức vẽ phác họa trên những bức

tường ở Pixar, nhưng chưa từng

được xem một đoạn phim hoạt hình

thực sự lần nào. Nó quả thật rất

hoành tráng và hoàn toàn không

https://thuviensach.vn

giống với bất kỳ điều gì tôi đã từng thấy trên màn ảnh từ trước tới nay.

Ba đứa trẻ ngồi trên sàn nhà chăm

chú theo dõi màn hình tivi. Chúng

xem toàn bộ, mặc dù chỉ có khoảng

một nửa được hoàn chỉnh, phần còn

lại mới chỉ là những bức vẽ phác

thảo hoặc đang được hoàn thiện.

Khi phim kết thúc, Steve nói với

tôi rằng ban giám đốc của Pixar cũng

chưa được xem nhiều đến thế này.

Tôi không tin điều đó cho lắm. (Sau

này, từ Lasseter, tôi mới biết rằng

Steve cho tất cả mọi người xem:

“Anh ấy thật không thể tin nổi!” Bạn

của Steve, Larry Ellison, tỉ phú sáng

https://thuviensach.vn

lập ra Oracle, nói rằng mình đã được

Steve cho xem mười một phiên bản khác nhau.) Steve nhanh chóng

chuyển từ tôi nhìn sang bọn trẻ. Anh

còn đang bận thực hiện nghiên cứu

thị trường, theo cách của Steve. “Các

con nghĩ sao?”, anh hỏi hai cô bé.

“Nó có hay bằng Pocahontas

không?” Greta và Fernanda gật đầu

hào hứng. “Vậy thì nó có hay bằng

Vua sư tử (Lion King) không?”

Fernanda ngập ngừng giây lát, rồi

trả lời: “Cháu chưa thể quyết định

được, cháu phải xem phim này năm

hoặc sáu lần nữa.”

Steve thích câu trả lời đó.

https://thuviensach.vn

NGÀY 9 THÁNG 8, Steve gặp may

một lần nữa, khi một công ty nhỏ

tên là Công ty truyền thông

Netscape chào bán ra công chúng.

Sản phẩm của Netscape, trình duyệt

Internet phổ biến đầu tiên, là một

sản phẩm mang tính cách mạng,

nhưng không có dấu hiệu rõ ràng

nào cho thấy công ty sẽ biến nó

thành cỗ máy in tiền của họ. Không

hề gì – sự nhiệt thành của công

chúng đối với công nghệ và sản

phẩm được yêu thích có tên là

Internet này sắp bùng nổ. Cổ phiếu

của Netscape được chào giá ở mức

28 đô la, và đóng phiên với giá

58,25 đô la, giúp một công ty mới

https://thuviensach.vn

tăng giá trị lên mức 2,9 tỉ đô la.

Sau phi vụ IPO của Netscape,

Pixar dường như không còn là một

phi vụ cá cược mong manh nữa.

Robertson, Stephens và một ngân

hàng đầu tư ở San Francisco đã tán

thành IPO và nộp đơn tới SEC vào

tháng 10. Steve quyết định thử vận

may một lần nữa, và ấn định ngày

IPO của Pixar là ngày 29 tháng 11

năm 1995, chỉ một tuần sau ngày

khởi chiếu Câu chuyện đồ chơi. Nếu

bộ phim thất bại, vụ IPO sẽ là một

thảm họa, và tất cả nỗ lực của Steve

để đưa Pixar đến vị thế an toàn hơn

về tài chính sẽ trở thành vô nghĩa.

https://thuviensach.vn

Nhưng tất nhiên điều đó đã

không xảy ra. Bộ phim là một tuyệt

phẩm, gây xúc động sâu sắc và hài

hước về sức mạnh của lòng kiên trì,

khiến Viện Điện ảnh Mỹ đưa nó vào

danh sách 100 phim vĩ đại nhất của

nước này. Và phi vụ IPO của Pixar ở

tuần kế tiếp cũng là một phi vụ

khổng lồ, kêu gọi được 132 triệu đô

la và mang lại cho công ty khoản

vốn hóa thị trường trị giá 1,4 tỉ đô la.

Lasseter, Catmull, Steve và các

thành viên Pixar khác tụ họp về

trung tâm San Francisco để ăn

mừng cùng các thành viên từ công

ty của Roberton và Stephen. Chẳng

bao lâu sau khi lên sàn, khi cổ phiếu

https://thuviensach.vn

được bán với giá cao hơn 22 đô la –

mức giá mà ngân hàng ấn định,

Catmull thấy Steve nhấc điện thoại

trong một văn phòng và quay số.

“Xin chào, Larry phải không?” Steve

nói vào ống nghe, khi Ellison cầm

máy. “Tôi làm được rồi.” Steve,

người giữ 80% cổ phần công ty, giờ

là một tỉ phú.

MẶC DÙ STEVE thích trao đổi ý

kiến và chơi các trò chơi gì đó với

Ellison, khi đó đã là một trong

những người giàu nhất thế giới (và

nay vẫn vậy), nhưng tiền không phải

https://thuviensach.vn

là thứ thôi thúc Steve ở Pixar. Điều

thôi thúc anh là một lần nữa được góp phần vào sự ra đời của một sản

phẩm thành công và đẹp tuyệt mỹ,

được ứng dụng công nghệ mới nổi

bật với tiềm năng dường như là vô

tận. Anh vui thú với việc một lần

nữa là kiến trúc sư tạo nên công ty

mà cả thế giới buộc phải công nhận

là một trong những doanh nghiệp

sáng tạo đặc biệt. Rất lâu rồi Steve

chưa có cảm giác này. Chưa từng có

lại kể từ khi giới thiệu Macintosh ra

thế giới cách đó 11 năm.

Thành công vượt trội của Câu

chuyện đồ chơi nói riêng, và của

Pixar nói chung, có tầm quan trọng

https://thuviensach.vn

to lớn đối với cá nhân Steve. Anh đã

luôn muốn tạo ra những sản phẩm mà bản thân thấy yêu thích và hữu

dụng. Đó là một phần lý do tại sao

mọi việc ở NeXT chưa từng có sức

lôi cuốn đặc biệt đến thế. Không

giống như Bill Gates, Steve không

thể toàn tâm toàn ý sáng tạo ra một

sản phẩm phù hợp với một thị

trường đặc thù nhưng lại không

khiến cá nhân anh thấy hấp dẫn.

Máy tính của NeXT và các sản phẩm

phần mềm theo sau thật đáng

ngưỡng mộ, và có vẻ đẹp riêng của

chúng, nhưng chúng hướng tới các

tập thể chứ không phải cá nhân. Với

Câu chuyện đồ chơi, lần đầu tiên

trong đời, Steve được tham gia vào

https://thuviensach.vn

việc sáng tạo nên một sản phẩm mà một gia đình trẻ như gia đình anh có

thể tận hưởng. Laurene đang mang

bầu Erin, con gái thứ hai trong ba

người con của họ. Steve say sưa với

sự thật rằng Câu chuyện đồ chơi là

bộ phim mà các con anh rất thích

thú, thậm chí cả con cái của chúng

cũng vậy.

Ngẫm lại, thực tế thì Câu chuyện

đồ chơi chính là xuất phát điểm cho

quá trình hồi sinh sự nghiệp của

Steve, một cách phù hợp đến phi lý.

Cốt truyện của nó tạo nên công thức

của Pixar: một nhân vật đáng yêu tự

gây ra thất bại cho mình, thường do

https://thuviensach.vn

sự kiêu căng của chính nhân vật đó,

nhưng cậu bé (hay cô bé, khi Pixar làm phim Công chúa tóc xù

(Brave)) vượt qua những điểm yếu

đó nhờ lòng tốt, lòng can đảm, trí

thông minh, óc sáng tạo, hoặc sự kết

hợp của một vài đặc điểm trên, từ đó

chuộc lỗi và trở thành một món đồ

chơi (hoặc con bọ, ô tô, cá, công

chúa, quái vật, rô-bốt, chuột, hoặc

siêu nhân) tốt hơn, hoàn thiện hơn.

Sự suy sụp của người anh hùng, một

cách ngẫu nhiên, thường liên quan

tới việc rời khỏi nhà, ví như trong

Câu chuyện đồ chơi khi Woody

“tình cờ” ném Buzz ra vườn sau nhà

Sid, và rồi phải cùng với cậu ta tìm

cách thoát khỏi cậu bé độc ác đó.

https://thuviensach.vn

Những sự tương đồng với chính việc rời khỏi Apple của Steve được thể

hiện quá rõ ràng.

Câu chuyện đồ chơi cũng mang

lại cho Steve sự tự tin. Anh và tôi có

nói chuyện vài lần trong những

tháng sau đợt IPO của Pixar, và tôi

có thể khẳng định rằng anh thực sự

ngây ngất với những gì đã diễn ra.

Anh nói về chuyện xảy ở Pixar – và

về vai trò của mình trong thành

công của công ty – với một niềm tự

hào thực sự. Anh đã rất hào phóng

khi thưởng cho Catmull và Lasseter

bằng lượng lớn cổ phần của công ty,

và cũng dùng tiền cá nhân để

https://thuviensach.vn

thưởng thêm một tháng lương cho

toàn bộ nhân viên của Pixar vào tháng 12 năm đó. Chắc chắn, một

vài người trong số họ đã càu nhàu vì

không nhận được cổ phiếu thưởng

cao hơn của công ty. Và chắc hẳn,

Steve đã có được nhiều tuy tín với

thành công của Pixar hơn những gì

anh xứng đáng. Nhưng ngay cả Alvy

Ray Smith, cộng sự đầu tiên của

Catmull, người đã rời công ty sau

khi có xung đột với Steve, sau này

cũng thừa nhận rằng Pixar có thể đã

không thành công nếu thiếu Steve.

“Chúng tôi có thể đã thất bại,” Alvy

nói với một phóng viên. “Nhưng tôi

cảm thấy có vẻ như Steve sẽ không

chịu thất bại lần nữa. Anh không thể

https://thuviensach.vn

chịu được điều đó.”

Tuy nhiên, dù đang rất hạnh

phúc với thành công rực rỡ của

Pixar, Steve vẫn nhanh chóng bước

tiếp. Anh có một động lực khác thu

hút sự quan tâm của tôi tới những

lần nói chuyện hậu IPO. Anh bắt

đầu suy nghĩ về công ty cũ của mình

ở Cupertino.

https://thuviensach.vn

Chương 8

NHỮNG GÃ ÐẦN, NHỮNG KẺ

ÐÁNG GHÉT VÀ NHỮNG

NGƯỜI BẢO VỆ

Nhờ thành công bất ngờ, nhanh

chóng của Câu chuyện đồ chơi

và đợt IPO của Pixar, Steve lại

trở nên nổi tiếng. Anh nhận được

nhiều sự quan tâm, chú ý, nhưng cả

Ed Catmull và John Lasseter đều

không quan tâm tới điều đó. Giờ đây

https://thuviensach.vn

khi Pixar đã có nền tảng tài chính

vững chắc, họ đều đắm đuối với việc phát triển bộ phim tiếp theo, Thế

giới côn trùng, mà không phải lo

lắng về số phận của công ty nữa. Đối

với thế giới bên ngoài, có vẻ như

Jobs đã khám phá ra thứ bột phép

của mình. Thành công của Câu

chuyện đồ chơi đã mang lại cho giai

thoại về Steve Jobs một chút thay

đổi khá thú vị.

Câu hỏi bây giờ là liệu thành

công với Pixar của Steve có phải chỉ

là một cú ăn may hay không. Đối với

một người mà sau này tên tuổi sẽ

gắn liền với khái niệm “màn hai”

trên đất Mỹ, thì Steve Jobs của năm

https://thuviensach.vn

1996 có ít thành công so với anh của

những năm sau đó. Tiếp nối Apple II là Apple III và Lisa, cả hai đều

không thành công. Mac chỉ trở nên

thành công ở những phiên bản

mạnh mẽ hơn được John Sculley

giới thiệu. Bước kế tiếp lớn nhất của

anh, NeXT, công ty mà Steve sáng

lập để trở thành phiên bản được lý

tưởng hóa của Apple, đã tỏ ra thất

bại nặng nề.

Pixar quả có mang đến ít nhiều

sự gỡ gạc. Nhưng tất nhiên Steve đã

từng đứng trên đỉnh vinh quang của

thế giới. Câu hỏi đặt ra là liệu anh có

thể sống với điều đó tốt hơn trong

quá khứ không Liệu anh có lặp lại

https://thuviensach.vn

lỗi lầm không? Hoặc – nói theo

ngôn ngữ của Pixar – liệu anh có giống như Woody trong Câu chuyện

đồ chơi và ghi lòng tạc dạ những

điều học được khi bị đày ải hay

không? Liệu anh có xoa dịu cái tôi

cá nhân, hòa đồng với mọi người,

đánh bại đối thủ, và trở thành một

người hùng thực sự không?

SAU KHI THỎA THUẬN với IBM

kết thúc vào năm 1992, bốn năm

cuối của NeXT tương đối bi hài.

Steve đã thử nhiều chiến lược tới

mức công ty hoạt động không theo

một định hướng nào. Anh đã tạo ra

https://thuviensach.vn

một loại máy tính rẻ tiền hơn, có

kích thước nhỏ chỉ bằng hộp đựng pizza tên là NeXTstation, nhưng nó

không bao giờ được người tiêu dùng

chú ý tới. Steve và nhóm cộng sự đã

quyết định thiết kế một mẫu mới,

dựa trên mạch vi xử lý mới có tên

chip PowerPC – chính là mạch vi xử

lý mà sau này dòng máy Macs mới

hơn của Apple sẽ sử dụng. Nhưng

cuối cùng họ đã quyết định rằng

không có thị trường thực sự cho

dòng máy đó – vì thế chưa có một

chiếc máy nào được sản xuất ra.

Mike Slade, lúc đó là giám đốc

marketing, thi thoảng lại nghĩ tới

công ty cũ – Microsoft – với thái độ

https://thuviensach.vn

trìu mến: “Microsoft thì giống như

đội bóng chày Yankee,” ông nhớ lại.

“Tới làm việc cho NeXT thì giống

như cầu thủ ném bóng mới vào nghề

chơi cho đội Florida Marlins năm

1998, đội đã thắng, để xem nào, tầm

50 trận. Những ngày đó, Steve thực

sự bị lãng quên. Anh ấy giống như

Brian Wilson [sau khi anh này rời

bỏ ban nhạc Beach Boys], người đã

bị lu mờ, đã thành quá khứ. Anh ấy

trở thành kẻ tương đối lạc lõng trong

giới công nghệ cao. Steve lúc này ở

nhầm lĩnh vực kinh doanh. Anh ấy

có mặt trên trái đất này để bán sản

phẩm cho người tiêu dùng, chứ

không để giữ vai trò quản lý cho

doanh nghiệp IT.”

https://thuviensach.vn

Steve có bản năng marketing

tuyệt vời, nhưng điều đó đã bị lãng

phí ở một công ty không tạo ra một

sản phẩm có tính cạnh tranh. Một

hôm, anh nói với Slade rằng anh

muốn “đấu đá” với Sun. Vì vậy anh

bảo Slade yêu cầu hai lập trình viên

tạo ra một ứng dụng cơ sở dữ liệu

tương đối cơ bản, một người sẽ sử

dụng máy tính của NeXT được trang

bị phần mềm của công ty, người còn

lại sẽ sử dụng máy của Sun và

Polaris – một phiên bản hệ điều

hành Unix của Sun. Slade ghi hình

quá trình làm việc của họ. Lập trình

viên sử dụng máy của NeXT hoàn

thành công việc nhanh hơn nhiều so

https://thuviensach.vn

với đối thủ làm việc trên máy của Sun, đến nỗi anh này còn có thời

gian để chơi cả một mớ trò chơi điện

tử. Đoạn băng ghi hình họ công bố

cho thấy, khi hết thời gian, lập trình

viên của Sun đã lẩm bẩm: “Ừm,

mình chỉ còn mấy việc nữa chưa

xong.” Sau sự kiện này, NeXT chạy

tám bài quảng cáo trên tạp chí Wall

Street Journal, dành toàn bộ kinh

phí marketing cho cả năm của công

ty vào đợt tấn công này. Kết quả là

gì? “Sự quan tâm ồ ạt của công

chúng, đúng như Steve đã dự đoán

trước đó,” Slade cười lớn khi Scott

McNealy than vãn trên các phương

tiện truyền thông về chiến lược

https://thuviensach.vn

marketing “thiếu chín chắn” của NeXT. “Điều mọi người không hiểu,”

Slade tiếp, “là Steve cũng có thể

thông minh không kém khi phải tư

duy kiểu tiểu tiết. Tôi nảy ra một

chiến lược marketing phức tạp, và

anh ấy nói, ‘Không. Điều duy nhất

có ý nghĩa là một cuộc đấu đá.’ Và

anh ấy đã đúng.”

Nếu có những lúc rất thông

minh, thì cũng có lúc anh bối rối

trước những vấn đề phức tạp của việc

điều hành công ty. Sai lầm trong

điều hành của anh đạt đến điểm cực

đại khi anh thuê một gã ba hoa

chích chòe tên là Peter van

https://thuviensach.vn

Cuylenburg để điều hành hoạt động

hàng ngày của công ty. Câu chuyện về PVC, cách mọi người gọi anh ta,

đã chứng tỏ Steve có thể thiếu tập

trung đến mức nào. Do bốc đồng khi

đưa ra quyết định rằng cần phải thuê

một Chủ tịch, Steve xem qua nhiều

CV của các ứng viên có ít chuyên

môn trước khi chọn van

Cuylenburg, một nhân viên kỳ cựu

của Xerox và Texas Instruments,

người đã từ chối lời mời làm việc

qua fax trước đó. Steve bày tỏ thái

độ mến mộ: “Nếu tôi bị cán dẹp lép

khi đang sang đường,” anh nói với

tạp chí New York Times, “tôi sẽ thấy

yên tâm khi để [Peter] điều hành

NeXT.”

https://thuviensach.vn

Nói một cách hình tượng thì cuối cùng, hóa ra chính van Cuylenburg

là người bị cán bẹp. Anh ta đã hứa sẽ

đưa ra chiến lược rõ ràng cho NeXT,

nhưng điều đó đã không xảy ra. Quá

chú trọng vào chi tiết, van

Cuylenburg bị một vài nhân viên

phản đối, đó là những người nhận

thấy anh ta quá chú trọng tới quá

trình mà không màng tới sản phẩm.

Tệ hơn, anh ta và Steve dường như

thường xuyên bất hòa. Những nhà

đầu tư như Canon (công ty đã rót

vào 100 triệu đô la năm 1989) phàn

nàn rằng họ không biết ai là người

điều hành công ty – Steve hay van

Cuylenburg. Cả nhân viên cũng

https://thuviensach.vn

nhận được những tín hiệu không rõ ràng – ít nhất cũng có một vài giám

đốc cấp cao tin rằng Cuylenburg đã

cố gắng bán công ty cho Sun

Microsystems mà không thông qua

Steve. Van Cuylenburg phủ nhận

điều này, và CEO của Sun lúc đó,

Scott McNealy cũng phủ nhận việc

hai công ty từng đạt được một thỏa

thuận nào đó. Nhưng có một điều

hoàn toàn chắc chắn, Steve và van

Cuylenburg không thể tạo thành

một nhóm quản lý thành công được.

PVC không làm ở NeXT lâu.

Rất nhanh sau khi anh này nghỉ

việc, Steve cay đắng quyết định dừng

https://thuviensach.vn

hoạt động sản xuất máy tính NeXT.

Thiết kế kiểu dáng của máy tính thu hút anh hơn tất thảy, và anh rất tự

hào về vẻ đẹp cũng như chế độ vận

hành của những máy tính anh từng

giám sát. Nhưng máy tính NeXT

bóng loáng lại không đắt khách.

Steve miễn cưỡng phải đóng cửa bộ

phận phần cứng, sa thải một nửa số

nhân viên, và phải chuyển số nhân

viên phần cứng còn lại cùng tài sản

của nhà máy sang cho Canon theo

một thỏa thuận dưới sự giám sát của

Jon Rubinstein. Bản thân khu nhà

máy Fremont bị đưa ra thị trường

bất động sản để bán hoặc cho thuê,

vì trước đó nó đơn thuần chỉ là nhà

kho. Ước mơ ban đầu – rằng NeXT

https://thuviensach.vn

sẽ tạo ra chiếc máy tính vĩ đại tiếp theo cho thế giới – đã không thể

thành hiện thực. “Chúng tôi lạc lối

trong công nghệ,” sau này Steve nói

với tôi.

Sự thất bại của NeXT không bị ỉm

đi, và cũng chẳng có gì che giấu việc

nguyên nhân thất bại của NeXT chủ

yếu là tại Steve. Đó là một thời điểm

ảm đạm trong sự nghiệp của Steve.

Anh buồn phiền vì thất bại, và rất

không giống anh, anh để cho sự thất

vọng của mình thể hiện ra ngoài.

Một ngày nọ, Ed Catmull đọc được

một thông cáo báo chí của NeXT về

việc: “NeXT thực sự vui mừng khi là

https://thuviensach.vn

công ty bán phần mềm để kiểm soát

các máy chủ thông tin hoặc trung tâm dữ liệu của chính phủ, hay

những thứ tương tự như thế. Tôi đọc

và nghĩ, chết tiệt, tin này chắc sẽ

khiến Steve đau khổ lắm. Vì thế, tôi

gọi điện cho anh ấy. Chúng tôi gặp

nhau tại một nhà hàng Nhật Bản ở

Palo Alto, và tôi nói: ‘Như thế này

không phải cậu, Steve ạ.’ Và anh ấy

nói: ‘Ừ, tôi biết chứ. Tôi cũng ghét

chuyện này lắm. Ý tôi là, mấy gã

giám đốc công nghệ toàn những

người dễ mến, nhưng Chúa ơi, điều

này thật tệ!’”

Trước công chúng, Steve cố gắng

khắc họa bước ngoặt này như một

https://thuviensach.vn

trò cá cược liều lĩnh về phần mềm

máy tính, đặc biệt là về hệ điều hành NeXTSTEP của công ty, sản phẩm

anh từng cho là “không có đối thủ”.

Nhưng lần này lời ngụy biện của anh

bị giới truyền thông bóc mẽ – và bị

các đối thủ khác như Microsoft nhìn

thấu.

Steve không đóng cửa toàn bộ

công ty. Cũng như không bao giờ từ

bỏ hy vọng với Pixar, anh không từ

bỏ NeXT. Anh quyết định thực hiện

hai chiến lược riêng biệt cuối cùng.

Anh miễn cưỡng chào bán công ty

cho Sun (một lần nữa), Hewlett-

Packard, và thậm chí cả hệ điều

hành Oracle của Larry Ellison,

https://thuviensach.vn

nhưng đều không thông. Cùng lúc

đó, anh tiếp tục thúc giục Avie Tevanian và nhóm phần mềm làm

việc cật lực hơn. Anh tin tưởng rằng

mình có một nhóm giỏi nhất, hội tụ

những kỹ sư phần mềm hệ điều

hành tốt nhất trong ngành, và vẫn

hy vọng rằng giới máy tính trạm sẽ

chào đón hệ điều hành NeXTSTEP.

Vì thế nhóm kỹ sư phần mềm tiếp

tục tìm và sửa lỗi, kết hợp nó vào

những kiến trúc mạch vi xử lý khác,

ví dụ như dòng sản phẩm Pentium

của Intel, hay chip PowerPC từ IBM

và Motorola. Steve cực kỳ lo lắng

tìm cách trả nợ các nhà đầu tư,

những người đã bỏ ra gần 350 triệu

đô la vào vốn lưu động của công ty.

https://thuviensach.vn

Không đền đáp xứng đáng cho họ có thể làm tổn thương ghê gớm đến uy

tín của anh với tư cách một doanh

nhân, nếu anh có ý định cố gắng gây

dựng bất kỳ công ty máy tính nào

khác. Vì thế Steve chờ đợi để xem

NeXTSTEP – và nhóm kỹ sư xuất

sắc của Avie, sẽ dẫn mình tới đâu.

Đến năm 1996, có vẻ như những

nỗ lực của họ sắp được đền đáp, chí ít

cũng là một cách khiêm tốn. Nhóm

của Avie đã phát triển một sản phẩm

phần mềm khác nhận được nhiều lời

tán tụng. WebObjects là một công cụ

phục vụ cho việc xây dựng các

website thương mại và các ứng dụng

https://thuviensach.vn

trực tuyến khác từ các module với

mã code được dựng sẵn, gọi là

“object – đối tượng”, đã đẩy nhanh

quy trình phát triển và cho phép tái

sử dụng các thành phần được chuẩn

hóa. Khả năng này đặc biệt hữu ích

khi tạo các gian hàng trực tuyến, và

giờ đây World Wide Web có đầy rẫy

những nhà phát triển phần mềm độc

lập, các lập trình viên của doanh

nghiệp đang xây dựng các website có

khả năng tương tác với một thành tố

có tính thương mại. Hoạt động kinh

doanh tăng trưởng nhanh đến mức

doanh số bán bằng sáng chế

WebObjects giờ đây mang lại nhiều

doanh thu hơn cả NeXTSTEP. Cuối

cùng thì NeXT cũng có thể thực sự

https://thuviensach.vn

nói rằng nó đã tạo ra được chút ít lợi nhuận. Steve thậm chí còn bàn bạc

với Merrill Lynch về việc hỗ trợ một

đợt IPO tiềm năng. Một lần nữa,

công ty của Steve tìm thấy chỗ đứng

nhờ thay đổi theo hướng mà anh

không hề dự định.

QUÃNG THỜI GIAN ĐÓ – chính

xác là vào ngày Cá tháng Tư năm

1996 – cựu đại úy không quân Fred

Anderson có mặt tại trụ sở Apple

Computer, số 1 đường Infinite Loop,

thành phố Cupertino để bắt đầu

ngày làm việc đầu tiên với vai trò

https://thuviensach.vn

Giám đốc tài chính (Chief Financial

Officer – CFO). Ở đó, ông tìm thấy cả một mớ hỗn độn.

“Đúng là một ngôi nhà đang

cháy,” ông nhớ lại.

Anderson, khi đó đã 52 tuổi, từng

giữ vị trí tương tự trong một công ty

dịch vụ máy tính có tên là ADP, đặt

trụ sở tại Roseland, bang New

Jersey. ADP là một cỗ máy vận hành

trơn tru. Nhưng hoạt động kinh

doanh của công ty – cung cấp dịch

vụ quản trị dữ liệu cho các tập đoàn

lớn khác – là lĩnh vực tương đối

buồn tẻ trong thế giới công nghệ

cao. Anderson làm việc ở đó bốn

năm và đã xử lý tất chttps://thuviensach.vn

ả những vấn đề

cần tới kỹ năng và thái độ chú tâm đặc biệt của mình. Ông cảm thấy

nhàm chán. Tuy nhiên ông và vợ,

Marilyn, đã dành nhiều năm cải tạo

và mở rộng căn biệt thự phong cách

Tudor của họ ở hạt Essex Fells, bang

New Jersey, và ông cũng vừa mới

quen thuộc với cuộc sống điển hình

của một ông lớn trong doanh nghiệp

ở vùng ngoại ô khu bờ Đông. Ông

không tìm kiếm một công việc mới.

Nhưng rồi một công ty chuyên tuyển

lãnh đạo cho Apple Computer đã

tiếp cận ông. Công ty ở Cupertino

này ra sức tìm cách chiêu mộ ông

ngay sau khi CEO của họ, Michael

Spindler, bất ngờ sa thải CFO của

https://thuviensach.vn

công ty vào tháng 11 năm 1995.

Apple Computer luôn có một ý

nghĩa đặc biệt với Anderson và vợ.

Nhìn ngoại hình của ông, ta có thể

nói rằng Fred Anderson là kiểu

người ngày nay mọi người gọi là “tín

đồ” sùng Apple. Ông trông có phần

giống như một CFO nhạt nhẽo: cao,

điềm đạm, tóc được chăm sóc kỹ

lưỡng, và một phần lại thích mặc

quần chùng, áo phông in chữ lồng

nhau sống động, hoặc khi buộc phải

đơn giản, ông sẽ mặc quần kaki và

áo phông. Nhưng cả ông và vợ đều là

những người sử dụng Macintosh

nhiệt thành, luôn có tình cảm yêu

https://thuviensach.vn

mến đặc biệt, gần như nồng nàn với

công ty từ khi mới được thành lập.

Fred đến từ vùng phía nam

California, và Marilyn tốt nghiệp

Đại học Stanford, rồi vào làm việc

ngay trong Thung lũng Silicon. Họ

vẫn luôn khao khát được trở lại khu

bờ Tây.

Vì thế Anderson chấp nhận lắng

nghe Apple. Cũng như tất cả các vấn

đề ở Apple thời kỳ đó, việc tuyển

dụng ông cũng có kịch tính riêng.

Các đại diện của công ty không ngần

ngại nói với ông rằng, dù họ đang

muốn thuyết phục ông, nhưng công

ty cũng đang bí mật tìm cách sáp

nhập với Sun Microsystems. Chắc

https://thuviensach.vn

hẳn Anderson cũng cảm nhận được

có chuyện không hay khi một trong những cuộc điện thoại ban đầu của

ông với Spindler – một tay người

Đức thô lỗ, được mệnh danh là “Dầu

Diesel” – diễn ra khi ông này còn

đang nằm viện để điều trị vấn đề sức

khoẻ do căng thẳng quá độ. Spindler

sẽ bị sa thải trong vài tuần kế đó.

Sau sự kiện này, CEO kế nhiệm của

Apple, Gil Amelio – cựu giám đốc bộ

phận thiết bị bán dẫn, người từng

nằm trong Ban quản trị của Apple

chưa đến một năm, ra mặt chiêu mộ

Anderson.

Cuối cùng, điều làm lay chuyển

quyết định của Anderson không phải

https://thuviensach.vn

là những lý lẽ thuyết phục của

Spindler hay Amelio. Quyết định đó phần nhiều là vì tự bản thân

Anderson muốn gia nhập Apple, sử

dụng cùng logic như khi Steve Jobs

mời gọi John Sculley với lời chế giễu

nổi tiếng: “Anh muốn cả phần đời

còn lại đi bán nước ngọt, hay muốn

cùng tôi thay đổi thế giới?”

Anderson thích ý tưởng rằng ông có

thể góp phần cứu một câu chuyện

thành công thần kỳ của Mỹ khỏi bị

lãng quên. “Một phần trong tôi nói

rằng ‘Ông biết mà, tôi ghét nhìn

thấy cái công ty đó bị xóa sổ,’ ” ông

nhớ lại. “Đó là lý do số một. Tôi biết

bản thân tôi và vợ đều say mê sản

phẩm của họ như thế nào, và tôi tin

https://thuviensach.vn

rằng có một nhóm khách hàng

trung thành, yêu mến họ và không

muốn Apple chết. Điều tôi hy vọng

là cũng sẽ có một nền tảng nhân

viên nhiệt thành với công ty, chiến

đấu để cứu công ty. Nhưng phải nói

thật, khi đó tôi cũng không dám

chắc chắn. Khi tôi nói với vợ rằng tôi

muốn nhận công việc ở Apple, cô ấy

nhìn tôi và nói: ‘Anh có bị điên

không? Anh đã có một công việc

tuyệt vời rồi mà.’ ”

Những khó khăn của Apple thực

sự nghiêm trọng và qua nhiều năm

càng xấu đi. Chiến lược “thị trường

định hướng” của John Sculley không

https://thuviensach.vn

hề tạo ra bất kỳ biến chuyển quan

trọng nào về công nghệ. Khao khát chứng minh bản thân là một nhà

sáng tạo ngang hàng với Steve của vị

CEO này chỉ càng làm cho những nỗ

lực thực hiện các chiến lược của

Apple trở nên tồi tệ thêm. Nỗ lực tốn

kém nhất trong tất cả những cố gắng

chệch hướng của vị này là cố tạo ra

một loại sản phẩm máy tính cá nhân

mới toanh, với một thiết bị cầm tay

được đặt tên là Newton. Sản phẩm

này bị chế giễu rộng rãi sau khi tính

năng đặc biệt nhận dạng chữ viết tay

bằng cảm ứng lại dễ sai đến nực cười.

Thất bại này quá tốn kém, và tình

hình càng tồi tệ hơn khi Sculley

quyết định mở hàng loạt cửa hàng

https://thuviensach.vn

bán lẻ sản phẩm Apple để bán thiết bị thảm hại đó. Việc Sculley duy trì

Macintosh cũng mang lại chút tài

chính cho công ty. Nhưng cổ phiếu

của Apple trên thị trường máy tính

cá nhân giảm mạnh trong khi

Windows tăng trưởng ổn định.

Ban giám đốc của Apple bắt đầu

tỉnh ngộ trước những chính sách sai

lầm của Sculley, và cuối cùng bãi

nhiệm ông này vào năm 1993. Họ

thay thế ông bằng Spindler, một

giám đốc bán hàng người Đức. Chiến

lược của Spindler là để Apple bắt

chước Bill Gates và cấp phép hệ điều

hành Macintosh cho các nhà sản

https://thuviensach.vn

xuất khác, với nỗ lực nhằm chống đỡ

với Windows. Nhưng chiến lược này cũng thất bại, và sự tràn lan của các

loại hàng nhái, chất lượng thấp đã

làm xấu đi hình ảnh thần bí của

Apple với tư cách là công ty sản xuất

phần cứng chất lượng cao. Spindler,

người duy trì cách tiếp cận “thị

trường định hướng” lỗi thời của

Sculley đối với việc phát triển sản

phẩm, cũng đã làm cho dòng sản

phẩm của Apple phình lên không

kiểm soát, khi các kỹ sư thử nghiệm

những ý tưởng lẻ tẻ, nhằm hướng tới

thị trường tiềm năng, mà họ cho là

đảm bảo cho những mẫu mã hoàn

toàn mới và khác biệt của

Macintosh.

https://thuviensach.vn

Nhưng vấn đề lớn nhất của Apple là Microsoft. Công ty của Bill Gates

đã trở thành gã khổng lồ khó đánh

bại. Với việc tung ra hệ điều hành

Windows 95, Microsoft chính thức

đoạt thế chủ động dẫn dắt cuộc cách

tân ngành công nghiệp máy tính cá

nhân khỏi tay Apple. Microsoft

thậm chí còn vượt Apple về chi phí

dành cho marketing. Gates giới

thiệu phiên bản hệ điều hành tiêu

chuẩn công nghiệp có vai trò then

chốt này trong buổi lễ ra mắt tầm

thế giới, được chuẩn bị công phu, do

Jay Leno dẫn chương trình trong

một căn lều rạp xiếc màu trắng,

dựng trong khuôn viên công ty

https://thuviensach.vn

Microsoft và được phát tín hiệu vệ

tinh đến 43 thành phố trên toàn thế

giới. Sự phô trương ấy đã thúc đẩy

hàng chục triệu người sử dụng máy

tính cá nhân xếp hàng trong nhiều

giờ, hoặc thậm chí nhiều ngày để có

thể trở thành một trong những

người đầu tiên mua phần mềm và

cài đặt nó lên máy tính của mình khi

nó được tung ra thị trường vào nửa

đêm ngày 24 tháng 8 năm đó. Bài

hát “Start Me Up” của ban nhạc

Rolling Stones là bài hát quảng bá

chính thức cho sản phẩm này.

Những nỗ lực của Apple trong

tám năm trước đó nhằm hiện đại

https://thuviensach.vn

hóa kiến trúc của hệ điều hành máy

tính đã thất bại liên tiếp. Các dự án với những bí danh như Pink,

Gershwin, và Copland đã không

được hoàn thành, một vài vụ liên

doanh loằng ngoằng cũng không đi

đến đâu, tính cả lần cộng tác với

IBM – thương vụ được đặt một cái

tên lạ lùng là Patriot Partners

(Những đối tác ái quốc).

Vấn đề là có quá nhiều việc mà

Windows 95 có thể thực hiện trong

khi hệ điều hành già nua Macintosh

System 7 đơn giản là không thể bắt

kịp. Danh sách này bao gồm các

tính năng nghe có vẻ ngớ ngẩn như

đa nhiệm ưu tiên – tính năng cho

https://thuviensach.vn

phép vận hành đồng thời nhiều ứng

dụng mà không ảnh hưởng tới nhau, tính năng tự động lưu tài liệu, và

quan trọng nhất, vận tốc xử lý

nhanh hơn, ổn định hơn, đáng tin

cậy hơn. Microsoft đã bạo dạn đến

mức thuê nhà thiết kế đồ họa

Macintosh trước đây trau chuốt cho

giao diện của Windows. Hệ điều

hành Windows 95 cũng giới thiệu

nút “Start” (Khởi động), chính điều

này đã làm cho người dùng suy luận

cách vận hành các chương trình và

quản lý các tệp tin trong máy tính dễ

dàng hơn. Chỉ qua một đêm, doanh

số của Apple sụt giảm nghiêm trọng,

những sản phẩm chưa bán được và

các bộ phận chưa được sử dụng của

https://thuviensach.vn

Apple bắt đầu chồng đống lên. Tệ

hơn, Apple dường như đã nhanh

chóng và rõ ràng đánh mất sức hút

giúp nó trở thành biểu tượng cho sự

sành điệu trong gần hai thập niên.

Sau Windows 95, Apple không công

bố doanh số của những năm tiếp

theo cho đến năm 2002.

Tới thời điểm Spindler bị thải hồi

mùa xuân năm 1996 và Amelio lên

thay thế, Apple đã trở thành một mớ

bòng bong và hoàn toàn hỗn độn về

mọi phương diện, doanh số bán

hàng sụt giảm với tốc độ đáng báo

động. Không còn là một công ty tăng

trưởng, tình trạng thiếu tiền mặt

https://thuviensach.vn

khiến công ty bắt đầu hao hụt nguồn

tiền. Khả năng sản xuất, lượng hàng tồn kho và, đương nhiên, số lượng

nhân viên nhiều hơn mức cần thiết

hoặc có thể chi trả. Trong danh sách

sản phẩm của công ty, không có sản

phẩm mới tiềm năng, về lâu dài lại

càng không. Không có gì ngạc nhiên

khi Spindler áp lực đến vậy, và

không ngạc nhiên khi anh ta bị sa

thải. Không có gì ngạc nhiên khi

Amelio và giám đốc lâu năm của

Apple, Mike Markkula ngay lập tức

nỗ lực tìm kiếm một công ty, như

Sun Microsystems hoặc AT&T hoặc

thậm chí IBM, có thể mua lại công

ty. Không có gì ngạc nhiên khi họ

phải cân nhắc nộp đơn xin phá sản.

https://thuviensach.vn

Không có gì ngạc nhiêu khi họ cần một CFO tài năng.

Tháng 3, Anderson thông báo

cho ADP rằng ông sẽ nghỉ việc, và

sau đó dành một tháng tư vấn cho

Apple trước khi cùng vợ chuyển tới

khu bờ Tây. Ông vốn biết tình hình

đang rất tuyệt vọng, nhưng chỉ tới

khi đặt chân đến tổng hành dinh thì

mới thật sự cảm nhận được tình

hình ở Cupertino tồi tệ đến mức

nào. Không có kinh nghiệm nào

trong sự nghiệp giúp ông sẵn sàng

cho bất cứ điều gì giống như thế này.

ADP ghi nhận 35 năm liên tiếp có

lợi nhuận ở mức hai con số. Công ty

https://thuviensach.vn

trước đó của ông, một nhà sản xuất

máy tính nhỏ có tên MAI Basic

Four, đã trải qua một vài thời điểm

khó khăn, nhưng chẳng là gì so với

tình trạng sa lầy ở Apple. Trong sáu

tháng trước đó, Apple đi từ có chút ít

lợi nhuận sang thua lỗ gần 750 triệu

đô la chỉ trong quý đầu tiên của năm

1996. Công ty sẽ sớm rơi vào tình

trạng thiếu nợ ngân hàng hàng trăm

triệu đô la. Vào ngày làm việc đầu

tiên ở Apple, Anderson đã choáng

váng khi biết rằng Amelio đã đề nghị

chuyên viên tư vấn phá sản chuẩn bị

tinh thần. Có vị CFO tỉnh táo nào

trong tốp Fortune 500 lại muốn

dính vào mớ bòng bong này?

https://thuviensach.vn

STEVE QUAN SÁT tình cảnh khó

khăn cùng cực của Apple từ một

khoảng cách an toàn, giống như một

vị phụ huynh đã ly hôn cay đắng chỉ

có thể ngắm nhìn đứa con từ xa, âm

thầm bực dọc và cằn nhằn về việc

công ty nổi tiếng mà anh đồng sáng

lập có thể sụp đổ vì chính sự lạc lõng

của nó. Sau mười năm xa cách, anh

vẫn ôm ấp cảm giác gắn bó mật thiết

với công ty đầu tiên và nhiều nhân

viên của nó. “Anh ấy yêu Apple,”

John Lasseter nói. “Ý tôi là, lúc nào

anh ấy cũng yêu Apple. Thật đau xót

cho anh ấy khi phải chứng kiến

những việc xảy ra với công ty.” Thật

vậy, lý do Steve vẫn kiên quyết giữ

https://thuviensach.vn

cổ phiếu của Apple trong thập niên trước đó là để duy trì quyền nhận tài

liệu thông tin cổ đông và, nếu ý chí

thúc đẩy, quyền tham gia cuộc họp

đại hội cổ đông thường niên. Anh

không hoàn toàn cắt đứt mối liên hệ

với Apple.

Năm 1995, người bạn tỉ phú của

anh, Larry Ellison đã gợi ý tiến hành

một cuộc đấu thầu nhằm mua đứt

công ty để họ có thể kiểm soát và

điều hành công ty theo cách họ

muốn. Ellison thậm chí đã đề nghị

kêu gọi đầu tư tiền để Steve không

phải mạo hiểm đánh cược tài sản của

mình (khi đó Pixar vẫn chưa trở

https://thuviensach.vn

thành công ty đại chúng). “Steve là

người duy nhất có thể cứu Apple,”

Larry nói với tôi. “Chúng tôi đã trao

đổi nghiêm túc về công ty rất nhiều

lần, và tôi luôn sẵn sàng giúp khi

anh ấy mở lời. Tôi có thể kêu gọi đầu

tư chỉ trong một tuần.” Nhưng Steve

đã từ chối lời đề nghị đó. Mặc dù bị

Apple cám dỗ, nhưng anh đã đưa ra

một quyết định thực tế. Anh đang ở

giữa năm quan trọng nhất với Pixar,

khi công ty ra mắt phim Câu chuyện

đồ chơi và bán cổ phần ra công

chúng. Anh đang cố cứu lấy NeXT.

Và Laurene thì đang mang bầu đứa

con thứ hai. Chừng đó thôi đã là quá

nhiều.

https://thuviensach.vn

Nhìn lại quá khứ, từ chối đề nghị

của Ellison là quyết định đầu tiên trong chuỗi những quyết định thực

tế, được cân nhắc kỹ, và chín chắn

mà Steve đưa ra trên con đường trở

lại Apple. Tinh thần lạc quan, trực

giác, và sự khéo léo đều là những

đức tính quan trọng trong hành

trình trở lại công ty mà anh yêu

thích nhất. Nhưng đồng thời, nhờ áp

dụng tính kiên trì và chín chắn mới

xây dựng được cho mình, Steve đã

trở thành một doanh nhân thành

công hơn.

NHIỆM VỤ ĐẦU TIÊN của Fred

https://thuviensach.vn

Anderson là thông báo rằng Apple

đã thua lỗ 750 triệu đô la trong quý vừa kết thúc, trước khi ông gia nhập

công ty một ngày. Ông quả thực vừa

bước vào một ngôi nhà đang cháy.

Khoản lỗ khủng khiếp đó đã kích

hoạt các điều khoản với ngân hàng,

theo đó Apple phải ngay lập tức trả

một số khoản nợ. Nhưng nếu làm

như vậy thì công ty sẽ nhanh chóng

rơi vào tình trạng, nói theo cách hoa

mỹ, là “khủng hoảng thanh khoản”;

còn nói theo nghĩa đen thì Apple sẽ

không có đủ tiền mặt hoặc tiền trong

tài khoản ngân hàng để thực hiện

các khoản thanh toán đó, cũng như

để trả các hóa đơn và tiền lương cho

https://thuviensach.vn

nhân viên. Vì thế Anderson biết ông

phải nhanh chóng thuyết phục các ngân hàng của Apple ở Mỹ, Nhật Bản

và châu Âu hoãn yêu cầu trả nợ một

thời gian. Tiếp đó, ông sẽ tìm những

người xuất sắc nhất để hoàn thành

hai việc có thể giữ yên các ngân

hàng: lập kế hoạch thay đổi cơ cấu

vốn, hòng kêu gọi thêm đầu tư từ thị

trường trái phiếu chính phủ, đồng

thời, đặt ra kế hoạch cải tổ, có thể

giảm đáng kể các chi phí vận hành

của công ty. Tất nhiên, từ “cải tổ” là

cách nói uyển ngữ. Cách tốt nhất để

giảm chi phí là nhanh chóng sa thải

bớt nhân viên. Nhiều, thật nhiều

nhân viên.

https://thuviensach.vn

Trước khi kết thúc tháng 4, cá

nhân Anderson đã tới gặp gỡ và làm việc với tất cả các ngân hàng lớn của

Apple để xin gia hạn trả nợ, đồng

thời trình bày về những dự định cải

tổ và tái cấu trúc vốn của mình. Ông

cũng tới làm việc với những ngân

hàng đầu tư chính của Apple –

Goldman Sachs, Morgan Stanley và

ngân hàng Hà Lan – để cùng tiến tới

kế hoạch ký kết “thỏa thuận thương

mại” với cam kết huy động 661 triệu

đô la. Công ty có thể sử dụng một

phần số tiền này để trả cho các ngân

hàng cho vay và giúp chi trả việc vận

hành công ty. Về cơ bản, đó là một

khoản vay nữa, nhưng lần này từ các

nhà đầu tư với lãi suất tương đối cao,

https://thuviensach.vn

nhưng nhờ đó Apple có thêm thời gian để tổ chức lại công ty và tinh

giản bộ máy nhân sự. Mục tiêu cuối

cùng của việc cải tổ là giảm số lượng

11 nghìn nhân viên toàn thời gian

xuống còn một nửa, để công ty có

thể cân bằng với doanh số bán hàng

khoảng 5,5 tỉ đô la, tức là khoảng

một nửa doanh số bán hàng của năm

1985. Nói cách khác, Anderson tin

rằng một nửa số nhân viên công ty

sẽ phải biến mất trước khi tình hình

trở nên bung bét. Hoạt động cắt

giảm nhân sự sẽ chia thành ba đợt

diễn ra trong hai năm tiếp theo.

Kế hoạch cải tổ và tái cấu trúc

https://thuviensach.vn

vốn đã cho CEO Gil Amelio thêm

thời gian và sự linh hoạt để tìm ra cách giải quyết một vấn đề lớn khác

của Apple – tình trạng trì trệ về công

nghệ của công ty. Ông cần tìm mua

một hệ điều hành tiên tiến sẵn có

mà Apple có thể áp dụng vào máy

tính Macintosh để có thể cạnh tranh

được với hệ điều hành mới, đã nâng

cấp Windows 95 của Microsoft. Làm

như vậy đồng nghĩa với việc thừa

nhận rằng Apple không có khả năng

sáng tạo ra công nghệ cạnh tranh

bằng chính tài năng của mình,

nhưng chí ít, nó cũng mang lại một

tia hy vọng rằng công ty có những

lựa chọn khác thay vì phải sáp nhập

hay phá sản.

https://thuviensach.vn

Để tìm ra lối tắt nhằm phát triển một phiên bản cao cấp hơn cho hệ

điều hành Macintosh, Amelio tìm

đến những công ty đã xây dựng

phiên bản hiệu quả của Unix có sử

dụng các bộ vi xử lý quen thuộc. Sun

và một vài công ty khác, bao gồm

IBM, Apollo (hiện là một phần của

Tập đoàn Digital Equipment),

NeXT, và một công ty mới thành lập

ít tên tuổi ở Thung lũng Silicon – Be

Inc., tất cả các công ty này đều đã tự

phát triển riêng những phiên bản bổ

sung của BSD Unix – phiên bản

được phát triển bởi người đồng sáng

lập Sun, Bill Joy – và đã “cấy ghép”

thành công chúng vào những chiếc

https://thuviensach.vn

máy tính sử dụng chip từ cùng bộ vi xử lý mà Apple sử dụng trong Lisa và

Macintosh. Các công ty chỉ chuyên

phát triển phần mềm là đáng quan

tâm nhất vì những công ty này có

giá trị đủ thấp để có thể mua đứt, và

đủ nhỏ để có thể hợp nhất. NeXT là

một lựa chọn khả thi, nhưng vì

người điều hành nó lại là Steve Jobs,

người mà nhiều thành viên trong

ban giám đốc Apple vẫn coi là kẻ

không được hoan nghênh, khiến

công ty này có vẻ không phù hợp. Vì

thế Be Inc. có vẻ là một cơ hội hấp

dẫn. Lý do là bởi Be do Jean-Louis

Gassée điều hành, trước đây là giám

đốc phát triển sản phẩm mới của

https://thuviensach.vn

Apple, người đã rời Apple cuối năm 1990 sau khi xung đột với Sculley.

JEAN-LOUIS GASSÉE là giám đốc

bán hàng và marketing của Apple,

người đã cảnh báo John Sculley rằng

Steve đang lên kế hoạch thách thức

vị thế quyền lực của ông hồi mùa

xuân năm 1985, khiến vị CEO này

tức tốc hủy bỏ chuyến công tác tới

Trung Quốc và áp đặt một cuộc tái

cơ cấu doanh nghiệp chỉ để gạt

người đồng sáng lập trẻ tuổi sang

một bên. Hành động này đã “đánh

dấu triện” cho số phận của Gassée

https://thuviensach.vn

trong mắt Steve: kể từ đó, anh luôn

nghĩ đến anh chàng người Pháp này như một “kẻ đâm sau lưng”. Sự thù

hằn giữa hai người là điều không có

gì ngạc nhiên. Gassée cũng có một

vài tính cách giống Steve: lém lỉnh,

lôi cuốn và là bậc thầy của phép

ngoa dụ, tự cho mình là chuyên gia

kỹ thuật, mặc dù trên thực tế nền

tảng về kỹ thuật phần mềm hay

phần cứng của Gassée không hề tốt

hơn Steve. Giống như Steve, Gassée

cũng là người có cảm xúc mãnh liệt.

“Nếu trên đời này có một gã khốn

cáu bẳn, và có một người thực sự

muốn đánh bại gã khốn cáu bẳn đó,”

một người kỳ cựu trong ngành từng

làm việc với cả hai nói, “thì đó chính

https://thuviensach.vn

là người đã học từ hành động của gã cáu bẳn đó.”

Họ có nhiều điểm tương đồng.

Ngay sau khi rời Apple, trong cơn

giận dữ, Gassée thành lập công ty

máy tính riêng, kéo theo một vài

nhân viên chủ chốt của công ty.

Chiến lược kinh doanh của anh này

gợi nhớ tới cách tiếp cận của Steve ở

NeXT. Be Inc. được thành lập để

thiết kế phần mềm và kiến trúc phần

cứng hoàn toàn mới cho loại máy

tính mà Gassée đặt tên là BeBox,

chiếc máy tính sẽ tích hợp với hệ

điều hành BeOS, hệ điều hành này

có chung một số thuộc tính với

https://thuviensach.vn

Unix. Tuy nhiên, điều khiến BeOS

và máy tính BeBox trở nên độc đáo là chúng được thiết kế để có thể sử

dụng hệ điều hành Macintosh OS

hiện thời, và do đó vận hành như

một bản sao của Mac. Về cơ bản, ý

định của họ là tạo ra một chiếc máy

tính hai thiết bị trong một.

Tuy nhiên, giống như NeXT, Be

không thể gây dựng thị trường cho

phần cứng của mình, chỉ bán được 2

nghìn máy trước khi đóng cửa mảng

kinh doanh đó vào năm 1996, để tập

trung bán phần mềm với vai trò là

hệ điều hành thay thế cho Macs của

Apple và các máy nhái do các nhà

sản xuất khác tạo ra. Gassée cảm

https://thuviensach.vn

thấy rằng việc trở thành công ty

chuyên về phần mềm có thể khiến các nhà sản xuất phần cứng khác

nhìn nhận Be như một đối tượng

mua lại hấp dẫn. Có một vài công ty

tương đối phù hợp trong số bảy công

ty sản xuất bản sao của Macintosh,

bao gồm Motorola và PowerHouse

Systems, công ty đã thuê cựu trưởng

bộ phận kỹ thuật phần cứng tại

NeXT của Steve, Jon Rubinstein.

Khi Gassée biết được rằng

Amelio quyết định tìm mua hệ điều

hành, anh ta đã rất choáng váng.

Dường như mọi việc đã định sẵn để

anh ta bán công ty cho Apple, mặc

dù vẫn phải thỏa thuận với một vài

https://thuviensach.vn

thành viên mới của công ty. “Tôi

đang tìm đường thoát,” Gassée nhớ

lại, “và Amelio xuất hiện.” Nhưng

Gassée đã mắc một sai lầm chiến

lược khi cố gắng bòn rút nhiều nhất

có thể. Amelio đề nghị mua Be Inc.

với giá 100 triệu đô la, một mức giá

hợp lý với một công ty không có

nhiều thành quả được ghi nhận.

Nhưng Gassée đòi hỏi cao hơn, từ

chối lời đề nghị của Amelio cũng

như một lời đề nghị khác ở mức 120

triệu đô.

Tôi gặp Gassée vào một buổi tối

cuối tháng 10 năm 1996, tại nơi đã

là nỗi ám ảnh cho anh ta – quán

Buffalo Grill, một quán chuyên bít-

https://thuviensach.vn

tết trong một trung tâm thương mại

ở San Mateo, cách quê hương Palo Alto của anh ta 24 km. Địa điểm này

không gần đường lớn, và không phải

là nơi người ta thường lui tới để tìm

kiếm những nhân vật danh tiếng của

Thung lũng Silicon. Đó chính xác là

lý do Gassée chọn nhà hàng này.

Lần đó vợ tôi cũng đi cùng, vì thế

tôi bảo cô ấy cứ lại bàn của chúng tôi

trước, trong khi tôi nán lại một chút

để chào Jean-Louis, người tôi biết cả

trong quan hệ công việc lẫn xã hội.

Con gái chúng tôi học cùng lớp tại

trường học ở Palo Alto. Anh ta rõ

ràng đang chăm chú nói chuyện,

không thấy tôi xuất hiện, vì thế tôi

https://thuviensach.vn

vỗ nhẹ vào lưng và hỏi một câu đại

loại: “Anh làm gì ở tận đây thế? Anh không tìm được nhà hàng ngon nào

ở Palo Alto à?” Gassée giật nảy

mình như thể trông thấy ma. Đó là

lúc tôi nhìn quanh bàn và nhận ra

những người còn lại. Ngồi cùng anh

ta là Ellen Hancock, một nhân viên

cũ của IBM, hiện đang là phó giám

đốc phụ trách R&D và giám đốc công

nghệ cho Apple; Douglas Solomon,

phó giám đốc cấp cao phụ trách kế

hoạch chiến lược và phát triển

doanh nghiệp của Apple; và nhà đầu

tư mạo hiểm David Marquardt

(người cũng có tên trong Ban giám

đốc của Microsoft). Marquardt, theo

tôi biết, là nhà tư vấn đầu tiên của

https://thuviensach.vn

Be về các thương vụ tài chính, và công ty của vị này cũng là nhà đầu tư

lớn nhất của Be. Tôi nhận ra rằng

điều duy nhất nhóm này không

muốn là bị một nhà báo tài chính

như tôi bắt gặp. Tôi chưa bao giờ

thấy Gassée nổi tiếng lanh lợi lại

ngập ngừng, ú ớ như thế.

Khi trở lại bàn ngồi cùng Lorna,

tôi nói với cô ấy rằng lần gặp gỡ này

thật kỳ dị. Phản ứng đầu tiên của tôi:

có vẻ như đây là một cuộc họp bàn

nhằm tìm cách đưa Gassée quay lại

Ban quản trị của Apple. Nhưng nếu

đó là tình huống sẽ xảy ra, thì tại sao

Ellen Hancock, người mới gia nhập

https://thuviensach.vn

Apple, lại ở đó thay vì Gil Amelio?

“Chà, anh nghĩ Steve sẽ nghĩ gì về

chuyện này?”, Lorna hỏi tôi. Vì thế,

khi chúng tôi về tới nhà, tôi gọi điện

tới nhà Steve.

Đó là một cuộc nói chuyện tương

đối ngắn. Khi tôi hỏi Steve anh ấy

nghĩ chuyện gì có thể đang diễn ra,

anh ngay lập tức sẵng giọng: “Jean-

Louis Gassée rất hiểm độc”, anh gắt.

“Tôi ít khi nói vậy về ai, nhưng hắn

ta rất hiểm độc.” Sau đó, anh bình

luận rằng dù Apple có dự định gì đi

nữa, thì công ty cũng không nên có

liên quan tới Gassée hay công nghệ

của gã. “Chúng tôi đã ở trong ngành

này mười năm rồi, và BeOS là đồ bỏ

https://thuviensach.vn

đi. Nó đúng là như thế. Các hệ điều

hành sẽ tốt hơn theo thời gian và BeOS chưa có đủ thời gian hay được

thử thách đủ nhiều để thực sự có

hiệu quả.” Điều đó không hẳn thỏa

mãn câu hỏi của tôi, nhưng chắc

chắn nó cho thấy tôi đã làm anh nổi

giận. Tôi đề nghị anh hãy cho tôi

biết nếu anh nghe ngóng được điều

gì thú vị. Và chẳng có gì ngạc nhiên,

anh đã không làm vậy; tôi cũng

không nói chuyện với anh cho tới

tháng 12 năm đó, khi tôi gọi điện

cho anh để xin một vài nhận xét về

câu chuyện liên quan tới hành động

bất ngờ của Apple khi mua NeXT với

tổng giá trị tiền mặt và cổ phiếu lên

tới 429 triệu đô la. https://thuviensach.vn

STEVE ĐÃ BẮT TAY vào hành động

tương đối lâu trước cuộc gọi của tôi.

Đầu mùa thu năm đó, Avie

Tevanian đã cảnh báo anh về việc

Apple đang tìm kiếm một hệ điều

hành, và Steve ngay lập tức làm việc

với các nhà đầu tư để xác định xem

liệu bán NeXT cho Apple có ý nghĩa

gì không. “Chúng tôi cảm thấy rằng

mình đi trước các công ty khác một

thế hệ, và giờ đây, chúng tôi có cơ

hội để tận dụng điều đó trong một

thế giới thị trường đại chúng,”

Tevanian nói. Mặc dù công chúng

biết rằng hệ điều hành NeXTSTEP

https://thuviensach.vn

OS đã chuyển sang các mạch vi xử lý

trong máy tính của Intel, nhưng ít ai biết rằng Avie và nhóm của anh

cũng khiến nó có thể chạy trên các

máy tính sử dụng chip của PowerPC.

Avie và nhóm của mình biết rất rõ

tất cả mạch vi xử lý không độc quyền

chính, không thể nói như vậy về các

lập trình viên của Be. Trước đó vài

tháng, Steve đã khuyên Avie từ bỏ

nỗ lực với PowerPC; giờ đây Avie đã

cùng với nhóm của mình hồi sinh lại

và củng cố gấp đôi nhằm đảm bảo

rằng hệ điều hành này đã sẵn sàng

để được giới thiệu tới Apple.

Cùng một lúc, Steve thực hiện ba

cuộc chơi khi tiếp cận Apple. Thứ

https://thuviensach.vn

nhất, anh thực sự muốn đánh bại

Gassée. “Steve đã rất cay đắng khi biết tôi ủng hộ Sculley,” Gassée nhớ

lại. “Anh ấy nói tôi đã đâm một nhát

sau lưng anh ấy, và điều gì đó tương

tự như vậy.” Một tối, khi Steve rời

nhà hàng Il Fornaio ở Palo Alto, anh

đi ngang qua bàn của các chuyên gia

phần mềm, trong đó có Gassée.

“Jean-Louis, tôi nghe nói anh sẽ cứu

Apple,” anh nói, trước khi đi ra cửa.

Gassée không hề biết rằng Apple đã

cân nhắc tới NeXT. Anh ta tưởng

rằng mình đã sắp xếp được thương

vụ đó.

Thứ hai, Steve muốn bảo vệ và

trả ơn các nhà đầu tư. Thứ ba, anh

https://thuviensach.vn

muốn tìm ra phương án hành động

phù hợp tiếp theo cho những con người quan trọng đã đoàn kết với

mình tại NeXT. Như Susan Barnes

có lần đã nói với tôi: “Nếu bạn

không làm tốt việc của mình, anh ấy

có trách nhiệm phải loại bỏ bạn ra

khỏi nhóm. Nhưng nếu bạn làm tốt,

anh ấy nợ bạn lòng trung thành của

mình.” Vì thế khi giá cả là quan

trọng, thì điều quan trọng không

kém là những gì công ty mua lại dự

định làm với công nghệ của NeXT,

cũng như cách họ sẽ đối xử với

những chuyên gia công nghệ đã tạo

ra nó. Steve biết mình phải thuyết

phục Amelio rằng điều Apple thực sự

muốn có được là đội ngũ nhân sự

https://thuviensach.vn

của NeXT.

Amelio là một mục tiêu đơn giản,

và Steve biết điều đó. Anh coi

Amelio là một kẻ huênh hoang

khoác lác, thích thú tiếng tăm mà vị

trí CEO mang lại, nhưng thực ra biết

rất ít về việc kinh doanh máy tính cá

nhân. Vì thế Steve tâng bốc hết sức

khi cố tranh thủ sự ủng hộ của ông

ta. Trong một lần trình bày nhanh

với vị CEO này và Ellen Hancok vào

ngày 2 tháng 12, anh giải thích rằng

mình sẵn sàng làm mọi việc cần

thiết để thương vụ này mang lại kết

quả, và anh tự tin rằng óc xét đoán

sáng suốt của họ sẽ hướng họ tới

https://thuviensach.vn

NeXT. Ngày 10 tháng 12, anh và

Avie đã làm điều mà Amelio miêu tả

là bản thuyết trình “đáng kinh ngạc”

về hệ điều hành của NeXT, trong

một cuộc đấu trực tiếp với Be tại

khách sạn Garden Court ở Palo Alto.

Chỉ 10 ngày sau, Steve có được

thương vụ đó. Thỏa thuận được ký

kết trong gian bếp của Steve và anh

thoát khỏi NeXT với giá trị nhiều

hơn anh có thể hình dung. Avie đã

được đảm bảo vai trò trung tâm

trong hoạt động phát triển chiến

lược phần mềm hệ thống của Apple

và một vị trí trong hàng ngũ quản lý

cấp cao của Amelio. Giá của thương

vụ rất cao, phần lớn nhờ vào những

https://thuviensach.vn

thành công gần đây của WebObjects,

và đặc biệt cao khi so sánh với con số Amelio đề xuất với Gassée: Steve

và những nhà đầu tư của anh sẽ

nhận được 429 triệu đô la tiền mặt

và cổ phiếu của Apple. “Mục đích

không phải là tiền,” Gassée nói,

thừa nhận rằng anh ta đã đòi hỏi

quá nhiều khi muốn bán Be. “Mục

đích chính là đưa Steve trở lại công

ty. Ông ấy được quyền lựa chọn giữa

việc đưa Steve trở lại và không đưa

Steve trở lại công ty, và ông ấy đã

lựa chọn đúng. Họ có thể làm những

việc mà chúng tôi không thể.”

Hầu hết cổ phần của Apple rơi

vào tay Steve, người đã đồng ý nhập

https://thuviensach.vn

cuộc với vai trò là cố vấn đặc biệt

cho Amelio. Hội chợ thương mại

thường niên MacWorld ở San

Francisco sẽ diễn ra trong một vài

tuần nữa, vì thế anh đề nghị thực

hiện một trong những bài diễn

thuyết về xây dựng thương hiệu sau

bài diễn văn chính của Amelio,

nhằm nhấn mạnh sự trở lại của anh

ở công ty mà anh đã góp phần xây

dựng nên.

Một ngày thứ Bảy cuối tháng 12

năm đó, Steve mời tôi tới nhà chơi.

Anh đã hoàn thành bài nhận xét cho

sự kiện MacWorld, và anh muốn

biết những lời nào trong bài viết của

mình có thể tạo tiếng vang. Nhưng

https://thuviensach.vn

anh cũng muốn trao đổi về Amelio.

“Anh không thể tin được Amelio là một gã như thế nào đâu,” anh rít

lên. Điều làm anh khó chịu nhất là

Amelio, theo như anh cảm nhận,

không có chút ý niệm nào về việc

bán hàng cho con người bằng xương

bằng thịt. “Tất cả những gì gã đó biết

là về kinh doanh chip, lĩnh vực mà

người ta có thể đếm được số khách

hàng trên đầu ngón tay của một bàn

tay,” Steve cằn nhằn. “Họ không

phải con người, họ là những công ty,

và họ mua các con chip với số lượng

hàng chục nghìn.”

Tôi nhắc Steve nhớ rằng chỉ một

vài tháng trước, anh đã nói với tôi

https://thuviensach.vn

rằng anh và Larry Ellison đã nghĩ

tới khả năng nhanh chóng tiếp quản Apple. “Nếu đó là một gã tệ hại, tại

sao anh vẫn gắn bó ở đó? Sao anh

không nhận phần tiền của mình và

bỏ đi?”

“Tôi không thể cứ bỏ Avie và mọi

người mà đi như thế rồi nói: ‘Chào

tạm biệt, thật vui được biết các bạn!’

Và,” anh nói tiếp: “Tôi có thể nói

rằng vẫn còn nhiều người thực sự

giỏi ở Apple. Tôi chỉ không nghĩ

rằng Amelio là người phù hợp nhất

để lãnh đạo họ.”

“Vậy, anh thì sao?” tôi nói, đưa ra

câu hỏi mà mọi người đều nghĩ đến.

Steve hắng giọng và https://thuviensach.vn

ấp úng. Tôi

chưa bao giờ thấy anh thiếu chắc chắn về bản thân như thế.

MỘT SỐ NGƯỜI tin rằng Steve đã

làm mọi điều có thể để sắp đặt sự trở

về đầy vinh quang với vị trí đứng

đầu ở Apple, rằng ngay từ đầu anh

đã thực hiện một kế hoạch tổng thể

nào đó. Gil Amelio là một trong số

họ; Bill Gates cũng vậy.

Nhưng sự thật còn tinh tế hơn.

Trong suốt thập niên trước đó, Steve

đã học được cách hành động bớt bốc

đồng. Trong quá khứ, anh liên tục

https://thuviensach.vn

qua mặt mọi người. Bây giờ, anh sẵn

sàng bước chậm lại. Nếu việc nghe theo trực giác dẫn anh tới vị trí tốt

hơn vị trí anh nghĩ mình nhắm tới,

thì đó là nơi anh sẽ tới. Trong nhiều

tháng sau thương vụ bán NeXT, khi

nghiên cứu Amelio và hiểu hơn về

tình trạng của Apple, Steve thể hiện

rằng anh sẽ lãnh đạo công ty bằng

một phương pháp thận trọng hơn

nếu anh là người đứng mũi chịu sào.

Hai người mà Steve tin tưởng

nhất ở Apple trong suốt giai đoạn

sau thương vụ mua NeXT cũng đồng

ý rằng Steve không có ý định trở

thành CEO của Apple. Avie

Tevanian lúc đó đang là giám đốc kỹ

https://thuviensach.vn

thuật phần mềm của Amelio, trong

khi Jon “Ruby” Rubinstein được đề

bạt, theo gợi ý của Steve, dẫn dắt bộ

phận phần cứng. “Chúng tôi không

nghĩ rằng mình đến Apple để làm

việc cho Steve,” Tevanian nói. “Anh

ấy dường như không hứng thú đến

mức đó.” Steve nhắc đi nhắc lại với

họ rằng, anh miễn cưỡng tiếp nhận

công việc, nói gì đến chuyện vận

động để được vào vị trí ấy.

Chính xác thì tới làm việc cho

Apple không phải một giấc mơ

thành sự thật đối với cả Avie và

Ruby. Một vài tuần sau khi kết thúc

thương vụ NeXT và hai người ổn

định ở vị trí công việc mới, Apple

https://thuviensach.vn

tiết lộ rằng họ đã thua lỗ 120 triệu

đô la trong quý IV năm 1996. “Tôi đã hỏi Steve: ‘Chúng ta tự đưa mình

vào cái gì thế này?’” Tevanian nhớ

lại. “Bởi lẽ rõ ràng Apple mới chính

là công ty gặp nguy khốn, chứ không

phải NeXT. Anh có thể thấy rằng

chúng tôi là bằng chứng cho thấy

Steve muốn người của chính anh ấy

trong công ty, nhưng anh ấy làm vậy

bởi vì đó là việc cần làm. Anh ấy

hiểu những người này. Họ chính là

nguyên nhân khiến cho Apple khốn

đốn.”

“Tôi không tin bất cứ lời nào của

Machiavellian,” Ruby, một người

New York chính gốc với vóc dáng

https://thuviensach.vn

hấp dẫn của người hay chạy bộ

đường dài, thêm vào. “Khi đến đó làm việc, tôi quan sát xung quanh

và nghĩ, Ôi chúa ơi. Mình đẩy mình

vào chỗ quái nào thế này?”

Nhiều tuần sau lần nói chuyện

vào tháng 12 năm đó, Steve và tôi

gặp nhau vài lần nữa và có những

buổi thảo luận không chính thức

bên chiếc bàn trong phòng bếp của

anh. Steve miêu tả về những điều

anh khám phá ra ở Apple, với hy

vọng rằng tôi có thể viết một bài về

tình trạng không mấy tốt đẹp ở

Cupertino. Anh nói thoải mái, mặc

dù anh nhất quyết rằng tôi không

được tiết lộ người nói ra những câu

https://thuviensach.vn

trích dẫn mà tôi sẽ sử dụng. Có lúc

anh đặt câu hỏi tu từ như thế này:

“Tại sao tôi lại có cảm giác rằng xử lý

một câu chuyện buồn về chính công

ty của mình là trách nhiệm của tôi

nhỉ?”

Câu trả lời là vì càng hiểu rõ

Amelio, anh càng nhận ra rằng Dr.

Gil – và nhóm của ông ta – sẽ không

bao giờ đưa được Apple tới bất cứ vị

thế nổi bật nào. Anh thất vọng về

tình trạng của công ty, và anh quy

trách nhiệm cho ban giám đốc cũng

như Amelio. Anh không thể tin được

rằng có ban giám đốc nào lại hình

dung một người cứng nhắc như

Michael Spindler – “Dầu Diesel” –

https://thuviensach.vn

trong vai trò của một lãnh đạo

truyền cảm hứng của công ty, đồng thời, anh cũng chết lặng khi ban

giám đốc tuyển một người như

Amelio. Anh tin rằng Amelio, người

được đề bạt lên vị trí CEO chỉ sau

một năm có mặt trong ban giám

đốc, đã khôn khéo đạt được vị trí đó

bằng cách tự khẳng định mình là

một chuyên gia xoay chuyển tình

thế. “Nhưng làm sao gã đó là một

chuyên gia xoay chuyển tình thế cho

được cơ chứ,” Steve hỏi tôi, “khi mà

lão ta ăn trưa một mình trong văn

phòng, với đồ ăn được phục vụ trong

đồ đựng bằng sứ, trông có vẻ như

nhập từ Versailles?”

https://thuviensach.vn

Amelio đã tự làm những điều tệ

hại cho chính mình. Thay vì hòa nhập với Apple, dường như ông ta lại

cố gắng bắt công ty phải thích ứng

với tính cách của mình. Ông ta xây

dựng đội ngũ lãnh đạo cận kề hầu

hết là những người thuộc ngành

công nghiệp bán dẫn mà ông biết rất

rõ, và không bao giờ thể hiện là

người có khả năng ứng phó hiệu quả

trước đám đông. Một lần, khi đang

nói chuyện với một nhóm người

trong một bữa tiệc tối có mặt Larry

Ellison, Amelio cố gắng giải thích

cho các vị khách khác về các vấn đề

của công ty mình. “Apple là một con

thuyền,” ông ta nói. “Có một lỗ

thủng ở trên thuyền, và nước đang

https://thuviensach.vn

tràn vào khoang. Nhưng trên thuyền cũng có một kho báu. Và vấn đề là,

mọi người trên thuyền đang chèo

theo nhiều hướng khác nhau, vì thế

con thuyền cứ đứng yên không nhúc

nhích. Công việc của tôi là làm cho

mọi người cùng chèo theo một

hướng.” Sau khi Amelio đi khỏi,

Ellison quay sang người bên cạnh và

hỏi: “Thế còn lỗ thủng thì sao?” Đó

là câu chuyện mà Steve nhắc đi nhắc

lại không biết chán.

Steve đã không công bằng với

Amelio. Tuy đã có lần anh nói với

Amelio rằng, sắp xếp được 660 triệu

đô la trong một hoạt động tài chính

https://thuviensach.vn

mới là một nước đi khôn ngoan,

nhưng với những quyết định khác, anh không đánh giá quá cao, mặc dù

chính Amelio là người đã ký quyết

định thông qua kế hoạch tái cấu trúc

quan trọng mà Anderson là người

quản lý. Và khi Steve thừa nhận

rằng bên trong công ty có những

biến chuyển tốt, thì anh cho rằng có

được kết quả đó là do những nhân

viên có “tinh thần Apple” thực thụ –

tinh thần mà anh và Woz đã truyền

tải nhiều năm trước đó – chứ không

phải nhờ cả vào Amelio.

Tuy vậy, theo những gì tôi khám

phá được khi thực hiện báo cáo và

viết bài về Apple cho tạp chí Fortune

https://thuviensach.vn

hồi đầu năm 1997, Steve cũng có

phần đúng về Amelio. Khi đang cực kỳ cần đội ngũ lãnh đạo mạnh, thì

Apple lại nằm trong tay một CEO

vụng về. Công ty có khoảng hai tá

nhóm marketing riêng biệt, mà

không nhóm nào kết nối với nhóm

nào. Dòng sản phẩm của công ty

đang chết dần chết mòn. Chương

trình cấp phép bản sao của Mac

không có ý nghĩa gì. Và Amelio đang

để cho các vấn đề công ty gặp phải

vượt ngoài tầm kiểm soát.

Bằng chứng cho thấy ông ta thiếu

khả năng lãnh đạo được phơi bày

trong triển lãm MacWorld thường

niên diễn ra ở San Francisco ngày 7

https://thuviensach.vn

tháng 1 năm 1987. Bài diễn văn khai

mạc của Amelio là một thảm họa.

Hồi đó, Apple có bốn triển lãm

MacWorld, những cuộc triển lãm

còn lại sẽ được tổ chức cùng năm ở

Tokyo, Paris và Boston. Những bài

diễn văn khai mạc đã trở thành màn

thể hiện chính của Apple nhằm giới

thiệu sản phẩm mới, cũng như củng

cố tinh thần cho các nhà phát triển

phần mềm và khách hàng. Vốn là

người vạm vỡ, thu mình một cách

cứng nhắc, Amelio đã cố hết sức để

thể hiện sự cởi mở bằng cách vứt bỏ

bộ đồ thường mặc với giày da mũi

nhọn và bộ com-lê sọc nhỏ, để khoác

lên mình áo sơ-mi nâu với cổ áo bẻ

gọn gàng, một áo khoác thể thao, và

https://thuviensach.vn

một đôi giày lười. Điểm sáng trong bài nói của ông ta được cho là thông

báo chính thức về việc mua lại NeXT

và sự trở lại của Steve trong vai trò

một cố vấn. Steve, ăn mặc chỉn chu

hơn thường lệ, trang phục được đặt

may riêng với quần đen xếp li, áo

vest đồng màu của Eisenhower, và

một áo sơ-mi trắng đóng cúc kín tới

cổ, đang chờ bên cánh gà khi Amelio

ê a mãi không thôi. Đứng đơ trên

bục phát biểu ở một góc khá kỳ lạ, vị

CEO huyên thuyên hơn một tiếng

đồng hồ với bài phát biểu được viết

sẵn, trong đó đề cập rất ít tới tình

trạng tài chính khó khăn liên tiếp

của công ty. Mặc dù có sử dụng máy

https://thuviensach.vn

phóng đại chữ, nhưng ông ta vẫn phát biểu sai kịch bản. Có một lúc,

khi cố tình tỏ vẻ dân dã, ông ta cởi

áo vest, và để lộ ra vệt mồ hôi ở

vùng dưới cánh tay trên áo sơ mi,

giống như diễn viên Albert Brooks

trong một cảnh nổi tiếng của bộ

phim Broadcast News.

Khi Amelio kết thúc bài phát

biểu và giới thiệu Steve, anh được

chào đón với tiếng vỗ tay nồng

nhiệt. Đã sáu năm kể từ lần cuối anh

trình bày về chiến lược của công ty,

và anh chớp lấy cơ hội này. Trái

ngược với Amelio, bài phát biểu của

anh ngắn gọn, súc tích và dứt khoát.

https://thuviensach.vn

Anh hứa sẽ “giúp Gil bằng bất kỳ

cách nào ông ấy yêu cầu tôi,” và thề

sẽ giúp những sản phẩm của Apple

hấp dẫn trở lại. Phát biểu mà không

cần giấy, anh bình tĩnh bước tới phía

trước sân khấu để mọi người có thể

nhìn anh rõ hơn. Anh hào hứng và

đầy sức thuyết phục, nhưng cũng mơ

hồ một cách có chủ định. Anh không

muốn đưa ra bất kỳ lời hứa cụ thể

nào; sau tất cả, anh vẫn chưa chắc

chắn liệu mình có thực sự muốn có

bất kỳ mối liên quan nào với Apple

không.

“Ban đầu,” Anderson nhớ về

những ngày đầu tiên đó, “Steve

không tham gia nhiều. Amelio luôn

https://thuviensach.vn

tổ chức những buổi họp nhân viên

trang trọng, và Steve có tham dự

một lần sau sự kiện MacWorld. Buổi

họp tương đối nhàm chán, và Steve

không thích cách thức nó diễn ra. Vì

thế vào giữa buổi họp, anh ấy đứng

lên và đi ra ngoài. Tôi biết anh ấy

nghĩ gì khi đó – hắn là một gã

không ra gì.”

Đó chính xác là những gì Steve

nhắc lại với tôi khoảng hai tuần sau

sự kiện MacWorld. “Tôi biết tôi đã

từng nói điều này trước đây, nhưng

Amelio quả là một gã không ra gì,”

anh nói. “Hắn ta hoàn toàn không

phù hợp để lãnh đạo Apple. Tôi

không biết ai mới là người phù hợp,

https://thuviensach.vn

nhưng tuyệt đối không phải hắn.”

GIỐNG NHƯ RUBINSTEIN VÀ

Tevanian ở NeXT, Lasseter và

Catmull là “những bảo vệ”. Vì thế,

đầu năm 1997, trong những tháng

nghiên cứu về Amelio đen đủi, Steve

quyết định rằng anh muốn đảm bảo

tương lai của họ bằng cách tái

thương thảo hợp đồng phân phối của

Pixar với CEO của Disney – Michael

Eiser – người duy nhất ngoài Jean-

Louis Gassée mà Steve từng miêu tả

là “quỷ dữ” với tôi. (Đó là khoảng

thời gian sau thời điểm này chừng

vài năm, khi mối quan hệ giữa

Disney và Pixar ở giai đoạn xấu nhất

https://thuviensach.vn

trong lịch sử.)

Câu chuyện đồ chơi đã trở thành một phim bom tấn bất bại của mùa

lễ hội giai đoạn 1995-1996, với

doanh thu phòng vé 361 triệu đô la

trên toàn cầu. Khoảng 45 triệu đô la

trong số đó về tay Pixar. Đó là một

khoản doanh thu tương đối lớn cho

bộ phim đầu tay, nhưng thực ra

chẳng đáng là bao so với số tiền

Disney thu được từ việc đầu tư vốn

và phân phối bộ phim. Hơn nữa,

Pixar không được chia phần mảng

bản quyền phim, tất nhiên, đây là

khoản doanh thu rất lớn đối với một

phim gia đình nổi tiếng như thế này.

Việc thực hiện bộ phim thứ hai

https://thuviensach.vn

của Pixar, Thế giới côn trùng, đã

tiến triển tương đối tốt, Steve quyết định phải thay đổi điều bất hợp lý

này. Với 130 triệu đô la tiền mặt thu

được từ đợt IPO, Pixar không cần

Disney phải cấp vốn cho các phim

của mình nữa. Và nếu công ty có thể

tự trả chi phí làm phim, thì tại sao

chỉ có thể thu được 12,5% doanh thu

từ phòng vé? Steve quyết định sẽ

phá vỡ thỏa thuận vừa cứu công ty

cách đây chỉ 5 năm.

“Không ai ở Hollywood muốn

mạo hiểm,” anh nói với tôi một năm

sau đó. Anh thực sự tự hào rằng anh

và Lawrence Levy đã nghiên cứu

Hollywood kỹ càng, và đã học được

https://thuviensach.vn

đủ nhiều để hiểu cách Pixar có thể đi

đến một thỏa thuận tuyệt vời trong ngành công nghiệp phát đạt nhờ

tước đoạt “tiền ngu” của những kẻ

ngoại đạo muốn được nổi tiếng.

“Anh không thể tìm thấy ở thư viện

một cuốn sách có tiêu đề Mô hình

kinh doanh hoạt hình,” Steve giải

thích. “Đó là bởi mới chỉ có một

công ty [Disney] làm tốt điều đó, và

họ không mặn mà chia sẻ với thế

giới chuyện nó sinh lợi ra sao.”

Steve gọi cho Eisner, và họ đến

Hollywood thương thảo lại. “Điều

chúng tôi muốn làm với thỏa thuận

mới khác xa những gì bất kỳ công ty

nào [ngoại trừ Disney] từng làm

https://thuviensach.vn

trước đó,” anh nói. “Và phức tạp hơn

nhiều, bởi ở Hollywood, có rất ít mối quan hệ giữa các công ty. Ở đó có

những mối quan hệ giữa các công ty

và các cá nhân, ví dụ như giữa một

xưởng phim lớn với Steven

Spielberg, hoặc một công ty sản xuất

phim nhỏ như Amblin và một xưởng

phim. Nhưng có rất ít mối quan hệ

giữa những công ty ngang hàng.

Nhưng đó là cách chúng tôi muốn

nghĩ về mình. Xét về lĩnh vực sản

xuất phim hoạt hình, chúng tôi

muốn coi mình ngang hàng với

Disney.”

Nhìn qua, đề nghị của anh có vẻ

kiêu căng, không thực tế và bạc bẽo.

https://thuviensach.vn

Mới chưa được một năm kể từ ngày

khởi chiếu Câu chuyện đồ chơi, bộ

phim chỉ có thể thực hiện nhờ sự

cho phép và hỗ trợ từ công ty làm

phim hoạt hình thành công nhất thế

giới. Nhưng có một điều luôn đúng

khi Steve thương thảo, đó là sự táo

bạo trong những đòi hỏi của anh

luôn tương xứng với đánh giá chính

xác và bình tĩnh về bối cảnh đang

diễn ra. Sáu năm trước đó, khi

Katzenberg đang điều hành mảng

sản xuất phim hoạt hình và Disney

nắm toàn bộ sức mạnh, Steve đã

nhanh chóng đồng ý với những điều

khoản họ đưa ra. Nhưng hiện tại,

Eisner đang đối đầu với Katzenberg,

người đã xây dựng DreamWorks

https://thuviensach.vn

Animation với ý định đánh bại

Disney Animation. Xưởng phim mới

của Katzenberg đã khơi mào cho

một cuộc chiến về tài năng, dẫn đến

giữa hàng loạt những vấn đề khác,

những lời mời chào ngày càng hấp

dẫn hơn tới Lasseter từ cả Disney

lẫn DreamWorks.

Steve thấy được cơ hội và bình

tĩnh tận dụng tối đa. Sự kiện IPO và

Câu chuyện đồ chơi đã thay đổi mọi

mặt của mối quan hệ: giờ đây Pixar

đã có nhiều sức mạnh hơn, và

Eisner chẳng thể làm được gì. Mối

đe dọa ngầm của Steve đối với

Eisner đơn giản là: đưa ra một thỏa

https://thuviensach.vn

thuận mới với Pixar, nếu không

công ty sẽ ngừng hợp tác sau khi thỏa thuận hiện tại về việc thực hiện

ba bộ phim kết thúc. Mất Lasseter

và Pixar vào tay Katzenberg hoặc

một xưởng phim khác sẽ là thảm

họa đối với Disney. Tuy nhiên, cuối

cùng, vụ thương thảo không được

trọn vẹn như nó đáng ra phải thế.

“Vì chúng tôi tới bàn đàm phán đó

và nói rằng chúng tôi sẽ tài trợ cho

một nửa số phim của mình, chà, họ

không được nghe điều đó thường

xuyên lắm,” Steve nói với tôi.

“Michael đề cao chuyện đó, và đột

nhiên, chúng tôi không còn là công

ty sản xuất nữa, chúng tôi trở thành

nhà đồng tài trợ.” Eisner không hài

https://thuviensach.vn

lòng với sự táo bạo của Steve, nhưng các điều khoản trong thỏa thuận

mới là công bằng, mang lại cho mỗi

bên một nửa lợi nhuận. Ngày 24

tháng 2 năm 1997, một thỏa thuận

mới về năm bộ phim mới được kí

kết. Từng bước từng bước, trong

những năm còn lại của thập niên đó,

Steve dần thoát khỏi vị trí mờ nhạt

trong ngành kinh doanh này.

CÂU CHUYỆN MÀ TÔI đăng tải trên

tạp chí Fortune vào tháng 3 năm

1997 đã khiến tất cả mọi người ở

Apple gần như tức điên lên. Bài viết

https://thuviensach.vn

có tiêu đề “Có gì đó đang mục nát ở

Cupertino,” miêu tả một công ty trong tình trạng hoàn toàn hỗn loạn.

Bài viết đề cập tới một vài giai thoại

trần trụi về Amelio, và chê bai cả hai

người tiền nhiệm của ông ta, Sculley

và Spindler, cũng như cả ban giám

đốc của Apple. Amelio sau này gọi

tôi là “tên đồ tể không dao” trong

cuốn hồi ký của ông ta On the Firing

Line: My 500 Days at Apple (tạm

dịch: Trên tuyến lửa: 500 ngày ở

Apple của tôi).

Câu chuyện đó, cùng với một vài

bài báo phê bình khác ở cùng thời

điểm, càng đẩy cao làn sóng phản

đối công khai Amelio đã bắt đầu sau

https://thuviensach.vn

sự kiện MacWorld. Những ý kiến lên

án ban giám đốc Apple đã tạo ra nhiều áp lực hơn đối với các vị giám

đốc. Tới thời điểm đó, vị giám đốc có

uy tín và ảnh hưởng nhất là Chủ tịch

Hội đồng quản trị Edgar S. Woolard

Jr., khi đó đang là CEO của DuPont,

gã khổng lồ trong ngành hóa chất.

Càng biết nhiều về tai họa ở Apple,

Woolard càng hiểu rằng Amelio

không đủ năng lực để cứu công ty.

“Ed bắt đầu hỏi tôi những câu đại

loại như ‘Fred, tinh thần thế nào,’”

Anderson nhớ lại. “Và tôi trả lời:

‘Rất bế tắc, Ed ạ’.” Anderson không

giấu giếm Chủ tịch Hội đồng quản trị

điều gì; chiến lược không được tính

toán cặn kẽ, công ty sẽ không đạt

https://thuviensach.vn

được mục tiêu đề ra, và Anderson tính sẽ rời Apple nếu Amelio tiếp tục

giữ chức CEO.

Trong khi đó, Steve quyết định

hạ bệ Amelio. Anh thể hiện rõ ý

định này vào ngày 26 tháng 6 khi

thời hạn sáu tháng mà Amelio đưa

ra đã kết thúc, anh đã bán hạ giá gần

như toàn bộ cổ phần có được khi bán

NeXT, mà không thèm nói với ai ở

Apple. Một lần nữa, anh chỉ giữ lại

một cổ phiếu để có thể được phép

tham dự đại hội cổ đông thường

niên của Apple. Đó không phải là bài

toán về lợi nhuận. Giá trị của 1,5

triệu cổ phần đã giảm 13 triệu đô la

https://thuviensach.vn

trong 6 tháng đó. Nhưng hành động

bán cổ phần đó thể hiện sự không tin tưởng. Amelio cảm giác như bị

đâm sau lưng, và sự thực là như vậy.

Ngày 4 tháng 7 năm đó, Ed Woolard

mời Amelio tới ngôi nhà nghỉ dưỡng

của mình ở hồ Tahoe và nói rằng

ông ta bị sa thải. Sau đó vị Chủ tịch

Hội đồng quản trị này gọi cho Steve

để hỏi xem anh có sẵn lòng trở lại

làm việc với vai trò CEO của Apple

không.

Steve đã chặt chân của Amelio

ngay trước mũi ông ta. Anh không

hề lăn tăn chút nào khi quyết định

rằng ông ta là một kẻ chẳng ra gì.

(Khi nói chuyện riêng, có khi anh

https://thuviensach.vn

còn gọi ông ta là “đồ trì độn”.)

Nhưng điều đó không có nghĩa là anh đã sẵn sàng nhận trách nhiệm

điều hành Apple. Theo lời vợ anh,

Laurene, anh vẫn còn chưa dứt

khoát quyết định có trở lại hay

không. Hai người họ tranh luận

không dứt về chuyện này. Laurene

cảm thấy rằng anh là người duy nhất

có thể cứu công ty, và cô biết anh

vẫn còn yêu Apple rất nhiều. Cô

cũng biết rằng chồng mình sẽ thỏa

mãn nhất khi được giải quyết những

công việc thú vị và quan trọng.

Nhưng Steve vẫn không chắc chắn

về điều đó. Những trải nghiệm kéo

dài triền miên khi cứu NeXT và

Pixar đã khiến anh ngập ngừng.

https://thuviensach.vn

Pixar hiện đang trên đà phát triển.

Những thất bại của NeXT giờ đã lui

vào quá khứ. Nhưng liệu anh có

thực sự muốn lèo lái để cứu lấy

Apple không, khi hiện nay nó không

còn giống công ty ban đầu anh đã cố

công gây dựng. Thậm chí anh không

biết rằng công ty có đủ nhân sự và

vật lực phù hợp để trở nên có khả

năng cạnh tranh hay không? Liệu

anh có muốn mạo hiểm uy tín còn

lại của mình để “đánh nhau với cối

xay gió” hay không? Những câu hỏi

này luôn hiện hữu trong tâm trí

anh. Anh buộc phải tin rằng Apple

“đích thực” vẫn còn tồn tại đủ để anh

nhận trách nhiệm tối cao với nó.

https://thuviensach.vn

Khi đó Steve không biết điều

này, nhưng sự lưỡng lự của anh thực

ra là một đột phá. Steve đang hình

thành một cách tiếp cận đa sắc thái

hơn, thận trọng hơn khi đưa ra

quyết định. Steve đã trở nên thoải

mái hơn với việc chờ đợi – dù không

phải lúc nào cũng kiên nhẫn – để

xem chuyện gì sẽ diễn ra tiếp theo,

hơn là nhanh chóng nhảy vào một

doanh nghiệp mới mà anh cho rằng

bản thân có thể gây kinh ngạc cho

thế giới một lần nữa. Khi cần –

giống như khi cơ hội bán NeXT cho

Apple đến – anh có thể hành động

nhanh chóng. Nhưng kể từ nay về

sau, anh sẽ hành động với sự kết

https://thuviensach.vn

hợp thú vị giữa những hành động nhanh chóng, tận tâm với những

cân nhắc kỹ càng.

Anh trả lời Woolard rằng anh

không muốn nhận công việc đó, ít

nhất ở thời điểm này, và anh đề nghị

giúp đỡ Woolard tuyển dụng một

người khác. Không thể ngủ được

đêm hôm đó, 2 giờ sáng, Steve gọi

điện cho Andy Grove, người bạn tri

âm của mình. Steve nói với Grove

rằng anh đang bị giằng xé bởi ý nghĩ

liệu có nên trở lại làm CEO của

Apple hay không, và khốn khổ vì

những cân nhắc đang giày vò tinh

thần anh. Khi câu chuyện kéo dài

https://thuviensach.vn

thêm, Grove – người đang muốn

được đi ngủ tiếp – đã nói chen vào và càu nhàu: “Nghe này, Steve.

Mình chẳng quan tâm tí tẹo nào về

Apple đâu. Cậu phải tự quyết định

đi.”

SAU KHI STEVE TỪ CHỐI đề nghị

của Woolard, ban giám đốc tuyên bố

rằng Fred Anderson sẽ là người nắm

quyền điều hành hoạt động của công

ty, có nghĩa rằng ông sẽ nắm vị trí

quyền CEO. Anderson không muốn

đảm nhiệm một công việc lâu dài,

nhưng không giống như Steve,

Anderson chắc chắn rằng ở Apple

https://thuviensach.vn

vẫn còn nhiều điều xứng đáng được

cứu. Chắc chắn một điều rằng, ông có thể giúp công ty thoát khỏi khủng

hoảng tài chính. Quan trọng hơn,

trong 15 tháng ở đó, ông đã có cơ

hội hiểu được tất cả vị trí quan

trọng, trong đó có một vài người

cảm thấy thoải mái khi phàn nàn với

ông về Amelio. Một trong số đó là

giám đốc thiết kế trẻ tuổi của Apple,

một gã người Anh có tên Jonathan

“Jony” Ive, người cảm thấy đang

lãng phí tài năng của bản thân ở

Apple. Anh này mời Anderson tới

phòng thiết kế công nghiệp, nơi

Amelio chưa từng ghé qua. “Có

những chuyện thực sự không thể tin

được đang diễn ra ở đó,” Anderson

https://thuviensach.vn

hồi tưởng. “Đó là một phần lớn lý do vì sao tôi bắt đầu lo lắng về Amelio

và khả năng lãnh đạo của ông ấy.”

Anderson biết rằng bản thân ông

không phải là giải pháp cho công ty.

“Tôi thực sự giỏi kinh doanh, và có

thể nói, về cả tài chính và điều hành

nữa, nhưng tôi không phải là một gã

giỏi về sản phẩm. Tôi không phải

một kỹ sư,” ông nói. Giống như

Woolard, Anderson thích thú khi

nghiên cứu cấp tốc về Steve Jobs –

mặc dù mối quan hệ của họ khởi đầu

khá khó khăn. “Tôi bắt đầu làm việc

với anh ấy ở giai đoạn chúng tôi

đang thâu tóm NeXT,” Anderson kể

https://thuviensach.vn

lại. “Một đêm, khi vẫn còn đang

trong giai đoạn đàm phán, anh gọi điện đến nhà tôi lúc 1 giờ sáng, giận

dữ, chửi mắng, quát tháo và nổi

xung lên. Khi đó tôi đã lên giường đi

ngủ và đang nằm cạnh vợ, và tôi đã

nghĩ, thật điên rồ. Vì thế khi anh

không thể lấy lại được bình tĩnh, tôi

đã nói: ‘Tôi xin lỗi, Steve ạ, bây giờ

là 1 giờ sáng, vì thế tôi sẽ gác máy.’

Và tôi gác máy.” Vì những chuyện

như vậy xảy ra quá thường xuyên,

nên Steve tôn trọng hành động phản

kháng đó. Anh và Anderson đã gây

dựng mối quan hệ tôn trọng lẫn

nhau khiến vị CFO này sẽ trở thành

một thành viên chủ chốt trong

nhóm sau này sẽ hồi sinh Apple.

https://thuviensach.vn

“Mặc dù Steve không phải một kỹ

sư,” Anderson nhớ lại, “nhưng anh

ấy có khiếu thẩm mỹ và là người có

tầm nhìn, có khả năng liên kết các

nhóm lại với nhau. Tôi đã đi đến kết

luận rằng người duy nhất có thể thực

sự lãnh đạo Apple đi đến thành công

chính là Steve. Anh ấy hiểu được

linh hồn của Apple. Chúng tôi cần

một vị lãnh đạo tinh thần, người có

thể đưa Apple trở lại vị trí một công

ty có sản phẩm và chiến lược

marketing tuyệt vời. Và ở thời điểm

đó, chẳng có ai tài giỏi như vậy, có

đủ những kỹ năng như thế, lại muốn

tiếp quản Apple. Vì thế chúng tôi

buộc phải có được Steve.”

https://thuviensach.vn

Khi Woolard tuyên bố bổ nhiệm

Anderson, ông cũng lưu ý rằng Steve

sẽ gia nhập công ty với vai trò “cố

vấn cho lãnh đạo nhóm.” Thuật ngữ

đó có vẻ kỳ dị, nhưng lại tỏ ra khá

chính xác. “Bấy giờ anh ấy mới thực

sự bắt đầu làm việc,” Anderson cho

biết. Một áp lực căng thẳng đè nặng

lên nhóm cốt cán của Apple gồm

Anderson, Tevanian, Rubinstein,

Jobs và Woolard – người chịu trách

nhiệm thực hiện cuộc tìm kiếm CEO

mới, vì chỉ còn đúng một tháng nữa,

vào ngày 6 tháng 8, triển lãm

MacWorld ở Boston sẽ diễn ra. Đến

thời điểm đó, công ty phải sẵn sàng

trình bày được một chiến lược rõ

https://thuviensach.vn

ràng trước các nhà phát triển, nếu không, uy tín mà sự trở lại của Steve

vừa gây dựng sẽ được thay thế bằng

cảm giác Apple sẽ mãi mãi chìm

trong hỗn loạn. Và với quá khứ của

Steve, những lời hứa hẹn suông và

tầm nhìn hời hợt là chưa đủ. Vì

những vấn đề nóng bỏng ở NeXT

trong những năm qua, Steve đã mất

đi nhiều uy tín. Lần này anh phải

nhanh chóng thể hiện năng lực thực

hiện những bước đi thông minh,

khôn ngoan và có tính đột phá, nếu

không, thị trường, báo chí, những

nhà phát triển, và khách hàng của

Apple có thể sẽ cùng nhau phản ứng

với một cảm giác “biết rồi mà” đầy

https://thuviensach.vn

giễu cợt.

Steve hiểu điều này. Bước đi đầu

tiên của anh là kiên quyết yêu cầu

ban giám đốc định lại giá toàn bộ

quyền chọn cổ phiếu của nhân viên

ở mức 13,81 đô la – giá đóng cửa

ngày 7 tháng 7, ngày công bố sa thải

Amelio. Xuất hiện ở cuối biên bản

ghi nhớ “đồng thuận” từ ban giám

đốc thông báo sự thay đổi này là chữ

ký của Steve, chứ không phải của

Anderson. Đó là một cử chỉ đầy kịch

tính, bởi lẽ trước đó hầu hết quyền

chọn của nhân viên đã rớt giá thảm

hại đến mức có vẻ như không có hy

vọng gì là chúng sẽ có giá trị trở lại.

https://thuviensach.vn

Qua một đêm, triển vọng sẽ có ngày

trở nên giàu có đã lại trỗi dậy đối với nhiều người trong số khoảng tám

ngàn nhân viên Apple còn được giữ

lại sau hai lần tái cơ cấu đầu tiên của

công ty. (Quyết định này không

mang lại lợi ích tài chính nào cho

Steve, vì anh không có quyền lựa

chọn nào.)

Hành động quan trọng tiếp theo

của Steve là thuyết phục Woolard

cho phép anh thay thế hầu như toàn

bộ thành viên ban giám đốc – chính

những người đã loại Amelio ra để

đưa Steve vào vị trí quan trọng.

Steve không hề cảm thấy mình

mang ơn họ. Anh tin rằng nhóm

https://thuviensach.vn

người này cũng có lỗi với những rắc

rối mà Apple gặp phải nhiều như

Amelio. Anh muốn một ban giám

đốc có khả năng hỗ trợ khi anh cần

để bắt đầu một vài thay đổi thực sự ở

Apple. Ban đầu anh muốn mọi người

từ chức, ngoại trừ Woolard, nhưng

Woolard đã thuyết phục anh giữ lại

Gareth Change – CEO của Hughes

Electronics. Những người khác sẽ

được thay thế bởi người sáng lập

Oracle – Larry Ellison, cựu nhân

viên IBM và CFO của Chrysler –

Jerry York, CEO của Intuit – Bill

Campell, và bản thân Steve. Tuy

nhiên, Steve giữ kín những thay đổi

này. Anh muốn công bố nó trong bài

diễn văn khai mạc triển lãm

https://thuviensach.vn

MacWorld ở Boston, nơi anh có thể

tiết lộ tin đó theo phong cách đặc

trưng của riêng mình.

Trong khi cùng nhóm lên kế

hoạch phát triển sản phẩm mới và

kế hoạch tái cấu trúc công ty tiếp

theo, anh đồng thời tiếp nhận một

dự án đặc biệt được Anderson giao

phó: thuyết phục Bill Gates tiếp tục

hỗ trợ cho dòng máy Macintosh với

các phiên bản mới của các ứng dụng

tăng hiệu suất công việc của công ty,

giống như Excel và Word, những

ứng dụng mà Microsoft sẽ sớm kết

hợp vào một bộ những chương trình

tăng hiệu suất công việc gọi là gói

https://thuviensach.vn

phần mềm Office.

Trước đó, vào đầu năm 1997,

Gates đã nói anh không thể đảm bảo

rằng Microsoft sẽ xây dựng phiên

bản Office mới dành cho Mac. Sự

miễn cưỡng của anh là có lý do. Với

việc doanh số của Macintosh giảm

sút nghiêm trọng sau khi hệ điều

hành Windows 95 được tung ra,

Gates sẽ khó biện minh cho việc tiếp

tục hỗ trợ máy Mac. Microsoft có lợi

nhuận lớn từ phần mềm Macintosh,

nhưng vì doanh số bán hàng của

Mac giảm sút nghiêm trọng, nên sự

nhiệt tình hỗ trợ Apple của Gates

cũng giảm theo.

“Đạt được một thỏa thuận với

https://thuviensach.vn

Microsoft có vai trò tuyệt đối quan

trọng với việc tạo dựng nền móng để

cứu vãn Apple,” Anderson nhớ lại.

“Nhưng Amelio không thể làm được

điều đó.” Nếu Gates nói không với

Steve, Apple có thể trở lại vị trí

giống như NeXT hồi năm 1988.

Không có các ứng dụng của

Microsoft, những ứng dụng đã trở

thành công cụ tiêu chuẩn được sử

dụng trong hầu hết các doanh

nghiệp, Apple, giống như NeXT, có

thể sẽ mất đi vị thế của mình.

Tham gia đàm phán, Apple cũng

có vị thế riêng. Công ty có một vụ

kiện bằng sáng chế kéo dài với

Microsoft với lý do cho rằng

https://thuviensach.vn

Windows, hệ điều hành chủ yếu sao

chép những sáng chế của Mac về

giao diện đồ họa, đã vi phạm quyền

sở hữu trí tuệ của Apple. Nhiều nhà

quan sát cho rằng Apple có khả

năng thắng cao hơn, và Gates thực

sự muốn vụ này được dàn xếp.

Nhưng Amelio khăng khăng muốn

có được những thỏa thuận phụ thuộc

và không chịu chấp nhận dàn xếp.

Khi Steve thuyết phục Gates, anh

khiến mọi chuyện thật đơn giản.

Anh giải thích rằng anh sẵn lòng rút

đơn kiện, nhưng với một điều kiện.

Anh không chỉ muốn Microsoft

công khai tuyên bố cam kết cung

cấp Office cho máy tính Mac trong

https://thuviensach.vn

năm năm, mà còn muốn đối thủ đầy

quyền lực của mình công bố một

cách rộng rãi, và trên phương diện

tài chính, rằng quyết định này là

một sự tán thành định hướng mới

của Apple bằng cách mua lại 150

triệu đô la cổ phiếu không có quyền

biểu quyết. Nói cách khác, Steve

không muốn vay, mà muốn Bill

mang tiền ra để bảo đảm cho lời

mình nói.

“Đó là một bước đi kinh điển,”

Gates nhớ lại. “Tôi đã đàm phán vấn

đề này với Amelio, và Gil muốn có

được sáu điều, hầu hết trong số đó

không quan trọng. Gil là người phức

tạp, và tôi có thể sẽ gọi điện cho ông

https://thuviensach.vn

ấy, hoặc gửi fax trong kỳ nghỉ. Còn

khi Steve tham gia đàm phán, anh xem xét vụ việc này và nói: ‘Đây là

hai điều tôi muốn, và đây là điều rõ

ràng các anh muốn từ chúng tôi.’ Và

chúng tôi đã kết thúc đàm phán rất

mau lẹ.”

Thương vụ đàm phán kết thúc

đúng vào 11 giờ đêm trước ngày

Steve đọc diễn văn khai mạc triển

lãm MacWorld tại một nhà hát

Castle ở trung tâm Boston. Theo

những tiêu chuẩn của Steve, bài

phát biểu ngắn gọn, chỉ kéo dài

khoảng 30 phút. Anh không có sản

phẩm để giới thiệu hay trình diễn.

Thay vào đó, anh trình bày trước

https://thuviensach.vn

toàn công ty một bản kế hoạch mà

với Apple, quan trọng chẳng kém gì diễn văn Thông điệp liên bang

(State of the Unions)(13). Bước về

phía bục phát biểu như một con hổ

bị nhốt trong chuồng, Steve rõ ràng

rất căng thẳng. Anh mặc áo phông

trắng dài tay, bên ngoài là một chiếc

áo khoác len bị đóng lệch cúc áo –

chiếc cúc áo thấp nhất không được

cài vào khuyết, vì thế một bên vạt áo

thấp hơn vạt bên kia. Có đôi lần anh

gặp khó khăn khi sử dụng thiết bị

điều khiển để điều chỉnh các slide

chiếu trên màn hình lớn phía sau

lưng. Nhưng khi đã vào guồng, bài

thuyết trình của anh là một trong

những bài diễn thuy https://thuviensach.vn

ết súc tích nhất

và là một dấu hiệu thể hiện rõ ràng rằng, mọi việc ở Apple sẽ thay đổi –

theo hướng tốt đẹp hơn.

Nhiều phần trong bài phát biểu

của anh giống thuyết giảng hơn

thuyết trình, trong đó anh đưa ra

những suy nghĩ của mình về phương

cách giúp Apple trở lại vị thế trước

kia. Anh gạt bỏ một số ý kiến chỉ

trích phổ biến khi đó về Apple, như

công nghệ của công ty không phù

hợp, rằng công ty không vận hành

tốt, và rằng công ty được tổ chức lộn

xộn tới mức không thể quản lý nổi.

“Apple đang vận hành rất tốt, chỉ là

xác định nhầm đối tượng,” anh dí

https://thuviensach.vn

dỏm nói. Lý do công ty rơi vào tình

trạng xáo trộn là vì trong nhiều năm công ty không có bộ máy lãnh đạo

thực sự. Anh nói thêm, vấn đề to lớn

nhất trước mắt là doanh số bán hàng

của công ty đang giảm sút ở mức báo

động. Để giải quyết vấn đề này,

Apple cần phải củng cố lại trọng tâm

thị trường, xác định lại thương hiệu,

và thắt chặt quan hệ đối tác. “Và

những điều này cần bắt đầu từ trên

đỉnh.” Đó là lúc anh giới thiệu ban

giám đốc, mô tả những điểm mạnh

của mỗi vị giám đốc mới và chỉ khi

đó mới tiết lộ rằng anh cũng sẽ tham

gia. Anh nói rằng sẽ không có Chủ

tịch Hội đồng quản trị cho tới khi vị

trí CEO chính thức được tuyển dụng.

https://thuviensach.vn

Sau khoảng 20 phút, anh chuyển

sang nói về quan hệ đối tác. Điều

anh thực sự muốn nói tới chính là

mối quan hệ kinh doanh với

Microsoft. Lần đề cập đầu tiên của

anh tới công ty của Bill Gates chỉ

nhận được tràng vỗ tay không mặn

mà, và một vài tiếng huýt phản đối.

Nhưng ngay sau đó, khi anh trình

bày thỏa thuận năm điểm sẽ giúp

chứng minh với thế giới rằng

“Microsoft sẽ cùng tham gia cuộc

chơi với chúng ta,” và rồi nói tiếp

rằng “chúng ta phải loại bỏ… ý niệm

rằng, để Apple thắng thì Microsoft

phải thua.” Tuy nhiên, khi đã hiểu

được vấn đề, đám đông dần có thiện

https://thuviensach.vn

cảm với ý tưởng đó, chỉ la ó phản đối việc Internet Explorer sẽ trở thành

trình duyệt web mặc định trong các

máy tính Mac. Khi Steve giới thiệu

Bill, người xuất hiện trên màn hình

trực tiếp phát đi từ Seattle, CEO của

Microsoft đã phải chờ cho mọi

người vỗ tay hoan nghênh xong mới

có thể đưa ra tuyên bố ngắn gọn của

mình.

Thời khắc đó hóa ra lại là tình

huống Steve quản lý sân khấu tệ

hơn cả. Khuôn mặt của Bill, với nụ

cười thân thuộc có thể na ná một nụ

cười ngớ ngẩn, che kín cả màn hình

lớn cao gần 2m ngay phía sau và cao

https://thuviensach.vn

quá đầu Steve. Bill ngó xuống Steve

như thể muốn nói rằng: “Ta xin lỗi, đám người nhỏ bé, khi ta tận hưởng

cảm giác ban vinh dự cho các ngươi

với sự có mặt của ta, ta chẳng hơi

đâu mà bay xuống buổi giao lưu

quanh lửa trại của các ngươi.” Không

thể không so sánh hình ảnh này với

quảng cáo “Big Brother” cũ của

Apple.

Điều không được đề cập trong các

bản tin theo sau sự kiện là sự im

lặng xuất hiện ở cuối chương trình

về câu khẩu hiệu mới. Một trong

những chủ đề mà Steve nhắc đi nhắc

lại nhiều lần trong chương trình là

tầm quan trọng của việc đánh giá các

https://thuviensach.vn

vấn đề từ một góc nhìn khác, chỉ để

kiểm chứng các giả định của bản thân. Nói cách khác, anh thôi thúc

mọi người “Nghĩ khác đi”. Phải thêm

vài tháng nữa, các quảng cáo ủng hộ

khẩu hiệu này mới xuất hiện. Nhưng

Steve tin rằng tư tưởng này chính là

tiếng kêu thét của cả tập thể mong

muốn có một Apple mới. Trên thực

tế, anh đã bắt đầu tha thiết với việc

chính thức trở lại Apple.

“Hồi mới lớn, tôi hay xem Bob

Dylan, và tôi thấy ông ta không bao

giờ dừng lại,” Steve nói với tôi

khoảng một năm sau đó, khi lòng

vòng giải thích tại sao cuối cùng anh

quyết định trở lại Apple. “Nếu anh

https://thuviensach.vn

quan sát những nghệ sĩ thực thụ,

nếu họ thực sự giỏi một lĩnh vực nào đó, thì dường như họ có thể làm

công việc đó cho đến hết đời, và với

thế giới bên ngoài, họ có thể trở nên

thực sự thành công ở lĩnh vực đó,

nhưng không thực sự thành công

với chính bản thân mình. Đó là thời

điểm một nghệ sĩ thực sự quyết định

họ sẽ là ai. Nếu họ tiếp tục mạo hiểm

với thất bại, họ sẽ mãi là nghệ sĩ.

Dylan và Picasso luôn mạo hiểm với

thất bại.

“Tình huống này ở Apple cũng có

ý nghĩa tương tự với tôi. Tất nhiên

tôi không muốn thất bại. Khi quyết

định quay lại, tôi không biết tình

https://thuviensach.vn

hình thực sự tệ hại đến đâu, nhưng

tôi vẫn có nhiều thứ để nghĩ tới. Tôi phải cân nhắc những ảnh hưởng đối

với Pixar, với gia đình tôi, và cả

danh tiếng của tôi nữa, cùng tất cả

những điều tương tự. Cuối cùng tôi

quyết định rằng, điều đó cũng chẳng

quan trọng lắm, đây là việc tôi muốn

làm. Và nếu tôi cố gắng hết sức mà

vẫn thất bại, thì dù sao tôi cũng đã

làm hết mình.”

Steve đợi tới tận tháng 9 để

thông báo rằng anh chính thức nhận

chức vụ. Ngay cả khi đó, anh vẫn chỉ

đồng ý làm CEO lâm thời (iterim)

của Apple, hay như cách anh thích

gọi, là iCEO, bởi lẽ anh vẫn chưa

https://thuviensach.vn

chắc chắn việc đó sẽ đẩy anh tới đâu.

“Thật ngạc nhiên,” Gates nhớ lại.

“NeXT – công ty phần cứng biến

mất. NeXT – công ty phần mềm

cũng chẳng đi tới đâu cả. Nhưng rồi

ban giám đốc của Apple trao quyền

cho Steve, bởi vì tất cả họ đều nghĩ:

‘Thật tệ vì mọi phương án cứu vớt

công ty theo cách thông thường đều

không hiệu quả. Ngạc nhiên chưa,

chúng ta đang làm gì thế này?

Nhưng mà, ai chà, đây là cơ hội duy

nhất của chúng ta! Tiến lên thôi!’ ”

https://thuviensach.vn

Chương 9

CHẮC CÓ LẼ HỌ ÐIÊN

Tại hội thảo thương mại diễn ra

ngày 6 tháng 10 năm 1997, đúng

ba tuần sau khi Steve tuyên bố sẽ

nhận chức iCEO của Apple, Michael

Dell – vị tỉ phú sáng lập ra Dell,

công ty sản xuất máy vi tính bản sao

theo đơn đặt hàng – nhận được câu

hỏi rằng anh sẽ làm gì nếu ở vào vị

trí quản lý công ty máy tính Apple.

“Tôi sẽ làm gì ư?” vị CEO – trẻ hơn

Steve cả chục tuổi – cất giọng the

https://thuviensach.vn

thé. “Tôi sẽ ngừng mọi hoạt động và

trả lại tiền cho các cổ đông.” Steve phản pháo lại bằng một email: “CEO

thực ra cũng được phân đẳng cấp,”

anh viết. Nhưng chỉ một năm rưỡi

trước đây anh cũng nói với tôi điều

không khác là mấy: “Apple không có

gì xứng đáng với giá cổ phiếu của

nó.”

Gợi ý khiếm nhã của Dell không

chỉ phản ánh quan điểm phổ biến

khi đó – mà nó dường như còn là

một ý tưởng an toàn hơn nhiều so

với việc đặt công ty vào tay Steve

Jobs. Không có bằng chứng nào cho

thấy một người với lịch sử hoạt động

như Steve có thể đủ khả năng xoay

https://thuviensach.vn

chuyển tình thế khó khăn hỗn loạn

đang diễn ra ở Apple. Anh đã luôn thể hiện mình là người thất thường,

được chăng hay chớ, vô kỷ luật và

nóng nảy. Anh chỉ thành công khi

lãnh đạo các nhóm nhỏ; trong khi

Apple có tới hàng nghìn nhân viên

rải từ Cupertino tới Ireland và

Singapore. Anh từng là người hay

giận dỗi và chi tiêu hoang phí, trong

khi đó vị trí này đòi hỏi một CEO

máu lạnh, hiểu được giá trị đích

thực của tính kiên nhẫn, sự quy củ

và khả năng gấp rút cắt giảm chi phí.

Có thể Steve là một thiên tài –

thành công của Pixar dường như đã

củng cố khẳng định đó. Có thể anh là

một kẻ cơ hội – việc bán NeXT cho

https://thuviensach.vn

Apple dường như đã minh chứng

cho điều đó. Nhưng là một CEO vĩ

đại ư? Một lãnh đạo đích thực ư?

Thế giới nên được tha thứ vì sự hoài

nghi của họ.

Mùa thu năm 1997, khi đối mặt

với những khó khăn có thể làm khó

những nhà quản trị doanh nghiệp

giỏi nhất thế giới, Steve lại dần cho

thấy những giá trị anh tích lũy được

trong 11 năm rời khỏi Apple. Anh đã

phát triển tính kỷ luật khi cứu

NeXT, đàm phán thành công một

thương vụ và tiến hành IPO cho

Pixar. Anh đã học được giá trị của sự

kiên trì và hấp thụ được từ Ed

https://thuviensach.vn

Catmull một vài nguyên tắc quản lý

đã qua kiểm chứng để lãnh đạo một công ty có nhiều tài năng sáng tạo.

Anh đã chứng kiến quá trình lâu dài,

kiên trì, và nhiều trắc trở của việc

phát triển một sản phẩm tuyệt vời,

khi John Lasseter cùng nhóm của

mình nghe theo bản năng, từng

bước từng bước, cho tới khi ý tưởng

nhỏ bé về việc làm một bộ phim về

những món đồ chơi biến thành siêu

phẩm Câu chuyện đồ chơi. Anh

khắc ghi tất cả những điều này vào

tim, theo cách mà không ai có thể

dự đoán được và anh cũng không

thể giải thích nổi. Giờ đây, một cách

thận trọng, anh bắt đầu kết hợp

những hiểu biết mới mẻ với những

https://thuviensach.vn

tài năng sẵn có, và định hướng một sự trở lại, chậm nhưng chắc cho

Apple.

“SAU KHI STEVE bán NeXT cho

Apple, tôi có gọi cho anh ấy vài lần”

Lee Clow nhớ lại, “và lần nào anh ấy

cũng nói không chắc liệu anh ấy có

trở lại không, rằng công ty hiện là

một mớ hỗn độn, và Amelio là một

gã đần. Rồi một ngày mùa hè năm

đó, tôi nhận được điện thoại từ

Steve. ‘Chào Lee,’ anh ấy nói,

‘Amelio đã từ chức!’ như thể đó là

điều ngạc nhiên lớn ngay cả với anh

https://thuviensach.vn

ấy. ‘Cậu tới đây được không? Bọn

mình có việc phải làm đấy.’”

Dù có dùng cách nói giảm nói

tránh, thì chuỗi rắc rối của Apple

dường như không bao giờ kết thúc.

Hầu như mọi việc đều đang theo

chiều hướng bất lợi. Khi kết thúc

năm tài chính của Apple vào ngày 26

tháng 9 năm 1997, công ty thua lỗ

816 triệu đô la. Doanh thu hàng

năm giảm xuống còn 7,1 tỉ đô la, rớt

thẳng từ đỉnh doanh thu 11 tỉ đô la

trong năm tài chính 1995. Sự suy

yếu đều đều của Apple làm mất lòng

tin của các nhà đầu tư, và giá cổ

phiếu sụt giảm 2/3 giá trị so với năm

1995: một lô cổ phiế https://thuviensach.vn

u được mua với

giá 3.000 đô la cuối năm 1995 nay chỉ còn trị giá khoảng 1.000 đô la.

Nhưng đó vẫn chưa phải là

những con số đáng sợ nhất. Đây là

những năm huy hoàng của ngành

công nghiệp máy tính cá nhân khi

80 triệu máy tính cá nhân được bán

ra trong năm 1997, tăng 14% so với

năm trước đó. Tuy nhiên, doanh thu

bán hàng của Mac lại giảm 27%, chỉ

còn khoảng 2,9 triệu máy, khiến

Apple chỉ còn giữ một phần nhỏ xíu

cỡ 3,6% tổng doanh số của thị

trường năm đó. Phần lớn đau

thương này là do Apple tự gây ra:

một số những người mua hàng

https://thuviensach.vn

không chọn máy tính cá nhân lại

thường mua sản phẩm từ những

công ty sản xuất bán ra các sao của

Macintosh.

Nhưng lý do sâu xa khiến nhu

cầu của người tiêu dùng sụt giảm là

các sản phẩm của Apple đã lỗi thời,

đắt và ngày càng không phù hợp.

Không có được lợi thế công nghệ về

hệ điều hành hiện đại, Spindler và

Amelio đã cho phép các nhóm

marketing của Apple đưa ra đủ loại

mẫu máy khác nhau của Macintosh,

với hy vọng rằng máy tính với

những tính năng được chuyên biệt

hóa sẽ đáp ứng nhu cầu đặc biệt của

người tiêu dùng. Nỗ lực này thất bại

https://thuviensach.vn

thảm hại, thải ra thị trường hàng

loạt những máy Mac thừa thãi và lộn xộn, mỗi loại chỉ khác nhau chút

đỉnh, mỗi máy lại đòi hỏi các bộ

phận và phương pháp lắp ráp riêng,

được quảng cáo với những thông

điệp marketing thiếu nhất quán và

thường xuyên mâu thuẫn.

Ngoài ra, còn là cả một mớ hỗn

độn những thất bại khác. Apple đã

dành gần một nửa triệu đô la phát

triển và quảng bá một sản phẩm có

tên Newton của Sculley, nhưng chỉ

bán được 200.000 chiếc kể từ khi ra

mắt vào năm 1993. Điều đó không

khiến Amelio ngừng ấp ủ máy anh

em của Newton, mặc dù có bàn

https://thuviensach.vn

phím, cho học sinh tiểu học. Được

gọi là eMate (người bạn điện tử), đó là một thiết bị gây tò mò một cách

kỳ quặc, trông giống như một chiếc

máy tính xách tay nhỏ màu xanh

ngọc mờ, với vỏ ngoài phồng ra,

cùng một lỗ thuôn dọc một cạnh có

chức năng tay cầm. Thiết bị đó quá

thảm hại nên không thể bán được

nhiều. Tiếp đến là các máy in. Với

niềm tin rằng công ty phải cung cấp

giải pháp toàn diện cho văn phòng,

Apple vẫn bán những chiếc máy in

tự sản xuất. Nhưng đóng góp duy

nhất đáng ghi nhận vào sản phẩm

này là lớp vỏ bằng nhựa mà công ty

thiết kế để bọc bên ngoài lớp máy

mua từ Canon. Apple thường xuyên

https://thuviensach.vn

bán các sản phẩm với giá lỗ vốn. Một sản phẩm lai giữa máy Mac và vô

tuyến cho sinh viên đại học và một

máy tính/máy chơi game đa phương

tiện giá rẻ được gọi là Pippin đã

hoàn thiện chuỗi sản phẩm tuyệt

vọng mơ hồ, không hướng tới nhu

cầu của thị trường. Gộp tất cả lại,

đống tạp nham những sản phẩm này

thể hiện một công ty đã mất đi bản

sắc và dần đi bắt chước người khác.

Tới mùa đông năm 1997, hàng trăm

ngàn thiết bị chưa bán được phủ đầy

bụi trong các nhà kho của công ty.

https://thuviensach.vn

CUỘC ĐIỆN THOẠI CHO Clow đó

đã mở màn cho nước cờ trọng đại của Steve ở cương vị iCEO. Steve

quyết định rằng Apple cần một chiến

dịch quảng cáo để tái định hình

những giá trị cốt lõi vốn có của

mình: sự sáng tạo và sức mạnh của

cá nhân. Nó cần phải khác biệt hoàn

toàn với những quảng cáo sản phẩm

dễ dãi và khó hiểu mà Apple đã tung

ra thị trường trong nhiều năm.

Chiến dịch này cần tôn vinh công ty

– không phải công ty ở thời điểm

mùa hè năm 1997, mà là Apple

trong mường tượng của Steve. Bề

ngoài, đó có vẻ là một mục tiêu kỳ

quặc và hoang phí, nhất là với

những khoản lỗ và hoạt động cắt

https://thuviensach.vn

giảm nhân sự. Nhưng Steve rất kiên quyết. Và đó là lý do tại sao Clow đi

từ văn phòng của mình ở

TBWAChiat trong khu được mệnh

danh là Venice của Los Angeles để

tới trụ sở của Apple ở Cupertino.

Về cơ bản, Steve buộc Clow phải

cạnh tranh với hai công ty quảng

cáo khác để có thể làm việc cho

Apple. “Nhưng về cơ bản anh ấy nói

với tôi rằng việc đó được giao cho

chúng tôi, nếu tôi có thể thực hiện

đúng điều anh ấy muốn,” Clow nhớ

lại. Clow có một vài lợi thế so với các

đối thủ. Tất nhiên, đầu tiên phải kể

tới việc Clow đã tạo ra quảng cáo

https://thuviensach.vn

đáng nhớ nhất trong lịch sử của

Apple (và có thể nói trong lịch sử

quảng cáo), quảng cáo năm 1984 sử

dụng hình ảnh giải bóng bầu dục

Super Bowl cho máy tính Mac đời

đầu tiên. Tiếp nữa, anh và Steve có

mối quan hệ tốt với nhau. Họ đều là

những đứa trẻ thuộc tầng lớp trung

lưu với nền giáo dục chính thống, và

họ đều coi thường những khuôn

mẫu thông thường của cách hành xử

trong doanh nghiệp. Cho tới thời

điểm này, khi Steve đã bỏ phong

cách dép xăng-đan để chọn quần

jeans và áo phông tiêu chuẩn, thì

Clow lại tới văn phòng với chiếc áo

sơ mi Hawaii lòe loẹt và lướt vèo

vèo từ phòng này qua phòng khác

https://thuviensach.vn

bằng ván trượt. Hơn thế nữa, Clow ngưỡng mộ tài trí vượt trội của Steve

và không hề e ngại tính nóng nảy

của anh. “Tôi lớn lên và làm việc cho

Jay Chiat,” anh nhớ lại, “và Jay có

thể để những cơn thịnh nộ của mình

bùng phát. Anh ấy và Steve đều dữ

tợn như nhau. Nhưng mục đích của

họ cũng giống nhau. Kết quả phi

thường, bằng mọi giá. Và giống

Steve, Jay không cản trở khi bạn cố

gắng đạt được điều đó. Cả hai người

đều hiểu rằng bạn sẽ thất bại nhiều

lần.”

Khi thời hạn trình bày về kết quả

công việc của Clow gần kề, anh và

https://thuviensach.vn

nhóm của mình đã chuẩn bị sẵn

sàng cho kế hoạch “Tư duy Khác

biệt”. Steve thoáng ngần ngại khi

xem những hình ảnh đầu tiên về

chiến dịch, trong đó cụm từ này

được ghép đôi với hình ảnh những

nhân vật có óc sáng tạo kiệt xuất.

Điều Clow lo lắng là gì? Điều đó bất

kỳ chiến dịch nào tôn vinh những cá

nhân xuất sắc cũng sẽ bị tác động

bởi suy nghĩ rằng Steve sẽ chỉ tôn

vinh tài năng sáng tạo xuất sắc của

chính mình. Nhưng dầu sao anh

cũng đồng ý với Chiat/Day. “Sự quả

quyết của anh ấy thật quá khác biệt

với những nhóm trước,” Clow nhớ

lại. “Không có việc chuyển đề xuất

của chúng tôi cho các chuyên gia

https://thuviensach.vn

marketing để được phê duyệt, không có chuyện xem xét cặn kẽ bởi một

hội đồng nào. Ở chế độ quản lý trước

đó, bạn không bao giờ biết ai là

người đưa ra quyết định. Nhưng với

Steve thì mọi chuyện khác hẳn.

Người quyết định là anh ấy và tôi.

Bạn không có được điều đó ở bất kỳ

công ty nào – không có vị CEO nào

can thiệp vào công việc theo cách

của anh ấy.” Chiến dịch đã trải qua

một vài vòng thử đi thử lại trong

suốt mấy tuần đầy lo lắng, Steve băn

khoăn về các chi tiết cho tới tận đêm

cuối cùng. Clow nhiệt tình vận động

để Apple đồng ý với ý tưởng Steve

đọc một bài thơ thể tự do đầy xúc

https://thuviensach.vn

động được viết thật trau chuốt, dựa trên phương châm của chiến dịch.

Anh ấy gửi cả phiên bản Steve đọc và

một phiên bản khác do nam diễn

viên Richard Dreyfuss đọc cho

xưởng phim sẽ phát quảng cáo này

trong lượt phát trên mạng đầu tiên

của Câu chuyện đồ chơi. Buổi sáng,

Steve gọi cho Clow để nói với anh

rằng họ đang cho phát phiên bản của

Dreyfuss. “Nếu bắt đầu bằng bản tôi

đọc,” Steve nói, “người ta sẽ hiểu

rằng bài thơ đang nói về tôi. Và việc

này không thể nói về tôi được. Nó là

về công ty.” Đó không phải là quyết

định của một người siêu ích kỷ, một

người chỉ muốn nói về mình. Clow

https://thuviensach.vn

nhớ lại: “Đó là lý do tại sao anh ấy là một thiên tài thực thụ còn tôi chỉ là

một gã làm quảng cáo.”

Vậy là, vào ngày phát sóng, giọng

của Dreyfuss vang lên cùng với màn

trình diễn các bức chân dung của

Albert Einstein, John Lenon, Pablo

Picasso, Martha Graham, Miles

Davis, Frank Lloyd Wright, Amelia

Earhart, Charlie Chaplin và Thomas

Edison, cùng những người khác:

Đây những kẻ điên rồ. Lạc

lõng. Nổi loạn.

Những kẻ gây rắc rối. Những

https://thuviensach.vn

nồi tròn cho những chiếc vung

méo.

Những người có cái nhìn khác

biệt. Không thích những quy

tắc.

Và không hài lòng với thực tế.

Bạn có thể trích dẫn lời họ nói,

bất đồng với họ, ca tụng hay

phỉ báng.

Nhưng không thể phớt lờ họ. Vì

họ góp phần thay đổi.

Họ phát minh cái mới. Họ

tưởng tượng cái mới.

Họ hàn gắn đau thương. Họ

https://thuviensach.vn

khám phá thế giới.

Họ sáng tạo. Họ khơi nguồn

cảm hứng.

Họ thúc đẩy loài người tiến

bước.

Chắc hẳn họ điên.

Còn cách nào khác để bạn có

thể nhìn vào tấm vải trống

rỗng và thấy một tác phẩm hội

họa? Hay ngồi tĩnh lặng mà

nghe thấy bản nhạc chưa từng

được viết ra? Hay nhìn lên Sao

Hỏa và thấy một phòng thí

nghiệm đang hoạt động?

Chúng tôi tạo ra công cụ cho

https://thuviensach.vn

những người như vậy.

Dù có người cho rằng họ điên,

chúng tôi xem họ là những tài

năng xuất chúng.

Bởi lẽ những người đủ điên để

nghĩ rằng mình có thể thay đổi

thế giới, chính là những người

thay đổi thế giới.

Chiến dịch đó, được thể hiện qua

bằng poster, bảng điện tử, truyền

hình, và các quảng cáo dạng in, đã

nhận được nhiều lời khen ngợi từ

giới phê bình. Điểm xuất sắc của

chiến dịch “Tư duy Khác biệt” là nó

https://thuviensach.vn

tôn vinh một triết lý khác thường

nhưng theo cách khiến hầu hết mọi người đều thấy mình là một phần

của sự tôn vinh đó. Thông điệp mà

nó truyền đạt thể hiện qua một

quảng cáo về một sản phẩm lý tưởng

của Apple – táo bạo, đầy tham vọng

và dễ sử dụng. Nó quả thật rất chân

thành. Ngôn từ, phần mà Steve cùng

Clow và các đồng nghiệp khác ở

TBWA/Chiat/Day dành thời gian

nghiên cứu, tập trung vào người đọc,

nhằm định vị giá trị người mua sản

phẩm của Apple, chứ không phải bản

thân thiết bị. Trên thực tế, không có

từ nào về máy tính được đề cập. Chỉ

có từ “công cụ”, được tạo ra cho

những người sáng tạo. Sự rõ ràng và

https://thuviensach.vn

đơn giản của chiến dịch đã khiến nó nổi bật và khác biệt hoàn toàn so với

mớ rối rắm những quảng cáo máy

tính khác và nhắc mọi người nhớ tới

tinh thần tươi mới mà nhiều người

từng yêu mến ở Apple. Chiến dịch

trị giá 100 triệu đô la bắt đầu quá

trình đánh bóng hình ảnh của Apple,

một nhiệm vụ cần thiết sẽ mất hàng

năm để thực hiện.

Chiến dịch đã có tác dụng theo

hai cách trực tiếp. Trước hết, chiến

dịch “Tư duy Khác biệt” bắt đầu quá

trình giúp nhân viên Apple lấy lại

niềm tự hào về công ty. Các bảng

điện tử và poster được treo dọc các

https://thuviensach.vn

con đường ở khu Cupertino. Bài thơ

do Steve đọc được đưa vào đoạn

video quảng bá cho toàn chiến dịch

trong công ty, và sau này, khi Apple

giành giải Emmy ở hạng mục chiến

dịch quảng cáo truyền hình hay

nhất năm 1998, công ty đã tặng mỗi

nhân viên một cuốn sách kỷ niệm

dày 50 trang. “Khán giả của chúng

tôi là cả những nhân viên công ty

nữa,” Clow nói. Truyền cảm hứng

cho họ là việc làm khó khăn, đặc

biệt khi Steve cho nhiều bộ phận

giải thể và sa thải hàng nghìn nhân

viên. Nhưng, lần đầu tiên sau nhiều

năm, chiến dịch “Tư duy Khác biệt”

đã khiến những nhân viên được giữ

lại ở Apple có cảm giác rằng họ sẽ có

https://thuviensach.vn

tương lai tươi sáng hơn.

Chiến dịch “Tư duy Khác biệt”

cũng giúp Apple có thêm chút thời

gian quý giá khi công ty không có

nhiều giá trị hữu hình có thể khoe

ra. Tất nhiên, Steve biết rằng cuối

cùng anh sẽ phải cho ra đời những

sản phẩm xứng đáng với sự thành

công của chiến dịch. Nhưng Steve

không có được chúng vào mùa thu

năm 1997. Chiến dịch đó đã giúp tạo

vỏ bọc cho công ty trong khi Steve

và đồng nghiệp bắt đầu quãng thời

gian làm việc vất vả phía trước.

Ngay cả với bản không có giọng

đọc của Steve thì bá https://thuviensach.vn

o chí cũng vẫn

ghi nhận “Tư duy Khác biệt” như

một thời khắc đáng nhớ khác về sự

vĩ đại của Steve, tạo nên nhiều mối

quan tâm chỉ đơn thuần hơn là tán

thưởng. Nhưng ngẫm lại, đó không

phải là điều vĩ đại: đó là bước đi đầu

tiên của một vị lãnh đạo mà giờ đây

chỉ tiến từng bước, chứ không vội

vàng nhanh chóng. “Anh ấy rất tập

trung,” Fred Anderson nhớ lại. “Anh

ấy nhiệt huyết và cùng lúc, vừa kiên

nhẫn vừa nóng vội.” Steve bắt đầu

tiến lên.

TRONG KHI CHIẾN DỊCH “Tư duy

https://thuviensach.vn

Khác biệt” thu hút được sự chú ý của

công chúng, thì Steve bận rộn loại bỏ tất cả những cũ kỹ cổ hủ mà

Apple trước đây để lại. Hoạt động tái

cấu trúc lan tỏa tới tất cả mọi phòng

ban của công ty. Tạm biệt dòng sản

phẩm Newton và eMate, cùng với đó

là các cửa hàng, các nhóm kỹ thuật

và marketing hỗ trợ những dòng sản

phẩm này. (Thật là một sự trớ trêu

của số phận, cuối năm 1998 CEO

tiền nhiệm của Apple, Amelio trở lại

thăm Steve tại tổng hành dinh của

Apple, đề nghị mua lại tài sản và

quyền sở hữu trí tuệ của hoạt động

sản xuất bị bỏ xó – Newton. Vài

ngày sau lần gặp gỡ đó, Steve nói với

tôi rằng anh sửng sốt vì Amelio

https://thuviensach.vn

muốn thành công với sản phẩm

Newton. Nhưng bán nó cho ông ấy

sẽ là “một trò đùa ác ý,” anh nói với

tôi. “Tôi có thể là kẻ xấu tính, nhưng

tôi không bao giờ có thể xấu tính

đến thế. Tôi sẽ không bao giờ để anh

ta tự làm bẽ mặt mình – hoặc Apple

thêm nữa.” Vì thế Newton bị xóa sổ.

Tuy nhiên, nhiều kỹ sư nòng cốt của

nó được giữ lại.)

Tạm biệt các hợp đồng cấp phép

MacOS cho các nhà sản xuất máy

nhái. Steve ghét ý tưởng đặt hệ điều

hành của mình vào tay người khác,

và với tư cách là iCEO anh từ chối ký

những thỏa thuận mà không có sự

https://thuviensach.vn

hứa hẹn rằng anh có quyền chấm

dứt các máy nhái đó. Đây là quyết định đắt đỏ nhất trong những quyết

định Steve phải đưa ra trong quá

trình ổn định lại công ty. Để tránh

những tranh chấp đương nhiên nảy

sinh khi Apple hủy bỏ hợp đồng,

công ty đã phải trả tiền cho các nhà

sản xuất máy nhái để họ biến mất

trong im lặng. Hãng thành công

nhất trong những thương vụ này là

Power Computing, công ty chiếm

10% thị phần những máy tính tương

thích với MacOS. Apple đã trả 110

triệu đô la bằng tiền mặt và cổ phiếu

để mua lại công ty này và thuê một

số kỹ sư của họ.

https://thuviensach.vn

Tạm biệt hàng tồn kho. Tim

Cook trở thành thành viên mới của nhóm vào tháng 3 năm 1998 khi

anh được tuyển dụng từ Compaq –

nơi anh được mệnh danh là “Hung

thần của hàng tồn kho” – để giữ vị

trí giám đốc điều hành hoạt động

(COO) tại Apple. Tim Cook có dáng

người mảnh khảnh của dân miền

nam, vẻ ngoài trông như mọt sách

mặc dù có chơi thể thao – anh

thường xuyên đạp xe và chạy đường

dài. Cook nói nhỏ nhẹ, với chất

giọng lè nhè của vùng Alabama,

nhưng anh có lẽ là vị giám đốc cứng

rắn nhất tại Apple. Công việc của

Cook không mang lại mối quan tâm

từ công chúng, nhưng nó lại tối

https://thuviensach.vn

quan trọng đối với việc tái cấu trúc công ty. Trong chín tháng sau ngày

Cook bắt đầu làm việc, hàng tồn kho

tính theo giá trị các sản phẩm Mac

chưa bán được, không được ưa thích

của Apple giảm từ 400 triệu đô la

xuống còn 78 triệu đô la. Cook đã

gánh vác trách nhiệm có thể nói là

kịch tính nhất mà Steve cần làm để

giải phóng anh khỏi những gánh

nặng của tình hình vừa qua ở Apple:

xử lý thẳng tay hàng chục nghìn máy

Mac chưa bán được vào đầu năm

1998.

Cần phải là tạm biệt thêm 1.900

nhân viên nữa. Đây là phần việc cuối

https://thuviensach.vn

cùng của quá trình tái cơ cấu công

ty. Nói chung, Anderson đã cắt giảm số nhân viên toàn thời gian từ

10.896 người xuống còn 6.658.

Steve nói với tôi rằng, khi đã làm bố,

việc phải sa thải nhân viên khó hơn

nhiều so với trước đây. “Tôi vẫn phải

làm việc đó,” anh nói, “bởi lẽ đó là

công việc của tôi. Nhưng khi quan

sát mọi người bị sa thải, tôi nghĩ về

họ như những đứa trẻ năm tuổi, gần

giống như khi tôi nhìn các con

mình. Và tôi nghĩ rằng, đó có thể tôi

trở về nhà và thông báo với vợ con

rằng mình vừa bị sa thải. Hoặc đó có

thể là các con tôi trong hai mươi

năm nữa. Trước đây tôi chưa từng

nhìn nhận việc đó một cách cá nhân

https://thuviensach.vn

như vậy.”

Nhưng khi trở nên nhạy cảm

hơn, thì anh cũng tập trung hơn.

Khi Steve xử lý vấn đề giảm biên chế

của công ty, Anderson nhận thấy sự

khác biệt sâu sắc giữa vị iCEO này

với người tiền nhiệm: Steve đặt

những nhu cầu quan trọng hơn của

công ty lên hàng đầu, và đảm bảo

những nhu cầu đó được đáp ứng

bằng mọi giá. Đôi khi khả năng đó

của anh có vẻ gần như là tàn nhẫn,

như vào năm 1998, anh quyết định

rằng việc sa thải 3.600 nhân viên là

chưa đủ và yêu cầu phải sa thải thêm

400 nhân viên nữa. Nhưng anh

https://thuviensach.vn

quyết tâm lãnh đạo một công ty có

những nhân viên giỏi nhất có thể –

anh muốn đội ngũ nhân viên của

Apple thấm nhuần chủ nghĩa biệt lệ

(coi mình là đặc biệt) mà anh đã

chứng kiến ở Pixar. “Khi trở lại

Apple, tôi ngạc nhiên bởi một phần

ba số nhân viên là những nhân viên

hạng A đến A cộng – những nhân

viên mà bạn sẽ làm bất kỳ điều gì để

tuyển được họ,” anh nói với tôi. “Dù

Apple gặp khó khăn, họ vẫn gắn bó

với nó, đó mới là điều kỳ diệu. Đó là

nghiệp quả tốt đẹp cho Apple. Nó

được gìn giữ nhờ những nhân viên

này, những người kiên quyết gắn bó

cùng công ty dù có khó khăn tới đâu

chăng nữa. Một phần ba khác là

https://thuviensach.vn

những nhân viên tốt – anh biết đấy, kiểu nhân viên thực sự cừ khôi mà

mọi công ty đều cần. Và một phần ba

còn lại là những người không may

mắn. Tôi không biết liệu họ đã từng

là nhân viên tốt hay chưa, nhưng giờ

là lúc họ nên rời công ty. Thật

không may, nhiều người trong số họ

nằm trong đội ngũ quản lý. Họ

không chỉ không làm tốt công việc

của mình, mà còn chỉ dẫn mọi người

làm những điều sai trái.” Sự kiên

định dứt khoát, chính xác của Steve

là tối quan trọng: nhóm nhân viên

nòng cốt có thể tập trung quanh

Steve, biết rằng anh chắc chắn sẽ

làm bất cứ điều gì có thể để thay đổi

https://thuviensach.vn

công ty. Anh tập trung tuyệt đối, và làm việc cật lực như mọi người.

“Tình hình công ty khá ảm đạm

trong sáu tháng đầu đó,” sau này

anh nói với tôi. “Tôi phải điều hành

dựa trên nguồn lực thoi thóp còn

lại.”

Thế nhưng, dù Steve rất nghiêm

khắc trong việc cắt giảm số nhân

viên về mức phù hợp, không một ai

thực sự chắc chắn rằng anh sẽ là

người dẫn dắt Apple tiến bước. Dù

công khai từ chối nhận lương, Steve

vẫn là cửa đặt cược đắt đỏ, chưa được

chứng thực. Khoảng 450 triệu đô la

trong tổng 816 triệu đô la thua lỗ

https://thuviensach.vn

của Apple năm 1997 có thể được quy

cho vụ mua lại NeXT và thương vụ

mua và thanh lý Power Computing.

Một cách để hiểu được con số đó là

cần nhận thức được, Apple đã chi trả

hơn nửa tỉ đô la cho hai vụ mua lại

mà giá trị tài sản của chúng, theo

những gì được kết luận chỉ vài tháng

sau thương vụ, chỉ bằng một phần

năm giá trị Apple mua. Một cách

hiểu rõ ràng hơn về việc này là

Apple đã trả cả nửa tỉ đô la để thuê

Steve Jobs về làm việc lại cho công

ty.

VÀI THÁNG TRƯỚC khi Steve quay

https://thuviensach.vn

lại Apple, tôi hỏi anh rằng anh nghĩ

ưu tiên hàng đầu của Apple là gì. Có phải là hệ điều hành mới không, vì

khi đó Avie Tevanian đang ở Apple

để tạo ra nó. “Hoàn toàn không

phải,” anh đáp lại, với sự mạnh mẽ

khiến tôi bất ngờ. “Điều Apple cần

hơn hết thảy là đưa ra một sản

phẩm mới tuyệt hảo, không nhất

thiết phải là công nghệ mới. Rắc rối

là ở chỗ, tôi không nghĩ là họ có còn

biết cách tạo ra một sản phẩm tuyệt

hảo nữa hay không.” Anh dừng lại

như thể nhận ra câu nói vừa rồi của

mình tệ thế nào, và bất ngờ nói tiếp,

“Nhưng điều đó không có nghĩa rằng

họ không thể.”

https://thuviensach.vn

Lần này, Steve không lập tức giải

quyết mọi vấn đề bằng cách giới thiệu một thiết bị mới có tính đột

phá nữa. Đây là sự thay đổi lớn có

được từ những gì anh đã cố gắng làm

ở NeXT và lần trước đó ở Apple.

Thay vào đó, anh đưa ra một kế

hoạch được phác thảo chung cho

toàn bộ dòng sản phẩm của công ty.

Trước khi Steve đề nghị đội ngũ kỹ

sư đề xuất một sản phẩm mới cụ thể,

anh muốn chắc chắn rằng họ hiểu

sản phẩm đó sẽ phù hợp với kế

hoạch tổng thể của Apple như thế

nào. Anh muốn mọi người bắt đầu từ

một điểm, và anh muốn kế hoạch

cho cuộc chơi phải rõ ràng. Anh

không thể chịu đựng được bất kỳ sự

https://thuviensach.vn

mơ hồ nào trong chiến lược – điều đã từng cản trở sự phát triển của

máy tính NeXT.

Điều quan trọng là phải đơn giản

hóa những tham vọng của Apple để

công ty có thể tập trung cao độ

những tài năng kỹ thuật lớn cũng

như giá trị thương hiệu vào một vài

sản phẩm chủ chốt và những thị

trường rộng lớn. Để hiểu được tại

sao năm 1997 Steve có thể giảm

mạnh số lượng sản phẩm mới được

đưa ra đến như vậy, cần hiểu rằng

máy tính cá nhân là thiết bị linh

hoạt, có thể được lập trình để trở

thành bất cứ công cụ nào – một

https://thuviensach.vn

chương trình xử lý văn bản, một siêu

máy tính, một khung vẽ kỹ thuật số, một thư viện có thể tìm kiếm tài liệu

phục vụ nghiên cứu, một hệ thống

kiểm soát hàng tồn kho, một người

phụ đạo. Thiết bị đó không cần phải

có nhiều thiết kế về hình dáng. Tất

cả những gì nó cần là các phần mềm

hiệu quả, có thể thích ứng ở bên

trong. Và vào giai đoạn giữa những

năm 1990, năng lực của phần mềm

được mở rộng nhanh chóng hơn bao

giờ hết, nhờ vào sự xuất hiện của

mạng nội bộ và Internet. Khi phần

mềm có thể kết nối bạn với những

người khác, và với dữ liệu được trữ

trong các máy tính cách xa bạn, thì

nó trở thành công cụ mạnh mẽ hơn

https://thuviensach.vn

nhiều so với một ứng dụng bị hạn chế hoàn toàn trong những dữ liệu

lưu trữ trong máy tính cá nhân của

riêng bạn.

Steve bắt đầu thể hiện rằng Apple

có thể trở thành công ty sinh lời

trong khi chỉ cung ứng không nhiều

hơn bốn sản phẩm cơ bản: hai loại

máy tính để bàn, một dành cho

khách hàng phổ thông, một dành

cho khách hàng chuyên nghiệp; và

hai loại máy tính xách tay hướng

vào hai đối tượng tương tự. Chỉ vậy

thôi. Bốn góc phần tư, bốn dòng sản

phẩm. Không còn những nỗ lực kỹ

thuật dư thừa, những quy trình sản

https://thuviensach.vn

xuất khác lạ, hay những chiêu quảng

bá bán hàng nhằm lừa người tiêu dùng mua những thiết bị không cần

thiết nữa. Chỉ với bốn sản phẩm cơ

bản cần thiết kế, các kỹ sư và nhân

viên thiết kế công nghiệp của Apple

có thể đầu tư thời gian và nỗ lực vào

việc tạo ra những phần cứng và phần

mềm đặc biệt.

Quyết định quan trọng này cũng

gây tranh cãi nhiều như bất kỳ việc

gì Steve làm ở giai đoạn đó. Nhân

viên cảm thấy bị xúc phạm vì những

dự án tâm huyết của họ giờ đây bị

gạt sang một bên, trong đó có cả một

số công nghệ thực sự có giá trị mà

Apple đã phát triển nhiều năm. Một

https://thuviensach.vn

vài công nghệ mang đến cho người

tiêu dùng những giá trị hữu hình, nhưng nếu chúng không phù hợp

với cấu trúc bốn phần của Steve, thì

chúng phải dừng lại – anh quyết

định rằng, toàn thể công ty chỉ có

thể tập trung vào chừng đó mà thôi.

Nhóm lãnh đạo cốt cán hiểu được

sự cần thiết của cấu trúc bốn phần

này, mặc dù điều đó đồng nghĩa với

việc loại bỏ những dự án tâm huyết

của những nhân viên mà họ tôn

trọng. Và cuối cùng, những người

còn lại của công ty cũng thay đổi suy

nghĩ. Họ có thể thấy rằng chiến lược

bốn phần đặt Apple vào vị trí ngược

lại hoàn toàn với những nhà sản

https://thuviensach.vn

xuất máy tính Windows, những

công ty đang bận rộn cho ra đời những cỗ máy không có gì nổi bật,

chỉ là những hộp vuông nhanh hơn,

mạnh hơn. Bốn góc phần tư này đã

đưa Apple trở lại với sứ mệnh lịch sử

của nó – phục vụ những khách hàng

cao cấp và thị trường chuyên nghiệp

với những sản phẩm dẫn đầu.

Những giá trị không thuộc chiến

lược bốn phần cũng quan trọng

không kém. Nỗ lực này không phải

là để giải quyết tất cả mọi vấn đề với

chỉ một cỗ máy vĩ đại đến điên

cuồng. Steve đã hai lần thất bại với

chiến lược đó. Anh đã có đủ sự khôn

ngoan cẩn trọng để thấy rằng đột

https://thuviensach.vn

phá không phải giải pháp lúc bấy

giờ. Trước hết, các khách hàng của Apple – trong quá khứ, hiện tại, và

tương lai – phải được thuyết phục

rằng công ty sẽ tồn tại, rằng công ty

biết cách sản xuất và phân phối

những sản phẩm đặc biệt một cách

bền vững, và rằng nó sẽ làm ăn có

lãi. Chỉ sau khi điều đó trở thành

hiện thực – và Steve là người đầu

tiên thừa nhận rằng việc đó sẽ có thể

mất vài năm – thì anh mới nghĩ tới

cách tận dụng công nghệ mới xuất

hiện để một lần nữa tạo ra bước

nhảy vọt.

https://thuviensach.vn

“NHIỆM VỤ LÀ cứu lấy Apple,” Jon

Rubinstein nhớ lại. “Khi chúng tôi tới, công ty hầu như không còn hoạt

động. Vì thế hãy cứu Apple – nó

xứng đáng được cứu. Chỉ đơn giản

vậy thôi.”

Steve điều hành Apple mới với

nhóm cốt cán thực sự mạnh, đầy

nhiệt huyết, bao gồm Anderson,

Cook, Rubinstein và Tevanian cũng

như trưởng bộ phận bán hàng

chuyển từ NeXT sang, Mitch

Mandich; giám đốc marketing, Phil

Schiller, một cựu nhân viên của

Apple mà Steve đã mời về từ Adobe;

và Sina Tamaddon, một kỹ sư phần

mềm từ NeXT, người cũng từng thiết

https://thuviensach.vn

kế một vài thương vụ quan trọng.

Nhóm này – ngoại trừ Mandich,

người sau này rời Apple vào năm

2000 – với sự tham gia sau rốt của

giám đốc thiết kế Jony Ive đã chỉ

đạo tốt các hoạt động ở công ty cho

tới giữa những năm 2000. Với danh

tiếng và lịch sử quản lý bất thường

của Steve, thật ngạc nhiên là họ có

thể làm việc cùng nhau nhiều năm

như vậy.

Steve không làm những việc mà

các lãnh đạo thường làm để gắn kết

một nhóm lớn mạnh. Anh không

mời mọi người đi ăn tối. “Chúng tôi

có mối quan hệ tốt trong nội bộ

nhóm quản lý cấp cao,” Tevanian

https://thuviensach.vn

nhớ lại, “nhưng chúng tôi tự tạo

dựng mối quan hệ đó. Không phải nhờ vào Steve. Tôi có thể đếm được

trên đầu ngón tay những lần chúng

tôi cùng ăn tối trong tám năm làm

việc ở đó, hầu hết đều ở một nhà

hàng Ấn Độ gần công ty.”

Steve không đưa ra nhiều phản

hồi chính thức cho nhóm của mình.

“Trong suốt quá trình giải quyết vụ

việc chống độc quyền giữa chính phủ

Mỹ với Microsoft,” Tevanian nói,

“Microsoft yêu cầu phải trình ra mọi

dữ liệu cá nhân của tôi ở Apple. Vì

thế tôi đã làm việc với luật sư của

chúng tôi, George Riley, và anh nói:

‘Tôi đã lấy hồ sơ của anh từ bộ phận

https://thuviensach.vn

nhân sự.’ Anh lấy hồ sơ ra và trong

đó có một tờ giấy, một vật vô nghĩa.

Anh nói: ‘Avie, hồ sơ của anh đâu?

Những nhận xét hàng năm của anh

đâu rồi?’ Tôi nói với anh rằng tôi

chưa từng có bản đánh giá hàng

năm nào!”

“Steve không tin vào những bản

đánh giá,” Jon Rubinstein nhớ lại.

“Anh không thích những thứ quá

trịnh trọng như thế. Cảm giác của

anh là: ‘Tôi vẫn thường xuyên phản

hồi cho anh, vậy sao anh còn cần

bản đánh giá nữa?’ Có một thời

điểm tôi tuyển một người đào tạo về

quản lý để tôi có thể thực hiện các

bản đánh giá 360 độ cho nhóm của

https://thuviensach.vn

tôi. Anh ta thực sự rất giỏi, và tôi đã

cố để Steve nói chuyện với anh ta, nhưng anh từ chối. Thực tế, anh đã

hỏi tôi: ‘Anh cần việc đánh giá đó để

làm gì? Thật phí thời gian!”

Steve không hào phóng lời khen

với bất cứ ai, hoặc không để cho

phóng viên dễ dàng tiếp xúc với

nhân viên của anh, đặc biệt là những

phóng viên muốn biết những

chuyện hậu trường sẽ trở thành

những lời phản pháo gây chú ý. Điều

này không phải vì Steve thèm khát

được xuất hiện trên mặt báo. Anh

không còn ham mê đó nữa. Khi còn

ở tuổi đôi mươi, anh khao khát được

mọi người chú ý trong thời kỳ nổi

https://thuviensach.vn

tiếng đầu tiên: “tình bạn” với Yoko

Ono và Mick Jagger, cảm xúc nồng nhiệt về những thứ như được sở hữu

một căn tầng thượng sang trọng

trong tòa San Remo thuộc khu

Manhattan, và sự chú ý của những

tạp chí như Time, Rolling Stone và Playboy để xác nhận rằng anh đã

hoàn toàn rũ bỏ được gốc gác trung

lưu tẻ ngắt của khu ngoại ô bắc

California. Khi bắt đầu gây dựng

NeXT, có một thời gian ngắn, anh

nhờ cậy báo chí giúp đỡ để đánh

bóng công ty khởi nghiệp này.

Nhưng tới giữa những năm 1990, sự

nổi tiếng không còn hấp dẫn Jobs

như trước nữa. Với khao khát được

ghi nhận qua thành quả công việc,

https://thuviensach.vn

Steve không còn ao ước có được

danh tiếng. Anh chỉ đạo Katie

Cotton, giám đốc truyền thông của

Apple, áp dụng chính sách rằng

Steve chỉ trả lời phỏng vấn một số tờ

báo, bao gồm tạp chí Fortune, Wall

Street Journal, Time, Newsweek,

Business Week, và tờ New York

Times. Khi nào có một sản phẩm

cần giới thiệu, anh và Cotton sẽ

quyết định tạp chí đáng tin cậy nào

trong số đó sẽ được đăng tin. Và

Steve truyền tải câu chuyện đó, một

mình.

Steve và tôi đã nhiều lần trao đổi

về việc anh hạn chế phóng viên trao

https://thuviensach.vn

đổi với các thành viên khác trong

nhóm, vì tôi liên tục đề nghị được nói chuyện với họ và luôn thất bại.

Đôi khi anh khẳng định không

muốn bất kỳ ai biết ai là người làm

việc xuất sắc tại Apple, vì anh không

muốn họ bị các công ty khác tìm

cách thu nạp. Điều đó quả là không

thành thật, bởi thung lũng Silicon là

một nơi đặc biệt, ở đó những tài

năng công nghệ được theo dõi sát

sao chẳng khác gì sàn chứng khoán.

Tuy nhiên có một sự thật, đó là

Steve không nghĩ rằng có bất kỳ ai

khác có thể kể câu chuyện về sản

phẩm của anh, hay công ty của anh,

tốt như anh. Steve là một người

thuyết trình tuyệt vời trong mọi

https://thuviensach.vn

hoàn cảnh, và anh coi hầu hết

những buổi phỏng vấn chỉ như một

lần thuyết trình. Anh tư duy và nói

chuyện cực kỳ tùy hứng, luôn tự tin

rằng mình có thể tận dụng tối đa cơ

hội quảng bá cho công ty. Anh rất

quan tâm tới diện mạo của bất kỳ bài

báo nào có sự xuất hiện của mình,

bởi vì anh nghĩ rằng nhiếp ảnh cùng

cách trình bày bản in và phong cách

bố cục có thể giúp truyền tải nội

dung của bất kỳ thông điệp nào mà

anh trình bày.

Dưới sự chỉ đạo của Steve, Apple

sẽ phát triển một trong những chiến

dịch định dạng thương hiệu rõ nét

https://thuviensach.vn

nhất thế giới. Vì thế, dù chính sách

của Steve khiến một số thành viên nhóm cốt cán của anh khó chịu,

nhưng rõ ràng thật khó mà không

thừa nhận những thành công của

anh. Làm việc cho Steve nghĩa với

việc phải chấp nhận hàng loạt những

hành động lập dị. Các chính sách

tưởng như ích kỷ lại thường hóa ra

rất tốt cho công ty. Những chiến

lược ban đầu có vẻ như ảo tưởng

viển vông lại là những chiến lược có

tầm nhìn xa trông rộng. Thành viên

nhóm nòng cốt của Steve đã học

cách lường trước và đương đầu với

tính hay thay đổi của anh. Họ biết họ

đang làm việc với một người đặc

biệt.

https://thuviensach.vn

Theo cách riêng của mình, Steve đảm bảo để họ biết anh cũng nghĩ họ

là những người xuất sắc nổi trội.

Thỉnh thoảng anh sẽ rủ một trong số

họ cùng mình đi dạo, hoặc là vòng

quanh khuôn viên Apple hoặc gần

nhà anh ở Palo Alto. “Những lần tản

bộ đó đều rất quan trọng,” Ruby nhớ

lại. “Bạn sẽ nghĩ: ‘Steve là người nổi

tiếng,’ vì thế có được thời gian quý

báu của anh ấy là điều gì đó thật

vinh dự.” Steve cũng hào phóng bù

đắp cho những nhân viên chủ chốt

của mình, sắp xếp để ký hợp đồng

lao động dài hạn có lợi với rất nhiều

quyền chọn cổ phiếu cho bất kỳ

nhân viên nào trong nhóm nòng

https://thuviensach.vn

cốt. “Anh ấy thực sự giỏi quy tụ

những cá nhân xuất chúng quanh

mình và thúc đẩy họ bằng cả lý lẽ và

tài chính. Hai yếu tố đó phải được

kết hợp khéo léo. Bạn phải đưa vào

đó vừa đủ động lực tài chính để

người ta không nói rằng: ‘Đồ chết

tiệt, tôi không làm cái việc này nữa

đâu!’ ”

Steve cũng hiểu rằng cảm giác

thỏa mãn cá nhân khi hoàn thành

một việc cực kỳ tuyệt vời là động lực

lớn nhất đối với mọi thành viên

trong một nhóm tài năng như nhóm

của anh. “Bạn phải tin rằng sẽ mất

thời gian; rằng bạn không thể thức

https://thuviensach.vn

dậy vào sáng mai và thấy mọi việc đã

được giải quyết,” Tevanian có lần đã nói với tôi. “Và rằng sau hai năm, ba

năm trôi qua, bạn sẽ nhìn lại và nói

rằng, ‘Ôi chao, chúng ta đã vượt qua

rồi.’ Nếu không tin tưởng điều đó,

bạn sẽ chết chìm. Bởi lẽ sẽ gặp nhiều

khó khăn, sẽ có nhiều người nói

rằng bạn sẽ thất bại, rằng bạn không

làm nên trò trống gì, rằng làm thế

này là sai lầm, làm thế kia là sai

lầm, tìm ra hàng triệu những điều

không ổn. Nhưng bạn chỉ cần biết

rằng nếu bạn kiên trì, tiếp tục làm

việc, tiếp tục cố gắng để làm những

điều đúng đắn, thì mọi việc sẽ ổn.”

Cứu được Apple là thành quả mà

mọi người trong nhóm đều tự hào

https://thuviensach.vn

trong suốt phần đời còn lại của mình.

“Anh ấy quan tâm từ đáy lòng,”

Rubinstein nói. “Và điều đó khiến

anh ấy trở thành một người quản lý

tuyệt vời khi mọi việc không thuận

lợi. Giai đoạn tái khởi đầu này ở

Apple, cảm giác thật thoải mái vì

chúng tôi sát cánh cùng nhau.”

“Khi gặp khó khăn,” Avie thêm

vào, “anh ấy sẽ suy nghĩ cẩn thận về

tất cả những quyết định. Anh ấy sẽ

suy nghĩ thật cẩn trọng tới tác động

của mọi việc.” Trong khi Steve

không bao giờ ngần ngại khẳng định

dứt khoát ý kiến của https://thuviensach.vn

mình, nhưng

đôi khi sự lưỡng lự của anh cũng khiến cả nhóm phát điên, đó là khi

anh trì hoãn những dự án quan

trọng vì quá chú ý tới những chi tiết

nhỏ nhặt, chẳng hạn như có cần phải

thay đổi đầu nối cho con chuột và

bàn phím không. Năm 1998, Mike

Slade, giám đốc marketing một thời

gian ngắn ở NeXT, trở lại làm việc

cho Apple trong vai trò cố vấn cho

Steve. “Mọi người muốn tô vẽ anh ấy

như thể anh ấy là Michelangelo, anh

hiểu chứ?” Slade nói. “Nhưng anh ấy

thực sự là một gã ẻo lả căng thẳng,

như câu nói của một doanh nhân

nhỏ, già nua, bé xíu và cổ hủ: ‘Mình

có nên cắt bỏ thêm một đồng năm

https://thuviensach.vn

xu không nhỉ?’ Giống như một gã buôn đồng nát vậy.”

Anh cực kỳ chú tâm vào công

việc đang làm, và anh sắp xếp lịch

trình làm việc để đảm bảo rằng mọi

thành viên nòng cốt đều được quan

tâm như nhau. Các buổi sáng thứ

Hai vào lúc 9 giờ sáng, anh triệu tập

Nhóm quản lý (Executive Team –

sau này được biết tới với tên viết tắt

ET) vào phòng họp tọa lạc tại Tòa

nhà 1 trong khu văn phòng của

Apple. Mọi người đều phải có mặt.

Khi đề cập tới những vấn đề cần xử

lý mà anh tự viết ra và phát cho mọi

người, anh sẽ đi vòng quanh bàn,

https://thuviensach.vn

đặt ra các câu hỏi cụ thể về dự án

đang triển khai và nhận thông tin cập nhật từ mọi người. Mỗi người

đều phải chuẩn bị kỹ càng để trả lời

bất kỳ câu hỏi nào mà anh có thể đặt

ra về lĩnh vực mà họ chịu trách

nhiệm. Đối với một số người, như

Fred Anderson hay Nancy Heinen,

tổng cố vấn, đây có thể là buổi gặp

chính với Steve trong tuần. Tuy

nhiên, với những người khác họ biết

rõ những điều đang chờ đợi họ rất

khắc nghiệt. Áp lực là rất lớn. Thành

công trong quá khứ đã giúp họ có

được vị trí hiện tại trong căn phòng

này, nhưng Steve không quan tâm

tới quá khứ. Với Steve, theo lời Ed

Catmull, “Quá khứ có thể là một bài

https://thuviensach.vn

học, nhưng quá khứ đã qua rồi. Câu hỏi của anh ấy luôn là: ‘Chúng ta sẽ

làm gì để tiến lên phía trước?’”

Đó là lý do tại sao câu “Thật vớ

vẩn!” lại là phản ứng thường gặp ở

Steve không kém gì một câu hỏi sắc

sảo hay một cuộc thảo luận nghiêm

túc. Anh muốn nhận được câu trả lời

thông minh, và anh không muốn

phí thời gian tỏ ra tế nhị trong khi

thể hiện rõ quan điểm của mình đơn

giản hơn nhiều, cho dù phản ứng của

anh có bị chỉ trích như thế nào

chăng nữa. “Lý do bạn phải cư xử tế

nhị là bởi bạn không muốn mọi

người nghĩ bạn là kẻ đê tiện. Và điều

https://thuviensach.vn

đó thật phù phiếm,” đó là cách lý

giải của Jony Ive, một anh chàng người Anh có khả năng ăn nói lưu

loát với thân hình vạm vỡ của một

đấu sĩ quyền anh, có xu hướng nhào

người xuống bàn, nghiên người tới

để nói chuyện với bạn. Là một giám

đốc thiết kế, Ive nhận nhiều lời chỉ

trích thô lỗ của Steve như mọi người

khác. Bất cứ khi nào cảm thấy bị

lăng mạ, anh sẽ tự nhủ, người cố

gắng “bọc đường” những ý kiến của

mình “có khi cũng không thực sự

quan tâm nhiều tới cảm xúc của

người kia đến thế. Anh ta chỉ không

muốn trông giống một gã đểu mà

thôi. Nhưng nếu anh ta thực sự

quan tâm tới công việc, anh ta sẽ bớt

https://thuviensach.vn

hão huyền và sẽ nói trực tiếp về

công việc. Đó là cách mà Steve thể

hiện bản thân. Đó là lý do tại sao

anh ấy nói ‘Thật vớ vẩn!’ Nhưng

ngày hôm sau hoặc hôm sau nữa,

anh ấy sẽ quay lại và nói, ‘Jony này,

tôi đã nghĩ nhiều về những gì anh

trình bày với tôi, và rút cuộc tôi thấy

nó cũng rất thú vị. Lúc nào đó

chúng ta hãy thảo luận thêm.’”

Steve thì giải thích theo cách

này: “Bạn thuê người giỏi hơn mình

về lĩnh vực nào đó, và chắc chắn

rằng họ biết họ cần nói với bạn khi

bạn sai. Nhóm lãnh đạo ở Apple và

Pixar luôn luôn tranh luận với

https://thuviensach.vn

nhau. Ở Pixar, không ai giấu giếm

suy nghĩ của mình. Ai cũng thẳng thắn nói ra những gì họ nghĩ, và

điều tương tự đang diễn ra ở Apple.”

Nhóm nòng cốt của anh hiểu rằng

những lời phê bình gay gắt của Steve

không hề mang tính cá nhân. Họ

đều học được cách, như Susan

Barnes nói, “vượt qua cảm giác khó

chịu khi bị hét vào mặt để nhìn

thẳng vào lý do bị hét vào mặt.”

Steve mong đợi họ làm điều đó, và

anh mong họ kiềm chế khi anh

phạm sai lầm. “Tôi đã tranh cãi với

anh ấy trong 16 năm,” Rubinstein

nhớ lại. “Ý tôi là, thật hài hước. Tôi

còn nhớ một buổi sáng Giáng sinh

nọ, chúng tôi đang gào lên với nhau

https://thuviensach.vn

trên điện thoại, và bên ngoài hai bà vợ đều nói: ‘Thôi nào, chúng ta đi

thôi, bỏ cái điện thoại chết tiệt đó

xuống đi.’ Anh ấy luôn hét vào mặt

người khác về điều này điều khác.

Có lần, chúng tôi đang chiến nhau

dữ lắm. Tôi nhớ là, lúc đó tôi đang

đứng ở khu mua sắm Target dưới

Cupetino, đẩy giỏ hàng loanh quanh

để mua giấy vệ sinh hay cái chết tiệt

gì đó. Steve và tôi thì đang nói

chuyện điện thoại, hét vào tai nhau.

Đó là cách chúng tôi làm việc. Tôi

lớn lên ở New York. Gia đình tôi

như thể từ phim Woody Allen bước

ra vậy, anh biết cảnh trong phim

Annie Hall lúc họ ở bên dưới đường

https://thuviensach.vn

lượn siêu tốc Thunderbolt chứ. Đó, gia đình tôi là như thế. Vì vậy việc

lúc nào cũng cãi nhau không khiến

tôi bực mình. Đó chắc hẳn là một

trong những lý do chúng tôi làm

việc với nhau rất ăn ý.”

Từ khoảng cách hơn 1.300 km

phía trên bờ biển Thái Bình Dương,

Bill Gates vô cùng hào hứng quan

sát cái công ty ngắc ngoải mà anh đã

giúp đỡ với khoản đầu tư 150 triệu

đô la cùng lời cam kết làm phần

mềm cho Mac đang vất vả sinh tồn.

“Đó là một nhóm trưởng thành hơn

nhiều,” anh nhận xét. “Với nhóm

của Mac hay thậm chí NeXT, khi

https://thuviensach.vn

Steve nổi xung lên, mọi người chỉ

tản mát lui về góc của họ. Nhưng nhóm lãnh đạo này ở Apple sẽ phản

ứng lại và kết hợp thành một nhóm.

Khi Steve lôi một cá nhân nào đó

trong nhóm ra và nói: ‘Công việc của

anh quá tệ hại và anh thật đần độn,’

cả nhóm phải quyết định, được rồi,

chúng ta sẽ loại bỏ người này hay

chúng ta thực sự thích gã đó. Và sau

cùng họ có thể tới gặp Steve và nói:

‘Này, thôi đi, ta cũng không có

nhiều người giỏi như tay đó để mà

tuyển đâu, hãy tới xin lỗi anh ta đi.’

Và anh ấy sẽ làm như vậy, mặc dù

cảm xúc vẫn rất kinh khủng.

Đó thực sự là một nhóm cừ khôi

https://thuviensach.vn

đã cùng nhau trải qua địa ngục, và

gắn kết với nhau trong khó khăn,”

Gates nói tiếp. “Ý tôi là, anh có thể

chọn bất kỳ ai trong nhóm đó và

nói, được rồi, anh ta xứng đáng được

như vậy, anh kia cũng thế, anh này

cũng vậy. Không có chỗ cho sự yếu

kém trong nhóm đó, và cũng không

có phương án dự phòng hay tìm

kiếm một nhóm thay thế. Chỉ là

nhóm này thôi.”

Steve tập hợp được một nhóm đủ

mạnh để đối đầu với bản chất thật

của anh, một nhóm đủ độc lập để bù

đắp cho những khiếm khuyết của

anh. Họ xây dựng những chiến thuật

riêng để chế ngự anh. “Giống như

https://thuviensach.vn

chúng tôi có chung kẻ thù vậy,”

Rubinstein nói. Các thành viên

trong nhóm gặp nhau thường xuyên

để lên kế hoạch buộc Steve phải

thông qua những quyết định mà họ

cho là tốt nhất, để tìm ra cách bác bỏ

những quyết định độc đoán và chưa

được cân nhắc kỹ lưỡng của Steve

hay những định kiến của anh, và để

cố dự đoán bước tiếp theo mà Steve

hướng tới. Họ có cảm giác rằng

Steve biết chuyện gì đang diễn ra

sau lưng mình. “Anh ấy biết mình có

thể tin tưởng chúng tôi trong công

việc,” Tevanian nói, “ngay cả khi có

trục trặc hay gặp vấn đề. Chúng tôi

đã đối diện với vài vấn đề thực sự

hóc búa, anh biết đấy, và anh ấy có

https://thuviensach.vn

thể tin tưởng rằng chúng tôi sẽ làm điều đúng đắn.”

Tôi quan sát Steve kỹ càng, cả

khi anh bình tĩnh và kiên nhẫn soạn

ra các chiến lược cũng như khi anh

ve vuốt nhóm vững vàng và đầy ấn

tượng này để lèo lái họ. Tôi thấy

hoài nghi vì những thất bại trong

quá khứ của anh ở cương vị quản lý,

nhưng lại cũng tò mò. Một hôm tôi

hỏi anh liệu anh có thích thú với

quá trình gây dựng công ty không,

khi mà anh đang cố gắng làm điều

đó tới lần thứ ba rồi. “Ừm, không,”

anh bắt đầu nói, như thể tôi là một

gã khờ vậy. Nhưng nếu anh không

https://thuviensach.vn

thấy thích thú với việc gây dựng

công ty, chắc hẳn anh có cách lý giải sâu sắc và thuyết phục cho việc anh

vẫn tiếp tục làm việc đó. “Mục đích

duy nhất, với tôi, khi xây dựng một

công ty, là để công ty có thể sản xuất

ra sản phẩm. Cái này là phương tiện

cho cái kia. Qua thời gian, anh sẽ

nhận ra rằng gây dựng một công ty

mạnh và một đội ngũ tài năng và có

văn hóa rõ nét là cách tối ưu để tạo

ra những sản phẩm vĩ đại.

Công ty là một trong những phát

kiến vĩ đại nhất của loài người, một

khái niệm trừu tượng có ảnh hưởng

cực lớn. Tuy vậy, với tôi, điều quan

trọng là sản phẩm. Là cùng làm việc

https://thuviensach.vn

với những con người thực sự vui

tính, thông minh, sáng tạo và tạo ra những điều tuyệt vời. Không phải vì

tiền. Khi đó, công ty là gì, là nhóm

những người có thể tạo ra nhiều hơn

chứ không chỉ là sản phẩm vĩ đại kế

tiếp. Đó là tài năng, năng lực, văn

hóa, cách nhìn, và là cách làm việc

cùng nhau để thực hiện điều kế tiếp,

và những điều kế tiếp nữa.” Tài

năng, năng lực, văn hóa và cách

nhìn: Apple mà anh đang tái tạo sẽ

có được tất cả những điều này, các

sản phẩm mà nó sẽ tạo ra cũng vậy.

STEVE BIẾT MÌNH phải tung ra sản

https://thuviensach.vn

phẩm mới của Apple vào năm 1998.

Anh chắc chắn không thể kỳ vọng hàng triệu nhà đầu tư của Apple chờ

đợi hết năm này qua năm khác, như

Perot và Canon đã bị buộc phải làm

với NeXT. Nhưng Apple không có

bất kỳ ứng dụng phầm mềm tuyệt

vời nào sẵn sàng để được công bố, và

Steve không muốn sử dụng bất kỳ

phần cứng nào nằm trong danh sách

sản phẩm của Amelio. Anh cần điều

gì đó mới mẻ, và nó phải đủ đặc biệt

để thể hiện những thay đổi nghiêm

túc mà công ty đang thực hiện.

Ngành kinh doanh máy tính cá

nhân đã mất đi tính sáng tạo và sự

hứng khởi quá lâu, đến mức mà ở

thời điểm đó, nó đơn giản chỉ còn

https://thuviensach.vn

được biết tới là ngành kinh doanh

“những chiếc hộp”. Steve cần nhiều

hơn một chiếc hộp tẻ nhạt nữa.

Anh tìm ra câu trả lời cho mình

trong một phòng nghiên cứu và phát

triển thiết bị cách văn phòng công ty

vài tòa nhà. Đó là nơi Jony Ive, nhà

thiết kế đã gây ấn tượng sâu sắc với

Fred Anderson, đang lao động miệt

mài.

Ive, trưởng bộ phận thiết kế của

Apple, khi đó chưa phải là thành

viên nhóm nòng cốt của Steve. Khi

Steve trở lại công ty năm 1997, Ive –

vừa bước sang tuổi 30 – đã gia nhập

Apple với tư cách m https://thuviensach.vn

ột nhân viên

thiết kế hợp đồng từ năm 1992, anh vẫn đang sống ở London và làm việc

cho một đơn vị tư vấn thiết kế tên là

Tangerine. Là con của một thợ bạc

dạy tại trường cao đẳng địa phương

vùng Chingford, ngoại ô London,

ngay từ nhỏ Ive đã bị cuốn hút bởi

những thiết kế công nghiệp, và khi

lớn lên, anh theo học tại ngôi trường

ngày nay có tên là Đại học

Northumbria ở Newcastle. Ở đây,

anh bắt đầu ngưỡng mộ Dieter

Rams, giám đốc thiết kế huyền thoại

một thời của Braun, một công ty

thiết kế đồ gia dụng nhỏ của Đức.

Vào những năm 1970, ông là một

trong những người tiên phong của

https://thuviensach.vn

phong trào mà ngày nay gọi là thiết kế bền vững, và là người chống lại

thực tiễn lỗi thời trong công nghiệp.

Rams, tới nay vẫn thiết kế nội thất

cho một công ty của Đan Mạch tên

là Vitsoe, nổi tiếng với “Mười

nguyên tắc cho một thiết kế đẹp” của

mình. Theo Rams, Thiết kế Đẹp

phải:

1. cách tân

2. là điều tạo ra một sản phẩm hữu

dụng

3. có tính thẩm mỹ

4. khiến một sản phẩm trở nên dễ

https://thuviensach.vn

hiểu

5. không phô trương

6. hợp lý

7. bền vững

8. hướng tới chi tiết

9. thân thiện với môi trường

10. ít phác thảo nhất có thể

Trong giai đoạn ngắn ngủi mà

Amelio nắm quyền điều hành công

ty, tôi có tới thăm phòng làm việc

của Jony, nơi được gọi là Phòng thí

nghiệm Thiết kế. Sa https://thuviensach.vn

u khi Steve quay

lại công ty, phòng thí nghiệm đó được chuyển tới khu vực văn phòng

chính ở đường Infinite Loop, và trở

thành văn phòng “cấm”, giống như

Los Alamos trong giai đoạn thực

hiện dự án Manhattan. Nhưng dưới

thời Amelio, người ta được phép ra

vào căn phòng đó đến cả buổi chiều

muộn ngày thứ Sáu khi tôi ghé qua.

Ive là nhân viên duy nhất còn làm

việc lúc đó. Trong phòng chất thành

từng đống cao những mô hình bằng

nhựa xám hay vật liệu Styrofoam

của vô số những chiếc Mac đời cũ,

tầm thường hơn mà anh và đội đã

thiết kế. Khi đó, mục tiêu của anh là

đem lại hình ảnh ấn tượng hơn cho

https://thuviensach.vn

những chiếc máy tính theo một cách chân phương mang tính nghệ thuật,

hơn là tạo ra những thiết kế hoàn

toàn mới. Chỉ có hai ngoại lệ, cả hai

đều tỏa sáng chói lọi theo cách

riêng.

Thứ đầu tiên mà anh cho tôi xem

là eMate, phiên bản khác thường của

Newton Message Pad dành cho học

sinh tiểu học. Thiết bị có dạng vỏ sò

thực sự có phần hơi giống con trai.

Những đường cong tinh tế khiến

thiết bị đó có vẻ ngoài ưa nhìn,

nhưng điều thực sự thu hút lại là lớp

vỏ màu ngọc xanh biển trong suốt

bằng nhựa – một sắc màu rộn ràng

https://thuviensach.vn

như thể đang tỏa sáng từ bên trong.

Thiết kế tuyệt hảo khác Jony cho tôi xem là mẫu thử của một thiết bị

sản xuất với số lượng ít mà Apple sẽ

cho ra mắt để kỷ niệm 20 năm ngày

thành lập công ty. Lễ kỷ niệm 20

năm ra đời Macintosh là niềm vui

và niềm tự hào của anh ở thời điểm

đó. Đó là một thiết bị với ý tưởng

thiết kế kiểu dáng công nghiệp độc

đáo và đầy sáng tạo. Jony và nhóm

của mình đã đưa phần ruột của một

sản phẩm máy tính xách tay hàng

đầu vào một bảng panen có thiết kế

mảnh và hơi cong. Thiết bị đó có

nửa trên là màn hình màu LCD, nửa

dưới là ổ đĩa CD thẳng đứng, toàn bộ

được đóng khung bởi hai loa âm

https://thuviensach.vn

thanh nổi Bose được thiết kế đặc biệt. Thiết bị bao gồm toàn những

công nghệ tiên tiến, có cáp nối tivi,

đài FM, và kết cấu mạch điện cần

thiết để có thể được dùng thay cho

một chiếc TV hay một chiếc đài phát

thanh. Cuối cùng, Ive và nhóm của

mình dựng một khoang vòm chứa

bộ nguồn, loa, và bộ khuyếch đại âm

thanh hi-fi mạnh để máy tính có thể

mang lại chất lượng âm thanh tuyệt

vời nhất mà không sinh ra quá

nhiều nhiệt hoặc trông quá đồ sộ.

Toàn bộ gói thiết bị trông như thể

nó nằm trong một triển lãm điêu

khắc thuộc Bảo tàng nghệ thuật

đương đại của New York vậy. (Thực

https://thuviensach.vn

tế, một bộ thiết bị này đã từng khuấy động khu trưng bày thiết kế công

nghiệp của bảo tàng.) Những kẻ

sùng bái công nghệ thèm muốn

những thiết bị như vậy.

Lần đầu tiên Steve đi bộ một

quãng dài tới Phòng thí nghiệm

Thiết kế, Ive đã vô cùng lo lắng và sợ

hãi. “Lần đầu tiên chúng tôi gặp

nhau, anh ấy đã nói về việc tuyển

mộ Harmut Esslinger [người sáng

lập ra công ty Thiết kế Frog, và cũng

là người thiết kế chiếc Mac đầu

tiên],” Ive nói. “Anh ấy tới văn

phòng đó, tôi nghĩ, về cơ bản là để sa

thải tôi. Và anh ấy nên làm như thế,

https://thuviensach.vn

xét theo những sản phẩm chúng tôi

tạo ra ở thời điểm đó, không hề tốt chút nào.” Những sản phẩm và mẫu

thử không khiến Steve hài lòng,

nhưng bản thân Ive thì lại tạo nên

ấn tượng tốt hơn nhiều. Ive ít nói

với vẻ ngoài nghiêm chỉnh, và có thể

trở nên tập trung một cách lôi cuốn

khi diễn tả ý tưởng thiết kế của

mình, với giọng Anh đích thực.

Cũng giống Steve, Jony được phú

cho tài năng giải thích những điều

khó hiểu một cách rõ ràng. Steve đã

bị ấn tượng. “Anh biết Jony đấy. Anh

ta giống như tiểu thiên sứ vậy,”

Steve nói với tôi vào cuối năm 1997.

“Tôi thích anh ta ngay lập tức. Và tôi

có thể khẳng định, chỉ sau lần gặp

https://thuviensach.vn

đầu tiên đó, rằng Amelio đã lãng phí một tài năng.”

Quan trọng không kém, Jony

cũng rất ấn tượng với Steve. Hàng

ngàn nhân viên Apple đã rải hồ sơ

khắp thung lũng Silicon này khi họ

cố bỏ chạy khỏi con tàu đang rò rỉ

của Amelio, còn bản thân Jony cũng

đã ngó nghiêng xung quanh. Nhưng

anh nhanh chóng nhận thấy rằng

Steve và Amelio không thể khác hơn

được nữa. “Amelio tự miêu tả ông ta

là ông vua đảo ngược tình thế,” Ive

nhớ lại. “Vì thế ông ấy tập trung thay

đổi tình hình, mà chủ yếu là để

không thua lỗ thêm. Cách tốt nhất

https://thuviensach.vn

giúp bạn không mất thêm tiền là

đừng sử dụng nó. Nhưng trọng tâm mà Steve đặt ra hoàn toàn khác, và

chưa bao giờ thay đổi. Trọng tâm đó

không hề thay đổi từ ngày đầu tôi

gặp Steve cho tới mãi sau này: sản

phẩm. Chúng tôi tin rằng nếu làm

tốt và sản phẩm của bạn tốt, mọi

người sẽ thích nó. Và chúng tôi tin

rằng nếu họ thích, họ sẽ mua. Nếu

chúng tôi có năng lực hoạt động,

chúng tôi sẽ kiếm được tiền.” Đơn

giản như vậy đó. Vì thế Jony quyết

định không rời bỏ Apple, lựa chọn

này sẽ tạo nên mối quan hệ cộng tác

sáng tạo thân thiết nhất và hiệu quả

nhất trong toàn bộ sự nghiệp của

Steve, thậm chí nó còn mang tính

https://thuviensach.vn

biểu tượng nhiều hơn cả mối quan hệ đối tác ban đầu với Steve

Wozniak.

Tuy nhiên, Steve đã loại bỏ cả hai

dự án con cưng của Jony. Thiết bị

eMate biến mất cùng với những tàn

dư của Newton (chỉ giữ lại một vài

đặc điểm quan trọng), và lễ kỉ niệm

lần thứ 20 thất bại nặng nề khi chỉ

bán được 12.000 sản phẩm. Các sản

phẩm này không phù hợp với các

góc phần tư Steve đã đề ra. Bên cạnh

đó, có lần anh đã nói với tôi rằng,

“Tôi không thích tivi. Apple sẽ

không bao giờ sản xuất tivi nữa.”

Đây là đoạn mở đầu để Jony làm

https://thuviensach.vn

quen với cách đưa ra quyết định

lạnh lùng của Steve. Giống như Avie, Ruby, Fred và Tim, anh hiểu cơ hội

tốt nhất để Apple tiến lên phía trước

đó là có Steve, và rằng nếu đã tham

gia cùng Steve, bạn sẽ phải tham gia

tới cùng, bất kể khó khăn.

CÓ MỘT ĐIỀU đặc biệt hấp dẫn

Steve ở Phòng thí nghiệm Thiết kế,

đó là kết cấu khác lạ và kỳ quái của

phần vỏ nhựa của chiếc eMate. Chi

tiết đó trở thành ý tưởng ban đầu

cho iMac, sản phẩm đầu tiên của kỷ

nguyên Steve Jobs mới tại Apple.

https://thuviensach.vn

Xét về mặt công nghệ, iMac

không phải là một sản phẩm hoàn toàn khác biệt với những thế hệ sản

phẩm trước đây. Nhưng khi làm việc

cận kề với Steve, Ive đã thiết kế ra

một sản phẩm có tính thẩm mỹ mà

lần đầu tiên trong nhiều năm, khiến

cho máy tính cá nhân có một chút

cá tính. Sản phẩm iMac có phần vỏ

được bo tròn bằng vật liệu giống với

phần vỏ của eMate. Qua lớp vỏ màu

xanh nước biển trong suốt “Blondi

blue” (được đặt tên theo màu xanh

nước biển nhiệt đới của bờ biển

Bondi, gần Sydney, Úc), người mua

có thể nhìn thấy phần thiết bị lắp đặt

bên trong máy, những đường dây

được sắp xếp tỉ mỉ và bảng mạch

https://thuviensach.vn

cùng với các con chip trông giống như bản đồ 3D của thành phố. Thân

máy và màn hình được chứa trong

khoang với cửa sập ở phía sau có

chức năng giống tay cầm, cho phép

người dùng tiếp cận với phần bên

trong máy, phục vụ mục đích sửa

chữa hoặc thay đổi. Steve yêu thích

phần tay cầm này dù nó không được

thực tế, vì nó gợi nhớ tới chiếc Mac

ban đầu. iMac nặng hơn 17 kg, vì thế

chắc hẳn không có ai sử dụng nó

như một chiếc máy tính xách tay có

thể mang đi mang lại. Nhưng tay

cầm, hình dáng, cùng phần vỏ trong

suốt đã khiến iMac trông như món

đồ chơi xanh biếc. Nó chính xác là

https://thuviensach.vn

sản phẩm mới nóng hổi mà anh cần có để một lần nữa khiến Apple khác

biệt với đám đông xung quanh –

Dell, Compaq, HP và IMB.

Hai quyết định khác – một về

công nghệ, một về marketing – đã

khiến iMac nổi bật hơn hẳn so với

những máy tính vuông vức được sơn

màu bóng láng đầy rẫy trên thị

trường. Steve và Jon Rubinstein

chọn ổ cứng CD-Rom thay vì ổ đĩa

mềm tiêu chuẩn, dù thực tế là hầu

hết mọi người ở thời đó vẫn lưu trữ

dữ liệu vào ổ đĩa mềm. Người tiêu

dùng có thể mua ổ đĩa mềm bên

ngoài và lắp vào iMac, nhưng Steve

https://thuviensach.vn

lý giải rằng hầu hết phần mềm sẽ

sớm được ghi vào đĩa quang CD-

ROM – thứ công nghệ đã nhanh

chóng thay thế các loại đĩa hát và

băng cassette bằng nhựa vinyl và trở

thành lựa chọn đầu tiên khi thu âm.

Anh cũng cảm thấy chắc chắn rằng

chỉ trong vòng một hoặc hai năm

nữa, ổ đĩa có chức năng ghi CD-

ROM sẽ thay thế những ổ đĩa mềm

dự phòng. Giống như trước đó, anh

đặt cược vào việc người dùng sẽ chấp

nhận một bước chuyển không lấy gì

làm thoải mái để bước vào tương lai,

bước chuyển sẽ buộc họ phải chuyển

đổi dữ liệu sang một dạng mới. Lần

này, anh đã đúng.

https://thuviensach.vn

Một quyết định đáng chú ý khác

của Steve là thêm chữ cái i vào trước Mac. iMac được thiết kế để có thể

truy cập vào Internet, thông qua ổ

có thể thích ứng với đường dây điện

thoại hoặc, với những ai đủ may mắn

để có quyền truy cập, mối kết nối với

hệ thống Ethernet đầy đủ. Một bộ

thiết bị tiêu chuẩn sẽ bao gồm một

modem điện thoại tích hợp sẵn,

trong khi hầu hết các nhà sản xuất

máy tính khác sẽ bán thiết bị này

dưới dạng thiết bị mua thêm. Steve

đã tiên đoán được rằng người mua

hàng sẽ nhìn nhận sản phẩm

“Internet” Mac này là máy tính tiên

tiến có tầm nhìn hướng tới tương lai

ngành máy tính cá nhân, mà tương

https://thuviensach.vn

lai này chắc chắn sẽ phát triển xung quanh mạng Internet. Nhưng chữ

cái i đã mang lại được nhiều lợi ích

hơn thế. i nghĩa là tôi, mang tính cá

nhân, theo nghĩa đó thì đây là máy

tính “của tôi”, và thậm chí, có lẽ, là

sự thể hiện của chính con người

“tôi”. Và đó quả là một cách thể hiện

đầy táo bạo, mới mẻ, nổi bật và khác

biệt. Nó là chiếc máy tính mà một cá

nhân có khả năng “Tư duy Khác

biệt” sẽ sử dụng.

Nhiều nhà phê bình trên các ấn

phẩm về máy tính đã chế nhạo rằng

iMac không hề nhanh hơn và mạnh

mẽ hơn những thiết bị của các hãng

https://thuviensach.vn

đối thủ. Xét cho cùng, trong cả một

thập niên, tốc độ và độ mạnh của thiết bị vẫn là cách duy nhất để

những chiếc máy tính tạo nên sự

khác biệt. Những nhà phê bình này

cũng không thích sự thật rằng thiết

bị màu xanh biếc tròn trĩnh này

trông giống một món đồ chơi hơn

một chiếc máy tính. Nhưng họ nhìn

chệch hoàn toàn. Thiết kế mới mẻ

của iMac đã truyền tải thông điệp về

sự bảo đảm, thân thiện và khác biệt

mà Steve muốn gửi tới người tiêu

dùng. Với một sản phẩm, Apple đã

củng cố được vị trí của một công ty

sản xuất máy tính “cá nhân”. iMac

là lời nhắc nhở sinh động rằng máy

tính cá nhân là công cụ dành cho

https://thuviensach.vn

con người, và rằng chúng vừa có thể

phản ánh vừa có thể quảng bá tính

cách của cá nhân sở hữu nó. Đó là lý

do tại sao iMac có được thành công

nhanh chóng, với gần hai triệu máy

bán ra chỉ trong vòng 12 tháng đầu

tiên, và trở thành sản phẩm đình

đám đầu tiên của Apple trong nhiều

năm.

Thành công của sản phẩm này rất

quan trọng với kế hoạch hành động

của Steve. Steve trở lại Apple với

niềm tin mãnh liệt rằng thiết kế có

thể là một phần quan trọng cho sự

hồi sinh của công ty; và iMac đã

củng cố giả thuyết này của anh. “Khi

https://thuviensach.vn

chúng tôi sản xuất sản phẩm iMac

đầu tiên,” sau này anh nói với tôi,

“có những trở ngại nhất định trong

kỹ thuật tạo dựng phần cứng. Nhiều

người nghĩ rằng đó không phải là

Mac, và nó sẽ thất bại. Nhưng giây

phút thấy nó thành công trên thị

trường, nhiều người bắt đầu nghĩ lại

và nói: ‘Thôi được, tôi đoán rằng

thiết kế là phần quan trọng.’ Họ lại

cảm thấy khao khát thành công một

lần nữa.” iMac của Steve và Jony đã

cho phép Apple tiến một bước vững

chắc trên con đường phục hồi, giúp

Apple có thêm chút thời gian quý

giá khi mà ở thời điểm đó, các nhà

quan sát đều cho rằng công ty đang

ở thế ngàn cân treo sợi tóc.

https://thuviensach.vn

MỘT TRONG NHỮNG thất bại lớn

nhất của Steve trong thời quản lý

đầu tiên ở Apple là anh không có

khả năng kéo dài ảnh hưởng mạnh

mẽ của Mac hay thậm chí là Apple

II. Nhưng với iMac thì khác. Chỉ

trong một năm sau khi sản xuất,

công ty bắt đầu bán phiên bản mới

với năm màu kẹo cao su trái cây.

Những chiếc máy này thậm chí

trông còn “ngầu” hơn hẳn phiên bản

màu Blondi blue trước đó, bởi lẽ

chúng được trang bị thêm ổ đĩa đơn

giản dành cho CD, thay thế cho ổ đĩa

thô kệch trong phiên bản đầu tiên.

https://thuviensach.vn

Và màu sắc tươi mới, trẻ trung của

chúng cũng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược marketing của

Apple, góp phần tái khẳng định hình

ảnh của Apple là hướng tới tương lai,

sống động và sáng tạo.

Nhưng Steve không chỉ chú

trọng vào vẻ ngoài hào nhoáng của

iMac – là điểm mà Steve trước đây

có thể mắc phải. Anh đảm bảo rằng

nhóm của mình cũng xuất sắc như

vậy trong việc hoàn thiện ba góc

phần tư còn lại của kế hoạch tổng

thể. Những thiết bị được gọi là tháp,

hay còn được biết đến là các máy

tính để bàn dành cho chuyên gia, là

những thiết bị mang lại lợi nhuận

https://thuviensach.vn

chính. Được trang bị chip hoạt động

nhanh hơn, nhiều bộ nhớ hơn, giao diện đẹp hơn, và thêm không gian

để lắp ổ cứng, ổ ghi đĩa CD cùng

những phụ kiện khác, thiết bị này

được thiết kế dành cho người dùng

mạnh mẽ – giống như tên của nó:

Power Mac. Những cỗ máy to lớn

này được đặt dưới gầm bàn, kết nối

với màn hình đặt trên bàn, và

nhanh tới mức Apple đã quảng cáo

rằng chúng là những “siêu máy tính

cá nhân” đầu tiên. Những máy tính

này trông đồ sộ, nhưng thiết kế của

Ive mang lại ấn tượng rằng chúng

thanh thoát và trong tầm kiểm soát

– chúng thậm chí còn có hai tay

cầm bắt chước của iMac, và một bên

https://thuviensach.vn

có thể mở ra, giúp cho việc sửa chữa các bộ phận bên trong được dễ dàng

hơn. Một sản phẩm cơ bản tốn hơn

iMac ít nhất một nghìn đô-la, nhưng

lợi nhuận biên mang lại cũng nhiều

hơn rất nhiều.

Ở đây, Steve cũng đã tránh được

một lỗi mà Apple mắc phải ở lần đầu

tiên. Anh không khẳng định rằng

Power Mac là sản phẩm dành cho

mọi doanh nghiệp, và cũng không cố

gắng loại những máy tính dựa trên

nền công nghệ Wintel ra khỏi thị

trường. Thay vào đó, anh hướng

Power Mac tới những doanh nghiệp

nhỏ ở những ngành kinh doanh mới

https://thuviensach.vn

nổi lên cùng sự phát triển của nền

kinh tế Internet như: kỹ sư, kiến trúc sư, nhà xuất bản, những công ty

quảng cáo, thiết kế website... Đây là

thế giới có thể đồng cảm và thậm chí

tôn vinh tư tưởng “Tư duy Khác

biệt,” trong khi phần nhiều những

tập đoàn lớn có thái độ sợ hãi, e dè

trước sự thay đổi triệt để và có nguy

cơ hủy hoại ngầm mà Internet có thể

mang lại.

Những thiên tài trong thiết kế và

kỹ thuật đã được sử dụng khi thiết kế

iMac và Power Mac cũng được ứng

dụng trong máy tính xách tay. Sản

phẩm dành cho cá nhân, có tên

iBook, bắt chước thiết kế vỏ xò màu

https://thuviensach.vn

cam sáng lôi cuốn thú vị ở iMac gợi

nhớ tới chiếc eMate trước đây. Dòng sản phẩm cao cấp PowerBook dành

cho các chuyên gia cũng có hình

dạng cong, nhưng chúng được bọc

bởi lớp vỏ màu đen, tạo cảm giác

giống cao su và được trang bị bộ vi

xử lý PowerPC đã nhanh chóng cho

phép Apple xác nhận danh hiệu có

phần mơ hồ “chiếc máy tính xách

tay nhanh nhất thế giới.” Ảnh hưởng

của những chiếc iMac tái sinh này

đơn giản nhưng sâu rộng: chỉ trong

vòng ba năm, Apple từ vị trí gần như

phá sản, đã tái khẳng định bản thân

trở thành công ty sáng tạo thực chất

nhất, nếu không nói là duy nhất,

trong ngành kinh doanh máy tính.

https://thuviensach.vn

“Khi chúng tôi trở lại Apple,” Steve nói với tôi vào khoảng thời gian đó,

“ngành công nghiệp này như đang

trong cơn hôn mê. Không có nhiều

đổi mới. Tại Apple, chúng tôi làm

việc chăm chỉ và nghiêm túc để thúc

đẩy hoạt động sáng tạo đó trở lại. Tất

cả những chiếc máy tính của các

hãng khác đều khiến người ta nhớ

tới xe Detroit từ những năm 1970.

Những chiếc xe ô-tô của họ thực chất

chỉ là những con thuyền có bánh. Kể

từ đó, Chrysler đã đổi mới bằng cách

sáng tạo ra những chiếc xe tải cỡ

nhỏ và phổ biến những chiếc xe

Jeep, còn Ford thì quay trở lại cuộc

chơi với chiếc Taurus của mình.

https://thuviensach.vn

Cảm giác sắp lìa đời đôi khi có thể

giúp con người nhìn nhận mọi việc

rõ ràng hơn.”

Tuy nhiên, việc xoay chuyển tình

thế không xảy ra mà không phải trả

giá bằng những thất bại cay đắng.

Apple đã tận dụng tốt thời cơ của

thời đại Internet, bằng cách khiến

tiến trình truy cập vào Web trở nên

đơn giản như bất cứ chức năng nào

khác của iMac. Nhưng eWorld của

Apple, một dịch vụ đăng ký trực

tuyến độc quyền đi kèm với những

sản phẩm iMac mới, lại là một thất

bại, dù có giao diện thân thiện gợi ý

rằng truy cập trực tuyến có thể đơn

https://thuviensach.vn

giản như đi từ nhà hàng xóm này

sang nhà hàng xóm khác. Tất cả

những gì dịch vụ này thực sự cung

cấp là thư điện tử và một phương

thức để tải các phần mềm, và trên

thực tế nó chẳng hề dễ sử dụng hơn

những dịch vụ lớn hơn như

EarthLink hay AOL, những chương

trình được cài đặt sẵn trong các máy

tính Wintel.

Một thất bại tốn kém hơn là dự

án con cưng mà Ruby và Steve cùng

nhau thực hiện và tranh cãi mãi

không thôi, đó là dự án được gọi là

Power Mac “Cube” – được giới thiệu

vào năm 2000. Giống như thiết kế

của NeXTcube, nhưng với kích thước

https://thuviensach.vn

nhỏ bằng 1/8, G4 Cube của Apple là

một sản phẩm với thiết kế ấn tượng, mới mẻ tới mức cuối cùng nó cũng

được mang vào Bảo tàng Nghệ thuật

Hiện đại. Nhưng thật không may, nó

lại không được sử dụng trong các gia

đình hay văn phòng.

Steve yêu thích chiếc Cube. Thiết

bị có nhiều tính năng – dù chưa đủ

để được coi là một máy tính cho

người sử dụng thiết bị cấu hình

mạnh – nằm trong lớp vỏ trong mờ

với kích thước chỉ 17,78 cm x 17,78

cm. Các cáp nối gắn vào màn hình

phẳng siêu rộng đầu tiên của Apple

được đặt trên bàn. Màn hình 25 inch

của tôi đặt cạnh Cube trông nhỏ bé

https://thuviensach.vn

như bức tượng điêu khắc tí hon vậy.

Nhưng trong trường hợp này, Steve đã mắc phải lỗi tương tự như lỗi anh

đã gặp phải ở NeXT. Anh đã bỏ qua

một số đặc tính kỹ thuật cần phải có

trong thiết kế mà anh yêu thích. Tệ

hơn, Cube nham nhở những lỗi sản

xuất. Ở nhiều thiết bị, lớp vỏ bằng

nhựa bị nứt, một lỗi làm hỏng toàn

bộ thiết kế vốn được coi là một tuyệt

phẩm. Máy Cube của tôi không bị

vỡ, nhưng màn hình lại xuất hiện

nhiều vấn đề rất lạ về tính thẩm mỹ:

kiến và những loại côn trùng khác

không biết làm sao lại thích chui

vào bên trong qua phần đường viền

khung nhựa trong bao quanh màn

hình, và một khi đã chui vào, chúng

https://thuviensach.vn

không thể thoát ra. Qua thời gian, toàn màn hình bị xác côn trùng che

kín, nhưng hiệu ứng không được đẹp

như khi có con ruồi thời tiền sử bị

mắc kẹt trong nhựa thông và tạo

thành hổ phách. Tôi có đôi lần trêu

Steve về màn hình thân thiện với

côn trùng mà anh phát triển, nhưng

anh chẳng lần nào thấy chuyện đó

buồn cười hết. Anh đã sớm thu lại

những chiếc Cube, và sản phẩm này

không bao giờ đạt được doanh số mà

anh dự đoán.

STEVE ĐÃ XÂY DỰNG quanh mình

https://thuviensach.vn

một nhóm cộng sự chín chắn, có

kinh nghiệm, và có kỷ luật, một nhóm gồm những người có thể

tranh luận lại với anh một cách kịch

liệt. Và lần này, anh trao cho họ

thẩm quyền đáng kể – đơn giản là

Apple quá lớn để anh có thể tự mình

đưa ra mọi quyết định. Dần dần,

công ty được phát triển theo hướng

cho phép anh có được thông tin chi

tiết mà không cần phải quản lý vi

mô ở tất cả các lĩnh vực. Anh chủ yếu

quản lý thông qua nhóm nòng cốt

(mặc dù đôi khi anh cũng triệu tập

các cuộc họp với cả trăm nhân sự

hàng đầu công ty), và cuộc họp

nhóm quản trị sáng thứ Hai đã trở

thành cuộc họp chủ chốt của tuần.

https://thuviensach.vn

Nỗ lực giao phó công việc của anh đã phát huy hiệu quả tốt, với hầu hết

phần công việc. Ví dụ, xét về vấn đề

tài chính, “Tôi để anh ấy tham gia

họp bàn nếu tôi thấy cần,” Anderson

nhớ lại. Steve cố gắng bắt mạch cái

công ty đang phát triển ấy mà không

bóp nghẹt nó.

Anh cũng thích có bạn tâm tình

– người anh có thể trêu đùa vui vẻ

ngoài những trách nhiệm với công

ty. Trong những năm đầu khi mới

trở lại Apple, Mike Slade là người có

được vị trí đó. Như Slade tự thừa

nhận, anh không phải một gã có khả

năng sáng tạo thiên tài giống Lee

https://thuviensach.vn

Clow hay Woz. Nhưng anh có nhiều

kinh nghiệm thực tế, anh hiểu rõ tâm tư của Steve, lại cũng đủ dễ tính

và độc lập để tham gia những màn

đối đáp đầy sôi nổi với Steve mà

không phải e dè. Anh cũng nói rõ

rằng bản thân không muốn vị trí

quản lý nòng cốt ở Apple, chính điều

này đã khiến Slade có thể có được

mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với

Steve. Đôi khi họ dạo bộ cùng nhau

vào sáng sớm, Slade thậm chí còn đi

trượt pa-tanh cùng Steve và

Laurene.

Slade có mặt ở Cupertino vào các

ngày thứ Hai và thứ Ba, bay thẳng từ

Seattle tới. Không ai phải báo cáo

https://thuviensach.vn

công việc cho anh, và Steve đã nói

với cả nhóm rằng anh không có

quyền hạn đặc biệt nào. Nhưng khi

anh có mặt ở Apple, hầu như lúc nào

anh cũng ở bên cạnh Steve. Ngày

thứ Hai của họ bắt đầu bằng buổi

họp nhóm quản lý cấp cao. Sau đó

hai người thường đi ăn trong căng-

tin, rồi tới Phòng thí nghiệm Thiết

kế. Slade cố gắng tham gia những

cuộc thảo luận của họ. “Jony sẽ nói

những chuyện đại loại như: ‘Steve,

tôi không chắc ngôn ngữ thiết kế và

cách nó kết nối với cái này đã hợp lý

chưa. Anh nghĩ sao?’” Slade nói,

cười thành tiếng. “Và tôi nói, ‘Ừ,

ngầu đấy. Giờ tôi uống một lon Coke

được chưa?’ Họ sẽ hỏi tôi, ‘Anh nghĩ

https://thuviensach.vn

chúng tôi đã lựa chọn độ chắn sáng phù hợp chưa?’ và tất cả những gì

tôi có thể nghĩ tới là, ‘Tại sao mình

lại ở đây nhỉ?’” Tất nhiên, Slade biết

nhiều hơn những gì anh thừa nhận.

Nhưng khiếu hài hước và óc thực tế

của anh hấp dẫn Steve nhiều hơn.

Steve không cho phép bản thân

mình thoải mái khi ở cùng nhóm

nòng cốt theo cách mà anh thể hiện

với Slade. “Slade là người hay nói

đùa,” Ruby nói, Ruby cũng trở

thành bạn tốt của Slade trong những

năm sau này.

Hầu hết những ngày thứ Hai, sau

khi ghé qua nơi Ive làm việc, họ sẽ

https://thuviensach.vn

tới chỗ Avie và nhóm phát triển hệ

điều hành mới của Apple, hệ điều hành này cuối cùng được gọi là OS

X. Hệ điều hành hoàn toàn mới có

thể là bước đệm cho toàn bộ những

phát triển vượt bậc tiếp nối trong

thập niên tiếp theo, từ bộ các ứng

dụng iLife của Apple tới iOS – hệ

điều hành thu gọn mà về sau sẽ

truyền sức sống cho iPhone và iPad

– rồi tới ngành công nghiệp phần

mềm hoàn toàn mới, ra đời nhằm

sản xuất ra hàng triệu các ứng dụng

được viết cho các thiết bị này.

Trong khi những món đồ mới lạ

và máy tính của Steve thu hút nhiều

nhất sự chú ý của giới công nghệ, thì

https://thuviensach.vn

phần mềm khiến chúng hoạt động

lại cũng quan trọng không kém.

Steve luôn nói rằng lợi thế cạnh

tranh chủ yếu của Apple là công ty

đã tạo ra một sản phẩm toàn diện:

sự cộng sinh hoà hợp đến tinh tế

giữa phần cứng và phần mềm đã

cùng nhau định hình một trải

nghiệm vượt trội cho người dùng.

Trong thế giới máy tính cá nhân,

công nghệ phần cứng và phần mềm

đến từ các công ty khác nhau, các

công ty này thậm chí không phải lúc

nào cũng hòa hợp, có thể kể đến

IBM và những công ty sản xuất máy

tính bản sao, Microsoft, và Intel.

Nếu không có một hệ điều hành

https://thuviensach.vn

mới có thể lấn át Windows, sự trở lại

của Macintosh sẽ không bao giờ

được toàn vẹn. Hệ điều hành hiện có

dựa trên công nghệ đã được phát

triển cách đó 15 năm, từ thời phiên

bản Mac đầu tiên, và giao diện đồ

họa người dùng đã trở nên tương đối

lỗi thời.

Hồi còn ở NeXT, Avie đã phát

triển một phiên bản của Unix với

giao diện thân thiện hơn đối với

những người dùng không chuyên về

công nghệ, trong khi vẫn duy trì

được đặc tính chân thực của nó – là

một môi trường tin học tầm cỡ quốc

tế. Ở đó, mục tiêu cũng là tạo ra một

sản phẩm toàn diện, vì thế anh thiết

https://thuviensach.vn

kế để nó có thể tương thích với

NeXTcube. Nhưng khi công ty bị

buộc phải tập trung riêng về phần

mềm, Avie và nhóm của mình biết

rằng cách duy nhất họ có thể bán hệ

điều hành NeXT OS là khiến nó trở

nên hấp dẫn hơn với người dùng

những máy tính được sản xuất bởi

những công ty khác như Sun, IBM,

hoặc Sony, và có lẽ hấp dẫn cả với

những người sử dụng máy tính cá

nhân tiêu chuẩn. Đó là lý do tại sao

họ tạo nên những phiên bản thí

nghiệm trên máy tính của Sun – sử

dụng bộ vi xử lý SPARC, trên những

máy tính cá nhân và những máy

tính phục vụ công việc khác – sử

dụng bộ vi xử lý Pentium tốt nhất

https://thuviensach.vn

của Intel, và thậm chí trên cả những con chip PowerPC hiện là trái tim

của những thiết bị Macintosh mới

nhất. Kinh nghiệm tích hợp hệ điều

hành NeXT OS vào các thiết bị khác

đã giúp mang lại cho Apple hai

thành quả. Trước hết là, Tevanian và

nhóm của mình tới Cupertino làm

việc với kho mã nguồn và kiến thức

để hỗ trợ Apple bất kể bộ vi xử lý nào

sẽ là đầu não trong những máy tính

Macintosh tương lai. Apple cũng

từng đổi bộ vi xử lý Macintosh một

lần, và Steve muốn thực hiện điều

đó một lần nữa nếu điều đó có ý

nghĩa. Bởi lẽ những lập trình viên cũ

của NeXT đã học được đặc tính công

https://thuviensach.vn

nghệ của một vài nền tảng điện toán, nhờ đó họ có thể giúp anh đưa ra

quyết định khách quan hơn rất

nhiều khi đến thời điểm cần phải

thay đổi hệ điều hành một lần nữa.

Bất kể công nghệ có thế nào, họ

cũng sẽ giúp thúc đẩy dạng kiến trúc

máy tính tận dụng được tối đa chức

năng của hệ điều hành – nói cách

khác, là dạng kiến trúc sẽ giúp họ

xây dựng nên thiết bị công nghệ

toàn diện tốt nhất có thể. Đây là

quân bài chủ lực bí mật của Steve, là

quân bài anh sẽ sử dụng hiệu quả

nhiều năm sau.

Điểm thứ hai, và tại thời điểm đó,

https://thuviensach.vn

cũng là điểm quan trọng hơn, những

nỗ lực vượt khó ở NeXT đã giúp nhóm của Tevanian trở thành nhóm

hàng đầu. Nhiệm vụ đầu tiên họ đối

mặt là biến hệ điều hành NeXT

thành một hệ điều hành vừa mạnh

vừa hiện đại và phải có giao diện

giống với hệ điều hành gốc của Apple

để người sử dụng máy tính Mac ít

gặp phải khó khăn nhất có thể khi

chuyển sang hệ điều hành mới. Một

ưu tiên khác là bảo tồn khả năng

tương thích với những ứng dụng

phần mềm đang chạy trên các hệ

điều hành cũ như Mac 9, hoặc ít

nhất có thể chạy mượt được trong

thời gian ngắn. Cuối cùng, họ phải

xây dựng các công cụ cho những nhà

https://thuviensach.vn

phát triển phần mềm để có thể thích ứng những ứng dụng cũ với hệ điều

hành OS X, hoặc thậm chí viết lại tất

cả chúng để tận dụng tối đa khả năng

của hệ điều hành mới.

Khó khăn thách thức khi phát

triển bất kỳ hệ điều hành mới nào

cũng đều nhiều và đa dạng, và mặc

dù hệ điều hành OS X về cơ bản là

một phiên bản sửa đổi của một hệ

điều hành đáng tin cậy hiện hành,

thì quá trình “Apple hóa” nó vẫn là

một khối công việc quá lớn lao.

Steve hiểu được điều này, và anh

không đặt ra những mốc thời gian

hoàn thành công việc phi lý cho các

https://thuviensach.vn

lập trình viên của mình. Thay vào

đó, anh giám sát họ với thái độ trộn lẫn giữa kiên nhẫn và nôn nóng,

điều đó khiến anh trở nên vừa mạnh

mẽ lại vừa rất biết tôn trọng. Kết quả

cuối cùng là một hệ điều hành hòa

trộn những điểm tốt nhất trong hiểu

biết trực giác của Steve về nhu cầu

của những người bình thường với

những đơn vị mã hóa chuyên sâu,

thiết thực và linh hoạt được viết bởi

những lập trình viên giỏi nhất thế

giới. Nó giữ lại nét đặc trưng quyến

rũ của màn hình khiến khách hàng

của Apple chung thủy với sản phẩm

của công ty ngay cả trong những giai

đoạn khó khăn.

https://thuviensach.vn

Steve đặc biệt bị ám ảnh bởi giao

diện đồ họa người dùng của hệ điều hành. Trong những cuộc họp buổi

chiều về hệ điều hành OS X mà

Slade tham dự cùng Steve, mọi báo

cáo trực tiếp của Avie đều được thực

hiện trong phòng họp kín, nhằm

trình bày những bước phát triển mới

nhất về bất kỳ khía cạnh nào của hệ

điều hành OS X mà nhóm của anh

đang xử lý. “Chúng tôi xem xét hệ

điều hành OS X vô cùng kỹ lưỡng,”

Slade nhớ lại, “kiểm tra từng pixel

một, từng đặc điểm một, từng chi

tiết trên màn hình một. Hiệu ứng sẽ

trông như thế này ư? Các biểu tượng

trên thanh dock nên để to cỡ nào?

Kiểu gõ nào? Tại sao mặt giao diện

https://thuviensach.vn

lại trông như thế này? Mỗi tuần, kế

hoạch làm việc là để Steve phê duyệt

giao diện của từng hạng mục.

“Không có hạng mục nào trong

hệ điều hành mà anh ấy không trực

tiếp phê duyệt,” Slade tiếp tục. “Điều

này trái ngược hoàn toàn với cách

làm việc ở Microsoft, nơi người ta

dựa vào tài liệu kỹ thuật dày 500

trang [tài liệu trình bày chi tiết mọi

đặc điểm được tạo ra bởi những kỹ

sư viết phần mềm]. Chúng tôi cũng

có những tài liệu kỹ thuật đó, nhưng

Steve không bao giờ ngó ngàng tới

chúng. Anh ấy chỉ kiểm tra sản

phẩm thực mà thôi.”https://thuviensach.vn

Khi Steve nhận thấy có đặc điểm nào đó anh không thích, anh sẽ yêu

cầu Bas Ording, chuyên viên thiết kế

giao diện người dùng, làm mô hình

giả định theo cách anh muốn. “Bas

giống như một phù thủy vậy,” Slade

nhận xét. “Anh ấy chỉ cần 90 giây,

rồi nhấn một phím, và thế là trên

màn hình sẽ hiện ra một hình ảnh

đúng như yêu cầu của Steve. Gã đó

quả là thần thánh. Steve chỉ cười to.

‘Quá trình Bas hóa đang được thực

hiện!’ anh ấy sẽ nói như vậy.”

Điều khiến cho việc phát triển hệ

điều hành OS X trở nên khó khăn

hơn đó là phải đảm bảo rằng hệ điều

https://thuviensach.vn

hành mới không lập tức làm cho

những ứng dụng cũ của người sử

dụng trở nên vô dụng. Đặc điểm

tương thích dạng trì hoãn này là một

trong những khó khăn bậc nhất mà

một công ty máy tính phải đối mặt –

đây cũng là vấn đề thực sự đối với

Apple trong giai đoạn những năm

1980, khi khách hàng sử dụng Apple

II nhận ra rằng phần mềm của họ

không hoạt động tốt trên Apple III.

Steve tin tưởng rằng khách hàng

của Apple sẽ thích ứng dễ dàng hơn

so với dự đoán thông thường, bởi lẽ

họ nhiệt thành với những chiếc Mac

của mình hơn rất nhiều so với khách

hàng của Microsoft với những chiếc

https://thuviensach.vn

máy tính của họ. Anh tin tưởng rằng

họ khá sẵn lòng thực hiện bước chuyển to lớn sang hệ điều hành

mới, ngay cả khi hệ điều hành đó

cuối cùng sẽ buộc họ phải mua mới

toàn bộ phần cứng và phần mềm. Và

anh đã đúng. Trong suốt thập niên

sau đó, với yêu cầu giữ cho hệ điều

hành tính gọn và hiện đại, Apple dần

ngưng hỗ trợ nhiều tính năng được

kế thừa từ những thế hệ phần cứng

và phần mềm cũ mà một bộ phận

nhỏ khách hàng yêu thích. Tuy thế,

hầu hết khách hàng sử dụng Mac

đều nhận thấy rằng những thứ phải

đánh đổi để có được một nền tảng

máy tính cải tiến không ngừng là

hoàn toàn xứng đáng.

https://thuviensach.vn

Tuy thế, Steve và Avie đã làm

mọi điều có thể để giai đoạn chuyển

đổi sang hệ điều hành OS X gây ra ít

tổn hại nhất cho khách hàng. Một

trong những cách mà họ khai thác là

phương pháp phân phối mới khi cập

nhật phần mềm. Với ngày càng

nhiều máy tính kết nối mạng

Internet, Apple có thể thường xuyên

cập nhật phần mềm người dùng

bằng cách cung cấp các cải tiến, điều

chỉnh và sửa chữa trực tiếp qua

mạng Internet. Điều này được áp

dụng không chỉ với phần mềm hệ

điều hành mà còn cho tất những

ứng dụng khác và có ý nghĩa không

chỉ cho người dùng, mà cả cho các

https://thuviensach.vn

kỹ sư phần mềm, những người thực sự thích cải tiến sản phẩm của họ

sau khi chúng đã được hoàn thành.

Avie và nhóm của anh là nhóm

những nhà phát triển hệ điều hành

đại trà đầu tiên có thể tận dụng toàn

bộ lợi thế của khả năng này, và

phương pháp của họ sẽ làm thay đổi

kỳ vọng của hàng trăm triệu người,

từ những giám đốc IT trong doanh

nghiệp đến những người sử dụng

điện thoại thông minh, những người

luôn muốn ứng dụng trò chơi yêu

thích được cập nhật phiên bản mới

nhất.

Thực vậy, khi Apple lần đầu ra

https://thuviensach.vn

mắt hệ điều hành OS X vào tháng 9

năm 2000, công ty gọi nó là bản

“thử nghiệm rộng rãi”, ám chỉ rằng

đây là phiên bản vẫn đang được cải

tiến tiếp. Giá của nó là 29,95 đô-la –

bằng khoảng 1/5 mức giá điển hình

cho một lần nâng cấp lớn hệ điều

hành. Đây là một cách marketing

sắc sảo, bởi lẽ nó ám chỉ rằng những

người thích ứng sớm sẽ cùng hệ điều

hành OS X trải qua nhiều thay đổi,

và một số lỗi cần được sửa đổi cùng

với một vài sự cố nhỏ về kỹ thuật có

thể xảy ra. Nó cũng giúp Apple có

được một giai đoạn thử nghiệm,

trong thời gian đó, công ty sẽ tìm ra

cách quản lý các đợt nâng cấp phần

mềm trực tuyến đó. Và trong giai

https://thuviensach.vn

đoạn này, nhóm của Avie đã sử dụng Internet để cung cấp nhiều phiên

bản cập nhật giúp cải thiện hoạt

động của phần mềm. Cách bảo trì và

sửa lỗi phần mềm này sẽ nhanh

chóng trở thành công thức của

ngành công nghiệp máy tính. Nó

cũng làm biến đổi kỳ vọng của khách

hàng: họ không còn muốn phải chờ

đợi hàng tháng để các nhà cung cấp

phần mềm sửa lỗi giúp họ nữa.

Với khoảng thời gian có được

nhờ thành công của iMac, cùng với

lõi UNIX mà từ đó họ xây dựng lên

hệ thống của mình, và các chuyên

gia mã hóa của mình, Avie cùng các

https://thuviensach.vn

lập trình viên đã có thể nhắm tới

những mục tiêu cao nhất. Vì thế khi hệ điều hành OS X sẵn sàng ra mắt,

nó có thể khiến máy tính Mac làm

được những việc mà không một máy

tính cá nhân nào trước đó có khả

năng thực hiện. Người sử dụng thích

thú với những cải tiến rõ rệt, như

video vẫn tiếp tục chạy trong khi bạn

dùng chuột để di chuyển một cửa sổ

quanh màn hình. Và hệ điều hành

OS X thực sự đáng chiêm ngưỡng,

tạo nên màn hình ba chiều, trong đó

các cửa sổ đang thao tác có lớp bóng

mờ trên các lớp chương trình nằm

phía sau. Hệ điều hành vẫn chạy hầu

hết những chương trình cũ của Mac,

đặc biệt khi những người sản xuất ra

https://thuviensach.vn

chúng chỉ đưa ra một số sửa đổi tương đối nhỏ, và những sửa đổi này

có thể được tải về và cài đặt dễ dàng.

Và dưới tất cả những chương trình

đó là Unix, hệ điều hành cốt lõi mà

những người đam mê công nghệ

thích mày mò tìm hiểu.

Khi đó, với hệ điều hành OS X,

Apple cuối cùng cũng có được nền

tảng điện toán công nghiệp mạnh

mẽ thực sự. Mac có ít lỗi hơn máy

tính của Wintel. Một chương trình

hoạt động thất thường không làm

hỏng cả một hệ thống. Các máy tính

hầu như miễn dịch với các virus

phần mềm. Và hệ thống sắp xếp dữ

https://thuviensach.vn

liệu cơ bản của nó dễ dàng định vị và

mang đến cho người dùng ba cách khác nhau để xem và xác định vị trí

các tệp tin theo định dạng kiểu danh

sách. Về bản chất, hệ điều hành OS

X là nền tảng phần mềm tân tiến

nhất cho những sản phẩm Steve

muốn tạo ra trong những năm trước

mắt.

NHƯ RUBY ĐÃ NÓI, mục tiêu là

cứu lấy Apple. Đầu năm 2000, có vẻ

như xét theo bất kỳ tiêu chí đánh giá

nào, Steve và nhóm của anh cũng đã

hoàn thành mục tiêu. Họ đã xây

dựng lại và làm hồi sinh công ty máy

https://thuviensach.vn

tính này. Họ bắt đầu mang lại cho

người dùng nền tảng phần mềm

hiện đại và vững chắc. Nhuệ khí cao

ngút trời, và ý thức về mục tiêu đã

được khôi phục. Quan trọng nhất,

Steve rõ ràng đã thay đổi theo chiều

hướng tốt hơn trong vai trò một

người lãnh đạo và một nhà quản lý.

Trong khoảng thời gian ba năm rưỡi

sau khi quay trở lại Apple, anh nhận

ra rằng, lựa chọn cách tiếp cận dần

dần từng bước như thế này khi phát

triển máy tính giúp mang lại trạng

thái cân bằng cho phép xây dựng

một doanh nghiệp có thể phát triển

mạnh về sau.

Hoặc chỉ có vẻ là như thế. Tháng

https://thuviensach.vn

9 năm 2000, Apple công bố bản báo

cáo doanh thu thê thảm. Dù có sản phẩm và công nghệ mới, doanh thu

của công ty tiếp tục tụt dốc. Giá trị cổ

phiếu giảm mạnh, từ mức 63 đô la

vào đầu tháng 9 xuống còn 15 đô la

ở thời điểm cuối năm. Doanh số

còm cõi của dòng sản phẩm Cube là

nỗi thất vọng hiển hiện rõ ràng nhất,

còn thực tế doanh số bán hàng ậm

ạch ở tất cả các sản phẩm. Tình hình

bắt đầu trông có vẻ như Steve đã đẩy

ngành công nghệ máy tính cá nhân

đi xa hết sức có thể rồi. Anh đã

chỉnh đốn lại con thuyền, vá những

lỗ thủng Amelio để lại và lãnh đạo

nhân viên chèo lái theo định hướng

đúng đắn. Apple đã có khả năng

https://thuviensach.vn

sinh lãi một lần nữa. Nhưng để hoàn tất cú lội ngược dòng của Apple, anh

sẽ lại phải tạo ra một sản phẩm mới,

loại sản phẩm sẽ phá vỡ sự cân bằng

của ngành công nghiệp này và tạo

nên những cơ hội kinh doanh mới.

Nhưng giờ đây, cuối năm tài chính

2000, doanh số quý của Apple vẫn

thấp hơn thời điểm anh trở lại công

ty. Và hầu hết lợi tức mà cổ đông có

được từ khi anh trở lại đã bốc hơi.

Như tiêu đề một bài báo của tôi trên

tờ Fortune đã nói, anh là vị hoàng

tử xám xịt của vương quốc đang teo

nhỏ. Cần phải thay đổi điều gì đó.

https://thuviensach.vn

Chương 10

TIN VÀO BẢN NĂNG

Bill Gates chính là người đầu tiên

vạch ra tương lai cho Apple. Anh

đã làm điều đó vào ngày 5 tháng

1 năm 2000, tại Triển lãm Sản phẩm

Điện tử Tiêu dùng (CES) ở Las

Vegas, Nevada. Đương nhiên, ý định

của anh là lập chiến lược cho

Microsoft chứ không phải Apple.

Nhưng chuyện lại không diễn ra như

thế.

https://thuviensach.vn

Ngày đó, CES là một triển lãm

thương mại táo bạo. Trong nhiều năm, nó là điểm hẹn cho các nhà

chế tạo, từ loa trên ô tô tới hệ thống

âm thanh nổi cho vô tuyến, từ

những trò chơi bóng đá điện tử kêu

bíp bíp khi bạn nhấn nút tới các

camera dành cho các hệ thống an

ninh gia đình. Sự xuất hiện của các

công ty máy tính đã biến đổi sự kiện

này, và chỉ trong vài năm, nó đã trở

thành hội chợ triển lãm công nghệ

điện tử lớn nhất, thu hút hơn

150.000 người xem, tháng Giêng

nào cũng làm tê liệt Thành phố Tội

lỗi Las Vegas cả tuần trời. Apple

không tham dự CES. Steve thích

công bố các sản phẩm của mình

https://thuviensach.vn

trong môi trường anh kiểm soát.

Microsoft không chi phối CES,

nhưng chắc chắn nó lấn át tất cả các

thành viên khác. Chủ tịch công ty,

Gates, người đã nhường chức vụ

CEO của mình cho Steve Ballmer

năm 2000, đọc bài diễn văn chính

trong tám năm liên tiếp. Gates là

lựa chọn đương nhiên cho vị trí diễn

giả-người nổi tiếng của triển lãm, và

anh đã tận dụng bục phát biểu đó để

làm nổi bật vị thế của mình. Năm

2000, Microsoft thực sự là ngành

công nghiệp máy tính. Khoảng 90%

máy tính cá nhân của thế giới chạy

bằng hệ điều hành Windows. Phần

https://thuviensach.vn

mềm của nó quản lý không chỉ các

máy tính cá nhân để bàn và máy tính xách tay, mà cả các máy chủ lưu

trữ, tổ chức dữ liệu của những tập

đoàn lớn nhất thế giới, và các máy

chủ hỗ trợ công nghệ thông tin cho

phần lớn các thủ tục hành chính của

chính phủ. Bên trong các máy ATM

và quầy thu ngân, các quầy làm thủ

tục sân bay, và trên boong các tàu

sân bay, phần mềm của Microsoft

tạo nên bản hòa âm rầm rộ nhất

trong giới công nghệ. Nếu thế giới

hàng điện tử tiêu dùng sắp bị quăng

vào hỗn loạn, thì còn ai xứng đáng

được lắng nghe hơn nhà lãnh đạo

của chính ngành công nghiệp đã gây

ra sự nhiễu loạn đó? https://thuviensach.vn

Tối hôm ấy, Gates nói chuyện

trước một đám đông hơn 300 người

tại Nhà hát Las Vegas Hilton. Ở đó,

anh tiết lộ cách Microsoft sẽ “mở ra

kỷ nguyên ‘điện tử tiêu dùng +’”.

Các máy tính cá nhân chạy trên hệ

điều hành Windows sẽ trở thành

then chốt của “các trung tâm

phương tiện truyền thông tại nhà”,

các trung tâm này sẽ sử dụng mạng

Internet và tương tác với các thiết bị

tiêu dùng, thậm chí cả các thiết bị

gia đình, tất cả đều chứa đầy phần

mềm của Microsoft. Anh giải thích,

đây sẽ là một mối lợi lớn cho người

tiêu dùng, bởi giờ đây họ sẽ có được

“lối tiếp cận thuận tiện, mang tính

https://thuviensach.vn

cá nhân với những bản nhạc yêu thích, tin tức, phương tiện giải trí,

các bức ảnh gia đình và thư điện tử

qua một loạt các đồ điện tử tiêu

dùng, bao gồm ti vi, điện thoại, dàn

âm thanh nổi trong nhà, ô tô, và

máy tính cá nhân bỏ túi.”

Bài phát biểu là một sự dự đoán,

một lời cảnh báo và một kế hoạch

chi tiết. Gates ấn định nền cảnh một

ngôi nhà sẽ trông như thế nào sau

khi một loạt các xu hướng được trộn

lẫn với nhau. Khả năng kết nối giữa

các thiết bị, khả năng tiếp cận các

nội dung số và lập trình thông qua

Internet, các trò chơi điện tử tương

https://thuviensach.vn

tác tại nhà, các thiết bị với màn hình

tự động điều chỉnh và phần mềm thông minh thay thế cho các thiết bị

điện tử đơn thuần với các nút bấm.

Điều Gates đang nói với các nhà sản

xuất hàng điện tử tiêu dùng là, đây

là điều chúng tôi sẽ làm với thế giới

của các bạn. Chuyện đó sẽ xảy ra, dù

các bạn có thích hay không, bởi đây

chính là điều kỹ thuật số mang lại

cho nền công nghiệp. Thế nên hãy

tham gia cùng chúng tôi, hỡi những

con người cũ kỹ đang loay hoay với

những lò vi sóng và dàn âm thanh

cho ô tô, ti vi và tai nghe. Đây là

cách các bạn hòa nhập với tương lai

của chính mình, và tương lai đó,

thuộc về chúng tôi! https://thuviensach.vn

Vào thời điểm ấy, Microsoft hệt như một gã thống trị đương nhiên

của đế chế máy tính. Công ty thâm

nhập và kiểm soát mọi khía cạnh

công nghệ số của thế giới, và thực

hiện triệt để đến mức, dường như

những người tham gia CES cảm

thấy, nếu Microsoft muốn tương lai

ra sao, đương nhiên nó sẽ là như

thế. Hàm ý rõ ràng mà Gates không

nói ra là, Microsoft sẽ có được mối

lợi khổng lồ khi thiết lập các yêu cầu

kỹ thuật mà tất cả các nhà sản xuất

phần cứng đều phải tuân theo, điều

này giúp đảm bảo vị thế thống trị

của công ty trong thế giới mới xa

hoa lộng lẫy phía trước.

https://thuviensach.vn

Thống trị thị trường các thiết bị

điện tử tiêu dùng mới có thể đã giải

quyết được vấn đề lớn nhất của

Gates: Microsoft không còn phát

triển ở tốc độ chóng mặt 25% mà các

nhà đầu tư muốn được thấy ở một

công ty công nghệ nữa. Hãy nhớ

rằng khi Bill và Steve gia nhập

ngành, công nghệ điện toán vẫn

thuộc về IBM và DEC, với những cỗ

máy kềnh càng, đắt đỏ bán trên một

thị trường có khoảng vài trăm

doanh nghiệp, chính phủ và các

trường đại học. Khi định luật Moore

kéo giá giảm xuống, các nhà sản

xuất máy tính cá nhân bán các thiết

bị sản xuất hàng loạt của mình cho

https://thuviensach.vn

hằng hà sa số những doanh nghiệp khác, lớn có nhỏ có, giờ đây đã đủ

khả năng đầu tư công nghệ máy tính

mạnh mẽ có thể khiến chúng hoạt

động hiệu quả hơn. Nhưng về mặt

con số mà nói, đối tượng tiềm năng

nhất gần như vẫn được khai thác.

Một khi bạn có thể cung cấp công

nghệ máy tính trực tiếp cho người

tiêu dùng, và đưa được công nghệ

máy tính vào những sản phẩm sẽ trở

thành một phần cuộc sống hàng

ngày của họ, số lượng bán ra sẽ thay

đổi. Hãy xem xét điều này: Theo các

nhà nghiên cứu ở Gartner

Group(14), 335 triệu máy tính – gồm máy chủ, máy tính cá nhân đ

https://thuviensach.vn

ể bàn,

và máy tính xách tay – đã được bán ra trên toàn thế giới trong năm

2011. Khoảng 1,8 tỉ điện thoại di

động được bán trong cùng năm đó.

Và con số đó còn chưa tính đến

những thiết bị có nền tảng công

nghệ máy tính hay có thể nối mạng

khác như bảng điều khiển trò chơi

điện tử, thiết bị nghe nhạc, đài, bộ

ổn nhiệt, hệ thống điều hướng của ô

tô, và bất cứ thứ gì khác có thể trở

nên thông minh hơn nhờ sức mạnh

của công nghệ máy tính có kết nối.

Gates, có lẽ là nhà chiến lược

kinh doanh sắc sảo nhất thế giới, đã

nhận thấy tương lai này đang tới

https://thuviensach.vn

gần. Và anh kỳ vọng rằng thị phần

Microsoft giành được ở thế giới sẽ

này tương đương với thị phần nó đã

có ở thế giới máy tính. Rốt cuộc thì,

còn ai khác có thể đặt ra các tiêu

chuẩn cho tương tác số giữa các thiết

bị? Đây vốn là cuộc chơi của Gates:

hình dung ra và hiện thực hóa tương

lai. Phạm vi những mối quan tâm và

tham vọng của anh lấn lướt hơn hẳn

tham vọng của Steve. Anh muốn

phần mềm của Microsoft có mặt

trong hàng tỉ thiết bị; Steve chỉ

muốn một thứ giúp anh bán được

thêm vài nghìn chiếc Mac mỗi

tháng. Gates là người duy nhất có

thể suy nghĩ một cách hợp lý về

chuyện thống trị cái kỉ nguyên được

https://thuviensach.vn

anh đặt cho cái tên kỳ cục nhưng rõ ràng là chắn chắn sẽ tới, kỷ nguyên

“điện tử tiêu dùng +”. Anh có quyền

lực và rất, rất thông minh: mặc dù

có lối nói năng dài dòng rối rắm,

nhưng anh đã mô tả một cách tuyệt

vời thế giới của công nghệ máy tính

khoảng 15 năm sau, như hiện nay

chúng ta đang có. Tất cả những gì

anh và Steve Ballmer phải làm là

thực thi chiến lược đó. Nếu có thể,

họ sẽ lèo lái công ty qua giai đoạn

chuyển đổi, tiến tới tương lai đó, và

nhờ đó, đưa Microsoft trở lại với tốc

độ tăng trưởng mà các nhà đầu tư kỳ

vọng.

https://thuviensach.vn

Lúc đó không ai biết điều này,

nhưng bài phát biểu ấy của Gates vào buổi sáng tháng Một tại Las

Vegas đã đánh dấu đỉnh cao nhất

cho thời kỳ bá chủ của Microsoft.

Ngày 31 tháng 12 năm 1999, công ty

trị giá 619,3 tỉ đô la, với giá cổ phiếu

là 58,38 đô la. Nó sẽ không bao giờ

có giá cao hơn như thế nữa.

Thay vào đó, một công ty vẫn

đang vật lộn để tồn tại bên rìa ngành

công nghiệp máy tính sẽ hiện thực

hóa tầm nhìn của Gates. Nó sẽ làm

điều đó bằng cách hành động mau

lẹ, dựa vào bản năng của mình mà

lần theo những nơi công nghệ dẫn

tới, và bằng chủ nghĩa cơ hội. Trong

https://thuviensach.vn

vòng vài năm tiếp theo, Steve Jobs

lèo lái Apple theo một nhịp điệu kinh doanh hoàn toàn mới.

Ngày đó không ai có thể đoán

được, nhưng tương lai thuộc về

Apple, chứ không phải Microsoft.

KHI THÔNG TIN về bài diễn thuyết

đầy tham vọng của Bill lan tới

Cupertino, Avie Tevanian và Jon

Rubinstein đã thuyết phục Steve

triệu tập một cuộc họp lãnh đạo

khẩn cấp ngoài công ty tại khách sạn

Garden Court ở trung tâm Palo Alto

để suy nghĩ lại hướng đi hiện tại của

https://thuviensach.vn

Apple. “Bill Gates đã nói về điều mà

sau này chúng tôi đặt tên là chiến lược ‘trung tâm số’ của chúng tôi,”

Mike Slade nhớ lại. “Thế nên tôi

mượn lời bài nói chuyện của anh ta

và trình bày nó với Steve trong cuộc

họp ngoài công ty. Tôi nói, ‘Chẳng

phải chúng ta nên làm việc đó sao?

Không thể để cho Microsoft làm

được. Họ sẽ chỉ làm rối tung lên

thôi!’”

Người của Apple chưa bao giờ

đánh giá cao khả năng sáng tạo của

nhân viên Microsoft trong bất cứ

thứ gì, đối với họ tất cả đều là những

công nghệ vụng về, khó hiểu và

không tới nơi tới chốn cho người

https://thuviensach.vn

tiêu dùng. Hiềm khích này bắt đầu

từ nhiều tập kỷ trước. Mặc dù

Microsoft Word, Excel và

PowerPoint đã đem lại thành công

ban đầu cho Mac, nhưng tội lỗi

không thể tha thứ của Microsoft,

theo quan điểm của Cupertino, là đã

sao chép Windows. Steve đã tỏ ra

thiết thực khi đề nghị từ bỏ cuộc

kiện tụng kéo dài chống lại

Microsoft để chốt lại thỏa thuận với

Gates khi anh trở lại Apple năm

1997. Nhưng người của Apple vẫn coi

Windows là sản phẩm ăn cắp dựa

trên những ý tưởng của Apple,

không hơn không kém. Thậm chí

còn tệ hơn, họ coi nó là một vụ ăn

cắp bẩn thỉu, và vụ đó đã bị áp đặt

https://thuviensach.vn

lên thế cả thế giới bằng một kiểu ức hiếp mà Apple vừa khinh miệt vừa

thèm muốn.

Nhóm của Steve chân thành tin

rằng một thế giới được định hình với

tầm nhìn “tiêu dùng điện tử +” của

Microsoft cũng sẽ xấu xí như chính

cái tên tồi tệ của nó. Năm 2000, nếu

có ai cần bằng chứng về việc

Microsoft có thể vụng về đến thế nào

khi cố gắng trở nên thân thiện với

người tiêu dùng, chứ không phải với

những khách hàng doanh nghiệp

mà nó vẫn luôn chăm sóc, tất cả

những gì họ cần làm là mở chương

trình Word, Excel hoặc PowerPoint

https://thuviensach.vn

trên một máy tính cá nhân. Ở đó, họ

sẽ được chào đón bởi một hình ảnh động của một “người giữ cửa” kỹ

thuật số gọi là “Clippit”. Một chiếc

ghim giấy biết nói được nhân hình

hóa với mục đích đóng vai trò trung

tâm hỗ trợ thông tin cho người sử

dụng bộ ứng dụng hiệu quả Office.

Trong suy nghĩ của người dùng,

Clippit là một vật ghê tởm trịch

thượng, vô dụng mà việc bỏ nó khỏi

màn hình PC thì khó đến phát nản.

Tạp chí Time về sau gọi nó là một

trong 50 phát minh tệ nhất trên đời,

cùng với Chất độc da cam, sản phẩm

cho vay cầm cố dưới chuẩn, mẫu xe

Ford Pinto.

https://thuviensach.vn

Nhóm ở Apple không thể chịu

đựng nổi ý tưởng để cho những

người sáng tạo ra Clippit thiết lập

nên giao diện của bất cứ thế giới máy

tính tiêu dùng, thông tin liên lạc và

phương tiện truyền thông kỹ thuật

số mới đang trỗi dậy nào. Họ muốn

các đồ tiêu dùng công nghệ số phải

đạt được những tiêu chuẩn cao nhất

về độ thanh lịch, vẻ đẹp và sự đơn

giản. Apple vẫn luôn thể hiện sự

nhạy bén về phong cách và kiểu

dáng mà không một ai trong ngành

kinh doanh công nghệ máy tính

sánh bằng. Tất cả những gì bạn phải

làm là so sánh một chiếc iMac với

một chiếc PC bình thường.

https://thuviensach.vn

Gates vẫn luôn biết rằng anh

không bao giờ có thể hy vọng tiến gần được tới độ nhạy cảm thẩm mỹ

của Steve. “Anh ấy luôn kỳ vọng vào

những thứ xuất sắc nhất trong công

việc của chính mình và trong những

sản phẩm mà chúng sẽ tạo ra”, anh

nói. “Steve có tư duy thiết kế. Khi tôi

tới một phòng khách sạn, tôi không

nói: ‘Ồ, cái bàn đầu giường này được

thiết kế tệ quá, nhìn xem này, đáng

ra cái này phải đẹp hơn rất nhiều.’

Khi nhìn vào một cái xe, tôi không

nói: ‘Nếu tôi mà thiết kế cái xe này,

tôi sẽ cho làm thế này và thế này.’

Những người như Jony Ive và Steve

Jobs luôn tập trung vào chi tiết như

vậy. Anh biết đấy, còn tôi nhìn vào

https://thuviensach.vn

dòng mã và nói: ‘Được, cái này được thiết kế tốt đấy,’ nhưng đó chỉ là một

cách hiểu thế giới khác mà thôi. Cái

cảm giác tự nhiên nhất, bẩm sinh

nhất của anh ấy là bản năng đẳng

cấp thế giới về việc liệu vật này hay

vật kia có đáp ứng được một số tiêu

chuẩn nhất định không. Anh ấy có

những tiêu chuẩn cực cao về việc cái

gì là rác rưởi, và cái không.” Theo

những tiêu chuẩn này, nhóm lãnh

đạo của Steve đã đúng: Microsoft và

Apple có những khái niệm hoàn

toàn khác biệt về những mẫu thiết

kế có thể chấp nhận được, chưa kể

tiêu chuẩn thế nào là tuyệt vời. Nếu

những ứng dụng và thiết bị này sẽ

https://thuviensach.vn

phổ biến như Gates tuyên bố, thì đây là cơ hội hiếm có để thiết lập

một tiêu chuẩn mới về tính thẩm mỹ

trong chức năng và phong cách một

người bình thường làm việc với công

nghệ số.

Apple vốn đã thử nhúng chân

vào thị trường đang nổi này với một

ứng dụng được thiết kế tốt nhưng lại

là một lựa chọn sai lầm gọi là

iMovie. Nó được giới thiệu chính

xác vào thời điểm các máy quay

hình kỹ thuật số vừa túi tiền từ các

nhà sản xuất của Nhật như Sony,

JVC và Panasonic bắt đầu tấn công

thị trường. Steve đã nghĩ rằng một

https://thuviensach.vn

ứng dụng chỉnh sửa phim đơn giản

và thanh nhã chính là điều những người mua các loại máy quay đó cần

đến. iMovie là một phần mềm tinh

tế, đơn giản hóa triệt để quá trình

chỉnh sửa mệt mỏi đoạn phim ngắn

nghiệp dư ngớ ngẩn thành những bộ

phim hấp dẫn, với giá trị gần như đạt

chất lượng chuyên nghiệp. Nhưng

nếu iMovie chứng tỏ rằng Apple có

thể tạo ra phần mềm tiêu dùng sành

điệu, nó cũng chứng tỏ rằng thị

trường tiêu thụ có thể khó đoán đến

tinh quái. iMovie là giải pháp thanh

lịch cho một vấn đề mà người tiêu

dùng chưa khao khát giải quyết.

Tháng 10 năm 1999, Steve giới

https://thuviensach.vn

thiệu iMovie như một phần của

chương trình giới thiệu một thế hệ

mới, đã nâng cấp của iMac. Nhưng

doanh số rất ì ạch. Steve trách mình

vì đã không giải thích đủ rõ. Vì thế,

trong một cuộc họp nhóm lãnh đạo

tháng 12 năm 1999, Steve đưa

nguyên mẫu đầu tiên của chiếc máy

quay xách tay cho sáu vị lãnh đạo

hàng đầu của mình, yêu cầu từng

người quay và chỉnh sửa đoạn phim

bốn phút tự làm của mình, các tác

phẩm hoàn chỉnh sẽ được chiếu

trong một tuần nữa. Anh sẽ chọn ra

đoạn phim tốt nhất để chiếu trong

phần trình bày của mình tại sự kiện

MacWorld vào tháng 1 năm 2000,

cố gắng minh họa cho việc iMovie là

https://thuviensach.vn

công cụ mà bất kỳ ai cũng có thể

thành thạo trong vòng một tuần.

“Fred [Anderson], Ruby [Jon

Rubinstein], Avie [Tevanian], Tim

[Cook], Sina [Tamaddon], Steve, và

tôi đều làm các đoạn phim bốn phút.

Tôi sẽ nói thật, đó là một quá trình

vất vả quằn quại ngay cả với những

con mọt máy tính như chúng tôi,”

Slade nhớ lại. “Anh phải quay phim,

rồi đưa đoạn hình ảnh vào iMac,

chỉnh sửa nó, thêm nhạc và phần

giới thiệu người thực hiện, rồi

chuyển nó trở lại máy quay xách tay

vì ổ cứng không đủ lớn để chứa cả

đoạn phim gốc lẫn đoạn phim đã

https://thuviensach.vn

chỉnh sửa, và hồi đó chúng tôi chưa

có ổ ghi DVD. Nhiều người trong chúng tôi cho rằng nó là một chiếc

lược vô ích.”

“Nhưng mấy bộ phim thì khá là

thú vị”, anh thừa nhận. “Ngày đó tôi

đang có con nhỏ, nên tôi quay cảnh

chúng đang chơi với đám lá cây vào

một ngày mùa thu, sử dụng bài

‘Tupelo Honey’ của Morrison làm

nhạc nền. Phim của Steve cũng là về

con anh ấy. Còn Fred, chà, hình như

vợ anh ấy buồn tẻ tới mức tất cả

những gì anh ấy có thể quay là phim

về con mèo chết tiệt của mình. Tim

Cook làm phim về việc mua một

ngôi nhà ở Palo Alto, và chúng được

https://thuviensach.vn

định giá quá cao ra sao. Nhưng tôi

nghĩ phim của Ruby là thú vị nhất.

Tuần đó anh ấy đi công tác tới

Dallas đúng vào dịp sinh nhật mình,

thế nên anh ấy làm một bộ phim tẻ

ngắt về những điểm sáng trong ngày

của mình, có những cảnh anh ấy

ngồi một mình trong phòng khách

sạn, trong các phòng hội thảo, và

những địa điểm buồn tẻ khác nữa,

quay cảnh anh ta tự nói ‘Chúc mừng

sinh nhật, Jon. Woohoo!’ ở tất cả

mọi chỗ. Sina thì làm một bộ phim

rất đẹp về cảnh mấy đứa nhóc nhà

anh ấy đang chơi với bọn thú cưng

và nhảy trên giường theo bài Green

Day.” (Đó là phim Steve chọn cho

MacWorld.)

https://thuviensach.vn

Những đoạn phim ngắn thì thú

vị, nhưng phần lớn đều mất rất

nhiều giờ mới tạo ra được. Quá trình

chỉnh sửa phim, ngay cả khi đã được

iMovie đơn giản hóa, đòi hỏi thời

gian, tâm huyết và kỹ năng. Đó là

kiểu hoạt động mà các bậc phụ

huynh thỉnh thoảng sẽ làm một lần,

nhưng chỉ trong những trường hợp

hiếm hoi khi họ có nhiều thời gian

rảnh dịp cuối tuần. Không cần phải

chờ đến cuộc họp ở Garden Court

mà Avie và Ruby triệu tập thì Steve

mới thừa nhận rằng Apple cần phải

tạo ra một ứng dụng tiêu dùng đơn

giản hơn iMovie, một ứng dụng mà

người dùng có thể dễ dàng sử dụng

https://thuviensach.vn

hàng ngày. Buổi họp đã đi tới thống nhất rằng, một ứng dụng quản lý

nhạc số có vẻ như rất tiềm năng.

Thay vì khăng khăng nhất định phải

nỗ lực biến iMovie thành một thành

công vang dội, Steve quyết định

theo chân nhóm của mình vào thế

giới nhạc số. Câu hỏi lớn bây giờ là

liệu Apple có hành động đủ nhanh

để bù đắp cho việc tham dự buổi tiệc

âm nhạc đó quá muộn hay không.

KHÔNG NGẠC NHIÊN là Steve lại

say mê đến thế với iMovie, vì nó là

phần mềm được thiết kế chủ yếu cho

https://thuviensach.vn

các bậc cha mẹ. Lúc này, anh và

Laurene đã có ba đứa con, sau khi Eve ra đời năm 1998. Đến khoảng

năm 2000, họ đã dần ổn định một

nếp sống gia đình tương đối dễ đoán

và bình thường.

Khả năng phân chia và tập trung

của Steve, những phẩm chất đang

giúp anh xoay chuyển cục diện của

Apple, cũng định hình nên cách anh

cân bằng giữa cuộc sống gia đình và

công việc. Hồi còn đang lãnh đạo

nhóm Mac hay điều hành NeXT,

Steve đã dành nhiều đêm muộn ở

văn phòng, cùng nhóm cố gắng đưa

ra sản phẩm tuyệt vời tiếp theo.

Nhưng giờ đây, vai trò của anh ở

https://thuviensach.vn

Apple đã khác đi nhiều: đến công ty

với hàng nghìn nhân viên, Steve quản lý mọi việc qua một nhóm nhỏ

các lãnh đạo cấp cao của mình. Thay

vì lượn lờ quanh chỗ ngồi của những

kỹ sư và lập trình viên sáng giá, anh

có thể làm phần lớn công việc của

mình qua thư điện tử. Như thế, gần

như ngày nào anh cũng có thể về

đến nhà kịp bữa tối, dành thời gian

với Laurene và lũ trẻ, rồi làm việc

bên máy tính đến khuya. Thời gian

đó anh và tôi là bạn bè iChat với

nhau, và tôi thường xuyên thấy tên

anh sáng đèn trên màn hình sau

nửa đêm, một dấu hiệu cho thấy anh

đăng nhập vào chiếc Mac của mình

(iMac là ứng dụng trò chuyện qua

https://thuviensach.vn

video của Apple, và có những thời kỳ

chúng tôi dùng nó để nói chuyện

công việc, dù thỉnh thoảng con trai

anh, Reed, lúc đó mới hơn 10 tuổi,

lại lén đến đằng sau Steve và làm

mặt xấu trêu tôi khi chúng tôi bàn

chuyện.)

Nếu khảo sát bằng một đường

biểu thị thời gian cha mẹ dành cho

con cái so với thời gian họ dành cho

công việc, Steve sẽ nằm ở điểm khá

xa về phía đầu thứ hai. Cả anh và

Laurene đều biết rằng Steve lúc nào

cũng làm việc rất, rất chăm chỉ – và

điều đó đã được chấp nhận ngay từ

khi họ kết hôn. “Cả hai chúng tôi

https://thuviensach.vn

đều không có nhiều thời gian cho

đời sống xã hội,” Laurene chia sẻ.

“Việc đó chưa bao giờ quan trọng

đến thế với chúng tôi.” Laurene

thường làm việc bên cạnh anh vào

buổi tối, đầu tiên là với Terravera,

một công ty nhỏ kinh doanh thực

phẩm dành cho sức khỏe mà cuối

cùng cô đã bán đi, rồi sau đó là

College Track, quỹ đầu tư từ thiện

đầu tiên của cô. Họ cùng nhau

nghiên cứu; cô có thể hỏi ý kiến anh

về các ý tưởng của mình, và nhiều

đêm, anh dành một đến hai tiếng

đồng hồ nói chuyện về tình hình ở

Apple với cô. Họ thường xem một

chương trình truyền hình trước khi

đi ngủ, thường là The Daily Show

https://thuviensach.vn

của Jon Stewart sau khi nó bắt đầu phát sóng năm 1999. Gánh nặng

nuôi dạy con đúng là trút lên vai

Laurene, nhưng họ đã lên kế hoạch

cuộc sống của mình để đảm bảo rằng

Steve cũng có tham gia vào. Những

kỳ nghỉ Giáng sinh thường diễn ra ở

Hawaii, chủ yếu trong một căn nhà

gỗ ở khu nghỉ dưỡng Kona Village

trên trên đảo Big Island.

Ngoài việc lên kế hoạch cho phù

hợp với khối lượng công việc nặng

nề của Steve, đôi vợ chồng làm mọi

điều có thể để đảm bảo cho các con

mình thứ mà Steve định nghĩa là

một cuộc sống “bình thường”. Anh

https://thuviensach.vn

và Laurene tạo ra một môi trường

được thiết lập sát nhất với các tiêu chuẩn của tầng lớp trung lưu. Qua

nhiều năm, khu vực lân cận của họ

ngày càng có nhiều người giàu có và

nổi tiếng đến sinh sống (Larry Page

của Google sống ngay gần đó, và

Steve Young, tiền vệ nổi tiếng của

đội bóng bầu dục 49ers, thì là hàng

xóm), nhưng Steve và Laurene cố

gắng làm tất cả để khiến ngôi nhà

của mình có cảm giác đầm ấm hết

mức có thể. Nó không phải là một

tòa nhà có tường bao. Cửa chính mở

thẳng ra đường. Bọn trẻ rong chơi

trong khu lân cận. Cả nhà cùng

nhau đạp xe quanh vùng.

https://thuviensach.vn

Rất chậm rãi, Steve và Laurene

từ từ bổ sung đồ đạc cho căn nhà.

“Những câu chuyện đó là có thật,”

Laurene thở dài, dù nén cười. “Đúng

là anh ấy mất cực kỳ nhiều thời giờ

để quyết định về những việc kiểu

như vậy, nhưng mà, tôi thì cũng

thế.” Mặc dù từ ngoài quan sát bạn

có thể thấy những dấu hiệu tiết lộ

rằng nhà này có trẻ con, nhưng nó

vẫn gọn gàng hơn rất nhiều so với

nhà tôi. Dù bên trong rất đáng yêu,

nhưng tôi luôn nghĩ tâm điểm của

ngôi nhà là khu vườn sau và các loại

hoa bên ngoài cửa bếp. Nó là điểm

khác biệt nhất của khu đất và hoàn

toàn không giống với khung cảnh tô

điểm cho những ngôi nhà khác

https://thuviensach.vn

trong vùng. Khi tới thăm, đôi khi tôi bắt gặp Steve vừa làm vườn xong,

hoặc Laurene đi vào cùng một đứa

nhỏ với một rổ rau và hoa tươi vừa

hái.

Chính căn nhà là nơi trú ẩn của

anh. Mặc dù đồng nghiệp thi thoảng

cũng có ghé thăm anh ở đó, nhưng

anh cố gắng giữ cho ngôi nhà và đời

sống gia đình hoàn toàn tách biệt

với giới báo chí. Như mọi nhà báo đã

làm việc với anh đều biết rõ tất cả

các cuộc nói chuyện về gia đình anh

đều được coi là không chính thức –

khi tôi viết trên tạp chí Fortune về

chuyện con tôi tới xem phim Câu

https://thuviensach.vn

chuyện đồ chơi với con trai anh,

Reed, tôi phải có được sự đồng ý trước của anh.

Nhưng Steve và Laurene không

hề cố gắng xa lánh láng giềng. Họ

thường xuyên vào khu trung tâm

Palo Alto. Fortune có văn phòng ở

Thung lũng Silicon trên đường

Emerson, cách một con phố với tòa

nhà Steve mua để làm một văn

phòng gần nhà. Anh không hay

dùng đến nó, nhưng khi có dịp,

không hiếm khi người ta thấy anh ra

ngoài đi dạo với một đồng nghiệp,

hoặc tự làm một việc vặt cá nhân

nào đó. (Khi tạp chí Fortune cuối

cùng cũng đóng cửa chi nhánh trong

https://thuviensach.vn

một loạt các hoạt động cắt giảm chi

phí, tôi kể với Laurene về chuyện ấy, và cô thuê lại không gian đó làm trụ

sở của một tổ chức phi lợi nhuận mà

cô đang khởi động, cô gọi tổ chức đó

là Emerson Collective.) Có một lần

tôi tình cờ gặp Steve, cuối cùng

chúng tôi đi mua một chiếc xe đạp

mới cho sinh nhật sắp tới của

Laurene. Steve đã tìm hiểu rất kỹ

nên không mất nhiều thời gian.

Chúng tôi bước vào và đi ra khỏi cửa

hàng xe đạp Palo Alto trên Đại lộ

University trong mười phút. Anh

nhắc tới người trợ lý hành chính lâu

năm của mình: “Tôi sẽ không bao

giờ để cho Andrea làm việc gì như

thế này. Tôi thích tự mua quà cho

https://thuviensach.vn

gia đình mình.”

Những lần gặp gỡ bình dị thế này

với một người, như cách nói ngắn

gọn của Catmull, “quá là bình dân”,

đáng nhớ đến nỗi sau khi Steve mất,

hàng tá người đã viết về những buổi

gặp như thế trên Quora, một trang

thắc mắc trực tuyến phổ biến với

những người ở Thung lũng Silicon.

Một nhà thiết kế tên là Tim Smith

kể lại câu chuyện chiếc xe thể thao

cũ kỹ Sunbeam Alpine của mình bị

chết máy ngay trước đường đánh xe

vào nhà Jobs. Laurene đi ra và

mang cho anh một lon bia trong khi

anh cố gắng nghĩ xem phải làm gì,

https://thuviensach.vn

và rồi cô đề nghị gọi cho một người

bạn của họ, người này rất am hiểu về

xe hãng Sunbeam. Khi người bạn đó

tới – trong bộ đồ lễ phục để đi chơi

tối – Steve cùng Reeds từ trong nhà

đi ra. Steve vào xe và cố gắng nổ

máy trong khi bạn anh thì loay hoay

dưới mui xe, cố gắng làm cho xe

hoạt động, nhưng chẳng ăn thua gì.

Khi Smith viết trên mạng rằng: “Tôi

phải dừng lại ở đây – là một khoảnh

khắc ấn tượng – một điều mà bạn

muốn ghi nhớ. Đó là một buổi tối

mùa thu ở Palo Alto. Xe của bạn bị

hỏng. Một người bạn thân ăn vận

chỉnh tề của Steve Jobs đang lui hui

trước mui xe xử lý động cơ của bạn.

Bạn đang nói chuyện với người vợ

https://thuviensach.vn

cực kỳ dễ thương và gần gũi của Steve. Steve đang ở trong xe, với con

của ông ấy, cố gắng nổ máy. Bạn

chẳng mấy khi có cơ hội gần gũi với

những người như Jobs, trong một

tình huống kỳ khôi thế này lại càng

không. Trong hoàn cảnh đó, bạn

nhận ra rằng họ thực sự là những

người rất tốt. Họ là những con người

thật, bình dị, vui vẻ, tốt bụng. Không

phải những người mà báo chí hay

nói tới. Steve không phải là một gã

bạo chúa điên cuồng trong thiết kế

và kinh doanh như các phương tiện

truyền thông thích khắc họa – à thì,

phải, ông ấy có như vậy, nhưng

không phải lúc nào cũng thế.”

https://thuviensach.vn

Đây là khía cạnh mà người khác hiếm khi nhìn thấy trong cuộc sống

của Steve, và anh không hề cố gắng

công khai nó. Câu chuyện thần thoại

chung kể về Steve như một kẻ tự cao

tự đại tài năng và kiên định, người vì

sự nghiệp của mình sẽ hy sinh hoặc

gạt sang bên bất cứ thứ gì hay bất cứ

ai, mang theo cái hệ luận khốn khổ

rằng, hẳn anh là một người cha, một

người bạn tồi, một người không có

khả năng quan tâm và yêu thương.

Nhưng đó lại là một hình mẫu khác

xa hoàn toàn với những trải nghiệm

của chính tôi về anh.

Trái ngược với hình ảnh biếm

https://thuviensach.vn

họa đó, và không giống hầu hết các

CEO khác mà tôi đã phỏng vấn ở tạp chí Fortune và Wall Street Joural, Steve lúc nào cũng có vẻ rất con

người và tự nhiên với xu hướng

thẳng thắn kiểu mỉa mai nhưng sâu

cay. Đúng, điều này phần nào có thể

thành ra tiêu cực: anh có thể trở nên

gay gắt khi không đồng ý với điều gì

đó mà Fortune đã xuất bản, và hơn

một lần tôi nghe anh mỉa mai một

cách trịch thượng về một số đồng

nghiệp của tôi với sự ngạo mạn ra

mặt. Nhưng anh cũng có thể rất

ngốc nghếch: Một lần, khi đang nói

với tôi rằng giao diện của một phần

mềm mới “đẹp đến mức có thể liếm

được”, anh thực sự đã cúi về trước và

https://thuviensach.vn

liếm cái màn hình 27 inch trước mặt cả một phòng đầy kỹ sư. Và anh có

thể hài hước sâu sắc theo kiểu dễ

làm nguôi giận nhất: Có lần tới

phỏng vấn anh, tôi mặc một chiếc áo

sơ mi lụa sặc sỡ với những sọc thẳng

gợn sóng màu xanh hải quân chia

thành nhiều hàng, với cả tá những

họa tiết to tướng, hoa hoét, đỏ tươi,

mỗi họa tiết rộng đến gần 8 cm.

Những mảng màu đó quả là nổi bật

trên chiếc áo. Khi tôi bước vào

phòng họp, Steve nhìn tôi từ trên

xuống và đùa: “Anh vừa đi gặp đội

xử bắn trước khi đến gặp tôi đấy

à?”Anh dừng lại một chút để tạo

hiệu ứng rồi cười khúc khích. Anh sẽ

https://thuviensach.vn

thoải mái cười khi thực sự thấy thích thú; theo Laurene thì, cô được thấy

kiểu cười đó nhiều nhất khi anh đùa

vui với bọn trẻ quanh nhà.

Tôi không nói rằng Steve là một

người cha mẫu mực. Tôi biết anh

làm việc chăm chỉ như thế nào, và

rằng cuộc đua không ngừng nghỉ của

anh phải trả một cái giá cá nhân.

Nhưng tôi đã có cơ hội quan sát

cuộc sống gia đình anh qua nhiều

năm, và nó dường như cũng chân

thật đến từng chi tiết như gia đình

của bạn bè hay đồng nghiệp của tôi.

Những câu chuyện đăng tải trên

Quora, và những giây phút ở bên

https://thuviensach.vn

anh quanh Palo Alto hay tại nhà

anh, đều rất thế tục. Nhưng khi thời gian trôi qua, tôi dần nhận ra rằng

vấn đề chính là: anh thèm khát tính

bình dân trong cuộc sống của mình,

và anh có thể có được điều ấy chủ

yếu ở nhà. Cùng gia đình anh. Họ

mang tới một lối thoát tốt lành – và

rất con người – mà anh cần đến, đặc

biệt đối nghịch với Apple, nơi anh

đang cài số để lao vào một tương lai

bất định.

NẾU iMOVIE TỪNG LÀ sự thám

hiểm vào thế giới ứng dụng số cho

người tiêu dùng, thì iTunes lại

https://thuviensach.vn

chứng tỏ mình là một cuộc viễn

chinh. Trong tay là nhóm lãnh đạo mà anh ngày càng tin tưởng, sự

nhạy cảm thẩm mỹ sắc sảo và niềm

tin rằng sự gặp gỡ của nghệ thuật và

công nghệ có thể dẫn tới những điều

tuyệt vời, cùng hiểu biết ngày một

lớn rằng những ý tưởng vĩ đại

thường phát triển theo kiểu nhát

ngừng, Steve đã sẵn sàng để thấy

điều Apple có thể mang tới cho thế

giới âm nhạc. Xét từ quan điểm ngày

nay khi sự việc đã xảy ra, đây có vẻ

là một kế hoạch hành động hiển

nhiên. Nhưng như trong mọi hành

trình gian nan nhất và cuối cùng

được tưởng thưởng nhất, khi ở vạch

xuất phát, không ai biết chúng sẽ kết

https://thuviensach.vn

thúc ở đâu. Steve phải tin theo bản năng của mình.

Anh vẫn luôn yêu thích âm nhạc,

nhưng như nhiều người khác ở tuổi

ngoài 40, danh sách bài hát mà anh

quan tâm đã định hình khá rõ rồi.

Steve và tôi nói chuyện về ban nhạc

Bealtles và ca sĩ Dylan, và thỉnh

thoảng một trong hai chúng tôi lại

chê bai một bài hát mới nào đó mà

chúng tôi không thích. Khi nói đến

âm nhạc, bạn có thể trở nên cổ hủ

già cỗi tương đối nhanh, và theo

cách này, Steve chẳng khác bất cứ ai.

Điều này có thể lý giải vì sao

Steve không phản ứ https://thuviensach.vn

ng sớm hơn với

sự bùng nổ định dạng âm thanh số

để lưu trữ và phát nhạc trên máy

tính cá nhân hồi cuối những năm

1990. Suốt thời kỳ đó, một vài công

ty khởi nghiệp đã bắt đầu quan tâm

đến các ứng dụng “máy hát tự động”

để quản lý các tệp tin MP3 – thuật

ngữ viết tắt chỉ các tệp tin có chứa, ở

dạng nén, nhạc ghi âm đã được

“tách” (nói cách khác là được sao

chép) từ một đĩa CD vào ổ cứng của

PC. Những người khác phát triển các

thuật toán nén được mã hóa với hi

vọng thuyết phục thị trường ghi âm

chấp nhận công nghệ của họ và xây

dựng một mô hình kinh doanh âm

nhạc mới để bán trực tiếp cho người

https://thuviensach.vn

dùng trực tuyến. Thực tế, đã có hai phần mềm được Microsoft khởi

động hoặc tài trợ – RealNetworks và

Liquid Audio.

Rồi sau đó là Napster, sản phẩm

trí tuệ của một thiếu niên ở

Massachusetts tên là Shawn

Fanning. Napster là phần mềm ứng

dụng đã thực sự làm bùng nổ tất cả.

Mùa hè năm 1999, Fanning chế ra

một dịch vụ chia sẻ “ngang hàng”

các tệp tin (file) cho phép các cá

nhân trên khắp thế giới – tức là bất

cứ ai có máy tính và nối mạng

Internet – tải lên và tải về các file

MP3, tạo ra một cách để mọi người

https://thuviensach.vn

chia sẻ với nhau những bộ sưu tập

nhạc riêng của mình. Vì các tệp tin đều ở dạng số, những bản sao chép

miễn phí thực tế là không thể phân

biệt được với bản gốc. Nó là một

trong những ứng dụng Internet đầu

tiên thực sự “lan truyền”, một ứng

dụng sát thủ thiên tài, hấp dẫn hàng

chục triệu người dùng trong vòng vài

tháng. Đồng thời, nó cũng bất hợp

pháp. Napster tạo điều kiện cho việc

sao chép bất hợp pháp rộng rãi nhạc

ghi âm, kích hoạt một sự thay đổi

trong hành vi mua bán trên quy mô

lớn trong giới những người mua

nhạc và cuối cùng, gần như phá sập

mô hình kinh doanh truyền thống

của ngành công nghiệp ghi âm. Tòa

https://thuviensach.vn

án chấm dứt Napster năm 2001,

nhưng là sau khi nó đã trở thành vụ

báo động văn hoá, và Shawn

Fanning xứng đáng trở thành người

nổi tiếng trên trang bìa của tạp chí

Time.

Tất cả những điều này đã khởi

động trong khi Steve đang bận rộn

ổn định Apple. Anh còn bận rộn

chiến đấu với những vấn đề ngay

trước mắt: xử lý hàng tồn kho, ổn

định dòng tiền mặt, cắt giảm nhân

sự, tập hợp một nhóm quản trị, phục

hồi hoạt động quảng cáo và

marketing, chưa kể đến việc giám

sát hoạt động thiết kế sản phẩm

https://thuviensach.vn

mới. Tâm điểm chú ý hàng đầu của

Steve là nhu cầu và vấn đề nội tại của Apple. Âm nhạc chỉ lượn lờ ở rìa

ngoài tầm nhìn mà anh đã thu hẹp

lại. Nhưng giờ đây, anh nhận thấy

rằng Apple phải dấn thân vào âm

nhạc, thật nhanh.

Câu chuyện Apple tham gia thị

trường nhạc số là chuyện về một

người đàn ông, cùng một nhóm, cấp

tập học cách thích ứng hết lần này

đến lần khác. Steve đã củng cố tính

ổn định của công ty bằng cách thu

hẹp các dòng sản phẩm để Apple có

thể một lần nữa sản xuất ra những

chiếc máy tính khác biệt. Anh tái

xác nhận nhiệm vụ của công ty, với

https://thuviensach.vn

nhân viên và khách hàng, thông qua

những kết quả tài chính đáng nể và hoạt động marketing thiên tài.

Nhưng danh mục sản phẩm của

Apple vẫn được gây dựng xung

quanh máy vi tính. Giờ đây, khi

Steve bắt đầu cảm thấy rằng sự sáp

nhập của hàng điện tử tiêu dùng và

máy tính đang trở thành một thị

trường tăng trưởng cực mạnh, quá

trình chuyển hóa của Apple, cùng

nhiều thói quen cũ của Steve, sẽ

phải thay đổi. Bắt đầu với việc tạo ra

iTunes, Apple phải trở thành một

công ty linh lợi hơn bao giờ hết.

Steve đã thể hiện sự cởi mở mới

thiết lập của mình bằng cách đồng ý

rằng thông qua iMovie công ty phải

https://thuviensach.vn

di chuyển thật nhanh vào thế giới nhạc số. Giờ anh phải duy trì độ sẵn

sàng linh động đó, và nghe theo bản

năng của mình, tới mọi nơi nó dẫn

dắt.

Trong quá khứ, Steve vẫn luôn

muốn Apple tự tạo mới hoàn toàn

phần mềm của riêng mình – anh

không tin tưởng bất cứ ai như tin

người của chính mình. Nhưng vì

Apple gia nhập lĩnh vực nhạc số quá

muộn, nó không có thời gian để

phát triển một chương trình quản lý

nhạc của riêng mình. Vậy nên Steve

quyết định “đi chợ” tìm một ứng

dụng phát nhạc tự động mà Apple có

https://thuviensach.vn

thể tùy chỉnh theo phong cách của

mình.

Ba nhà phát triển độc lập đã tạo

ra các chương trình phát nhạc tự

động cho Macintosh. Tốt nhất trong

số đó là một ứng dụng giá 40 đô la

có tên SoundJam, tình cờ lại được

phát triển bởi hai cựu kỹ sư phần

mềm của Apple. SoundJam còn thu

hút sự quan tâm của Steve vì phần

cốt yếu của nó là một chương trình

cơ sở dữ liệu tinh vi, cho phép nhạc

được xếp loại theo hơn một tá thuộc

tính. Nó là chức năng yêu thích của

những người dùng tích cực (power

user) với những thư viện lớn chứa

hàng nghìn bản nhạc cần quản lý.

https://thuviensach.vn

Nó dễ điều khiển, dễ vận hành, và có

thể nhập các file nhạc trực tiếp từ

các đĩa CD, nén chúng lại ở các định

dạng khác nhau thành các đoạn dữ

liệu số nhỏ hơn.

Tháng 3 năm 2000, Apple mua

SoundJam và kèm thêm một số điều

khoản khác với bình thường: các tác

giả của SoundJam có thể đến làm

việc cho Apple, nhưng nhà phân

phối phần mềm của họ vẫn được tiếp

tục bán sản phẩm SoundJam hiện

tại cho tới khi Apple thiết kế lại để

đưa nó vào iTunes. Điều còn lại là

toàn bộ giao dịch phải được giữ bí

mật trong hai năm. Sẽ không có một

dấu hiệu công khai nào về việc có

https://thuviensach.vn

bất cứ điều gì đã thay đổi ở

SoundJam, nhà phân phối và các lập trình viên của SoundJam sẽ tiếp tục

kiếm tiền, còn Apple có thể giữ

những bản thiết kế của nó nhằm bí

mật xây dựng một ứng dụng phát

nhạc tự động. Sự kín đáo là vô cùng

quan trọng, vì có quá nhiều bên –

các phòng thu, các nhà sản xuất

hàng điện tử tiêu dùng, các công ty

công nghệ, các đơn vị phát thanh –

đang cố gắng tìm cách dẫn đầu về

nhạc số. Apple vốn đã là một con tàu

thủng trong những năm đầu tiên và

qua những thời kỳ

Sculley/Spindler/Amelio. Nhưng

Steve đã nhổ bỏ triệt để vấn đề đó

bằng cách thể hiện rõ ràng rằng, bất

https://thuviensach.vn

cứ ai bị phát hiện làm rò rỉ thông tin hoặc các kế hoạch của công ty sẽ bị

sa thải ngay lập tức. Vậy nên giao

dịch này được giữ bí mật hoàn toàn,

như anh mong muốn.

Bộ phận ứng dụng của Tamaddon,

đã học hỏi được rất nhiều từ việc

phát triển iMovie, hành động mau lẹ

và gần như tuyệt đối lặng lẽ. Đội

SoundJam được hợp nhất suôn sẻ.

Các chuyên viên phát triển của nó

làm việc trực tiếp với Avie và Sina để

cải thiện một số thuộc tính của

chương trình cũ, đưa vào một tính

năng yêu thích của Steve – tính

năng hình ảnh ảo giác tạo ra những

https://thuviensach.vn

hoa văn toàn màn hình bồng bềnh,

sặc sỡ, mơ hồ, chuyển động theo nhịp của bất cứ bản nhạc nào đang

được phát. Quan trọng hơn, họ đơn

giản hóa phần mềm, loại bỏ những

lựa chọn và chi tiết phức tạp bất cứ

khi nào có thể. Hóa ra, cả điều này

nữa cũng sẽ trở thành một dấu hiệu

nhận biết của Apple mà Steve đang

tạo ra. Nói không với các tính năng

phần mềm, các dự án mới, việc

tuyển dụng mới, các hội thảo tốn

thời gian vô ích, tất cả những câu

hỏi của báo chí, ngay cả với đề nghị

được chỉ dẫn về doanh thu tương lai

từ Wall Street Journal, và bất cứ

điều gì có vẻ không liên quan hoặc

gây xao nhãng. Trên tất cả, “nói

https://thuviensach.vn

không” trở thành cách thức cốt yếu để giữ cho mọi người, bao gồm cả

Steve, tập trung vào những điều thật

sự quan trọng. Sự đơn giản tuyệt đối

của chiến lược góc phần tư đã đặt

nền móng cho một tổ chức có thể

nói không hết lần này đến lần khác

– cho tới khi nói có, và khi đó, nó sẽ

tấn công dự án mới với một quyết

tâm mạnh mẽ.

Nhóm iTunes hành động cực kỳ

nhanh. Chỉ chín tháng sau khi mua

SoundJam, và một năm sau khi Bill

Gates công khai tuyên bố khái niệm

về một thế giới của các máy tính kết

nối, các thiết bị điện tử tiêu dùng và

https://thuviensach.vn

các ứng dụng, Steve đã có thể vén

màn bí mật iTune tại triển lãm thương mại MacWorld tại San

Francisco ngày 9 tháng 1 năm 2001.

Anh đã có trong tay một bộ sản

phẩm mạnh để trưng bày bên cạnh

iTunes, bao gồm Titanium

PowerBook, phiên bản đầu tiên của

loại máy tính xách tay sẽ trở nên cực

phổ biến của Apple được phủ lớp kim

loại thay vì nhựa, và hệ điều hành

OS X, sẽ được chuyển thành sản

phẩm hoàn chỉnh trong tháng 3.

Nhưng iTunes hóa ra lại là ngôi

sao thực thụ của triển lãm, bởi nó là

thứ mà gần như mọi người trong

phòng đều biết là họ muốn. Steve đã

https://thuviensach.vn

minh họa cách phần mềm này cho

phép bạn tách toàn bộ thư viện của các CD nhạc thành một bản lưu trữ

số trên ổ cứng máy Mac, và cách cơ

sở dữ liệu của iTunes giúp bạn dễ

dàng tìm kiếm và phát những bản

nhạc. Bạn có thể trộn các bản nhạc

thành một danh sách nhạc cá nhân

được lưu trong ứng dụng hoặc ghi ra

đĩa CD lưu động, có tính năng ghi.

Và không như OS X, tới tận cuối

tháng 3 mới xuất xưởng, iTune sẵn

sàng tải về ngay lập tức, miễn phí.

Sau đó, Steve chiếu một quảng cáo

truyền hình với một sân khấu đầy

những ngôi sao nhạc pop quen

thuộc, gút lại với một câu khẩu hiệu

sẽ sớm xuất hiện trên các bảng

https://thuviensach.vn

quảng cáo trên khắp cả nước: Tách.

Trộn. Ghi. Có thể anh đã ngoài 40,

nhưng chiến dịch thì vô cùng hợp

mốt.

Đồng thời, lần đầu tiên trước

công chúng, Steve đặt bước chân

đầu tiên trên con đường công khai

tiếp nhận tương lai mà Gates đã hứa

hẹn. Theo phong cách Apple kinh

điển, anh bắt đầu bằng việc điều

chỉnh lại ngôn ngữ của Gates, đổi

“điện tử tiêu dùng +” thành một

cách diễn đạt thu hút hơn nhiều

“trung tâm kỹ thuật số”. Hăng hái đi

lại trên sân khấu, anh dẫn dắt khán

giả qua một thước phim trên màn

https://thuviensach.vn

hình khổng lồ chiếu cảnh một chiếc

Mac ở giữa sáu nan hoa tỏa tới một máy quay tĩnh, một chiếc PDA, một

ổ đĩa DVD, một chiếc máy nghe CG,

một máy quay xách tay và một cái gì

đó được gọi là máy phát nhạc kỹ

thuật số. Hình ảnh đó đã nâng cấp

nguyên lý của của anh về máy tính

với vai trò như một “chiếc xe đạp

cho đầu óc.” Máy tính Mac, Jobs giải

thích, sẽ là một công cụ lý tưởng để

quản lý, chỉnh sửa và tổ chức nội

dung từ tất cả các thiết bị này, cũng

như sẽ là một kho chứa trung tâm

cho các bản cập nhật phần mềm,

thông tin liên lạc, các file nhạc và

video, cùng bất cứ thứ gì bạn cần

trên các thiết bị di động. Steve đã

https://thuviensach.vn

khiến tất cả những điều này trở nên thân thiện hơn rất nhiều so với

tương lai đáng sợ mà Gates đã vẽ ra.

Anh khiến nó có vẻ dễ tiếp cận, gần

gũi và đơn giản. Apple hứa hẹn sẽ

đưa ra thị trường phần mềm và phần

cứng mà bạn có thể điều khiển và

điều chỉnh theo ý muốn. Đó chính

là sức mạnh của chữ “I” (tôi) trong

iTunes. Bạn thống trị tương lai này,

không phải Microsoft hay cả Apple.

Đây chính là sức mạnh diễn thuyết

của Steve.

Trước đó hai ngày, Gates đã một

lần nữa đánh bóng tên tuổi cho sản

phẩm mà lúc này anh đang gọi là

https://thuviensach.vn

“phòng khách kỹ thuật số” ở CES.

Gian hàng của Microsoft ở đó được trang trí để mô phỏng một loạt các

căn phòng trong một căn nhà điển

hình. Chẳng có gì ở nó có vẻ thực tế

cho lắm. Khi bàn đến tương lai của

khách hàng, Gates đề xuất những

viễn cảnh hão huyền về một tương

lai đột phá, trong khi Steve lại tiến

từng bước với những sản phẩm thật

sự. Dường như hai người đã đảo

ngược vai trò so với cuộc phỏng vấn

mà tôi thực hiện ở nhà Steve một

thập kỷ trước.

Trong suốt tuần đầu tiên sau khi

iTunes được giới thiệu và đưa lên

mạng miễn phí, 275.000 bản đã

https://thuviensach.vn

được tải về. Đó mới chỉ là một phần

nhỏ của 20 triệu chiếc Mac được cài đặt iTunes trên toàn thế giới, nhưng

nó đã vượt quá lượng người dùng

thực sự của iMovie, phần mềm này

đã được đưa lên mạng 15 tháng. Chỉ

có một vấn đề: ngoài chiếc iMac

đang nằm chính giữa biểu đồ trung

tâm kỹ thuật số giống con bạch tuộc

mà Steve đã chiếu ở MacWorld,

không một thiết bị kết nối nào là do

Apple làm ra cả. Điều đó cần phải

thay đổi.

ĐẦU NĂM 2001, gần đến cuối cuộc

họp với Steve, Eddy Cue, một kỹ sư

https://thuviensach.vn

phần mềm trẻ tuổi với đầu óc kinh

doanh nhạy bén, người sẽ đóng vai trò chủ chốt trong nhóm lãnh đạo

của Steve, than phiền: “Chúng ta

không thể làm tốt hơn những gì

đang làm nữa,” anh nói. “Thế mà ta

vẫn đang vẫn giậm chân tại chỗ từ

năm 1997.” Quả thật, trong khi

doanh thu hàng năm đã đạt mức 7,9

tỉ đô la năm 2000, con số này được

dự trù sẽ giảm khá sâu xuống dưới 6

tỉ đô la năm 2001. “Cậu phải kiên

trì,” Steve nói với anh ta. “Rồi mọi

người sẽ thay đổi.” Sự kiên nhẫn của

anh thật đáng ngưỡng mộ, tuy thế,

từ những năm 1980 Steve đã tin là

cuối cùng thế giới sẽ dần nhận ra sự

siêu việt trong các sản phẩm của

https://thuviensach.vn

Apple. Bây giờ, anh đã ở thế kỉ mới, vẫn đang mòn mỏi đợi chờ nhân

loại. Công ty của anh đã ổn định,

nhưng nó chưa mạnh. Nó cần có gì

đó để phát triển. Nó cần một kiểu

sản phẩm mới.

Mong muốn tạo ra một thiết bị

nghe nhạc số di động nảy sinh trực

tiếp từ việc phát triển iTunes: khi

ngày càng nhiều lãnh đạo và kỹ sư

của Apple nghe nhạc MP3 trên máy

tính, thì chỉ còn là vấn đề thời gian

trước khi họ muốn mang nhạc số của

mình ra khỏi phiên bản kỹ thuật số

di động Sony Walkman cổ lỗ. Một

vài máy nghe nhạc MP3 bỏ túi trên

https://thuviensach.vn

thị trường được thiết kế tồi tàn và

không dễ sử dụng. Không hẳn là âm thanh không hay, mà là công đoạn

tải đầy nhạc về máy và rồi tìm được

bài bạn muốn nghe mù mờ đến vô

vọng. Steve rất tự hào về iTunes, đặc

biệt là cách nó giúp người ta dễ dàng

sắp xếp và quản lý những thư viện

nhạc khổng lồ. Không một thiết bị

hiện có nào có thể tận dụng được

phần mềm tinh gọn của anh.

Nhóm đã quyết định rằng, giải

pháp duy nhất là Apple tự tạo ra một

cái gì đó tốt hơn. Nó là bước khởi

đầu có thể đưa công ty tiến xa hơn

khỏi khu vực an toàn: sản phẩm

điện tử tiêu dùng trên thị trường lớn

https://thuviensach.vn

duy nhất mà công ty từng sản xuất

là chiếc máy quay tĩnh kỹ thuật số từ

thời Sculley. Chính bản thân Steve

cũng chưa từng tham gia vào việc gì

như thế này kể từ khi chiếc hộp quay

số điện thoại đường dài bất hợp

pháp Blue Box được chế tạo và bán

hồi những năm 1970. Các máy tính

vốn là trọng tâm và lẽ sống của

Apple. Nhưng nhóm này đã bắt đầu

hoạt động ở trình độ cao đến mức

sẵn sàng chào đón thử thách tạo ra

một dạng thiết bị mới. Và không ai

trong số họ nghĩ là chỉ chiếc máy

nghe nhạc di động có thể làm nên sự

thay đổi, thế nên nó có vẻ là một

canh bạc ít rủi ro. Thuật ngữ mà họ

sử dụng đã cho thấy những giới hạn

https://thuviensach.vn

trong tham vọng của họ: nhiều

người trong số họ nhìn coi một chiếc

máy phát nhạc về cơ bản giống như

một thiết bị ngoại vi của máy tính,

giống như máy in hay bộ định tuyến

wifi.

Với tư cách người đứng đầu

nhóm kỹ sư phần mềm, Jon

Rubinstein luôn để mắt tìm kiếm

những linh kiện điện tử mới – các vi

mạch xử lý, ổ đĩa, chip nhớ, các công

nghệ hình ảnh – có thể khơi gợi sự

quan tâm của Steve hoặc mang lại

cho Apple một lợi thế cạnh tranh.

Cuối năm 2000, trong một chuyến

đi Nhật, Ruby đã ghé qua Toshiba,

https://thuviensach.vn

công ty khổng lồ về điện tử, bên

cạnh nhiều thứ khác, chế tạo cả ổ

cứng cho máy tính cá nhân. Các kỹ

sư của Toshiba nói với Ruby rằng họ

muốn chỉ cho anh thấy điều “to lớn”

tiếp theo ở ổ cứng máy tính xách tay

– nguyên mẫu của một ổ đĩa thu

nhỏ, 5 GB, với đường kính thậm chí

chưa tới 5 cm. Nó có thể đặt vào

trong hộp thuốc lá, và sức chứa vẫn

đủ để lưu hàng ngàn tệp tin số, dù đó

là ảnh, tài liệu, hay các bài hát. Ruby

không thể tin nổi vào mắt mình.

Đây là lần đầu tiên anh thấy một thứ

có đủ sức chứa với kích thước đủ nhỏ

để hình thành nên trái tim cho một

thiết bị phát nhạc của Apple. Không

giống như băng từ hay các đĩa CD

https://thuviensach.vn

mà bạn bật trong máy Walkman hay Discman của Sony, ổ cứng này sẽ có

đủ kho chứa để lưu hàng nghìn bản

nhạc, thay vì chỉ một tá. Và khả

năng “tiếp cận ngẫu nhiên” của nó

còn khiến nó vượt xa hơn nữa so với

những thiết bị tương tự của

Discman, bởi nó trao cho bạn khả

năng tìm kiếm ngay lập tức một bài

hát cụ thể trong kho chứa khổng lồ

đó.

Tháng 1 năm 2001, Ruby đề nghị

một số kỹ sư của dự án Newton cũ

bắt đầu làm việc nghiêm túc về một

dạng thiết bị âm thanh di động dựa

trên ổ siêu nhỏ của Toshiba. Tháng

https://thuviensach.vn

3, anh đặt trách nhiệm phụ trách

nhóm vào tay một kỹ sư anh tuyển dụng từ Philips NV, Tony Fadell.

Fadell, một doanh nhân khởi nghiệp

năng nổ với vóc dáng của một người

từng là đô vật ở đại học và sự mãnh

liệt của một huấn luyện viên bóng đá

trung học, đã làm việc ở General

Magic hồi đầu những năm 1990,

cùng Bill Atkinson, Andy Hertzfeld

và Susan Kare, những cựu binh của

nhóm Mactintosh đầu tiên. Họ đã

kể cho anh nghe những câu chuyện

khủng khiếp về Steve trước đây. “Tôi

đã chờ đợi một kẻ bạo chúa độc

đoán,” anh kể, “nhưng anh ấy lại

hoàn toàn không giống như vậy.

Anh ấy không hề giống với cái gã

https://thuviensach.vn

trong các câu chuyện của họ chút nào. Với những điều mà anh ấy

quan tâm, anh ấy có thể rất bạo liệt,

nhưng nhìn chung, anh ấy mềm mại

và ân cần hơn nhiều. Anh ấy không

phải là một nhà quản lý vi mô điên

rồ. Anh ấy tin vào người của mình.”

Không một ai biết sản phẩm cuối

cùng sẽ trông như thế nào, người

dùng sẽ điều khiển nó ra sao, nó có

thể tí hon đến mức nào, nó sẽ tương

tác với thư viện bài hát trong iTunes

ra sao, hay thậm chí đến khi nào thì

nó có thể được xuất xưởng. Tất cả

những gì họ biết là các yêu cầu cơ

bản: bằng cách nào đó nó phải chứa

https://thuviensach.vn

được một ổ cứng siêu nhỏ, một thiết

bị khuếch đại âm thanh đủ mạnh để

cắm tai nghe, một màn hình nhỏ để

hiển thị và điều khiển được các bản

nhạc mà nó chứa, một mạch vi xử lý

hoặc một bộ vi điều khiển để trang

bị cho nó đủ độ linh hoạt, phần mềm

để khiến nó có thể lập trình và giúp

nó tương tác trực tiếp với iTunes,

cùng một cổng FireWire tốc độ cao

để kết nối với máy tính Macintosh,

trong không gian của một vật mà

bạn có thể dễ dàng bỏ vào túi trước

của chiếc quần hiệu Levi’s. Tất nhiên

trông nó phải sành điệu và tất

nhiên, Steve muốn có nó càng sớm

càng tốt.

https://thuviensach.vn

Về mặt này, Steve không hề thay

đổi chút nào: anh vẫn đặt ra trước nhóm của mình những mục tiêu

dường như vượt xa tầm với. Nhưng

có hai điều đã thay đổi, giúp nâng

cao cơ hội đáp ứng được những mục

tiêu đó ra. Tự bản thân Steve sẵn

sàng định hình lại mục tiêu của

mình khi quá trình phát triển làm lộ

ra hoặc hạn chế hoặc các cơ hội mới.

Và nhóm mà anh tập hợp là những

người tài năng nhất mà anh từng

làm việc cùng, một nhóm có tham

vọng bẩm sinh, biết rằng Steve đã

kích thích nơi họ tinh thần không

ngừng tìm tòi và thái độ sẵn sàng

đẩy lùi mọi giới hạn. “Điều tôi yêu

thích khi làm việc với Steve”, Cue

https://thuviensach.vn

nói, “là bạn học được rằng bạn có thể

đạt được điều tưởng như không thể.

Hết lần này đến lần khác.”

Một lý do nữa khiến Steve cảm

thấy tự tin rằng Apple có thể tạo ra

một thiết bị tiêu dùng tuyệt vời là

một máy nghe nhạc thành công chỉ

có thể là kết quả của một sự pha trộn

toàn diện của phần cứng và phần

mềm tuyệt vời. Chiếc iPod quả đúng

là một thử thách “thiết bị toàn vẹn”,

như mô tả của Steve. Với một kế

hoạch cấp tốc trong tay, Fadell dẫn

dắt nhóm xây dựng iPod, nhưng tất

cả mọi người trong nhóm lãnh đạo

đều góp sức, cũng như các kỹ sư làm

https://thuviensach.vn

việc những bộ phận chỗ khác trong

công ty. Biến ổ cứng siêu nhỏ

Toshiba của Ruby thành trái tim của

một phần cứng hoạt động có kích

thước bỏ túi dù theo nghĩa nào cũng

không phải là thử thách lớn nhất.

Phần khó khăn là tạo ra một thiết bị

dễ sử dụng, một thiết bị sẽ khiến

hàng nghìn bài hát được truy cập chỉ

với một hoặc hai lần bấm vào nút

điều khiển, sẽ kết đôi đơn giản, trực

tiếp với một chiếc Mac để người sở

hữu nó có thể nhập các bảo sao chép

của các file nhạc số vào iTunes của

mình, cùng với các danh sách nhạc

cho người đó tự chọn. Đồng thời, sẽ

rất tuyệt nếu có thể hiển thị một vài

thông tin về mỗi bản nhạc và tận

https://thuviensach.vn

dụng tối đa khả năng của iTunes để

sắp xếp chúng theo tên nghệ sĩ, tên

album, và thậm chí cả thể loại. Để

biến tất cả những điều này thành

hiện thực, máy nghe nhạc sẽ cần

phải đủ thông minh để tiếp nhận

một chương trình cơ sở dữ liệu máy

tính sơ đẳng. Nói cách khác, chiếc

iPod sẽ thực sự là một máy vi tính tí

hon, với mục đích đặc biệt.

Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu.

Trong tất cả những khía cạnh khác

nhau của công nghệ máy tính, Steve

vẫn luôn say mê với điểm tiếp xúc

giữa người với máy tính. Chính giao

diện người dùng là điều đã khiến

https://thuviensach.vn

máy tính Macintosh dường như là ví

dụ điển hình cho một máy tính cá nhân ở thời của nó. Có nhiều lý do

hợp lý cho việc Steve thấy yếu tố

tương tác này rất quan trọng. Nếu

điểm mà tại đó một người tương tác

với một cỗ máy quá phức tạp, họ rất

có thể sẽ không bao giờ giải mã được

bí mật của nó. Hầu hết mọi người

không quan tâm đến những bộ phận

bên trong máy tính của họ – họ chỉ

quan tâm đến những thứ hiện trên

màn hình, và những điều họ có thể

làm được qua màn hình đó. Steve

hiểu tầm quan trọng sâu sắc của

điều này ngay từ khi bắt đầu sự

nghiệp. Nó là một trong những điều

khiến anh khác biệt so với nhiều

https://thuviensach.vn

người sản xuất máy tính khác, phần lớn những người này là các kỹ sư tin

rằng một khách hàng tỉnh táo tất

nhiên sẽ quan tâm sâu sắc tới

những thứ bên trong máy tính của

mình. Xu hướng này được coi là

đúng trong gần hai thập kỷ sau khi

Mac được giới thiệu. Vậy nếu Apple

có thể khiến cho thiết bị nghe nhạc

di động của mình trở thành một thứ

dễ tương tác, thì người dùng sẽ say

sưa với nhạc di động và có thể lập

trình theo cách mà họ chưa từng

tưởng tượng là có thể. Nếu Apple

không làm được như vậy, chiếc máy

của nó sẽ cũng là một vật vô giá trị

như những thiết bị trước đó.

https://thuviensach.vn

Tạo được giao diện hợp lý nghĩa là kết hợp phần mềm hợp lý với

phần cứng thích hợp. Một số phần

việc với phần mềm đã xong, tất

nhiên: ứng dụng iTunes trên Mac là

công cụ hoàn hảo để tạo ra cơ sở dữ

liệu cho các bản nhạc và thông tin

được tải vào iPod. Nhưng bản thân

thiết bị di động cũng cần có hệ điều

hành thu nhỏ để cung cấp cho phần

mềm những nền móng của giao diện

người dùng sẽ được đưa lên màn

hình, rất giống với việc Mac OS thiết

lập nên giao diện người dùng sinh

động mà người sử dụng Mac điều

khiển bằng chuột và bàn phím. Để

hoàn thành việc này, đội phần mềm

https://thuviensach.vn

trộn lẫn mã hệ điều hành đã được điều chỉnh mục đích từ máy tính

Newton cũ với hệ thống quản lý file

sơ đẳng mà Apple đã lẳng lặng mua

bản quyền từ một công ty khởi

nghiệp bé xíu tên là PortalPlayer,

cùng một số yếu tố từ MacOS X.

Làm phần cứng cho đúng còn

khó hơn. Đây chính là điểm mà

Jony Ive và nhóm những nhà thiết

kế của anh thực sự thể hiện nhuệ khí

của mình. Họ tạo ra thứ được biết

đến với cách gọi “vành ngón cái” hay

“bánh lật” (15) trên nhiều con chuột máy tính. Vành ngón cái của iPod về

cơ bản là một đĩa phẳng mà bạn có

https://thuviensach.vn

thể quay theo chiều kim đồng hồ

hoặc ngược chiều kim đồng hồ bằng ngón tay cái để nhanh chóng chuyển

hướng lên và xuống những danh

sách dài hiển thị trên màn hình.

Nhưng ở chiếc iPod, Ive và đội của

mình đã biến đổi nó với một loạt

những chi tiết nhỏ, khiến cho nó

thực sự gắn liền với cảm giác của

người sử dụng. Bạn càng quay bánh

xe nhanh, danh sách càng chuyển

động lên xuống nhanh hơn. Ở chính

giữa bánh xe là một nút bấm mà bạn

nhấp vào để lựa chọn, giống hệt như

bạn nhấp nút trên chuột của Mac.

Đặt xung quanh vành ngón cái như

một vòng bánh xe là những nút

khác cho phép bạn chuyển tiếp sang

https://thuviensach.vn

bài tới, bắt đầu từ đầu bản nhạc, hoặc nhảy ngược trở lại bài trước mà

không cần phải định vị nó trên màn

hình.

Đột phá trên giao diện người

dùng của iPod chính là điều cuối

cùng khiến sản phẩm trở nên kỳ

diệu và độc đáo. Có rất nhiều những

cải tiến phần mềm quan trọng khác,

như phần mềm cho phép đồng bộ

hóa thiết bị với một bộ sưu tập nhạc

iTunes của người dùng. Nhưng nếu

nhóm không xử lý được tính tiện lợi

trong việc định hướng một thư viện

bỏ túi gồm hàng trăm hay hàng

nghìn bản nhạc, chiếc iPod sẽ không

https://thuviensach.vn

bao giờ cất cánh được. Nó là một giải

pháp đi kèm cả với lợi ích phụ thuộc.

Giao diện của iPod được thiết kế tốt

đến mức nó có thể phát triển và hữu

dụng hơn nữa khi các công nghệ

khác trong thiết bị được cải tiến và

trở nên rẻ hơn. Và bởi công nghệ

vành ngón cái vừa là phần cứng vừa

là phần mềm, sẽ dễ dàng hơn nhiều

cho Apple khi chốt lợi thế thiết kế

này với bằng sáng chế và bản quyền

thật chắc, sao cho không một đối thủ

nào dám cố gắng bắt chước. Nếu chủ

yếu nó là một tính năng phần mềm,

nó sẽ dễ bị có nguy cơ bị bắt chước

hơn nhiều. Một lần nữa, Apple đã

tìm ra được một phương thức có

tính trực giác tuyệt vời để điều khiển

https://thuviensach.vn

một thiết bị phức tạp, thông minh, ẩn bên dưới một vỏ bọc sáng bóng và

giản tiện. Đây chính là nơi Ive lần

đầu tiên thể hiện anh có thể thiết kế

nhiều hơn chỉ là hình dạng của đồ

vật. Anh có thể giúp thiết kế cả trải

nghiệm người dùng nữa. Chẳng còn

gì quan trọng hơn với Steve.

ĐỂ PHỤC VỤ tham vọng được tính

toán cho sản phẩm mới, chiếc iPod

được giới thiệu tại một sự kiện tổ

chức ở hội trường nhỏ xíu Town

Hall trong trụ sở chính của Apple

vào ngày 23 tháng 10 năm 2001.

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, phản ứng từ các nhà báo

được mời đến thì không hề nằm

ngoài dự đoán nào. Đi theo sự dẫn

dắt của công nghệ đã cho phép Steve

tạo ra một sản phẩm pha trộn các

tính năng kích thích trực giác nhiều

đến nỗi nó sẽ thay đổi toàn bộ hành

vi của người tiêu dùng. Chiếc iPod

thật ngoạn mục và hoàn toàn bất

ngờ.

Sử dụng một chiếc là sẽ “phải

lòng” nó. Apple đưa cho mỗi nhà

báo đến dự buổi giới thiệu một chiếc

iPod, điều công ty chưa từng làm

trước đây. Các nhà báo và nhà bình

luận cùng các chuyên viên về công

nghệ đồng loạt lên tiếng rôm rả trên

https://thuviensach.vn

mặt báo về các tính năng mà Apple

thậm chí không hề giới thiệu. Chi tiết ấn tượng nhất với nhiều người là

khả năng chơi nhạc ngẫu nhiên,

điều mà ban đầu Steve chỉ định coi

là một lợi ích thêm vào. Tính năng

này được gọi là “chế độ xáo trộn”,

biến thiết bị thành một thứ tương

đương với một đài phát thanh cá

nhân, chỉ chơi nhạc của bạn, theo

một trình tự hoàn toàn không đoán

được. Nếu bạn có một thư viện lớn,

chế độ xáo trộn ở chiếc iPod của bạn

là một cách tuyệt vời để thình lình

gặp phải bài nhạc bạn đã quên mất

là mình có. Bằng cách này, iPod

giúp mọi người khám phá lại niềm

vui của âm nhạc.

https://thuviensach.vn

iPod mang lại cho Apple cú đột phá của độ sành điệu và lan tỏa sự

hấp dẫn của các sản phẩm của nó tới

thế giới người tiêu dùng rộng lớn

hơn nhiều, nhất là những người

mua trẻ tuổi. Theo thời gian, nó sẽ

chứng tỏ mình là chiếc Walkman

của đầu thế kỷ XXI. Nó cũng là mắt

xích phần cứng mới đầu tiên trong

dây chuyền liên tiếp vừa đổi mới vừa

tự củng cố của các sản phẩm phần

cứng, phần mềm, mạng lưới bắt đầu

tràn ra một khi Apple đã nghiêm túc

về việc biến Macintosh thành một

trung tâm kỹ thuật số chính hiệu.

Dần dần, iPod tỏ ra là một sản phẩm

sẽ bắt đầu biến Apple trở lại thành

https://thuviensach.vn

một công ty tăng trưởng. “Chúng tôi đi tới nơi mà khát khao dẫn dắt”,

Steve giải thích, nhớ lại việc nhóm

của anh đã ghét những sản phẩm

máy nghe nhạc trên thị trường như

thế nào, “và kết cục là chúng tôi dẫn

đầu.”

Tuy nhiên, ngay cả iPod cũng thử

thách lòng tin của Steve đối với

khách hàng. Họ mất một khoảng

thời gian để làm quen hoàn toàn với

thiết bị. Nó đưa ra một phương pháp

tương tác với âm nhạc mới lạ, và

mức giá 399 đô la là một cản trở

đáng kể, nhất là khi bạn có thể mua

một chiếc máy nghe CD Discman

https://thuviensach.vn

của Sony với giá chưa tới 100 đô la.

Doanh thu bắt đầu ở mức thấp:

Apple chỉ bán được 150.000 chiếc

iPod trong quý đầu tiên ra mắt. Một

năm sau, Steve giảm giá phiên bản

iPod đầu tiên đó xuống 100 đô la và

giới thiệu phiên bản thứ hai với

dung lượng gấp đôi và “vành ngón

cái” chỉ có dạng một bánh xe – nó

thực sự là một bề mặt tiếp xúc hình

tròn, đưa người sử dụng qua các bản

nhạc còn mượt hơn cả bánh lật cơ

học, và khó vỡ hơn nhiều. Lần giới

thiệu thứ hai đó là tín hiệu bên

ngoài đầu tiên cho thấy iPod đã thay

đổi không chỉ trải nghiệm nghe nhạc

– nó còn đem lại sức sống mới cho

khả năng sản xuất của Apple. Chiếc

https://thuviensach.vn

iPod đã tăng tốc quá trình chuyển hóa sáng tạo của Apple, thấm nhuần

một kỷ luật tổ chức mới sẽ biến lời

hứa về những cải thiện dần dần,

thường xuyên, khuấy động thị

trường – kiểu cải thiện mà Bill

Gates đã lên lớp cho Steve trong

buổi phỏng vấn chung ở Palo Alto

một thập kỷ trước – thành một kiểu

cách tân công nghệ dồn dập đầy

ngoạn mục.

iPod đã đưa Apple tới khả năng

tiếp tục vượt qua chính mình, một

cách đều đặn. Một vài phần của điều

này đòi hỏi khả năng thực thi ở

trình độ cao. Mức giá thấp của iPod

https://thuviensach.vn

(ít nhất là so với máy tính của

Apple) buộc Apple phải học cách đảm bảo hoạt động sản xuất chất

lượng cao với một khối lượng đơn vị

cao hơn hẳn so với trước đây. Những

đòi hỏi mới này đối với hoạt động

sản xuất bị nhân lên bởi những động

lực cạnh tranh của thị trường đồ tiêu

dùng điện tử, áp lực này khiến Apple

phải làm mới dòng sản phẩm iPod

của mình thường xuyên hơn rất

nhiều so với các máy tính trước đó.

Để sản xuất thật nhiều iPod theo

cách này, Apple phải phát triển các

kỷ luật mà về cơ bản, sẽ chuyển đổi

công ty thành một doanh nghiệp có

năng lực tốt hơn nhiều. Tim Cook

phải xây dựng một dây chuyền cung

https://thuviensach.vn

cấp quốc tế có phạm vi rộng lớn, và anh cùng với Ruby phải phát triển

mối quan hệ với một loạt các nhà

máy ở Châu Á có đủ khả năng cung

cấp nhiều máy móc chất lượng cao

trong thời gian ngắn kỷ lục. iPod đã

đẩy nhanh quá trình chuyển hóa của

công ty theo cách sẽ mang lại lợi ích

cho nhiều năm sắp tới.

Nhưng vượt qua chính mình

cũng đòi hỏi những vị lãnh đạo hàng

đầu của Apple – và chính Steve Jobs

– phải nghĩ tới tương lai theo một

cách mới mẻ, với tinh thần sẵn sàng

theo sát công nghệ tới bất cứ nơi

đâu nó dẫn dắt. “Được học về các

https://thuviensach.vn

công nghệ và các thị trường mới là

điều khiến việc này trở nên thú vị

đối với tôi và với mọi người ở

Apple,” có lần Steve đã nói với tôi,

mấy năm sau khi iPod lần xuất hiện

đầu tiên. “Theo lý thuyết thì, đó là

việc chúng tôi làm, và có rất nhiều

cách để làm việc đó. Năm hay sáu

năm trước, chúng tôi không hề biết

gì về chỉnh sửa video, thế nên chúng

tôi mua một công ty để học cách

làm. Rồi chúng tôi không biết gì về

các máy phát MP3, nhưng người của

chúng tôi lại thông minh. Họ ra

ngoài và hiểu ra vấn đề bằng cách

nhìn vào những thứ đã có sẵn ngoài

đó với một con mắt rất khắt khe, và

rồi họ kết hợp điều đó với những

https://thuviensach.vn

điều chúng tôi đã biết về thiết kế, giao diện người dùng, vật liệu và

điện tử kỹ thuật số. Sự thật là, nếu

không như thế thì chúng tôi phát

chán lên mất.” Trong một cuộc

phỏng vấn khác, Steve nói: “Ai cần

quan tâm một ý tưởng tốt tới từ

đâu? Nếu anh chú ý thì anh sẽ nhận

ra chúng.” Khi tâm điểm chú ý của

anh đã hướng hoàn toàn vào việc

sửa chữa các vấn đề của chính Apple,

Steve đã gần như bỏ lỡ mất cuộc

cách mạng nhạc số. Giờ đây khi

Apple đã đứng vững, một lần nữa,

anh lại tập trung ra phía ngoài và

chú ý vô cùng cẩn thận. “Khi tôi trở

lại, Apple giống như một người ốm

https://thuviensach.vn

và không thể ra ngoài làm hay học gì hết,” Steve giải thích. “Nhưng

chúng tôi đã làm cho nó khỏe mạnh

trở lại, và đã tăng cường sức mạnh

cho nó. Giờ đây, nghĩ ra những điều

mới mẻ để thực hiện chính là động

lực khiến chúng tôi tiếp tục.”

https://thuviensach.vn

Chương 11

LÀM HẾT SỨC MÌNH

Thế giới đã cởi mở với Apple từng

chút từng chút một, và ngược lại,

Apple cũng vậy. iPod là thiết bị

tiêu dùng trên thị trường đại chúng

đầu tiên của Apple, nhưng nó ra đời

sau khi Steve và nhóm của mình đã

thực hiện những bước tiến hợp lý:

đầu tiên là iMovie, sau đó là những

điều chỉnh dẫn tới iTunes, rồi iPod.

Sự kiên nhẫn, kỷ luật và tầm nhìn

của Steve đã đưa Apple đến một con

https://thuviensach.vn

đường phát triển mới, phức tạp hơn

con đường cũ chỉ là đơn thuần cải tiến liên tục máy tính cá nhân.

Apple giờ đây sẽ dấn thân vào những

cuộc thám hiểm của riêng mình,

ngay cả khi điều ấy dẫn công ty vào

trung tâm các ngành công nghiệp

khác. Nếu Apple có thể xoay sở khéo

léo trong thế giới âm nhạc, thì dưới

sự lãnh đạo của Steve, nó cũng có

thể làm được như vậy trong những

loại hình kinh doanh khác. Kế

hoạch tổng thể – đưa các công cụ

điện toán tới những người có thể sử

dụng chúng một cách sáng tạo nhằm

nâng cao đời sống và công việc của

họ – vẫn không thay đổi. Nhưng

chân trời của Apple đã mở rộng hơn

https://thuviensach.vn

trước rất nhiều.

Là một thiết bị điện tử tiêu dùng

trên thị trường đại chúng, tất nhiên,

iPod sẽ được bán qua tất cả các kênh

thông thường: Best Buy, Circuit

City, các cửa hàng trong các trung

tâm thương mại, và thậm chí cả các

nhà bán lẻ máy tính như CompUSA.

Nhưng Steve lại coi thường tất cả

những kênh tiêu thụ này. Nỗi ám

ảnh của anh về sản phẩm vẫn còn

dai dẳng ngay cả sau khi chúng đã

được sản xuất. Cách chào hàng tồi

tệ, mức lợi nhuận thấp từ các chuỗi

bán hàng này hoàn toàn trái ngược

với tính thẩm mỹ của những sản

https://thuviensach.vn

phẩm của anh, cũng như sự hào

phóng thuần khiết trong cách làm marketing của anh. Chỉ có một nơi

mà anh thực sự muốn thấy sản

phẩm của mình được bán ra công

chúng: các cửa hàng của chính

Apple, chúng được mở trước lễ ra

mắt iPod bốn tháng.

Trở lại thời điểm ra mắt Mac, khi

đó Steve vẫn luôn cằn nhằn về cách

các cửa hàng thuộc các đại lý bán lẻ

của nó. Điều tệ nhất chính là cách

loại máy tính này được trưng bày và

bán. Nhân viên bán hàng, luôn luôn

quan tâm đến việc đẩy nhanh vòng

quay hàng hóa, dường như không nỗ

lực tìm hiểu điều gì là đặc biệt ở một

https://thuviensach.vn

chiếc Mac, và càng ít động lực làm

việc ấy sau khi IBM và các bản sao của nó lên ngôi. Ngay cả ở NeXT,

Steve cũng đã nói chuyện với Susan

Barnes về việc tạo ra một kiểu cửa

hàng máy tính khác, ở đó, những

sản phẩm chất lượng cao của anh có

thể được trưng bày cho những khách

hàng sáng suốt.

Đầu năm 1998, chỉ vài tháng sau

khi trở lại Apple, anh yêu cầu giám

đốc công nghệ thông tin (CIO) của

mình, Niall O’Connor, đưa ra

phương án cho một gian hàng trực

tuyến nơi Apple có thể bán máy tính

của mình trực tiếp đến khách hàng,

rất giống những gì công ty máy tính

https://thuviensach.vn

Dell thực hiện thành công khi đó.

O’Connor yêu cầu Eddy Cue, khi đó là kỹ sư IT thuộc bộ phận nhân sự,

vẽ ra phiên bản đầu tiên của gian

hàng từ góc nhìn của một lập trình

viên. “Tôi không nghĩ Niall cho rằng

tôi là nhân viên tốt nhất của anh ấy,”

Cue nói, “nhưng vì lý do nào đó, anh

ấy đã thật sự nghĩ là tôi có thể làm

việc được với Steve.” Cue, người

chưa từng gặp Steve và biết rất ít về

thương mại điện tử hay bán lẻ, tìm

lời khuyên từ nhiều người, bao gồm

cả trưởng bộ phận kinh doanh Mitch

Mandich. “Hãy trình bày với anh ấy

những ý tưởng tốt nhất của cậu,”

Mandich nói, “nhưng cái đó cũng

chẳng quan trọng vì chúng ta sẽ

https://thuviensach.vn

không bao giờ thực hiện gian hàng đó. Nó sẽ khiến các kênh phân phối

tức giận [tức các cửa hàng và nhà

phân phối vẫn bán máy tính của

Apple từ trước tới nay].” Một tuần

sau, Cue, O’Connor, Mandich, và

một số người khác tham gia một

cuộc họp xem xét bản đề xuất đầu

tiên về gian hàng. Cue đã nộp bài

thuyết trình của mình cho Steve –

anh xây dựng nó thiên về thị giác, vì

mọi người nói với anh rằng Steve

thích những bản thuyết trình nhiều

hình ảnh, và anh đã in nó ra giấy, vì

mọi người nói với anh rằng Steve

ghét phải ngồi xem hết các slide,

nhất là trong các cuộc họp nhỏ. Thế

https://thuviensach.vn

nhưng toàn bộ nghiên cứu này

dường như đã đổ bể. Steve nhìn vào

mấy trang giấy, trả lại Cue và nói:

“Quá tệ.”

Cho dù ban đầu phản ứng rất cục

cằn, Steve vẫn hỏi những người khác

trong phòng về đề xuất của Cue, và

về ý tưởng nền tảng của việc bán trực

tiếp cho khách hàng qua mạng. Các

vị lãnh đạo quanh bàn bắt đầu nói

về tất cả những vấn đề mà họ có thể

thấy trước với một gian hàng trực

tuyến – gắn chặt hoạt động mua có

thể tùy chỉnh vào một hệ thống sản

xuất vốn được xây dựng để tạo ra

máy tính có cấu hình đã được chuẩn

https://thuviensach.vn

hóa; không có bất cứ nghiên cứu

nào chỉ ra rằng khách hàng thực sự

muốn mua máy tính theo cách này;

và, đáng ngại nhất là nguy cơ đánh

mất mối quan hệ với các đối tác bán

lẻ hiện nay, như Best Buy và

CompUSA. Mandich, người đủ từng

trải để biết rằng một cuộc thảo luận

thú vị đang dần hình thành, giữ im

lặng. Cuối cùng, một trong những

người cực lực phản đối ý kiến lên

tiếng. “Steve”, anh hỏi, “chẳng phải

toàn bộ chuyện này sẽ chẳng dẫn tới

đâu à?” Cue, không biết rõ nhiều sự

việc khác, quay phắt lại phía người

đó. “Kênh bán hàng ấy à?” anh kêu

lên. “Chúng ta mất hai tỉ đô la năm

ngoái! Ai mà thèm quan tâm đến

https://thuviensach.vn

kênh bán hàng?” Steve ngẩng lên.

“Cậu,” anh nói, chỉ vào vị lãnh đạo

cao cấp, “sai rồi. Còn cậu,” anh nhìn

sang Cue và nói tiếp “đúng rồi.” Đến

cuối cuộc họp, anh đã yêu cầu Cue

và O’Connor tạo ra một gian hàng

trực tuyến mà người mua có thể tùy

chỉnh lệnh mua của mình – và phải

làm xong nó trong hai tháng.

Gian hàng trực tuyến đi vào hoạt

động ngày 28 tháng 4 năm 1998.

Khi Cue chuẩn bị lái xe về nhà tối

đó, anh tạt qua văn phòng để nói với

Steve rằng họ đã bán được số máy

tính trị giá hơn 1 triệu đô la trong

sáu tiếng đồng hồ. “Tốt đấy,” Steve

https://thuviensach.vn

nói. “Thử tưởng tượng xem chúng ta

sẽ làm được gì nếu có những cửa hàng thật.” Cue nhận ra, chẳng bao

giờ là đủ với Steve. Anh ấy thích thử

thách.

STEVE THÍCH CÁC cửa hàng hoành

tráng. Khi đi nghỉ ở Ý hoặc Pháp,

anh sẽ rủ bằng được Laurene cùng

anh tới thăm Valentino, Gucci,

Yves, Saint Laurent, Hermès, Prada

và các thương hiệu tương tự. Vận

quần bò tả tơi và đôi giày

Birkenstock theo phong cách một

khách du lịch Mỹ phóng túng để đi

chơi một ngày dài, Steve sẽ hộ tống

https://thuviensach.vn

Laurene đi quanh những khu

chuyên về mua sắm. Sau khi tản bộ

vào một trong những trung tâm thời

trang này, anh và cô vợ tóc vàng ấn

tượng sẽ đi theo hai hướng hoàn

toàn khác nhau. Trong khi Laurene

điên cuồng ngắm nghía, thì Steve sẽ

kéo người bán hàng lại và dội bom

họ bằng những câu hỏi: Vì sao lại

dành ít không gian cho hàng hóa

thế? Khách hàng lướt qua cửa hàng

như thế nào? Anh sẽ quan sát kiến

trúc bên trong cửa hàng, suy nghĩ

xem sự tác động qua lại của gỗ, cửa

tò vò, cầu thang, cùng ánh sáng tự

nhiên và ánh sáng nhân tạo giúp tạo

ra tâm trạng phù hợp với việc tiêu

một đống tiền như thế nào. Với

https://thuviensach.vn

Steve, những cửa hàng này đã làm được điều mà anh chưa từng làm

được: họ bán một sản phẩm theo

phong cách sống, với một mức lãi

cao đến kỳ quặc bằng cách trình bày

nó một cách đẹp đẽ nhưng vẫn nhiều

thông tin. Tự cách trưng bày cũng đã

góp phần hợp lý hóa mức giá cao mà

khách hàng phải trả. Các gian hàng

ảm đạm và nhân viên bán hàng ù lỳ

của Circuit City và CompUSA không

hề tạo ra được mối tương tác ấy cho

Apple.

Năm 1998, Steve thuyết phục

CEO của Gap, Mickey Drexler tham

gia ban giám đốc của Apple. Sau đó,

https://thuviensach.vn

năm 2000, anh tuyển Phó chủ tịch

mảng bán buôn của Target, Ron

Johnson, và đưa anh ấy vào nhóm

lãnh đạo, với một nhiệm vụ đơn

giản: Tạo ra một cửa hàng lý tưởng.

“Máy tính Mac là độc nhất,” nhiều

năm sau Steve nói với tôi. “Cái cần

làm là đưa nó ra trước mắt mọi

người ở nơi mà họ có thể thấy được

điều khiến nó khác biệt và tốt hơn

những máy tính khác, và để những

người bán hàng có điều gì đó để nói

về nó. Chúng tôi nghĩ nếu không

làm như vậy, chúng tôi sẽ phá sản.”

Công việc trước đây của Johnson

là bán lẻ theo phương thức cũ,

nhưng anh chính là người phù hợp

https://thuviensach.vn

với công việc mà Steve đang nghĩ

trong đầu. Sau khi kiếm được tấm bằng MBA ở Stanford, Johnson

quyết định bắt đầu sự nghiệp của

mình bằng công việc dỡ hàng khỏi

xe tải cho cửa hàng bách hóa

Mervyn. Sau đó anh thăng tiến dần

qua các cấp bậc ở Target trước khi

tạo dấu ấn nhờ đặt kiến trúc sư

Michael Graves thiết kế một ấm trà

dành riêng cho cửa hàng bách hóa.

Năm 1984, Graves thiết kế một ấm

trà cho công ty về thiết bị, dụng cụ

nổi tiếng của Ý, Alessi. Cho đến bây

giờ, sau một thập kỷ, nó vẫn là sản

phẩm bán chạy nhất toàn cầu, và

Johnson băn khoăn: “Vì sao những

đồ vật xinh đẹp lại không được dành

https://thuviensach.vn

cho tất cả mọi người mà chỉ cho những người giàu có?” Đó là câu hỏi

mà có lẽ đã làm bật ra trong đầu

Steve Jobs một hình ảnh trọn vẹn.

Khi giới thiệu ấm trà của Graves,

Johnson đã thiết kế một sự kiện mà

hẳn là Steve sẽ vô cùng thích thú:

anh thuê trọn gói Bảo tàng Whitney

ở thành phố New York để “cho giới

báo chí thấy thiết kế cũng rất có ý

nghĩa với những người bình

thường.” Ấm trà, cùng một dòng

hàng hóa khác được Graves thiết kế

riêng cho Target, đã đưa tập đoàn

bán lẻ này trở thành một sự thay thế

tao nhã, tinh tế cho Walmart. Khi

https://thuviensach.vn

Jobs tới đặt vấn đề, anh đã ra sức

thuyết phục Johnson, người không có ý định nhắm tới chức CEO ở

Target, bằng lời hứa về một cơ hội

không giới hạn đã được áp dụng cho

Sculley: “Anh được làm tất cả,” Steve

nói với anh.

“Tôi coi chuyện đó là cơ hội được

làm việc với một trong những người

sáng tạo nhất từng có mặt trên đời,”

Johnson tâm sự với một nhóm ứng

cử viên MBA Stanford trong một

cuộc phỏng vấn năm 2014, “nhưng

bạn bè của tôi ở Thung lũng đều

nghĩ rằng tôi điên. ‘Cậu rời khỏi Tar-

jzeh [lối phát âm bắt chước tiếng

Pháp vừa để chế giễu vừa để xác

https://thuviensach.vn

nhận vị trí cao cấp của chuỗi siêu

thị] và chuyển đến cái công ty thảm hại ấy à?’” Đó là năm 2000, khi

Apple vẫn còn được coi là một kẻ

bên rìa thị trường máy tính cá nhân.

Trong suốt quá trình phỏng vấn,

và những ngày đầu tiên của Johnson

tại Apple, Jobs dành nhiều thời gian

nói chuyện với anh về những vấn đề

cá nhân hơn là các công việc bán lẻ.

“Lần đầu gặp nhau,” Johnson kể,

“chúng tôi đã nói chuyện trong hai

hay ba tiếng đồng hồ về đủ mọi thứ.

Steve là một người rất, rất kín đáo.

Anh ấy đã trưởng thành rất nhanh,

và anh chỉ có một vài người bạn

thân. Anh bảo tôi, ‘Tôi muốn chúng

https://thuviensach.vn

ta là bạn tốt, bởi một khi anh đã biết

cách suy nghĩ của tôi thì chúng ta chỉ phải nói chuyện với nhau một

hai lần một tuần thôi. Lúc đó, khi

anh muốn làm gì, anh cứ làm và

đừng cảm thấy phải xin ý kiến.’”

Trong một thời gian, Johnson là

nhà bán lẻ duy nhất mà Apple tuyển

dụng. Nhiều tuần sau khi tới công

ty, anh ngồi dự thính trong các cuộc

họp ban lãnh đạo và nghiền ngẫm về

những điều sẽ làm cho cửa hàng lý

tưởng. Chìa khóa ở đây là trải

nghiệm của khách hàng, và khi

Johnson suy nghĩ về điều này, mọi ý

tưởng anh nghĩ ra đều có vẻ ngược

đời. Các cửa hàng bán cho một

https://thuviensach.vn

khách hàng vài năm một lần thường

chọn khu đất rẻ ở địa điểm xa xôi; nhưng cửa hàng lý tưởng này, vì

khách hàng và để cho thương hiệu

được nổi bật, sẽ nằm ở chính giữa

trung tâm. Hỗ trợ qua điện thoại

phải được trau chuốt cho những

khách hàng “theo dịp” như thế,

nhưng tương tác mặt-đối-mặt là điều

mà người ta thực sự muốn, nhất là

với máy tính, sản phẩm khó hiểu

hơn nhiều so với, ví dụ, áo mưa.

Nhân viên bán hàng được khuyến

khích nhờ hoa hồng, nhưng khách

hàng thì không muốn cảm thấy bị

ép phải mua cái mà họ không muốn.

Johnson nảy ra gần một tá các ý

tưởng, ý tưởng nào cũng đi ngược lại

https://thuviensach.vn

với mục tiêu trọng điểm của thực tiễn bán lẻ truyền thống. Theo

Johnson, Steve ủng hộ tất cả những

suy nghĩ xa vời nhất của anh. “Steve

sẽ nói ‘Nếu anh nghĩ điều gì đủ kỹ

rồi, anh sẽ có được câu trả lời hiển

nhiên thôi’”, Johnson nhớ lại.

Theo gợi ý của Mickey Drexler,

Jobs yêu cầu Johnson phát triển

một nguyên mẫu thể hiện một cửa

hàng bán lẻ của Apple sẽ trông như

thế nào. Trưng dụng một nhà kho

cách khu đất của Apple mấy dặm,

Johnson xây dựng nguyên mẫu của

mình hoàn toàn bí mật. Giống như

một chiếc máy tính của Apple trong

https://thuviensach.vn

giai đoạn phát triển, nguyên mẫu

này cũng trải qua một loạt các vòng chỉnh sửa. Nó cũng là một dự án

thiết kế như mọi thứ khác, và Steve

đòi hỏi một sự đơn giản tinh tế, tạo

cảm giác sạch sẽ, với cách định

hướng dễ dàng quanh các bàn trưng

bày máy tính xách tay và máy tính

để bàn của Apple.

Đến cuối năm 2000, Jobs và

Johnson đã có được nguyên mẫu mà

họ muốn. Nhưng vào một buổi sáng

thứ Ba của tháng 10, Johnson thức

dậy và chợt nhận ra: cách bài trí các

cửa hàng theo kiểu tập trung xung

quanh các dòng sản phẩm đang bán

là hoàn toàn sai lầm. Trong các buổi

https://thuviensach.vn

họp sáng thứ Hai của họ, Steve và

nhóm lãnh đạo đã thảo luận không dứt về một chủ đề: trung tâm kỹ

thuật số. Johnson nhận ra rằng các

cửa hàng phải được bài trí phù hợp

với khái niệm đó, với một khu vực

lấy âm nhạc làm trung tâm, và khu

vực khác thì lấy phim ảnh làm trung

tâm, cứ thế… Một lần nữa, nó lại là

một suy nghĩ ngược đời – và tuy thế,

một lần nữa, nó cũng lại sẽ phục vụ

khách hàng tốt hơn so với cách tiếp

cận phổ biến mà Apple vẫn đang

ngấp nghé theo đuổi. Sáng hôm đó,

Johnson cùng Steve tham dự buổi

xem xét nguyên mẫu đã được xếp

lịch trước. Trong chuyến xe đi tới

địa điểm đặt nguyên mẫu, Johnson

https://thuviensach.vn

nói với Steve rằng anh nghĩ họ đang sai lầm. “Anh có biết đây là sự thay

đổi lớn đến thế nào không,” Steve

gầm lên. “Tôi không có thời gian

cho việc này. Tôi không muốn anh

nói một lời nào với ai về việc này

hết. Tôi không muốn biết tôi nghĩ gì

về nó hết.” Họ ngồi im lặng trong

đoạn còn lại của chuyến đi ngắn.

Khi họ tới nơi, Steve nói với

nhóm đã tập hợp: “Chà,” anh nói,

“Ron nghĩ rằng chúng ta đã thiết kế

các cửa hàng sai bét rồi.” Johnson

đợi để nghe xem dòng suy nghĩ này

sẽ đi tới đâu. “Và anh ấy đúng,”

Steve nói, “vậy nên bây giờ tôi sẽ đi

https://thuviensach.vn

khỏi đây và các bạn hãy làm theo

những gì anh ấy bảo các bạn.” Rồi Steve quay mình và rời đi.

Lát sau, sau khi đã về lại Apple,

Johnson tới gặp Steve. “Anh biết

đấy”, Steve nói với anh, “anh nhắc

tôi nhớ đến một điều tôi học được ở

Pixar. Trong hầu hết các bộ phim họ

làm, thế nào cũng có điều gì đó có vẻ

không hợp lý. Và họ có một tinh

thần sẵn sàng đáng kinh ngạc cho

việc quay lại và làm lại lần nữa, cho

đến khi làm đúng thì thôi. Họ vẫn

luôn có tinh thần sẵn sàng và không

bị ngày ra mắt chi phối. Vấn đề

không phải là anh làm nhanh tới

đâu, mà là làm hết sức mình.”

https://thuviensach.vn

Những cửa hàng đầu tiên được

mở ở Tysons Corner, Virginia, và

Glendale, California, tháng 5 năm

2001. Họ trưng bày các sản phẩm

của Apple: iMac, Power Mac, iBook

và PowerBook, cộng thêm một loạt

các phần mềm, một số lượng nhỏ

sách hướng dẫn được chọn lọc, một

số thiết bị ngoại vi từ các nhà sản

xuất khác như máy in và ổ cứng,

cùng dây cáp và một số các phụ tùng

khác. Phản ứng từ bên ngoài tương

đối giống nhau: Steve đã phạm một

sai lầm ngu ngốc. Tờ Business Week

chỉ trích rằng các cửa hàng này lại là

một ví dụ nữa cho thấy sự phung phí

của Steve. Những nhà phê bình thi

https://thuviensach.vn

nhau chỉ ra thực tế là Gateway, có lẽ

là công ty hiểu biết nhất về

marketing trong giới những người

sản xuất Wintel PC, gần đây vừa

đóng chuỗi hơn một trăm cửa hàng

bán lẻ của mình vì doanh thu kém.

Nhưng cũng như việc Jobs không hề

tận dụng hoạt động nghiên cứu thị

trường điển hình khi hình thành

công thức cho chiến lược sản phẩm,

anh cũng gạt rủi ro của Gateway ra,

coi nó là không liên quan. “Khi

chúng tôi bắt đầu mở các cửa hàng,

ai cũng nghĩ chúng tôi điên,” anh kể

với tôi. “Nhưng đó là vì mục tiêu bán

hàng đã lấn át khả năng giao tiếp với

khách hàng. Tất cả những người

https://thuviensach.vn

khác đang bán những máy tính

giống hệt nhau – lột nhãn ra và nó

vẫn là một cái hộp làm ở Đài Loan

đó. Với quá ít sự khác biệt, chẳng có

gì để người bán hàng giải thích ngoại

trừ giá cả, vì thế họ không cần phải

tinh tế cho lắm, và những cửa hàng

như thế có tốc độ thay đổi nhân viên

cực lớn.”

Các cửa hàng của Apple làm ăn

tương đối ổn ngay từ ban đầu, nhưng

về căn bản, đây là thiên đường cho

những người vốn đã yêu thích Apple

và thiết bị giá cao của nó. Nhìn vào

lượng người ghé thăm ban đầu, có

thể thấy Apple cần chuyển đổi sản

https://thuviensach.vn

phẩm mới của mình sâu sắc đến

mức nào. Về cơ bản, Apple gặp phải vấn đề về nhân khẩu học – thanh

niên và những người trẻ tuổi không

thấy công ty hay các sản phẩm của

nó tuyệt vời như cha mẹ họ. Một

phần lý do là những chiếc iMac và

iBook của Apple, dù rất đẹp đẽ và

hấp dẫn, nhưng quá đắt đỏ nên bọn

trẻ không thể tự mua: chỉ có những

bậc cha mẹ ở thế hệ bùng nổ dân số

(baby boomer) mới có khả năng viết

một tấm séc hay quẹt thẻ tín dụng và

mang về nhà một chiếc. Ở các cửa

hàng, Apple không có sản phẩm nào

của chính mình trực tiếp thu hút thế

hệ X(16) v à Y(17).

https://thuviensach.vn

iTunes và iPod nhập cuộc. Khi

các sản phẩm này được giới thiệu, các cửa hàng nhanh chóng trở thành

phương tiện trung gian hoàn hảo để

minh họa cho khái niệm trung tâm

kỹ thuật số của Apple. Nhân viên

bán hàng – nhận lương chứ không

phải hoa hồng – được đào tạo kỹ

càng để chỉ dẫn cho khách hàng

cách sử dụng iMac và iTunes để

“tách, trộn và ghi” những đĩa CD âm

thanh mà tự họ tùy chỉnh. Những

người khác dạy cho khách hàng sở

hữu Mac cách dùng iMovie để chỉnh

sửa các đoạn phim số. Các cửa hàng

cung cấp các bài học theo nhóm về

cách chuyển danh sách nhạc và

album vào iPod, mặc dù đây là một

https://thuviensach.vn

công đoạn rất đơn giản. “Những người làm việc trong các cửa hàng

của chúng tôi chính là yếu tố then

chốt,” Steve nói. “Và vòng quay bán

lẻ sản phẩm của chúng tôi rất thấp.

Vì vậy sức mạnh của chúng tôi nằm

ở con người.”

Khi các cửa hàng thu hút nhiều

người ghé thăm hơn, Apple mở rộng

việc kinh doanh máy quay kỹ thuật

số, máy quay cầm tay, loa, âm ly, tai

nghe, máy in, ổ cứng, ổ ghi đĩa CD-

ROM, và các thiết bị tương tự từ các

nhà sản xuất khác. Chậm rãi nhưng

vững vàng, qua nhiều năm, các cửa

hàng dần trở thành những đại lý bán

https://thuviensach.vn

lẻ thành công nhất thế giới, xét theo

hệ số doanh thu trên diện tích.

Steve khích lệ Johnson phải táo bạo

thêm nữa với kiến trúc của các cửa

hàng, điều này cuối cùng dẫn tới

những hình ảnh biểu tượng kiểu

như khối lập phương bằng thuỷ tinh

phía trước tòa nhà GM ở trung tâm

Manhattan. “Steve là người giao

quyền giỏi nhất tôi từng gặp,”

Johnson nói ở Stanford. “Anh ấy rất

rõ ràng về điều anh ấy muốn và trao

cho bạn tự do tuyệt đối.”

ÂM NHẠC ĐÃ hồi sinh công ty.

Cùng với iTunes, chiến dịch quảng

https://thuviensach.vn

cáo “Tách Trộn Ghi”, và bản thân

chiếc iPod, Apple cuối cùng cũng truyền được nhiệt cho những người

mua trẻ tuổi. Nhưng đà tiến tới cùng

hoạt động quảng cáo vô tâm lại làm

phiền lòng một số người lớn tuổi

hơn trong ngành kinh doanh âm

nhạc và phim ảnh. Năm 2002, rất

lâu sau khi những quảng cáo gây

mếch lòng này đã ngừng chạy, trong

một phiên toà trước Ủy ban Thương

mại Thượng viện Mỹ, CEO của

Disney, Michael Eisner đã buộc tội

Apple công khai cổ động cho hành vi

trái pháp luật. “Họ bán máy tính với

những quảng cáo khích lệ rằng họ có

thể tách, trộn và ghi,” ông nói. “Nói

cách khác, họ có thể tạo ra một tên

https://thuviensach.vn

trộm rồi phân phối nó cho tất cả bạn bè nếu họ mua chiếc máy tính đặc

biệt này.” Steve sa sầm mặt khi đọc

bản tường thuật, nhưng phần nào

cảm thấy được minh oan sau khi

Eisner bị giễu cợt khắp nơi vì nhận

xét có phần ngây thơ của mình. Tinh

thần chung của chiến dịch quảng cáo

của Apple chao đảo, nhưng Steve

thực sự thông cảm với Eisner và các

hãng thu âm khác. Anh hiểu những

hiểm họa của việc bị sao chép bất

hợp pháp, cả với tư cách là một lãnh

đạo trong ngành công nghiệp máy

tính, lẫn ở vai trò người sở hữu một

xưởng phim. Anh đã kiện Microsoft

vì những việc mà anh tin là hành vi

https://thuviensach.vn

ăn cắp giao diện người dùng đồ họa trên màn hình của Mac, và, như mọi

người ở Thung lũng Silicon, anh

cũng khá hoang tưởng về hành vi ăn

cắp trí tuệ.

Trên thực tế, Steve quá nhập tâm

với vấn đề sao chép bất hợp pháp,

đến nỗi anh biết vấn đề này có thể

giúp anh bán được ý tưởng lớn tiếp

theo về âm nhạc– Gian hàng Âm

nhạc iTunes. Steve tin, với đôi chút

biện minh, rằng iTunes là hình thức

quản lý nhạc số thanh nhã hơn bất

cứ thứ gì khác có trên thị trường. Và

anh biết rằng một gian hàng nhạc

iTunes, nếu được thiết kế hợp lý, có

https://thuviensach.vn

thể mang lại cho khách hàng một

hình thức mua nhạc linh hoạt và đơn giản đến nỗi họ sẽ ngừng ăn cắp

các bản nhạc qua Napster cũng như

các chương trình tương tự, những

chương trình này là các ứng dụng

cồng kềnh và khiến máy tính của

người dùng rất dễ gặp các vấn đề

tiềm ẩn về an ninh.

Việc tạo ra “gian hàng” trực tuyến

đặc biệt này là một bước chuyển

quan trọng trong quá trình phát

triển của Steve. Nó thể hiện khoảnh

khắc mà những tham vọng của Steve

dành cho Apple lần đầu tiên vươn xa

hơn Cupertino. Cho tới tận lúc này,

mọi việc Steve đã làm đều nằm

https://thuviensach.vn

trong ranh giới hoạt động của Apple.

Anh đã ổn định công ty, tập trung sứ

mệnh của công ty, xây dựng lại đội

ngũ nhân lực, hình thành nhóm

quản lý cốt cán gồm những nhà lãnh

đạo hàng đầu, và sản xuất ra chiếc

iMac đầy ấn tượng cùng một hệ điều

hành mới hiện đại. Mỗi bước anh đi

đều xuất phát một cách tự nhiên từ

những gì đã tới trước đó, đảm bảo

rằng công ty được đặt trên nền tảng

vững chắc trong ngành kinh doanh

chủ chốt của mình ngay cả khi nó

lang thang vào một tương lai bất

định. Giờ anh chuẩn bị đánh cược

rằng nền móng của Apple đã vững

chắc đến mức nó có thể tiến xa hơn

khỏi những bức tường của mình và

https://thuviensach.vn

bắt đầu tìm kiếm những cơ hội có thể định hình lại hoạt động kinh

doanh của các công ty khác.

Để hoàn thành được điều này,

Steve sẽ phải làm việc trên hai chiến

trường, cả bên trong và bên ngoài

công ty. Bên trong, anh sẽ cần phải

cho các kỹ sư của mình chỉnh sửa

công nghệ phân phối và nén kỹ

thuật số của Apple nhằm giải quyết

vấn đề mà ngành công nghệ âm

nhạc không thể tự xử lý. Những lựa

chọn thiết thực hơn, như mua một

trang web phân phối nhạc lẻ trực

tuyến và “Apple hóa” nó để khởi

động, sẽ không hiệu quả bởi những

https://thuviensach.vn

trang như vậy chưa tồn tại. Và cũng

thật vô nghĩa khi cứ phải trả tiền bản quyền cho các hãng nhạc để quảng

bá, bán và phân phối nhạc trực tiếp

tới người dùng iTunes, nhất là khi

các công ty đó đã thể hiện mình lạc

lõng về công nghệ đến thế nào với

những nỗ lực thảm hại hết lần này

tới lần khác nhằm bán hàng hóa của

mình trên mạng. Sony Music là một

ví dụ, công ty này đã làm hỏng nỗ

lực bán nhạc số chỉ có thể được phát

bằng máy nghe nhạc do công ty mẹ,

Sony Electronics, sản xuất. Không

chỉ chào bán rất ít nhạc từ các công

ty thu âm lớn khác, mà Sony còn

làm cho những bản nhạc bán ra

không thể nghe được trên máy tính

https://thuviensach.vn

cá nhân, mà thời đó, đây mới là phương tiện phần lớn người tiêu

dùng chạy các tệp chứa nhạc.

Nếu Apple định tự mình bán

nhạc, Steve muốn thuyết phục năm

hãng thu âm lớn nhất rằng một gian

hàng trực tuyến do Apple điều hành

là lựa chọn tốt nhất, và có lẽ là duy

nhất, của họ, khi đã biết về cuộc tấn

công ồ ạt và phức tạp của kỹ thuật số

mà họ phải đối mặt. Ngay cả khi họ

liều lĩnh nhận lời, anh cũng sẽ phải

cố gắng hết sức nhằm tạo cho họ

một cách thức thoải mái để thử làm

việc này.

Bán nhạc trực tu https://thuviensach.vn

yến là một thử

thách phức tạp. Các kỹ sư của Apple cần phải điều chỉnh iTunes sao cho

việc mua và tổ chức các bản nhạc

được dễ dàng, chi phí hợp lý, và sao

cho các bản nhạc đã mua được mã

hóa nhằm ngăn không cho người

dùng sao chép và chia sẻ bừa bãi.

Chi tiết cuối cùng này, một biện

pháp bảo vệ các hãng khỏi hiện

tượng sao chép bất hợp pháp, thực

ra lại là vấn đề đơn giản nhất. Các

công ty phần mềm vẫn miệt mài tìm

tòi để xác định những vấn đề an

ninh như thế trong hơn một thập kỷ

qua, và đã phát triển các loại khóa

số và các mẹo xác minh trực tuyến

để bảo vệ phần mềm của chính họ.

https://thuviensach.vn

Tùy thuộc vào việc các chủ hãng quyết định là họ muốn gì, Steve có

thể dễ dàng điều chỉnh thuật toán

mã hóa, hoặc đặt tín hiệu sóng

mang, của các bản nhạc MP3. Apple

sẽ xử lý công nghệ đó thành một

dạng khóa an toàn dễ dàng hơn rất

nhiều so với các hãng thu âm.

Thách thức nặng nề hơn đặt ra

trước mắt những người phát triển

gian hàng là phương pháp tính tiền.

Vấn đề tưởng như đơn giản này đòi

hỏi rất nhiều suy nghĩ – hệ thống

tính hóa đơn hiện tại có thể khiến

người cung cấp nhạc phải bỏ ra chi

phí lớn hơn lợi nhuận họ có thể thu

https://thuviensach.vn

được. Điều này phần lớn là do một

vấn đề đang ngày càng nhức nhối đối với ngành công nghiệp này, không

kém gì vi phạm bản quyền – đó là,

người mua trực tuyến thể hiện xu

hướng thích mua lẻ từng bài hát hơn

là mua cả album đắt tiền.

Lưu lượng của chính Napster đã

chứng minh cho hành vi tiêu dùng

mới này. Khi những người hâm mộ

âm nhạc có thể tải về bất cứ loại

nhạc nào họ muốn, họ sẽ thích tự

chọn lọc những giai điệu mình ưa

chuộng, thay vì mua cả một album.

Điều này hoàn toàn ngược lại với

những gì đã diễn ra với ngành kinh

doanh âm nhạc cuối những năm

https://thuviensach.vn

1960 và 1970, khi ngành công

nghiệp thu âm gần như từ bỏ đĩa đơn và thay vào đó là các album với

mức giá cao hơn rất nhiều. Nhiều

nghệ sĩ nắm bắt được sự thay đổi và

thu các album theo chủ đề, như Sgt.

Pepper’s Lonely Hearts Club Band

của Beatles, Tommy của The Who’s,

hay The Wall của Pink Floyd’s.

Nhưng các công ty thu âm lại lạm

dụng tư tưởng này và thường tung ra

các album với chỉ một hay hai bài

thực sự mạnh, với nhận thức rằng

người mua trung thành sẽ bỏ ra 10

tới 15 đô la cho cả album chỉ vì

những bài đó.

Steve biết, khi “hiệu ứng

https://thuviensach.vn

Napster” đã xảy ra thì không thể có

đường quay lại. Giờ đây khi người nghe đã có quyền lựa chọn, họ sẽ

gần như chỉ chọn các bài hát đơn

thay vì album độn đầy những bản

nhạc nhạt nhẽo. Steve nghĩ rằng các

bài hát đơn sẽ được bán với giá 99

xu, giá này ít nhiều cũng đại diện

cho giá trị được quy cho một bản

nhạc trên một album, vì ở những

năm 1990 thì một đĩa CD theo

thông lệ bình quân có khoảng 12 bài

hoặc nhiều hơn và được bán với giá

khoảng 15 đô la. Mức giá này cũng

hấp dẫn theo những gì Steve còn

nhớ, vì nó cũng là mức giá mà anh

và những người khác ở tuổi chúng

tôi trả để mua những đĩa nhựa đơn

https://thuviensach.vn

chạy bằng máy 45rpm từ những

năm 1960.

Tuy nhiên, ý tưởng của Steve gặp

phải một trở ngại. Trong quá khứ,

Visa và MasterCard tính phí 15 xu,

cộng với khoảng 1,5% giá trị giao

dịch cho một lần mua; trong khi

American Express tính phí 20 xu

cộng 3,5% giá trị giao dịch. Khi một

giao dịch có giá 10 hay 100 đô la thì

phí giao dịch như thế này không

phải là vấn đề lớn, nhưng khi một

bài hát chỉ có giá 99 xu, mà phí giao

dịch là 17 đến 24 xu thì quả là tai

hại.

Nếu Apple định t https://thuviensach.vn

rở thành nhà

bán lẻ âm nhạc điện tử, nó cần phải tìm ra cách để xử lý các loại phí cho

những lệnh mua nhỏ mà không

buộc các công ty thẻ tín dụng phải

thay đổi hoàn toàn cơ cấu tiền hoa

hồng của họ. (Apple không phải là

công ty đầu tiên đối mặt với vấn đề

hóc búa là tìm ra một cách xử lý và

thanh toán khả thi cho những “giao

dịch cực nhỏ” có giá trị dưới một đô

la. Nó đã làm bối rối gần như tất cả

mọi người, trừ các công ty điện

thoại, họ đã giải quyết vấn đề này

bằng cách tập hợp lại hóa đơn cho

từng cuộc gọi đơn lẻ của khách hàng

thành một bảng kê mỗi tháng một

lần.)

https://thuviensach.vn

Eddy Cue nghĩ ra hai cách để xử

lý khéo vấn đề này. Đầu tiên, anh

gợi ý rằng gian hàng nhạc iTunes

nên định kỳ gộp các nhóm lệnh mua

từ một khách hàng thành một giao

dịch duy nhất và gửi cho công ty

thanh toán bù trừ thẻ tín dụng. Việc

đó không phải lúc nào cũng khả thi,

nhưng khi các giao dịch mua bán

của gian hàng tăng lên, phí thẻ tín

dụng có thể được tính luôn vào các

giao dịch gộp. Đồng thời, Cue thiết

kế thêm một phương thức đơn giản

để các bậc phụ huynh có thể thiết lập

các “khoản tiền mua nhạc” trả trước

cho những lệnh mua của con mình.

Hình thức này sẽ mang lại những

https://thuviensach.vn

khoản trả trước cộng dồn đủ lớn để

trả cho chi phí của những giao dịch

đối chiếu cuối kỳ khi chúng xuất

hiện về sau.

Những kiểu giải pháp rối rắm này

lại thu hút Steve. Khi Apple tiến

hành một dự án lớn, anh không chỉ

quan tâm đến thiết kế và marketing.

Anh muốn biết mọi thứ về dự án, và

anh kỳ vọng nhân viên của mình sẽ

tấn công mọi vấn đề có thể nghĩ đến

– từ thiết kế và công việc kỹ thuật

tới những nhiệm vụ tưởng như tầm

thường như đóng gói và tính tiền –

bằng óc sáng tạo. Steve nói với tôi

rằng anh tự hào về giải pháp cho các

https://thuviensach.vn

giao dịch nhỏ không kém gì mẫu

thiết kế iPod mới mà anh sẽ giới thiệu cùng với việc khai trương gian

hàng trực tuyến.

Nhóm của Cue đưa ra một quyết

định hệ trọng khác: Apple muốn xây

dựng “cửa hàng trực tuyến” iTunes

ngay trong ứng dụng, thay vì tạo ra

một trang mạng cộng đồng có nhiệm

vụ như một trang bán lẻ nhạc. Nếu

tìm trang “www.itunes.com” trên

mạng, bạn sẽ tới thẳng trang

marketing cho iTunes của

Apple.com, trang này mô tả rất

nhiều điều thú vị về bản thân

iFunes nhưng không cho phép bạn

mua nhạc. Cách duy nhất để mua

https://thuviensach.vn

được hàng là thông qua ứng dụng

iTunes, thời kỳ đó, ứng dụng này chỉ

có sẵn trong các máy tính

Macintosh. Điều này hấp dẫn Steve

vì một số lý do. Nó mang tới cho

Apple quyền kiểm soát tất cả các

công nghệ đằng sau gian hàng, và nó

củng cố mối quan hệ thương mại

trực tiếp với khách hàng. Giao dịch

đơn giản mua một bài hát, và việc

đưa số thẻ tín dụng cho Apple để

thực hiện điều đó, trở thành một

phần của khái niệm mà Steve bắt

đầu gọi là “trải nghiệm Apple.” Là

một thiên tài marketing, Steve hiểu

rằng mọi tương tác mà khách hàng

có với Apple đều có thể làm tăng

hoặc giảm sự tôn trọng của họ đối

https://thuviensach.vn

với công ty. Theo cách nói của anh, một doanh nghiệp “có thể nâng cao

hay hạ thấp sự tín nhiệm” đối với

danh tiếng của mình, đó là lý do vì

sao anh làm việc rất vất vả để đảm

bảo rằng mọi tương tác mà khách

hàng có thể có với Apple – từ việc sử

dụng một chiếc Mac cho tới việc gọi

tới bộ phận hỗ trợ khách hàng để

mua một bài hát từ gian hàng

iTunes và được tính phí – đều phải

thật xuất sắc. Steve từng nói với tôi

hồi năm 1998 rằng lý do duy nhất

các công ty tồn tại là để xây dựng các

sản phẩm; giờ đây anh đang dùng

công ty của mình để gây dựng không

chỉ các sản phẩm. Apple giờ đây

https://thuviensach.vn

đang tạo ra một trải nghiệm khách hàng trọn vẹn. Mọi việc công ty làm,

từ phát triển công nghệ cho tới thiết

kế các cửa hàng, trực tuyến và trực

tiếp, đều để phục vụ trải nghiệm

khách hàng. Sự tập trung mạnh mẽ,

trên diện rộng của Apple vào vấn đề

này đi trước thời đại rất nhiều, các

khách hàng sẽ ngày càng đòi hỏi

điều tương tự từ các công ty khác.

Apple đã định nghĩa lại từ “chất

lượng” và buộc các công ty khác phải

nỗ lực để đáp ứng những kỳ vọng cao

hơn từ khách hàng của họ.

Có một lợi ích ngắn hạn cốt yếu

khác đối với việc gắn gian hàng

https://thuviensach.vn

iTunes vào ứng dụng iTunes: phạm

vi hạn chế của iTunes sẽ trấn an những vị lãnh đạo lo lắng, căng

thẳng trong ngành công nghiệp âm

nhạc mà Steve phải tranh thủ sự ủng

hộ. Một nửa triệu chiếc iPod đã được

bán, đủ để tạo ra một thị trường

ngách có ý nghĩa nhưng còn xa mới

đủ để tác động tới tình hình kinh tế

rộng hơn của toàn ngành công

nghiệp âm nhạc. Rốt ruộc thì, người

sử dụng Mac chỉ chiếm có vỏn vẹn

4% trong số tất cả những người dùng

máy tính. Lần này, thị phần nhỏ xíu

lại là một lợi thế cạnh tranh. Bởi

doanh thu trực tuyến của nhạc số đại

diện cho một sự thay đổi đáng sợ đối

với những người đứng đầu hãng thu

https://thuviensach.vn

âm, nên Steve tới gặp họ với một đề

nghị đơn giản và có vẻ an toàn: Vì

sao các ông không thử nghiệm việc

bán nhạc tải về – mục đích là để đo

lường nhu cầu, đồng thời tìm hiểu

khách hàng và các động lực

marketing – trong “khu vườn có rào

bao quanh” nhỏ bé an toàn của tôi?

Steve gặp khó khăn không hề

nhỏ trong việc thương thảo. Anh cần

tất cả các lãnh đạo của năm hãng thu

âm lớn – Universal, EMI, Sony,

BMG, và Warner – ký giao kèo. Có

lẽ, anh đã đúng khi giả định rằng

gian hàng trực tuyến nào không thể

khai thác được số lượng lựa chọn

https://thuviensach.vn

khổng lồ trong mọi hãng thu âm lớn

chắc chắn sẽ thất bại. Và anh đưa ra một mức giá cứng rắn cho giải pháp

bán tận gốc của mình: 30% cho mỗi

giao dịch được thực hiện trên Gian

hàng Âm nhạc iTunes.

May mắn cho Steve, anh nhanh

chóng tìm được đồng minh: Roger

Ames, người đứng đầu hãng Warner

Music, anh quen Roger qua một vị

lãnh đạo ở AOL tên là Barry

Schuler. Ames, một người thực tế,

chân thật trong một ngành kinh

doanh khi đó còn đang bồng bềnh

trong vầng hào quang của những

thành công và lợi nhuận của quá

khứ, nhìn thấy rõ ràng điều Warner

https://thuviensach.vn

có thể tự đạt được nếu dựa trên công

nghệ của chính mình:

“Tuyệt đối không gì hết,” ông nói,

“Chúng tôi không có một kỹ sư công

nghệ thực sự nào ở Warner. Nó là

một công ty thu âm, không phải

công ty công nghệ!” Tin tưởng rằng

Steve có trong tay giải pháp duy

nhất để đạt được cái đích mà ngành

công nghiệp này đang hướng tới,

Ames giới thiệu Steve với các nhà

lãnh đạo của bốn công ty thu âm lớn

còn lại, bắt đầu với những người ông

nghĩ sẽ dễ tiếp thu nhất. Tiến trình

của họ vững vàng, nhưng gập ghềnh.

Sự chần chừ của các vị lãnh đạo các

hãng thu âm rất rõ ràng và dễ hiểu.

https://thuviensach.vn

Một số người vẫn phủ nhận rằng việc

phân phối nhạc số là điều không thể

tránh khỏi, trong khi những người

thực dụng hơn thì sợ rằng họ sẽ mất

quyền định giá cho sản phẩm của

chính họ khi nhượng lại quyền phân

phối cho một ngành công nghiệp

bên ngoài mà họ không hiểu hoặc

tin tưởng cho lắm. Steve lắng nghe

họ, và điều chỉnh gian hàng cùng với

các biện pháp bảo vệ kỹ thuật số áp

dụng cho những bài hát đơn theo

mong muốn của họ. Anh biết anh

không thể cứ thế áp đặt giải pháp lên

ngành này được.

Steve cũng biết làm thế nào để có

được điều anh muốn, và anh thương

https://thuviensach.vn

lượng bằng cả củ cà rốt lẫn cây

gậy(18). Trong khi anh làm việc với các vị lãnh đạo công ty thu âm và

dẫn dắt cho họ thấy rằng anh thực sự

có một giải pháp an toàn và trọn

vẹn, được thiết kế cho chính họ bởi

những kỹ sư công nghệ tốt nhất, anh

đồng thời cũng đảm bảo nhắc họ

nhớ rằng cuộc tấn công của kỹ thuật

số mà họ đang cố gắng lờ đi là điều

không thể tránh khỏi và không thể

kìm hãm được. Nếu họ còn lo lắng

về vấn đề mất quyền kiểm soát, thì,

anh mời họ cứ chờ xem những điều

sẽ được thực hiện bởi những chương

trình kế tiếp thông minh hơn, lén

lút hơn, thành công hơn so với

Napster.

https://thuviensach.vn

Trong tất cả các lãnh đạo công ty thu âm, Andy Lack ở Sony là người

nghi ngại nhiều nhất. Sony có bộ

phận hàng điện tử tiêu dùng riêng,

với phương pháp riêng để bán các

máy nghe nhạc kỹ thuật số di động

sử dụng một công nghệ nén và mã

hóa hoàn toàn khác. Hơn nữa, kinh

nghiệm dày dạn của Lack với tư cách

một lãnh đạo cấp cao về phương tiện

truyền thông ở NBC và những nơi

khác giúp ông thấy rằng doanh thu

của iPod sẽ tăng vọt nếu Apple có

thể đưa ra được một gian hàng âm

nhạc đầy đủ dịch vụ, và rằng rất có

thể kết quả là công ty sẽ bán thêm

hàng triệu chiếc Mac nữa. Nếu

https://thuviensach.vn

trường hợp đó xảy ra, tại sao các công ty âm nhạc lại không phải là

những đơn vị giành lấy miếng bánh

trong việc kinh doanh của Steve,

thay vì ngược lại? Các lãnh đạo công

ty thu âm khác cũng nhận thức được

điều này, và họ – hoặc CEO các công

ty mẹ của họ – đưa ra đề nghị đầu tư

vốn chủ sở hữu có thể tạo ra mối

quan hệ đối tác sâu hơn chỉ đơn

thuần là chia sẻ lợi nhuận theo bản

nhạc. Nhưng những đề xuất này đều

nửa vời, và Steve tin rằng anh càng

kiên trì, các công ty thu âm sẽ càng

thấy họ cần giải pháp của anh.

Cuối cùng, Lack nhượng bộ. Ngày

https://thuviensach.vn

23 tháng 4 năm 2003, Gian hàng

Âm nhạc iTunes bắt đầu kinh doanh với một kho 200.000 bài hát. Trong

ngay tuần đầu tiên, khách hàng đã

tải về hàng triệu bài, và đến cuối

năm đó, Apple đã bán được hơn 25

triệu bài hát.

ĐÚNG NHƯ LACK dự đoán, doanh

thu iPod tăng vọt, tới mức mà một

số những phó tướng của Steve tin

rằng thị trường của những người sử

dụng Macintosh hiện tại đã gần bão

hoà. Họ lập luận rằng bước hợp lý

tiếp theo trong việc mở rộng iPod là

tạo ra phần mềm ứng dụng iTunes

https://thuviensach.vn

cho Windows – điều này đương

nhiên đồng nghĩa với việc mở Gian hàng Âm nhạc iTunes cho mọi

người dùng máy tính trên thế giới,

chính xác là điều Steve đã hứa sẽ

không làm.

Ban đầu Steve không đồng ý với

ý tưởng này, vì những lý do chiến

lược cũng như tình cảm. Steve vẫn

luôn muốn máy tính Mac có những

tính năng riêng biệt mà người tiêu

dùng không thể có từ WindowPC.

Đồng thời, anh vẫn muốn xem liệu

tự iPod có thể bắt đầu đẩy doanh thu

Mac tăng lên được không – phần đó

trong dự đoán của Lack vẫn chưa

thành hiện thực. Nhưng Avie, Sina,

https://thuviensach.vn

Ruby, Fadell và những người khác

lại lập luận rằng, iTunes dành cho Window kết đôi với iPod sẽ cho

hàng trăm triệu người dùng máy

tính cá nhân một phương tiện để tự

mình nếm trải cách tiếp cận hấp dẫn

hơn của Apple với công nghệ máy

tính cá nhân. Ý tưởng cho rằng iPod

có thể là một con ngựa thành Troy tí

hon giúp cho Apple cuối cùng cũng

bắt đầu giành lại được một số thị

phần cho máy tính cá nhân

Macintosh thực sự làm Steve quan

tâm. Rốt cuộc, nhóm nhắc anh nhớ

rằng, chẳng phải anh là người vẫn

luôn nói nếu công ty có thể chiếm

được chỉ một vài điểm trong thị

phần PC, doanh thu sẽ tăng vọt đó

https://thuviensach.vn

sao? Hơn nữa, dù mở rộng có nghĩa là người dùng PC sẽ dùng phần mềm

iTunes trên Windows đi chăng nữa,

Apple sẽ vẫn kiểm soát hoàn toàn

trải nghiệm nhạc số, từ phần mềm

iTunes cho tới gian hàng của nó, tới

thiết bị iPod. Cũng như với iMove,

nhóm đốn ngã Steve nhanh chóng –

và thuyết phục anh chuyển hướng.

Việc thay đổi suy nghĩ của anh lúc

này đã mang lại kết quả về sau.

Mới vài tháng trước Steve vừa gạ

gẫm những người đứng đầu công ty

thu âm ký đồng thuận thử nghiệm

Gian hàng Âm nhạc iTunes nhỏ bé,

chỉ dành cho máy Mac. Giờ thì anh

https://thuviensach.vn

lại xuất hiện, muốn mở rộng thí

nghiệm đó tới, ôi chao, tất cả người dùng máy tính cá nhân trên toàn

thế giới. Anh phải có được sự cho

phép của họ, bởi những điều khoản

mà họ đã đồng ý chỉ áp dụng với thế

giới nhỏ hơn gồm toàn những người

dùng máy Mac. Nhưng trong mấy

tháng vừa qua, họ đã nhận thấy rằng

điều Steve dự đoán là đúng: người

tiêu dùng thực sự sẽ bỏ hoạt động

sao chép bất hợp pháp nếu được trao

cho một cách mua nhạc số dễ dàng

với chi phí có vẻ như hợp lý. Lần này

họ chỉ phản kháng ở mức tối thiểu;

công việc kinh doanh của họ đang

tiến theo hướng Steve đã dự đoán,

dù họ có thích hay không. Gian

https://thuviensach.vn

hàng Âm nhạc iTunes mang lại cho họ cảm giác thân thiện hơn so với

các phương án khác.

Một lần nữa, Andrew Lack của

Sony cảm thấy mình không có lựa

chọn nào ngoài việc đồng hành cùng

những người khác, ngay cả dù ông

cảm thấy như bị lừa trước tốc độ

Steve mở rộng thị trường của Gian

hàng Âm nhạc iTunes. Mặc dù Sony

có nội dung dồi dào và lịch sử thiết

bị tiêu dùng điện tử rạng rỡ, các đơn

vị kinh doanh của nó vẫn là các bộ

phận hoạt động độc lập bướng bỉnh

đến nỗi không thể nào kết hợp đủ tốt

để tạo ra bất cứ dạng “thiết bị hoàn

https://thuviensach.vn

chỉnh” nào để thay thế. Nhiều năm

sau, Lack vẫn than thở về sự yếu thế

mà ông nghĩ các công ty thu âm đã

thể hiện trong các cuộc thương thảo

với Steve. “Chiếc iPod sẽ rỗng tuếch

nếu không có nhạc,” Lack nói. “Tôi

cảm thấy rõ ràng rằng nếu không có

một dòng lợi nhuận kép [theo đó

Apple phải cắt doanh thu iPod lại

cho các công ty thu âm] thì việc

kinh doanh âm nhạc sẽ rất chật vật.

Nếu hồi đó họ đoàn kết với nhau,

biết đâu đã có cơ hội họ đạt được

điều gì đó. Đó là sự hối tiếc lớn nhất

của tôi.”

Ngày 16 tháng 10 năm 2003,

Steve thông báo rằng Apple chào

https://thuviensach.vn

mời tải miễn phí ứng dụng iTunes

cho các máy tính cá nhân Windows.

Với những người trung thành với

Mac, điều này cũng gây choáng váng

như khoản đầu tư của Microsoft hồi

năm 1997. Tuy nhiên, đa số lại nhìn

nhận nó như một sự xác định cho

lòng tin của họ rằng phần mềm của

Apple, và toàn bộ cách tiếp cận của

nó với công nghệ máy tính cá nhân,

vượt trội hơn hẳn so với bất cứ thứ gì

được cỗ xe cồng kềnh Windows mời

chào. Steve cũng biết điều đó; anh

hân hoan thực hiện một phần thông

báo của mình dưới một slide có dòng

chữ “Địa ngục đã đóng băng hoàn

toàn.”

https://thuviensach.vn

Trong vòng ba ngày, một triệu

người dùng WindowsPC đã tải

iTunes về và mua hàng triệu bài hát

qua Gian hàng Âm nhạc iTunes.

Đến cuối năm, lượng khách hàng tải

nhạc từ Apple qua máy tính

Windows còn nhiều hơn qua Mac.

Điều mà nhóm gọi là “trải nghiệm

Apple” đã bắt đầu lan sang thế giới

Windows.

Với bảng thành tích chói lọi của

Apple, sự phổ biến của những sản

phẩm về sau của công ty, cũng như

vai trò thống trị mà cuối cùng nó

khoác lấy trong nền văn hóa của

chúng ta, thật khó mà nhớ được

rằng sự trỗi dậy này hoàn toàn bất

https://thuviensach.vn

ngờ, và là một điều ngạc nhiên ngay

cả với những người lập kế hoạch cho nó. Chi tiết nhỏ này dẫn tới chi tiết

nhỏ khác. Một thành công, một

thách thức cụ thể, có thể kích thích

suy nghĩ về một sản phẩm khác,

hoặc một vòng lặp lại khác của một

sản phẩm hiện có, hoặc cả một kênh

doanh thu mới. Như cách nói ưa

thích của Steve: “Bạn chỉ có thể nối

các điểm của những việc thực sự đã

xảy sau khi nhìn lại.” Eddy Cue nhớ

lại một ngày cuối năm 2003, khi

anh đang chờ máy bay và ngắm

những hành khách khác đang đợi

quanh sảnh sân bay. Có lẽ có

khoảng một tá người đang nghe

nhạc trên iPod, tai nghe cắm trong

https://thuviensach.vn

tai; một nhúm người đang làm việc trên PowerBooks với hình quả táo

trắng đặc trưng lấp lánh trên vỏ; và

chỉ có một người đang gõ say sưa

trên chiếc laptop PC. Cue nhớ lại:

“Trời đất quỷ thần ơi, tôi nghĩ,

chúng tôi thực sự đang làm nên cái

gì đó. Chúng tôi thực sự không có

thời gian để ngẩng đầu lên mà nhìn

ra xung quanh, anh biết không?

Nhưng nó đây này. Thật là tuyệt.”

NHƯ STEVE RẤT thích nói ở cuối

các bài phát biểu được soạn sẵn để

đọc trên sân khấu, còn có “một điều

https://thuviensach.vn

nữa” vào năm 2003. Cuối mùa hè,

Steve ‘thải ra’ một viên sỏi thận và tới gặp bác sĩ để siêu âm theo dõi,

nhằm đảm bảo không có vấn đề gì

khác nữa. Trong 49 năm, Steve chưa

bao giờ mắc căn bệnh nghiêm trọng

nào, nhưng khi bác sĩ tiết niệu nhìn

thấy một cái bóng trên phim siêu

âm và gọi điện để giục anh tới tái

khám, anh bỏ qua yêu cầu của cô.

Rất tận tâm, cô liên tục thúc giục

anh, và cuối cùng, anh trở lại gặp cô

vào tháng 10 vì điều mà anh cho là

một buổi chiếu chụp theo thông lệ.

Kết quả thật choáng váng: có vẻ như

anh có một khối u ác tính ở tuyến

tụy, một tiên lượng bệnh đáng sợ

rằng nạn nhân chỉ còn sống được vài

https://thuviensach.vn

tháng. Hôm sau bác sỹ thông báo rằng vấn đề thực sự của Steve là một

căn bệnh phát triển chậm hơn, có

nhiều khả năng điều trị hơn – một

cái gì đó được gọi là u thần kinh nội

tiết tuyến tuỵ. Cả anh và Laurene

đều hắt ra một nửa tiếng thở dài nhẹ

nhõm. Nhưng tình trạng cảm xúc

bấp bênh trong hai ngày đó hết sức

mệt mỏi. Nó chỉ mới là khúc dạo

đầu của một quá trình chậm chạp

nhưng cuối cùng cũng vượt quá khả

năng kiểm soát của Steve. Và nó

xuất hiện ngay lúc những nỗ lực

nhằm đưa công ty tới thành công

của anh bắt đầu đền đáp theo những

cách không thể hình dung nổi.

https://thuviensach.vn

Chương 12

HAI QUYẾT ÐỊNH

Steve đang điều hành một doanh

nghiệp ngày một vươn xa, lớn

mạnh, ngày càng đòi hỏi khắt

khe. Ví dụ, chỉ riêng năm 2003 và

2004, Apple đã nâng cấp toàn bộ

dòng sản phẩm của mình. Cấu trúc

bốn góc phần tư vẫn áp dụng cho

máy tính cá nhân. Người tiêu dùng

đang tìm kiếm một chiếc máy tính

để bàn được xử lý dành cho thời kỳ

chuyển giao từ chiếc iMac G4 “hoa

https://thuviensach.vn

hướng dương” kì dị – với màn hình

phẳng bóng loáng, xoay trên một cột trụ nhô lên từ vỏ máy có hình giống

như quả bong bóng, sang những

chiếc iMac G5 to hơn – món đồ

dạng tấm, gói gọn toàn bộ những bộ

phận máy móc đằng sau một màn

hình phẳng bao quanh bởi một

khung nhựa trắng bóng loáng. Chiếc

Power Mac G5 là phiên bản nâng

cấp mạnh mẽ của máy tính dạng

tháp dành cho các công ty và người

dùng cao cấp, và nhận được nhiều

lời ca tụng. Người mua laptop được

lựa chọn giữa những chiếc iBook G4

nhựa trắng hoặc đen mờ và những

chiếc PowerBook G4 bằng nhôm với

ba kích thước màn hình khác nhau.

https://thuviensach.vn

Nhưng cùng với Internet, mạng gia đình, nhạc và bộ phận ứng dụng

phần mềm, Apple hiện đã sản xuất

hàng loạt sản phẩm chứ không còn

riêng máy tính cá nhân hiện nữa.

Các phiên bản mới của iMovie và

FinalCut Pro ra mắt, cùng với một

ứng dụng tuyệt vời có tên

GarageBand, cho phép bạn ghi lại,

chỉnh sửa và trộn lẫn các bản nhạc

trên máy tính Mac. Apple còn giới

thiệu một phiên bản mới của hệ điều

hành OS X, được gọi là Panther, đi

kèm với trình duyệt của riêng nó,

Safari. Hai bàn phím mới được giới

thiệu, một trong số đó có dạng

https://thuviensach.vn

không dây. Các màn hình phẳng

Cinema Display tuyệt đẹp của Apple ngày càng rộng và sắc nét hơn. Công

ty đã xúc tiến mạnh mẽ hơn ai hết

để biến Wi-Fi thành giao thức nối

mạng tiêu chuẩn và cho ra đời

Airport Extreme, một máy chủ Wi-

Fi công suất lớn cho người dùng hộ

gia đình và Airport Express, có thể

phát sóng Wi-Fi ra cả một dinh thự

lớn. Với những người dùng muốn

hình ảnh hóa các cuộc trò chuyện

trực tuyến của mình, công ty bắt đầu

bán ra iSight, một máy quay Web

được đặt trên nóc màn hình máy

tính. Một dòng máy chủ Web gọi là

Xserve, nhắm tới các doanh nghiệp,

cũng được nâng cấp. Và cuối cùng,

https://thuviensach.vn

nhưng quan trọng nhất, người dùng iPod nhận được hai điều thú vị trong

năm 2004: chiếc iPod mini bóng

loáng và thon thả, cùng chiếc iPod

Classic với màn hình màu có thể

hiển thị ảnh.

Apple đang trên đà tiến lên. iPod

có vẻ còn rất nhiều năm phát triển

phía trước. Dòng sản phẩm rất tập

trung, được gia công đẹp đẽ, và được

ưa chuộng. Nhưng tất nhiên, Steve

không coi điều này là lý do để trở

thành người nổi tiếng hay nghỉ ngơi.

Anh nhìn nhận nó đơn giản là nền

móng cho “dấu ấn mới trong vũ trụ”

mà thôi.

https://thuviensach.vn

Jim Collins, tác giả của cuốn sách kinh điển về quản trị Built to Last:

Successful Habits of Visionary

Companies (Xây dựng để trường

tồn) và Good to Great: Why Some

Companies Make the Leap and

Others Don’t (Từ tốt đến vĩ đại), đã

có một cụm từ thật tuyệt vời để miêu

tả đặc tính cơ bản của những nhà

lãnh đạo vĩ đại: không bao giờ

ngừng nghỉ. Collins áp dụng cụm từ

này cho Steve, một trong những vị

lãnh đạo tuyệt vời nhất, truyền cảm

hứng cho anh nhiều nhất (người còn

lại là Winston Churchill, chính trị

gia người Anh, thủ tướng Anh trong

phần lớn thời gian của cuộc Thế

https://thuviensach.vn

chiến thứ II, từ 1940-1945). Collins tin nhân tố hoạt động không ngừng

nghỉ này còn quan trọng và có tác

động mạnh hơn nhiều so với tham

vọng hay trí thông minh. Nó là nền

tảng cho tính kiên cường, tự tạo

động lực. Nó được nuôi dưỡng bằng

trí tò mò, khát khao muốn xây dựng

điều gì đó có ý nghĩa, và một ý thức

về mục đích tận dụng tối đa cuộc

sống.

Collins và Steve quen biết nhau

khi Collins còn là một cán bộ trẻ ở

trường Kinh doanh sau đại học

thuộc Đại học Stanford từ năm 1988

đến 1995. Trong năm đầu tiên,

https://thuviensach.vn

Collins giảng dạy về chủ đề làm chủ

doanh nghiệp, anh đề nghị Jobs lên lớp một buổi với sinh viên của mình,

và họ gặp nhau lần đầu. Mặc dù

NeXT không phải là một thành công

ấn tượng, và Pixar vẫn còn đang loay

hoay tìm đường, Steve đã rất lôi

cuốn, hài hước và lịch thiệp. Collins,

người vẫn định kỳ liên lạc với Jobs,

tin rằng những năm đó là quãng

thời gian tuyệt vời để gặp Steve.

“Bạn chắc hẳn đã muốn gặp

Winston Churchill năm 1935, khi

ông không được trọng dụng và

không ai để ý tới ông,” anh nói.

“Churchill bị nhiều người gièm pha,

đây không phải là một trải nghiệm

hiếm gặp với những người vĩ đại.

https://thuviensach.vn

Nhưng cuối cùng thì bạn sẽ đánh giá họ qua bức tranh lớn, qua cách mà

tất cả mọi việc bộc lộ.” Churchill,

cũng giống như Jobs, phải chịu

những thất bại ê chề trong bước đầu

sự nghiệp, và tiếp tục kiên trì trong

hành trình dài, gian khổ leo lên tới

vị thế thậm chí còn vẻ vang hơn nữa.

Tố chất không ngừng nghỉ ở

Steve không phải lúc nào cũng là

một lợi thế. Khi còn trẻ, sự chú ý của

anh có thể chuyển từ dự án này sang

dự án khác, như đã xảy ra khi anh

nhận thấy, những nỗ lực phát triển

Apple III bỗng nhiên trở nên tầm

thường sau khi tận mắt chứng kiến

https://thuviensach.vn

công nghệ máy tính đồ họa ở Trung

tâm Nghiên cứu Palo Alto của

Xerox. Thành lập NeXT quá nhanh

sau khi lầm lũi rời khỏi Apple năm

1985, rồi mua đội kỹ sư đồ họa máy

tính sau này sẽ trở thành Pixar cũng

đột ngột như vậy. Hồi đó, tố chất

không ngừng nghỉ của anh đôi khi

có vẻ cưỡng ép. Nhưng anh không

bao giờ bỏ cuộc. Anh không bao giờ

từ bỏ Pixar hay NeXT. Thế thì, điều

khiến cho tính không ngừng nghỉ

của riêng anh thực sự có chiều sâu là

sự không ngừng nghỉ của chính nó.

Collins nói: “Những điều mà anh ấy

cố gắng làm lúc nào cũng khó. Đôi

khi những điều đó khiến anh ấy tơi

tả. Nhưng đối phó với cuộc chiến

https://thuviensach.vn

đấu qua nỗi đau khổ đó có thể là một sự trưởng thành cá nhân lớn

lao.”

Giờ đây, năm 2003 và 2004, tính

không ngừng nghỉ của Steve lại thúc

đẩy anh tiến lên, vào một tương lai

bất định, và vào một thử thách xem

anh đã trưởng thành đến thế nào.

Steve đã tư vấn bản thân mình câu

hỏi anh vẫn tự hỏi bấy lâu nay –

“Tiếp theo sẽ là gì?” – nhưng lần này

câu trả lời lại đặc biệt phức tạp.

Apple có thể xây dựng được điều gì

đó phát triển ra ngoài nền tảng công

nghệ máy tính truyền thống của nó,

có lẽ là điều gì đó lại thay đổi giao

https://thuviensach.vn

diện người dùng một lần nữa. Có lẽ

nó cần phải cung cấp một máy tính với dáng vẻ mới, cái gì đó ở dạng

bảng. Có lẽ nó có thể là sự tiếp nối

thành công của iPod, một sản phẩm

điện tử tiêu dùng khác, có thể là một

chiếc điện thoại đi động.

IPod đã thay đổi tất cả mọi thứ ở

Apple. Gian hàng Âm nhạc iTunes,

nhất là khi giờ đây khách hàng của

nó đã bao gồm cả hàng triệu người

dùng PC, dần trở thành một hệ

thống phân phối hoàn toàn mới, với

ít va chạm và ít chi phí sản xuất hơn

nhiều so với cách thức cũ – dập các

đĩa CD trong các nhà máy rồi vận

chuyển chúng tới các nhà bán lẻ.

https://thuviensach.vn

Đến cuối năm tài chính 2004 – chỉ

ba năm sau khi iTunes được giới thiệu lần đầu – doanh thu từ các sản

phẩm liên quan đến iTunes và iPod

đã chiếm 19% tổng doanh thu của

Apple. Apple bán ra 4,4 triệu chiếc

iPod trong năm đó, trong khi lượng

sản phẩm bán ra của Macintosh lại

giảm mạnh từ 4,6 triệu năm 2000

xuống còn 3,3 triệu năm 2004. Bằng

chứng cơ bản cho tác động của

iTunes và iPod là kết quả kinh

doanh: Năm 2004, công ty báo cáo

276 triệu đô la lợi nhuận ròng, tăng

từ 69 triệu đô la trong năm 2003.

Nhưng iPod đã làm được nhiều

hơn là chỉ tạo ra một dòng doanh

https://thuviensach.vn

thu thứ cấp khổng lồ. Nó đã củng cố

vững chắc nền móng của Apple và mở rộng tiềm năng của chính mình.

Tim Cook lúc này đã quản lý một

dây chuyền cung cấp phức tạp, cung

ứng vật liệu cho một mạng lưới sản

xuất toàn cầu đủ khả năng sản xuất

hàng loạt hàng chục triệu chiếc iPod

một tháng. Phản ứng với những

chuyển hóa mạnh mẽ hơn và quy

mô sản xuất lớn hơn này, John Ive

đã thử nghiệm những kim loại, hợp

kim, nhựa bền và kính siêu cứng

mới có thể được cắt gọt thành các

thiết bị nhỏ như iPod Mini và lớn

như màn hình máy tính 32 inch.

Nhóm lãnh đạo đang bắt đầu cảm

thấy công ty sẽ thành công với bất

https://thuviensach.vn

cứ việc gì nó lãnh nhận. “Một trong những điều tôi luôn cảm thấy,”

Steve nói với tôi, “là nếu anh trở

nên sáng tạo, việc đó sẽ giống như là

nhảy lên không trung vậy; anh

muốn đảm bảo rằng mặt đất sẽ ở đó

khi anh trở lại.” Mặt đất dưới chân

Steve chưa bao giờ vững vàng đến

thế. Thời điểm đã chín muồi để nhảy

vào một điều gì đó hoàn toàn mới

mẻ sẽ thay đổi trọn vẹn cuộc chơi.

Steve chỉ không biết nên nhảy theo

hướng nào. Giải quyết thế lưỡng nan

ấy hóa ra là quyết định lớn nhất

trong sự nghiệp của anh.

https://thuviensach.vn

APPLE KHÔNG CÓ đơn vị nghiên

cứu và phát triển chính thức của

riêng mình. Steve không thích ý

tưởng dồn hết những người có tầm

nhìn xa trông rộng vào một khu vực

riêng biệt mà bằng cách nào đó lại

không có những người đang dẫn dắt

những nỗ lực phát triển sản phẩm

quan trọng nhất của anh. Thay vào

đó, các dự án nghiên cứu phát triển

rầm rộ khắp nơi trong công ty, nhiều

dự án trong số đó không cần đến sự

cho phép của Steve, hoặc thậm chí

Steve không hề biết đến chúng.

Chúng chỉ lọt vào tầm chú ý của

Steve nếu một trong những nhà

quản lý chủ chốt quyết định rằng dự

https://thuviensach.vn

án hay công nghệ đó thể hiện tiềm năng thực sự. Trong trường hợp đó,

Steve sẽ xem thử, và thông tin anh

lượm lặt được sẽ nhập vào bộ máy

học tập, tức là bộ não của anh. Đôi

khi nó sẽ ở lại đó, và chẳng có

chuyện gì xảy ra cả. Mặt khác, có khi

anh lại xây dựng nên một cách để

kết hợp nó với một điều gì đó anh

từng thấy trước đây, hoặc có thể là

điều chỉnh nó để mang lại lợi ích

cho một dự án hoàn toàn khác. Đây

là một trong những tài năng lớn của

anh, khả năng kết hợp những tiến

triển và công nghệ riêng biệt thành

những điều mà trước đây tưởng như

là không thể. Nó chính là tài năng

https://thuviensach.vn

mà anh sẽ dùng để quyết định xem tiếp theo sẽ là gì.

Hai dự án đã được khởi động

nhằm khám phá khả năng tạo ra

một kiểu điện thoại di động mới.

Đích thân Steve yêu cầu những

người đã phát triển dòng sản phẩm

mạng Wi-Fi Airport của Apple thực

hiện đôi chút nghiên cứu sớm về

công nghệ điện thoại di động. Quyết

định này khiến một số người trong

nhóm của anh chỉ biết lắc đầu –

công nghệ kết nối mạng dữ liệu Wi-

Fi chẳng liên quan gì mấy đến công

nghệ vô tuyến di động đằng sau

mạng lưới điện thoại không dây.

https://thuviensach.vn

Nhưng có một dự án khác, trực tiếp

hơn nhiều đang được triển khai. Bắt đầu từ mùa thu năm 2003, một số

thành viên trong nhóm lãnh đạo của

Steve, bao gồm Eddy Cue, bộ não

chủ chốt đằng sau Gian hàng Âm

nhạc iTunes, đã mải mê tìm cách

gắn trực tiếp khả năng truy cập

chương trình nghe nhạc tương thích

iTunes và Gian hàng Âm nhạc

iTunes vào máy điện thoại di động.

“Ai cũng mang theo hai thiết bị.

Một chiếc điện thoại di động và một

chiếc iPod,” Cue nhớ lại, vỗ vỗ vào cả

hai túi trước trên chiếc quần jeans

của mình. “Chúng tôi biết bạn có thể

thêm iTunes vào một chiếc điện

https://thuviensach.vn

thoại và nó sẽ gần giống như một

chiếc iPod. Vấn đề chủ yếu liên quan đến phần mềm. Chúng tôi nhìn

quanh ngành, và đầu năm 2004,

chúng tôi quyết định làm việc với

Motorola, thời điểm đó công ty này

hoàn toàn thống trị ngành kinh

doanh thiết bị cầm tay với chiếc điện

thoại gập RAZR. Ai cũng có một

chiếc.” Motorola vốn là nhà cung

cấp chính cho Apple qua nhiều thập

kỷ. Những bộ vi xử lý của nó được

trang bị cho tất cả các máy tính của

Apple đến tận giữa những năm 1990,

và sau đó trở thành một phần của

liên minh với IBM, thiết kế các vi

mạch về sau trở thành các CPU

trong các máy Mac đến tận năm

https://thuviensach.vn

2006. Motorola hứa với Apple rằng công ty này sẽ tạo ra một dòng điện

thoại mới, gọi là ROKR, chỉ để làm

phương tiện cho iTunes.

Dự án ROKR gây tranh cãi ngay

từ đầu, vì một lý do đơn giản: phần

lớn những người ở Apple không

thích ý tưởng cộng tác với các công

ty khác. Đội phần cứng iPod, đặc biệt

lại nằm dưới sự chỉ đạo của Tony

Fadell, không thể tiêu hóa nổi ý

tưởng nhượng lại việc phát triển của

một thứ mà họ đã bắt đầu gọi là

“điện thoại nhạc” cho ngành công

nghiệp máy cầm tay truyền thống.

Và Motorola càng trình bày với họ

https://thuviensach.vn

nhiều kế hoạch cho ROKR, họ càng

trở nên chắc chắn rằng việc cấp phép (chuyển giao công nghệ) iPod và

phần mềm iTunes quý giá của họ là

một sai lầm. Mặc dù chắc chắn trước

đây Motorola đã tạo ra những chiếc

điện thoại bóng bẩy và xinh đẹp,

nhưng khi liên quan đến việc thiết

kế một phần mềm có thể tái hiện sự

đơn giản của iPod thì công ty này

dường như bó tay. Với những “đứa

trẻ thiên tài” ở Apple thì phương

pháp của Motorola có vẻ gần như

ngớ ngẩn. Công ty ở Illinois này giao

cho từng đội lập trình viên riêng xây

dựng những bộ phận phần mềm

khác nhau, như danh bạ, tin nhắn

văn bản, và một trình duyệt Internet

https://thuviensach.vn

thô kệch chỉ có thể hiển thị phiên bản web đã được tinh giản cho điện

thoại di động. Chẳng có gì ở những

tính năng này mang tính trực giác

như giao diện màn hình của iPod, và

việc cố gắng kết hợp nỗ lực của các

nhóm tạp nham, rời rạc dẫn tới một

tình trạng rối rắm vô vọng. Fadell

cáu tiết với Motorola tới mức anh

quyết định tự phát triển các nguyên

mẫu cho một chiếc điện thoại di

động Apple, nguyên mẫu đầu tiên

thể hiện âm nhạc và nguyên mẫu

thứ hai tập trung vào video và ảnh.

Trớ trêu thay, hai dự án khác đã

khởi động, không liên quan gì tới

https://thuviensach.vn

điện thoại di động lại dần có ảnh

hưởng lớn tới quyết định của Steve về điều mà Apple nên theo đuổi tiếp

theo. Một trong những dự án đó

được gọi là Project Purle (Dự án

Tím). Nó là một nghiên cứu độc lập

theo yêu cầu của Steve nhằm tạo ra

một phương pháp mới cho yếu tố

đang dần tỏ ra là “yếu tố định dạng”

khó hiểu cho máy tính cá nhân: một

thiết bị di động siêu nhẹ giống như

một tấm bảng hoặc một bìa kẹp hồ

sơ với màn hình tương tác bằng cách

tiếp xúc. Khái niệm này từng gây

khó dễ cho những nhà nghiên cứu

và kỹ sư giỏi nhất của Microsoft

trong nhiều năm, nhưng Steve tin

rằng người của mình có thể làm nên

https://thuviensach.vn

điều kỳ diệu mà những người khác đã thất bại. Đơn giản là cần phải có

một phương thức tương tác với máy

tính trực tiếp và trực cảm hơn so với

bàn phím và chuột. Tốt nhất nó nên

là cái gì đó người ta có thể sử dụng

được ở mọi nơi, ngay cả khi đang

ngồi trong nhà vệ sinh.

Nỗ lực còn lại là một dự án phát

triển cách xa tầm ảnh hưởng của

Steve. Năm 2002, nghiên cứu viên

của Apple, Greg Christie và Bas

Ording bắt đầu để ý tới công nghệ

giao diện người dùng vốn đã giậm

chân tại chỗ nhiều năm. Christie và

Ording quyết định cân nhắc những

https://thuviensach.vn

khả năng về một màn hình cảm ứng,

cho phép mọi người sử dụng đầu ngón tay để kích hoạt một biểu

tượng hay một nút bấm được hiển

thị trên màn hình. Ban đầu được

IBM phát triển ở những năm 1960,

các màn hình cảm ứng không đi

theo con đường mà người ta gọi là

cách mạng. Năm 1972, Control Data

bán ra một thiết bị đầu cuối dạng

máy tính cảm ứng trung ương, gọi là

Plato IV. Năm 1977, CERN, hiệp hội

nghiên cứu vật lý năng lượng cao

Châu Âu, chế tạo một chiếc để điều

khiển máy gia tốc hạt. Trong những

năm 1980, Hewlett-Packard trở

thành nhà sản xuất lớn đầu tiên đưa

ra một màn hình cảm ứng với vai trò

https://thuviensach.vn

một phụ tùng đi kèm một số máy tính để bàn đời đầu của nó – nhưng

phần lớn các phần mềm sẵn có thời

đó lại không dùng đến thiết bị này.

Những màn hình cảm ứng sơ khai

về sau trở thành lựa chọn giao diện

cho các máy ATM, quầy đăng ký

hàng không, và quầy thu ngân,

nhưng chúng có vẻ mang lại ra

nhiều hứa hẹn cho công nghệ máy

tính cá nhân.

Đầu những năm 1990, một nhóm

nhỏ các doanh nhân khởi nghiệp,

cùng các nghiên cứu viên của các

phòng thí nghiệm R&D của một vài

công ty chế tạo máy tính, nảy ra ý

https://thuviensach.vn

tưởng tái tạo cấu hình công nghệ

màn hình cảm ứng thành một thứ

mà họ gán cho cái tên “công nghệ

máy tính dùng bút.” Ý tưởng của họ

là người dùng sẽ mô phỏng hoạt

động của chuột bằng cách làm việc

trực tiếp trên màn hình của một máy

tính di động với một loại bút kim

đặc biệt. Họ tin rằng vẽ hoặc viết

trực tiếp lên màn hình là điều tự

nhiên và quen thuộc đến nỗi nó sẽ

là cách tốt nhất để con người tương

tác với máy tính. Đây là công nghệ

mới tinh mà John Sculley tin tưởng

sẽ khiến cho sản phẩm Newton

MessagePad của Apple trở thành

con sóng lớn tiếp theo trong giới

công nghệ máy tính cá nhân khi nó

https://thuviensach.vn

được giới thiệu năm 1993. Tất nhiên, chiếc Newton thất bại, một phần là

vì khả năng nhận dạng chữ viết tay

của nó thiếu chính xác đến thảm

thương. Microsoft đã cố gắng trong

hai thập kỷ để tạo ra sản phẩm gì đó

dùng bút trên các phiên bản dạng

tấm mỏng của PC, nhưng không ăn

thua. Cú tấn công có vẻ thành công

duy nhất trong thể loại này là thiết

bị kỹ thuật số hỗ trợ cá nhân (PDA).

Nhưng thiết bị nhỏ xinh này lại

không bao giờ được định hướng trở

thành một máy tính đầy đủ chức

năng, và thành công của nó qua đi

nhanh chóng.

https://thuviensach.vn

Các học giả, thậm chí một số

nghệ sĩ kỹ thuật số nhìn xa trông rộng lại nhìn nhận khái niệm màn

hình cảm ứng theo hướng khác. Đầu

những năm 1980, họ bắt đầu thí

điểm công nghệ cho phép sử dụng

nhiều hơn một đầu ngón tay để điều

chỉnh các hình ảnh trên màn hình.

Những giao diện được gọi là “tiếp

xúc đa điểm” này khác biệt hoàn

toàn. Được thực hiện với nhiều cách

kết hợp các ngón tay và bàn tay, các

cử chỉ và cử động phối hợp có thể

điều khiển màn hình khéo léo hơn

nhiều so với một con chuột. Bạn có

thể di chuyển các biểu tượng và tệp

tin loanh quanh, hoặc phóng to hay

thu nhỏ hình ảnh trên màn hình.

https://thuviensach.vn

Bạn có ảo giác về cảm giác tiếp xúc khi tương tác với hình ảnh trên màn

hình. Nhận thấy tiềm năng, các

nghiên cứu viên ở IBM, Microsoft,

Bell Labs và nhiều nơi khác đã thử

nghiệm các dự án tiếp xúc đa điểm

của riêng họ.

Greg Christie của Apple là một

trong những nhà thiết kế và kỹ sư

phần mềm chính của dự án yểu

mệnh Newton. Anh đã vượt qua

được ảo tưởng của mình với công

nghệ máy tính dùng bút, nhưng vẫn

kiên trì theo đuổi tất cả những nỗ

lực đa nghiên cứu trong giới hàn

lâm và ngành công nghiệp công

https://thuviensach.vn

nghệ. Anh hy vọng rằng việc kết hợp

với Ording, người gia nhập Apple năm 1998 và đã làm việc với giao

diện người dùng vành ngón cái của

iPod cũng như với OS X, có thể sẽ

giúp biến tiếp xúc đa điểm thành

công nghệ đặc trưng cho một máy

tính đáng chú ý mới. Họ tin rằng nó

sẽ có tác dụng như một kiểu giao

diện người dùng hoàn toàn mới.

Phát triển một giao diện mới là

một trong những thách thức công

nghệ khó khăn nhất. Nó không chỉ

đơn thuần là vấn đề thiết kế một

cách thức mới mẻ thú vị để thể hiện

hình ảnh thông tin trên máy tính.

Nó còn là vấn đề xem xét đến – chứ

https://thuviensach.vn

không phải đơn thuần là xóa bỏ –

những thói quen cũ. Ví dụ, bàn phím QWERTY trong nhiều năm đã là

phương tiện quen thuộc chung để gõ

và nhập thông tin vào máy tính.

QWERTY, là sáu phím đầu tiên bên

trái của dòng thứ ba trên bàn phím,

đã là một “thánh tích”, một cách bố

trí bàn phím từ kỷ nguyên máy chữ

thủ công được thiết kế để giữ cho các

đầu phím chữ nổi riêng biệt không

bị rối lên khi người dùng gõ ở tốc độ

cao.

Christie và Ording quyết định

không đi ngược lại sở thích phổ

biến, dù lạc hậu này. Thay vào đó,

họ sẽ thử nghiệm với việc tạo một

https://thuviensach.vn

bàn phím QWERTY ảo trên màn

hình khi bạn cần gõ. Khi họ bắt đầu thử nghiệm với tiếp xúc đa điểm, họ

thấy rằng mình có thể làm đủ mọi

thứ vừa hiệu quả vừa thú vị. Cách

tiếp cận mới rất hữu ích cho việc

chỉnh sửa và tút tát lại ảnh chụp,

thực hiện các bản vẽ, thậm chí chú

giải các bảng tính và các tài liệu xử

lý trên máy tính. Càng nghiên cứu

sâu về tiếp xúc đa điểm, Ording và

Christie càng tin rằng họ đang theo

đuổi điều gì đó to lớn.

Có năm dự án khác nhau cùng

xuất hiện quanh những triển vọng

công nghệ không phải là điều bất

bình thường ở Apple. Steve không

https://thuviensach.vn

phát lệnh “Hãy cho ra một chiếc

iPad” ngày hôm trước, và tỉnh dậy ngày hôm sau để thấy toàn bộ công

ty dốc sức vào ý nguyện duy nhất đó

của anh. Thay vào đó, nơi này luôn

luôn sôi sục các triển vọng. Công

việc quan trọng nhất của anh là lựa

chọn trong số chúng rồi tưởng tượng

xem chúng có thể chỉ ra con đường

đến với điều gì đó hoàn toàn mới

như thế nào.

STEVE CÓ MỘT quyết định tối quan

trọng khác phải đưa ra trong giai

đoạn này: làm thế nào để điều trị

khối ung thư vừa được phát hiện

https://thuviensach.vn

trong tuyến tụy của anh. Việc vùng

ung thư biểu mô thần kinh nội tiết tế bào tiểu đảo vẫn đang phát triển

từ từ và có tiềm năng điều trị đã cho

Laurene và anh một chút hy vọng.

Nhưng từ quan trọng ở đây là có

tiềm năng. Steve vẫn luôn chăm sóc

cơ thể rất chu đáo, theo cách mà

trong mắt người khác có thể là kỳ

quặc nhưng với anh thì lại có lý.

Những ngày còn trẻ, từng có thời

điểm anh chỉ ăn hoa quả để sống.

Cuối cùng anh ổn định với chế độ ăn

chay – chủ yếu là rau, Laurene cũng

vậy, và anh không có vấn đề nghiêm

trọng nào về sức khoẻ. Giờ khi anh

đã có một vấn đề lớn, anh muốn

đảm bảo rằng khối u được điều trị

https://thuviensach.vn

theo cách tốt nhất có thể. Theo phong cách điển hình của Jobs, điều

đó có nghĩa là thử mọi phương án có

thể.

Anh bắt đầu nói chuyện với

những người cố vấn thân thiết như

Larry Brilliant, Andy Grove, Arthur

Levinson – CEO của Genentech,

thành viên ban quản trị của Apple,

và bác sĩ/tác giả Dean Ornish. Các

bác sĩ tại Stanford khuyên nên phẫu

thuật ngay để loại bỏ khối u. Trên

thực tế, nhóm bác sĩ này bao gồm cả

một bác sĩ phẫu thuật đi tiên phong

trong một phương pháp phẫu thuật

mới đầy hứa hẹn cho chính loại ung

https://thuviensach.vn

thư tuyến tụy này. Nhưng Steve

không bị thuyết phục ngay lập tức rằng đây là phương pháp tốt nhất, vì

thế anh nói với các bác sĩ của mình

rằng trước tiên anh muốn thử cách

nào đó ít xâm phạm cơ thể hơn, cụ

thể là, điều trị bệnh qua chế độ ăn.

Có vẻ như chắc chắn là có yếu tố

tâm lý cho quyết định tạm thời

tránh phẫu thuật của anh. Nhiều

năm sau, theo cuốn tiểu sử của anh,

anh đã nói với Walter Isaacson: “Tôi

thực sự không muốn họ mổ tôi ra,

nên tôi cố xem biết đâu có vài cách

khác nữa có thể có tác dụng.” Sợ một

cuộc phẫu thuật có tính xâm phạm

như thế là điều hoàn toàn tự nhiên,

https://thuviensach.vn

nhưng với một người tin tưởng

mãnh liệt vào việc nắm quyền kiểm soát như Steve, thì hẳn nó phải đặc

biệt phức tạp.

Nhưng cũng có cả những lý do về

trí tuệ để nghiên cứu tỉ mỉ và cố

gắng hiểu được bệnh ung thư của

anh. Khối u cụ thể của Steve là loại

hiếm. Theo Viện Ung thư Quốc gia

Mỹ (NCI), ở Mỹ chỉ có khoảng một

nghìn ca một năm được phát hiện.

Kết quả là, nghiên cứu về ung thư

biểu mô thần kinh nội tiết tế bào

tiểu đảo tụy không có được sự hỗ trợ

của lượng cơ sở dữ liệu khổng lồ sẵn

có như với các bác sĩ nghiên cứu các

loại ung thư khác phổ biến hơn, như

https://thuviensach.vn

ung thư vú hoặc ung thư phổi, hay

thậm chí những dạng ung thư tụy khác. (Bác sĩ chuyên khoa ung

thư/phẫu thuật của anh cũng thừa

nhận riêng với tôi rằng thời điểm đó,

người ta chưa biết đủ nhiều để quyết

định về mặt thống kê xem đâu là

cách điều trị tốt nhất – phẫu thuật,

hóa trị, xạ trị, phương pháp khác,

hoặc một sự phối hợp các phương

pháp điều trị.) Vậy nên quyết định

của Steve về việc sẽ không mổ hoàn

toàn là có cơ sở. Brilliant nói: “Tôi

không hiểu vì sao các nhà văn, nhà

báo lại có thể khắc họa anh ấy, một

mặt, là một doanh nhân cứng rắn,

rất nặng về vật chất, mà không đề

cập gì tới khía cạnh tâm linh. Nhưng

https://thuviensach.vn

khi nói tới căn bệnh ung thư của anh, họ tuyên bố rằng anh có niềm

tin tâm linh điên rồ, rằng anh đang

ở trong một tình huống mà anh là vị

cứu tinh tự chữa bệnh cho mình.”

Steve tiến hành nghiên cứu của

mình với tính ham học hỏi không

khác gì khi anh tìm hiểu những điều

sẽ làm nên một sản phẩm mới tuyệt

vời. Anh lùng sục khắp thế giới để

tìm các lựa chọn, và thực hiện

những chuyến đi bí mật tới gặp các

bác sĩ ở Seattle, Baltimore, và

Amsterdam. Anh quan tâm chủ yếu

tới các phương pháp điều trị qua chế

độ ăn có thể có tác dụng, và những

https://thuviensach.vn

phương thuốc phù hợp hơn với

thiên hướng phong cách sống hữu cơ của anh. Nhưng anh cũng nói

chuyện với nhiều bác sĩ chuyên

môn, theo xu hướng chính thống.

Có thời điểm, anh thậm chí còn

triệu tập một cuộc hội thảo để thảo

luận về bệnh ung thư của mình với ít

nhất nửa tá bác sĩ ung thư giỏi nhất

ở Mỹ.

Nhưng anh chẳng tìm được gì

hứa hẹn hơn phẫu thuật. Một số ít

những người biết tường tận về tình

hình bệnh ung thư của Steve càng

lúc càng bức bối khi “hoạt động

nghiên cứu” của anh kéo dài hàng

nhiều tháng trời, và các bác sĩ của

https://thuviensach.vn

anh bắt đầu cảm thấy cánh cửa sổ

cho một cuộc phẫu thuật thành công xử lý được toàn bộ khối u ác tính đó

đang dần khép lại. Cuối cùng, mùa

hè năm 2004, Steve đồng ý và đăng

ký vào Trung tâm Y tế Đại học

Stanford. Ngày thứ Bảy, 31 tháng 7,

anh đã trải qua gần hết một ngày

trên bàn phẫu thuật. Các bác sĩ phẫu

thuật mổ và bỏ khối u đi.

Nó là một ca phẫu thuật xâm lấn

cực kỳ. Nhiều tháng sau, Steve cho

tôi xem vết sẹo của anh – một hình

bán nguyệt hơi vuông, dài gần 60

cm, bắt đầu từ chân một bên lồng

ngực, kéo dài xuống rốn và vòng trở

lại phía bên kia. “Tụy nằm ở phía

https://thuviensach.vn

sau các bộ phận dạ dày-ruột của anh,

thế nên các bác sĩ phẫu thuật phải có đủ không gian để kéo một số bộ

phận lên và dẹp đường để tiếp cận

được với nó,” anh kể cho tôi, diễn tả

bằng cả hai tay như thể tự anh đã

làm điều đó. “Họ thực sự chỉ cắt đi

một phần nhỏ trong tụy của tôi,”

Steve tiếp tục. “Tiếp cận với nó mới

là phần việc khó khăn.”

Mồng 1 tháng 8, sau ca phẫu

thuật dài dằng dặc, là một ngày Chủ

nhật. Mặc dù vẫn nằm ở phòng

chăm sóc tích cực và còn khá bơ phờ

vì thuốc gây mê và thuốc giảm đau,

anh đòi lấy chiếc PowerBook của

mình để có thể bổ sung mấy chi tiết

https://thuviensach.vn

cuối cho bức thư gửi nhân viên

Apple, thông báo với họ về căn bệnh và ca phẫu thuật của anh. Theo

nhiều khía cạnh, lá thư là một thách

thức về marketing: Làm thế nào bạn

có thể xoay chuyển một cách tích

cực cái sự thật là bạn vừa trải qua

một ca đại phẫu để điều trị ung thư

tuỵ, một căn bệnh mà, trong phần

lớn trường hợp, là án tử hình? Đây

là những gì anh đã viết:

Gửi toàn nhóm,

Tôi có mấy tin cá nhân cần

phải chia sẻ với các bạn, và tôi

muốn các bạn biết nó trực tiếp

từ tôi. Cuối tuần vừa rồi, tôi đã

https://thuviensach.vn

trải qua một ca phẫu thuật

thành công để cắt bỏ khối u ung thư ra khỏi tụy. Tôi bị một

dạng ung thư tụy hiếm gặp gọi

là u thần kinh nội tiết tế bào

tiểu đảo, chiếm khoảng 1% tổng

số ca ung thư tụy được chẩn

đoán mỗi năm, và có thể được

điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ

nếu chẩn đoán kịp thời (chính

là trường hợp của tôi). Tôi sẽ

không yêu cầu bất cứ phương

pháp điều trị bằng hóa trị hay

xạ trị nào hết.

Một dạng phổ biến hơn nhiều

của ung thư tuỵ, gọi là ung thư

tuyến, hiện nay không thể chữa

https://thuviensach.vn

được và sau khi chẩn đoán

thường chỉ có hy vọng sống được khoảng một năm. Tôi nói

đến điều này vì khi ai đó nghe

thấy “ung thư tuỵ” (hãy Google

nó), người ta lập tức gặp dạng

chết người và phổ biến hơn

nhiều này, mà nó, tạ ơn Chúa,

lại không phải là bệnh tôi mắc

phải.

Tôi sẽ phục hồi trong tháng 8,

và mong muốn được trở lại làm

việc vào tháng 9. Khi tôi đi

vắng, tôi đã đề nghị Tim Cook

chịu trách nhiệm về các hoạt

động hàng ngày của Apple, vì

thế chúng ta sẽ không lỡ mất

https://thuviensach.vn

một nhịp nào. Tôi chắc chắn là

mình sẽ gọi cho một số người trong các bạn rất nhiều lần

trong tháng Tám, và tôi mong

chờ được gặp các bạn trong

tháng 9.

Steve

Tái bút: Tôi gửi thư này từ

giường bệnh viện, sử dụng

chiếc PowerBook 17 inch và

thiết bị Airport Express.

Biết rằng lá thư rất có thể sẽ được

công khai, anh thậm chí còn đảm

bảo cài cắm vào đó một số sản phẩm

của Apple. Điều mà anh không tiết

https://thuviensach.vn

lộ – và có khả năng anh chưa được

biết – là khi các bác sĩ phẫu thuật mổ cho anh, họ cũng phát hiện một

số khối u ung thư ác tính đã bắt đầu

di căn sang gan của Steve.

Tất nhiên, chẳng có cách nào để

biết chuyện gì đã có thể xảy ra với

Steve nếu anh không trì hoãn ca

phẫu thuật của mình 10 tháng. Theo

Viện Ung thư Quốc gia Mỹ, những

người bị dạng u của Steve được cắt

bỏ hoàn toàn khối u sớm hơn sau

chẩn đoán ban đầu có 55% cơ hội

sống thêm được ít nhất năm năm

nữa.

Steve sống thêm được bảy năm,

và đó sẽ là những năhttps://thuviensach.vn

m gây nhiều bất

ngờ và hiệu quả nhất trong đời anh.

HỒI PHỤC SAU ca phẫu thuật triệt

để ở vùng bụng quả thật là địa ngục.

Một vết rạch đồ sộ như của Steve

thường đi liền với một thời kỳ dưỡng

bệnh kéo dài và khó khăn, chủ yếu

bởi có quá nhiều mô mềm cơ phải

được lành lại mà không được có

nhiều căng thẳng hay kéo giãn ở

vùng mà cơ thể bạn phải uốn và gập

mỗi lần ngồi hoặc đứng. Như Steve

nói với tôi gọn lỏn: “Quá trình hồi

phục thật tệ hại.” Đầu tiên, anh gần

như không thể cử động mà không

https://thuviensach.vn

kèm một cơn đau xuất phát từ trong

ruột, lan đến tận đầu ngón chân ngón tay. Khi anh cuối cùng cũng

được về nhà sau hai tuần nằm viện,

tất cả những gì anh có thể làm là

ngồi thẳng trên một chiếc ghế bập

bênh. Anh không thích thuốc giảm

đau được kê, bởi chúng làm đầu óc

anh lờ đờ. Tuy nhiên, anh vẫn quyết

tâm trở lại văn phòng trước khi hết

tháng 9.

Nhiều người chúng ta sẽ phản

ứng với một căn bệnh như của Steve

bằng cách từ từ hẵng đi làm hoặc

giải quyết một “danh sách cuối đời”

những việc chúng ta vẫn luôn muốn

làm. Steve thì thậm chí còn tập

https://thuviensach.vn

trung hơn nữa vào công việc. “Anh

ấy đang làm điều anh ấy yêu thích,”

Laurene nhớ lại. “Nếu có gì khác

trước, thì là anh ấy đánh cược gấp

đôi.” Vậy là, anh dành phần lớn bảy

tuần dưỡng bệnh đó để nghiền ngẫm

về Apple, về ngành máy tính, và quỹ

đạo của công nghệ số. Anh đã tập

hợp lại một danh sách đầy tham

vọng về những việc anh muốn hoàn

thành khi trở lại văn phòng. “Khi

anh ấy trở lại từ cuộc phẫu thuật đó,

anh ấy hoạt động theo một cái đồng

hồ chạy nhanh hơn,” Tim Cook nhớ

lại. “Công ty lúc nào cũng hoạt động

như một cái máy xay chuyển động

nhanh không ngừng. Nhưng khi anh

ấy trở lại, ở anh ấy có điều gì đó gấp

https://thuviensach.vn

gáp. Tôi nhận ra điều đó ngay lập tức.”

Việc đầu tiên Steve làm là dành

thời gian với từng thành viên trong

nhóm lãnh đạo, bắt nhịp với những

gì đang diễn ra và giải thích với từng

người cách anh định xúc tiến công

việc. Anh nói với họ rằng bây giờ

anh sẽ tập trung hơn nữa sự chú ý

của mình vào những việc như phát

triển sản phẩm, marketing và các

cửa hàng bán lẻ, và ít chú ý hơn tới

sản xuất, vận hành, tài chính cũng

như các vấn đề nhân lực. Anh biết

khả năng chịu đựng của mình kém

hơn trước kia, mặc dù điều đó không

https://thuviensach.vn

dễ nhận ra. Hơn nữa, anh nói với họ,

các bác sĩ của anh kiểm soát anh rất chặt chẽ, nhất định là anh phải tới

các buổi kiểm tra thường xuyên để

đảm bảo anh đang lành bệnh và

kiểm tra bất cứ dấu hiệu ung thư

nào khác. Anh không nói với đội

ngũ nhân viên cấp cao của mình

rằng ung thư rất có thể đã lan ra, và

rằng anh sẽ phải chịu đựng vài lượt

hóa trị. Nhưng anh đã dần chấp

nhận rằng đời sống công việc sẽ

không bao giờ còn như trước được

nữa, và anh muốn họ biết điều đó sẽ

thay đổi mọi việc ở Apple thế nào.

Khi đã bắt nhịp xong, anh xoay sự

chú ý của mình trở lại vào quyết

định lớn, mà giờ đây có vẻ gấp gáp

https://thuviensach.vn

hơn bao giờ. Tiếp theo sẽ là gì?

TRONG SỐ NĂM dự án liên quan

tới điện thoại di động và máy tính

bảng đã được chọn lọc, chỉ có một dự

án chết trước mùa thu năm 2004.

Không có gì ngạc nhiên, đội Wi-Fi

đã không nghĩ ra được điều gì đó

đáng chú ý.

Motorola đã nhích tới trước một

chút với chiếc điện thoại ROKR cài

sẵn iTunes, nhưng thiết bị cầm tay

này lại bắt đầu trông giống như một

thứ hay được liên tưởng với những

https://thuviensach.vn

đồ do cả một nhóm người lộn xộn

thiết kế – một con gà tây. Motorola lựa chọn tạo ra một chiếc điện thoại

vuông vức, còn được gọi là phong

cách thanh kẹo, không có một nét

tương đồng nào với các bậc tiền bối

hợp thời trang hơn nhiều của nó,

chiếc điện thoại gập RAZR và iPod.

Các file bài hát MP3 của iTunes sẽ

được lưu trên thẻ nhớ siêu tốc

MicroSD – những phiên bản nhỏ

hơn, mỏng manh hơn so với các

phiên bản vừa mới bắt đầu xuất hiện

trong hầu hết các máy quay kỹ thuật

số bỏ túi. Không thể hiểu nổi vì sao,

Motorola quyết định rằng những thẻ

nhớ này sẽ không chứa quá 100 bài

hát, ngay cả khi chúng có thể dễ

https://thuviensach.vn

dàng chứa được gấp nhiều lần như

thế. Và bất chấp sự thật là chiếc điện

thoại có thể cung cấp khả năng truy

cập Internet, bạn sẽ không thể dùng

nó để mua hay tải nhạc từ Gian

hàng Âm nhạc iTunes. Thay vào đó,

người bất hạnh mua phải ROKR sẽ

phải sử dụng máy tính để mua nhạc

qua iTunes, sau đó dùng dây cáp để

chuyển những bản nhạc này sang

ROKR. Điều này chẳng có gì cải tiến

so với những chiếc iPod hiện có –

những thiết bị này, không giống như

ROKR, không thể khoe khoang là

mình có khả năng trực tiếp truy cập

Internet. Càng biết thêm nhiều về

ROKR, Fadell và những kỹ sư hàng

https://thuviensach.vn

đầu khác của Apple càng phát hoảng lên với nó. Motorola cuối cùng sẽ

mất khoảng 18 tháng để cung ứng

nó (trong cùng khoảng thời gian,

Apple đã có thể làm mới toàn bộ

dòng sản phẩm iPod của mình hai

lần), thế nên chẳng có gì ngạc nhiên

khi cuối cùng Steve cũng giới thiệu

chiếc ROKR ở MacWorld của Apple

tháng 9 năm 2004, nó đã là sản

phẩm đi sau. Chiếc iPod mới chắc

gọn, bóng loáng của chính Apple, gọi

là chiếc Nano, mới là ngôi sao của

chương trình.

Các nguyên mẫu điện thoại nhạc

của Fadell, sản phẩm anh đã nghiên

https://thuviensach.vn

cứu trong suốt năm 2004, thú vị

hơn rất nhiều. Phiên bản đầu tiên của anh kết hợp giao diện vành ngón

cái đặc trưng của iPod như một kiểu

quay số. Steve thích sự can đảm của

Fadell, nhưng đó lại chính là một

vấn đề hiển hiện. Cách kết hợp “cái

gì đó-ngón cái” tạo hiệu quả thanh

nhã trên iPod hóa ra lại là một cản

trở nghiêm trọng với điện thoại

nhạc. Dù nó rất phù hợp để kéo qua

một danh sách nhạc hay danh bạ,

“phím quay số- ngón cái” lại thật bất

tiện khi ấn một số điện thoại mới.

Nó rất máy móc. Với công nghệ và

thiết kế giao diện người dùng của

mình, nguyên mẫu này nhắm quá

thấp. Nguyên mẫu thứ hai của

https://thuviensach.vn

Fadell, đã loại bỏ vành ngón cái và nhấn mạnh vào chức năng phát

video, thể hiện hình ảnh tuyệt đẹp

và là một biểu hiện cho tham vọng

không gì kìm nén được của Fadell.

Nhưng nó không thể vượt qua được

một vấn đề bên ngoài – mạng điện

thoại di động thời kỳ đó không đủ

mạnh hay đủ tin cậy để cung cấp các

luồng video (video streams) nhất

quán. Thậm chí dù các điện thoại

video của Fadell có thể được sản

xuất trong vòng một năm với một

đối tác viễn thông phù hợp, Steve

cũng quyết định không tiến tới.

Nguyên mẫu này đã nhắm quá cao,

bởi nó phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng

https://thuviensach.vn

điện thoại di động lúc đó còn chưa tồn tại.

Nhóm Dự án Tím đang vấp phải

một loạt các vấn đề khác nhau. Với

mong muốn điều chỉnh lại mục đích

mà vẫn duy trì sự tương thích với

phần cứng và phần mềm Macintosh

truyền thống, các kỹ sư của Dự án

Tím vấp phải những vấn đề đáng lo

ngại mà Microsoft và các công ty

khác đã gặp phải với các máy tính cá

nhân dạng bản mỏng của họ: độ lớn,

cân nặng, tuổi thọ pin, và chi phí.

Ngay cả một màn hình tương đối

nhỏ khoảng 10 inch cũng ngốn rất

nhiều năng lượng và nhanh chóng

https://thuviensach.vn

làm cạn các cục pin sạc của máy tính

bảng khi hoạt động hết công suất.

Công nghệ Wi-Fi, phương tiện tốt

nhất để kết nối một máy tính di

động với mạng Internet hoặc với các

mạng máy tính khác, cũng tiêu tốn

nhiều năng lượng, các vi mạch xử lý

của PC truyền thống cũng vậy –

ngay cả những vi mạch đã được xử lý

cho phù hợp với laptop. Nhu cầu

năng lượng của một chiếc máy tính

bảng có vẻ là một vấn đề khó xử lý,

nhất là khi các loại pin hiện có đều

to và nặng.

Vậy là, mặc dù các công nghệ

riêng biệt để xây dựng nên một chiếc

iPad xuất phát từ công nghệ Mac đã

https://thuviensach.vn

tập hợp với nhau, thiết bị thực sự

mà bạn có thể tạo ra vẫn nặng và thiếu thực tế, và sẽ vẫn đeo một mác

giá tương đương với một chiếc

MacBook thông thường. Steve biết

rằng thiết bị như thế sẽ khó bán.

Tuy nhiên, anh vẫn không chấm dứt

hoạt động này. Cho tới khi có được

kế hoạch B, anh sẽ không cắt đứt

nguồn sống của Màu tía.

Trong khi đó, Greg Christie và

Bas Ording đã dành mấy tháng của

năm 2004 thu thập và chơi với một

nguyên mẫu khá lạ thường, nhưng

hiệu quả, của một màn hình tiếp xúc

đa điểm. Cặp đôi này chiếu hình ảnh

trực tiếp của một màn hình máy tính

https://thuviensach.vn

lên một bề mặt cảm ứng nhạy, có

thích thước bằng một chiếc bàn phòng họp. Sử dụng hai bàn tay, bạn

có thể “di chuyển” các thư mục, kích

hoạt các biểu tượng, thu nhỏ và

phóng to các tài liệu, “cuộn” màn

hình theo chiều ngang và dọc với

đôi chút sự khéo léo trực cảm. Các

cử chỉ tiếp xúc đa điểm mà họ tính

toán để làm tất cả những việc này

vào thời điểm đó còn rất sơ đẳng,

nhưng “Jumbotron”, cái tên mà

trưởng nhóm thiết kế Jony Ive gán

cho nguyên mẫu của họ, cũng đủ gây

tò mò và gợi lên sức hấp dẫn của việc

điều khiển một máy tính màn hình

cảm ứng bằng các ngón tay. Ive,

người đã tự phong là nhà do thám

https://thuviensach.vn

các công nghệ giao diện người dùng có tác động thay đổi tình thế trong

các phòng thí nghiệm của chính

Apple, theo sát công trình của

Christie và Ording và đã mê mẩn

khi nhìn thấy sản phẩm mẫu hoạt

động. Anh muốn Steve thấy điều

này. Anh tin Apple có thể biến tiếp

xúc đa điểm thành nền tảng cho một

loại thiết bị mới, và anh tin nó sẽ là

một máy tính dạng bảng.

CẢ STEVE CŨNG vẫn nghĩ rằng

bước tiếp theo của Apple rất có thể

sẽ là điều gì đó liên quan đến việc

https://thuviensach.vn

tân trang lại cấu hình cơ bản của

máy tính cá nhân truyền thống. Anh vẫn luôn nghiêng về phía tạo ra một

chiếc máy tính bảng. Đó là lý do vì

sao ngay từ đầu anh đã bật đèn xanh

cho Dự án Tím. Nhưng không lâu

sau khi anh trở lại từ cuộc phẫu

thuật, trong một buổi đi dạo thường

kỳ quanh khuôn viên Apple, Steve

nói với Jony Ive rằng anh đang bắt

đầu nghĩ khác đi. “Steve muốn xếp

dự án đó lên giá,” Ive nhớ lại. “Tôi

vô cùng ngạc nhiên vì tôi đã rất hào

hứng với dự án đó. Nhưng một trong

những điều anh quan sát thấy – và

đây chính là một Steve tài năng xuất

chúng – là thế này: ‘Tôi không biết

mình có thể thuyết phục mọi người

https://thuviensach.vn

rằng một chiếc máy tính bảng là một sản phẩm có giá trị thực sự hay

không. Nhưng tôi biết tôi có thể

thuyết phục mọi người là họ cần một

chiếc điện thoại tốt hơn.’” Gợi ý này

được đưa ra không phải với sự mù tịt

về công nghệ mà thiết bị này sẽ đòi

hỏi. Anh tuyệt đối hiểu rõ rằng tạo

ra một chiếc điện thoại thì khó hơn

rất, rất nhiều so với việc tạo ra một

chiếc máy tính bảng, bởi nó phải rất

nhỏ, và bởi nó phải là một chiếc điện

thoại tốt, đồng thời là một máy tính

tốt và một máy nghe nhạc tốt. Điều

anh thực sự muốn là cố gắng bán

một thiết bị hoàn toàn mới. Với anh,

việc đó đáng để liều. https://thuviensach.vn

Khi cuối cùng Steve cũng xem

nguyên mẫu tiếp xúc đa điểm chạy

thử của Greg Christe và Bas Ording,

“anh ấy hoàn toàn không ấn tượng

gì,” Ive nói. “Anh ấy không thấy có

bất cứ giá trị nào ở ý tưởng đó. Và tôi

cảm thấy thực sự ngu ngốc vì mình

đã xem nó là một điều rất to lớn. Tôi

nói, ‘Chà, chẳng hạn, cứ hình dung

ra mặt sau của một máy quan sát kỹ

thuật số mà xem. Tại sao nó lại có

một màn hình nhỏ với cả đống nút

bấm đó? Vì sao tất cả những cái đó

không thể là hình hiển thị?’ Đó là

ứng dụng đầu tiên mà tôi nghĩ tới

vào lúc đó, mà nó lại ra đời rất sớm.

Tuy nhiên, anh ấy vẫn coi thường ra

https://thuviensach.vn

mặt. Nó chỉ là một trong những lần anh ấy nói theo cách không hề

mang tính chỉ trích cá nhân. Bạn có

thể cho rằng nó là cá nhân, nhưng

không phải thế.” Tuy nhiên, sau vài

ngày nghiền ngẫm về cảm ứng đa

điểm, Steve đổi ý. Có lẽ khái niệm

“đa cái gì đó” thực sự là bước nhảy

đối với giao diện người dùng mà anh

vẫn đang tìm kiếm. Anh bắt đầu

chọn ra những bộ óc mà anh đánh

giá cao. Anh gọi Jony để nói chuyện

sâu hơn về nó. Anh hội ý với Steve

Sakoman, một cựu kỹ sư khác của

Newton và Palm, giờ đang làm việc

cho Avie Tevanian với vai trò Phó

chủ tịch công nghệ phần mềm, và là

https://thuviensach.vn

người vẫn đang vận động để Apple có động thái tiến vào lĩnh vực điện

thoại. Và anh muốn nghe những

người làm iPod nghĩ gì về tiếp xúc

đa điểm, bởi họ đã xây dựng xong

hai nguyên mẫu điện thoại nhạc.

Anh yêu cầu Tony Fadell tới xem xét

Jumbotron, bởi vì Fadell có chuyên

môn về công nghệ phần cứng để

đánh giá xem cần những gì để đưa

được một công nghệ như thế vào

một thiết bị bé hơn nhiều và có thể

được sản xuất hàng loạt. Khi đã nhìn

thấy nó, Fadell đồng ý rằng công

nghệ này vốn đã thú vị rồi, nhưng

cũng thừa nhận rằng sẽ không dễ gì

mà thu bản mẫu có kích thước của

https://thuviensach.vn

một cái bàn bóng bàn đó về một cái gì đó thiết thực vừa với một thiết bị

cỡ bỏ túi. Vì vậy Steve giao cho anh

chính thách thức đó. “Anh đã tìm ra

được cách để pha trộn giữa nhạc và

một cái điện thoại,” Steve nói với

Fadell. “Giờ hãy tìm ra cách để đưa

giao diện tiếp xúc đa điểm này vào

màn hình của một chiếc điện thoại.

Một chiếc điện thoại thật đỉnh , thật nhỏ , thật mỏng.”

Khi nhìn lại, rõ ràng là việc nhìn

thấy bản mẫu thử của Christie và

Ording là thời điểm soi sáng cho

Steve, nó chẳng khác gì mấy so với

lần đầu tiên anh ghé thăm Xerox

https://thuviensach.vn

PARC 25 năm trước. Giúp mọi người

tương tác trực tiếp hơn và trực cảm hơn với các thiết bị thông minh là

nhân tố chủ chốt trong việc tạo ra

một loại thiết bị di động thông minh

mới. Máy tính Mac đã là một khái

niệm hoàn toàn mới về giao diện

người dùng cho máy tính, và vành

ngón cái của iPod cũng là một sự đột

phá về giao diện người dùng. Tiếp

xúc đa điểm có tiềm năng giống như

GUI của Mac. Nhưng anh phải hành

động thật nhanh.

Nhờ có iPod, Steve biết rằng

nhóm của mình có thể tấn công

nhanh chóng. Và cũng nhờ có kinh

nghiệm với iPod, anh biết rằng

https://thuviensach.vn

Apple có thể tạo ra chất lượng gây

kinh ngạc cho bất cứ thiết bị nào mà nó tạo ra. Vậy nên anh quyết định

rằng Apple sẽ tạo ra một chiếc điện

thoại di động. Công ty sắp sửa đặt

vào lòng bàn tay bạn một thiết bị

bóng mượt và chắc chắn như iPod,

có thể tải hoặc phát nhạc và thậm

chí tạo dòng video trực tiếp qua

mạng không dây, đó sẽ là một chiếc

điện thoại đỉnh cao với tính năng

thư thoại và danh bạ tuyệt vời, và đó

sẽ là một chiếc máy tính mạnh như

những máy tính chuyên dụng mà

anh đã tạo ra ở NeXT. Anh thường

nói, hầu hết mọi người không thích

điện thoại di động của họ. Apple sẽ

tạo ra một chiếc điện thoại mà họ sẽ

https://thuviensach.vn

đem lòng yêu.

Tất cả quá trình ra quyết định

này diễn ra cuối tháng Một năm

2005. Nó hầu như không phải là sự

kiện to tát duy nhất đang diễn ra ở

Apple – rốt cuộc thì, ở MacWorld,

Steve đã hé lộ về chiếc máy tính

Mac Mini, chiếc iPod Shuffle và một

bộ các ứng dụng năng suất cá nhân

khác gọi là iWork, anh đã hy vọng

bộ ứng dụng này sẽ cạnh tranh trực

tiếp với Microsoft Office. Nhưng dự

án điện thoại di động nhanh chóng

trở thành chủ đề thảo luận chính khi

anh và Jony gặp nhau, giờ đây họ

gặp nhau gần như hàng ngày. Họ ăn

https://thuviensach.vn

trưa cùng nhau ba hoặc bốn lần một

tuần, và cùng đi dạo một đoạn dài, sau đó thảo luận về các ý tưởng giải

quyết những vấn đề nghe có vẻ tầm

thường như làm thế nào để giữ cho

màn hình cảm ứng không phản ứng

khi tiếp xúc với tai khi bạn đang nói

chuyện trên điện thoại, hoặc vật liệu

nào nên được sử dụng để màn hình

của bạn không bị trầy xước khi nằm

trong túi bạn cùng với đám chìa

khóa và tiền lẻ. Steve cũng thỉnh

thoảng trở lại phòng thiết kế của

Jony và ngồi đó hàng tiếng đồng hồ,

xem các nhân viên thiết kế loay

hoay với các nguyên mẫu, hoặc nếu

không, hai người bọn họ sẽ cùng

nhau đứng bên một tấm bảng trắng,

https://thuviensach.vn

vẽ và điều chỉnh các ý tưởng thiết kế

của nhau. Họ là hai tâm hồn đồng

điệu, và giờ đây Steve hợp tác chặt

chẽ với Jony hơn hẳn so với Woz

hay Avie hay Ruby hay kể cả Ed

Catmull và John Lasseter trước đây.

Khi anh hội ý cùng Jony, và khi

nhóm của Fadell bắt đầu bắt tay vào

thiết kế thực, Steve càng lúc càng trở

nên tự tin. Tạo ra một kiểu điện

thoại di động hoàn toàn mới không

hề dễ dàng. Thực tế, hóa ra, thậm chí

nó còn làm người ta nản chí hơn cả

dự án Macintosh ban đầu. Nhưng

Steve tự tin là anh có thể đàm phán

được một giao dịch tốt với một công

https://thuviensach.vn

ty máy tính, khi giờ đây anh đã có

được ít nhiều kinh nghiệm từ

thương vụ với ROKR. Anh cảm thấy

chắc chắn rằng nhóm của mình có

thể làm chủ được các thách thức về

phần mềm và công nghệ. Anh bắt

đầu có cảm giác rằng nếu mọi

chuyện diễn ra suôn sẻ, thiết bị mới

này có thể là sản phẩm điện tử bán

chạy nhất mọi thời đại. Nó sẽ không

chỉ là một chiếc điện thoại, nó cũng

sẽ không chỉ là một chiếc điện thoại

đồng thời là một công cụ phát các

tệp nhạc và phim. Nó sẽ còn là một

chiếc máy tính đầy đủ tính năng.

Điều đó có nghĩa là đồng thời nó sẽ

là một chiếc điện thoại thông minh,

liên tục kết nối với Internet. Phần

https://thuviensach.vn

việc dễ nhất là nghĩ ra cái tên cho nó: iPhone, dĩ nhiên rồi.

https://thuviensach.vn

Chương 13

STANFORD

Buổi sáng ngày 16 tháng 6 năm

2005, Steve thức dậy, lòng bồn

chồn. Thực ra, như Laurene kể

lại: “Tôi gần như chưa bao giờ thấy

anh ấy lo lắng đến thế.”

Steve có tài năng trình diễn thiên

bẩm, anh gần như đã nâng tầm

những buổi thuyết trình trong kinh

doanh lên thành nghệ thuật đỉnh

cao. Nhưng điều khiến anh đứng

https://thuviensach.vn

ngồi không yên ngày hôm đó là viễn

cảnh về việc phát biểu trước các sinh viên sắp tốt nghiệp khóa 2005 của

Đại học Stanford. Hiệu trưởng John

Hennessy đã đặt vấn đề về ý tưởng

này từ mấy tháng trước, và sau khi

ngẫm nghĩ một chút, Steve đã nhận

lời. Anh liên tục được mời đến nói

chuyện ở các sự kiện và thường là

anh từ chối. Thực tế, anh đã được

mời phát biểu trong lễ phát bằng

quá nhiều lần đến nỗi việc đó trở

thành một chuyện đùa với Laurene

và những bạn bè khác có bằng đại

học: Steve nói anh sẽ chấp nhận một

lần chỉ để đánh lạc hướng họ và lấy

bằng Tiến sĩ trong một ngày, so với

hàng năm trời mà họ phải bỏ ra.

https://thuviensach.vn

Nhưng cuối cùng, việc phát biểu không chỉ đơn giản là một câu hỏi về

tỉ suất lợi nhuận trên đầu tư – lợi

ích mà các cuộc hội thảo và diễn

thuyết trước công chúng đem lại

dường như quá eo hẹp so với những

việc khác, ví dụ như một buổi trình

bày ấn tượng ở MacWorld, nghiên

cứu một sản phẩm tuyệt vời, hoặc ở

bên gia đình. “Nếu quan sát thật kỹ

cách anh ấy sử dụng thời gian”, Tim

Cook nói, “anh sẽ thấy anh ấy gần

như không bao giờ đi đâu xa và

không hề tham gia các hội thảo và

buổi tiệc giao lưu mà rất nhiều các

CEO tham gia. Anh ấy muốn về nhà

ăn tối.”

https://thuviensach.vn

Stanford thì khác, mặc dù nói

chuyện ở đó sẽ không biến Steve

thành Tiến sĩ Jobs – ngôi trường đó

không cấp bằng danh dự. Trước hết

là, anh sẽ không phải đi xa hoặc lỡ

mất bữa tối, bởi lái xe từ nhà anh tới

trường đó chỉ mất bảy phút. Quan

trọng hơn, anh rất ngưỡng mộ cách

ngôi trường này gắn bó chặt chẽ với

cộng đồng công nghệ ở Thung lũng

Silicon. Chất lượng đào tạo của nó

thuộc hàng đầu và các vị giáo sư mà

anh gặp qua nhiều năm, như Jim

Collins, cũng là những người xuất

sắc hàng đầu. Dù đã bỏ học, anh vẫn

luôn thích dành thời gian ở bên các

sinh viên thông minh. “Anh ấy sẽ

https://thuviensach.vn

chỉ thực hiện một bài phát biểu trong lễ phát bằng thôi,” Laurene

nói, “và nếu có thì đó sẽ là ở

Stanford.”

Hóa ra viết bài phát biểu là một

việc khá phiền toái. Steve đã nói

chuyện với một vài người bạn về

những điều cần nói và anh còn hỏi ý

kiến của cả nhà biên kịch Aaron

Sorkin. Nhưng việc đó rốt cuộc

chẳng mang lại kết quả gì, vì vậy,

cuối cùng anh quyết định tự viết.

Một đêm, anh soạn ra một bản

nháp, rồi bắt đầu trao đổi ý tưởng

với Laurene, Tim Cook và một vài

người khác. “Anh ấy thực sự muốn

https://thuviensach.vn

làm đến nơi đến chốn”, Laurene nói.

“Anh ấy muốn nói điều gì đó mà anh ấy thực sự quan tâm.” Ngôn từ có

thay đổi chút ít, nhưng cấu trúc của

nó – tóm tắt các giá trị cơ bản của

anh trong ba đoạn viết ngắn – thì

được giữ nguyên. Mấy ngày trước sự

kiện, anh đọc lại nó trong khi đi

vòng quanh nhà, từ phòng ngủ trên

gác xuống bếp, bọn trẻ nhìn cha

mình lướt qua trước mặt theo đúng

kiểu trạng thái xuất thần mà đôi khi

anh vẫn rơi vào trong những ngày

trước khi diễn ra MacWorld hay Hội

thảo Các nhà phát triển toàn cầu của

Apple. Có mấy lần anh đọc nó cho cả

nhà nghe trong bữa tối.

https://thuviensach.vn

Sáng Chủ nhật đó, khi cả nhà

chuẩn bị tới Sân vận động Stanford, Steve dành chút thời gian tìm chìa

khóa chiếc SUV, anh không tìm thấy

nó đâu, nhưng rồi, anh quyết định

rằng đằng nào anh cũng không

muốn lái – anh sẽ dùng thời gian

của chuyến đi ngắn ấy để tập dượt lại

một lần nữa. Đến khi gia đình anh

vào được vào chiếc SUV thì họ đã bị

muộn rồi. Laurene lái xe trong khi

Steve chỉnh sửa bài viết một lần nữa.

Steve ngồi ở ghế trước, với Erin, Eve

và Reed chen chúc ở ghế sau. Trên

đường tới trường, Steve và Laurene

lục túi và túi xách của Laurene, tìm

giấy phép đỗ xe VIP mà người ta đã

gửi cho họ. Họ không tìm thấy nó

https://thuviensach.vn

đâu cả.

Khi tới gần Stanford, họ mới thấy

hóa ra, đáng lẽ họ nên đầu tư thêm

nhiều thời gian hơn – 23.000 người

kéo đến sân vận động sáng hôm đó.

Thường thì đến sân vận động không

khó, vì nó ở ngay ngoài El Camino

Real, nhưng nhiều con đường đã tắc

cứng vì lượng người đi bộ đông đảo,

gồm cả những sinh viên tốt nghiệp

cùng gia đình của họ. Khi cuối cùng

họ cũng vào được tới rừng cây bạch

đàn ở rìa ngoài khuôn viên trường,

rộng gấp đôi khu đỗ xe của sân vận

động, Laurene phải lái qua hết rào

cản này tới rào cản khác. Steve bắt

https://thuviensach.vn

đầu căng thẳng – anh nghĩ mình có

thể bỏ lỡ mất buổi phát biểu tốt nghiệp duy nhất anh nhận lời.

Cuối cùng, cả nhà cũng tới được

chỗ có vẻ như là rào cản cuối cùng

trước sân vận động. Một nữ cảnh sát

đứng bên hàng rào vẫy Laurene

dừng lại. Cô đi chầm chậm về phía

bên người lái xe.

“Chị không đi đường này được”,

cô nói. “Ở đây không có chỗ đỗ. Chị

sẽ phải trở lại Paly [Trường trung

học ở Palo Alto], bên kia đường El

Camino. Bãi đỗ bổ sung ở bên đó.”

“Không, không, không”, Laurene

nói. “Chúng tôi có t https://thuviensach.vn

hẻ đỗ xe. Chỉ là

chúng tôi đánh mất rồi thôi.”

Cô cảnh sát nhìn Laurene chằm

chằm.

“Chị không hiểu”, Laurene giải

thích. “Tôi đi cùng với người phát

biểu trong lễ cấp bằng. Anh ấy ở

ngay trong xe đây này. Thật đấy!”

Cô cảnh sát cúi đầu xuống và

nhìn qua cửa sổ xe Laurene. Cô

nhìn thấy ba đứa nhỏ ngồi phía sau,

một tài xế tóc vàng thanh lịch và

một người đàn ông ngồi ghế trước

mặc chiếc quần jeans te tua hiệu

Birkenstocks, cùng một chiếc áo

phông đen cũ. Anh https://thuviensach.vn

này đang ngồi

nghịch mấy tờ giấy để trong lòng khi nhìn lên cô qua cặp kính không

gọng của mình. Nhân viên cảnh sát

bước lùi lại và khoanh tay.

“Thật ấy à?”, cô nhướn mày nói.

“Người nào?”

Tất cả mọi người trong xe bật

cười. “Thật”, Steve nói và giơ tay lên.

“Là tôi.”

CUỐI CÙNG, KHI họ cũng tới được

sân vận động, Steve, đã đội thêm

một chiếc mũ và khoác áo choàng,

tiến lên phía bục cù https://thuviensach.vn

ng với Hiệu

trưởng Hennessy, trong khi Laurene và lũ trẻ đi cùng mấy người con gái

của ông tới căn phòng sang trọng

phía trên sân bóng. Cảnh tượng diễn

ra là sự pha trộn điển hình giữa nghi

thức trọng thể và hoạt động phù

phiếm của Stanford. Một số sinh

viên diễu vòng quanh, đội tóc giả và

vận đồ bơi Speedo, tham gia cuộc

“diễu hành kỳ quặc”, trong khi

những người khác chỉ diện bộ áo

choàng tốt nghiệp. Một nhúm người

cải trang thành mấy chiếc iPod.

Hennessy dành vài phút để giới

thiệu về Steve. Ông nói về Steve như

một sinh viên bỏ học mà trớ trêu

thay, lại có thể đóng vai trò là tấm

https://thuviensach.vn

gương cho lối tư duy rộng mở cần có để làm cho thế giới tốt đẹp hơn. Các

sinh viên rất thích thú với lựa chọn

của Hennessy về diễn giả buổi lễ trao

bằng. Steve có vẻ dễ gần hơn nhiều

so với những người áo mão chỉnh tề

thường phát biểu ở các buổi tốt

nghiệp. Sau khi cất chai nước vào

giá để bên dưới bục phát biểu, Steve

bắt đầu 15 phút phát biểu sẽ trở

thành bài diễn văn phát bằng được

trích dẫn nhiều nhất mọi thời đại:

Tôi rất vinh dự được có mặt ở

đây cùng các bạn hôm nay, tại

lễ trao bằng của một trong

những trường đại học tốt nhất

https://thuviensach.vn

trên thế giới. Tôi chưa bao giờ

tốt nghiệp đại học. Sự thật là,

đây là lần tôi ở gần nhất với lễ

tốt nghiệp đại học. Hôm nay tôi

muốn kể cho các bạn ba câu

chuyện cuộc đời mình. Chỉ thế

thôi. Không có gì to tát. Chỉ là

ba câu chuyện.

Câu chuyện đầu tiên là về

việc kết nối các điểm.

Tôi bỏ học ở trường đại học

Reed sau sáu tháng đầu tiên,

nhưng lại loanh quanh ở đó

thêm chừng khoảng tám tháng

nữa trước khi bỏ hẳn. Vậy tại

sao tôi lại bỏ học? https://thuviensach.vn

Chuyện bắt đầu từ trước khi tôi chào đời. Mẹ đẻ của tôi là một

sinh viên mới tốt nghiệp, độc

thân, trẻ tuổi và bà quyết định

cho tôi đi làm con nuôi. Bà nhất

quyết rằng tôi phải được những

người tốt nghiệp đại học nhận

nuôi, mọi việc được sắp đặt để

một vị luật sư và vợ nhận tôi về

nuôi ngay từ khi mới sinh ra.

Trừ việc đến khi tôi chào đời thì

phút cuối cùng họ lại quyết

định là họ muốn có một cô con

gái. Thế nên cha mẹ [nuôi] của

tôi, đang thuộc danh sách chờ,

nhận được một cuộc gọi lúc nửa

đêm hỏi: “Chúng tôi bất ngờ có

https://thuviensach.vn

một bé trai; anh chị có muốn

nhận nuôi bé không?”. Họ nói:

“Thật tuyệt vời.” Sau đó mẹ đẻ

tôi phát hiện ra là mẹ tôi chưa

bao giờ tốt nghiệp đại học còn

cha tôi thậm chí còn chưa tốt

nghiệp trung học. Bà từ chối ký

những giấy tờ nhận nuôi cuối

cùng. Bà chỉ nhượng bộ vài

tháng sau, khi cha mẹ tôi hứa

rằng tôi sẽ được học đại học.

Và 17 năm sau tôi vào đại học

thật. Nhưng tôi đã ngây thơ

chọn một trường đắt đỏ ngang

Stanford và tất cả số tiền tiết

kiệm của cha mẹ tôi, những

https://thuviensach.vn

người ở tầng lớp lao động, đã

được dồn hết cho học phí đại

học của tôi. Sau sáu tháng, tôi

không tìm thấy chút giá trị nào

trong việc này. Tôi không hề

biết mình muốn làm gì với cuộc

đời mình và không hề biết

trường đại học sẽ giúp tôi hiểu

ra điều đó bằng cách nào. Thế

mà giờ đây, tôi đang xài tất cả

số tiền mà cha mẹ mình dành

dụm cả đời. Vậy là tôi bỏ học và

tin rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn

thỏa. Đó là thời kỳ thật đáng sợ,

nhưng nhìn lại, nó là quyết

định tốt nhất tôi từng đưa ra.

Ngay khi bỏ học, tôi có thể dừng

ngay tất cả các môn học bắt

https://thuviensach.vn

buộc không hấp dẫn mình và

bắt đầu học ké ở các lớp trông

có vẻ hay ho.

Mọi thứ không hề lãng mạn

chút nào. Tôi không có phòng

ký túc xá, thế nên tôi ngủ trên

sàn phòng của bạn bè, tôi trả lại

các vỏ chai Coke lấy 5 xu đặt cọc

để mua đồ ăn, và tôi đi hơn 11

km xuyên qua thị trấn mỗi đêm

Chủ nhật để mỗi tuần được ăn

một bữa ngon ở thánh đường

Hare Krishna. Tôi thích nó. Và

phần lớn những điều tôi vấp

phải khi nghe theo trí tò mò và

trực giác của mình về sau hóa ra

https://thuviensach.vn

lại là vô giá. Để tôi cho các bạn

một ví dụ:

Đại học Reed thời đó có lẽ có

chương trình đào tạo viết chữ

đẹp tốt nhất cả nước. Trong

toàn trường, mọi tờ áp phích,

mọi nhãn dán trên các ngăn tủ

đều được viết vô cùng đẹp đẽ

bằng tay. Vì tôi đã bỏ học và

không theo học các lớp bình

thường, tôi quyết định chọn

một lớp viết chữ để học kỹ năng

này. Tôi được học về các kiểu

chữ có chân và không chân, về

cách thay đổi khoảng cách giữa

các tổ hợp chữ cái, những điều

làm nghệ thuật sắp chữ thêm

https://thuviensach.vn

tuyệt vời. Nó đẹp, có tính lịch

sử, tinh tế một cách nghệ thuật theo cách mà khoa học không

thể nắm bắt được và tôi thấy nó

thật thú vị.

Chẳng hề có chút hy vọng nào

rằng môn này sẽ có bất cứ ứng

dụng thực tế nào trong cuộc

sống của tôi. Nhưng 10 năm sau

đó, khi chúng tôi thiết kế máy

tính Macintosh đầu tiên, thì nó

trở lại với tôi. Và tôi đưa toàn bộ

kiến thức ấy vào trong chiếc

Mac. Nó là chiếc máy tính đầu

tiên có nghệ thuật sắp chữ đẹp

đẽ. Nếu tôi không học ké khóa

học đó ở trường, Mac đã không

https://thuviensach.vn

bao giờ có được nhiều kiểu chữ

hay các phông chữ có khoảng

cách cân xứng như vậy, và bởi vì

Windows chỉ sao chép lại của

Mac, nên chắc cũng sẽ không có

máy tính cá nhân nào có được

chức năng xếp chữ tuyệt vời đó.

Nếu tôi chưa từng bỏ học, tôi sẽ

không bao giờ tham dự lớp dạy

viết chữ đẹp, và máy tính cá

nhân cũng sẽ không có được

font chữ nghệ thuật như ngày

nay. Tất nhiên, tôi không thể

kết nối các điểm khi tôi còn

đang học đại học. Nhưng 10

năm sau nhìn lại thì mọi thứ

thật rất, rất rõ ràng.

https://thuviensach.vn

Xin nhắc lại, các bạn không thể

nối các điểm nếu nhìn về phía

trước; các bạn chỉ có thể nối

được chúng khi nhìn lại. Vì thế,

bạn phải tin rằng các điểm bằng

cách nào đó sẽ kết nối với nhau

trong tương lai của bạn. Bạn

phải tin tưởng vào một điều gì

đó – sự quyết tâm, định mệnh,

cuộc đời, nhân quả... hay bất cứ

thứ gì. Phương pháp này chưa

bao giờ làm tôi thất vọng và nó

đã tạo ra tất cả những điều khác

biệt trong đời tôi.

Câu chuyện thứ hai của tôi

là về tình yêu và sự mất

mát.

https://thuviensach.vn

Tôi đã may mắn khi tìm thấy

điều mình thật sự yêu thích từ

rất sớm trong đời. Woz và tôi

khởi sự Apple trong gara của bố

mẹ tôi hồi tôi 20 tuổi. Chúng

tôi làm việc rất chăm chỉ, và

trong 10 năm Apple đã lớn

mạnh từ chỗ chỉ có hai chúng

tôi trong một cái gara thành

một công ty hai tỉ đô la với hơn

4.000 nhân viên. Chúng tôi vừa

cho ra mắt sản phẩm sáng tạo

tinh tế nhất của mình – chiếc

Macintosh – được một năm thì

tôi bước sang tuổi 30. Và rồi tôi

bị sa thải. Làm sao bạn có thể bị

sa thải khỏi công ty chính bạn

https://thuviensach.vn

khởi dựng được? Chà, khi Apple lớn dần, chúng tôi tuyển một

người mà tôi nghĩ rằng rất có tài

để điều hành công ty cùng với

tôi, và chừng khoảng một năm

đầu mọi chuyện đều tốt đẹp.

Nhưng rồi tầm nhìn về tương lai

của chúng tôi bắt đầu phân hóa

và cuối cùng chúng tôi gặp bất

hòa. Khi đó, ban quản trị của

chúng tôi đứng về phía người

kia. Thế là, năm 30 tuổi, tôi ra

đi. Và ra đi rất công khai. Tâm

huyết của cả quãng đời trưởng

thành đã mất và nó đã bị phá

hủy.

https://thuviensach.vn

Vài tháng sau đó, tôi thực sự

không biết phải làm gì. Tôi cảm thấy mình đã làm thế hệ các

doanh nhân đi trước thất vọng

– rằng tôi đã đánh rơi chiếc

quyền trượng khi nó được

truyền đến tôi. Tôi gặp David

Packard và Bob Noyce, cố gắng

xin lỗi vì đã làm hỏng mọi

chuyện. Tôi đã thất bại rất lớn,

và tôi thậm chí còn nghĩ tới

chuyện chạy trốn khỏi Thung

lũng. Nhưng có điều gì đó trỗi

dậy trong tôi – tôi vẫn yêu

những gì mình làm. Những xáo

trộn ở Apple không hề làm thay

đổi điều đó. Tôi đã bị từ chối,

nhưng tôi vẫn yêu. Và vì thế, tôi

https://thuviensach.vn

quyết định làm lại.

Khi đó tôi chưa nhận ra, nhưng

hóa ra, bị sa thải khỏi Apple là

điều tốt nhất từng xảy đến với

tôi. Gánh nặng của vinh quang

được thay thế bằng cảm giác

nhẹ nhõm của một người bắt

đầu lại từ đầu, ít chắc chắn hơn

về mọi chuyện. Tôi được tự do

bước vào một trong những giai

đoạn sáng tạo nhất của đời

mình.

Trong suốt năm năm tiếp theo,

tôi bắt đầu một công ty mới tên

là NeXT, một công ty khác tên

là Pixar, và yêu n https://thuviensach.vn

gười phụ nữ

tuyệt vời sau này trở thành vợ

tôi. Pixar tiếp tục tạo ra bộ phim

hoạt hình sử dụng công nghệ

máy tính đầu tiên trên thế giới,

phim Câu chuyện đồ chơi, và

giờ đây là xưởng phim hoạt

hình thành công nhất thế giới.

Trong một bước ngoặt đáng

nhớ, Apple mua lại NeXT và tôi

trở lại Apple, những công nghệ

chúng tôi đã phát triển ở NeXT

trở thành linh hồn của quá

trình phục hưng hiện tại của

Apple. Còn Laurene và tôi đã có

một gia đình hạnh phúc bên

nhau.

https://thuviensach.vn

Tôi khá chắc là không một

chuyện nào trong số này xảy ra với tôi nếu tôi không bị sa thải

khỏi Apple. Nó là một liều

thuốc đắng ngắt, nhưng tôi đồ

rằng, bệnh nhân cần tới nó. Đôi

khi cuộc đời ném gạch vào đầu

bạn. Đừng để mất niềm tin. Tôi

tin rằng điều duy nhất có thể

giữ cho tôi tiếp tục là tình yêu

tôi dành cho điều mình làm.

Bạn phải tìm được thứ mà bạn

yêu. Đối với công việc hay người

yêu cũng đều thế. Công việc sẽ

chiếm một phần lớn cuộc đời

bạn, và cách duy nhất để bạn

thực sự thỏa mãn là làm công

việc mà bạn cho là vĩ đại. Và

https://thuviensach.vn

cách duy nhất để bạn làm được

công việc vĩ đại là hãy yêu

những gì bạn làm. Nếu chưa tìm

thấy nó, hãy tiếp tục tìm kiếm.

Đừng vội yên vị. Với tất cả năng

lực của trái tim, bạn sẽ nhận ra

khi tìm thấy nó. Và, giống như

bất cứ mối quan hệ tuyệt vời

nào, mọi thứ sẽ ngày càng tốt

đẹp hơn theo năm tháng. Vì

thế, hãy không ngừng tìm kiếm

cho tới khi bạn tìm thấy nó.

Đừng yên vị.

Câu chuyện thứ ba của tôi là

về cái chết.

Hồi 17 tuổi, tôi đọ https://thuviensach.vn

c được một

câu trích dẫn đại khái thế này:

“Nếu bạn sống mỗi ngày như

thể nó là ngày cuối cùng trong

đời, thì một ngày nào đó chắc

chắn là bạn sẽ đúng.” Nó gây ấn

tượng lớn với tôi và từ đó, trong

suốt 33 năm qua, tôi luôn nhìn

vào gương mỗi sáng và tự hỏi:

“Nếu hôm nay là ngày cuối

cùng của đời mình, mình có

muốn làm những điều mình sẽ

làm hôm nay không?”. Và bất

cứ khi nào câu trả lời là

“Không” trong quá nhiều ngày

liên tiếp, tôi biết mình cần phải

thay đổi điều gì đó.https://thuviensach.vn

Ghi nhớ rằng chẳng bao lâu nữa mình sẽ chết là một công cụ

quan trọng giúp tôi đưa ra

những lựa chọn lớn trong đời.

Bởi hầu như mọi thứ – tất cả

những kỳ vọng bên ngoài, tất cả

những niềm kiêu hãnh, nỗi sợ

hãi bị bẽ mặt hay thất bại – tất

cả những điều đó đều biến mất

khi đối diện với cái chết, chỉ còn

lại những gì thực sự quan trọng.

Ghi nhớ rằng bạn sẽ chết là

cách tốt nhất mà tôi biết để

tránh khỏi cái bẫy nghĩ rằng

bạn có điều gì đó để mất. Bạn đã

hoàn toàn trần trụi rồi. Vậy thì

chẳng có lý do gì để không nghe

https://thuviensach.vn

theo trái tim mách bảo.

Khoảng một năm trước, tôi

được chẩn đoán ung thư. Tôi đi

chụp cắt lớp lúc 7 giờ 30 sáng,

và nó chỉ ra rõ ràng một khối u

trong tụy. Tôi thậm chí còn

không biết tụy là cái gì. Các bác

sĩ nói với tôi rằng gần như chắc

chắn đây là một dạng ung thư

không thể chữa trị được, và rằng

có thể tôi sẽ chỉ có thể sống

được không quá ba tới sáu

tháng. Bác sĩ khuyên tôi về nhà

và sắp xếp mọi chuyện, đó

chính là ám hiệu của bác sĩ về

chuyện chuẩn bị cho cái chết.

https://thuviensach.vn

Điều đó có nghĩa là chỉ trong

vài tháng, cố gắng nói với con cái bạn mọi điều bạn dự định 10

năm nữa mới nói. Điều đó có

nghĩa là đảm bảo rằng mọi việc

đều được giữ kín đáo sao cho

mọi việc sẽ dễ dàng nhất có thể

cho gia đình. Điều đó có nghĩa

là nói lời tạm biệt.

Cả ngày hôm đó tôi chỉ nghĩ

đến chuẩn đoán đó. Tối hôm đó,

tôi được làm sinh thiết, người ta

đưa một ống nội soi xuống

họng, qua dạ dày và vào ruột

tôi, cắm một cái kim vào tụy của

tôi, và lấy ra một vài tế bào từ

khối u. Tôi bị gây mê, nhưng vợ

https://thuviensach.vn

tôi có mặt ở đó đã kể lại với tôi

rằng khi nhìn thấy các tế bào

dưới kính hiển vi, các bác sĩ bật

khóc vì hóa ra nó là một trong

số rất ít loại ung thư tụy có thể

chữa được bằng phẫu thuật. Tôi

đã phẫu thuật và thật may giờ

tôi khỏe.

Đó là lần tôi đối diện gần nhất

với cái chết, và tôi hy vọng nó là

gần nhất trong vài thập kỷ nữa.

Khi đã trải qua chuyện đó, giờ

tôi có thể nói điều này với bạn

tự tin hơn một chút so với khi

cái chết là một khái niệm hữu

ích nhưng chỉ đơn thuần là về

mặt trí óc:

https://thuviensach.vn

Không ai muốn chết cả. Ngay cả

những người muốn lên thiên

đường cũng không muốn chết

để tới được đó. Tuy thế, cái chết

vẫn là đích đến chung của tất cả

chúng ta. Chưa từng có ai thoát

khỏi được nó. Và nên như vậy,

bởi vì Cái chết chắc chắn là phát

minh tuyệt vời nhất của Sự

sống. Nó là tác nhân thay đổi

của Sự sống. Nó xóa bỏ những

cái cũ để dọn đường cho cái

mới. Ngay lúc này đây, cái mới

là các bạn, nhưng một ngày nào

đó không quá xa kể từ hôm nay,

bạn sẽ dần dần trở thành cái cũ

và bị xóa đi. Xin lỗi vì quá thẳng

https://thuviensach.vn

thắn, nhưng điều đó là sự thật.

Thời gian của các bạn có hạn,

nên đừng lãng phí nó để sống

cuộc đời của ai khác. Đừng bị

sập bẫy tín điều – tức là sống

với kết quả từ suy nghĩ của

người khác. Đừng để cho những

tiếng ồn ào từ ý kiến của họ

nhấn chìm chính tiếng nói của

bạn. Và quan trọng nhất, hãy

can đảm nghe theo trái tim và

trực giác của mình. Bằng cách

nào đó, chúng vốn đã biết điều

mà bạn thực sự muốn trở

thành. Tất cả những thứ khác

chỉ là phụ.

https://thuviensach.vn

Khi tôi còn trẻ, có một ấn phẩm tuyệt vời tên là Danh mục toàn

bộ Trái đất (Whole Earth

Catalog), một trong những cuốn

kinh thánh của thế hệ tôi. Nó

được một nghiên cứu sinh tên

là Stewart Brand viết, ở Menlo

Park, và ông đã đưa nó đến cuộc

sống này với văn phong đầy

chất thơ của mình. Đó là cuối

những năm 1960, trước khi có

máy tính cá nhân và chế bản

điện tử, vì thế nó hoàn toàn

được làm bằng máy chữ, kéo và

máy ảnh Polaroid. Nó đại khái

giống như Google ở dạng sách

giấy, 35 năm trước khi Google

https://thuviensach.vn

xuất hiện: Nó rất lý tưởng và

tràn đầy những công cụ tinh xảo

cùng những ý niệm tuyệt hay.

Steward và nhóm của mình

xuất bản một số tập của cuốn

sách này và khi nó đã hoàn

thành, họ phát hành ấn bản

cuối cùng. Đó là giữa những

năm 1970, và tôi ở tầm tuổi các

bạn. Ở bìa sau bản phát hành

cuối cùng là một bức ảnh một

con đường làng quê trong ánh

bình minh, cảnh tượng mà bạn

sẽ muốn rảo bước nếu là người

ưa phiêu lưu. Bên dưới là một

dòng chữ: “Hãy cứ khát khao.

https://thuviensach.vn

Hãy cứ dại khờ.” Đó là lời chào

tạm biệt khi họ kết thúc bộ

sách. Hãy cứ khát khao. Hãy cứ

dại khờ. Và tôi sẽ luôn cầu

mong điều đó cho chính mình.

Còn giờ đây, các bạn ra trường

để bắt đầu một điều mới mẻ, tôi

cũng cầu chúc cho các bạn điều

đó.

Hãy cứ khát khao. Hãy cứ dại

khờ.

Cám ơn các bạn rất nhiều.

Ngay từ khi còn trẻ, Steve đã

luôn có khả năng kể chuyện. Nhưng

chưa từng có điều gì anh nói trước

https://thuviensach.vn

đây lại vang dội như thế. Bài phát

biểu có ít nhất 35 triệu lượt xem trên Youtube. Nó không lan truyền,

như cách của một hiện tượng mạng

năm 2015 – các mạng xã hội cách

đây một thập kỷ không phát triển

hay mở rộng như bây giờ. Nhưng nó

dần dần được coi là một điều gì đó

thực sự đặc biệt, mang lại ý nghĩa to

lớn cho cả thế giới những người ở

bên ngoài Sân vận động Stanford. Sự

nổi tiếng của bài nói chuyện làm anh

rất ngạc nhiên.

“Không ai trong chúng tôi nghĩ

nó sẽ bay cao bay xa như thế”, Katie

Cotton nói, khi đó cô đang phụ trách

truyền thông và PR cho Apple.

https://thuviensach.vn

Nếu là vài năm trước thì nó đã không phải một bài phát biểu vang

dội hay thu hút được nhiều sự quan

tâm đến thế. Nhưng mùa hè năm

2005, Apple đã trở lại, và danh tiếng

của Steve cũng song hành với nó.

Doanh thu và lợi nhuận tăng, cổ

phiếu cũng bắt đầu dịch chuyển

theo hướng hợp lý. Tất cả suy nghĩ

về những ngày đen tối, tất cả những

kỷ niệm về Spindler, Sculley và

Amelio đã được xua khỏi tâm trí, ít

nhất là với công chúng – bản thân

Steve luôn giữ những thời kỳ đó sâu

trong óc, như một sự nhắc nhở về

những gì có thể xảy ra nếu Apple

không giữ được sự tỉnh táo. Đa số

https://thuviensach.vn

công chúng tìm thấy điều gì đó đáng ngưỡng mộ sâu sắc ở những gì anh

đã đạt được. Steve không còn là một

thần đồng nhỏ tuổi nữa và anh đã

cho cái danh hiệu xa xưa đó vào

quên lãng. Giờ anh dường như là

một vị anh hùng tái xuất, chống lại

câu châm ngôn của F. Scott

Fitzgerald rằng “Không có màn diễn

thứ hai trong cuộc sống ở Mỹ.” Câu

hỏi không còn là liệu Apple có tồn

tại được hay không; mà là, Apple sẽ

làm gì tiếp theo? Quả thật, câu

chuyện trang nhất mà tôi viết cho

Fortune mấy tuần trước bài phát

biểu đã được đặt tựa đề “Táo (Apple)

có thể lớn tới cỡ nào?”.

https://thuviensach.vn

Với Jim Collins, sự trở lại của Apple là điểm khởi đầu để suy nghĩ

về tầm mức vĩ đại bẩm sinh của

Steve trong vai trò một doanh nhân.

“Chúng ta đều bị nghiền nát hay

được trang hoàng lộng lẫy hoặc bị

đánh gục. Ai cũng thế. Đôi khi bạn

có thể không nhận thấy, nhưng nó

xảy ra với tất cả mọi người”, Collins

– tác giả của một số tác phẩm bán

chạy nhất trong 10 năm qua đồng

thời là nhà leo núi tầm cỡ thế giới –

nói. “Bất cứ khi nào tôi thấy mình

mệt mỏi, bất cứ khi nào nghĩ đến

việc liệu tôi có muốn khởi đầu một

dự án sáng tạo khác nữa không, tôi

lại nghĩ tới Steve trong giai đoạn

https://thuviensach.vn

anh ấy gặp rắc rối. Và sau đó, tôi luôn được tiếp thêm sinh lực. Đó là

một tiêu chuẩn cho tôi, cái tinh thần

sẵn sàng không đầu hàng ấy.”

Collins tập trung chuyên môn

vào việc nghiên cứu những điều

khiến các công ty vĩ đại bám trụ

được, và điều gì khiến những người

dẫn dắt các công ty ấy nổi bật. Anh

thấy một điều gì đó độc đáo trong

nền giáo dục không chính thống về

kinh doanh của Steve. “Tôi từng gọi

anh ấy là Beethoven của giới kinh

doanh”, anh kể, “nhưng điều đó

đúng với thời anh ấy còn trẻ hơn.

Khi Steve 22 tuổi, bạn có thể coi anh

https://thuviensach.vn

ấy là một thiên tài với 1.000 người

trợ giúp. Nhưng anh ấy đã vượt lên hẳn điều đó. Anh ấy không phải là

một câu chuyện thành công, mà là

một câu chuyện về sự trưởng thành.

Thật là một điều vô cùng ấn tượng

khi đi từ một nghệ sĩ vĩ đại tới một

nhà xây dựng công ty vĩ đại.”

Sau những rối ren về chính trị và

tình cảm của thập niên đầu tiên anh

ở Apple, và sau thất bại đầu tiên

trong việc đưa ra được điều mà anh

đã hứa hẹn ở NeXT, thật khó mà

tưởng tượng được rằng Steve có thể

được coi là một vị lãnh đạo kinh

doanh vĩ đại. Nhưng đến mùa hè

năm 2005, có vẻ như anh đã bắt đầu

https://thuviensach.vn

trở thành một người như thế. Rõ

ràng, nếu không có anh, Apple rất có thể đã cứ thế biến mất. May mắn đã

đóng một vai trò lớn trong việc đưa

được Steve về lại với Apple nhưng,

Collins nhận xét, lặp lại ý kiến của

Ed Catmull: “Những điều phân biệt

mọi người với nhau là khả năng

phản hồi trước vận may, bạn làm gì

với nó khi có được nó. Điều quan

trọng là cách bạn xử lý những gì

được trao cho.” Anh tiếp, “Bạn

không bỏ cuộc chơi, cho tới khi lượt

chơi không còn là của bạn nữa. Steve

Jobs đã có được điều vô cùng may

mắn khi trưởng thành ở buổi bình

minh của một ngành công nghiệp.

Rồi anh ấy gặp vận xui khi bị đẩy ra

https://thuviensach.vn

ngoài. Nhưng Steve đã chơi bất cứ

quân bài nào anh được chia với khả

năng tốt nhất. Đôi khi bạn tạo ra

những lá bài, bằng cách tự đưa ra

cho mình những thử thách sẽ khiến

bạn mạnh hơn, ở nơi bạn không biết

điều gì sẽ tới tiếp theo. Đó chính là

điều thú vị của câu chuyện. Câu

chuyện của Steve gần giống như của

nhân vật do Tom Hanks thủ vai

trong phim Castaway (Một mình

trên hoang đảo) – cứ tiếp tục thở vì

bạn không biết ngày mai thủy triều

sẽ mang tới điều gì”.

“Câu chuyện được tạo ra quanh

Steve 1.0 nổi bật hẳn lên”, Collins

https://thuviensach.vn

nói. “Một phần là bởi câu chuyện về

một người đàn ông dần trưởng

thành thành một vị lãnh đạo dày

dạn thì kém hấp dẫn hơn. Học cách

có được dòng tiền khả dụng, và làm

thế nào chọn được đúng người,

trưởng thành và bớt dần gai góc, và

không chỉ đơn thuần là hành động

lạ lùng – điều đó không thú vị bằng!

Nhưng tất cả những thứ đặc trưng cá

nhân đó chỉ cái vỏ bên ngoài, là tấm

rèm cửa sổ. Điều gì là tham vọng

thật sự của bạn? Bạn có được sự

khiêm nhường để tiếp tục trưởng

thành, để học hỏi từ những thất bại

của mình và đứng dậy trở lại không?

Bạn có tuyệt đối không ngừng nỗ lực

cố gắng vì lý tưởng của mình, có

https://thuviensach.vn

quyết tâm mãnh liệt vì lý tưởng của mình không? Bạn có thể truyền sự

mãnh liệt, trí thông minh, năng

lượng, tài năng, năng khiếu và ý

tưởng của mình ra ngoài, vào điều gì

đó to lớn hơn, có ảnh hưởng mạnh

hơn chính bạn không? Đó chính là

bản chất của lãnh đạo thiên tài.”

Một trong những điều khiến bài

phát biểu ở Stanford có tác động

mạnh như thế là vì nó giải thích

tường tận chính những giá trị cá

nhân không dễ gì đạt được mà Steve

đã đưa vào phong cách lãnh đạo của

mình ở Apple. Mỗi câu chuyện trong

ba câu chuyện trên đều chứa đựng

https://thuviensach.vn

những chỉ dẫn mà Steve chỉ có thể

thực sự hiểu khi khi đã trưởng thành. Anh lúc nào cũng có vẻ hời

hợt, và có lẽ khi còn trẻ hơn, anh

cũng đã có thể nói được những điều

này. Nhưng nếu có thế, anh cũng

không thể thực sự hiểu ý nghĩa của

chúng.

Bạn phải tin rằng bằng cách nào

các điểm đó sẽ kết nối với nhau

trong tương lai của bạn. Steve trẻ

tuổi hẳn đã không thể có một câu

đúc kết như vậy từ câu chuyện bỏ

ngang đại học Reed. Trong 10 năm

sau khi thành lập Apple, Steve đã rất

quyết liệt trong việc định hình tương

lai theo tầm nhìn của mình. Anh tin

https://thuviensach.vn

rằng anh có thể nối các điểm lại với

nhau khi tiến lên phía trước. Hết lần này đến lần khác, các kỹ sư của anh

thấy mình đang chật vật cố gắng để

công việc của mình phù hợp với

những yêu cầu kỹ thuật đôi khi rất

thông minh, đôi khi lại chệch hướng

của anh. Lần đầu tiên ở Apple, và rồi

ở NeXT, Steve đã tin chắc rằng anh

có thể làm gần như mọi việc tốt hơn

những người đang làm việc xung

quanh. Nhưng khi trở lại Apple, anh

thực sự đã “phải tin rằng các điểm

[sẽ] bằng cách nào đó nối lại với

nhau.” Hết lần này đến lần khác

trong “màn diễn” thứ hai của mình,

các chi tiết của những điều lớn lao

tiếp theo của Apple phát sinh từ

https://thuviensach.vn

những nguồn không chắc chắn.

Chiếc iMac đã được dựng lên từ thiết

kế của eMate, một sản phẩm yêu

thích của Steve. iPod và iTunes là

kết quả trực tiếp từ mối quan tâm

chệch hướng của Steve đối với phần

mềm chỉnh sửa phim. Giờ đây Apple

đang phát triển một chiếc điện thoại

bởi năm nhóm riêng biệt biết rằng

họ được sự ủng hộ của Steve để

khám phá rộng hơn và công việc của

họ đã dẫn dắt anh tới chỗ quyết định

theo đuổi sản phẩm mà anh thực sự

muốn gây dựng, một chiếc máy tính

bảng. Steve dần cảm thấy thoải mái

với việc chỉ thấy sự kết nối giữa các

điểm sau khi sự việc đã diễn ra. Sự

https://thuviensach.vn

trưởng thành và những tài năng phi thường của nhóm mà anh đã xây

dựng, đã biến điều đó thành hiện

thực.

Đôi khi cuộc đời ném gạch vào

đầu bạn. Đừng để mất niềm tin…

cách duy nhất để bạn làm được công

việc vĩ đại là hãy yêu những gì bạn

làm. Nếu bạn chưa tìm thấy nó, hãy

tiếp tục tìm kiếm… Với tất cả năng

lực của trái tim, bạn sẽ nhận ra khi

tìm thấy nó. Và, giống như bất cứ

mối quan hệ tuyệt vời nào, mọi

chuyện sẽ ngày càng tốt đẹp hơn

theo năm tháng. Steve khám phá ra

điều anh muốn làm từ khá sớm

https://thuviensach.vn

trong đời. Nhưng điều mang tới cho

những câu từ này – từ câu chuyện thứ hai trong bài phát biểu, phần về

tình yêu và mất mát – sức ảnh

hưởng đến như thế hồi năm 2005 là

thực tế là tình yêu anh dành cho

công việc đã vượt qua quá nhiều, và

đã mang lại quá nhiều. Cần phải có

rất nhiều, rất nhiều thời gian để mọi

chuyện trở nên tốt đẹp hơn – tất cả

những năm tháng phấn đấu ở NeXT,

tái thiết lập cơ cấu cho Pixar, ổn

định Apple. Giờ anh có thể tự tin nói

về những người đã cùng xây dựng

các mối quan hệ – với Laurene, với

nhóm lãnh đạo ở Apple, và thậm chí

với con gái đầu của anh, Lisa. Các

cuộc đấu tranh của Steve, và tất cả

https://thuviensach.vn

mọi điều mà anh đã học được qua đó, cực kỳ quan trọng với khả năng

liên tục tạo ra các sản phẩm được

mọi người yêu thích của Apple.

Không một công ty khổng lồ nào

khác, ngoại trừ Disney, có thể tạo ra

những sản phẩm gợi lên những phản

ứng cảm xúc như thế, ngay cả từ

những nhà báo mà bình thường rất

hay hoài nghi. Sau một thông báo về

sản phẩm, thời báo New York Times

cho in một câu chuyện tóm lược với

tựa đề “Phép màu trong các thiết bị

của Apple? Trái tim” – và đó là ba

năm sau khi Steve mất. Công ty,

giống như ông chủ của mình, đã mắc

rất nhiều lỗi. Nhưng nó làm việc với

https://thuviensach.vn

một ý thức về sứ mệnh khác với các công ty khác trong ngành.

Hãy có can đảm để nghe theo

trái tim và trực giác của mình. Bằng

cách nào đó, chúng vốn đã biết điều

mà bạn thực sự muốn trở thành.

Nếu không có bằng chứng là thành

công của Apple, những lời này trong

phần cuối của bài phát biểu sẽ có thể

bị hiểu nhầm thành một kiểu hô

hào non nớt được học sinh trung

học đọc vẹt trong bài diễn văn tốt

nghiệp. Nhưng điều mang lại cho

chúng sức mạnh và tấm ảnh hưởng

là chúng tới từ một người đã chứng

minh được giá trị của chúng trong

https://thuviensach.vn

bối cảnh doanh nghiệp. Cũng như

Steve hoàn toàn khác biệt với tiêu chuẩn bình thường, Apple cũng

khác hẳn với tiêu chuẩn thông

thường trong ngành của mình, và

khác biệt theo nhiều cách với tất cả

giới doanh nghiệp Mỹ. Steve đã học

được cách điều chỉnh tư tưởng chỉ

biết nghĩ tới mình có thể nảy sinh từ

ý “lắng nghe trái tim của bạn”. Thời

kỳ đầu trong sự nghiệp của anh,

“trực giác” đồng nghĩa với sự tự tin

sắt đá vào những điều sáng tạo từ

chính trí óc anh. Ở đó có thái độ

chối bỏ đến bướng bỉnh, không cân

nhắc tới những suy nghĩ của người

khác. Năm 2005, ý nghĩa của trực

giác đã trở thành ý thức về những

https://thuviensach.vn

điều cần làm phát sinh từ việc mang đến niềm vui cho một thế giới đầy

những cơ hội. Giờ anh đã đủ tự tin

để lắng nghe nhóm của mình đồng

thời với suy nghĩ riêng, và để thừa

nhận bản chất của thế giới quanh

anh – như anh đã làm khi học về

ngành điện ảnh ở Pixar, hay khi

đánh giá những cơ hội cho Apple khi

anh trở về công ty – khi tiến tới quá

trình hành động. Việc Apple bẻ lái về

phía iPhone không phải kết quả của

các cuộc điều tra nhóm tập trung

hay nghiên cứu thị trường. Nó tiến

theo hướng đó là do trực giác, nhưng

là một trực giác sâu sắc và phong

phú hơn so với những ưu tiên của

https://thuviensach.vn

một anh chàng trẻ tuổi đã thành lập nên Apple.

KHI ĐỌC bài phát biểu trên

mạng lần đầu, tôi nhớ lại một buổi

phỏng vấn mà tôi đã thực hiện với

Steve năm 1998. Chúng tôi đã nói về

đường đi sự nghiệp của anh, lạm bàn

một chút thì không khác gì con

đường ở bìa sau bản phát hành cuối

cùng của cuốn Danh mục toàn bộ

Trái đất, Steve nói với tôi về ảnh

hưởng mà cuốn Danh mục đã tác

động lên anh. “Tôi nghĩ tới nó khi cố

gắng nhắc nhở mình về điều cần

https://thuviensach.vn

làm, về điều gì hợp lý cần làm.” Một

vài tuần sau khi cuộc phỏng vấn đó được in trên tạp chí Fortune, tôi

nhận được một phong bì qua đường

bưu phẩm. Là Stewart Brand gửi.

Trong đó có một bản hiếm của đợt

phát hành cuối cùng kể trên với lời

đề nghị của Stewart: “Xin hãy

chuyển cho Steve khi anh gặp anh

ấy lần tới”. Khi tôi đưa sách, một hay

hai tuần sau đó, Steve vô cùng sung

sướng. Anh đã nhớ bản in đó trong

từng ấy năm, nhưng chưa bao giờ có

thời gian để tìm được một bản cho

mình.

Phần cuối của bài phát biểu

Stanford tập trung vào khẩu hiệu ở

https://thuviensach.vn

bìa sau cuốn Danh mục: “Hãy cứ

khát khao, hãy cứ dại khờ”, nhưng câu nói mà tôi yêu thích về cuốn

danh mục trong bài phát biểu của

Steve là khi anh mô tả nó là “lý

tưởng và tràn đầy những công cụ

tinh xảo cùng những ý niệm tuyệt

hay”. Thực ra, đây chính là cách mô

tả thú vị cho các công ty của Steve

khi ở đỉnh cao. Anh là một người

đồng cảm, muốn những sinh viên

vừa tốt nghiệp này lao theo những

mục đích dại khờ và khát khao, và

muốn mang tới cho họ những công

cụ tinh xảo cùng các ý niệm tuyệt

hay khi họ bắt đầu hành trình

quanh co của mình. Giống như Jim

Collins, tôi đã từng đủ gần gũi với

https://thuviensach.vn

Steve để bỏ qua được sự cục cằn và đôi khi xấc xược thẳng thừng để thấy

sự mơ mộng bên trong. Đôi khi thật

khó để truyền đạt chủ nghĩa lý tưởng

này cho những người khác, nhất là

với sự dữ dội và tính cạnh tranh khó

đoán của Steve. Bài diễn văn trong lễ

phát bằng ở Stanford đã cho thế giới

một thoáng nhìn về cái chủ nghĩa lý

tưởng thuần túy ấy.

https://thuviensach.vn

Chương 14

NƠI TRÚ ẨN AN TOÀN CHO

PIXAR

Thứ Bảy, ngày 12 tháng 3 năm

2005, tại nhà riêng ở Bel Air,

California, Bob Iger, khi đó là

Chủ tịch của Walt Disney, nhấc điện

thoại lên để thực hiện một số cuộc

gọi. Anh gọi cho cha mẹ mình, hai

cô con gái lớn từ cuộc hôn nhân đầu

tiên, cùng Daniel Burke và Thomas

Murphy, hai vị cố vấn chuyên môn

https://thuviensach.vn

quan trọng nhất của anh. Rồi anh

gọi cho một người mà anh mới chỉ

gặp có đôi lần: Steve Jobs.

Iger có một tin quan trọng cần

chia sẻ: Ngày hôm sau, 13 tháng 3,

Bob thông báo rằng anh muốn trở

thành CEO tiếp theo của Disney,

thay cho Michael Eisner. Eisner đã

giữ chức CEO từ năm 1984 và sau

thập kỷ đầu tiên, thập kỷ thứ hai của

ông ta chỉ có thể được mô tả là

xoàng xĩnh và hỗn loạn. Cuối cùng,

ông ta đã làm các cổ đông thất vọng

và đánh mất sự ủng hộ của gần như

tất cả các bên liên quan có đầu tư lợi

ích vào công ty. Một trong những

người đó là CEO của Pixar, anh

https://thuviensach.vn

không ưa Eisner đến nỗi công khai

tuyên bố rằng công ty sẽ tìm một nhà phân phối mới khi hợp đồng

hiện thời với Disney kết thúc vào

năm 2006.

“Steve”, Iger nói, “trước khi anh

đọc được tin này trên báo ngày mai,

tôi gọi để cho anh biết rằng tôi sẽ

được bổ nhiệm làm CEO tiếp theo

của công ty. Tôi không hoàn toàn

biết điều đó sẽ có ý nghĩa thế nào

đối với quan hệ giữa Disney và

Pixar, nhưng tôi gọi để nói với anh

rằng tôi sẽ tìm ra cách để duy trì mối

quan hệ ấy.”

Đầu bên kia im lặng khá lâu. Iger

đã lăn tăn về cuộc g https://thuviensach.vn

ọi này mất mấy

ngày. Anh biết rằng xử lý mớ bòng bong mà Eisner để lại ở Disney

Animation là nhiệm vụ khó khăn

nhất mà anh phải đối mặt trên

cương vị CEO và anh quyết định

rằng giữ được Pixar là chìa khóa cho

bất cứ giải pháp nào. Từ những gì

anh nghe được thì Steve chỉ coi anh

như một sự mở rộng của Eisner – và

thẳng thắn mà nói, Iger, dù vẫn luôn

là một đại diện tốt cho công ty, đã

không cho Steve nhiều lý do để nghĩ

khác. Báo chí đã trích đăng lời anh

bảo vệ cho vị thế của Disney trong

các vụ thương thảo lằng ngoằng với

Pixar và anh chưa bao giờ dành thời

gian thực sự với Steve. Nhưng bây

https://thuviensach.vn

giờ lại có quãng dừng khá lâu này và Iger bắt đầu hy vọng rằng có lẽ,

Steve đang phân vân. “Chà”, cuối

cùng anh cũng nghe thấy đầu bên

kia: “Tôi nghĩ tôi nợ anh quyền được

chứng tỏ rằng anh khác. Nếu anh

muốn ghé qua và nói chuyện về vấn

đề đó thì đó là việc chúng ta nên

làm.”

MỘT TRONG NHỮNG chuyến

viếng thăm thú vị nhất trong bao

nhiêu năm tôi theo sát Steve diễn ra

vào đầu mùa hè năm 1999, khi anh

mời tôi tới trụ sở mới và xưởng phim

https://thuviensach.vn

của Pixar ở Emeryville, bên phía

Oakland của Vịnh Bridge. Công ty sản xuất phim hoạt hình vẫn đang

phát triển nhanh chóng sau hai tác

phẩm đầu tay, Câu chuyện đồ chơi

và Thế giới côn trùng, tọa lạc trên

một lô đất lớn ở giữa thành phố nơi

trước đây đóng đô đủ các loại nhà

máy khác nhau. Pixar đã xây dựng

tòa nhà của mình trên vị trí cũ của

nhà máy đồ hộp Dole.

Steve gặp tôi ở bãi đỗ xe. Đội xây

dựng đã đi khỏi từ mấy tiếng trước;

chỉ còn hai người bảo vệ ở lô đất.

Steve dẫn tôi đi qua cửa bên, thay vì

cửa chính – khuôn cửa được trổ trên

một bức tường lớn bằng kính, nơi

https://thuviensach.vn

ngày nay là lối đi dành cho khách và

nhân viên. “Nhìn lên đi”, anh nói, trước khi tôi mở cửa. “Nhìn mấy

viên gạch ấy. Đã bao giờ anh thấy

bức tường gạch nào nhiều màu sắc

như thế chưa? Cứ nhìn mấy viên

gạch ấy mà xem!”. Quả là vậy;

những viên gạch đã và bây giờ vẫn

rất đáng yêu. Mỗi viên là một trong

số 24 sắc độ màu đất khác nhau, từ

nâu vàng nhạt cho tới nâu đỏ nhạt,

nâu sẫm, nâu sô cô la cùng nhiều

sắc độ khác ở giữa. Hiệu ứng tổng

thể nhìn từ xa giống như tấm lụa kẻ

carô tinh tế, với sự chuyển màu lướt

nhẹ qua bề mặt theo phong cách

tưởng chừng như hoàn toàn ngẫu

nhiên. Trừ việc nó không hề ngẫu

https://thuviensach.vn

nhiên chút nào. Những viên gạch được sản xuất bởi một cơ sở sản xuất

gạch tổ ong ở bang Washington, nhà

cung cấp của Steve đã mở lại lò này

với mục đích sản xuất những viên

gạch với các sắc độ mà Steve yêu

cầu. Một đôi lần, khi Steve ghé thăm

công trường xây dựng, nhìn thấy bức

tường đang được dựng lên và không

hài lòng với phong cách ngẫu nhiên

của nó, anh đã yêu cầu công nhân

phá sập nó đi. Cuối cùng, nhóm xây

dựng tìm được ra một thuật toán sắp

đặt để đảm bảo rằng các viên gạch

được phân bổ theo dạng ngẫu nhiên

“hoàn hảo”.

https://thuviensach.vn

Khi chúng tôi dạo quanh khu

nhà, hết lần này tới lần khác, Steve sung sướng chỉ cho tôi một chi tiết

và giải thích tất cả những công việc

liên quan để hoàn thành nó. Bên

trong, xà nhà tạo ra sắc xanh nhạt;

chúng được sản xuất tại một nhà

máy độc đáo ở Arkansas và đã được

trang trí để có vẻ ngoài cực kỳ tự

nhiên như thế. Các công nhân nhà

máy được yêu cầu xử lý chúng vô

cùng cẩn thận; bởi vì thông thường

phần lớn các thanh dầm mà họ sản

xuất được giấu bên trong tường của

các trung tâm thương mại hoặc tòa

nhà chọc trời, nên họ không bao giờ

sơn phủ hay trang trí chúng. Các

chốt giữ cho những thanh dầm này ở

https://thuviensach.vn

đúng chỗ lại có màu tương phản, hơi khác một chút; Steve dẫn tôi leo lên

một cầu thang lớn để có thể tới đủ

gần để nhận xét. Ở phía dưới, trong

sảnh trung tâm dạng giếng trời, một

mái vòm gạch phủ lên phía trên lò

nướng dùng củi để nướng pizza của

quầy hàng đồ ăn tự phục vụ, có cấu

trúc giống như những viên gạch trên

các bức tường phía bên ngoài, tròn

đến hoàn hảo, một kiệt tác của thợ

nề. Bên ngoài, mấy cây sung dâu

còn khá nhỏ được trồng dọc theo

con đường dài, rộng dẫn tới cửa

trước, cùng loại cây sung dâu dọc

trên đại lộ Champs-Élysées ở Paris,

thành phố mà anh và Laurene yêu

https://thuviensach.vn

thích.

Khi chỉ cho tôi xem những thứ

này, anh cứ như một đứa trẻ, cho dù

đứa trẻ ấy đang hy vọng thuyết phục

một nhà báo rằng tạp chí Fortune

nên dành vài trang cho loạt ảnh về

tác phẩm sáng tạo của mình. Các

biên tập viên của tôi đã quyết định

không làm việc đó, một phần vì tòa

nhà không hẳn là lời tuyên bố quá

ấn tượng về kiến trúc. Vẻ đẹp tuyệt

vời nhất của nó là nó tương thích

hoàn hảo với chức năng của mình.

“Không phải là anh ấy thích chăm

chút để có một tòa nhà xinh đẹ”, Ed

Catmull nói. “Mục tiêu cao hơn thế.

https://thuviensach.vn

Anh ấy thích chăm chút để có một

nơi làm việc. Đó là sự khác biệt quan trọng.”

Thiết kế ban đầu của Steve cho

tòa nhà vô cùng đơn giản, chủ yếu

dựa trên gu thẩm mỹ của anh và ý

tưởng của riêng anh về việc một tòa

nhà tuyệt vời có thể định hình một

văn hóa công sở tuyệt vời như thế

nào. “Lý thuyết của anh ấy rất đơn

giản”, John Lasseter nói. “Anh ấy tin

vào các cuộc họp đột xuất, vào việc

người ta tình cờ gặp nhau. Anh ấy

biết người ta làm việc ở Pixar như

thế nào, ở đó bạn làm việc trực tiếp

với máy tính. Anh ấy có lý lẽ riêng

về khu sân giếng trời rộng lớn này,

https://thuviensach.vn

nó sẽ phải đủ rộng để tổ chức gặp

mặt toàn công ty và nó sẽ có tất cả

mọi thứ để lôi được bạn ra khỏi văn

phòng và bước vào trung tâm ấy. Nó

sẽ hút bạn về phía trung tâm, hoặc

khiến bạn đi qua nó nhiều lần một

ngày.” Steve đã tâm đắc với ý tưởng

này đến nỗi ban đầu anh đề nghị

rằng sẽ không có nhà vệ sinh ở hai

bên chái nhà – sẽ chỉ có một phòng

vệ sinh nam và một phòng vệ sinh

nữ, ở sân giếng trời trung tâm.

Catmull, người cứng rắn nhất trong

những người phải tìm ra cách để

kiềm tỏa sự quá đà đặc trưng ở

Steve, kiên nhẫn chuyển hướng

Steve ra khỏi lối tư duy ngớ ngẩn

điển hình này – lối tư duy biện hộ

https://thuviensach.vn

cho những cách thức đôi khi thiếu thực tế, được thiết kế nhằm đạt được

những kết quả được ca tụng. (Steve

nhượng bộ và cho phép có nhà vệ

sinh trên tầng cũng như ở sân giếng

trời.)

Lasseter và Catmull cũng không

đồng ý với ý tưởng về một trụ sở tối

giản, bằng kính và thép. Nó không

hòa hợp với cả khu công nghiệp lân

cận hay công việc phong phú, sặc sỡ,

giàu trí tưởng tượng mà các nhân

viên của Pixar thực hiện. “Pixar ấm

áp hơn Apple hay NeXT”, Lasseter

nói. “Chúng tôi không tập trung vào

công nghệ, chúng tôi hướng về các

https://thuviensach.vn

câu chuyện và nhân vật cùng tình

người ấm áp.” Họ bày tỏ băn khoăn của mình với Tom Carlisle và Craig

Paine, các kiến trúc sư mà Steve đã

tuyển để thực hiện công việc.

Carlisle và Paine thuê một thợ chụp

ảnh và chụp lại tác phẩm bằng gạch

của các chuồng bồ câu trong vùng và

ở San Francisco. Rồi, cuối một ngày

nọ, khi Steve đang làm việc tại trụ sở

của Pixar ở Point Richmond, họ bày

hàng tá ảnh ra bàn phòng họp. “Anh

ấy bước vào và tôi nhớ anh ấy nhìn

tất cả những bức ảnh đẹp đẽ đó, tất

cả các chi tiết, rồi anh ấy bước vòng

quanh, vòng quanh”, Lasseter nhớ

lại. “Rồi anh ấy nhìn tôi và nói: ‘Tôi

hiểu rồi, tôi hiểu rồi, các anh đúng.

https://thuviensach.vn

John, anh đã đúng.’ Anh ấy đã hiểu và trở thành một người ủng hộ nhiệt

tình cho phong cách đó.”

Kết quả cuối cùng là một tòa nhà

tinh tế, đầy tính trực cảm. Sân giếng

trời trung tâm là một khoảng không

gian chung rộng lớn với một quầy đồ

ăn nhanh hảo hạng, một bưu điện

nơi mỗi nhân viên có một hộp thư

bằng gỗ để cất tờ rơi, thông báo nội

bộ, ghi chú cá nhân và những thứ

tương tự, có rất nhiều không gian

cho các cuộc nói chuyện thân mật.

Bao quanh tầng hai là tám phòng

họp, được đặt tên Phía Tây từ 1 tới 4

và Phía Đông từ 1 tới 4. “Giống như

https://thuviensach.vn

ở Manhattan”, Lasseter kể. “Tôi lúc

nào cũng ghét khi các phòng họp được đặt mấy cái tên dễ thương, bởi

vì tôi không biết chúng nằm ở chỗ

nào.” Khi các bộ phim được triển

khai ở Pixar – và thường có bốn đến

năm phim dài hoặc một vài phim

ngắn trong xưởng – các đội kinh

doanh liên kết với mỗi phim tạo

thành một nhóm di chuyển quanh

tòa nhà, gần phía cửa ra vào khi các

bộ phim của họ gần đến lúc phát

hành thương mại. Mặt khác, những

người làm phim thì không di

chuyển. Mỗi người bọn đều trang trí

văn phòng phù hợp với sở thích đa

dạng của riêng mình: một phòng

trông giống như tiền đồn của người

https://thuviensach.vn

thám hiểm sa mạc; một phòng khác lại giống như phòng của một bậc

thầy bài xì phé; một nhân viên nữ

còn mua cho mình một ngôi nhà

sân chơi bằng nhựa từ Costco và

treo các cây nhựa trong “văn phòng”

của mình, trong khi một người khác

tạo ra một ngôi nhà phong cách

Nhật Bản bằng gỗ, hai tầng, có phục

vụ trà ở tầng hai. Nếu bạn quỳ xuống

một trong những văn phòng này và

ấn một cái nút nhỏ màu đỏ, bạn có

thể bò vào “Phòng tình yêu”, ban

đầu là một đường thông gió rộng

khoảng một mét rưỡi còn bây giờ thì

tưng bừng với giấy dán tường da báo,

nhạc Barry White và một cây đèn

https://thuviensach.vn

đối lưu màu đỏ. Steve ký lên giấy dán tường: “Đây là lý do chúng ta

xây tòa nhà này, Steve Jobs.”

“Chúng tôi gọi nó là bộ phim của

Steve”, Catmull nói. “Đây là công

việc xuất phát từ niềm đam mê.”

Lasseter thêm: “Nó tốn ngân sách

và thời gian bằng một trong các bộ

phim của chúng tôi và anh ấy là đạo

diễn. Chúng tôi rất thích nó.”

Steve cố gắng để tới Pixar, mỗi

tuần một lần. Khi ở đó, anh gặp gỡ

Catmull và Lasseter, xem các cuộn

phim đang triển khai và hội ý với

mấy người bạn như Lawrence Levy,

CFO, hay Jim Morri https://thuviensach.vn

s, Tổng giám

đốc. Tất nhiên, Steve không phải là đạo diễn phim, anh cũng không cố

gắng trở thành đạo diễn. Catmull đã

ngăn ngừa khả năng đó nhiều năm

trước khi anh khéo léo khiến Steve

hứa sẽ không bao giờ cố gắng trở

thành một thành viên của “hội đồng

cố vấn” của Pixar, hội đồng cố vấn

này gồm các giám đốc, biên kịch và

người làm phim hoạt hình, những

người đánh giá từng phim một khi

nó được triển khai. Nhưng Catmull

và Lasseter lại sử dụng Steve như

một nhà phê bình.

“Một trong những điều chúng tôi

mất đi khi Steve qua đời là một ý

https://thuviensach.vn

kiến phê bình từ bên ngoài”,

Catmull nói. “Đối với tất cả các phim, có những lúc đạo diễn như bị

lạc trong rừng. Thế nên khi đó, tôi

thường gọi cho Steve và nói: ‘Steve,

tôi nghĩ chúng ta gặp vấn đề rồi’. Tôi

chỉ nói có thế. Anh không bao giờ

cần cố gắng bảo Steve phải nghĩ gì.

Tôi sẽ không chuẩn bị cho anh ấy.”

Steve sẽ lái xe tới Emeryville, yên vị

tại một trong những phòng có màn

hình và xem bất cứ cái gì đã được

ghép lại của bộ phim cho tới lúc đó.

Rồi anh sẽ cho ý kiến nhận xét của

mình, thường là khi nói chuyện với

đạo diễn và toàn bộ hội động cố vấn.

“Steve không bao giờ nói những

điều chưa được thành viên ban cố

https://thuviensach.vn

vấn đề cập tới, bởi họ đều là những người rất giỏi kể chuyện”, Catmull

tiếp tục. “Nhưng có điều gì đó ở sự

hiện diện của anh ấy, và anh ấy nói

chuyện rất lưu loát, đến nỗi, từ một

điều mà người khác đã nói, anh ấy

có thể đi thẳng vào trọng tâm vấn

đề. Anh ấy rất cẩn thận trong cách

xử lý tình huống này. Cách mở lời

của Steve thường là: ‘Tôi không phải

nhà làm phim, và các bạn có thể bỏ

qua những điều tôi nói.’ Thật vậy,

lần nào anh ấy cũng nói câu đó. Sau

đó anh ấy sẽ nói thẳng anh ấy nghĩ

vấn đề là gì. Phải không? Chỉ riêng

việc nó được diễn đạt một cách trôi

chảy cũng đã là một “cú đấm” tỉnh

https://thuviensach.vn

người. Anh ấy không bảo họ phải làm gì, mà chỉ nói với họ điều anh

ấy nghĩ.”

“Đôi khi”, Catmull nói, “nếu đó

là một cú đấm trời giáng thì anh ấy

sẽ đi dạo cùng với giám đốc. Steve

cực kỳ thông minh, có ý chí mạnh

mẽ, có thể làm được nhiều điều,

nhưng đồng thời lại là người biết

trao quyền cho người khác. Anh ấy

lúc nào cũng rất coi trọng việc đi dạo

với mọi người. Thế nên anh ấy sẽ

đưa đạo diễn ra ngoài đi dạo, ở đó

anh nói chuyện chậm rãi hơn, suy

nghĩ mọi chuyện thấu đáo hơn… chỉ

nói chuyện, nói chuyện qua lại thân

https://thuviensach.vn

tình. Mục đích của anh ấy chỉ là giúp

họ làm được một bộ phim hay hơn.

Việc đó luôn khiến vị đạo diễn dễ

dàng tiến lên phía trước hơn. Không

phải là kiểu ‘Ôi, anh làm hỏng bét

rồi.’ Mà là ‘Anh sẽ định làm gì để

tiến lên?’. Quá khứ có thể là một bài

học, nhưng quá khứ đã qua rồi. Anh

ấy tin như thế.”

Kiểu tư vấn trực tiếp 1-1 này là

điều Steve học được qua thời gian.

“Trước đây, nếu ai đó không đạt yêu

cầu, Steve sẽ không giấu giếm

chuyện ấy”, Catmull nói. “Mười năm

qua tôi không thấy kiểu hành động

đó ở anh ấy nữa. Thay vào đó, anh

ấy sẽ gặp riêng bạn và biến một việc

https://thuviensach.vn

đáng ra rất mất mặt thành điều gì đó

thực sự rất hiệu quả và gắn kết. Anh đã học hỏi; chấp nhận sai lầm mà

mình mắc phải, tiếp thu, xử lý

chúng, và tạo ra một số thay đổi.”

Ở Pixar, Steve thoải mái hơn ở

Apple. “Anh ấy không bao giờ cố

gắng khiến chúng tôi giống như

Apple”, Catmull kể, “hoặc điều hành

chúng tôi giống như điều hành

Apple”. Andy Dreyfus, một nhân

viên thiết kế ở Pixar, trước đây từng

làm việc ở Apple và Tập đoàn CKS,

nói rằng bất cứ khi nào anh và sếp

của mình, Tom Suiter, muốn trình

bày chuyện gì đó với Steve, họ sẽ cố

gắng gặp anh ở Pixar. “Chúng tôi lúc

https://thuviensach.vn

nào cũng thấy vui sướng khi dự buổi

họp ngày thứ Sáu với Steve”,

Dreyfus nhớ lại, “Bởi thứ Sáu là

ngày Steve ở Pixar, và ở đó thì tâm

trạng anh ấy lúc nào cũng vui vẻ.”

Tuần qua tuần, năm qua năm,

Pixar mang lại cho Steve hàng loạt

những đỉnh cao. Anh tham gia giải

Oscar thường xuyên, vì Pixar ngày

càng gặt hái được nhiều danh hiệu.

“Steve là người hâm mộ lớn nhất của

chúng tôi. Mỗi lần chúng tôi làm

một cuộn phim nội bộ, anh ấy lại

muốn có một bản”, Lasseter nhớ lại.

“Và từ những người tôi biết, tôi phát

hiện ra anh ấy chiếu cho tất cả hàng

xóm gần nhà mình xem. Này mọi

https://thuviensach.vn

người – đến xem cái này này! Anh

ấy thích nó. Như một đứa trẻ vậy.”

CHỈ CÓ MỘT vấn đề với Pixar, theo

như lo lắng của Steve, và tên của vấn

đề ấy là Michael Eisner.

Mối quan hệ giữa hai con người

quyền lực đầy mình này đã xấu đi từ

khi họ ký kết hợp đồng năm 1997,

trong đó họ đồng ý rằng hai công ty

sẽ chia sẻ lợi nhuận ngang nhau. Có

một số vấn đề giữa hai bên: Steve

chưa bao giờ hài lòng với sự chú ý

mà các phim của Pixar có được từ

những người làm marketing ở

https://thuviensach.vn

Disney, và anh không ấn tượng với

các kế hoạch khi cuối cùng chúng cũng được phát triển. Nhưng mọi

chuyện đều suôn sẻ. Thế giới côn

trùng, Câu chuyện đồ chơi II, và

Công ty Quái vật (Monsters Inc.),

ba bộ phim đầu tiên áp dụng hợp

đồng, đều nhận được rất nhiều lời ca

tụng từ giới phê bình. Và thật khó để

tranh cãi với kết quả phòng vé của

các phim ấy; mỗi phim đều ra mắt ở

vị trí số một, và mỗi phim đều mang

về hơn 500 triệu đô la.

Sau khi phát hành Công ty quái

vật năm 2002, Pixar đã tự do để bắt

đầu thương lượng với bất kỳ xưởng

phim nào khác về một thỏa thuận

https://thuviensach.vn

phân phối mới. Catmull và Lasseter

muốn tiếp tục với Disney, bởi vì công ty này nắm quyền với tất cả các

nhân vật của Pixar mà họ đã tạo ra,

và bởi vì các phim của Pixar đã rất

thành công với Disney là nhà phân

phối. Steve hy vọng Eisner sẽ gọi

điện để bắt đầu đàm phán, nhưng

Eisner lại quyết định đợi Steve. Ông

ta tin rằng mình sẽ có thể thương

lượng được một thỏa thuận tốt hơn

sau khi ra mắt bộ phim Đi tìm

Nemo (Finding Nemo). Ông ta đã

xem hai buổi chiếu trước tại Pixar,

và, như ông viết cho ban giám đốc

của Disney trong một thông báo nội

bộ đã bị rò rỉ ra từ Los Angeles

Times: “Cũng tạm được, nhưng còn

https://thuviensach.vn

xa mới bằng các phim trước của họ.”

Tất nhiên, Eisner sai toét. Đi tìm

Nemo trở thành một trong những bộ

phim được yêu thích nhất của Pixar

và thu về tổng cộng 868 triệu đô la

trên toàn thế giới.

Lúc này, Steve đặt ra một loạt các

điều khoản tấn công: Để phân phối

các phim của Pixar, Disney sẽ được

chia 7,5% tổng doanh thu phòng vé

và không thêm gì nữa. Công ty sẽ

không có quyền sở hữu với các nhân

vật mới. Không có quyền sở hữu

phim. Không có quyền phát hành

DVD. Đồng thời, Steve công khai thể

hiện sự không hài lòng của mình với

https://thuviensach.vn

Disney, xoáy mạnh vào tài năng

sáng tạo tuyệt vời của Pixar so với những thảm họa nhanh chóng bị

quên lãng đang được hãng phim

hoạt hình Disney phát hành như:

Hành tinh kho báu (Treasure

Planet), Anh em gấu (Brother Bear),

và Ngôi nhà trên núi (Home on the

Range).

Những cuộc thương thảo khiến

cho Catmull và Lasseter không lúc

nào hết mệt mỏi. “Anh ấy ở lại bàn

thương thảo với Disney chủ yếu là vì

tôi”, Lasseter nói, “bởi vì tôi rất

quan tâm đến các nhân vật chúng

tôi đã tạo ra”. Nhiều tháng chậm

chạp trôi qua, mọi việc dường như

https://thuviensach.vn

ngày càng tệ hơn. Steve tin rằng

Eisner để lộ những yêu cầu của anh cho báo giới nhằm khiến anh có vẻ

tham lam. Đầu tháng 1 năm 2004,

mọi việc dường như chạm tới hồi

kết: Jobs nói với Lasseter và

Catmull rằng Pixar sẽ không tiếp tục

đàm phán với Disney nữa. Anh sẽ

không làm việc với Eisner. Bây giờ

không. Mãi mãi không. “Đó là ngày

tệ nhất trong đời tôi”, Lasseter, bên

cạnh việc đối mặt với khả năng mất

đi toàn bộ số nhân vật cũ của mình,

giờ đây anh phải đối mặt với nguy cơ

Vương quốc xe hơi (Cars), bộ phim

anh vừa hoàn thành, cũng sẽ thuộc

về Disney, và về tay một vị CEO mới

ghé thăm Pixar có hai lần kể từ khi

https://thuviensach.vn

thỏa thuận gốc được ký kết. Lasseter đã khóc khi anh, Catmull và Jobs

thông báo về tình hình bế tắc với

nhân viên Pixar và anh thề rằng

công ty sẽ không bao giờ làm phim

mà không sở hữu các nhân vật nữa.

Ngay khi tin tức được công bố,

các xưởng phim khác bắt đầu lên

tiếng. Steve tỏ ra bình tĩnh. Disney

sẽ phân phối phim Vương quốc xe

hơi bất chấp thỏa thuận mới có thế

nào và Pixar có rất nhiều tiền mặt

sau những thành công của mình,

nhiều đến nỗi chẳng việc gì phải vội

vàng. Trong khi Steve trao đổi về giá

cả với các xưởng phim khác, Eisner

https://thuviensach.vn

bắt đầu mất dần sự ủng hộ từ chính

công ty của mình. Mùa thu năm

2003, cháu của Walt, Roy Disney đã

từ chức sau khi Eisner cố loại anh ra

khỏi ban giám đốc, nhưng chỉ sau

khi viết một bài phê bình sắc lẹm và

công khai về vị CEO này. Các nhà

đầu tư đã chứng kiến cổ phiếu của

Disney ì ạch trong nhiều năm đã

chán ngán thái độ vênh vác của

Eisner. Khi 43% cổ đông bỏ phiếu

chống bầu lại Eisner vào ban giám

đốc trong cuộc họp hội đồng cổ đông

của công ty năm 2004, ban giám đốc

đã tước quyền chủ tọa của ông ta.

Eisner nói ông ta sẽ làm việc đến hết

hợp đồng của mình, hợp đồng này

kéo dài tới năm 2006, nhưng nguy

https://thuviensach.vn

cơ điều đó không xảy ra đột nhiên lại tương đối cao.

Steve vui vẻ quan sát tất cả

những sự việc này diễn ra, nhất là

khi lời đe dọa sẽ chuyển Pixar sang

bất cứ nơi nào khác của anh đã giúp

hạ giá trị của Eisner xuống. Rốt cuộc

thì, anh chẳng có vấn đề gì với

Disney; chỉ có Eisner là anh không

thể chịu nổi.

Khi Steve trở lại từ đợt nghỉ

dưỡng sức hậu phẫu mùa thu năm

2004, anh nói với Catmull và

Lasseter rằng anh muốn tìm được

cách đảm bảo rằng Pixar sẽ vẫn có

điều kiện tốt ngay cảhttps://thuviensach.vn

khi anh không

còn. Không phải là anh sợ mình sắp chết. Anh nghĩ tới tương lai mà ở đó,

anh có thể sẽ cắt giảm hơn nữa các

trách nhiệm của mình, anh biết rằng

Pixar sẽ sống mà không có anh dễ

dàng hơn Apple. Việc đó không dễ

chịu chút nào. Steve vẫn luôn tin

rằng anh, Catmull và Lasseter làm

việc với nhau như một phiên bản ba

người của ban nhạc Beatles, bổ sung

thế mạnh và bù đắp cho những điểm

yếu của nhau. Viễn cảnh hoạt động

mà không có Steve khiến Catmull lo

lắng. “Anh ấy không phải là một đạo

diễn [phim], hay điều gì đó tương tự.

Khía cạnh sáng tạo không bị tổn hại

quá nhiều”, Catmull nói. “Nhưng tôi

https://thuviensach.vn

không thực sự là kiểu CEO của công chúng. Đó không phải là con người

tôi. Nên nếu anh ấy ra đi, chúng tôi

thực sự mất đi một thành phần chủ

chốt.”

Pixar dường như có ba lựa chọn:

tìm một nhà phân phối mới và tham

gia vào một mối quan hệ chưa được

chứng minh; tự xây dựng bộ phận

phân phối của mình, việc này sẽ kéo

theo một lượng tiền đầu tư lớn và

tạo ra một nhiệm vụ mà cả Catmull

và Lasseter đều không muốn phụ

trách; hoặc ở lại với Disney – đây

không phải là một lựa chọn nếu

Eisner vẫn là CEO. Các lựa chọn

https://thuviensach.vn

dường như càng khốc liệt hơn khi

biết rằng, hai kịch bản đầu sẽ đồng nghĩa với việc Disney, chứ không

phải Pixar, sẽ sở hữu các nhân vật

trong tất cả các bộ phim mà Lasseter

và đội của anh đã tạo ra dưới hiệu

lực của hợp đồng cũ.

Disney có các công viên theo chủ

đề, ở đó, các nhân vật của Pixar sống

dậy theo cách mới. Nó có một mạng

lưới phân phối đã bán ra thành công

mọi bộ phim của Pixar. Và tên tuổi

của hãng phim vẫn rất hấp dẫn

Catmull và Lasseter, những người

lớn lên với giấc mơ được tham gia

cùng những người làm phim hoạt

hình vĩ đại từ quá khứ huy hoàng

https://thuviensach.vn

của Disney. “Tôi biết ngay từ đầu

rằng kế hoạch lâu dài của Steve là bán cho Disney”, Catmull nói, dù

Steve không bao giờ công khai thừa

nhận với anh. “Tôi chưa bao giờ có

bất cứ câu hỏi nào về việc đó. Anh ấy

làm việc của anh ấy và chơi những

cuộc chơi này, nhưng tôi biết đó là

kế hoạch lâu dài.”

Trong ba năm, Steve đã thể hiện

sự kiên nhẫn đáng nể khi chờ đợi

Eisner. Thái độ công khai của anh đã

đặt áp lực lên CEO của Disney, vì các

giám đốc của ông ta không thể thấy

có cách nào để giữ được Pixar khi

ông ta vẫn là người cầm lái. Nhưng

phía sau hậu trường, Steve đã đảm

https://thuviensach.vn

bảo rằng thái độ giận dữ công khai

của mình không làm tổn hại gì đến mối quan hệ công việc giữa hai công

ty. “Chúng tôi đã làm việc vất vả để

duy trì được mối quan hệ tốt với

Disney”, Catmull nhớ lại. “Khi

Eisner đang chiến đấu với Roy

Disney, có một cuốn sách đang được

viết, [ Cuộc chiến ở Disney (Disney

War), tác giả James B. Stewart, xuất

bản tháng 1 năm 2006]. Steve nói:

‘Có làm gì đi nữa, chúng ta cũng

không lên tiếng. Chúng ta không

biết chuyện gì sẽ xảy ra, thế nên họ

sẽ không khai thác được gì từ chúng

ta.’ Vì vậy, không có thông tin nào

từ phía chúng tôi, bởi vì Steve

không muốn ở Disney có bất cứ ý

https://thuviensach.vn

nghĩ xấu nào về chúng tôi.”

Catmull nói thêm: “Với những

việc như thế này, cứ nối vài điểm lại

với nhau và anh sẽ hiểu ra, được rồi,

mình biết điều đó nghĩa là gì. Rồi

sau đó, cuộc chiến cuối cùng cũng đi

tới hồi kết và họ đưa Bob Iger vào

cuộc.”

THÔNG TIN IGER nhậm chức được

thông báo vào tháng 3, nhưng đến

ngày 1/9 anh mới thực sự ngồi vào

ghế CEO. Sau khi thông báo với

Eisner rằng anh sẽ cố gắng hàn gắn

https://thuviensach.vn

quan hệ với Steve, Iger quyết tâm

làm điều đó. Một tháng sau khi cuộc gọi đầu tiên của họ, Iger gọi Steve

với một ý tưởng: Sẽ thế nào nếu có

một cách để khách hàng có thể xem

tất cả các loại chương trình truyền

hình, cả hiện tại và quá khứ, trên

Mac hay PC hay bất cứ loại thiết bị

nào khác. Lẽ nào Apple không thể

làm được cho ngành truyền hình

điều mà nó đã làm cho ngành âm

nhạc, và về bản chất, trở thành đại lý

bán lẻ cho truyền hình? Iger nói ý

tưởng mới của mình chồng chất

những vấn đề phức tạp, nhưng anh

rất muốn có cơ hội thảo luận với

Steve về việc này.

https://thuviensach.vn

“Anh đùa à”, Steve trả lời. Iger

khẳng định mình không đùa. “Anh có giữ được bí mật không?” Steve

hỏi, rõ ràng anh vẫn giữ thái độ đề

phòng bất cứ vị lãnh đạo nào của

Disney. Khi Iger gật đầu, Steve bảo

với anh rằng mình rất hứng thú và

rằng một hay hai tháng nữa anh sẽ

có điều gì đó muốn cho Iger xem.

Cuộc gọi của Iger có tính chiến

lược – anh nghĩ nó sẽ giúp anh có cơ

hội nếu Steve biết rằng anh, không

giống như người tiền nhiệm, đã

quyết tâm biến Disney thành một

công ty thân thiện với công nghệ.

Steve thực sự thấy ấn tượng, và,

trong khi Iger đợi để xem ngạc

https://thuviensach.vn

nhiên lớn của Steve có thể là gì, hai

người bắt đầu thảo luận với nhau về

một khuôn khổ khả thi cho thỏa

thuận phân phối phim mới. Họ

không thể nhất trí về con số. Đã có

lúc, họ cân nhắc việc để cho Disney

bán lại cho Pixar quyền làm các tập

tiếp theo, đổi lấy 10% cổ phần ở

Pixar. Nhưng Iger lại hủy cách giải

quyết đó. “Nó là thỏa thuận một

phía”, anh nhớ lại. “Tôi được thông

báo là mối quan hệ sẽ tiếp tục được

duy trì, nhưng mối quan hệ thực sự

thì lại không tốt cho kết quả kinh

doanh của Disney. Chúng tôi sẽ

không có quyền sở hữu trí tuệ, về cơ

bản chúng tôi sẽ có quyền sở hữu

thầm lặng ở Pixar, và chúng tôi

https://thuviensach.vn

chẳng làm được gì để củng cố Hãng phim hoạt hình Disney cả.”

Vài tuần sau, Steve đến thăm

Iger tại trụ sở của Disney ở Burbank.

“Tôi muốn cho anh xem thứ này”,

anh nói với Iger và rút một trong

những chiếc iPod video đầu tiên ra

khỏi túi quần. “Anh có thực sự nghĩ

đến chuyện đưa các chương trình

truyền hình của anh vào cái này

không?”, anh hỏi. “Tôi ủng hộ,” Iger

đáp lại ngay lắp tự. Iger chốt thỏa

thuận còn nhanh hơn cả khi Steve

giành được khoản đầu tư vào Apple

từ Gates hồi năm 1997. Iger trở

thành CEO vào ngày 1 tháng 9, và

https://thuviensach.vn

đến ngày mồng 5 tháng 9, Apple đã

có một thỏa thuận bán các bản tải xuống của các tập phim Những bà

nội trợ kiểu Mỹ (Desperate

Housewives), Mất tích (Lost), và

Bệnh viện của Grey (Grey’s

Anatomy) từ gian hàng iTunes để

xem trên iPods. Hai bên thông báo

trên sân khấu của MacWorld ngày 5

tháng 10. Iger kể lại: “Anh ấy vô

cùng kinh ngạc vì, một, tôi dám làm

cả việc này. Hai, chúng tôi có thể đi

đến thỏa thuận trong năm ngày mà

không có chuyện Disney dùng luật

pháp nhấn chìm nó. Ba, tôi lại,

không biết nói thế nào, cùng Steve

Jobs lên sân khấu của anh ấy, mặc

dù Disney đã là một kẻ tử thù theo

https://thuviensach.vn

cách nào đó.”

Đầu tháng 9, Iger đã đề nghị ban

giám đốc của mình cho phép anh

tìm hiểu việc mua đứt Pixar. Anh

nhớ lại: “Đó là cuộc họp đầu tiên của

tôi ở cương vị CEO và tôi không phải

là lựa chọn tuyệt đối của tất cả mọi

người trong phòng. Tôi nhìn quanh

và họ đều có vẻ hơi phòng thủ. Một

phần ba không biết nói gì, một phần

ba thực sự hứng thú và một phần ba

nghĩ rằng như thế thật kỳ cục, nhưng

vì chuyện đó sẽ chẳng bao giờ xảy ra,

nên cứ để hắn ta thử.” Vài ngày sau

sự kiện MacWorld, Iger gọi cho

Steve. “Tôi nói. ‘Tôi có một ý tưởng

https://thuviensach.vn

điên rồ. Có khi Disney chỉ cần mua

lại Pixar là xong.’ Steve khựng lại, rồi anh nói: ‘Đó có lẽ là ý tưởng điên

rồ nhất trên thế giới. Và dù sao thì,

tôi thích những ý tưởng điên rồ. Để

tôi suy nghĩ đã!’. Mấy ngày sau thì

anh ấy gọi lại cho tôi.”

Thời gian này, Iger và Steve gần

như ngày nào cũng nói chuyện và

mối quan hệ giữa họ được phát triển

thành sự tôn trọng lẫn nhau. Iger

ngạc nhiên một cách hài lòng về sự

thẳng thắn của Steve – nguồn thông

tin chủ yếu mà anh từng có về CEO

của Apple là từ Michael Eisner, và

ông này đã vẽ nên một bức tranh

không mấy lung linh. Trong khi đó,

https://thuviensach.vn

Steve bắt đầu nhận ra rằng Iger

thông minh và thẳng thắn, một sự

kết hợp mà Steve đánh giá cao, theo

lời Catmull. Iger là một thay đổi

đáng hoan nghênh từ Eisner, Steve

thấy Eiser thông minh nhưng cực kỳ

thủ đoạn và hay lảng tránh. Ngay từ

khi mới bắt đầu thương lượng, Iger

đã ngửa ngay những lá bài của mình

lên bàn. “Vợ tôi nói với tôi rằng

nhiệm kỳ trung bình của một CEO là

ba năm rưỡi”, ông nói với Steve.

“Nhiệm kỳ của tôi sẽ ngắn hơn trừ

khi tôi vực dậy được Hãng phim

hoạt hình và làm được điều đó

thông qua anh. Tôi có vấn đề; anh

có giải pháp. Chúng ta cùng làm

thôi.”

https://thuviensach.vn

Steve yêu cầu Lasseter và

Catmull tới gặp mình tại nhà ở Palo

Alto. Khi họ tới, anh không để mất

thời gian, dội ngay quả bom xuống.

“Tôi đang nghĩ đến việc bán Pixar

cho Disney”, anh giải thích, trước

khi trình bày những lý do vì sao lúc

này anh lại tính đến động thái này.

Anh tiết lộ rằng, theo một phần của

thỏa thuận, hai người họ sẽ phải

điều hành cả Hãng phim hoạt hình

Disney lẫn Pixar. “Nếu các anh nói

không, chúng ta sẽ không tiến hành

việc đó. Nhưng điều duy nhất tôi

muốn ở các anh là hãy làm quen với

Bob Iger.”

https://thuviensach.vn

Catmull bay tới Burbank để ăn

một bữa tối riêng với Iger. Nhưng Lasseter, đặc biệt thận trọng, lại đề

nghị Iger bay tới và ăn tối cùng anh

tại nhà. Thế là Iger bay tới sân bay

Charles M. Schulz của hạt Sonoma ở

Santa Rosa, Lasseter đón anh tại

đây và đưa anh về nhà ở gần Glen

Ellen. “Chúng tôi ngồi nói chuyện

tới quá nửa đêm”, Lasseter hồi

tưởng lại. “Chúng tôi nói chuyện về

tầm quan trọng của Hãng phim hoạt

hình Disney, tầm quan trọng của

việc vực lại nó. Tôi nói với anh ấy

rằng tất cả những gì tôi có thể thấy

là rủi ro của việc chia cắt thời gian

của mình và anh ấy bảo: ‘Chà, tôi lại

nhìn việc đó theo cách khác. Tôi coi

https://thuviensach.vn

đó như việc trao cho anh một túp lều lớn hơn vì tôi nghĩ anh có thể

xoay xở được.’”

“Rồi anh ấy thêm: ‘Điều quan

trọng nhất là, tôi không muốn thay

đổi Pixar’, ” Lasseter nhớ lại. “Anh

ấy nói: ‘Tôi đã trải qua hai vụ mua

bán ở ABC. Thương vụ đầu tiên, với

Capital Cities, rất ổn. Tôi học được

rất nhiều từ Tom Murphy, CEO của

Cap Cities. Và rồi Disney mua Cap

Cities/ABC, và mọi việc đều tệ hại.

Disney chen vào và đưa ABC từ

mạng truyền thông số một xuống

thành thứ tư. Lần đầu tiên một

trong ba mạng truyền hình hàng

https://thuviensach.vn

đầu tụt xuống sau Fox. Họ chen vào

và nghĩ họ biết nhiều hơn chúng tôi, nhưng không phải thế.’”

Cũng như Steve, Lasseter và

Catmull ngày càng thấy dễ chịu với

Iger, và khi họ nói chuyện kỹ hơn về

thỏa thuận với Steve, họ dần nhận ra

những lợi ích khác nữa. Là một phần

của Disney đồng nghĩa với việc Pixar

sẽ được bảo vệ theo những cách mà

khi là một công ty đại chúng độc lập,

nó không thể có. “Ban quản trị của

chúng tôi”, Lasseter nói, “đã thực

hiện một cuộc khảo sát chi tiết tuyệt

hảo. Họ nói với chúng tôi rằng, mỗi

năm tạo ra được một tác phẩm đình

đám trong mười năm tới đã là điều

https://thuviensach.vn

chắc chắn trong giá trị định giá của

chúng tôi. Và bởi vì các cổ đông, những người mà họ đại diện, luôn

luôn muốn có sự tăng trưởng, cuối

cùng thì mô hình một-phim-một-

năm đó cũng sẽ không đáp ứng được

điều ấy. Chúng tôi sẽ phải bắt đầu

sản xuất các chương trình truyền

hình và nhiều phim hơn nữa trong

một năm.” Anh quyết định rằng, quả

thật, có vẻ cách tốt nhất để Pixar

đứng vững theo cách sống mà nó

muốn là bán mình cho công ty mà

nó đã chiến đấu bấy lâu nay.

Tất nhiên là Iger cũng thực hiện

cuộc điều tra ban đầu của riêng

mình. Một ngày họ, anh bay tới

https://thuviensach.vn

Pixar, thực hiện một loạt các cuộc

gặp riêng với các đạo diễn của những bộ phim sắp tới của Pixar. “Chúng

tôi chỉ có mỗi một phim để phân

phối, đó là Vương quốc xe hơi, ” anh

kể lại, “và mọi người ở Disney đã

dành nhiều tháng để chê bai ý tưởng

cho bộ phim mới, về một con chuột

trong nhà hàng ở Paris. Thế là tôi

tới Emeryville, và trong sáu hay bảy

tiếng đồng hồ, các đạo diễn giới

thiệu cho tôi tất cả các bộ phim sắp

tới. Tôi thấy một vài phim mà họ

không định làm [một phim tên là

Newt và phim còn lại chưa được đặt

tên là một dự án của Lee Unkrich về

những con chó trong một tòa chung

cư ở thành phố New York]. Tôi cũng

https://thuviensach.vn

thấy tác phẩm đang trong quá trình như Chú chuột đầu bếp

(Ratatouille), Vút bay (Up), Wall-E.

Disney chưa từng được thấy điều

này và tôi trở lại với người của mình

– trong đó có cả Alan Braverman,

tổng cố vấn – và nói với họ rằng mọi

thứ đều khác xa. Độ phong phú

trong sáng tạo, chất lượng nhân lực

thật quá rõ ràng. Chúng tôi phải

thực hiện thương vụ này.”

Khi Lasseter và Catmull đã cảm

thấy thoải mái hơn, Steve nhắm tới

những chi tiết cuối cùng của thỏa

thuận. Anh không đi quá giới hạn

với việc đòi hỏi một mức biên lãi cắt

https://thuviensach.vn

cổ so với giá trị thị trường của Pixar.

Tin tưởng rằng Pixar một ngày nào đó sẽ được mua lại, các nhà đầu tư

vốn đã định giá quá cao Pixar với giá

trị vốn hóa thị trường ngất ngưởng,

khoảng 5,9 tỉ đô la. Steve và Iger

quyết định mức giá 7,4 tỉ đô la. Họ

đồng ý rằng Pixar và Disney sẽ được

hưởng giá trị ngang nhau với mỗi bộ

phim. Họ thậm chí còn nhất trí với

một thỏa thuận bên lề mà Catmull

và Lasseter đã đề xuất: Để đảm bảo

rằng Disney không thay đổi văn hóa

của Pixar, Iger đồng ý với việc công

ty của mình sẽ không bay giờ thay

đổi hay xóa bỏ bất cứ mục nào trong

số 75 mục trên danh sách tiêu chuẩn

văn hóa Pixar mà Lasseter đã đúc

https://thuviensach.vn

rút được. Danh sác này bảo vệ cả

quầy ngũ cốc ở phòng ăn, cuộc thi

máy bay giấy thường niên, cuộc

trưng bày ô tô của nhân viên, quyền

được làm bất cứ việc gì họ thích với

không gian văn phòng của mình,…

Iger biết rằng mức giá mà anh trả

sẽ không được một lý lẽ truyền

thống nào ủng hộ. “Không một phân

tích nào trên thế giới lại nhẩm tính

ra con số ấy”, anh nói. Nhưng anh

tranh luận với ban giám đốc của

Disney rằng thương vụ này có nhiều

tiềm năng hơn là những gì con số có

thể thể hiện: Nếu Catmull và

Lasseter có thể hồi sinh được Hãng

https://thuviensach.vn

phim hoạt hình Disney, và nếu cả

hai xưởng phim, không chỉ Pixar, đều tạo ra được những nhân vật

đáng nhớ, thì doanh số ăn theo của

các công viên theo chủ đề, các loại

hàng hóa và những bộ phận khác

cũng có thể tăng mạnh. “Từ thời

Walt đến giờ”, Iger nói, “Disney

thành công nhất về mặt kết quả kinh

doanh và danh tiếng của mình khi

hoạt động làm phim hoạt hình vững

mạnh.”

Iger cũng biết rằng nhiều người

được gọi là chuyên gia nghĩ anh điên

mới mời Steve Jobs tham gia ban

giám đốc với tư cách cổ đông lớn

nhất của Disney. “Nhiều người

https://thuviensach.vn

không liên quan sâu vào quá trình

này nói với tôi rằng, đưa Steve trở

thành cổ đông lớn nhất là điều ngu

ngốc nhất tôi có thể làm”, Iger nhớ

lại. “Tôi sẽ không nêu tên ai ra,

nhưng một trong số những chuyên

gia của ngân hàng đầu tư mà chúng

tôi từng sử dụng đã nói với tôi như

vậy. Anh ta bảo: ‘Ông là một CEO

mới toanh và ông đang cố gắng điều

hành Disney. Jobs sẽ có mặt trong

cuộc đời ông ở mức độ khiến ông

phát điên. Ông không có đủ lực để

chống lại điều đó. Nếu ông muốn

điều hành công ty này một cách tự

do, đừng làm việc này.’” Iger tin vào

trực giác của mình. “Steve và tôi đã

nói chuyện về vấn đề anh ấy sẽ nhận

https://thuviensach.vn

toàn bộ cổ phần và nắm giữ nó. Tôi biết có một vài rủi ro trong việc mời

anh ấy tham gia. Mặt khác, tôi đã có

một mối quan hệ tốt với anh ấy và

tôi cảm thấy mình có thể sẽ được

nhiều lợi ích nếu có Steve Jobs bên

cạnh. Và nếu vì lý do nào đó, việc ấy

không mang lại kết quả tốt đẹp cho

tôi, thì Disney vẫn có Steve Jobs và

đó sẽ là một điều tuyệt vời.”

Như nhiều người khác, Bill Gates

sửng sốt vì Steve lại có thể thương

thảo giỏi như thế. “Khi ở thế thượng

phong, anh ấy rất biết sử dụng thời

gian”, Gates nhận xét. “Anh biết đấy,

anh ấy sẽ đợi mọi người. Cứ nhìn

https://thuviensach.vn

xem bao nhiêu phần của công ty mới

hình thành kết cục sẽ nằm trong tay cái xưởng phim tương đối nhỏ – và

công nghệ cực, cực kỳ cao này. Rốt

cuộc, họ sở hữu một lượng phần

trăm đáng kể của toàn bộ khối

Disney-ABC-ESPN. Nó thuộc sở hữu

của một xưởng phim hoạt hình nhỏ!

Việc đó mất ba vòng đàm phán và

đến khi vụ mua bán được hoàn

thành, Disney chỉ cứ thế nằm ngửa

ra mà nói ‘Chiếm lấy tôi đi’. Do các

động lực chính trị vào lúc này, họ

cần chiến thắng đó và Steve biết là

họ cần nó.”

Bán Pixar cho Disney là một

chiến thắng cá nhân. Steve đã mang

https://thuviensach.vn

về cho Lasseter và Catmull công ty

mẹ mà họ cần để tổ chức của họ có thể phát triển mạnh trong nhiều

thập kỷ. Anh thậm chí còn đặt họ

vào vị trí hồi sinh xưởng phim hoạt

hình lớn nhất mọi thời đại, Disney.

Và anh đã làm tất cả những điều này

bằng cách phát triển, trong khoảng

thời gian chưa tới một năm, một

mối quan hệ tin tưởng, thực ra là

tình bạn, với một người kế nhiệm

cho một trong hai người mà anh

căm ghét nhất. Hãy thử so sánh điều

này với thái độ ác cảm đầy thận

trọng mà Steve thể hiện trong

những cuộc đàm phán NeXT/IBM

và bạn sẽ nhận ra Steve đã thay đổi

đến thế nào trong những năm qua.

https://thuviensach.vn

Đó là một cuộc đàm phán mang

đậm màu sắc cá nhân, đã thử thách

cả Iger và Jobs đến tận phút cuối

cùng. Sau khi cả hai hội đồng đã ký

kết, thông báo được ấn định vào

ngày thứ Ba, 24 tháng 1 năm 2006.

Iger bay từ Los Angeles để có mặt

cùng Lasseter, Catmull và Steve ở

Emeryville khi họ công bố thỏa

thuận này với toàn thể nhân sự của

Pixar. Nhưng khoảng một tiếng

trước khi thông báo, Steve làm Iger

ngạc nhiên khi gợi ý rằng hai người

họ nên đi dạo quanh khuôn viên

công ty. Steve có một điều quan

trọng cần nói với anh.

https://thuviensach.vn

Iger xin phép nói chuyện với

Braveman, tổng cố vấn của mình, mấy phút. “Tôi không chắc anh ta

muốn gì”, Iger thú thực. “Có thể anh

ta muốn phá bỏ thoả thuận. Có thể

là muốn nhiều tiền hơn.” Rồi Iger và

Steve rời khỏi tòa nhà. Steve dẫn

anh tới một chiếc ghế ở một góc yên

tĩnh tách biệt trên khu đất. Họ ngồi

xuống, và ở đó, anh vòng tay qua vai

Iger. Đây là những gì Iger còn nhớ

đã xảy ra sau đó:

Anh ấy nói, “Bob này, tôi có

điều này thực sự quan trọng cần

nói với anh. Tôi phải trút gánh

nặng này với anh, và việc nó

được giải tỏa là rất quan trọng.”

https://thuviensach.vn

Tôi hỏi anh ấy: “Có chuyện gì

vậy?”

Anh ấy nói: “Bệnh ung thư của

tôi đã quay trở lại.” Bây giờ là

tháng 1 năm 2006. Kể từ cuộc

phẫu thuật, không có một dấu

hiệu nào lộ ra thế giới bên

ngoài là bệnh ung thư của anh

đã tái phát. Thế nên, tất nhiên

tôi yêu cầu anh ấy nói với mình

nhiều hơn. Anh ấy nói về những

chấm trên gan, hóa trị liệu…

Tôi ép anh nói thêm nhiều chi

tiết nữa. Anh ấy bảo: “Tôi đã tự

hứa với mình rằng tôi sẽ sống

để dự lễ tốt nghiệp cấp hai của

https://thuviensach.vn

Reed.”

Thế là, tất nhiên, tôi nói: “Reed bao nhiêu tuổi rồi?”

Anh ấy nói với tôi rằng Reed 14

tuổi, và bốn năm nữa sẽ tốt

nghiệp. Anh ấy nói: “Thẳng

thắn ra thì, họ nói rằng tôi có cơ

hội 50-50 sống được thêm năm

năm nữa.”

“Anh có nói điều này với tôi vì

lý do nào khác ngoài trút bỏ

gánh nặng tâm lý không?”, tôi

hỏi.

Anh ấy nói: “Tôi nói với anh bởi

vì tôi đang cho anh cơ hội rút

khỏi thỏa thuận n https://thuviensach.vn

ày.”

Tôi nhìn đồng hồ, chúng tôi còn 30 phút nữa. 30 phút nữa

chúng tôi sẽ đưa ra thông báo.

Chúng tôi có đoàn quay phim,

chúng tôi đã có được phiếu bầu

của hội đồng, chúng tôi đã có

các ngân hàng đầu tư. Bánh xe

đang chuyển rồi. Và tôi nghĩ,

chúng tôi đang ở thời kỳ hậu

đạo luật Sarbans-Oxley(19), vụ

lùm xùm Enron(20), trách

nhiệm ủy thác và anh ấy sẽ là cổ

đông lớn nhất của chúng tôi,

còn giờ đây tôi đang được yêu

cầu chôn giấu một bí mật. Anh

ấy bảo tôi, chỉ có hai người biết

chuyện này. Laur https://thuviensach.vn

ene và bác sĩ

của anh ấy. Anh ấy bảo tôi:

“Mấy đứa con tôi không biết.

Ngay cả hội đồng của Apple

cũng không biết. Không ai biết

và anh không được nói cho bất

cứ ai.”

Về cơ bản thì, xin cảm ơn.

Tôi phải đưa ra quyết định khi

ngồi trên chiếc ghế này cùng

anh ấy dù tôi có thể nuốt trôi

được ý tưởng này hay không.

Thậm chí tôi cũng không biết.

Vì thế, tôi nắm lấy cơ hội và nói:

“Anh là cổ đông lớn nhất của

chúng tôi, nhưng tôi không

nghĩ điều đó ảnh https://thuviensach.vn

hưởng gì tới

việc này. Anh không phải yếu tố

quan trọng của thương vụ này.

Chúng tôi mua Pixar chứ không

mua anh. Chúng tôi sẽ khuếch

trương việc anh trở thành cổ

đông lớn nhất, nhưng đó không

phải là cách anh định giá

thương vụ. Anh định giá thương

vụ trên tài sản của Pixar.”

Thế là chúng tôi công bố thoả

thuận.

Hai người đi bộ trở lại tòa nhà,

nơi Catmull và Lasseter sau này đặt

tên là tòa nhà Steve Jobs khi anh

qua đời. Iger vừa buộc mình giữ bí

https://thuviensach.vn

mật, nhưng anh cũng cảm thấy phải

nói với Braveman. Anh cảm thấy mình cần một ý kiến thứ hai.

Bravemen nhanh chóng đồng ý rằng

Disney có thể cứ tiếp tục tiến hành

thương vụ. Steve tới tìm Lasseter và

Catmull, rồi dẫn họ vào văn phòng

mình. Anh khoác tay cả hai người.

Theo Catmull kể lại: “Anh ấy nhìn

chúng tôi và nói: ‘Hai người các anh

thấy ổn với việc này chứ? Nếu các

anh nói không, tôi sẽ mời họ về

ngay lúc này.’ Và cả hai chúng tôi

đều nói mình ổn, Steve bắt đầu

khóc. Chúng tôi cứ thế ôm nhau

một lúc thật lâu. Anh ấy yêu công ty

này.”

https://thuviensach.vn

Sau khi Steve và Iger ký tất cả

các giấy tờ, bốn người họ bước ra ngoài sân giếng trời để thông báo

với toàn thể nhân sự. Tin đồn về

thương vụ đã rò rỉ ra ngoài từ hôm

trước, nhưng các nhân viên vẫn

choáng váng khi Steve khẳng định

rằng Pixar thực sự đang được bán

cho Disney. “Vấn đề là Ed và tôi đã

trải qua hành trình ba tháng làm

quen và tìm hiểu Bob Iger, điều tra

kĩ lưỡng và cuối cùng nhận ra rằng

đây là một quyết định đúng”,

Lasseter nhớ lại. “Nhưng những

người khác trong công ty thì lại ở

đúng vị trí của chúng tôi khi lần đầu

tiên Steve đề cập đến ý tưởng này,

khi chúng tôi hỏi ‘Làm sau anh lại

https://thuviensach.vn

có thể làm việc này chứ?’ Đứng trước họ trong giây phút đó là điều

rất khó khăn. Cả đám đông há hốc

miệng, kiểu, ‘Ôi, lạy Chúa tôi.’ Tôi sẽ

không bao giờ quên Katherin

Sarafian [nhà sản xuất Thế giới côn

trùng] đã ngồi thụp xuống, bật khóc

ngay khi Steve nói những lời này.”

IGER NÓI VỚI hai người khác nữa

về bệnh ung thư của Steve. Đêm

hôm nó anh nói với vợ mình, một

phóng viên truyền hình ở Willow

Bay. Ngày hôm sau, anh chia sẻ bí

mật này với Zenia Mucha, trưởng bộ

https://thuviensach.vn

phận truyền thông của Disney. Sự

tái phát ung thư của Steve không được công bố công khai cho tới năm

2009, khi cuối cùng anh cũng phải

nghỉ điều trị thêm một đợt nữa để

được cấy ghép gan. “Trong giai đoạn

ba năm đó”, Iger kể, “Tôi luôn luôn

biết chính xác những diễn biến sức

khỏe của Steve. Anh và tôi nói

chuyện liên tục, và vì tôi đã giữ bí

bật mà anh đã phó thác cho tôi. Tôi

biết về những chuyến đi tới

Rotterdam hay Amsterdam, và nghe

nói về các thụ thể phóng xạ sẽ tự

bám vào các tế bào ung thư.”

Trước khi thỏa thuận được công

bố, Steve đã nói chuyện với Laurene

https://thuviensach.vn

về việc tiết lộ bí mật của mình với

Iger. Họ đều cảm thấy đây là việc cần làm, nhất là với tầm mức của

thương vụ. Những cuộc trò chuyện

của họ xoay quanh một câu hỏi duy

nhất: Liệu Steve có thực sự tin tưởng

Iger sẽ giữ bí mật không? Steve nói

với vợ rằng họ có thể. “Anh yêu cái

anh chàng ấy”, anh đã nói với

Laurene như vậy.

https://thuviensach.vn

Chương 15

MỘT THIẾT BỊ TOÀN VẸN

Chăm sóc cho Catmull, Lasseter

và nhân viên của họ là một quyết

định thật sự thỏa mãn đối với

Steve, mà cuối cùng lại là một trong

những niềm vui lớn nhất cuộc đời

anh – chuyến phiêu lưu Pixar, điều

đã bắt đầu như một ý tưởng hiếu kỳ

bất chợt. Nhưng nó đồng thời cũng

chỉ là một thành tố nhỏ trong quãng

đời “hiệu suất” nhất của Steve, tình

cờ lại là bốn năm ngay sau khi anh

https://thuviensach.vn

trở lại sau cuộc phẫu thuật khoang

bụng mùa thu năm 2004.

Trong suốt những năm này, bệnh

ung thư của Steve không hề phủ

bóng xuống hoạt động hàng ngày

của Apple. Ban giám đốc thảo luận

về các kế hoạch nối tiếp nhau,

nhưng phần lớn các thành viên

không biết rằng ung thư đã lan ra

ngoài tụy của Steve. Những lúc Steve

mệt mỏi có vẻ như hoàn toàn dễ

hiểu, với người vừa bước sang tuổi

50 vào năm 2005, lại từng bị ung

thư. Thi thoảng anh sẽ nghỉ vài ngày

để gặp bác sĩ và được điều trị, nhưng

dù thế nào thì anh cũng làm việc ở

nhà rất nhiều và điều đó không có gì

https://thuviensach.vn

đáng báo động. Tất nhiên, đồng

nghiệp của Steve vẫn lo lắng bệnh ung thư có thể tái phát và để ý tìm

kiếm những dấu hiệu cho thấy nó đã

trở lại.

Nhưng không có gì bất thường

cho tới mùa hè năm 2008, khi Steve

đột ngột giảm cân một cách đáng

báo động.

Điều mà thế giới nhìn thấy là

một vị lãnh đạo hiệu quả và có tầm

nhìn đang ở đỉnh cao quyền lực của

mình. Đó là những năm phức tạp

với Apple, nhưng Steve xử lý mọi

thử thách chính xác theo cách mà

anh muốn. Anh đã tham gia vào

hoạt động lãnh đạo thttps://thuviensach.vn

ừ khi còn rất

trẻ, nhưng bây giờ thì anh đã quen với vai trò ấy, tự tin một cách chính

đáng về khả năng của mình trong

việc dẫn dắt hàng chục nghìn nhân

viên Apple tới những mục tiêu mà

anh đặt ra cho họ. Trong suốt những

năm này, anh đảm bảo thành công

liên tiếp của công ty trong lĩnh vực

máy tính cá nhân bằng cách tạo

dựng một bước chuyển khéo léo

sang một kiểu vi xử lý mới; chỉ đạo

một cách thẳng tay và thành công

đối với một số những chuyển đổi lớn

trong đội ngũ lãnh đạo của mình; tối

ưu hóa, tăng cường hiệu quả và

tham vọng của “cối xay” phát triển

sản phẩm của công ty, như cách mô

https://thuviensach.vn

tả của Tim Cook. Điều này cũng thể

hiện khi anh đưa ra sản phẩm chắc

chắn sẽ được nhớ tới như sản phẩm

đáng chú ý nhất đời anh, chiếc

iPhone và rồi cải thiện ngay cả sản

phẩm đó bằng cách một lần nữa

quay trở lại chiến lược mà cá nhân

anh không muốn theo đuổi, từ đó

chuyển hóa hoạt động kinh doanh

phần mềm ứng dụng theo một

phong cách gần giống như của

Gates.

Đây là những năm mà gần như

anh làm việc gì cũng đúng. Đây

cũng là khoảng thời gian thể hiện

trọn vẹn nhất những thay đổi ở anh,

https://thuviensach.vn

bộc lộ một thiên tài thực sự trong

kinh doanh và một con người sáng tạo không ngừng bên trong anh.

Như cách nói ưa thích của Steve:

“Tôi là chính tôi”. Điều này đúng

nhất trong giai đoạn bảy năm cuối

đời anh.

SAU CÚ TẠT ngang sang âm nhạc,

Steve biết rằng ngay cả anh cũng đã

đánh giá thấp tiềm năng của trung

tâm kỹ thuật số của các sản phẩm

Apple có liên kết tới một máy tính.

Khi máy tính tham gia vào thế giới

đồ điện tử tiêu dùng, Apple vẫn đều

đặn cải thiện trải nghiệm thưởng

https://thuviensach.vn

thức và quản lý nhạc, ảnh và video

trên các thiết bị điện tử cá nhân, khiến cho một số công nghệ trở nên

mạch lạc theo cách mà tất cả các

công ty khác đều thua xa. Apple hứa

mang tới một sự tương tác đơn giản

nhưng (để dùng một trong những

tính từ Steve ưa thích) kỳ diệu với

công nghệ ở mọi giai đoạn, đối lập

với mớ hỗn độn rời rạc và lập dị chủ

yếu chỉ có tác dụng làm người dùng

bối rối khi cố gắng phối hợp các sản

phẩm từ các công ty khác nhau.

Mua nhạc hay máy tính trực tuyến

từ Apple gần như là quá dễ, trong

khi bản thân việc mua sắm ở các

trung tâm lắp kính sáng choang,

nhân viên toàn những nam thanh

https://thuviensach.vn

nữ tú thông minh và những tài năng trẻ ở Quầy Thiên tài, lại có thể là

một hình thức giải trí. Apple thậm

chí còn bắt đầu kết nối tất cả với

nhau qua Wi-Fi một cách khá hiệu

quả, mặc dù đây là mắt xích gian

nan nhất trong toàn chuỗi liên tục.

Steve coi trọng câu ngạn ngữ

marketing rằng mỗi giây phút một

khách hàng tiếp xúc với một thương

hiệu – dù với tư cách người mua,

người sử dụng, hay người ghé thăm

cửa hàng, một người ngang qua nhìn

thấy một tấm biển quảng cáo, hay ai

đó đơn giản là xem quảng cáo trên

truyền hình – thì nó vẫn là một trải

nghiệm hoặc thêm vào hoặc trừ đi

https://thuviensach.vn

“tài khoản” của thương hiệu đó trong tâm trí của người đó. “Trải

nghiệm Apple” là một sự sáp nhập

chưa từng có giữa hoạt động

marketing và sự xuất chúng về công

nghệ khiến khách hàng muốn trở lại

để mua thêm.

Đây là một dạng chất lượng mới,

điều gì đó khách hàng chưa từng

mong đợi có được từ công nghệ hay

đồ điện tử, những yếu tố luôn phản

ánh cái nguồn gốc từ thế giới cau có

của giới kỹ sư. Những người mua các

sản phẩm của Olympus, Panasonic,

IBM, Motorola, Canon, hay thậm

chí Sony đánh vật với những cẩm

https://thuviensach.vn

nang hướng dẫn mà ở trường hợp tốt

nhất là làm rối beng lên, còn thường thì chẳng khá khẩm hơn mấy so với

những hướng dẫn kỹ thuật của bộ

dụng cụ đồ điện tự lắp Heathkit cổ lỗ

sĩ mà Steve đã gặp khi còn là một

cậu nhóc. Thông thường thì người

mua các sản phẩm của Apple không

phải làm gì nhiều hơn việc mở một

hộp chắc chắn và bóng loáng ra, kết

nối thiết bị hợp thời trang của mình

với một thiết bị đầu ra hoặc một

chiếc Mac, rồi bật nó lên.

Người mua máy tính cá nhân đã

từng nghe nói về chất lượng của các

máy tính Apple trong nhiều năm.

Nhưng giờ đây hàng triệu người tiêu

https://thuviensach.vn

dùng đã chơi với những chiếc iPod

của mình và sử dụng phần mềm

iTunes trên máy tính cá nhân, danh

tiếng về khả năng xây dựng sản

phẩm của Apple khiến ngay đến

Sony trông cũng có vẻ nặng nề đã

lan rộng hơn. Thực ra, chỉ mất một

vài năm để Apple gây dựng danh

tiếng phi thường trong thế hệ những

người trẻ tuổi đã ngó lơ sản phẩm

của nó khi những cửa hàng bán lẻ

đầu tiên mở ra. Đến năm 2006, các

trung tâm mua sắm Apple, từ Tokyo

tới Johannesburg tới khối lập

phương lấp lánh mới tinh mở ra

trên Đại lộ Fith Avenue ở trung tâm

Manhattan, tràn ngập những người

mua trẻ tuổi. Với những khách hàng

https://thuviensach.vn

mới này, và tất nhiên cả với những khách hàng trung thành lớn tuổi

hơn của Apple, công ty đã có được

tấm giấy mời để ngỏ để bước vào bất

cứ lĩnh vực mới nào mà nó thích. Họ

đã được “mớm mồi” cho bất cứ sự bổ

sung mới nào vào trải nghiệm

Apple.

Quan trọng không kém, kỹ năng

của Steve trong việc hiểu ra điểm dễ

tấn công của một ngành, rồi điều

động Apple vào vị trí để giải quyết

vấn đề đó, cuối cùng cũng ăn khớp

với niềm tin của anh rằng anh nên

làm như thế. Steve vốn luôn có khả

năng thấu hiểu những điểm yếu của

https://thuviensach.vn

các ngành ngay sát bên (cũng giống

như anh vẫn luôn có khả năng xác định nhanh chóng nhược điểm cá

nhân của người khác). Nhưng giờ

đây khi Apple đã hoàn thành kế

hoạch iTunes táo bạo, Steve biết

rằng công ty có thể gia nhập thành

công một ngành khác và thay đổi

mô hình kinh doanh của nó theo

cách sẽ có lợi cho cả Apple và người

tiêu dùng của ngành ấy. Anh biết

rằng, cho ra mắt một chiếc điện

thoại mới có thể đưa chiến lược đó

lên một tầm phức tạp mới, ảnh

hưởng tới cuộc sống của không chỉ

hàng chục hay hàng trăm triệu con

người, mà là hàng tỉ người mua tiềm

năng. Tất cả những gì anh phải làm

https://thuviensach.vn

là tìm ra cách làm việc với các công ty điện thoại.

LẦN ĐẦU TIÊN Steve nổi xung lên

với tôi về “mấy cái nhà mạng ngu

ngốc” là từ hồi năm 1997. Anh đã

nghĩ tới một chiếc điện thoại lâu thế

rồi đấy, cho dù đã nhiều lần anh thề

rằng anh sẽ không bao giờ làm với

với “mấy thằng cha đó”. Có lần tôi

nói với anh: “Steve, theo tôi thì quả

là anh phản đối hơi nhiều quá! Chắc

anh nghĩ về chuyện này nhiều lắm.”

Anh không cười. Anh chỉ càng bực

hơn. “Phải, đúng là tôi nghĩ rất

https://thuviensach.vn

nhiều về việc nó xập xệ thối tha đến

mức nào”, anh quát lớn, “rằng lựa chọn duy nhất của chúng tôi nếu

muốn tham gia kinh doanh thiết bị

điện thoại là phải làm việc với một

trong những công ty viễn thông trời

đày đó.” Khi Steve đồng ý bán ra

chiếc ROKR, Motorola là đơn vị làm

việc chủ yếu với các nhà mạng điện

thoại. Kinh nghiệm đáng thất vọng

đã củng cố niềm tin của Steve rằng

các công ty cung cấp mạng điện

thoại luôn luôn là những nhà sản

xuất thiết bị cầm tay cứng nhắc. Tuy

nhiên, các công ty điện thoại lại nắm

giữ chìa khóa tới thị trường mà anh

không thể ngó lơ. Đến năm 2004,

doanh thu tính theo đơn vị trên

https://thuviensach.vn

toàn thế giới của các thiết bị điện thoại di động đã đạt đỉnh 500 triệu

chiếc một năm, vượt xa doanh thu

tính theo đơn vị của máy tính cá

nhân, iPods và PDA cộng lại. Và

chúng còn tiếp tục tăng nữa.

Có một cách mà Apple có thể đã

tránh được các công ty điện thoại: tự

vận hành một mạng lưới riêng. Một

dòng nhà mạng mới vừa xuất hiện ở

Mỹ, gọi là “mạng di động ảo”

(mobile virtual network operator –

MVNO). Mô hình MVNO tạo điều

kiện cho một công ty độc lập với một

thương hiệu mạnh có mạng lưới

riêng mang tên mình bằng cách

https://thuviensach.vn

thuê hiệu suất không dây trên quy

mô lớn từ một công ty viễn thông lớn. Công ty viễn thông Sprint đã có

lần tiếp cận với Steve về việc tạo

dựng một dịch vụ MVNO thương

hiệu Apple. Nhưng, dù rất muốn

tránh các nhà mạng, Steve biết rằng

vận hành một mạng lưới là một việc

rất phức tạp, nặng về quản lý và vượt

quá xa phạm vi chuyên môn của

Apple. Vì thế anh tặc lưỡi và yêu cầu

Eddy Cue bắt đầu đi tìm hiểu.

Cue và Jobs biết rằng có một

chướng ngại lớn với việc thương

lượng được một thỏa thuận thành

công: Steve muốn Apple có quyền

kiểm soát hoàn toàn đối với thiết bị

https://thuviensach.vn

cầm tay. Bởi vì điện thoại cũng sẽ

trở thành một chiếc iPod tuyệt đỉnh, đồng thời là một máy khách (client)

sử dụng Internet, và là một thiết bị

máy tính nghiêm chỉnh, trải nghiệm

người dùng sẽ đóng vai trò quyết

định với thành công của nó. Giao

diện tiếp xúc đa điểm trên iPhone sẽ

hoàn toàn khác biệt so với bất cứ

điều gì mà người tiêu dùng từng trải

nghiệm trước đây. Hơn nữa, nếu các

trang web hiển thị trên một kích

thước đủ lớn cho người dùng già và

trẻ, màn hình sẽ chiếm gần như

toàn bộ bề mặt trước của chiếc điện

thoại. Tất cả những điều này đều khả

thi, Steve nghĩ – nhưng chỉ khi các

nhà mạng không đụng tay vào thiết

https://thuviensach.vn

kế của anh. Cuối cùng, Steve biết rằng nhóm sẽ phải trải qua một vài

bản thiết kế trước khi hoàn thiện

được nó; Apple cần có quyền tự do

thử nghiệm mà không phán xét các

kỹ sư của nó. Vì thế bất cứ nhà mạng

nào cam kết với một thỏa thuận

cũng sẽ phải làm điều đó mà không

biết tất cả các chi tiết về loại điện

thoại mà Apple cuối cùng sẽ cung

cấp.

“Chúng tôi thực sự biết về

Verizon nhiều hơn về AT&T”, Cue

nhớ lại. (Thời điểm đó, Cue đang

làm việc với Cingular, một công ty

liên doanh của Bell South và SBC đã

https://thuviensach.vn

mua lại AT&T Wireless năm 2004.

Năm 2006, sau khi SBC mua AT&T

Corp và Bell South, nó đổi tên thành

AT&T.) “Chúng tôi biết Verizon bởi

vì chúng tôi đã tham vấn họ khi làm

việc với Motorola về chiếc ROKR,

cho dù cuối cùng họ không bán

chiếc điện thoại đó. Khi chúng tôi

trở lại với họ và nói chuyện về chiếc

điện thoại của mình, họ đã khá gay

gắt. Họ nghĩ điện thoại cầm tay là

sân chơi của họ. Kiểu như ‘Các anh

sẽ chơi trò chơi của chúng tôi theo

luật của chúng tôi.’ Và ảnh hưởng

của họ cũng tương đối mạnh. Vì thế,

khi anh nhìn vào điều chúng tôi

muốn làm, nó không phù hợp cho

lắm, bởi vì họ nói: ‘Ý các anh là gì,

https://thuviensach.vn

các anh sẽ kiểm soát UI (giao diện người dùng) của chiếc điện thoại đó

à?’.”

Lãnh đạo mạng không dây AT&T

ít gay gắt hơn nhiều. Họ có nhiều

khách hàng hơn Verizon, nhưng

mạng lưới của họ lại bị chê bai vì độ

phủ không đồng đều. Vì thế khi Cue

và Jobs tới thăm, kết quả khác hẳn.

“Khi chúng tôi tới gặp [AT&T]”, Cue

kể lại, “chúng tôi dành bốn tiếng

đồng hồ cùng Ralph de la Vega và

Glenn Lurie trong một căn phòng ở

khách sạn Four Seasons. Và chúng

tôi thích họ ngay lập tức. Anh có thể

nhận thấy họ khao khát và muốn

https://thuviensach.vn

thể hiện khả năng của mình. Vì thế

chúng tôi bắt đầu mối quan hệ ngay trong ngày hôm đó.”

Steve thết đãi những người ở

AT&T bằng vô số cách thức iPhone

sẽ đẩy lượng sử dụng băng thông

truyền tải dữ liệu không dây tăng

vọt, vẽ nên một viễn cảnh khiến họ

phải chảy nước miếng. Anh giải

thích, lần đầu tiên, người tiêu dùng

sẽ có một thiết bị nằm gọn trong tay

như họ có thể thực hiện rất nhiều

việc mà họ có thể làm trên máy tính

để bàn. Màn hình cảm ứng lớn của

iPhone sẽ các trang web đầy đủ tính

năng, không bị biến đổi có thể được

sử dụng ở gần như mọi nơi. Người sử

https://thuviensach.vn

dụng sẽ tải về và chia sẻ các ảnh

chụp, rất dồi dào dữ liệu. Họ sẽ dành nhiều thời gian với thư điện tử. Họ

có thể chỉnh sửa tài liệu và quản lý

thông tin về các hợp đồng kinh

doanh từ xa, ngay trên điện thoại,

bằng cách tương tác với hoặc các ứng

dụng tích hợp sẵn hoặc qua mạng

Internet, với các trang web chuyên

dụng hoạt động bất kể máy tính

chính của người dùng là PC hay

Mac. Họ sẽ mua và tải nhạc từ gian

hàng iTunes. Họ có thể soạn văn

bản dễ dàng. Và đó là tất cả, mà

thậm chí còn chưa bàn tới video!

Một khi người ta bắt đầu xem các

đoạn video và phim trên mạng,

lượng dùng dữ liệu sẽ tăng vọt. Có

https://thuviensach.vn

thể một ngày nào đó họ sẽ gọi điện thoại có hình ảnh video. Anh nói với

họ về một trang web vừa mới khởi

động trong tháng 2, gọi là YouTube,

ở đó, mọi người tải lên và chia sẻ các

đoạn video ngắn trực tuyến với

những người khác trên khắp thế

giới. Có thể chuyện đó cũng sẽ trở

thành điều gì đó to lớn! Đây là điều

AT&T phải hướng tới, anh giải thích

– trở thành nhà mạng cho tất cả

những loại hoạt động mới này.

Và Steve cũng đã học được thêm

đôi điều trong quá trình này, anh

nói với họ. Anh biết rằng một khi

bạn có thể đưa loại công nghệ mạnh

https://thuviensach.vn

mẽ này ra thế giới, nó sẽ cất cánh

theo những cách mà bạn không thể

dự đoán được, những cách mà ngay

cả anh cũng không dự đoán được.

Chắc chắn là những sự phát triển

này cũng sẽ làm tăng lượng sử dụng

mạng lưới không dây của AT&T.

Đây là lý do tại sao Steve có một

yêu cầu khác cao hơn hẳn việc có

toàn quyền kiểm soát thiết kế, sản

xuất và giá bán chiếc điện thoại. Nếu

điện thoại của Apple sẽ trở thành

một công cụ thúc đẩy lượng tiêu

dùng của dữ liệu không dây, Steve

cảm thấy rằng công ty của anh cũng

nên được đền đáp vì đã mang lại cho

nhà mạng thêm nguồn kinh doanh.

https://thuviensach.vn

Vậy nếu AT&T muốn có quyền là

nhà mạng đầu tiên, riêng cho

iPhone, nó sẽ phải trả cho Apple

một lượng hoa hồng doanh thu cho

lưu lượng dữ liệu thêm vào mà

iPhone hiển nhiên sẽ thúc đẩy. Nói

cách khác, Steve muốn một phần

trong hoạt động của nhà mạng. Xét

cho cùng, Apple giữ 30% số tiền thu

được từ tất cả những thứ được bán

trên Gian hàng Âm nhạc iTunes.

Vậy thì tại sao lại không làm điều

tương tự với cước phí dữ liệu điện

thoại?

Sau khi cân nhắc mọi việc, các

yêu cầu của anh có vẻ táo bạo không

kém gì viễn cảnh mà anh đã vẽ ra.

https://thuviensach.vn

Nhưng AT&T có thể thấy rằng

iPhone có thể sẽ mang lại cho hệ

thống của mình một cú hích rất cần

thiết và một điều gì đó khác mà

không một đối thủ cạnh tranh nào

có thể giành được – một chiếc điện

thoại từ nhà sản xuất thiết bị đình

đám nhất trên thế giới. Thế nên

công ty sẵn sàng tấn công vào điều

mà, khi nhìn lại, có vẻ như là một

thương vụ phi thường đối với Apple.

Steve có tất cả những gì anh muốn,

và có lẽ nhiều hơn những gì anh nên

có một chút, AT&T trao cho Apple

quyền tự do chưa từng có để sản

xuất, gần như không bị giám sát, bất

cứ loại điện thoại nào mà Steve và

các thầy phù thủy của mình muốn

https://thuviensach.vn

thực hiện. Nó cho phép Apple đặt giá cho những chiếc điện thoại mới,

AT&T không được thay đổi hay chiết

khấu mức giá đó. Và, cuối cùng

nhưng không kém quan trọng,

Cupertino sẽ nhận lên tới 10%

doanh thu cước phí dữ liệu một

người dùng tạo ra mỗi tháng, cho

thời hạn hợp đồng iPhone của khách

hàng đó. Đây là những điều khoản

mà chưa từng có bất kỳ nhà sản xuất

điện thoại di động nào nhận được.

Chưa từng có nhà mạng nào chia sẻ

phí của mình với một nhà sản xuất

điện thoại.

Hóa ra, chia sẻ phí là điều chẳng

https://thuviensach.vn

bên nào muốn. Một năm sau, họ

thay đổi thỏa thuận để AT&T trả

100% giá cho mỗi chiếc điện thoại,

thay vì nhận được giá ưu đãi của nhà

phân phối, tức là thấp hơn giá bán lẻ

khoảng 200 đô la. Vì các quy tắc kế

toán cho phép Apple dàn trải giá

AT&T trả cho một chiếc điện thoại ra

hai năm, Apple có thể làm dàn

phẳng dòng doanh thu và đỡ cho

những lúc tăng giảm của lượng

dùng. Còn AT&T thì hài lòng khi gạt

được tay Apple ra khỏi dòng doanh

thu của mình. Đó là một cách dàn

xếp toàn vẹn hơn cho cả hai bên –

và nhiều nhà phân tích viễn phông

tin rằng thỏa thuận này còn tốt hơn

cho Apple hơn mô hình trước đó.

https://thuviensach.vn

Sau giai đoạn phát triển iTunes, Steve đã dần đánh giá được trọn vẹn

sức mạnh mà Apple giờ đây nắm

trong tay. Anh sử dụng nó một cách

xông xáo nhưng thông minh. Anh

không quá trớn với AT&T. Anh biết

họ cần một thứ gì đó giống như

iPhone, anh biết không một ai khác

có thể mang lại điều đó, và vì thế,

anh tạo nên một thỏa thuận có thể

mang lại cho họ điều họ muốn,

nhưng theo những điều khoản khiến

Apple trở nên rất, rất giàu có. Anh

bố trí Cue xử lý công việc hàng ngày

của mối quan hệ này và Cue liên tục

nói chuyện điện thoại với Glenn

Lurie của AT&T – không ai muốn

https://thuviensach.vn

lặp lại mối quan hệ đối tác với Motorola của Apple. Tất cả đều cực

kỳ hiệu quả cho Apple. Theo đánh

giá của một số nhà phân tích,

Cupertino giờ bỏ túi đến 80% lợi

nhuận của toàn ngành kinh doanh

điện thoại di động.

STEVE TẬP TRUNG hết sức trong

những năm này. Anh cắt tỉa cuộc

sống của mình để có thể bao quát

hết sức có thể mọi khía cạnh cụ thể

của công việc. Các lằn phân chia rất

rõ ràng. Gia đình quan trọng. Một

nhóm nhỏ bạn bè quan trọng. Công

https://thuviensach.vn

việc quan trọng và những người

quan trọng nhất trong công việc là những người có thể thúc giục, chứ

không phải dập tắt, cuộc theo đuổi

nhất tâm của anh với điều mà anh

định nghĩa là sứ mệnh của công ty.

Không còn gì khác quan trọng nữa.

Vì lý do này, trong thập kỷ cuối

đời mình, Steve nỗ lực xây dựng đời

sống công việc của mình xung

quanh sự hợp tác và tình bạn sâu

sắc với Jony Ive. Mối quan hệ của họ

không giống với bất cứ quan hệ đối

tác sáng tạo nào mà hai người từng

trải qua trước đây. Cả hai người

không chỉ có hiệu suất làm việc cực

kỳ cao, mà họ còn dường như hòa

https://thuviensach.vn

hợp với nhau ngay cả khi họ bất

đồng. “Mọi người đã nói về việc lao ầm ầm vào và ra khỏi quan hệ thân

thiết với Steve”, Jony suy tư trong

một hay hai cuộc phỏng vấn dài mà

chúng tôi thực hiện năm 2014. “Tôi

thật may mắn vì chúng tôi không có

kiểu trải nghiệm ấy. Chúng tôi có

một mối quan hệ rất chắc chắn, vượt

qua được những cơn đau bệnh và

những giai đoạn chuyển hóa to lớn

mà công ty trải qua.”

Họ đã cùng nhau đi một đoạn

đường dài từ cái ngày năm 1997, khi

Steve lần đầu tiên bước tới Design

Lab, nơi Jony bồn chồn giả định

rằng sếp mới của mình định sa thải

https://thuviensach.vn

anh ngay tại chỗ. Nhưng Steve nói

với tôi rằng anh ngay lập tức nhận ra Jony là một người “thực sự đáng giữ

lại”. Anh có thể biết ngay anh thích

thị hiếu, cách đánh giá và tham

vọng của người này. Tuy nhiên,

trong suốt năm đầu tiên, Jony vẫn

cảm thấy bị đe dọa, sợ rằng nếu chỉ

mắc một sai sót nhỏ, anh sẽ phải

cuốn gói. Danh tiếng của Steve là

như vậy đấy. Trong khi Jony vô cùng

thích thú quá trình làm việc cùng

sếp với chiếc iMac đầu tiên, anh

luôn cảm thấy bồn chồn khi cố gắng

mô tả một số quyết định trong thiết

kế của mình cho Steve. Nhưng một

chuyến thăm tới Pixar đã giúp anh

nhận ra rằng anh và sếp của mình có

https://thuviensach.vn

cùng bước sóng. “Khi chúng tôi tới thăm Pixar với mô hình đầu tiên của

iMac, đó đúng là một sự khám phá,

bởi vì tôi chưa biết rõ lắm về Steve,

ngay cả tới lúc đó”, Jony nói.

“Nhưng nghe anh ấy giới thiệu về tôi

với toàn thể Pixar, tôi nhận ra rằng

anh ấy thực sự hiểu những điều tôi

đang cố gắng đạt được ở mức độ cảm

xúc. Ở tầm mức nào đó, anh biết tôi

đang cố gắng diễn đạt thật rõ ràng.”

Khi Steve lên tiếng, Jony mới

thấy sáng tỏ rằng, anh thậm chí còn

có ý thức tinh tế và trực cảm hơn của

mình về việc vì sao thiết kế mới bất

thường lại có ý nghĩa. Việc này xảy

https://thuviensach.vn

ra trước khi sản phẩm được công bố

hay trưng bày cho bất cứ ai bên ngoài Apple. “Anh ấy có thể làm

được điều đó”, Ive tiếp tục. “Anh ấy

có thể tinh chỉnh và diễn tả các ý

tưởng tốt hơn nhiều so với bất cứ ai

khác. Tôi nghĩ rất nhanh anh đã

hiểu rằng tôi có biệt tài đặc biệt, xét

về khía cạnh có thị hiếu tốt cùng khả

năng hiểu về thẩm mỹ và hình dạng.

Nhưng một trong các vấn đề của tôi

là không phải lúc nào tôi cũng nói

ra được như tôi muốn. Tôi có thể

cảm nhận được mọi việc bằng trực

giác và Steve có thể nhận thức được

đầy đủ ý nghĩa những gì mà tôi đang

hướng tới. Vì thế tôi không cần phải

bảo vệ nó một cách rõ ràng. Và rồi

https://thuviensach.vn

sau đó, tôi thấy anh trình bày mạch lạc những ý tưởng ấy, nhưng theo

cách mà tôi hoàn toàn không thể

làm được. Và đó là điều rất tuyệt vời.

Tôi đã học và trở nên khá hơn trong

chuyện đó, nhưng hiển nhiên không

bao giờ tôi đạt được tới tầm của anh

ấy.”

Mối quan hệ của họ càng thêm

sâu sắc khi quá trình biến đổi của

Apple tăng tốc. Công việc trong lĩnh

vực máy tính cá nhân vẫn luôn luôn

tiến triển, nhờ có hiệu ứng tăng lên

của định luật Moore(21), định luật này buộc bạn phải thiết kế lại không

ngừng nhằm làm được nhiều hơn

https://thuviensach.vn

nữa với những thành phần không

ngừng trở nên có hiệu quả hơn.

Chiếc iPod chỉ đẩy nhanh hơn chu

kỳ ấy. Jony và Steve không bao giờ

có thể ngừng lại đủ lâu để tắm mình

trong ánh hào quang sau khi xuất

xưởng một thiết bị mới. Nhưng Jony

cho rằng, tích hợp những chu kỳ

ngày càng nhanh này vào công việc

hàng ngày của công ty là một thử

thách mang lại sự thỏa mãn vô

cùng. “Tôi vẫn luôn nghĩ có một số

điều anh thu được ở cuối một dự

án”, anh nói. “Đó chính là sản phẩm

thực thụ, và rồi, đó là cả những điều

anh học được. Cái anh học được

cũng hữu hình như chính sản phẩm

vậy, nhưng giá trị hơn nhiều vì đó là

https://thuviensach.vn

tương lai của anh. Anh có thể thấy điều đó sẽ đi tới đâu và đòi hỏi

nhiều hơn ở bản thân, trở nên kỳ

vọng đến vô lý vào bản thân và vào

nhau, rằng nó sẽ đạt được những kết

quả thậm chí còn đáng kinh ngạc

hơn, không chỉ là trong sản phẩm,

mà còn trong những điều anh đã

học được.”

Ive tin rằng những bài học có

được từ mỗi chu kỳ phát triển sản

phẩm nối tiếp nhau đã tiếp nhiên

liệu cho sự nỗ lực không ngừng nghỉ

lúc nào cũng hừng hực của Steve.

Bằng cách nào đó, mỗi sản phẩm

đều còn thiếu sót, nghĩa là phiên

https://thuviensach.vn

bản tiếp theo không chỉ có thể tốt

hơn mà còn buộc phải tốt hơn. Nhìn vào công việc của họ theo cách này,

Steve đã biến quá trình phát triển

tích lũy của các sản phẩm thành một

cuộc truy tìm liên tục và bất khả thi

cho sự hoàn hảo. Những thiếu sót

của mỗi sản phẩm đóng vai trò là cơ

sở cho phiên bản được cải tiến tiếp

theo. Steve lúc nào cũng muốn nhìn

về phía trước và việc hoàn thành

một thiết bị chỉ là một tiếng gọi nữa

tới tương lai.

Ive, cũng như Cook, Laurene, tin

rằng khi Steve trở lại sau cuộc phẫu

thuật ung thư năm 2004, tập trung

hơn bao giờ hết. “Tôi còn nhớ khi đi

https://thuviensach.vn

dạo, chúng tôi đều rơi nước mắt từ

rất, rất sớm, băn khoăn không biết liệu anh ấy có được thấy Reed tốt

nghiệp không”, anh kể. “Ở một mức

độ, đó là cuộc trò chuyện hàng ngày:

‘Người ta đã nói gì? Các cuộc thử

nghiệm thể hiện điều gì?’,” Nhưng

Ive không nghĩ ung thư là điều thúc

đẩy Steve trong giai đoạn cuối vô

cùng hiệu quả của đời anh. “Tôi cho

rằng, rất khó để duy trì sự tập trung

duy nhất vào việc phản ứng với một

căn bệnh kéo dài nhiều, nhiều

năm”, anh tiếp tục. “Có những việc

khác bên cạnh căn bệnh đã thúc đẩy

anh tập trung quyết liệt hơn nữa vào

công việc của mình. Chẳng hạn như

bán sản phẩm với khối lượng cực lớn

https://thuviensach.vn

lần đầu tiên trong lịch sử của công ty. Tôi đang nói về việc bán ra hàng

chục hay hàng trăm triệu đơn vị của

một sản phẩm đơn lẻ. Đó là một

thay đổi rất lớn đối với Apple.”

“Tôi còn nhớ một cuộc trò

chuyện nói về việc chúng tôi định

nghĩa thước đo của mình cho cảm

giác rằng mình vừa thành công thực

sự như thế nào? Chúng tôi đều đồng

ý rất rõ ràng rằng đó không phải là

vấn đề giá cổ phiếu. Đó có phải là số

lượng máy tính chúng tôi bán ra

không? Không, bởi vì điều đó cho

thấy Windows thành công hơn. Một

lần nữa, tất cả đều quy về việc liệu

https://thuviensach.vn

chúng tôi có cảm thấy thực sự tự hào

về những điều chúng tôi đã cùng nhau thiết kế và tạo dựng nên

không. Chúng tôi có tự hào về điều

đó hay không?”

“Chắc chắn là có cảm giác tự hào,

trong cảm giác tự hào đó, các con số

đã phản ánh chúng tôi đã làm tốt.

Nhưng tôi cũng nghĩ Steve có cảm

giác được công nhận. Đây là điều

quan trọng. Đó không phải là sự

công nhận kiểu ‘Tôi đúng’ hay ‘Tôi

đã bảo rồi mà’. Đó là sự công nhận

giúp phục hồi cảm giác tin tưởng vào

nhân loại của anh. Khi được có lựa

chọn, con người quả thật có phân

biệt và coi trọng chất lượng nhiều

https://thuviensach.vn

hơn chúng ta nghĩ. Đó là một vấn đề

có ý nghĩa lớn đối với tất cả chúng tôi bởi vì nó thực sự khiến anh cảm

thấy mình kết nối rất chặt chẽ với cả

thế giới và toàn nhân loại, chứ

không giống như bạn tách ra khỏi

nhịp điệu chung và chỉ tạo ra một

sản phẩm ngách.”

“Có nhiều điều khiến Steve tập

trung hăng say hơn trước đây,” anh

kết luận. “Một là căn bệnh của anh

ấy, nhưng một là đà phát triển chưa

từng có trong kinh doanh mà không

một ai trong chúng tôi từng cảm

thấy trước đây. Cảm nhận được sức

đẩy đó cũng có vai trò quan trọng

không kém phần căn bệnh đối với

https://thuviensach.vn

sức sáng tạo và thành công của anh,

bởi vì cảm giác hứng thú vẫn còn nguyên.”

Đến lúc hai người cùng nhau tập

trung vào iPhone, Steve đã trở nên

thân thiết với Jony hơn bất cứ ai

khác anh từng làm việc cùng. “Sự

gắn kết giữa chúng tôi trở nên rất

mạnh mẽ”, Ive nói. “Chúng tôi có

thể thẳng thắn và thành thật với

nhau, không cần phải nói rõ ràng

chính xác vì sao đây lại là ý tưởng

tốt hay vì sao đây lại là ý tưởng có

giá trị. Và chúng tôi cũng đủ chân

thành để có thể nói: ‘Không, đó là ý

tưởng kinh khủng”, mà không phải

lo lắng nhiều về cảm giác của đối

https://thuviensach.vn

phương.”

Không có gì ngạc nhiên, một số

người trong nhóm lãnh đạo nghĩ Ive

có một quyền lực ngầm đối với

Steve. Trong nhiều năm sau khi

Steve qua đời, ngày càng nhiều câu

chuyện vô căn cứ xuất hiện đồn

đoán rằng Ive là người thực sự quyết

định ai bị sa thải và ai được thăng

cấp, như thể anh chính là người mê

hoặc và chi phối Steve. Sự thật đơn

giản hơn thế. Trong hầu hết mọi

khía cạnh của đời mình, Steve đều

đặt ưu tiên một cách lạnh lùng. Để

duy trì sự tập trung của mình, Steve

đưa ra những quyết định rõ ràng về

những điều quan trọng và những

điều không quan trọng. Thời gian,

https://thuviensach.vn

tình bạn và những cuộc trò chuyện của anh với Ive là quan trọng, ngay

cả với cái giá phải trả là những mối

quan hệ khác. Nó tỏ ra là một mối

quan hệ như sự mở rộng chính tham

vọng của Steve.

“Lý do chính cho việc chúng tôi

thân nhau đến thế và làm việc theo

cách như vậy là vì nó là sự hợp tác

có nền tảng hơn cả quan điểm

truyền thống về thiết kế”, Ive nói.

“Cả hai chúng tôi đều tiếp nhận

những vật thể trong môi trường của

mình, rồi con người, rồi các cấu trúc

có tính tổ chức theo trực giác giống

nhau. Cái đẹp có thể thuộc về khái

https://thuviensach.vn

niệm, nó có thể mang tính biểu

tượng, nó có thể có vị thế như sự

chứng thực cho tiến trình và những

gì nhân loại đã cố gắng đạt được

trong 15 năm qua. Theo nghĩa đó,

nó có thể đại diện cho tiến trình ấy,

hoặc nó có thể là điều gì đó bình

thường như một bề mặt được gia

công trên một chiếc đinh vít. Đó là

lý do chúng tôi rất hợp nhau, bởi vì

chúng tôi đều có cách suy nghĩ đó.

Nếu sự đóng góp của tôi đơn giản chỉ

để tạo hình cho mọi thứ, chúng tôi

đã chẳng dành nhiều thời gian cùng

nhau đến vậy. Chẳng có lý gì vị CEO

của một công ty có tầm cỡ như thế

lại dành gần như mọi bữa trưa và

phần lớn của buổi chiều cùng ai đó

https://thuviensach.vn

chỉ bận tâm tới hình dạng.”

“Thành thật mà nói, những kỷ

niệm đáng yêu nhất, mạnh mẽ nhất,

đáng quý nhất là những lúc chúng

tôi nói chuyện ở tầm mức rất trừu

tượng. Anh ấy và tôi có thể nói

chuyện một cách triết lý về những

khía cạnh của thiết kế theo cách

chúng tôi không thể nói với người

khác. Tôi sẽ rất ngượng ngịu nếu

phải nói những thuật ngữ triết học

như thế trước một nhóm các kỹ sư,

những người cực kỳ sáng tạo, nhưng

khi anh cứ lải nhải về tính toàn vẹn

và ý nghĩa của những điều họ đang

tạo dựng thì, chà, đó không phải là

https://thuviensach.vn

tiêu điểm của họ. Có những lúc

Steve và tôi nói chuyện về những điều này và tôi có thể thấy trong mắt

mọi người điều họ đang nghĩ: Ồ, lại

bắt đầu rồi đây.”

“Nhưng rồi, chúng tôi cũng nói

chuyện về những thứ rất cụ thể. Tôi

sẽ nói với anh ấy: ‘Nhìn này. Đây là

cách chúng ta đang thiết kế cái giá

đỡ này.’ Rồi tôi nhìn anh ấy tháo

kính ra, còn tôi sẽ ngắm anh ấy tận

hưởng vẻ đẹp của tất cả những gì bên

trong. Thậm chí cả những thứ như

những chiếc đinh vít đặc biệt kia.”

Đó là những chiếc đinh vít được

làm phẳng, sử dụng bên trong chiếc

iPhone. Năm 2007, https://thuviensach.vn

khi cuối cùng nó

cũng ra mắt lần đầu, iPhone là một thứ vô cùng đẹp đẽ, trông nó giống

một thứ đồ trang sức hơn là một

thiết bị. Ngay cả bây giờ, nó vẫn là

biểu hiện tuyệt vời nhất của tình bạn

sáng tạo tuyệt vời giữa Steve và Jony

dưới dạng vật chất.

iPhone là thành quả nỗ lực của

hàng nghìn người, từ Tony Fadell và

Greg Christie tới những công nhân

trong các nhà máy Foxconn ở Trung

Quốc. Những đột phá trong phát

minh và chế tạo cần thiết để khiến

nó hoạt động nhiều tới mức không

đếm xuể. Nhưng nó không bao giờ,

thậm chí là được tưởng tượng ra,

https://thuviensach.vn

chưa nói là được sản xuất, nếu hai

tâm hồn đồng điệu ấy – Steve và Jony – không làm việc với nhau

khăng khít đến vậy.

iPHONE ĐƯỢC GIỚI thiệu vào

ngày 9 tháng 1 năm 2007, tại hội

nghị MacWorld ở Trung tâm

Moscone của San Francisco. Đó là

một hành động liều lĩnh. Thiết bị

cầm tay ấy còn lâu mới đến ngày

xuất xưởng. Còn những thiếu sót

nghiêm trọng về phần mềm và sự cố

kỹ thuật ở phần cứng. Các bộ phận

riêng lẻ của nó đã được kiểm tra kỹ

càng, nhưng thiết bị gần như chưa

https://thuviensach.vn

được thử thách “ở môi trường hoang

dã”, khi Apple sử dụng các nguyên mẫu của nó theo cách công ty mong

muốn khách hàng sẽ dùng chúng,

chuyển đổi qua lại từ điện thoại sang

thiết bị chơi nhạc sang máy tính

một cách nhanh chóng và tùy hứng.

Steve chưa bao giờ thích “giới

thiệu trước” một sản phẩm theo

cách này (trừ trường hợp những lần

nâng cấp lớn đối với cấp hệ điều

hành). Luôn luôn có khả năng là

phần mềm hoặc màn hình hoặc một

thứ gì đó khác có thể hoạt động loạn

xạ trong lúc trình diễn thử, và anh

cũng lo lắng về chuyện nhón tay quá

sớm vào lĩnh vực kinh doanh cạnh

https://thuviensach.vn

tranh cao này. Nhưng Steve có ba lý

do hợp lý để thông báo trước về

iPhone. Thứ nhất là cuối cùng thì

anh cũng phải cho AT&T thấy cái gì

đó. Nhiều năm trời, công ty này

chưa được thấy điều gì – không mô

hình, không nguyên mẫu – và trong

thỏa thuận giữa hai bên cho phép

AT&T rút lui nếu Apple không đáp

ứng được các mốc phát triển quan

trọng nhất định. Điều đó chưa chắc

đã xảy ra, nhưng anh không thể liều

được. Thứ hai, như Lee Clow quan

sát thấy, Steve là P. T. Barnum đầu

thai. Anh thích yếu tố ngạc nhiên

khi anh cho ra mắt một sản phẩm.

Trong khi Apple đã làm mặt lạnh với

đề tài một chiếc điện thoại gần ba

https://thuviensach.vn

năm, anh không chắc mình có thể

tiếp tục giữ im lặng thêm mấy tháng

nữa không. Chiếc iPhone sẽ cần

được các nhân viên thử nghiệm

trong thế giới thật, và sớm hay

muộn cũng sẽ có một chiếc bị phát

hiện. Anh muốn kiểm soát thông

điệp. Cuối cùng, cuộc nói chuyện ở

MacWorld tháng 1 cho tới lúc đó là

buổi trình diễn tốt nhất đối với

Steve; anh không định làm chủ diễn

đàn, thế mà thông báo của anh còn

chuyển hướng sự chú ý khỏi bất cứ

thứ gì xuất hiện trong Triển lãm

Hàng điện tử Tiêu dùng ở Las Vegas,

nơi các nhà sản xuất điện thoại di

động sẽ trưng bày các sản phẩm tối

https://thuviensach.vn

tân của mình. Anh muốn đánh cắp các tựa báo của họ.

Có một lý do khác để đưa ra

thông báo sớm, trên sân khấu tốt

nhất có thể có: Steve và nhóm của

mình biết, từ trong cốt tủy, rằng

iPhone thực sự là một điều đặc biệt.

Họ háo hức được cho thế giới thấy.

Eddy Cue nhớ lại: “iPhone là đỉnh

cao tột bậc của mọi thứ đối với Steve,

và của tất cả mọi thứ mà tôi đã học

được. Đó là sự kiện duy nhất mà tôi

đem vợ và con tới cùng bởi vì, như

tôi nói với họ: ‘Trong đời em và các

con con, đây có thể sẽ là điều trọng

đại nhất.’ Bởi vì anh có thể cảm thấy

https://thuviensach.vn

điều đó. Anh biết rằng chuyện này

thật vĩ đại.”

Bất chấp tất cả những lo lắng,

buổi trình diễn diễn ra hoàn toàn

suôn sẻ. Giao diện người dùng cảm

ứng đa điểm gần như là một điều kỳ

diệu khi Steve thể hiện những động

tác nhỏ khiến nó thực sự hấp dẫn.

Cuộn qua các danh sách mượt gần

như nước chảy. Gõ đúp lên một cột

website có thể khiến nó hiển thị

toàn màn hình. Ứng dụng Google

Maps được tích hợp đã hữu dụng và

linh hoạt hơn hẳn phần lớn các thiết

bị GPS chuyên dụng khác mà gần

đây mới được thu về cỡ bỏ túi. Đó là

một buổi trình diễn thú vị của một

https://thuviensach.vn

thiết bị thú vị. Chỉ có một vấn đề, và

vấn đề đó hiển nhiên với tất cả mọi người, trừ Steve.

PETER LEWIS, nhà phê bình công

nghệ của tạp chí Fortune, đã bố trí

một trong số vài cuộc phỏng vấn

ngắn riêng mà Steve chấp nhận sau

nội dung chính của ngày hôm đó,

thế nên tôi bám đuôi theo. Đây là

lần đầu tiên tôi gặp lại anh kể từ sau

khi tôi có một kỳ nghỉ ngắn khỏi tạp

chí để bắt tay vào một dự án sách 18

tháng trước. Đây là khoảng thời gian

dài nhất chúng tôi không nói

chuyện trong toàn bộ thời gian tôi

https://thuviensach.vn

biết anh, vì thế, tôi rất mong ngóng

cuộc gặp này. Steve rõ ràng rất nhẹ

nhõm vì buổi trình diễn đã rất

thành công, nhưng anh đã hơi xù

lông khi Peter và tôi cứ cố lái anh

trở lại một chủ đề cụ thể: Vì sao

Apple không cho phép các nhà phát

triển phần mềm xây dựng các ứng

dụng cho iPhone? Rốt cuộc thì, nó là

một thiết bị máy tính mạnh ngang

với Mac hay PC ngày trước, phải

không? Tôi đề cập đến việc Google

Maps và ứng dụng xem video

YouTube đều chứng tỏ rằng hoàn

toàn có thể “mở rộng” chiếc iPhone

với các bên phát triển phần mềm

thứ ba. “Chúng tôi phải giúp họ xây

dựng những phần mềm đó, các anh

https://thuviensach.vn

biết đấy”, Steve nói. “Vì thế chúng tôi biết có những gì được đưa vào

chúng.” Rồi anh nói rằng anh lo lắng

về việc các ứng dụng của bên thứ ba

có thể được kiểm tra và kiểm soát

như thế nào, để đảm bảo điện thoại

sẽ không bị nhiễm các virút phần

mềm. “Chúng tôi cũng muốn hiểu

hơn về cách các ứng dụng ảnh hưởng

tới hệ thống, trước khi cởi mở hoàn

toàn”, anh bổ sung. “Chúng tôi

không muốn tạo ra một con quái

vật.” Anh cũng gợi ý rằng nếu các

nhà phát triển thực sự muốn tạo ra

các ứng dụng cho thiết bị theo ý

khách hàng, họ luôn có thể thiết kế

các website đặc biệt thực hiện các

https://thuviensach.vn

nhiệm vụ của máy tính trên các máy chủ Web, ở đó, điện thoại đóng vai

trò đơn giản như một thiết bị đầu

cuối.

Steve vốn đã nghe từ nhiều

người, trong và ngoài công ty, rằng

anh đã gây khó chịu khi không mở

iPhone cho những ứng dụng của

người ngoài ngay từ đầu. John

Doerr, đối tác quản trị của công ty

vốn đầu tư mạo hiểm nổi bật nhất –

Kleiner Perkins Causfield & Byers –

đã trở thành bạn bè láng giềng với

Steve sau khi con gái họ gặp nhau

tại trường Castilleja ở Palo Alto và

bắt đầu ngủ lại nhà nhau. Doerr

https://thuviensach.vn

chưa bao giờ có thỏa thuận kinh

doanh trực tiếp nào với Apple, nhưng anh biết tất cả những nhân

vật chính ở đó và đã được tiếp cận

với mọi thứ ở Thung lũng Silicon.

Steve đã cho anh xem một chiếc

iPhone vài tháng trước khi chúng

xuất xưởng. Doerr ngay lập tức hỏi

Steve đúng câu hỏi ấy: Vì sao anh lại

không cho phép ứng dụng của bên

thứ ba? “Cuối cuộc nói chuyện đó,

tôi nói, ‘Xem này, tôi không đồng ý

với anh’,” Doerr nhớ lại. “‘Và nếu

khi nào anh quyết định muốn đưa

các ứng dụng vào, tôi sẽ sẵn sàng

thành lập quỹ để khuyến khích mọi

người xây dựng chúng. Tôi nghĩ ở đó

có một cơ hội lớn.’ Anh ấy nói,

https://thuviensach.vn

‘Được, tôi sẽ gọi lại cho anh nếu chúng tôi đổi ý.’”

Khi cuối cùng iPhone cũng xuất

xưởng vào ngày 29 tháng 6 năm

2007, vấn đề lớn nhất các khách

hàng gặp phải không phải là thiếu

ứng dụng mà lại là vấn đề độ phủ

sóng của mạng lưới AT&T rất thất

thường. Để dẫn ra chỉ một trường

hợp điển hình, Mike Slade không

thể nhận được vạch sóng nào tại nhà

mình ở Seattle trên cả hai chiếc điện

thoại mà Steve gửi cho anh. Khi

Slade châm chọc Steve về chuyện

này qua thư điện tử, Steve đã gọi cho

CEO của AT&T. Ngày hôm sau, đại

https://thuviensach.vn

diện dịch vụ ghé thăm nhà Slade.

Nhưng chẳng có giải pháp nào cả và Slade không thể dùng thử mấy chiếc

điện thoại cho tới khi ra khỏi

Seatlle.

Tệ hơn nữa, mạng của AT&T yếu

hơn của Verizon ở Vùng vịnh San

Francisco, vì thế những người mê

công nghệ cập nhật rất nhanh,

những người sẽ mua máy của Apple

ngay từ ngày đầu thấy các cuộc gọi

của mình bị ngắt quãng thường

xuyên khi họ đi đi về về trên xa lộ

liên bang 280, con đường nối San

Francisco và San Jose. Ở những

vùng mà tín hiệu nhắn tin và gọi

điện AT&T rất rời rạc thì khả năng

https://thuviensach.vn

kết nối Internet còn đáng buồn hơn

rất nhiều.

Apple và AT&T bán được 1,5 triệu

chiếc trong quý đầu tiên iPhone

được tung ra thị trường, nhưng đáng

lẽ họ đã có thể bán được nhiều hơn

rất nhiều. Bên cạnh những “thảm

họa” mạng và sự thiếu vắng của

nhiều ứng dụng hơn giống như các

ứng dụng do Apple và Google cung

cấp, iPhone tỏ ra là một mặt hàng

khó bán hơn nhiều người hình

dung. Mọi người đã mong đợi một

thứ gì đó có hỗ trợ các trò chơi

video, các sách tham khảo, những

máy tính lạ mắt, các chương trình xử

lý văn bản và bảng tính tài chính

https://thuviensach.vn

ngay khi đập hộp. Chiếc điện thoại

mà họ có chưa thể làm được những điều như thế. Jean-Louis Gassée, kẻ

thù cũ ở Apple của Steve, người đã

chuyển sang lĩnh vực đầu tư mạo

hiểm, thẳng thừng nhận xét:

“iPhone què quặt ngay từ khi nó

mới xuất hiện”.

Lần này Steve chuyển hướng còn

nhanh hơn cả khi đội của anh thuyết

phục anh tập trung vào iTunes thay

vì theo đuổi iMovie thêm nữa. Anh

đã không làm điều đó một cách

duyên dáng – “Ồ, quỷ tha ma bắt, cứ

thế đi và để tôi yên”, là những gì

Eddy Cue nhớ về mệnh lệnh của anh

– nhưng anh làm rất nhanh. Mùa

https://thuviensach.vn

thu năm 2007, Doerr nhận một cuộc

điện thoại. “Hoàn toàn bất ngờ, Steve nói: ‘Tôi nghĩ chúng ta nên

nói chuyện. Hãy xuống Cupertino và

nói cho tôi về ý tưởng gây quỹ của

anh đi.’ Thế là tôi tới làm việc, và

chúng tôi vội vàng tập hợp các dữ

liệu lại với nhau, đề xuất một thứ mà

chúng tôi gọi là iFund. Tôi nói với

anh ấy rằng chúng tôi sẽ cam kết 50

triệu đô la cho quỹ này. Scott

Forstall, khi đó phụ trách về hệ điều

hành của iPhone ở Apple, cũng có

mặt trong buổi gặp. Anh ấy nói,

‘Thôi nào, John, 50 triệu đô la?

Chắc chắn là anh có thể huy động

được 100.’ Thế là chúng tôi đẩy hẳn

lên 100 triệu.”

https://thuviensach.vn

Tháng 11, chỉ bốn tháng sau khi cho xuất xưởng chiếc iPhone đầu

tiên, Apple tiết lộ rằng họ sẽ cho ra

đời một bộ phát triển phần mềm cho

tất cả những ai muốn phát triển các

ứng dụng. “Đó là khi chúng tôi biết

rằng Steve cuối cùng đã nhìn thấy

ánh sáng”, Gassée nói. “Đột nhiên,

đó là tất cả những gì mọi người bàn

tán ở Thung lũng và cộng đồng đầu

tư mạo hiểm. Hàng trăm người đăng

ký và cuộc đua bắt đầu. Rồi họ thông

báo về App Store. Và sau đó thì họ

tung ra iPhone 3G [phiên bản thứ

hai, xuất xưởng tháng 7 năm 2008,

có bộ thu phát sóng không dây tốt

hơn và bộ vi xử lý nhanh hơn]. Chỉ

https://thuviensach.vn

sau đó, iPhone mới thực sự hoàn thiện, mới có tất cả những nền tảng

căn bản, tất cả các bộ phận cần thiết.

Nó cần phải lớn lên, cứng cáp hơn,

và nó đã trưởng thành như cách một

đứa trẻ trưởng thành.”

TRONG TÁM NĂM kể từ sự kiện

MacWorld tháng 1 năm 2007, Apple

đã bán hơn nửa tỉ chiếc iPhone. Nó

là sản phẩm điện tử tiêu dùng thành

công nhất, sinh lời nhiều nhất từ

trước tới nay, trên gần như mọi

thước đo – đơn vị bán ra, số lợi

nhuận sinh ra, số lượng nhà mạng

https://thuviensach.vn

toàn cầu bán nó, số lượng ứng dụng

viết cho nó. Hãy thử nghĩ xem, đã có ai bán một nửa tỉ sản phẩm giá hàng

trăm đô la một chiếc không? Chắc

chắn là có rồi, Procter & Gamble

bán hàng tỉ tuýp thuốc đánh răng,

Gillette bán hàng tỉ lưỡi dao cạo râu.

Nhưng những sản phẩm đó không đi

kèm với các hợp đồng dịch vụ hai

năm có thể dễ dàng kéo giá sản

phẩm lên tới gần 1.000 đô la trong

cả quãng đời của nó.

Khi iPhone mới xuất hiện mùa

hè năm 2007, trên thị trường đã có

nhiều thiết bị tự nhận mình là điện

thoại thông minh. Palm bán chiếc

Treo được vài năm, và một công ty

https://thuviensach.vn

của Canada, Research In Motion, đã

thành công với sản phẩm

BlackBerry. Tất cả những mẫu điện

thoại này đều có bàn phím rất nhỏ

và màn hình hơi vuông. Chúng có

đủ tính năng kiểm tra thư, xem lịch,

tìm thông tin liên hệ trong danh bạ.

Và tình hình kinh doanh của họ về

cơ bản là tiêu tùng, mặc dù

BlackBerry còn trụ thêm nhiều năm

nữa. iPhone đã vĩnh viễn thay đổi

hạng mục này. Google hiểu điều này,

và trong vòng 18 tháng đã phát triển

Android, một loại hàng giả kém chất

lượng miễn phí của phần mềm hệ

điều hành của iPhone, được trang bị

cho các loại điện thoại do các hãng

như Samsung, LG, HTC và sau này

https://thuviensach.vn

là một nhà sản xuất điện thoại Trung Quốc mới lên tên là Xiaomi

sản xuất. Một cuộc đua mới đã khởi

động và Apple dẫn đầu. Những chiếc

điện thoại di động Android cuối

cùng cũng bán ra số lượng nhiều

hơn iPhone, nhưng chưa phải là sự

kiện Macintosh thứ hai. Ít nhất là

chưa.

Marc Andreessen, nhà đồng sáng

lập của Netscape, một nhà đầu tư

mạo hiểm cực kỳ thành công ở

Thung lũng Silicon, gọi buổi giới

thiệu iPhone là một sự kiện có ảnh

hưởng lâu dài, sự kiện đã “đảo cực”

những điều đưa Silicon đi lên. Ngày

https://thuviensach.vn

xửa ngày xưa, các tổ chức giàu có

như quân đội và các tập đoàn thúc đẩy sự thay đổi công nghệ. Họ là

những người duy nhất có khả năng

mua các loại máy móc với các bộ

phận tân tiến nhất. Không ai khác.

Giờ đây, chính những khách hàng

như bạn và tôi là người dẫn đường.

“Lợi thế quy mô là cực kỳ lớn, vì

chúng được bán với lượng lớn như

vậy,” Andreessen với cái đầu cạo

trông như một quả đạn pháo, nói

như súng liên thanh, tuôn ra từng

tràng không ngừng những phân tích

về tương lai. “Chúng ta đang nói về

hàng tỉ những sản phẩm này. Kết

quả là, chuỗi cung ứng điện thoại

thông minh sẽ trở thành chuỗi cung

https://thuviensach.vn

ứng cho toàn bộ ngành công nghiệp máy tính. Vì thế, các cấu phần sử

dụng cho iPhone [như kính cường

lực của Corning, và nhất là các bộ vi

xử lý cho điện thoại di động dựa trên

thiết kế của ARM Holdings, một

hãng của Anh] sẽ chiếm lĩnh công

nghệ máy tính. Đến cuối thập kỷ,

ngay cả các máy chủ cũng sẽ có nền

tảng ARM, bởi lợi thế quy mô sẽ lớn

đến nỗi không gì có thể cạnh tranh

được.”

Nói cách khác, Steve vừa đảo

ngược cả ngành công nghiệp máy

tính. iPhone đánh dấu sự nổi lên của

một dạng công nghệ máy tính mới

https://thuviensach.vn

gần gũi hơn thứ vẫn được gọi là máy

tính cá nhân. “Lý thuyết của tôi về

sự thay đổi hoàn toàn của Apple là

những điều họ vừa đạt tới chưa được

đánh giá đúng mức”, Andreessen

nói. “Mac, iPhone và iPad đều là các

siêu máy tính Unix được đóng gói

theo một tiêu chuẩn kỹ thuật phù

hợp với người dùng. Về cơ bản, đó là

những gì họ đã làm. Đó là phần mà

chẳng ai bàn tới, bởi tất cả đều quá

ám ảnh về thiết kế.” Anh nghiêng

người về phía trước để nhấn mạnh ý

kiến của mình. “Chiếc iPhone nằm

trong túi anh đó tương đương với

chiếc siêu máy tính Cray XMP cách

đây 20 năm, từng có giá 10 triệu đô

la. Nó có cùng phần mềm hệ điều

https://thuviensach.vn

hành, cùng tốc độ xử lý, cùng kho dữ

liệu, nén lại thành một thiết bị có

giá 600 đô la. Đó chính là sự đột phá

mà Steve đã đạt được. Bản chất thật

sự của những chiếc điện thoại này

nằm ở đó!”

https://thuviensach.vn

Chương 16

ÐIỂM MÙ, OÁN GIẬN VÀ

NHỮNG CÚ HÍCH

Vài tuần sau khi chiếc iPhone thứ

hai ra mắt, tôi nhận được một

cuộc điện thoại từ John

Nowland, kỹ sư trưởng của hãng thu

âm Neil Young đang ở trại chăn

nuôi của anh, gần La Honda,

California. Chuyên viên báo chí của

Neil và John đã cùng tôi bàn thảo

trong khoảng một năm về khả năng

https://thuviensach.vn

thực hiện một hồ sơ trên Fortune về

những cuộc tạt ngang công nghệ của các ca sĩ nhạc rock sang thu âm kỹ

thuật số với chất lượng âm thanh

nổi và các nhiên liệu sinh học cho xe

hơi. Giống như tôi, Neil có vấn đề về

nghe, nên trong buổi gặp đầu tiên,

anh và tôi dành đôi chút thời gian

để so sánh những ghi chép về tình

cảnh của người thích âm nhạc nhưng

phải sống với những vấn đề về tai.

Nowland nói với tôi rằng Neil

muốn gửi cho Steve một bộ các

phiên bản đĩa nhựa mới tinh, đã

được làm lại của mọi album mà anh

từng thu âm. Ẩn ý của hành động

này là một lời cầu hòa kiểu cách, và

https://thuviensach.vn

như một lời nhắc nhở về chất lượng

âm thanh vô song của loại nhạc được ghi bằng kỹ thuật tương tự (analog)

kiểu cũ. Với ít nhiều biện minh, Neil

cho rằng chất lượng rõ ràng thấp

hơn hẳn của âm thanh ghi bằng kỹ

thuật số, được biết tới qua các đĩa

CD, sẽ càng tệ hơn khi chuyển đổi

sang các file âm thanh số nén. Nửa

thập kỷ trước, không lâu trước khi

iPod làm mưa làm gió trên thị

trường, Neil đã công khai phàn nàn

về việc định dạng số mà Apple sử

dụng cho âm nhạc bán trên Gian

hàng Âm nhạc iTunes đã nén các

file nhạc nhiều tới nỗi cho ra lò một

thứ âm nhạc “què quặt” đến không

thể chịu nổi, theo đúng lời anh.

https://thuviensach.vn

Steve có thể tương đối dễ bị kích động khi có ai đó có tiếng tăm chỉ

trích tính thẩm mỹ trong các sản

phẩm của mình. Anh cảm thấy bị

xúc phạm khi Neil, như Steve nói:

“nhảy xổ vào công luận như thế mà

không nói chuyện với chúng tôi

trước về những băn khoăn liên quan

đến kỹ thuật.” Từ đó trở đi, anh dứt

khoát từ chối mọi cố gắng giảng hòa

của Neil.

Tuy thế, tôi biết rằng Steve đôi

khi vẫn thích nghe các bản thu trên

đĩa nhựa, vì thế tôi đồng ý gọi để

xem liệu anh có muốn nhận mấy cái

đĩa nhựa LP hay không. Steve trả lời

https://thuviensach.vn

điện thoại ở hồi chuông thứ hai, và

tôi giải thích vì sao mình lại gọi điện. Chúng tôi nói về những lời chỉ

trích của Neil từ khoảng một năm

trước, và tôi nghĩ điều này có thể

xoa dịu cơn tức giận của anh.

Cơ hội thật mong manh. “Quỷ

tha ma bắt cái tên Neil Young ấy”,

anh gắt, “và mặc kệ mấy bản thu âm

của hắn. Anh đi mà giữ lấy.” Cuộc

nói chuyện chấm hết.

Phải, Steve Jobs đã trưởng thành

và thay đổi rất nhiều. Nếu quá trình

phát triển cá nhân là một tiến trình

dài tăng cường các điểm mạnh và

học cách tiết chế các điểm yếu thì có

thể nói, Steve đã thàhttps://thuviensach.vn

nh công rực rỡ

với vế đầu, nhưng không phải lúc nào cũng làm tốt vế sau. Anh có

những điểm mù, thói quen cư xử gay

gắt, và xu hướng đầu hàng sự bốc

đồng về cảm xúc theo anh cả cuộc

đời. Đây là những tính cách thường

được dùng để minh họa cho nhận

định Steve là một “gã khốn nạn” hay

“đồ đểu” hoặc đơn giản là “lưỡng

cực” – một tính từ kỳ cục thường

được dùng để truyền tải nghĩa anh

ấy nửa khốn nạn/ nửa thiên tài từ

lúc sinh ra tới khi chết đi. Đây

không phải là những mô tả hữu ích,

thú vị hay có thể làm sáng rõ vấn đề.

Điều giúp làm sáng tỏ hơn là nhìn

vào những thất bại cụ thể của Steve

https://thuviensach.vn

trong việc tôi luyện một số điểm yếu những tính cách khó gần của anh, và

cân nhắc đến cách thức cũng như lý

do một số những tính cách này thi

thoảng vẫn trỗi dậy ngay cả trong

những năm thành công rực rỡ nhất

của anh trên cương vị một nhà lãnh

đạo.

SUỐT THẬP KỶ cuối đời mình, vấn

đề về tính cách của Steve nổi lên đều

đặn. Với tất cả những thành công rực

rỡ ở Apple kể từ lúc chuyển giao thế

kỷ, xem ra có điều gì đó bất hợp lý

bởi sự dai dẳng cứng đầu của một số

https://thuviensach.vn

hành vi có vấn đề thỉnh thoảng lại lộ

ra. Chúng không cộng hưởng với hình ảnh của Apple như một công ty

tập trung hoàn toàn vào tính sáng

tạo, tiềm năng và những điều tốt đẹp

đến với nhân loại khi những con

người giàu trí tưởng tượng sử dụng

các công cụ công nghệ thiên tài để

mở rộng tiềm năng của họ.

Danh tiếng tuyệt vời, đầy tính

sáng tạo của Apple không chỉ là cái

mã trang trí bên ngoài, mặc dù công

ty có chủ động nhân rộng hình ảnh

đó qua các chiến dịch quảng cáo vô

cùng thông minh của Lee Clow, các

thiết kế tinh giản của Jony Ive và

những bài giới thiệu sản phẩm tâm

https://thuviensach.vn

huyết của Steve – ở đó, các thiết bị

chơi nhạc và điện thoại di động được gắn với những từ như kỳ diệu và phi

thường. Điều đó cũng xứng đáng và

Apple phải khó khăn mới giành

được, nhất là sau khi iPhone trở

thành thiết bị điện tử tiêu dùng phổ

biến nhất từng xuất hiện. Apple giờ

đây đã lớn hơn và có ảnh hưởng

nhiều hơn hẳn so với Sony. Nhưng

những hành động của chính Steve

đôi khi lại có thể làm giảm giá trị của

hình ảnh đó. Làm sao cái vẻ ngoài

bóng lộn, sạch sẽ và mộc mạc đó lại

sánh đôi được với, chẳng hạn,

khoảnh khắc hồi năm 2008 khi

Steve gọi Joe Nocera, phóng viên

của tờ New York Times, người trước

https://thuviensach.vn

đây đã tạo hồ sơ tiểu sử của anh cho tạp chí Esquire là “một gã ti tiện hèn

hạ, nói gì cũng sai”? Làm sao một

công ty với ánh hào quang

marketing hoàn hảo lại có thể sản

xuất các thiết bị của mình trong các

nhà máy Foxconn, nơi công nhân

làm việc như trâu ngựa và điều kiện

làm việc tồi tan hơn một tá công

nhân ở dây chuyền lắp ráp đã tự sát?

Thế còn những thỏa thuận khuyến

khích các nhà xuất bản sách ồ ạt

chuyển sang mô hình đại diện mà

Apple ưa chuộng, nơi các nhà xuất

bản định (và tăng) giá sách điện tử

trong một nỗ lực tập thể để gây áp

lực buộc Amazon tăng giá thì sao?

https://thuviensach.vn

Điều gì sẽ biện minh cho thỏa thuận ngầm với các công ty điện lực khác ở

Thung lũng Silicone về việc không

tuyển các kỹ sư tài năng của nhau?

Công ty và vị CEO “tốt bụng và đáng

yêu” đến mức nào khi để cho các vị

cựu lãnh đạo hàng đầu chịu trận khi

Ủy ban Chứng khoán Mỹ phản đối

cách công ty phân chia quyền chọn

cổ phiếu trị giá hàng trăm triệu đô

la?

Một số sự việc lùm xùm vượt quá

giới hạn đạo đức mà người ta bàn

tán ở trên là bị nói quá lên, hoặc

không toàn diện. Và chính Steve đã

làm cho nhiều tình huống trở nên tệ

https://thuviensach.vn

hơn bởi những hành vi có thể xếp từ

thô lỗ, đến vô tâm, tới ngạo mạn.

Ngay cả với những người biết đủ rõ

về Steve để hiểu được sự thoải mái

đáng kể trong nhân cách của anh

như tôi, thì cũng vẫn nhận ra thiên

hướng hành vi phản xã hội của anh

diễn ra liên tục và là một đề tài gây

tranh cãi. Chưa một ai mà tôi từng

nói chuyện cùng lại có ý tưởng nhất

quán về việc chịu đựng hành vi trẻ

con của Steve, ngay cả Laurene.

Nhưng mọi người có thể hiểu những

phần tách biệt nhau trong nhân

cách của Steve đủ để hiểu sâu hơn là

chỉ đơn thuần mô tả anh là tốt toàn

diện, xấu toàn diện hay lưỡng cực.

https://thuviensach.vn

Vì thế, khi Steve văng ra những

lời lẽ cộc cằn về Neil Young, tôi chỉ

cười lớn. Tôi không ngạc nhiên. Anh

ấy có thể ôm mối hận trong nhiều

thập kỷ. Ngay cả sau khi Steve đã có

được những gì mình muốn từ

Disney, với anh, Eisner vẫn là một

cái tên báng bổ. “Tội lỗi” của Gassée

khi nói với Sculley rằng Jobs định

lật ghế CEO của anh ta xảy ra tận từ

năm 1985; một phần tư thế kỉ sau,

Steve vẫn gầm gừ mỗi khi cái tên

tiếng Pháp đó vang lên.

Sự phẫn uất của anh thậm chí

còn có thể lan tới cả những công ty

mà Steve tin là đã làm gì đó có lỗi

với Apple. Ví dụ, ác cảm nghiệt ngã

https://thuviensach.vn

của anh với Adobe một phần là do

người sáng lập John Warnock đã quyết định hỗ trợ Windows với phần

mềm của công ty mình đúng khi

Apple đang suy sụp. Quyết định đó

hoàn toàn hợp lý vào thời điểm ấy,

khi Mac nắm giữ dưới 5% thị trường

máy tính cá nhân. Nhưng Steve thì

coi đó là một sự phản bội.

Vì thế, khi Steve trở lại đỉnh cao

của thế giới, anh trừng phạt Adobe

bằng cách từ chối để iPhone hỗ trợ

một chương trình gọi là Flash. Flash

là phần mềm hàng đầu để xem trực

tuyến video và các nội dung tương

tác hoặc động khác. Adobe đã rất

thành công với Flash, chương trình

https://thuviensach.vn

mà các nhà phát triển rất dễ sử dụng.

Nhưng nó lại có những lỗ hổng an ninh và có thể sập bất thình lình.

Adobe đã không sốt sắng với việc

khắc phục những vấn đề này như

mức Steve mong muốn. iPhone là

một nền tảng công nghệ máy tính

nối mạng hoàn toàn mới, và điều

cuối cùng anh muốn là để cho nó dễ

bị tấn công hay vướng phải các vấn

đề an ninh, nhất là khi nó còn trong

trứng nước. Vì thế, anh gạt chương

trình đó ra khỏi iPhone, và cuối

cùng ra khỏi cả iPad. Flash là một

phần mềm phổ biến tới mức Apple

đã ngập trong những lời phàn nàn.

Nhưng Steve rất cương quyết, và

năm 2010, anh đưa ra một tuyên bố

https://thuviensach.vn

dài với sáu lý do vì sao anh không hỗ trợ Flash. Lập luận của anh thì

vững chắc, nhưng ngôn từ thì ít

nhiều phảng phất hương vị trả thù.

Sức mạnh của Apple lớn đến nỗi

Adobe đã phải trả giá cho hành vi

được cho là phản bội của mình.

Flash vẫn tồn tại, nhưng Adobe bắt

đầu tập trung nhiều năng lượng và

nguồn lực đầu tư vào các công nghệ

phương tiện truyền thông khác.

Mối căm phẫn lớn nhất của Steve

trong những năm cuối cùng hướng

về phía Google. Có nhiều lý do

khiến Steve cảm thấy bị phản bội ở

mức độ cá nhân khi Google giới

https://thuviensach.vn

thiệu Android, hệ điều hành di động

mô phỏng nhiều tính năng của

chính iOS của Apple, trong năm

2008. Điều thực sự làm anh tức giận

là Eric Schmidt, CEO và Chủ tịch của

Google, từng là thành viên Hội đồng

quản trị và một người bạn của anh

trong nhiều năm. Giờ công ty của

anh này lại đưa ra một đối thủ cạnh

tranh tài năng, trực tiếp với sản

phẩm mà Apple đã nghiên cứu miệt

mài trong những năm Schmidt còn

ở trong Hội đồng quản trị.

Thậm chí, điều khiến Steve khó

chấp nhận hơn là, Google đã quyết

định giao Android miễn phí cho các

nhà sản xuất thiết bị cầm tay, do đó,

https://thuviensach.vn

đảm bảo rằng các điện thoại của

Samsung, HTC, LG và các hãng

khác có thể cắt xén bớt thị trường

mà Apple tạo ra với những thiết bị rẻ

hơn của họ. Steve bực tức ra mặt.

Google đã giật ngay một trang từ

chương đầu tiên trong cuốn cẩm

nang của Microsoft về việc thống trị

thế giới. Steve đã tin rằng, rõ ràng ý

định của Google khi đưa ra một hệ

điều hành miễn phí là để truyền bá

rộng rãi một tiêu chuẩn trong khắp

các điện thoại và thiết bị di động,

dẫn tới một màn tái hiện không hơn

không kém những gì Gates đã làm

với Macintosh của Apple hai thập kỷ

trước với việc tung ra Windows.

https://thuviensach.vn

Quyết tâm không để lịch sử lặp

lại, Steve đã không bằng lòng với việc chỉ dựa vào các sản phẩm tuyệt

vời mà thôi. Năm 2011, chỉ vài

tháng trước khi anh mất, Apple đã

tung ra một loạt các vụ kiện tụng đòi

bồi thường từ Samsung, nhà sản

xuất hàng đầu của các điện thoại và

máy tính bảng nền tảng Android và

thậm chí còn đề nghị một sắc lệnh

cấm nhà sản xuất Hàn Quốc này bán

sản phẩm của mình trên đất Mỹ.

Steve không trực tiếp kiện Google,

bởi vì công ty này nhận được rất ít

lợi ích tài chính trực tiếp từ Android,

một sản phẩm miễn phí. Nhưng anh

có thể theo đuổi các nhà sản xuất

thiết bị. (Apple cũng kiện HTC và

https://thuviensach.vn

Motorola Mobility, một nhà sản xuất thiết bị cầm tay mà Google

mua lại vào năm 2012.) Anh buộc

tội các công ty này sao chép trắng

trợn nhiều tính năng giao diện

người dùng chủ chốt của iOS của

Apple, phát động một loạt những vụ

kiện tụng mà đến năm 2014 vẫn

chưa giải quyết xong. Apple giành

được thắng lợi lớn ở các tòa án Mỹ,

nhưng công ty vẫn không thực sự

thu được đồng nào từ Samsung.

Trong lúc đó, năm 2014, các bên đều

đồng ý từ bỏ tất cả các vụ kiện liên

quan đến Android bên ngoài nước

Mỹ. Dường như họ đều thừa nhận

rằng việc kiện tụng này đã trở thành

https://thuviensach.vn

gánh nặng cho tất cả các bên liên quan. Để nguôi ngoai cơn tức giận

của Steve với Google công ty đã bỏ

ra ít nhất 60 triệu đô la phí luật sư.

Steve, với ý định cốt lõi là lợi thế

cạnh tranh cực lớn, đã tạo ra một nỗ

lực pháp lý khổng lồ mà về lâu dài,

chắc chắc sẽ chẳng là gì ngoài một

sự lãng phí.

MỌI CHUYỆN VỀ công việc với

Steve đều mang tính cá nhân. Qua

nhiều năm, anh đã học được cách

tin vào niềm đam mê, và niềm tin

đó đã dẫn dắt anh tới những bước

https://thuviensach.vn

chuyển đầy trực cảm thúc đẩy cả nền

công nghiệp tiến lên. Nhưng niềm đam mê cũng có mặt trái của nó.

Chẳng hạn như việc danh tính cá

nhân xuất phát quá nhiều từ công

việc nghĩa là Steve, người rất dễ nổi

xung lên, nhạy cảm đến đáng ngạc

nhiên với sự chỉ trích. Giống như

hầu hết những nhân vật nổi tiếng

khác, Steve về cơ bản đã quen dần

với những nhận xét đố kị của người

khác. Nhưng anh cũng cảm thấy

mình xứng đáng thi thoảng được

khen ngợi vì những đóng góp của

mình cho cuộc sống hiện đại. Hơn

một lần, sau vài câu chuyện gay gắt

tôi viết trên tạp chí Fortune chỉ trích

https://thuviensach.vn

cá nhân anh, anh viết thư điện tử và

gọi cho tôi để nói: “Anh làm tôi đau lòng đấy.” Tôi có chuẩn bị đôi chút

tinh thần là anh sẽ bối rối, sau mấy

câu chuyện đó. Nhưng tổn thương cá

nhân ư? Tuy nhiên, không phải lúc

nào anh cũng coi những sự chỉ trích

là nhắm vào mình. Khi tôi viết một

bài báo gợi ý một cách mỉa mai rằng

phiên bản chiếc vô tuyến đầu tiên

của Apple chắc sẽ là cái chặn cửa rất

tốt và băn khoăn liệu nó có thể được

dùng như một dạng khay đựng sushi

hiện đại hay không, ngay khi đọc bài

báo, Steve viết thư cho tôi để nói:

“Tôi không thể không đồng ý với bất

cứ điều gì trong bài này.” Anh là

CEO duy nhất – có thể là ngoại trừ

https://thuviensach.vn

Gil Amelio – phản ứng cá nhân đến mức như vậy với tin bài của tôi.

Steve mang bản tính lỗ mãng đến

đau lòng của mình vào các mối quan

hệ trong công việc. Điều đó giúp anh

khơi dậy một kiểu trung thành độc

đáo vốn là chất keo gắn kết những

đội cực giỏi vận hành Apple cùng với

anh. Nhưng tính cách này cũng

mang đến một thách thức khi anh

phải có những thay đổi trong đội,

như anh đã thực hiện vài lần trong

mười năm cuối đời mình. Steve

không cho phép bất cứ một sự lười

biếng, trao quyền hay tham vọng

quá mức nào từ các thành viên

https://thuviensach.vn

trong đội nòng cốt của mình. Anh

thường xuyên mang người này ra đọ

với người kia để xem ý tưởng hay trí

tuệ của ai vượt trội hơn. Ai cũng phải

ở trạng thái tốt nhất, cống hiến liên

tục và hoàn toàn tận tâm, nếu không

họ sẽ thấy mình bị Steve khéo léo

gạt ra. Những mối quan hệ của anh

với Avie Tevanian, Jon Rubinstein,

Fred Anderson và Tony Fadell

chứng tỏ Steve có thể rút lại vị thế

người trong cuộc đặc biệt, vốn là do

anh công nhận, nhanh như thế nào.

Anderson là người đầu tiên rời

nhóm lãnh đạo cấp cao. Anh nhiều

hơn Steve mười tuổi và đáng tuổi

cha chú của một số người mới. Anh

https://thuviensach.vn

đã làm rất tốt trên cương vị CFO và

được cả công ty công nhận là người đã giữ Apple sống đủ lâu để đưa

Steve trở lại. Anh đã hoạt động như

một trong những thành viên độc lập

nhất trong nhóm lãnh đạo, vì Steve

không phải chuyên gia trong lĩnh

vực tài chính. Việc văn phòng của

anh chỉ ở cách văn phòng Steve vài

cánh cửa có ý nghĩa biểu tượng. Nếu

CEO muốn một khoản ngân sách,

anh ta chỉ cần tới và yêu cầu Fred

giúp tìm số tiền đó. “Steve và tôi

chân thành tôn trọng lẫn nhau với

tư cách là cộng sự trong công việc.

Mối quan hệ đó rất chân thành”,

Anderson nhớ lại. “Vì thế nếu anh ấy

muốn có thêm 5 hay 10 triệu đô la

https://thuviensach.vn

cho một dự án hay chương trình marketing, anh ấy không phải cứ thế

mà làm. Anh ấy sẽ đi qua hành lang

để gặp tôi và dùng khả năng thuyết

phục của anh ấy. ‘Coi nào, Fred, anh

không tìm được khoản này à?’ Anh

biết không? Đó là cách chúng tôi

làm việc.”

Fred đã ở lại lâu hơn dự định,

mặc dù có hơi mệt mỏi. Thực tế là,

anh nghĩ mình đã sẵn sàng chuyển

việc hoặc nghỉ hưu ngay từ năm

2001. Năm đó, công ty máy tính

Dell tuyển dụng anh. Steve phản ứng

bằng cách thuyết phục Hội đồng

quản trị đưa ra một khoản thưởng

https://thuviensach.vn

đặc biệt cho Fred là quyền chọn một

triệu cổ phiếu, chỉ để anh biết anh được coi trọng đến mức nào. Steve

cũng yêu cầu các phần thưởng

quyền chọn có cùng quy mô cho

Avie, Ruby và Tim Cook và một

lượng nhỏ hơn cho các thành viên

khác trong nhóm lãnh đạo. Đó là

một hành động sau này sẽ quay lại

ám Steve – và Anderson – nhưng

lúc đó thì nó thật đáng hoan nghênh

và có tác động khích lệ. Anderson ở

lại thêm ba năm nữa, mặc dù Steve

không để anh tham gia ban giám

đốc của bất cứ công ty nào khác.

“Steve thích kiểm soát bạn. Anh ấy

thích bạn ở dưới phạm vi ảnh hưởng

của mình”, Anderson nói. Rốt cuộc,

https://thuviensach.vn

Steve để Fred tham gia Hội đồng quản trị của 3Com và eBay, và khi

cuối cùng Fred cũng nghỉ hưu, Steve

đề nghị anh tham gia Hội đồng quản

trị của chính Apple.

Khi Fred thông báo nghỉ hưu vào

tháng 6 năm 2004, Ed Woolard, cựu

Chủ tịch của Apple, đã gửi cho anh

tấm thiệp cảm ơn vì, cùng với nhiều

việc khác, đã là “Trưởng ban Kiểm

soát Cơn thịnh nộ của Steve.” Trong

cuộc họp Top 100 của ban quản lý

Apple cuối cùng mà Fred tham gia

với tư cách nhân viên, Steve đã sụp

xuống và khóc suốt đoạn phim anh

chiếu vinh danh Fred. Trong những

https://thuviensach.vn

lời nhận xét của buổi tiệc chia tay tại

quán Cafe Mac của công ty, Steve đã thể hiện tình cảm nồng ấm mà mọi

người dành cho Fred. Anderson vẫn

giữ hai vật lưu niệm về hưu của

mình ở văn phòng của công ty đầu

tư mạo hiểm Elevation Partners:

một tấm thẻ Steve tặng, gọi anh là

“CFO tuyệt nhất thế giới” và một bức

chân dung biếm họa có chữ ký của

tất cả những đồng nghiệp thân thiết

nhất của anh, bao gồm cả Steve.

Jon Rubinstein và Avie Tevanian

là thành viên tiếp theo của đội “Giải

cứu Apple” ra đi. Ruby và Avie từng

là một cặp bài trùng hoàn hảo, quản

lý các lĩnh vực phần cứng và phần

https://thuviensach.vn

mềm của các thiết bị toàn vẹn của

Apple. Ruby nói: “Có một sự thay đổi trong AND của nhóm ở Apple

không khác gì ở Steve, và đến hôm

nay bạn vẫn có thể thấy điều đó.” Họ

đã tham gia mọi quyết định then

chốt ở Apple từ năm 1997. Và trước

khi ra đi, họ giúp thực hiện thành

công một bước chuyển mà họ nói

với Steve và Tim Cook trong nhiều

năm – thay đổi các bộ vi xử lý được

trang bị cho mọi máy tính cá nhân

của Apple, từ vi mạch PowerPC sang

vi mạch do Intel chế tạo.

Khách hàng chính của vi mạch

PowerPC là IBM và Apple. Đây là cơ

sở khách hàng tạo nên vị trí liền sau

https://thuviensach.vn

thị trường khổng lồ của Intel với các

máy tính cá nhân Windows và các máy chủ – hàng triệu đơn vị một

năm đối với PowerPC so với hàng

trăm và hàng trăm triệu đối với

Intel. Motorola không thể sánh với

năng lực sản xuất của Intel. Intel tái

đầu tư rất nhiều lợi nhuận từ việc

bán tất cả số bộ vi xử lý ấy vào việc

xây dựng các cơ sở sản xuất tiên tiến

nhất, mỗi cơ sở như thế tốn trên một

tỉ đô la. Vấn đề quan trọng nhất là

chuyển đổi sang Intel tạo điều kiện

cho một mức giá vô cùng hấp dẫn và

các lợi thế về hiệu quả hoạt động,

nhất là sau khi Steve lại thương

lượng được một thỏa thuận ngon

lành khác, lần này là với CEO của

https://thuviensach.vn

Intel, Paul Otellini.

Toàn bộ nhóm lãnh đạo ở Apple

đều dự đoán rằng sự chuyển đổi đó

sẽ khó khăn. Trước hết là, sự thay

đổi sẽ làm một số khách hàng tức

điên, bởi vì những khách hàng

muốn phần mềm mới nhất và tốt

nhất rốt cuộc sẽ buộc phải thay thế

những chiếc iMac, PowerMac,

MacBooks và PowerBook cũ của

mình. Thứ hai, Avie và đội của mình

phải đảm bảo không có lỗi kỹ thuật

nào với phần mềm, sao cho những

người mua chiếc Mac được trang bị

đồ của Intel sẽ có thể sử dụng phần

mềm trên hệ điều hành có sẵn OS X

https://thuviensach.vn

mà họ đã mua cho các máy cũ của

mình. Bất chấp tất cả những điều đó, bước chuyển êm ái hơn nhiều. Vì

nhiều năm trước, đội của Avie đã

từng cho hệ điều hành NeXT chạy

trên hệ thống nền tảng Intel, nên họ

rất quen thuộc với những điểm

mạnh và đặc tính của các bộ vi xử lý

Intel. Những thiết bị Apple đầu tiên

được chuyển đổi vào tháng 2 năm

2006. Phần còn lại được chuyển đổi

xong trước mùa hè năm đó. Hoạt

động diễn ra không mắc một lỗi kỹ

thuật đáng kể nào.

Đây là sự tuyệt hảo về công nghệ

mà Avie và Ruby đã giúp đảm bảo

trong suốt quãng thời gian họ ở

https://thuviensach.vn

Apple. Tuy vậy, cả hai đều không

nhìn thấy trước mắt một con đường sự nghiệp thú vị ở đó, nhất là khi giờ

đây iPod và các thiết bị di động khác

đã trở thành động cơ tăng trưởng

của Apple. Về cơ bản, Steve coi Avie

và Ruby là những gã máy tính “cổ

xưa”. Tony Fadell và Scott Forstall

là những thành viên ban đầu của thế

hệ tiền-PC, và có vẻ như có đã được

dự trù trở thành những lãnh đạo chủ

chốt cho phần cứng và phần mềm

của iPhone. Bánh xe cho Avie và

Ruby đã chuyển, cũng giống như với

Fred.

“Steve giữ người ta trong một cái

hộp”, Avie nói. Tevanian đã nói với

https://thuviensach.vn

sếp mình vài lần rằng anh ngứa ngáy

muốn làm điều gì đó mới mẻ, và năm 2003, Steve đã chuyển anh vào

vai trò “Giám đốc công nghệ phần

mềm”. Không có gì phải thắc mắc,

đó rõ ràng là một sự thăng tiến,

nhưng hóa ra, đó lại là một công việc

không có mấy chức năng. Tevanian

thấy mình không có nhiều trách

nhiệm cụ thể. Anh cảm thấy mình

rơi ra ngoài rìa và nhận thấy rằng

vai trò mới của mình sẽ không có tác

dụng gì. “Là một nhân viên giả tạo

làm việc cho Steve thì chẳng có tác

dụng gì, bởi anh ấy vốn luôn biết hết

mọi câu trả lời. Anh ấy không thích

khi tôi có mặt trong một cuộc họp,

anh ấy đang xem xét một sản phẩm

https://thuviensach.vn

và tôi đưa ra ý kiến. Đơn giản là anh ấy không thích. Và càng ngày anh ấy

càng không thích tôi là một nhân sự

cấp cao như thế mà không có trách

nhiệm hàng ngày phải đưa ra cái gì

đó”, anh kể.

Tim Cook, giờ là CEO của Apple,

nói rằng, anh sợ rằng Tevanian sẽ ra

đi và vào năm 2004, anh đã giục

Steve tìm ra một thử thách khác để

giữ chàng kỹ sư phần mềm tài năng

lại Apple. “Steve nhìn tôi”, Cook nhớ

lại, “và nói: ‘Tôi đồng ý là cậu ta rất

thông minh. Nhưng cậu ta đã quyết

định là không muốn làm việc. Trong

đời mình tôi chưa bao giờ thấy anh

https://thuviensach.vn

có thể thuyết phục ai đó làm việc

chăm chỉ khi họ không muốn.’” Một lần khác, không lâu sau khi Steve

biết được rằng Tevanian bắt đầu chơi

golf, Steve nói mỉa với Cook rằng có

điều gì đó thực sự không hợp lý.

“Golf ấy à?!”, Steve gầm lên đầy hoài

nghi. “Ai lại có thời gian chơi golf

chứ?”

Trong lúc đó, Rubinstein nhận

thấy rằng anh cũng ngày càng nhận

được ít sự chú ý hơn sau khi Steve

trở về từ cuộc phẫu thuật năm 2004.

“Thời gian đầu ở Apple rất dễ chịu

bởi tất cả chúng tôi đều chung lưng

đấu cật. Ý tôi là, đó thực sự là một

đội, chúng tôi là cộng sự của nhau”,

https://thuviensach.vn

anh nói. “Nhưng khi Apple bắt đầu

thành công, Steve chuyển mình lên một nấc mới và bắt đầu tách khỏi

chúng tôi. Mọi thứ bắt đầu xoay

quanh anh ấy hơn là xoay quanh cả

đội. Theo thời gian tình hình thay

đổi, ở đó anh sẽ làm việc với Steve ít

hơn, mà làm việc cho Steve nhiều

hơn.”

Ruby thấy mình có tư chất của

một CEO và ghen tị với vai trò ngày

càng lớn của Cook. Anh cũng bắt đầu

va chạm với Ive, người từng là cấp

dưới trực tiếp của anh nhưng bây giờ

lại là cấp dưới trực tiếp của Steve. Và

anh thấy không thể chịu nổi Tony

Fadell, kỹ sư đứng đầu dự án iPod.

https://thuviensach.vn

Ruby và Fadell không ưa nhau

nhiều năm trời, lâu sau khi họ đều đã rời khỏi Apple, họ tuyên bố mình

có công đối với thành công của iPod

và cả hai đều hạ thấp đóng góp của

người kia. (Một số người vui tính

thích gọi Fadell là “Tony

Baloney(22). ”)

Cuối cùng, mọi chuyện trở nên

quá sức. Ruby kể rằng, một hôm,

anh tới văn phòng của Steve và nói

rằng anh mệt mỏi rồi, anh đã sẵn

sàng nghỉ việc và xây dựng ngôi nhà

mơ ước của mình ở Mexico. Anh rời

đi vào ngày 14 tháng 3 năm 2006 –

chỉ vài tuần trước khi Avie ra đi. “Đó

là một trải nghiệm rất tuyệt vời”,

https://thuviensach.vn

Ruby nói. “Tôi sẽ không đánh đổi nó

lấy bất cứ điều gì. Nó tuyệt vời ở

nhiều khía cạnh. Ý tôi là, nó thay đổi

cuộc đời tôi theo nhiều cách và tôi

học được rất nhiều từ Steve. Steve có

thể là một gã ngớ ngẩn thực sự,

chẳng còn gì nghi ngờ về chuyện đó,

nhưng khi nghĩ về anh ấy, tôi thấy

ấm áp. Thực sự là vậy.”

Steve đã coi mình là bạn của cả

hai người. Nhưng mức độ gắn bó cá

nhân đó khiến cho sự ra đi của họ

càng mang tính cá nhân hơn. Tất cả

các vị lãnh đạo đều phải đối mặt với

vấn đề này, nhưng nó đặc biệt khó

với Steve. Mặc dù đã thay đổi qua

nhiều năm, anh vẫn không có được

https://thuviensach.vn

cách nói chuyện nhẹ nhàng tự nhiên

khi cần thảo luận về những lựa chọn trong sự nghiệp của các đồng nghiệp

thân cận nhất. Vì thế mọi chuyện kết

thúc tồi tệ với cả Avie và Ruby.

Quan hệ của Steve với Avie, người đã

tổ chức bữa tiệc chia tay đời độc

thân cho anh năm 1991, cứ thế đuối

dần. Và quan hệ của anh với Ruby

thì kết thúc với một cú choáng váng.

Ruby xây dựng ngôi nhà mơ ước

của mình sau khi ra đi, nhưng anh

vẫn còn nhiều tham vọng. Cuối năm

2007, anh được công ty Palm

Computing tuyển dụng, công ty này

vẫn là đối thủ đáng kể trên thị

trường thiết bị cầm tay. Ruby gửi

https://thuviensach.vn

cho Steve một bức thư điện tử để

thông báo trước rằng anh đang

hướng tới Palm. Theo lời Ruby thì

khoảng bốn giây sau, Steve gọi lại

cho anh và bắt đầu nói những điều

làm anh sửng sốt. “Anh ấy không

thể hiểu nổi”, Rubinstein nhớ lại.

“Anh ấy bảo: ‘Anh có rất nhiều tiền,

vì sao lại định làm việc cho Palm?’.

Phản ứng của tôi là ‘Steve, anh nói

cái gì vậy? Ý tôi là, anh có nhiều tiền

hơn tôi gấp nhiều lần và anh lại hỏi

tôi như thế? Anh đùa à?’”

Đối với Steve, động thái của Ruby

không khác gì sự phản bội. Bằng

cách nhận một công việc khác, ở

một công ty rất có thể sẽ là đối thủ

https://thuviensach.vn

của Apple, Ruby đã “trượt bài kiểm

tra lòng trung thành”, dẫn lời Susan Barnes.

Ruby đã cố gắng nói lý với Steve,

thậm chí gợi ý rằng Apple và Palm

“không nhất thiết phải cạnh tranh”.

Điều đó là không thực tế, tất nhiên

rồi, nhất là với cuộc đối đầu giữa các

thiết bị cầm tay của Palm và iPhone.

Trên thực tế, đó rất có thể chỉ là một

niềm ao ước. Cuối cùng, điều đó

cũng không thực sự quan trọng.

Palm lụn bại nhanh chóng, không

thể cạnh tranh nổi với iPhone cả với

tư cách cá nhân lẫn khi là một bộ

phận của Hewlett-Packard, tập đoàn

này đã mua lại Palm nhưng đóng

https://thuviensach.vn

cửa công ty không lâu sau đó. Ruby

và Steve không bao giờ nói chuyện với nhau nữa.

Steve có cố gắng giữ Ruby và

Avie ở lại. Nhưng sự thật rằng những

vị trí mới mà anh thăng cấp cho họ

hóa ra lại rỗng tuếch là một dấu hiệu

cho thấy sự mâu thuẫn mà anh cảm

thấy về việc giữ họ lại. Xét về bản

chất, Steve không thay đổi nhiều.

Anh đặt nhu cầu của công ty lên trên

bất cứ mối quan hệ công việc nào.

Anh trở nên thậm chí còn thực dụng

hơn với vấn đề này trong những

năm về sau. Theo những khía cạnh

quan trọng, đánh giá của anh về đội

– đo lường bằng những tiêu chuẩn

https://thuviensach.vn

cao như anh tự áp dụng cho mình –

rất tỉnh táo và sáng suốt. Mất đi nhân viên, đồng nghiệp và bạn bè là

điều khó khăn xét ở mức độ cá nhân

với Steve cũng như với mọi người.

Nhưng Steve vẫn luôn tin rằng khi

tới thời điểm thay đổi nhân sự, một

công ty nên tiếp tục tiến hành

nhanh nhất có thể. Nó sẽ nhận ra

rằng tình hình đương nhiên thay đổi

và rằng nó có thể vẫn ổn khi không

còn những người hùng cũ.

Sai lầm của Steve trong những

lần chuyển đổi này sau này mới

thấy. Việc anh rũ bỏ Ruby, người

anh đã làm việc cùng trong 16 năm,

là điển hình. Khi những người khác

https://thuviensach.vn

không còn phù hợp với mức độ nỗ

lực và mãnh liệt của anh nữa, khi họ

trở nên không còn quan trọng đối

với các kế hoạch của Apple, hoặc khi

họ rời công ty, Steve sẽ hết quan

tâm. Steve quan tâm tới sức mua

tiềm năng của khách hàng hơn là

quan tâm đến việc hỗ trợ những cựu

binh đã rời đi và những đóng góp

của họ cũng mất dần đi tầm quan

trọng với anh. Avie và Ruby đáng ra

không nên mong đợi điều gì khác

hơn. Steve đã đối xử với người đồng

sáng lập Apple, Woz, như thế và

những người khác trong cả quá trình

cũng đã bị rũ bỏ theo cách tương tự.

Anh đặt ưu tiên một cách lạnh lùng

và khi Avie và Ruby tụt nhanh

https://thuviensach.vn

xuống thấp hơn những người có thể

đem lại điều mà anh tin là Apple

cần, anh bỏ họ lại sau lưng.

HAI THÁNG SAU khi Avie và Ruby

nghỉ việc, Apple đưa ra một cáo thị

tưởng chừng như vô thưởng vô phạt,

trong đó công ty thông báo ngắn gọn

rằng Nancy Heinen, tổng cố vấn của

công ty – và là một trong hai người

phụ nữ duy nhất trong nhóm lãnh

đạo của Steve – đã âm thầm từ chức.

Tính đến lúc đó, khi “về hưu” cô mới

chỉ 28 tuổi, nhưng tin này hầu như

không gây ồn ào gì. Tuy nhiên, một

https://thuviensach.vn

tháng sau, câu chuyện đâm ra ly kỳ

khi một thông cáo khác của Apple ghi nhận rằng công ty đã bắt đầu

một cuộc “điều tra nội bộ”, theo chỉ

thị của Ủy ban Chứng khoán Mỹ

(SEC), về sự bất thường rành rành

trong các phần thưởng quyền chọn

cổ phiếu do ban lãnh đạo cấp cao

thực hiện giữa khoảng thời gian từ

năm 1997 đến năm 2001. Gần một

năm sau, 24 tháng 4 năm 2007,

Heinen sẽ chính thức bị SEC buộc

tội có liên quan đến việc quản lý

không đúng quy tắc việc “đẩy lùi

ngày” của hai khoản thưởng cố phiếu

năm 2001: một là 7,5 triệu quyền

chọn cho Jobs, và một – là khoản

mà đích thân Jobs đề xuất sau khi

https://thuviensach.vn

Fred Anderson được Dell mời làm việc – là khoản 4,8 triệu quyền chọn

cho các thành viên khác của nhóm

lãnh đạo. Bằng cách đẩy lùi ngày của

các quyền chọn, Heinen đã giúp

Steve và nhóm của mình có được

mức giá thực hiện tốt hơn. Bản thân

việc đó không phạm pháp – tuy

nhiên, điều đi quá giới hạn là những

ghi chép hạch toán cho các quyền

chọn đã được sửa chữa, được cho là

theo sự chỉ đạo của Heinen, theo

cách khiến báo cáo thu nhập của

Apple trông đẹp hơn một chút so với

thực tế thời điểm đó. Cuối cùng,

Heinen dàn xếp với SEC mà không

thừa nhận việc làm sai trái, sau khi

https://thuviensach.vn

trả 200.000 đô la tiền phạt và trả lại 1,575 triệu đô la tiền thu được từ các

quyền chọn mà cô nhận được từ

những khoản thưởng đáng ngờ.

Anderson là Giám đốc tài chính

vào thời điểm diễn ra sự kiện đẩy lùi

ngày kể trên và SEC đưa ra một thư

điện tử, trong đó anh chấp thuận

qua loa gợi ý của Heinen về một

ngày thực hiện cụ thể để ghi lùi ngày

các quyền chọn. Cả anh cũng bị SEC

cuốn vào, vì cố tình không chú ý cẩn

thận tới các khoản thưởng, và dàn

xếp những lời cáo buộc sau khi trả

3,65 triệu đô la tiền thu được từ

phương pháp giống như của Heinen.

https://thuviensach.vn

Đủ các loại yếu tố phạm lỗi làm cho câu chuyện ghi lùi ngày trở nên

phức tạp. Cố vấn bên ngoài của

Apple, Wilson Sonsini Goodrich có

trụ sở tại Palo Alto, đã khuyên

Heinen rằng ghi lùi ngày là hành

động có lẽ là hợp pháp; hãng này

cũng đưa ra lời khuyên gần tương tự

cho một số công ty phần mềm khác,

các công ty này sau đó cũng bị SEC

theo đuổi, trong đó có cả Pixar.

Steve đã Ủy quyền hoạt động ghi lùi

ngày, dù có giả định là nó hợp pháp.

Và anh cũng không hề tự biện hộ

trong lời khai với SEC. Giải thích

khoản thưởng 7,5 triệu quyền chọn

của mình, Steve tỏ ra tự thương xót:

https://thuviensach.vn

“Chuyện đó không liên quan nhiều đến vấn đề tiền bạc,” anh nói. “Ai

cũng thích được bạn bè đồng nghiệp

ghi nhận.” Anh giải thích rằng, anh

đã hy vọng là Hội đồng quản trị sẽ

chủ động đứng ra đề nghị những

quyền chọn mới, nhất là với thành

công của anh và việc khoản thưởng

trước đã chìm nghỉm.“Như thế thì

có lẽ tôi đã cảm thấy dễ chịu hơn”,

anh nói với các điều tra viên.

Nói về vấn đề thiếu nhạy cảm.

Ngay cả khi chấp nhận sự thật là

Steve cảm thấy không khỏe vào

ngày lấy lời khai và rằng anh không

bao giờ tưởng tượng được rằng lời

https://thuviensach.vn

khai của anh sẽ được công khai, thì

lời lẽ của anh chính xác, nếu không chủ định, phản ánh sự nhẫn tâm rõ

ràng đối với tình cảnh khốn khó của

Anderson và Heinen. Anderson đã

rút khỏi Hội đồng quản trị của Apple

sáu tháng trước khi SEC đi đến

quyết định điều tra và mọi chuyện

trở nên sáng tỏ rằng cuộc điều tra

nội bộ của công ty sẽ đặt trách

nhiệm của rắc rối này dưới chân anh,

và chân Heinen. Trong khi đó, bản

thân Steve thì không bị SEC chạm

tới. “Tôi bị tổn thương”, Anderson

kể lại, “bởi tôi đã cố gắng sống như

một Hướng đạo sinh. Những điều

quan trọng nhất với tôi là những bộ

giá trị của mình và cách tôi hành xử,

https://thuviensach.vn

anh biết không? Và tất cả những người biết tôi, dù là ở Apple hay bất

kỳ đâu khác, đều cũng sẽ nói với

anh rằng tôi có những tiêu chuẩn

đạo đức đặc biệt cao và tôi sẽ không

bao giờ, không bao giờ cố ý làm việc

gì sai trái. Ý tôi là, kể cả với con

người. Tôi luôn luôn đối xử với mọi

người bằng sự tôn trọng và bảo vệ

nhiều người khỏi khí chất của

Steve.”

Anderson xứng đáng được đối xử

tốt hơn những gì anh nhận được từ

Steve và từ Apple. (Heinen không

lên tiếng công khai về sự ra đi của

mình.) Nhưng đến khi vụ lùm xùm

https://thuviensach.vn

ghi lùi ngày trở thành một vấn đề

công khai, anh không còn là CFO

nữa, điều đó khiến anh ít quan trọng

với Steve hơn trước kia. Steve có thể

là một nguồn giúp đỡ cực kỳ lớn cho

bạn bè và đồng nghiệp khi cần đến,

nhất là khi họ hoặc gia đình họ cần

được điều trị y tế. Anh cũng có thể

rất lạnh lùng tàn nhẫn với các đồng

nghiệp khi các vấn đề cá nhân của họ

cản trở những gì anh coi là sứ mệnh

của công ty, hoặc làm mọi người xao

lãng, không tập trung toàn bộ sự

chú ý vào Apple. Với một chút xíu

cảm thông nữa, và một chút xíu sự

quan tâm tới những người không

quan trọng với lý tưởng của mình,

Steve đã có thể cứu mình, và cả

https://thuviensach.vn

Apple, khỏi không ít những vụ đau đầu không cần thiết.

VỚI PHẦN THỜI gian còn lại của

anh ở Apple, Steve quản lý công ty

bằng sự pha trộn giữa những người

thời cũ và những người mới đến.

Cook và Ive đến lúc này đã ở cạnh

anh nhiều năm, Katie Cotton – phụ

trách truyền thông, cùng Phil

Schiller – trưởng bộ phận marketing

tốt bụng, cũng vậy. Sina Tamaddon

và Eddy Cue cũng dần dần trở thành

một phần của nhóm cốt lõi, và Steve

đã đề bạt để Fadell dẫn dắt lĩnh vực

https://thuviensach.vn

phần cứng của dự án iPhone, còn

Forstall, một nhân tài cũ của NeXT, phụ trách phầm mềm. Forstall và

Fadell đáng ra đã có thể trở thành

“Avie và Ruby” tiếp theo, nếu họ

không coi nhau là địch thủ ngay từ

đầu. Họ va chạm và tìm cách hạ thấp

nhau thậm chí còn hơn cả khi Fadell

đối đầu với Ive và Ruby. Steve thấy

mình phải làm trọng tài những bất

đồng bắt đầu đe dọa tới sự tương hợp

đáng ca ngợi vốn vẫn là thứ “nước

sốt” bí mật của Apple – sự hòa trộn

của phần cứng thông minh và phần

mềm thiên tài trong một thiết bị số

kỳ diệu. Trên thực tế, Fadell chất

chứa một sức mạnh bùng nổ tới mức

anh rời công ty vào năm 2009 và

https://thuviensach.vn

thành lập một công ty mới, tên là Nest Labs, sản xuất bộ ổn nhiệt và

máy phát hiện khói kết hợp với

mạng wifi. Fadell không được nhớ

tới một cách trìu mến trong phòng

họp ban giám đốc. Ngày nay, khi các

lãnh đạo cấp cao của Apple nói về

Fadell, họ nhếch mép khinh khỉnh

về người đã thiết kế ra “bộ ổn nhiệt

bé tí”. Định nghĩa bé tí cũng là

tương đối, tất nhiên rồi. Năm 2014,

Google trả 3,2 tỉ đô la để mua lại

Nest Labs của Fadell.

Trong năm cuối đời, hai cuộc cãi

vã có thể tránh được đã làm Jobs

xao lãng khỏi điều anh thực sự

https://thuviensach.vn

muốn làm: làm việc cùng nhóm của

mình về những sản phẩm mới thật tốt. Hai sự kiện kết thúc, ngay cả sau

khi Jobs mất, theo những cách

khiến Apple, và cả Steve, có vẻ ngạo

mạn, ngoan cố, coi thường pháp

luật. Bắt đầu từ giữa những năm

2000, Steve là trưởng nhóm chính

thức của một nhóm các CEO ở

Thung lũng Silicon, nhóm này thỏa

thuận không câu kéo các nhân viên

kỳ cựu của nhau. Năm 2010, Sở Tư

pháp Mỹ đệ lên một đơn kiện Apple,

cùng với Adobe, Google, Intel,

Intuit và Pixar, viện cớ là các công ty

này đã tham gia một loạt các thỏa

thuận, được ghi lại chính thức và

không chính thức, không tuyển

https://thuviensach.vn

dụng người của nhau. Kéo theo đó là một vụ kiện tập thể vào năm 2011,

được đưa lên bởi một kỹ sư ở

Lucasfilm thay mặt cho 64.000

nhân viên của các công ty này, và

những công ty khác ở Thung lũng

Silicon. (Vụ kiện này kéo thêm

Lucasfilm, công ty này cũng giống

như Pixar hiện nay thuộc sở hữu của

Disney, vào danh sách.) Bên nguyên

đơn cho rằng kế hoạch chống cạnh

tranh này làm hao hụt của người lao

động hàng tỉ đô la tính theo những

khoản lợi về lương mà đáng lẽ họ có

thể được hưởng nếu không bị giới

hạn độ linh hoạt trong công việc.

https://thuviensach.vn

Các thư điện tử được đưa ra tòa

trong quá trình điều tra cho thấy Steve rõ ràng có liên quan. Các thư

này cũng cho thấy anh thể hiện sự

hài lòng cay nghiệt khi một nhà

tuyển dụng của Google bị sa thải vì

tìm cách câu kéo một nhân viên của

Apple, sau khi Steve phàn nàn với

Eric Schmidt, khi đó là CEO của

công ty công cụ tìm kiếm khổng lồ.

Khi Jobs nghe được tin này, thư trả

lời của anh là một biểu tượng mặt

cười. Steve gần như không phải CEO

duy nhất bị bắt được các thư phù

hợp với lời buộc tội, nhưng anh là

người duy nhất thể hiện việc xem

nhẹ tác động cá nhân của mối câu

kết này. Dường như động cơ chủ yếu

https://thuviensach.vn

của các lãnh đạo cấp cao khác là họ

không muốn chọc tức Steve, người

đã trở thành ông chủ hùng mạnh

nhất trong lĩnh vực kinh doanh công

nghệ.

Tim Cook không thấy cách nghĩ

của Steve là sáng suốt – mặc dù từ

đó anh đã cố gắng dàn xếp vụ kiện

cáo bằng cách đề nghị trả 100 triệu

đô la cho các bên liên quan trong vụ

kiện tập thể. “Tôi biết Steve đang

nghĩ về chuyện gì”, anh nói. “Anh ấy

không làm gì để kìm giữ mức lương

cả. Chuyện đó không bao giờ nảy ra

trong đầu anh ấy. Anh ấy chỉ có một

mục tiêu đơn giản. Nếu chúng tôi

https://thuviensach.vn

cùng nhau làm việc về vấn đề nào đó

– như với Intel, chúng tôi quăng mọi thứ lên giữa bàn và nói, hãy đổi

Mac thành bộ xử lý Intel – thì khi

làm thế, chúng tôi không muốn họ

câu kéo mất những nhân sự mà họ

đang gặp gỡ, và họ không muốn

chúng tôi kéo mất nhân viên của họ.

Có gì là hợp lý khi anh không làm

như thế, và đó là điều tốt sao?

Không một phút nào tôi nghĩ là anh

ấy bủn xỉn đến mức ấy. Anh ấy chỉ

rất có ý thức bảo vệ nhân viên của

mình.” Đó là một tranh cãi có lý,

trong chừng mực của nó. Tất cả các

CEO đều muốn giữ chân các nhân

viên giỏi nhất của mình. Nhưng nó

bỏ qua mất sự thật đơn giản là chấp

https://thuviensach.vn

nhận một thỏa thuận như thế với các công ty khác, dù có dứt khoát

hay không, cũng là phi pháp, theo

chính phủ Mỹ và hầu hết các luật sư

chống độc quyền.

Thái độ đó cũng gây hại cho

Apple trong một vụ khác mà công ty

phải dàn xếp, trong đó, chính phủ

cho rằng Apple câu kết với các nhà

xuất bản sách để nâng giá sách điện

tử. Khi Steve chuẩn bị tung ra iPad,

anh đã đảm bảo là đọc sách trên

thiết bị này sẽ được nhìn nhận như

một tính năng hấp dẫn, tính năng

mà anh hy vọng sẽ tạo ra lợi nhuận

cho Apple trong khi cướp khách

https://thuviensach.vn

hàng từ Amazon. Anh và Eddy Cue

nhiệt tình cổ vũ các nhà xuất bản sách áp dụng mô hình đại lý mà

Apple sử dụng trên ứng dụng của

mình và các gian hàng iTunes – các

nhà xuất bản có thể định giá cho các

cuốn sách điện tử của họ, miễn là

Apple được 30% doanh thu. Hơn thế

nữa, họ sẽ không được phép bán các

tựa sách của mình với giá thấp hơn ở

bất cứ nơi nào khác. Theo kịch bản

này, giá sách đồng loạt tăng từ mức

giá thấp 9,99 đô la mà Amazon

thường tính cho các sách mới phát

hành. Các nhà xuất bản cũng sẽ

hưởng lợi nhuận ít hơn nhưng lại có

thể đặt giá cao hơn và tránh được

việc để cho Amazon hạ giá sách

https://thuviensach.vn

xuống. Ở đây cũng vậy, các thư điện tử của Steve không giúp gì cho

Apple. Các thư thương thảo hùng hổ

của anh thể hiện rằng anh hoàn toàn

nhận thức được tác động của việc

kéo tất cả các nhà xuất bản vào cùng

một cách suy nghĩ. Trong thư gửi

James Murdoch, con trai của CEO

Rupert Murdoch của News Corp

Jobs nói rằng anh tin là lựa chọn tốt

nhất của News Corp là “Nhập cuộc

cùng Apple, và xem liệu tất cả chúng

ta có thể thành công trong việc tạo

ra một thị trường sách điện tử chính

thống thực sự ở mức giá 12,99 đô la

và 14,99 đô la hay không.”

https://thuviensach.vn

Rất có thể là Steve thực sự không

muốn thấy có bất cứ trục trặc nào trong việc cố gắng xây dựng tinh

thần đoàn kết giữa các nhà xuất bản,

bởi anh đã làm điều tương tự với

lãnh đạo của các công ty thu âm khi

xây dựng Gian hàng Âm nhạc

iTunes. Hồi đó, không ai buộc tội

anh ấy câu kết cả, ngay cả khi anh

khăng khăng đặt giá ở mức 99 xu

cho một bản nhạc. Cũng có thể rất

nhiều các loại công cụ bảo vệ doanh

nghiệp – tư vấn pháp lý tốt hơn, các

nỗ lực tuân thủ tốt hơn, v.v… – đáng

ra đã có thể giữ cho Apple không

phạm pháp trong cả vụ sách điện tử

và câu kết về nhân công. Nhưng

Steve đã đóng khuôn Apple thành

https://thuviensach.vn

một công cụ để biến những điều ẩn chứa trong trí tưởng tượng của mình

thành sản phẩm thực, không phải

một tổ chức giữ gìn cẩn trọng, tránh

tác động tiêu cực của những cơn bốc

đồng của anh. Thế nên những công

cụ bảo vệ mà công ty có không đủ

mạnh để ngăn chặn các rắc rối nảy

sinh.

“Steve đã tạo ra một phương thức

quản lý thích hợp cho loại sản phẩm

mà anh ấy đang nghĩ tới”, Bill Gates

nói với tôi sau khi Steve mất. “Anh

biết đấy, nếu định làm cả phần cứng

và phần mềm với nhau, anh sẽ phải

thực hiện một vài thiết kế siêu, siêu

https://thuviensach.vn

đẹp, và anh sẽ phải làm việc đó từ

đầu đến cuối, ở đó, quan hệ đối tác không phải là vấn đề then chốt, ở đó,

anh hoàn toàn kiểm soát trải

nghiệm đó. Anh ấy đã quản lý một tổ

chức tuyệt vời, phù hợp với mục đích

đó”. Chúng tôi nói chuyện về lý do

vì sao có quá nhiều sách hứa hẹn

tiết lộ cách kinh doanh “theo phong

cách Apple”, hay “theo phong cách

Steve Jobs.” Bill mô tả vì sao Steve

lại là một ví dụ điển hình độc đáo về

quản lý, với hình mẫu có khả năng

ứng dụng hạn chế. “Có thể anh nên

gọi cuốn sách của anh là Đừng thử

điều này ở nhà”, anh nói, nửa đùa

nửa thật. “Quá nhiều người muốn

trở nên giống như Steve, có được

https://thuviensach.vn

phần khó ưa. Điều họ thiếu là phần thiên tài.” Anh cho rằng, một mặt

trái đối với cách Steve Jobs điều

hành một công ty là “Đây không

phải là một tổ chức có sự kiểm tra và

kiểm soát.”

CẢ ĐỜI MÌNH, Steve đã cố gắng

kiểm soát câu chuyện về Apple bằng

cách là người duy nhất của công ty

kể chuyện về nó ra công chúng. Có

một cái giá phải trả cho lựa chọn này

không thực sự bộc lộ rõ cho tới năm

cuối đời của Steve, khi tiếng xấu của

anh và thành công của Apple lôi kéo

https://thuviensach.vn

nhiều sự chú ý tới Cupertino chưa

từng thấy. Apple trở thành cột thu lôi thu hút mọi thứ, từ những chỉ

trích cho những vấn đề còn tồn tại

của nền công nghiệp công nghệ cho

tới những tranh cãi về quản trị

doanh nghiệp có ảnh hưởng tới cả

các công ty khác. Và người phát

ngôn của nó lại là một người đang

ốm thập tử nhất sinh đang nôn nóng

đến tuyệt vọng khi xử lý những việc

thực sự quan trọng, chứ không phải

những luồng ì xèo gây mất tập trung

này.

Kể từ khi bị ốm năm 2004, Steve

luôn giữ trong đầu những điều anh

thực hiện khi còn sống. Một số

https://thuviensach.vn

mang tính cá nhân, như lễ tốt

nghiệp của bọn trẻ. Một số là việc công ty, như mong muốn sống đủ

lâu để giới thiệu chiếc máy tính

bảng iPad. Đối phó với những chiêu

trò ồn ào của giới truyền thông bùng

lên năm 2010 khi một ghi chép về

công nghệ ghi nhận được một

nguyên mẫu của chiếc iPhone 4 mà

một kỹ sư trẻ của Apple để quên ở

một quầy bar không hề nằm trong

danh sách những việc phải làm của

Steve. Cả việc bay trở về từ kỳ nghỉ ở

Hawaii để kiểm soát vụ việc ồn ào

dần dần được biết tới với cái tên

“Antennagate” (23), hậu quả của việc người ta phát hiện ra khi cầm

iPhone 4 ở những góc nh

https://thuviensach.vn

ất định, tín

hiệu sóng điện thoại sẽ thường xuyên bị mất hơn các dòng iPhone

cũ(24). Và anh chỉ truyền sự nhạy cảm sang cho các vấn đề quản trị

công ty. Tất cả những sự cố này, và

hơn thế nữa, bồi thêm vào nhiệm vụ

vốn đã cực kỳ nặng nề mà anh phải

đối mặt trong việc quản lý một công

ty đang vươn ra quốc tế với gần

50.000 nhân viên trong suốt những

năm mà anh đang thực sự sắp chết.

Một phần trong nội dung mô tả

công việc của CEO là xử lý những

vấn đề đau đầu như thế này, và

Steve không hẳn là giỏi chuyện này

ngay cả khi anh đang khỏe mạnh.

https://thuviensach.vn

Anh vẫn luôn là người thiếu kiên

nhẫn. Nhưng bệnh ung thư đã vắt kiệt sức anh và mang tới sự đau đớn

mệt mỏi mà trước đây anh chưa

từng nếm trải. Không có gì đáng

ngạc nhiên. Steve làm rối tung

những chuyện mà đáng ra anh có

thể xử lý dễ dàng ở những hoàn cảnh

khác, khỏe khoắn hơn.

Ví dụ, một người biết điều có thể

không đồng ý với đề tài liệu Steve có

trách nhiệm ủy thác việc tiết lộ căn

bệnh ung thư của mình sớm hơn và

sau đó là liên tục đưa ra công chúng

đầy đủ thông tin về tiến trình của nó

hay không. Steve cảm thấy và có lẽ

là ước ao một cách ngây thơ, rằng

https://thuviensach.vn

đây là vấn đề cá nhân, và vì thế anh

vòng vo né tránh sự thật về tình trạng bệnh của mình hết lần này tới

lần khác. Nhưng gọi Nocera là “đồ

tởm lợm” khi phóng viên tạp chí

Times gọi để làm rõ vấn đề chẳng

giúp gì cho danh tiếng của Apple hay

CEO của nó. Tương tự, những bình

luận công khai của Steve về phản

ứng của Apple với cuộc tranh cãi

bùng nổ khi một loạt những vụ tự tử

xảy ra tại các cơ sở ở Trung Quốc của

Foxconn, nhà máy lắp ráp chính của

iPhones, thay vì hỗ trợ lại càng làm

cho Apple bị tổn thương hơn, trong

một tình huống mà thành tích của

nó thực ra khá tốt so với một doanh

nghiệp toàn cầu lớn.https://thuviensach.vn

Khi Apple gây dựng chuỗi cung

ứng phân phối ngày càng nhiều

iPhone, iPod, iTouch, Nano và các

sản phẩm tương tự, năm nào công ty

cũng thanh tra điều kiện lao động ở

các nhà máy của các nhà cung cấp và

thậm chí là cả các nhà thầu phụ của

các nhà cung cấp. Nhưng vấn đề lại

lọt qua hoạt động thanh tra này.

Điều đó không có gì là bất thường;

không đáng ngạc nhiên, điều kiện

làm việc của các nhà máy sản xuất ở

Châu Á vẫn luôn đáng lo ngại từ

hàng nhiều thập kỷ nay. Điều đó

chắc chắn không thay đổi. Trong

một hệ thống được thiết lập đơn

thuần nhằm đảm bảo chi phí thấp

https://thuviensach.vn

nhất cho các nhà sản xuất Mỹ và Châu Âu, các công nhân chắc chắn

không được trả lương hay đối xử

thực sự tốt. Khi Apple biết về các vụ

tự sát, thực ra công ty đã phản ứng

rất nhanh, tập hợp một nhóm đặc

biệt để điều tra các nhà máy của

Foxconn và tiến hành những hoạt

động khác mà một số nhà quan sát

đánh giá là biết nhìn xa trông rộng.

Một lần nữa, những người hay lý

luận có thể không đồng tình về chất

lượng phản ứng của Apple. Nhưng

điều mà tất cả mọi người đều có thể

đồng ý là Steve không hề giúp ích

cho các vấn đề này với một số những

phản ứng công khai của anh với

https://thuviensach.vn

khủng hoảng, bao gồm một khoảnh khắc trong một hội thảo công nghệ

khi anh phát biểu: “Ồ, chúng tôi đều

đã vượt qua chuyện này rồi.” Anh

nói nghe có vẻ lém lỉnh, theo cách

mà bất kỳ CEO của công ty nào cũng

sử dụng khi cố gắng khỏa lấp một sự

thật phiền toái.

Steve đã tiến được rất xa trong

việc tiết chế một số những hành vi

đã khiến cho gã trai trẻ ở Khu vườn

của Thánh A-la thành ra bốc đồng,

khó tính. Một số nhược điểm của

anh vẫn đeo bám dai dẳng. Những

nhược điểm khác đã được thuần

phục. Và ngay lúc các áp lực công

https://thuviensach.vn

việc đáng ra đã thụ hưởng nhiều

nhất từ sự tiến bộ của anh, thì căn bệnh ung thư lại chất thêm sự phức

tạp vào nhiệm vụ của anh.

Các câu chuyện về anh hùng

thường không có những chương như

thế này. Trong một bộ phim Pixar

điển hình, hay trong các bộ phim

hoạt hình của Disney – những bộ

phim đang ngày một tốt hơn khi

những ngày cuối đời của Steve tới

gần, cảm xúc thực sự không hề bị

chai cứng, mọi sự hòa giải đều ổn

thỏa. Nhưng cuộc đời của Steve

không phải là một bộ phim. Nó đầy

cảm hứng, đầy bối rối và đầy tính

nhân văn cho tới tận cuối cùng.

https://thuviensach.vn

Chương 17

“CỨ NÓI VỚI HỌ RẰNG TÔI

LÀ MỘT GÃ KHỐN”

Ðầu tháng 12 năm 2008, tôi nhận

được một cuộc gọi của Steve khi

tôi đang ở trụ sở văn phòng tại

Foster City, California. Anh có vài

chuyện quan trọng cần nói với tôi.

Trong mấy tháng trời, tôi đã tìm

cách sắp xếp một cuộc phỏng vấn

chung với Steve, Andy Grove, Bill

https://thuviensach.vn

Gates và Michael Dell. Mục đích của

cuộc đàm đạo này là để loan tin về

cuốn sách tôi đang ấp ủ. Tôi đã có

một tiêu đề mà tôi nghĩ là đầy sinh

khí – Những thần hộ mệnh sáng lập

(Founders Keepers) – và một kế

hoạch nhằm mô tả cách một nhóm

nhỏ doanh nhân nghiện công nghệ

trở thành những người chi phối cả

ngành; cách những nhà phát minh

chẳng biết đến ai ngoài bản thân

mình biến thành những người tự

gây dựng đế chế; làm thế nào những

người đầu bù tóc rồi suốt ngày mơ

mộng lại giữ vững được vị thế của

mình khi các công ty họ tạo ra tăng

trưởng nhanh chóng về quy mô, và

khi sự giàu có cũng như ảnh hưởng

https://thuviensach.vn

tầm thế giới của họ vượt xa cả những giấc mơ.

Tôi dự định bắt đầu thực hiện

cuốn sách vào năm 2005. Nhưng

trong khi chu du trên một hành

trình đáng lý ra là một kỳ nghỉ dài

tới Nicaragua, tôi bị ốm nặng. Viêm

nội mạc tim xuất hiện trong van tim

nhân tạo đã được cấy ghép trong

động mạch chủ của tôi tám năm

trước, và từ đó lan ra khắp cơ thể tôi.

Trong cột sống, tình trạng viêm

nhiễm phát triển thành viêm màng

não, và từ đó xâm nhập vào niêm

mạc não của tôi. Các loại viêm

nhiễm khác cũng thâm nhập vào

https://thuviensach.vn

một lá phổi, đường ruột, và những

nơi khác khắp thân thể. Các bác sĩ

tại một bệnh viện ở Managua đã cứu

mạng tôi, nhưng chỉ bằng cách gây

mê và tàn phá tôi với cả lô thuốc

kháng sinh. Đống thuốc này dù trấn

áp được sự viêm nhiễm, lại khiến tôi

mất đi 65% thính giác, với một bên

tai điếc hoàn toàn. Công ty chủ quản

của tôi, Time Inc., chuyển tôi về

bệnh viện Stanford ở Palo Alto bằng

máy bay, tại đây tôi phải nằm ba

tuần ở phòng chăm sóc tích cực. Các

bác sĩ ở đó không hiểu nổi chính xác

nguyên nhân nào khiến tôi bệnh

nặng đến vậy.

Trong khoảng thời gian này,

https://thuviensach.vn

Steve đến bệnh viện thăm tôi một

đôi lần. Tôi bị thuốc an thần, thuốc giảm đau và ảo giác mê sảng của

chính mình làm quẫn trí đến nỗi

trong một lần anh ghé thăm, tôi đã

bày tỏ sự hối tiếc chân thành vì

không thể chơi saxophone trong

một chương trình tưởng nhớ Beatles

mà anh lên kế hoạch tổ chức ở Las

Vegas cùng Ringo Starr và Paul

McCartney. Chẳng hiểu sao, tôi lại

nghĩ rằng anh sẽ xách cây guitar lên

để chơi phần của John Lennon, và

anh đề nghị tôi tham gia ban nhạc

bè. Tôi phân trần với Steve rằng vì

mất thính lực nên tôi không thể làm

việc đó được. Dường như, Steve và

vợ tôi, Lorna, đã cười rất sảng khoái.

https://thuviensach.vn

Cô ấy kể lại cho tôi như vậy khi tôi đã tỉnh táo. Cô ấy cũng nói rằng

trước khi rời đi, Steve nói: “Tôi đã

bảo họ chuyển anh sang chế độ điều

trị VIP. Cứ gọi tôi nếu anh cần bất cứ

điều gì.”

Chúng tôi giữ liên lạc nhưng

không thường xuyên qua thư điện tử

trong vài năm sau đó, khi tôi dần

phục hồi ở Santa Fe, New Mexico.

Tôi xoay xở viết một bài báo cho

trang bìa cuối của Fortune bằng cách

chuyển chuỗi bốn cuộc phỏng vấn

với John Lasseter của Pixar thành

bài tự thuật của anh ấy. Steve không

dành thời gian để chụp hình hay

https://thuviensach.vn

thậm chí trả lời một cuộc phỏng vấn

ngắn cho bài báo mặc dù anh rất thân với Lasseter. Hóa ra anh đã

quyết định không làm việc với tôi.

Có lẽ hành vi hơi điên khùng của tôi

khi anh đến thăm đã thuyết phục

anh rằng tôi không còn có thể kể

những câu chuyện của Apple (hay

Pixar) tinh tế như trước đây nữa,

hoặc có khi vì điều gì khác. Tôi

không bao giờ thực sự biết được lý

do.

Mặc dù không hứng thú cộng tác

với tôi trong khía cạnh báo chí

nhưng Steve dường như thực sự tò

mò về ý tưởng cuốn sách. Anh cùng

tôi thảo luận về dự án vài lần, và vào

https://thuviensach.vn

mùa xuân năm 2008, tôi nói với

anh tôi muốn sắp xếp một cuộc thảo luận bàn tròn với khoảng tám nhà

sáng lập, lấy đó làm tâm điểm cho

bài viết của tôi. “Như thế quá nhiều

người,” anh khịt mũi. “Mọi người

đều sẽ muốn xuất hiện trước ống

kính, và sẽ không ai nói chuyện một

cách trung thực hay chính xác.”

Thay vào đó, anh đề xuất, “Hãy đặt

tâm điểm cuốn sách của anh vào sự

xuất hiện của PC. Có bốn chúng tôi,

hẳn rồi. Tôi, Bill, Andy [Grove], và

Michael [Dell]. Hãy để chúng tôi tập

hợp lại và chúng tôi sẽ có một cuộc

thảo luận thú vị. Nó sẽ có trọng tâm

hơn. Mỗi chúng tôi đều biết rõ

những điểm yếu và điểm mạnh của

https://thuviensach.vn

nhau. Nó sẽ làm nên một câu

chuyện thú vị hơn và tất cả chúng

tôi sẽ phải trung thực hơn.”

Anh thậm chí còn đề nghị giúp

tôi tranh luận với ba người kia, mặc

dù tôi đã nói với anh rằng, tôi không

nghĩ điều đó là cần thiết. Chỉ cần nói

với họ rằng Steve muốn làm việc đó

cũng đủ để khiến họ sẵn sàng tin vào

ý tưởng. Thông báo về sự tham gia

của Steve giống như vẫy cây đũa

phép. Tôi nhận được phản hồi ngay

tức thì của ba người kia mặc dù lịch

trình của họ rất khít khao. Sau vài

lần dền dứ, chúng tôi sắp xếp một

cuộc hẹn bốn người tại văn phòng

https://thuviensach.vn

quỹ gia đình của Andy Grove ở trung

tâm Los Altos, California vào thứ

Năm, ngày 18 tháng 12. Cả bốn

người hứa sẽ ăn bữa trưa và dành

toàn bộ buổi chiều cùng nhau. Terri

Murphy, người quản lý lâu năm của

Andy, chuẩn bị bữa ăn sau khi tôi

tham vấn Lanita Burkhead, trợ lý

hành chính của Steve, nên làm món

gì cho ông chủ nổi tiếng khó tính của

cô – sushi, một món salad, và trà

thảo mộc.

Nhưng vào đầu giờ chiều ngày 11

tháng 12, Steve gọi điện thoại cho

tôi từ nhà: “Chào Brent, Steve đây.”

Không chờ tôi đáp lại, anh lập tức

thông báo, “Tôi thực sự ghét phải

https://thuviensach.vn

nói điều này nhưng tôi không tham

gia cuộc gặp thứ Năm tới được rồi.”

Tôi không thể tin nổi vào tai

mình. “Steve, chúng ta đã lên kế

hoạch cho việc này trong sáu tháng.

Những người khác đã phải sắp xếp

lại cả lịch làm việc của mình để có

thể góp mặt. Lanita nói mọi thứ đều

đã được sẵn sàng cho tuần sau.

Chúng tôi không thể làm được nếu

anh vắng mặt.”

“Chắc chắn anh làm được,” anh

nói.

Tôi không nói gì, chỉ chờ anh giải

thích.

https://thuviensach.vn

“Tôi phải nói với anh, Brent, sức khỏe của tôi đang tụt dốc. Tôi không

thể tăng cân. Anh biết đấy. Tôi ăn

chay, vậy mà bây giờ tôi đã bắt đầu

phải ăn sữa sô cô la, pho mai, rồi đủ

thứ. Nhưng tôi cứ ngày càng hao

mòn đi. Anh sẽ không muốn trông

thấy tôi như thế này đâu. Những

người khác cũng vậy. Laurene nói

tôi không thể chờ đợi thêm nữa. Tôi

phải đối mặt với chuyện này. Và cô

ấy đúng.”

Tôi hỏi anh về ca phẫu thuật

trước đó, và tại sao anh lại khẳng

định mạnh mẽ rằng anh đã được

chữa khỏi như thế. Tuyến tụy của

https://thuviensach.vn

anh vẫn có vấn đề? Hay là vấn đề

nào khác? Anh giải thích với tôi rằng một kiểu rối loạn nội tiết khiến

cơ thể anh khó tiêu hóa thức ăn.

“Tôi ăn gì, nó cũng trôi tuột ra

ngoài,” anh nói.

“Dù vấn đề là gì đi nữa, tôi cũng

phải bỏ hết những thứ khác và xử lý

nó ngay bây giờ. Nó phải là ưu tiên

duy nhất của tôi. Tôi nợ gia đình

mình. Tôi thậm chí chưa nói gì với

ban giám đốc hay Tim và những

người khác, nhưng tôi sẽ phải nghỉ

để điều trị một lần nữa. MacWorld

thì cận kề rồi, nên tôi phải thông

báo chuyện này trước lúc đó, bởi tôi

cũng không nghĩ mình có thể làm cả

https://thuviensach.vn

việc ấy nữa.”

Rồi giọng anh thay đổi. “Tôi luôn cho anh biết những diễn biến sức

khỏe của tôi, vì anh có thể hiểu. Nên

tôi chắc rằng anh biết anh không

được nói chuyện này với bất kỳ ai

khác. Chỉ có anh và tôi. Thế nên tôi

mới gọi. Bởi tôi muốn tự mình nói

với anh. Tôi muốn anh biết rằng tôi

thực sự muốn tham dự cuộc gặp mặt

cùng anh. Nhưng tôi không thể.”

Thừ người trên rìa chiếc đi văng

ở văn phòng tại nhà, tôi thử hình

dung xem Steve trông như thế nào.

Tôi đã không gặp anh kể từ Hội thảo

Các nhà Phát triển Toàn Cầu tại

Moscone Center ở San Francisco

https://thuviensach.vn

hồi tháng 6 năm ngoái. Khi đó trông

anh gầy nhưng vẫn đầy sức sống.

iPhones bay vèo vèo khỏi các cửa

hàng và App Store đang bán ra hàng

triệu bản ứng dụng. iMac, những

phiến mỏng vuông vức màu trắng

tinh khiết nổi bồng bềnh ngay trước

mắt bạn, giờ đây bán chạy hơn bao

giờ hết. Và MacBook Air mới – một

“siêu mẫu” trong giới máy tính xách

tay – là thiết bị mới nhất.

“Vậy tôi phải nói gì với Bill, Andy

và Michael?” tôi hỏi. “Họ sẽ muốn

biết tại sao anh lại rút lui vào phút

cuối? Tôi sẽ nói với họ rằng anh

không được khỏe nhé? Tôi sẽ không

nói gì nhiều hơn thế.”

https://thuviensach.vn

Lúc đầu Steve không trả lời, rồi sau mấy giây, với một tiếng cười

chua chát, anh nói: “Cứ bảo họ tôi là

một gã khốn. Dù sao thì chắc họ

cũng đang nghĩ thế rồi, vậy thì tội gì

không nói béng ra.”

Tôi lặng người. “Anh muốn tôi

nói thế thật à?” tôi trả lời, thầm nghĩ

không ai trong số họ sẽ tin điều đó.

Họ thừa biết Steve sẽ không chiều

theo tôi về ý tưởng bàn tròn này chỉ

để rút lui. Anh có thể là một kẻ ngỗ

ngược, nhưng khốn nạn thì không.

“Tất cả những gì tôi yêu cầu chỉ là

anh đừng nói với họ lý do thực sự.

Chưa phải bây giờ.” https://thuviensach.vn

Tôi không nói với gì hơn với

Michael, Andy hay Bill ngoài việc

Steve phải hủy buổi gặp vì một mâu

thuẫn cá nhân mới nảy sinh.

Khoảng một tháng sau, khi Apple

thông báo việc Steve nghỉ dưỡng

bệnh vì những vấn đề “phức tạp” liên

quan đến sức khỏe, tôi gặp Bill tại

văn phòng của anh ở Kirkland,

Washington. Anh nói với tôi rằng

anh muốn liên hệ với Steve nhưng

không chắc đâu là cách tốt nhất. Họ

đã không nói chuyện với nhau từ

lâu. Tôi cho anh số điện thoại nhà

và di động của Steve, cùng địa chỉ

thư điện tử và số điện thoại của trợ lý

Lanita của anh, nhưng trước đó, tôi

https://thuviensach.vn

có kể lại cho anh câu chuyện cái cớ

“gã khốn” mà Steve đã gợi ý. Như

bất cứ ai, Bill thích những câu đối

thoại thông minh, và anh đã phải

bật cười.

THEO LỜI TIM COOK, lần đầu tiên

anh và Katie Cotton, giám đốc

truyền thông của Apple, biết về sự

cần kíp phải ghép gan của Steve là

vào tháng 1 năm 2009, vài tuần sau

khi Steve nói chuyện với tôi. Nhưng

anh đã phải chứng kiến Steve héo

hắt dần đi trong suốt cả năm 2008.

Đầu năm 2009, Steve không hề đến

https://thuviensach.vn

văn phòng, và Cook hầu như ngày

nào cũng tới nhà thăm anh. Anh bắt đầu lo rằng mọi chuyện cuối cùng

cũng đang diễn tiến theo hướng

nguy hiểm chết người. “Thật kinh

khủng khi ngày nào cũng phải đến

đó và trò chuyện với anh ấy hết ngày

bởi anh sẽ phải chứng kiến sức khỏe

của anh ấy suy sụp từng ngày,” Cook

kể. Steve trông bắt đầu tàn tạ đến

mức đáng lo ngại. Anh bị chứng cổ

chướng – hiện tượng tích tụ dịch

trong khoang màng bụng khiến bụng

anh chướng lên kinh khủng – và

anh cứ nằm trên giường cả ngày, hốc

hác, mệt mỏi và khó chịu.

Anh nằm trong danh sách những

https://thuviensach.vn

người chờ ghép gan ở California.

Danh sách này không thể đảo lộn.

Trong nhiều cuộc gặp gỡ bên giường,

Steve nói với Cook rằng anh nghĩ

anh có thể có được cơ hội ghép gan

sớm hơn những người khác bởi anh

có một nhóm máu hiếm. Cook

không thấy tuyên bố đó hợp lý chút

nào, bởi dù trong danh sách đăng

ký, số người có cùng nhóm máu với

Steve sẽ ít hơn, nhưng đồng thời số

người có gan có thể cấy ghép cho

anh cũng ít hơn. Trên thực tế, cơ hội

để Steve có được người cho gan là

không sáng sủa chút nào.

Một buổi chiều, Cook rời nhà với

tâm trạng lo âu đến mức anh đã thử

https://thuviensach.vn

máu của chính mình. Anh phát hiện

ra mình cũng có nhóm máu hiếm, và giả định rằng có thể nó cùng loại

với máu của Steve. Anh bắt đầu tìm

hiểu, và biết được rằng có thể

chuyển một phần gan của một người

đang sống cho ai đó cần cấy ghép.

Có khoảng 6.000 người hiến tạng

sống mỗi năm ở Mỹ, và tỉ lệ thành

công với cả người cho và người nhận

là khá cao. Gan là một bộ phận có

khả năng tái sinh. Phần gan cấy

ghép vào người nhận sẽ phát triển

tới kích thước có thể hoạt động, và

phần gan mất đi ở người cho cũng sẽ

tái sinh.

Cook quyết định tiến hành một

https://thuviensach.vn

loạt các cuộc kiểm tra xem mình có

đủ khả năng hiến tạng sống hay không. “Tôi nghĩ anh ấy sắp chết,”

Cook giải thích. Anh đi tới một bệnh

viện cách xa Bay Area vì không

muốn bị nhận ra. Ngày trở về, anh

đến thăm Steve. Và ở đó, ngồi một

mình với Steve trên giường bệnh

trong ngôi nhà ở Palo Alto, Tim đưa

ra đề nghị hiến gan cho Steve. “Tôi

thật sự muốn anh ấy chấp nhận,”

anh nhớ lại, “Anh ấy cắt ngang gần

như trước khi tôi kịp dứt lời.

‘Không,’ anh ấy nói. ‘Tôi sẽ không

bao giờ để anh làm thế. Tôi sẽ không

bao giờ làm thế!’ “

“Những người ích kỷ,” Cook tiếp

https://thuviensach.vn

tục, “không trả lời như vậy. Ý tôi là,

cái gã này, hắn đang chết, hắn rất cận kề cái chết vì một vấn đề ở gan,

và có người khỏe mạnh đề xuất cách

giải quyết. Tôi nói, ‘Steve, tôi hoàn

toàn khỏe mạnh. Tôi đã kiểm tra rồi.

Đây là báo cáo y tế. Tôi có thể làm

điều này và tôi không phải chịu rủi

ro nào hết. Tôi sẽ ổn.’ Và anh ấy

thậm chí không chịu nghĩ về chuyện

đó. Không phải là. ‘Anh có chắc

muốn làm vậy không?’ Không phải

là, ‘Tôi sẽ nghĩ thêm.’ Không phải là,

‘Ồ, tình trạng của tôi...’ Mà là,

‘ Không, tôi sẽ không làm thế!’ Anh

ấy ngồi bật dậy trên giường mà nói.

Và việc này diễn ra khi tình hình đã

rất tồi tệ. Steve chỉ la mắng tôi bốn

https://thuviensach.vn

hay năm lần suốt mười ba năm tôi biết anh ấy, và đây là một trong

những lần đó.”

“Mọi người chẳng hiểu gì về anh

ấy,” Cook nói. “Tôi nghĩ cuốn sách

của [Walter] Isaacson đã gây hại lớn

cho anh ấy. Nó chỉ đơn thuần làm

mới một loạt những bài viết trước

đó, và tập trung vào những phần

nhỏ trong nhân cách của anh ấy. Bạn

có cảm giác [Steve là] một kẻ vĩ

cuồng tham lam, ích kỷ. Mô tả đó

không đúng. Con người mà tôi đọc

được trong cuốn sách đó là người tôi

chưa bao giờ muốn làm việc cùng

trong suốt thời gian qua. Cuộc sống

https://thuviensach.vn

quá ngắn ngủi.” Nói ra điều này,

Cook có chung cảm giác với nhiều người bạn thân của Steve – trong hết

cuộc phỏng vấn này qua cuộc phỏng

vấn khác, họ phàn nàn rằng cuốn

sách đó chẳng giải thích gì nhiều về

lý do tại sao họ lại làm việc rất lâu

dài và nỗ lực cho Steve. Những nhân

viên cũ đó cũng chia sẻ một tư tưởng

chung khác: ý tưởng rằng cùng với

Steve, họ đã làm những công việc

tuyệt vời nhất trong cuộc đời mình.

“Steve quan tâm,” Cook tiếp tục,

“Anh ấy quan tâm sâu sắc đến mọi

thứ. Vâng, anh ấy nhạy cảm với mọi

thứ, và anh ấy muốn mọi thứ thật

hoàn hảo. Đó là điều tuyệt vời ở anh

https://thuviensach.vn

ấy. Anh ấy muốn mọi người làm

những việc tuyệt nhất. Anh ấy tin rằng những nhóm nhỏ thì tốt hơn

những nhóm lớn, bởi khi đó bạn có

thể làm được nhiều hơn bạn tưởng.

Và anh ấy tin rằng chọn được đúng

người thì tốt hơn trăm lần so với

việc chọn ai đó “hơi đúng”. Tất cả

những điều đó đều rất đúng. Rất

nhiều người lầm tưởng sự nhạy cảm

đó là ngạo mạn. Anh ấy không phải

là thánh. Tôi không nói như vậy.

Không ai trong chúng ta là thánh.

Nhưng dứt khoát không đúng khi

nói anh ấy không phải một con

người vĩ đại, và điều đó không được

hiểu cho trọn vẹn.”

https://thuviensach.vn

“Steve mà tôi gặp vào đầu năm

1998 sốc nổi, liều lĩnh, bốc đồng, tất cả những điều đó. Nhưng còn một

mặt mềm dẻo của anh ấy nữa, và mặt

mềm dẻo đó lại trở thành phần lớn

hơn trong anh suốt mười ba năm

tiếp theo. Bạn có thể thấy điều đó

thể hiện qua nhiều cách. Khi nhân

viên hay người thân của họ gặp vấn

đề về sức khỏe, anh ấy sẽ làm đủ mọi

cách xoay trời chuyển đất để đảm

bảo rằng họ có được sự chăm sóc y tế

tử tế. Anh ấy làm vậy một cách chu

đáo chứ không qua loa theo kiểu ‘Cứ

gọi cho tôi và trở lại gặp tôi nếu anh

cần tôi giúp’.”

“Anh ấy có sự can đảm để thừa

https://thuviensach.vn

nhận mình sai, và thay đổi, một

phẩm chất thường thiếu mất ở nhiều người ở tầm cỡ đó, những người đã

đạt được nhiều đến vậy. Bạn sẽ

không thấy nhiều người ở tầm cỡ đó

chịu thay đổi phương hướng ngay cả

khi họ nên làm như thế. Anh ấy

không bị ràng buộc bởi bất cứ điều

gì ngoại trừ một tập hợp các giá trị

cốt lõi. Anh ấy có thể bỏ lại bất cứ

điều gì khác. Anh ấy có thể làm điều

đó nhanh hơn bất cứ ai tôi từng biết

trước đây. Đây là một thiên tài tuyệt

đối. Anh ấy luôn luôn thay đổi.

Steve có khả năng trải qua quá trình

học hỏi và tích lũy kinh nghiệm

nhanh chóng hơn bất cứ ai tôi biết, ở

nhiều lĩnh vực khác nhau.”

https://thuviensach.vn

“Steve mà tôi biết là người phá hoại đời sống xã hội của tôi, không

phải bởi anh là một kẻ khó ưa, mà vì

anh biết tầm quan trọng của gia đình

đối với cuộc đời mình, và anh cũng

muốn tôi có được điều đó,” Cook,

người công khai mình là người đồng

tính vào năm 2014, tiếp tục. (Steve

và những người khác ở công ty

đương nhiên đã biết chuyện này

nhiều năm trước.) “Một hôm anh ấy

gọi cho mẹ tôi – anh ấy thậm chí

chưa quen mẹ tôi, bà sống ở

Alabama. Anh ấy bảo đang tìm tôi,

nhưng anh ấy biết làm thế nào để

kiếm tôi mà! Và anh ấy nói với bà về

tôi. Có rất nhiều điều để bạn thấy

https://thuviensach.vn

được ở anh ấy khía cạnh rất dịu dàng, hay quan tâm, hay cảm xúc,

hay cái gì đó tùy cách bạn muốn gọi.

Anh ấy có loại gene đó. Những ai coi

cuộc sống như một mối quan hệ giao

dịch với mọi người... không làm như

vậy.”

CUỐI CÙNG STEVE CŨNG được cấy

ghép gan. Ngoài danh sách ở bệnh

viện đang điều trị anh cũng đồng

thời đăng ký cả trong một danh sách

khác hoàn toàn hợp pháp ở

Memphis, Tennessee; yêu cầu duy

nhất để được sắp xếp vào một danh

https://thuviensach.vn

sách thuộc bang khác là anh có thể

đến được bệnh viện trong vòng tám giờ sau khi được thông báo rằng

đang có một lá gan sẵn sàng – vì

Steve có một chiếc phi cơ riêng, anh

có thể làm được điều đó – và được

các bác sĩ tại bệnh viện anh đang

điều trị đánh giá là đủ sức khỏe để

phục hồi sau phẫu thuật. Anh và

Laurene bay tới Memphis để phẫu

thuật vào ngày 21 tháng 3 năm

2009. Do các biến chứng, anh phải

làm thêm một cuộc phẫu thuật thứ

hai sau đó vài ngày. Anh và Laurene

ở lại Memphis trong suốt hai tháng

khốc liệt đó, trong khoảng thời gian

ấy, tình hình nguy kịch đến mức họ

hàng và bạn bè thân thiết như Jony

https://thuviensach.vn

Ive, Mona Simpson, luật sư của Steve là George Riley, và những

người khác đã tới thăm và có lẽ là để

chào từ biệt anh. Ive thậm chí còn

mang tới một món quà đặc biệt từ

nhóm thiết kế của Apple – một bản

sao thu nhỏ tỉ mỉ bằng nhôm của

chiếc Macbook Pro sẽ xuất xưởng

vào tháng 6. Các nhân viên thiết kế

đã làm ra các mẫu nano này cho

Steve sau mỗi lần ra mắt sản phẩm

mới. Do hoàn cảnh, bản sao lần này

thật đặc biệt.

Tất nhiên, Steve qua khỏi. Sau đó

anh ấy nói với Bob Iger rằng anh đã

xem xét khả năng rời Apple sau ca

https://thuviensach.vn

phẫu thuật, để dành nhiều thời gian

hơn cho các con. Nhưng, theo Eddy Cue: “Chỉ có hai thứ Steve thật sự

quan tâm trong cuộc đời mình,

Apple – và ở mức độ nào đó là Pixar

– cùng gia đình anh.” Anh ấy cần cả

hai. Anh trở lại làm việc, và cũng

như sau cuộc phẫu thuật năm 2004,

anh làm việc với đầy sinh lực. Anh

có một cột mốc mới muốn đạt được

trước khi chết: sự ra mắt của iPad.

PHÁT TRIỂN iPAD, về mặt công

nghệ, dễ hơn tạo ra iPod hay iPhone.

Ở sản phẩm đầu tiên, nhóm đã phải

nghiên cứu một cách vận hành hoàn

https://thuviensach.vn

toàn mới. Với iPhone, Apple đã đẩy

cuộc cách mạng máy tính cá nhân tới đỉnh điểm, bằng cách kết hợp ba

thiết bị vào một siêu máy tính cầm

tay. Giờ đây, được trang bị kinh

nghiệm từ hai cuộc chiến đó, Steve

và cộng sự có thể tạo ra thứ gì đó

thanh tú và đầy bất ngờ. Trở lại năm

2004, Steve chuyển Dự án Tím từ

máy tính bảng sang điện thoại. Làm

như vậy, anh đảm bảo rằng thiết bị

máy tính bảng của Apple sẽ là một

dòng mở rộng của iPhone; khi nhóm

của anh chuyển sang xây dựng iPad,

họ tối đa hóa một chiếc iPhone,

thay vì tối thiểu hóa một chiếc iMac.

Điều đó có nghĩa là sử dụng các bộ vi

xử lý dựa trên ARM đang phổ biến

https://thuviensach.vn

trên điện thoại thông minh, chứ

không phải các chip ngốn năng

lượng hơn của Intel đang chạy ở

nhiều máy tính. Điều đó có nghĩa là

áp dụng màn hình đa cảm ứng và

bàn phím ảo của iPhone. Có lẽ điều

quan trọng nhất trong tất cả – và trớ

trêu nhất, đặc biệt như sự phản đối

ban đầu của Steve – là iPad sẽ được

hưởng lợi lớn từ iTunes AppStore.

Chiếc iPad cho các nhà phát triển

phần mềm một mục tiêu nhắm tới

mạnh mẽ hơn nhiều so với iPhone,

chủ yếu bởi màn hình lớn hơn làm

cho nó có khả năng, và thực tế là

làm được, những việc hay ho mà bạn

không thể thực hiện trên một thiết

https://thuviensach.vn

bị kích thước bỏ túi. Thường được bán ở mức giá thấp như ứng dụng

iPhone, những ứng dụng mới thú vị

cho iPad có vẻ là một thương vụ hời

hơn khi chúng bùng nổ trên những

màn hình lớn hơn. iPad đã nhân

thêm tầm quan trọng của App Store,

cũng như ảnh hưởng của thị trường

mới và mô hình kinh doanh phần

mềm mà nó tạo ra.

Với đòn kép của iPhone và iPad,

Apple đã hoàn toàn định hình lại

hình thức kinh doanh của hoạt động

sản xuất và bán phần mềm tiêu

dùng. Nếu trước đây các nhà phát

triển phải định giá các ứng dụng

https://thuviensach.vn

phần mềm của mình sao cho có thể

thu lợi nhuận từ việc bán vài nghìn bản, thì giờ đây họ có thể bán nó vào

một thị trường của hàng trăm triệu

người. Cơ hội cực lớn này mở đường

cho tất cả kiểu phát triển mà trước

đó thậm chí không có nổi một tia cơ

hội trong các thị trường nhỏ hơn. Cứ

nêu ra cái mà bạn muốn làm, và có

lẽ sẽ có một (hoặc hai hoặc ba hoặc

mười) ứng dụng thực hiện điều đó.

Chuyện này đã không thể xảy ra ở

thế giới PC, vì mức giá cần thiết để

đạt được lợi nhuận với một lượng

bán ra nhỏ hơn nhiều đơn giản là

quá cao.

Nếu xem xét sự nghiệp của Steve

https://thuviensach.vn

trong vai trò một chuyên gia công

nghệ thì iPad không phải là sản phẩm trọng đại như iPhone. Nhưng

trên một số phương diện, nó chính

là hiện thân cho tính thanh lịch

nhất trong những mục tiêu lâu dài

của anh: tạo ra một công nghệ có vai

trò là cánh cửa dẫn vào thế giới vô

hạn của thông tin, và tạo ra công

nghệ đơn giản và mạnh mẽ tới mức

về cơ bản là không nhận ra sự hiện

diện của nó. Sự thấu hiểu của anh về

những mục tiêu thiết yếu đó chính

là điều phân biệt anh với con người

ở thời điểm đầu khởi nghiệp với sở

thích tìm hiểu công nghệ. Khát khao

không ngừng nghỉ nhằm đạt được

mục tiêu đó đã phản bội anh hơn

https://thuviensach.vn

một lần, khiến anh phải cố gắng bật thật xa thậm chí trước khi công nghệ

chịu cất bước. Và khi anh và các

cộng sự cố gắng tìm cách tạo ra iPad,

thì cuối cùng anh cũng đã học được

cách làm cho công nghệ, về cơ bản,

trở nên vô hình. Quả là một nghệ sĩ

thực thụ, anh cuối cùng đã ẩn đi tất

cả dấu vết về công sức lao động của

mình.

Cảm giác mãn nguyện và hài

lòng của Steve với thành quả này thể

hiện rất rõ ràng vào ngày 27 tháng 1

năm 2010, khi anh giới thiệu iPad

tại Trung tâm Nghệ thuật Yerba

Buena bang San Francisco. Lần này,

https://thuviensach.vn

sân khấu được xếp đặt với một chiếc

ghế nhỏ cùng một cái bàn, đây

không phải là những đạo cụ chuẩn

cho những buổi trình diễn sản phẩm

của anh. Khi Steve, trông hốc hác,

bước lên sân khấu, như thường lệ,

anh được hoan nghênh nhiệt liệt.

Anh tự tin bước chậm rãi và hào

hứng tự hào kể lại một số thành tựu

của công ty. Một slide anh làm cùng

Woz mấy ngày trước được chiếu

phía bên trên với các số liệu thống

kê: 250 triệu iPod đã được bán; 3 tỉ

lượt tải từ App Store trong một năm

rưỡi; doanh thu hàng năm trên 50 tỉ

đô la. Anh giải thích, giờ đây Apple

đã là một công ty thiết bị di động;

trên thực tế, với doanh thu đạt được,

https://thuviensach.vn

nó là công ty thiết bị di động lớn nhất thế giới.

Có gì đó bi thương về tất cả

những điều này, dù Steve vẫn luôn

dùng những phút đầu tiên của buổi

thuyết trình để cập nhật cho công

chúng về Apple. Rốt cuộc thì, đây là

phần anh thuật lại về sự nghiệp của

chính anh. Và sau mươi, mười lăm

phút gì đó, cảm xúc của sự kiện tăng

lên khi Steve ngồi xuống chiếc ghế

đôi bằng da để minh họa cho việc sử

dụng iPad dễ dàng ra sao. Việc này dĩ

nhiên là để hỗ trợ cho tình trạng sức

khỏe đi xuống của anh. Nhưng nó

cũng phục vụ cho cả sản phẩm nữa.

https://thuviensach.vn

Anh ngả người ra sau, và đảo qua

một loạt những việc bạn có thể làm với những ngón tay của mình trên

iPad: gửi email, lướt web, mở các

ứng dụng nghe nhạc, xem video trên

Youtube, hay thậm chí vẽ những bức

tranh “kỹ thuật số” bằng ngón tay.

“Nó thân thiện hơn rất nhiều so với

một chiếc máy tính xách tay,” anh

phát biểu, cực kỳ mãn nguyện. Nhất

cử nhất động của anh được chiếu

trên màn hình lớn. Giống như mọi

lần khác, phần trình diễn này được

tổ chức với mục đích rõ ràng: thể

hiện rằng thiết bị này thực sự là một

lời mời tới một kiểu công nghệ máy

tính mới, một điều gì đó tự nhiên và

thư giãn tới mức sẽ trực tiếp len lỏi

https://thuviensach.vn

vào đời sống hàng ngày của bạn dễ

dàng đến khó tin.

Mặc dù iPad nhận được tương đối

những lời phê bình ban đầu, công

chúng lập tức hiểu được sức hấp dẫn

của nó. Chiếc iPad thế hệ đầu tiên là

mẫu sản phẩm ra mắt bán chạy nhất

mà Apple từng tung ra, tạo ra những

con số làm cho đợt ra mắt của iPod

và iPhone trở nên nhạt nhòa: tới

cuối năm 2010, công ty đã bán gần

15 triệu chiếc iPad.

NĂM 2009, STEVE trở lại đầy sinh

https://thuviensach.vn

lực, giống như sau cuộc phẫu thuật

đầu tiên năm 2004. Nhưng lần này thì khác. Mọi người hiểu rằng sự trở

lại của anh sẽ kết thúc, và họ hiểu nó

sẽ kết thúc như thế nào, chỉ là

không biết khi nào mà thôi. Không

bàn gì đến chuyện chữa khỏi nữa;

thay vào đó, Steve cố gắng “sống

chung” với căn bệnh càng lâu càng

tốt. Steve không nói với nhiều người

về bệnh tật của mình, và anh thậm

chí không dành nhiều thì giờ để bàn

luận về nó thẳng thắn với những

người thân cận. Tuy nhiên viễn cảnh

thực sự về cái chết của anh ở đó,

hiển hiện.

Bob Iger biết điều này. Đúng như

https://thuviensach.vn

Iger mong đợi, Steve đã là một

thành viên quan trọng và hiền lành của ban quản trị Disney kể từ

thương vụ Pixar năm 2006. Mối

quan hệ của Steve với Iger trở nên

chặt chẽ tới mức Steve muốn Iger

tham gia ban quản trị của Apple,

Iger không thể làm điều đó vì những

lý do về trách nhiệm ủy thác. Trên

thực tế, do mối quan hệ giữa họ, Iger

cũng từ chối lời mời của Sergey Brin,

Larry Page và Eric Schmidt vào ban

quản trị của Google. “Anh ấy bảo tôi

anh ấy sẽ ghen,” Iger nói với một nụ

cười buồn bã, dù với nguyên nhân

và cách thức Apple và Google trở

nên bất hợp tác, rất có thể lý do

chính là sự không chấp nhận của

https://thuviensach.vn

Steve chứ không đơn thuần chỉ là ghen tị.

Trước ca ghép gan, Iger và Steve

nói chuyện ba hay bốn tuần một lần.

Họ thậm chí gặp nhau suốt kỳ nghỉ

đông ở Hawaii. “Tôi ở khách sạn

Four Seasons, và anh ấy ở khu nghỉ

dưỡng Kona Village. Chúng tôi tản

bộ cùng nhau rất nhiều. Ngày nào

anh ấy cũng đi dạo, và điểm cuối là ở

Four Seasons. Chúng tôi sẽ cùng tản

bộ và anh ấy cố gắng thuyết phục tôi

về những thứ đại loại như dứa trắng

thì ngon hơn dứa vàng. Và chúng tôi

ngồi trên những băng ghế dài, trò

chuyện về âm nhạc và về thế giới. Ở

https://thuviensach.vn

đó, tôi đã nói với anh ấy một thông

tin đầy phấn khích rằng chúng tôi đang chuẩn bị xây dựng một khu

nghỉ dưỡng ở Hawaii, một khu nghỉ

dưỡng chín trăm triệu đô la. Tôi

nhận thấy anh ấy không thích ý

tưởng đó. Tôi bảo: ‘Tại sao không?’

Anh ấy nói nó không phải là một ý

tưởng đủ lớn. Tôi nói: ‘Chín trăm

triệu đô la, Disney tới Hawaii, đó

không phải một ý tưởng lớn ư? Thế

với anh thì thế nào là một ý tưởng

lớn?’ Anh ấy đáp, ‘Mua Lanai’ [một

hòn đảo nhỏ trong tiểu bang mà sau

này được Larry Ellison mua lại].

Anh ấy nghĩ chúng tôi nên xây dựng

một công viên giải trí trên đảo, tất cả

du khách được đưa tới đó bằng một

https://thuviensach.vn

dịch vụ vận tải đặc biệt của Disney.

Điều đó hoàn toàn phi thực tế.”

Thông thường, hai người gặp

nhau ở Burbank, khi Steve xuống

trụ sở Disney để họp ban quản trị.

Mặc dù Iger không thuộc ban quản

trị của Apple (anh tham gia sau khi

Steve mất), Steve vẫn tìm đến lời

khuyên của anh về những việc diễn

ra tại công ty, và dẫn anh tới phòng

thí nghiệm thiết kế của Jony Ive bất

cứ khi nào anh ghé qua Cupertino.

“Chúng tôi sẽ đứng bên cạnh một cái

bảng đen để phát triển ý tưởng,” Iger

nhớ lại. “Chúng tôi nói về việc mua

các công ty. Chúng tôi nói về việc

https://thuviensach.vn

mua Yahoo!.” trước mỗi cuộc họp

ban quan trị của Disney, Steve thường được Iger chỉ dẫn tường tận.

“Chúng tôi đồng thuận trong hầu

hết mọi việc,” Iger nói. “Dù không

được lên kế hoạch phát triển từ

trước, nhưng khi Steve nói, ban

quản trị đều lắng nghe.”

Không hẳn là Steve lên tiếng về

mọi vấn đề, nhưng khi đã lên tiếng

Steve thường nói với một phong

cách mạnh mẽ mà lịch thiệp. Steve

ghét việc mua lại cổ phiếu, tức là khi

các công ty mua lại cổ phần của

chính họ trên thị trường chứng

khoán – một động thái được cho vừa

là một khoản đầu tư tốt cho công ty

https://thuviensach.vn

vừa là tín hiệu thể hiện sự tin tưởng

của công ty với các nhà đầu tư lớn.

Anh phản đối quyết liệt việc này tại

một cuộc họp ban quản trị, tuy

nhiên Disney vẫn tiến hành. Ngược

lại, khi Disney sắp tham gia một liên

doanh với Carnival Cruise Lines vì

Iger không nghĩ anh có thể nhận

được sự hỗ trợ của ban quản trị để

làm hai tàu du lịch mới hàng tỉ đô

la, Steve nhiệt tình hối thúc anh, và

cuối cùng là ban quản trị, để Disney

tự xây dựng những chiếc tàu đó.

“Nếu đây là một thương vụ tốt,” anh

nói, “sao anh lại đặt thương hiệu của

mình vào tay người khác?” Cuối

cùng Disney đã tự mình xây dựng

hai chiếc tàu mới đó.https://thuviensach.vn

Steve cũng hỗ trợ việc kinh

doanh bán lẻ của Disney. Năm

2008, công ty mua lại các cửa hàng

của mình, sau nhiều năm chuyển

nhượng cho các nhà khai thác bên

ngoài. Khi người đứng đầu bộ phận

bán lẻ lần đầu tiên trình bày với ban

quản trị các kế hoạch của mình,

Steve, luôn ngồi bên cạnh Iger, trở

nên bất nhãn và bắt đầu đảo mắt.

Sau đó có lúc anh bật ra, lẩm bẩm

“Như cứt!” theo kiểu khiến ai cũng

nghe thấy. Iger đá vào ống quyển

của anh cố để làm cho anh ngậm

miệng lại. Ngay khi phần thuyết

trình kết thúc, Steve hỏi nhân viên

phụ trách bán lẻ hai câu hỏi đơn

https://thuviensach.vn

giản: “Thông điệp anh gửi tới khách hàng khi họ bước qua cửa là gì?

Tuyên bố mà anh đang tạo ra là gì?”

“Người nhân viên không thể trả

lời được các câu hỏi,” Iger nhớ lại.

“Cả căn phòng im phăng phắc.” Sau

đó, Steve nói với Iger rằng anh ta

nên sa thải nhân viên kia ngay lập

tức. Nhưng Iger không làm vậy.

“Steve đánh giá con người nhanh

quá. Đó là một sai lầm,” Iger nói.

“Tôi chưa thấy anh ấy khá lên về

điểm này. Tôi luôn cho rằng đó là

một hạn chế. Sau đó tôi sẽ nói với

anh ấy: “Trước hết, tôi chưa quyết

định gì về người này, nên anh phải

https://thuviensach.vn

cho tôi cơ hội có ý kiến của riêng

mình.’ Hoặc tôi sẽ bảo anh: “Anh nhìn nhận sai về người này rồi.”

Trong một số trường hợp anh ấy

chứng minh rằng anh ấy đúng, và

trong những trường hợp khác thì tôi

đúng. Tuy vậy, tôi chưa bao giờ phải

nghe câu ‘Tôi đã bảo anh rồi mà’ từ

anh ấy.”

Vài tuần sau đó, Iger đưa người

phụ trách bán lẻ và một số người

khác tới Cupertino để họp tìm ý

tưởng cả ngày với Steve và người phụ

trách bán lẻ của Apple, Ron

Johnson. “Anh ấy không giúp thiết

kế lại các cửa hàng của chúng tôi,”

Iger nói. “Anh ấy thậm chí không

https://thuviensach.vn

đặt chân đến đó, theo như tôi biết.

Nhưng anh ấy đã dành cho chúng tôi trọn một ngày của mình, và họ đã

giúp chúng tôi đưa ra tuyên bố chủ

đạo cho các cửa hàng: Đây sẽ là hai

mươi hoặc ba mươi phút tuyệt nhất

trong ngày của con bạn.”

Trong hai năm cuối cùng, Steve

đi lại khó khăn hơn, và anh phải

tham gia nhiều cuộc họp ban quản

trị qua điện thoại. Nhưng khi anh có

thể xuống Burbank tham gia họp,

anh và Iger luôn cố gắng dành thời

gian cùng nhau. Iger nhớ lại cái đêm

mà anh thực sự tưởng rằng Steve sắp

qua đời, trong một bữa tối năm 2010

tại nhà anh và vợ mình cùng Steve

https://thuviensach.vn

và Laurene. “Chúng tôi hầu như biết

sự ra đi của anh là tất yếu, nhưng không có nghĩa là chúng tôi đã thực

sự sẵn sàng chấp nhận nó, tin nó

hay nói hẳn ra,” Iger hồi tưởng.

“Nhưng điều này rất rõ ràng. Tối đó

Steve làm một chiếc bánh mì nướng.

Anh ấy nói: ‘Hai chúng ta đã làm

một điều không tin nổi, phải không?

Chúng ta đã cứu Disney và chúng ta

đã cứu Pixar.’ Anh ấy nghĩ rằng việc

trở thành một phần của Disney đã

thổi một đời sống hoàn toàn mới

vào Pixar. Và rõ ràng, kể từ đó

Disney không bao giờ như cũ nữa.

Lệ dâng trong mắt anh. Hai bà vợ

của chúng tôi cố gắng để không

khóc. Đó là thời khắc không thể nào

https://thuviensach.vn

quên: ‘Này, nhìn xem chúng ta đã làm gì, trời ơi! Thật hay ho nhỉ, thật

đặc biệt làm sao?’“

Tại Apple, Steve vẫn làm mọi việc

có thể để mọi người đối xử với anh

như khi anh chưa bị bệnh. “Anh ấy

đã làm việc hết sức trong đau đớn

cho đến tận cuối cùng,” Eddy Cue

nhớ lại. “Bạn có thể thấy anh ấy ở

các cuộc họp, anh ấy dùng thuốc

giảm đau và bạn có thể thấy anh ấy

đau đớn, nhưng vẫn thích thú.”

Anh đã thực hiện một số điều

chỉnh khi trở lại, hầu hết đơn thuần

là những phần triển khai mở rộng

của những thay đổi https://thuviensach.vn

ưu tiên mà anh

đã thực hiện sau cuộc phẫu thuật năm 2004. Anh tập trung vào những

phần việc anh quan tâm nhất — tiếp

thị, thiết kế và giới thiệu sản phẩm –

và anh bắt đầu những bước tích cực

nhằm đảm bảo rằng sau khi anh

mất, Apple sẽ ở tình trạng tốt nhất.

Đây là một tiến trình đã được bắt

đầu từ trước đó – Tim Cook nói rằng

Steve bắt đầu nghĩ đến người kế

nhiệm và kỷ nguyên hậu-Steve của

công ty từ 2004 – nhưng giờ đây

mọi thứ mới thực sự tăng tốc.

Anh dành thời gian làm việc với

Joel Podolny, một giáo sư anh thuê

từ Trường Quản trị Yale, để phát

https://thuviensach.vn

triển một nội dung giảng dạy cho

một chương trình đạo tạo về điều hành mà anh muốn tạo ra tên là Đại

học Apple. Không giống như Đại học

Pixar, nơi tất cả nhân viên có thể

chọn một trong một loạt các khóa

học phong phú hướng dẫn họ về

nghệ thuật sáng tạo và các kỹ năng

làm việc cho những người khác tại

xưởng phim, Đại học Apple được

thiết kế như một nơi để các nhà lãnh

đạo tương lai của công ty có thể rà

soát và mổ xẻ những quyết định

quan trọng trong lịch sử công ty.

Đây là một kỹ nghệ đảo ngược(25)

tiến trình ra quyết định của Steve, và

truyền lại gu thẩm mỹ cùng các

phương pháp marketing c

https://thuviensach.vn

ủa anh cho

các thế hệ tiếp theo của Apple.

“Steve quan tâm sâu sắc tới lý do,”

Cook nói. “Lý do của quyết định.

Thời còn trẻ, tôi thấy anh chỉ cứ thế

làm gì đó. Nhưng những ngày này,

anh dành nhiều thời gian hơn cùng

tôi và những người khác, giải thích

tại sao anh nghĩ hay làm như thế,

hay tại sao anh nhìn nhận sự việc

theo một cách nhất định nào đó. Đó

là lý do anh lên kế hoạch xây dựng

Đại học Apple, để chúng tôi có thể

đào tạo và giáo dục thế hệ lãnh đạo

tiếp theo bằng cách dạy họ tất cả

những gì chúng tôi đã trải qua, và

chúng tôi đã có những quyết định

tồi tệ cũng như những quyết định tốt

https://thuviensach.vn

ra sao.”

Steve cũng tập trung vào các trụ

sở đang được xây dựng mới của

Apple trên các phần đất thuộc

khuôn viên cũ của Hewlett-Packard,

một vùng lân cận khác của

Cupertino. Anh rất tích cực tham gia

việc thiết kế, làm việc với công ty

Norman Foster Architects. Công

cuộc xây dựng thể hiện tư duy của

anh hệt như tư duy đã xây dựng lên

các trụ sở của Pixar, mặc dù đây là

một công trình của Apple. Nó sẽ là

một khối kiến trúc tròn khổng lồ,

cao bốn tầng và có sức chứa tới

13.000 nhân viên. Một số người so

https://thuviensach.vn

sánh nó với một trạm không gian.

Thiết kế này nhằm mục đích thúc đẩy sự tương tác giữa các nhân viên.

Một hành lang chung chạy dài theo

toàn bộ vòng tròn của mỗi tầng. Khu

vực uống cà phê duy nhất sẽ chứa

được 3.000 người. Khoảng 80% mặt

đất sẽ được bao phủ bởi cây cối lớn

nhỏ, bao gồm một khu đất lớn ở giữa

cấu trúc tròn. Và bản thân công

trình sẽ là kỳ quan công nghệ; bên

ngoài công trình sẽ không có một ô

cửa kính nào phẳng hay thẳng. Thay

vào đó, “các bức tường” của nó sẽ

bao gồm những tấm kính khổng lồ

hoàn toàn cong. Khu vực uống cà

phê sẽ có các cửa kính cong, trượt,

cao bốn tầng, mở ra khi thời tiết đẹp.

https://thuviensach.vn

“Tôi nghĩ chúng ta đang cố gắng,”

Steve nói với Hội đồng thành phố

Cupertino, “có được công trình văn

phòng tuyệt vời nhất thế giới.”

Sự tiếp cận của Steve tới việc tạo

ra khuôn viên công ty được thúc đẩy

bởi cùng những nguyên tắc như mọi

khi. Kiểu thiết kế nào sẽ khiến khu

trụ sở liên hợp trở thành nơi lý

tưởng để Apple tạo ra tương lai của

chính mình? Bạn càng có thể “thực

hiện hóa” lý tưởng đó, càng tốt cho

Apple. Anh muốn làm mọi điều có

thể để đảm bảo rằng Apple sẽ vẫn là

công ty kỹ nghệ quan trọng nhất,

thiết yếu nhất và sáng tạo nhất thế

https://thuviensach.vn

giới, như anh tin tưởng nó đã trở

thành. “Steve muốn mọi người yêu Apple,” Cook nói, “không chỉ làm

việc cho Apple, mà thực sự yêu

Apple, và thực sự hiểu sâu sắc tinh

thần của Apple, cũng như những giá

trị của công ty. Anh không viết

chúng lên tường và làm thêm áp

phích nữa, nhưng anh muốn mọi

người hiểu chúng. Anh muốn mọi

người làm việc vì một động cơ lớn

hơn.”

Niềm tin rằng Apple là một nơi

đặc biệt – một công ty kỳ diệu, có lẽ,

như một chiếc iPad – là điểm chung

giữa Steve và Cook, và chắc chắn đó

là một phần lý do anh kêu gọi ban

https://thuviensach.vn

quản trị chính thức chấp nhận Cook

là người kế nhiệm của mình. “Đây là sợi chỉ xuyên suốt quan trọng của

chúng tôi,” Cook nói, “Tôi thật sự

yêu Apple, và tôi nghĩ Apple tồn tại

vì một nguyên nhân lớn hơn. Còn

rất ít công ty như thế trên trái đất

này.”

NHỮNG ĐAU ĐỚN DO bệnh ung

thư ngày càng triền miên, và Steve ở

nhà nhiều hơn. Lee Clow đến thăm

anh, để xây dựng chiến dịch quảng

cáo cho iPad 2 sẽ được ra mắt vào

mùa xuân năm 2011. “Chúng tôi

phải tới nhà anh ấy vì anh ấy không

https://thuviensach.vn

thể đến công ty,” Clow nói. “Nhưng

anh ấy có tiêu điểm tập trung cao không kém gì tia lazer. Anh ấy

muốn nói về quảng cáo hay sản

phẩm hay bất cứ cái gì chúng tôi

đang làm.” Theo Clow, Steve không

dành nhiều thì giờ để nhìn lại, hay

nhìn vào những góc tối của tương

lai. “Tới tận cuối cùng, anh ấy vẫn tỏ

ý chí rằng nó (cái chết) sẽ không xảy

ra, rằng bằng cách nào đó anh sẽ

tiếp tục. Anh ấy thực sự không muốn

dừng ở đó.”

Họ làm việc chăm chỉ cho quảng

cáo ra mắt iPad 2. Giọng điệu hùng

tráng, mạnh mẽ và ngôn từ trau

chuốt, mượt mà của nó rất giống với

https://thuviensach.vn

chiến dịch “Tư duy khác biệt” báo

hiệu sự khởi đầu cho bước ngoặt thần kỳ của Apple sau khi Steve trở

về Cupertino. “Đây là điều chúng tôi

tin tưởng, chỉ riêng công nghệ là

không đủ,” là những lời họ lựa chọn.

“Nhanh hơn, mỏng hơn, nhẹ hơn,

tất cả những điều đó đều tốt. Nhưng

khi công nghệ né sang một bên, mọi

thứ sẽ trở nên thú vị hơn, thậm chí

là huyền diệu. Đó là lúc bạn nhảy

vọt về phía trước, đó là lúc bạn kết

thúc với thứ gì đó như thế này.”

Những lời trên đi kèm với một video

thể hiện một ngón tay thao tác với

các ứng dụng trên iPad một cách tự

nhiên thoải mái. “Đó là điều cuối

cùng anh ấy trao tặng, dưới dạng

https://thuviensach.vn

một thông điệp đưa ra cho một sản phẩm cụ thể,” Clow nhớ lại, “và nó

thể hiện rất rõ tầm nhìn của Steve.

Nó tổng kết tầm nhìn của anh ấy từ

ngày đầu tiên rằng bằng cách nào đó

phải thay đổi cuộc sống của con

người và làm cho cuộc sống tốt lên.

Nó phải là thứ mà mọi người đều sử

dụng.”

Mọi người đều hoài nghi rằng

liệu anh có đủ khỏe để tự mình giới

thiệu sản phẩm hay không, nhưng

khi anh bước lên sân khấu để giới

thiệu iPad 2 vào ngày 2 tháng 3 năm

2011, lời nói của anh vang lên những

thông điệp quảng cáo: “Trong ADN

https://thuviensach.vn

của Apple, chỉ riêng công nghệ là

không đủ,” anh nói với đám đông.

“Chúng tôi tin rằng, công nghệ hòa

trộn với tính nhân văn sẽ mang đến

cho chúng ta một kết quả có thể

khiến trái tim ta thổn thức.” iPad 2

là một cải tiến đáng kể so với phiên

bản đầu tiên. Nó nhẹ hơn, có hai

máy ảnh kỹ thuật số – một ở phía

mặt màn hình hỗ trợ hội đàm qua

video và tự chụp ảnh, và một chiếc

có độ phân giải cao hơn với đèn

flash ở mặt sau, đi kèm với nó vẫn

sự tao nhã mà nhóm kỹ sư máy ảnh

tài năng đã tạo ra từ chiếc iPhone

đầu tiên.

Tuy nhiên, vào ngày đó, tin tức

https://thuviensach.vn

về những cải tiến rõ rệt của sản

phẩm không được chú ý bằng tin Steve đang hấp hối. Sự xuất hiện và

khó nhọc bước lên sân khấu của anh

đã khiến cổ phiếu công ty sụt giá

ngay lập tức. Lần này, anh thậm chí

phải nhờ các lãnh đạo khác của

Apple lấp đầy chương trình và trình

bày các tính năng chính của sản

phẩm.

Steve đã sống với bệnh tật rất

lâu, với những đợt sóng xuất hiện

không hề báo trước, đến mức cả anh

lẫn các đồng nghiệp cũng như các

bác sĩ đều không biết khi nào cái kết

sẽ tới. Khi Steve trình bày những kế

hoạch đầy tham vọng của mình về

https://thuviensach.vn

khu liên hợp mới của Apple cho Hội

đồng Thành phố Cupertino ngày 7

tháng 6, anh bị đau thấy rõ, và giọng

anh rất yếu ớt. Anh dường như biết

rằng đó là đóng góp lớn cuối cùng

của mình cho công ty và cộng đồng

mà công ty gọi là nhà. Do đó anh

gắng gượng bỏ ra 15 phút trình bày

với các thành viên hội đồng bản đề

xuất cho công trình, và khoảng năm

phút trả lời các câu hỏi. Khi một nữ

đại biểu nói đùa với anh rằng có lẽ

thành phố nên có Wi-Fi miễn phí để

đổi lấy việc phê duyệt. Steve nói: “À,

chị biết đấy, tôi là kiểu người cũ. Tôi

tin rằng chúng tôi đóng thuế còn

thành phố thì cho chúng tôi các dịch

vụ.”

https://thuviensach.vn

Vài tháng sau đó, khách đến

thăm liên tục đổ về ngôi nhà ở Palo

Alto. Bill Clinton tới, Tổng thống

Obama cũng vậy, và ăn tối cùng một

nhóm lãnh đạo được tuyển chọn ở

Thung lũng Silicon. John Markoff

của tờ New York Times, và Steven

Levy, người đã viết vài cuốn sách về

Thung lũng Silicon, bao gồm những

cuốn về quá trình phát triển của

Macintosh và iPod. Họ cùng nhau

ghé qua để bày tỏ sự kính trọng đối

với Steve. Cuối cùng, một buổi

chiều, Bill Gates đã dành bốn giờ

đồng hồ cùng Steve. “Steve và tôi sẽ

luôn nhận được nhiều sự ghi nhận

hơn chúng tôi xứng đáng, bởi nếu

https://thuviensach.vn

không như thế thì câu chuyện sẽ

quá phức tạp,” Gates nói. “Ý tôi là,

vâng, Steve đã làm cực kỳ tốt, nếu

không tính đến tôi và anh phải chọn

người có ảnh hưởng nhất tới nền

công nghiệp máy tính cá nhân, đặc

biệt là từ nơi chúng ta đang ngồi,

anh sẽ chọn Steve Jobs. Như thế

công bằng thôi. Nhưng sự khác biệt

giữa anh ấy và hàng nghìn người

khác không phải là kiểu, anh biết

đấy, Chúa đã được sinh ra và người

đi từ trên đồi xuống với chiếc máy

tính bảng.” Hai người đã phát triển

một tình bạn và sự tôn trọng lẫn

nhau bất chấp khác biệt. “Chiều

hôm đó, chẳng cần thiết phải dìm

https://thuviensach.vn

người kia xuống làm gì,” Gates nói.

“Chúng tôi chỉ nói về những điều

chúng tôi đã làm, và mọi thứ đang

tiến triển về đâu.” Gates viết cho

Steve một lá thư riêng cuối cùng chỉ

vài tuần trước khi Steve mất.

Các thành viên ban điều hành

của anh đến thường xuyên. Tình

hình sức khỏe đang xấu đi của anh

khiến một nhóm điều hành vốn đã

khăng khít càng trở nên gần gũi. Họ

nói với anh về công việc, và thỉnh

thoảng họ cùng nhau đi xem phim

hay ăn tối. Công việc mà họ cùng

nhau thực hiện, Cook gọi là “guồng

quay” của cỗ máy Apple không

https://thuviensach.vn

ngừng đổi mới, càng được tăng

cường khi công ty đã vào đà. “Steve đã rất gần gũi với nhóm ban đầu,”

Laurene nói, đề cập đến nhóm của

Fred Anderson, Avie Tevanian, và

Jon Rubinstein, những người cùng

Steve đã cứu Apple, “nhưng anh ấy

yêu nhóm sau cùng. Tôi nghĩ bởi

những việc rất rất tuyệt vời họ đã

làm cùng nhau.”

Ngày 11 tháng 8, một ngày Chủ

Nhật, Steve gọi Tim Cook và mời

anh đến nhà. “Anh ấy nói: ‘Tôi

muốn nói với anh vài chuyện,’”

Cook nhớ lại. “Đây là thời điểm anh

ấy luôn phải ở nhà, tôi hỏi khi nào,

anh đáp: ‘Bây giờ.’ Thế là tôi tới

https://thuviensach.vn

ngay. Anh ấy bảo tôi rằng anh đã

quyết định tôi nên là CEO. Lúc đó tôi cho là khi nói vậy, anh ấy nghĩ

mình sẽ sống lâu hơn, vì chúng tôi

đã thảo luận kỹ càng về khả năng tôi

trở thành CEO với anh ở vị trí Chủ

tịch. Tôi hỏi anh ấy: Anh đang làm

điều gì mà anh thực sự không

muốn?’”

“Đó là một cuộc trò chuyện lý

thú,” Cook cười buồn bã, nói tiếp.

“Anh ấy bảo: ‘Anh cứ quyết định tất

cả.’ Tôi tiếp: ‘Khoan đã. Để tôi hỏi

anh một câu.’ Tôi thử làm gì đó kích

động anh ấy. Do đó tôi nói: ‘Ý anh là

nếu tôi xem xét một quảng cáo và

tôi thích nó, nó sẽ được chạy mà

https://thuviensach.vn

không cần sự đồng ý của anh?’ Và

anh ấy cười, nói, ‘Ừm, tôi hy vọng ít nhất anh sẽ hỏi tôi!’ Tôi hỏi anh hai

hay ba lần, ‘Anh có chắc muốn làm

vậy không?’ bởi vào thời điểm đó,

tôi thấy anh ấy đang khá lên. Tôi

đến đó thường xuyên trong tuần, đôi

khi cả vào cuối tuần. Mỗi lần tôi gặp

anh, anh dường như đều đang khá

lên. Anh ấy cũng cảm thấy như vậy.

Thật không may, mọi sự lại không

như thế.”

Cook đã là ứng viên hiển nhiên

trong nhiều năm. Anh đã điều hành

công ty hai lần, trong khi Steve nghỉ

để điều trị vào năm 2004 và 2009.

Và Steve ưa thích một sự thay thế

https://thuviensach.vn

nội bộ. “Nếu anh tin rằng điều quan

trọng là phải hiểu sâu sắc văn hóa của Apple, cuối cùng anh sẽ phải

chọn một ứng viên nội bộ,” Cook giải

thích. “Nếu chiều nay tôi ra đi, tôi sẽ

khuyến nghị một ứng viên nội bộ,

bởi tôi không nghĩ có thể có ai đó

bước vào và hiểu sự phức tạp của

những gì chúng tôi làm và nắm bắt

được văn hóa sâu sắc như thế. Và tôi

nghĩ Steve biết rằng người đó cũng

cần tin vào khái niệm Beatles. Apple

sẽ không được phụng sự tốt với một

CEO cảm thấy rằng cần phải trở

thành người thay thế chính xác điều

hành hết như Steve. Tôi không nghĩ

có người nào như vậy, nhưng anh có

thể hình dung nhiều người đang cố

https://thuviensach.vn

gắng làm thế. Steve biết tôi sẽ không bao giờ ngu xuẩn làm như vậy hay

thậm chí cảm thấy tôi cần phải làm

vậy.”

Steve đã thảo luận chủ đề này với

Cook trong nhiều năm, do đó không

có gì đáng ngạc nhiên. Và họ thường

nói về vận mệnh của Apple sau khi

Steve qua đời. Như Cook nói, “Anh

ấy không muốn chúng tôi lăn tăn:

‘Steve sẽ làm gì?’ Anh ấy căm ghét

cách văn hóa Disney chững lại sau

cái chết của Walt Disney, và anh ấy

quyết định điều đó sẽ không xảy ra ở

Apple.”

Tám tuần sau kh https://thuviensach.vn

i Steve nói với

Cook về việc sẽ đưa anh lên làm CEO, mọi chuyện bất ngờ chuyển

biến xấu đi. “Tôi xem một bộ phim

cùng anh ấy vào thứ Sáu trước khi

anh ấy mất,” Cooks nhớ lại. “Chúng

tôi xem Tưởng nhớ các vị thần

(Remember the Titans) [một câu

chuyện về bóng bầu dục ủy mị xoay

quanh một kẻ yếu thế]. Tôi đã rất

ngạc nhiên là anh ấy lại thích xem

phim này. Tôi đã phản ứng kiểu:

Anh chắc không? Steve vốn không

hề thích thể thao. Chúng tôi đã xem

và bàn luận về nhiều chuyện, và tôi

nghĩ rằng anh ấy khá hạnh phúc.

Thế rồi tất cả bất ngờ ập xuống cuối

tuần đó.”

https://thuviensach.vn

John Lasseter nhận được cuộc

gọi của Laurene, bảo anh hãy đến

ngay để gặp Steve lần cuối. “Chúng

tôi ở trong căn phòng làm việc mà

họ đã chuyển thành phòng ngủ cho

anh. Chúng tôi nói tất cả về Pixar,

tất cả mọi thứ tại Disney, và những

việc đại loại như thế. Và rồi tôi nhìn

anh và anh nói: ‘Ừ, bây giờ tôi cần

chợp mắt một chút.’ Tôi đứng dậy để

đi ra, và rồi tôi dừng lại, tôi nhìn anh

ấy và quay trở lại. Tôi ôm chầm lấy

anh ấy, và hôn anh ấy, rồi tôi nói,

‘Cảm ơn anh. Cảm ơn anh vì tất cả

những gì anh đã làm cho tôi.’”

“Anh ấy rất đặc biệt,” Lasseter

https://thuviensach.vn

nói. “Thật buồn cười, có một nhóm

nhỏ những người rất gần gũi với Steve cho đến phút cuối. Và tất cả

chúng tôi nhớ anh ấy nhiều lắm. Tôi

đã tới dự tiệc sinh nhật của Laurene

[tháng 11 năm 2013], sinh nhật lần

thứ 50 của cô ấy ở San Francisco.

Tôi tới đó sớm một chút, và Tim

bước vào. Anh ấy đi qua và chúng tôi

nói chuyện, tất nhiên chúng tôi bắt

đầu nói về Steve. Tôi nói: “Anh có

nhớ anh ấy không? Tôi thực sự rất

nhớ Steve.’ Và tôi cho anh ấy xem

cái này,” Lasseter nói, chỉ vào danh

sách yêu thích trên danh bạ chiếc

iPhone của mình. “Tôi vẫn lưu số của

Steve trong máy. Tôi nói: ‘Tôi sẽ

không bao giờ có thể xóa nó đi

https://thuviensach.vn

được.’ Và Tim lấy iPhone của mình ra cho tôi xem – anh ấy cũng có số

của Steve trong điện thoại.”

“CUỘC SỐNG NÊN xoay quanh đổi

mới và trưởng thành,” Jim Collins

nói. “Hầu hết các nhà lãnh đạo vĩ đại

không có ngay được điều đó, mà họ

trưởng thành dần dần. Steve cũng

vậy. Tôi không nhìn nhận cuộc đời

Steve như một câu chuyện về sự

thành công, mà như một câu chuyện

về sự trưởng thành. Tôi ước tôi có

thể nhìn thấy Steve Jobs 3.0. Được

thấy anh ấy từ tuổi 55 đến tuổi 70

https://thuviensach.vn

hẳn là thú vị lắm. Nếu ở tuổi đó bạn

có sức khỏe tốt thì 3.0 sẽ là phần đời tuyệt nhất. Nhưng chúng ta không

được thấy điều đó.”

“Có ba điều bạn cần cân nhắc để

được coi là một công ty thực sự vĩ

đại,” Collins tiếp tục, chuyển chủ đề

sang Apple. “Thứ nhất, bạn phải

đem đến kết quả tài chính rực rỡ.

Thứ hai, bạn phải tạo ra ảnh hưởng

khác biệt tới mức nếu bạn không

còn tồn tại cũng không dễ dàng bị

thay thế. Thứ ba, công ty phải có sự

bền vững lâu dài, vượt xa nhiều thế

hệ công nghệ, thị trường và các chu

kỳ, và nó phải chứng tỏ khả năng

làm được điều này khi đã mất đi một

https://thuviensach.vn

người lãnh đạo. Apple có điều thứ

nhất và thứ hai. Steve đã chạy đua với thời gian [để giúp công ty có

điều thứ ba]. Liệu nó có bền vững

lâu dài hay không là phép thử cuối

cùng, đây là điều chúng ta chưa thể

biết trong một thời gian nữa. Có rất

nhiều người giỏi ở đây và có thể họ

sẽ làm được.”

Vào lúc Steve mất, Apple đã thực

sự phi thường trong mọi khía cạnh

có ý nghĩa với Steve. Đến năm 2011,

có thể không ngoa khi nói rằng

không một công ty Mỹ nào sánh kịp

thành tựu về sáng tạo và thành công

với Apple. Mục tiêu nội tại của công

ty, tiếp tục phát triển những sản

https://thuviensach.vn

phẩm vĩ đại một cách hiệu quả,

phương thức không quan liêu được xây dựng dựa trên hiệu suất và sự

cộng tác giữa các nhóm nhỏ, đã

thành công trên nhiều phương diện

bất chấp thực tế là công ty đã tăng

trưởng lên tới hơn 60.000 nhân

viên tại thời điểm Steve mất. Dòng

doanh thu của nó sinh lời và đa dạng

hóa ở nhiều lĩnh vực hơn nhiều so

với khi anh trở lại vào năm 1997.

Đội ngũ quản lý là một nhóm cựu

binh đã ổn định rõ rệt qua nhiều

năm. Avie Tevanian, Jon

Rubinstein, Fred Anderson và Tony

Fadell là những sự ra đi đáng kể,

nhưng những người khác vẫn duy trì

được sự ghi nhớ của mọi người đối

https://thuviensach.vn

với công ty và những thành tựu đáng kể của công ty. Quan trọng hơn

cả, công ty đã thể hiện một năng lực

đáng kinh ngạc để thai nghén, phát

triển, và tiếp thị các sản phẩm thực

sự vĩ đại đến “điên cuồng”. Nó đã

làm được mọi thứ mà Steve từng hy

vọng một công ty có thể làm được.

STEVE QUA ĐỜI VÀO thứ Ba, ngày

5 tháng 10 năm 2011. Có ba nghi lễ

sau khi anh mất. Anh được chôn cất

vào ngày 8 tháng 10, với sự tham dự

của khoảng ba mươi người, bao gồm

bốn nhân viên Apple – Tim Cook,

https://thuviensach.vn

Katie Cotton, Eddy Cue và Jony Ive

– cùng các thành viên ban quản trị, Bill Campbell và Al Gore, Bob Iger,

John Doerr, Ed Catmull, Mike

Slade, Lee Clow, bốn đứa con của

Steve và Laurene cùng vài thành

viên trong gia đình lớn của cô, các

chị gái Patty và Mona Simpson của

anh. Họ cùng đến ở nghĩa trang Alta

Mesa Memorial Park tại Palo Alto,

bước lên chiếu tatami rồi bước vòng

quanh quan tài của Steve. Một số

người đưa tiễn thì phát biểu, một số

khác đọc thơ. Sau buổi lễ mọi người

đến nhà của John Doerr để tưởng

nhớ.

Vào ngày 17 tháng 10, hàng trăm

https://thuviensach.vn

người đã tham dự một lễ tưởng niệm

ở Nhà thờ Tưởng niệm của trường Đại học Stanford. Chiếc iPhone 4S

vừa được giới thiệu hai ngày trước

đó, trong sự kiện cộng đồng đầu tiên

của công ty sau khi Steve mất, với số

lượng đặt mua trước vượt qua mọi

mô hình trước đó. Lễ tưởng niệm là

một sự kiện chỉ dành cho những

khách được mời, gồm từ những

người bạn thân nhất của anh và gia

đình, cho tới nhà Clintons, Bono,

Rahm Emanuel, Stephen Fry, Larry

Page, Rupert Murdoch, và John

Warnock, nhà đồng sáng lập Adobe.

Bono và The Edge của ban nhạc U2

trình diễn bài hát của Dylan mà

Steve yêu thích, “Every Grain of

https://thuviensach.vn

Sand” ; Joan Baez hát “Swing Low, Sweet Chariot”; và Mona Simpson

đọc một bài tri ân cảm động về Steve

vào lúc lâm chung. Larry Ellison và

Jony Ive cũng đọc điếu văn. Con gái

Erin của Steve thắp nến bắt đầu buổi

lễ, trong khi ba đứa trẻ còn lại thì

phát biểu: Reed đọc những suy nghĩ

của mình, Lisa đọc một bài thơ, và

Eve đọc nội dung của “Tư duy khác

biệt.” Mặc dù đông người nhưng đó

là một sự kiện thân mật và đầy cảm

xúc, được mở màn bằng việc Yo-Yo

Ma chơi khúc dạo đầu của Bach’s

Cello Suite No. 1. Điếu văn của

Laurene về Steve đặc biệt cảm động.

https://thuviensach.vn

Steve và tôi gặp nhau tại Stanford này vào tuần thứ hai

tôi sống ở California. Anh đến

đây để diễn thuyết, và sau đó

chúng tôi gặp nhau ở bãi đậu

xe. Chúng tôi nói chuyện đến

bốn giờ sáng. Anh cầu hôn bằng

một bó hoa dại tươi vào một

ngày mưa ở New York. Tôi đồng

ý. Tất nhiên tôi đã đồng ý.

Chúng tôi xây dựng cuộc sống

bên nhau.

Anh đã định hình cách tôi nhìn

thế giới. Cả hai chúng tôi có ý

chí mạnh mẽ, nhưng anh có

một thẩm mỹ hoàn chỉnh còn

https://thuviensach.vn

tôi thì không. Nhìn nhận điều

vốn đã ở đó, gạt bỏ những rào

cản để có một góc nhìn rõ ràng

về thực tại đã là khó, nhưng tài

năng của Steve thậm chí lớn

hơn: anh nhìn thấy rõ ràng cái

gì không ở đó, cái gì có thể ở đó,

cái gì phải ở đó. Tâm trí của anh

không bao giờ là tù nhân của

thực tại. Trái lại. Anh đã hình

dung ra cái thực tại còn thiếu,

và anh tiến hành khắc phục nó.

Những ý tưởng của anh không

phải lý lẽ mà là trực giác, sinh

ra từ một sự tự do thực sự bên

trong. Bởi lý do này, anh có khả

năng cảm nhận các tiềm năng

https://thuviensach.vn

kỳ lạ – một khả năng cảm nhận

siêu việt.

Tình yêu cái đẹp của Steve – và

sự thiếu kiên nhẫn của anh với

sự xấu xí – tràn ngập cuộc sống

của chúng tôi. Ngay thời kỳ đầu

mới kết hôn, chúng tôi đã có

những bữa tối kéo dài cùng

Mona và Richie. Tôi nhớ một

cuộc trò chuyện với phạm vi đặc

biệt rộng, kéo dài đến tận đêm

muộn. Khi chúng tôi lái xe về

nhà, Steve bắt đầu phê phán

gay gắt những chiếc chân đèn

của nhà hàng. Mona đồng tình

với những đánh giá của anh ấy.

https://thuviensach.vn

Richie và tôi nhìn nhau thì

thầm: “Chân đèn có phải là vật để giữ cố định cái đèn không

nhỉ?” Không đối tượng nào là

quá nhỏ hoặc vô nghĩa để được

Steve miễn kiểm tra ý nghĩa, và

chất lượng, hình thức. Anh ấy

nhìn vào mọi thứ, và rồi anh ấy

tạo ra mọi thứ, từ quan điểm

của sự hoàn hảo.

Đó có thể là một quan điểm

khắc nghiệt, nhưng qua thời

gian, tôi dần nhận thấy các lý do

của nó, hiểu được sự khắt khe

đến khó tin của Steve, điều mà

anh áp đặt trước tiên và kịch

liệt nhất lên chính mình.

https://thuviensach.vn

Anh cảm nhận sâu sắc rằng

California là nơi duy nhất anh

có thể sống. Đó là ánh sáng

chênh chếch buổi tối trên

những ngọn đồi, màu sắc, một

vẻ đẹp nền tảng. Trong chính

tâm hồn mình, Steve đã là một

người California. Anh ấy cần sự

tự do của nó, không một chút

ràng buộc. Anh ấy làm việc dưới

ảnh hưởng, cảm hứng và tính

cao thượng của nơi này. Anh

cần được làm mới bởi những

giai điệu nguyên sơ của thế giới

tự nhiên – đất đai, những ngọn

đồi, những cây sồi, những vườn

cây ăn quả. Tinh thần mới mẻ

https://thuviensach.vn

của California tiếp thêm sinh

lực cho anh và nâng đỡ tinh

thần của chính anh. Mức độ của

nó có tính lan truyền: sự hùng

vĩ tự nhiên ấy là môi trường

hoàn hảo cho những suy nghĩ vĩ

đại. Và anh ấy đã nghĩ lớn. Anh

là nhà tư tưởng ít bị trói buộc

nhất mà tôi từng biết. Thật hân

hạnh sâu sắc, và thật vui khi

được nghĩ cùng anh.

Giống như các con tôi, tôi mất

cha khi còn trẻ. Đó không phải

điều tôi muốn cho mình; cũng

không phải điều tôi muốn cho

bọn trẻ. Nhưng mặt trời sẽ lặn

https://thuviensach.vn

và mặt trời sẽ mọc, và nó sẽ tỏa

sáng cho chúng ta ngày mai

trong nỗi thương tiếc và biết ơn,

và chúng ta sẽ tiếp tục sống với

mục đích, ký ức, niềm đam mê

và tình yêu.

Tôi rời đi ngay sau khi buổi lễ kết

thúc. Tôi bị ảnh hưởng nặng nề bởi

cảm xúc và sự tiếc nuối về cuộc trò

chuyện cuối cùng với Steve hồi đầu

mùa hè năm đó. Anh gọi và hỏi tôi

có muốn đi dạo và tán gẫu với anh

không. Hồi tưởng lại, tôi hiểu rằng

đó là một trong những lời mời để trò

chuyện chia tay mà anh dành cho

một số ít người mùa hè đó. Nhưng

lúc đó tâm trạng tôi đang rất tồi tệ vì

https://thuviensach.vn

đủ thứ lý do, và tôi đã không nhận ra anh ấy đang ốm rất rất nặng. Do vậy,

thay vì đáp lại lời mời của anh, tôi lại

mắng nhiếc anh, trách móc anh về

mối quan hệ của chúng tôi, đặc biệt

là sự tức giận của tôi về việc anh đã

từ chối làm việc với tôi cho những

câu chuyện trên tạp chí Fortune sau

khi tôi chiến đấu với bệnh viêm

màng não. Anh ấy có vẻ choáng

váng. Sau vài phút khi tôi nói những

gì mình nghĩ, đầu bên kia im lặng.

Rồi anh nói anh thực sự xin lỗi. Tôi

chắc chắn là anh đã nói rất chân

thành. Anh cũng nói rằng anh vẫn

thích tôi đến chơi với anh, và có thể

đi dạo quanh khu phố. Tôi thực hiện

https://thuviensach.vn

một nỗ lực nửa vời với trợ lý của anh để sắp xếp một cuộc thăm viếng,

nhưng khi gặp một biến chứng nhẹ,

tôi đã nhanh chóng từ bỏ, để rồi hối

tiếc mãi mãi.

Nếu sau lễ tưởng niệm tại Rodin

Sculpture Garden của Trung tâm

Nghệ thuật Cantor, cách một quãng

đi bộ ngắn từ Nhà thờ Stanford, tôi

đi tới chỗ lễ tân, tôi đã được nhận

một cuốn sách của Paramahansa

Yogananda – Tự truyện của một

Yogi bọc giấy nâu, vốn được trao cho

mỗi khách mời. Lẽ ra tôi cũng đã

gặp những người máu mặt của

Thung lũng Silicon, những người đã

https://thuviensach.vn

khởi xướng những cuộc cách mạng

PC và Internet. John Doerr, Eric Schmidt và Michael Dell đã ở đó,

cùng thế hệ trẻ hơn với những đại

diện như Sergey Brin, Jerry Yang và

Marc Andreessen. Nhưng những

thành viên chủ chốt đưa đến sự ra

đời của Apple cũng đã ở đó. Lee

Clow và James Vincent đã ở đó,

cũng như là những cựu binh TIẾP

THEO như Susan Barnes và Mike

Slade. Mike Slade đưa Bill Gates đến

cùng.

“Khi Bill đến nhà thăm Steve vào

tháng 5,” Slade nói, “anh ấy biết con

gái nhỏ của Steve, Evie, vì cô bé và

con gái của Bill, Jennifer, đều biểu

https://thuviensach.vn

diễn cưỡi ngựa. Sau khi chúng tôi tới

quầy lễ tân, tôi gần như bỏ rơi Bill vì tôi biết nhiều người ở đấy hơn anh.

Tôi thấy hơi áy náy, nhưng lại nghĩ,

có sao đâu, anh ấy lớn rồi mà. Nửa

giờ trôi qua và tôi đã mất dấu anh

ấy. Thế là tôi đi tìm. Giữa khu vườn

điêu khắc, họ đã bố trí những trường

kỷ thực sự dài cho gia đình Steve.

Laurene ở đó, và lũ trẻ ở đó. Và đó là

chỗ Bill đang ở, trên một chiếc

trường kỷ, trò chuyện về ngựa với

Evie. Anh ấy đã ngồi đó và trò

chuyện với cô bé suốt nửa giờ. Anh

ấy chẳng nói chuyện với ai khác.

https://thuviensach.vn

LỄ TƯỞNG NIỆM CUỐI CÙNG diễn

ra tại trường đại học Apple ở

Cupertino, vào ngày 20 tháng 10.

Gần 10.000 người tập trung trên

thảm cỏ bên trong hình elip được

tạo thành bởi những tòa nhà chính

của trường. Mọi cửa hàng bán lẻ của

Apple trên khắp toàn cầu đã đóng

cửa nhân sự kiện này, các nhân viên

tập trung để xem video truyền hình

trực tiếp thông qua mạng ảo của

Apple. Tim Cook là người phát biểu

đầu tiên. Coldplay và Norah Jones,

những nghệ sĩ có tác phẩm được giới

thiệu trong các quảng cáo truyền

hình của Apple, đã thực hiện những

màn trình diễn ngắn trước đám

đông. Nhưng hai diễn giả mới là

https://thuviensach.vn

những người mang đến điểm nhấn: Jony Ive và Bill Campbell, thành

viên ban quản trị Apple, từng là cố

vấn thân cận của Steve trong rất

nhiều năm.

“Steve đã thay đổi,” Campbell

nói. “Vâng, anh ấy đã lôi cuốn, nhiệt

thành và phi thường. Nhưng tôi đã

chứng kiến anh ấy trở thành một

nhà quản lý vĩ đại. Anh ấy thấy

những điều người khác không thể

thấy. Anh đã gạt bỏ những lãnh đạo

công nghệ ngạo mạn trên thế giới,

những người cho rằng mọi người

chúng ta thật ngu ngốc vì không thể

sử dụng những thiết bị này. Anh ấy

https://thuviensach.vn

nói: ‘ Chúng ta mới là kẻ ngu ngốc

nếu họ không thể sử dụng những thiết bị này.’” Sau đó Campbell nói

về Steve mà anh biết với tư cách cá

nhân. “Trong bảy năm rưỡi cuối

cùng, khi anh trở nên dễ tổn thương

hơn, anh biết chắc rằng những người

anh yêu thương, những người gần

gũi nhất với anh, biết điều đó. Đối

với họ, anh toát ra sự ấm áp kỳ lạ và

chia sẻ sự hài hước. Anh là một

người bạn đích thực.”

Phát biểu sau đó, Ive cũng nói về

tình bạn. “Anh là người bạn thân

thiết và trung thành nhất của tôi.

Chúng tôi đã làm việc cùng nhau

trong 15 năm,” Ive nói, “và anh vẫn

https://thuviensach.vn

chế giễu cách tôi nói từ

‘alu mi nium.’” Nhưng Ive chủ yếu nói về công việc, những thú vui công

việc, những thú vui đặc biệt khi làm

việc cùng Steve, “Steve yêu thích

những ý tưởng và yêu thích việc tạo

ra công cụ, và anh đối xử với quá

trình sáng tạo với một lòng tôn kính

tuyệt vời và hiếm có.”

Anh, hơn ai hết, hiểu rằng mặc

dù sau cùng những ý tưởng có thể

rất mạnh mẽ, thì ban đầu chúng đều

mong manh, những ý nghĩ hầu như

không thành hình, dễ bị bỏ qua, nên

dễ bị hủy hoại. Anh là một thắng lợi

cho vẻ đẹp, cho sự tinh khiết, nhưng

như cách anh nói, anh chẳng quan

https://thuviensach.vn

tâm.”

Lễ tưởng niệm mà bất cứ ai cũng có thể theo dõi trên iMac hoặc

iPhone hoặc iPad, hoặc trên

Samsung Galaxy hoặc Microsoft

Surface, vừa hòa nhã vừa nồng

nhiệt. “Nhìn bên phải, nhìn bên trái,

nhìn về phía trước các bạn và phía

sau các bạn,” Campbell nói. “Các

bạn chính là nó. Kết quả đếm được.

Các bạn là những người tạo ra điều

này.” Nó là một sự kiện ngợi ca quá

khứ, và nó cũng làm rõ, như Steve

có lẽ đã làm, rằng còn nhiều việc

phải làm. “Chúng tôi sẽ không giữ

các bạn quá lâu,” Chris Martin, ca sĩ

chính của nhóm Coldplay nói, khi

họ bắt đầu hát bài hát khép lại lễ

https://thuviensach.vn

tưởng niệm. “Chúng tôi biết Steve muốn các bạn quay trở lại làm việc.”

https://thuviensach.vn

CHÚ THÍCH NGUỒN

Ð ã đưa tin và viết bài về Steve

Jobs từ năm 1986 tới năm 2011,

Rick và tôi thực sự có hàng

nghìn trang ghi chú và gỡ băng,

hàng trăm giờ phỏng vấn, rất nhiều

các câu chuyện đã được đăng báo,

và ai mà biết được bao nhiêu trải

nghiệm không ghi lại được. Chúng

tôi cho rằng, theo một cách nào đó,

sẽ dễ hơn nếu chỉ đơn giản là xào

xáo lại một số những phần chúng

tôi đã viết trước đây, bởi những câu

chuyện đó còn rất mới trong tâm

https://thuviensach.vn

trí chúng tôi và ấn tượng vẫn còn

đậm nét.

Nhưng những câu chuyện đó lại

được viết với mục đích khác và có

tính thời sự hơn so với mục đích mà

chúng tôi đang cố đạt được với cuốn

sách này, đó là: mang đến hiểu biết

sâu hơn về kho kỹ năng và khả

năng tiến bộ không ngừng trong

kinh doanh của Steve Jobs, và nỗ

lực gần như phi thường để tạo, ảnh

hưởng lên thế giới của anh. Chúng

tôi muốn thể hiện nó đã được tiếp

năng lượng tới mức phi thường như

thế nào bởi tài năng độc đáo của

một người tự học, và bởi chủ nghĩa

lý tưởng chân chính cũng như nỗi

https://thuviensach.vn

ám ảnh đến khắc nghiệt của anh đối

với các tiêu chuẩn thẩm mỹ, ý thức lớn lao về sứ mệnh của mình. Ngay

từ đầu, anh đã luôn có lòng trắc ẩn

chân thành đối với những nhu cầu

của những con người bình thường,

những người muốn tìm thấy các

công cụ mới để trao cho bản thân

sức mạnh và sự tiến bộ trong một

thế giới ngày càng phức tạp, bất hòa

và xáo trộn.

Vì thế với chúng tôi, đây là một

câu chuyện hoàn toàn mới. Câu

chuyện này một phần được viết lại

từ câu chuyện cũ, nhưng cũng được

tăng cường thêm bằng những quan

sát và chiêm nghiệm mới từ những

https://thuviensach.vn

người gần gũi nhất với đối tượng

của chúng tôi; những người đã chia sẻ những kỷ niệm riêng tư đã có cơ

hội lắng lại và thẩm thấu vào mình

sự hiểu biết sâu sắc hơn về con

người thực sự của Steve – người

bạn, người đồng nghiệp hay đối thủ

của họ. Với những chú thích nguồn

này, chúng tôi muốn mang tới

nhiều thông tin cụ thể hơn về quy

mô của công việc khai thác nguồn

thông tin cũng như các phân tích

giúp cung cấp thông tin cho nhiều

đoạn viết trong cả cuốn sách.

Lời mở đầu

https://thuviensach.vn

Phần lớn Lời mở đầu là dựa trên

những ký ức và ghi chú từ cuộc phỏng vấn đầu tiên của tôi với Steve

Jobs, diễn ra tại Palo Alto ngày 17

tháng 4 năm 1986. Các quan sát

khác được rút ra từ kinh nghiệm

tích luỹ của tôi qua hơn 150 cuộc gặp

mặt, phỏng vấn, gọi điện, thư điện tử

và các cuộc nói chuyện không chính

thức với anh trong khoảng thời gian

giữa ngày đầu tiên đó và ngày anh

mất, 5 tháng 10 năm 2011. Tất cả

những câu trích dẫn lời anh trong cả

cuốn sách đều từ các cuộc gặp, cuộc

điện thoại hay các cuộc trao đổi qua

thư điện tử, trừ những chỗ có ghi

chú. Một số lời trích dẫn từng xuất

hiện trước đây, toàn bộ hoặc một

https://thuviensach.vn

phần, trong các bài báo nổi bật mà tôi viết, đã được đăng tải trên tạp chí

Fortune hoặc Wall Street Journal.

Tuy nhiên, không có bài báo nào

trong số này được in lại hay trích ra

dưới bất cứ dạng nào trong Lời mở

đầu này, hay ở bất cứ chỗ nào khác

trong cuốn sách, ngoại trừ những

chỗ có ghi chú cụ thể.

Ngày sinh của Steve Jobs là 24

tháng 2 năm 1955; ngày sinh của tôi

là 9 tháng 4 năm 1954. Cả hai chúng

tôi đều tốt nghiệp trung học vào

mùa xuân năm 1972. Ngoài một vài

thông tin nhỏ từ các dịp gặp gỡ của

tôi với Jobs, chương này còn lấy

https://thuviensach.vn

thông tin từ cuộc phỏng vấn với

Regis McKenna ngày 31 tháng 7

năm 2012, và một cuộc phỏng vấn

khác với Ed Catmull ngày 16 tháng 1

năm 2014.

Chương 1: Steve

Jobs tại Khu vườn

của Thánh A-la

Chương này thiết lập một vạch

chuẩn mà từ đó, Steve Jobs sẽ phát

triển trong suốt phần đời còn lại.

Giai thoại chính của chương này do

TS. Larry Brilliant, khi đó là CEO

https://thuviensach.vn

của Quỹ Skoll Global Threats và một

người bạn thân thiết của Jobs từ giữa những năm 1970 kể lại. Chúng tôi

phỏng vấn anh trong hai dịp – 23

tháng 8 năm 2013, và lần nữa vào

ngày 17 tháng 1 năm 2014. Chúng

tôi cũng tới thăm Khu vườn của

Thánh Ala ở Thung lũng Mill,

California, với Brilliant và vợ anh,

Girija, người đồng sáng lập quỹ Seva

Foundation. Các cuộc phỏng vấn

quan trọng khác bao gồm một cuộc

với Laurene Powell Jobs ngày 14

tháng 10 năm 2013, một cuộc với

Lee Clow ngày 14 tháng 10 năm

2013, và một cuộc với Regis

MacKenna ngày 31 tháng 7 năm

2012.

https://thuviensach.vn

Các ngày tháng và chi tiết trong tiểu sử sử dụng cho chương này được

chọn lọc từ nhiều nguồn tài liệu đã

xuất bản, bao gồm cuốn tiểu sử

Steve Jobs, cuốn tiểu sử “được cho

phép” của tác giả Walter Isaacson,

và Vương quốc bé nhỏ (The Little

Kingdom), lịch sử ở Apple thuở ban

đầu của Michael Moritz. Các chi tiết

về cuộc sống và những đóng góp của

Stephen Wozniak cho Apple được

rút ra chủ yếu từ cuốn hồi ký của

anh: iWoz: Từ gã mọt máy tính đến

biểu tượng sùng bái: Tôi đã phát

minh ra Máy tính cá nhân, đồng

sáng lập Apple và vui thích làm

điều đó như thế nào (iWoz:

https://thuviensach.vn

Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer,

Co-founded Apple, and Had Fun

Doing It), cuốn sách anh đã viết

cùng với sự giúp đỡ của Gina Smith.

Đây cũng là nguồn tài liệu cho

nhiều chi tiết về sự hợp tác giữa

Wozniak và Jobs với bộ quay số điện

thoại kỹ thuật số Blue Box.

Để có thông tin nền về Câu lạc bộ

Homebrew Computer, chúng tôi

dựa chủ yếu vào cuốn iWoz, do

Wozniak kết hợp với Smith viết,

mặc dù tôi cũng có rút ra từ cuốn

Vương quốc bé nhỏ của Moritz và

một vài nguồn khác. Tôi cũng thảo

https://thuviensach.vn

luận về câu lạc bộ với Bill Gates và

Steve Jobs ở một số dịp trong các cuộc gặp trong suốt 20 năm.

Hồ sơ lưu trữ của bản cáo bạch

với Ủy ban Chứng khoán Mỹ cho lần

đầu tiên phát hành ra công chúng

của tập đoàn máy tính Apple ngày 12

tháng 12 năm 1980 cung cấp các số

liệu thống kê về tình hình tăng

trưởng thời kỳ đầu của Apple –

“Apple bán ra xấp xỉ 570, 7.600,

35.100 máy tính trạm Apple II

tương ứng trong thời kỳ sáu tháng

kết thúc vào 30 tháng 9 năm 1977,

và trong suốt các năm tài chính kết

thúc vào các ngày 30 tháng 9 năm

1978, 30 tháng 9 năm 1979 và 26

https://thuviensach.vn

tháng 9 năm 1980.”

Chúng tôi cũng dựa trên các

nguồn tài liệu trực tuyến sau đây:

trang web của The Seva Foundation

tại www.seva.org; trang web của Khu an dưỡng Ralston White (tên

chính thức hiện tại của Khu vườn

của Thánh A - la) tại

www.ralstonwhiteretreat.org/history.asp bản tóm tắt “Công ty đáng ngưỡng

mộ nhất thế giới” giai đoạn 2008-

2014 tạp chí của Fortune, phát hành

trực tuyến tại

www/time.com/10351/fortune-

worlds-most-admired-company-

2014; và cuộc phỏng vấn Steve Jobs

của Trung tâm nghiên cứu khoa học

thuộc mục Oral and Video Histories

https://thuviensach.vn

ngày 20 tháng 4 năm 1995, đăng tải tại

http://americanhistory.si.edu/comphist/sj1.html Một nguồn tài liệu hữu ích khác cho

chương này là một website có tên

foundersatwork.com,

www.foundersatwork.com/steve-

wozniak.html, một nội dung trực

tuyến bổ sung cho cuốn sách của

Klaus Livingston Người sáng lập

vào cuộc: Những câu chuyện về

thuở ban đầu của các công ty khởi

nghiệp (Founders at Work: Stories

of Startups’ Early Days)

https://thuviensach.vn

Chương 2: “Tôi

từng không muốn

trở thành doanh

nhân”

Chương này giải thích thái độ đặc

trưng ban đầu của Jobs đối với việc

trở thành một nhà lãnh đạo trong

kinh doanh và rút rất nhiều chi tiết

từ các sách và bài viết trên tạp chí về

những ngày đầu của tập đoàn máy

tính Apple, những hồi tưởng thân

mật của chính Jobs ở một trong

nhiều cuộc gặp gỡ của chúng tôi, và

ký ức của nhiều người khác, những

người đã làm việc với anh thời kỳ

https://thuviensach.vn

đó. Đặc biệt có giá trị là những hồi

tưởng và các hồ sơ tài liệu của Regis MacKenna, người đã hào phóng chia

sẻ tuyển tập các ghi chép, bản vẽ,

bản sao quảng cáo, báo cáo thường

niên và công văn trong giai đoạn

này. Chúng tôi cũng dựa vào những

cuộc phỏng vấn của mình với anh

mùa hè năm 2012, và dựa trên cuốn

sách của anh Thời gian thực: Chuẩn

bị cho kỷ nguyên khách hàng

không bao giờ biết hài lòng (Real

Time: Preparing for the Age of the

Never Satisfied Customer). Tổng

cộng, chúng tôi đã thực hiện ba cuộc

phỏng vấn dài với anh trong năm

2012 và 2013.

https://thuviensach.vn

Các cuốn sách khác chúng tôi có

tham khảo là cuốn iWoz của Wozniak and Smith, cuốn Vương

quốc bé nhỏ của Mortiz; Bơi qua:

Một cuốn hồi ký (Swimming Across:

A Memoir) của Andrew S.Grove;

Andy Grove: Cuộc đời và thời đại

của một người Mỹ (Andy Grove: The

Life and Times of an American), của

Richard S. Tedlow; Vi mạch: Hai

người Mỹ đã sáng chế ra vi mạch và

mở đầu một cuộc cách mạng như

thế nào (The Chip: How Two

Americans Invented the Microchip

and Launched a Revolution), của T.

R. Reid; và Người đứng đằng sau

chiếc vi mạch: Robert Noyce và

phát minh của Thung lũng Silicon

https://thuviensach.vn

(The Man Behind the Microchip: Robert Noyce and the Invention of

Silicon Valley), của Leslie Berlin.

Chúng tôi cũng trích dẫn một đoạn

dài từ “Kỹ thuật số hoá”, một bài báo

trong phần Bàn về thành phố (Talk

of the town) của tạp chí The New

Yorker xuất bản ngày 14 tháng 11

năm 1977. Và chúng tôi cũng lựa

chọn thông tin từ bản cáo bạch của

SEC năm 1980 cho đợt phát hành

lần đầu ra công chúng của tập đoàn

máy tính Apple.

Chương 3: Đột phá

https://thuviensach.vn

và vấp ngã

Chương này miêu tả các tình huống

đã dẫn tới việc Steve Jobs bị tước

quyền quản trị và cuối cùng phải ra

đi dưới áp lực của ban giám đốc. Một

lần nữa, chúng tôi tổng hợp thông

tin từ nhiều nguồn khác nhau, từ

các cuốn sách cho tới các cuộc

phỏng vấn của chính chúng tôi cùng

các tài liệu lưu trữ của chính phủ,

như các báo cáo thường niên, và các

hồi tưởng rời rạc của Jobs trong các

cuộc gặp qua nhiều năm của chúng

tôi. Câu chuyện về chuỗi các sự kiện

dẫn tới vụ giáng cấp của Jobs tháng 4

năm 1985 và mâu thuẫn đỉnh điểm

https://thuviensach.vn

với Hội đồng quản trị Apple dẫn tới việc anh từ chức cũng được hỗ trợ từ

nhiều cuộc phỏng vấn gần đây của

những người có mặt trong thời gian

đó, cũng như các báo cáo đã được

công bố kể từ khi xảy ra vụ việc.

Ngoài những mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, hầu

hết các trích dẫn trực tiếp trong

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Susan Barnes ngày 24

tháng 7 năm 2012; Lee Clow ngày

14 tháng 10 năm 2013; Regis

McKenna ngày 31 tháng 7 năm

2012; Bill Gates ngày 15 tháng 6

năm 2012; Mike Slade ngày 23

https://thuviensach.vn

tháng 7 năm 2012; và Jean-Louis

Gassée ngày 17 tháng 10 năm 2012.

Chúng tôi cũng dựa vào các đoạn

viết trong các cuốn sách sau: Gates,

Gates, của Stephen Manes và Paul

Andrews; Odyssey: Pepsi tới Apple,

Một hành trình của sự phiêu lưu, ý

tưởng và tương lai (Odyssey: Pepsi

to Apple, A Journey of Adventure,

Ideas, and the Future), của John

Sculley; Một mẩu Táo: Hồi ức

quãng đời của tôi với Steve Jobs

(The Bite in the Apple: A Memoir of

My Life with Steve Jobs), của

Chrisann Brennan; Bí mật Apple

2.0: Lịch sử đáng tin cậy về công ty

đa sắc nhất thế giới (Apple

https://thuviensach.vn

Confidential 2.0: The Definitive

History of the World’s Most

Colorful Company), của Owen W.

Linzmayer; Người chia sét: Xerox

PARC và bình minh của kỷ nguyên

máy tính (Dealers of Lightning:

Xerox PARC and the Dawn of the

Computer Age), của Michael A.

Hiltzik; và Trên cả tuyệt vời: Cuộc

sống và thời đại của Macintosh,

dòng máy tính thay đổi tất cả mọi

thứ (Insanely Great: The Life and

Times of Macintosh, the Computer

That Changed Everything), của

Steven Levy; cùng với Vương quốc

bé nhỏ của Moritz, và iWoz của

Wozniak và Smith.

https://thuviensach.vn

Các nguồn báo chí khác bao gồm

“Thất bại của Steve” của Bro Uttal, đăng trên tạp chí Fortune ngày 5

tháng 8 năm 1985; và phim tài liệu

Doanh nhân của truyền hình PBS,

phát sóng năm 1986. Website của

Golden Gate Weather,

http://ggweather.com/sjc/dailyrecords.html#September cung cấp dữ liệu chính xác về thời

tiết ngày Jobs thăm Khu vườn của

Thánh A-la. Và số liệu thống kê về

doanh số của Apple theo đơn vị được

rút ra từ các báo cáo thường niên

của tập đoàn máy tính Apple từ năm

1980 đến năm 1984.

https://thuviensach.vn

Chương 4: NeXT là

gì?

Chương này đánh dấu sự mở đầu

các cuộc gặp thường xuyên của tôi

với Jobs, ban đầu với tư cách là

phóng viên thời báo Wall Street

Journal, và sau này là nhà báo của

Fortune tại Thung lũng Silicon. Trớ

trêu thay, tôi lại không viết tất cả các

câu chuyện đó về Steve hay hai dự

án doanh nghiệp con cưng của anh,

NeXT và Pixar, trong ba năm đầu vì

cả hai công ty đều là công ty đại

chúng và do đó cả hai đều không

phải là ưu tiên hàng đầu của tờ Wall

Street Journal. Tuy nhiên, sau khi

chuyển tới Fortune năm 1989, tôi

https://thuviensach.vn

đặt mục tiêu viết về Steve với tần suất thường xuyên hơn, và cố gắng

nuôi dưỡng một mối quan hệ cá

nhân thân thiết hơn. Phần nhiều

những điều mô tả trong chương này

được rút ra từ các ghi chép của tôi và

đoạn gỡ băng các cuộc phỏng vấn

cùng ký ức về các sự kiện. Các cuộc

phỏng vấn với đồng nghiệp của Steve

thời kỳ đó mang lại nền tảng quý

báu cho chương này.

Bên cạnh thông tin từ các cuộc

gặp của tôi với Jobs, hầu hết các

trích dẫn trực tiếp trong chương này

được rút ra từ các cuộc phỏng vấn

với Dan’l Lewin ngày 26 tháng 7

https://thuviensach.vn

năm 2012; Susan Barnes ngày 24

tháng 7 năm 2012; Avie Tevanian ngày 12 tháng 11 năm 2012; và Jon

Rubinstein ngày 25 tháng 7 năm

2012. Chúng tôi cũng được Allison

Thomas hỗ trợ thông qua thư điện

tử ngày 20 tháng 1 năm 2014.

Với thông tin chung về NeXT,

chúng tôi dựa vào hai cuốn sách:

Steve Jobs và điều vĩ đại kế tiếp

(Steve Jobs and the NeXT Big

Thing) của Randal Stross; và Bí mật

Apple 2.0 của Linzmayer.

Những mô tả về tốc độ tăng

trưởng nhanh chóng của Sun

Microsystems cùng bối cảnh cạnh

tranh của máy tính https://thuviensach.vn

nối mạng được

rút ra từ các câu chuyện của tôi đã đăng trên Fortune từ năm 1998 đến

năm 2004. Các chi tiết kể về cuộc

giới thiệu máy tính NeXTcube được

rút chủ yếu từ trải nghiệm của tôi tại

sự kiện ấy và bài viết trên trang nhất

của tôi cho thời báo Wall Street

Journal theo sau sự kiện ấy vào

ngày 13 tháng 10 năm 1988, tựa đề

“Dự án tiếp theo: Kỷ nguyên của

Apple đã ở lại đằng sau, Steve Jobs

lần nữa nỗ lực, sử dụng một hệ thống

mới.”

Các thống kê về những hiệu năng

tương đối của các ổ cứng và số lượng

bóng bán dẫn (transistor) của các

https://thuviensach.vn

thiết bị bán dẫn được rút ra từ hai

nguồn chính: với các mô tả về mật độ bóng bán dẫn của thiết bị bán

dẫn, chúng tôi dựa vào bài báo của

Pat Gelsinger “Định luật Moore –

Thiên tài sống mãi,” xuất hiện trong

bản tin Solid State Circuits ngày 13

tháng 7 năm 2007; và dữ liệu của

chúng tôi về các xu hướng trong mật

độ ổ cứng được lấy từ bài “Luật

Kryder” của Chip Walter, xuất hiện

trong số báo ngày 25 tháng 7 năm

2005 của tạp chí Scientific

American.

Một bài tạp chí khác chúng tôi

thấy hữu ích là câu chuyện trên

Newsweek ngày 24 tháng 10 năm

https://thuviensach.vn

1988, của John Schwartz, có tựa đề

“Steve Jobs trở lại”, và chúng tôi tham khảo nhiều ở một bài tạp chí

của Joe Nocera từ số tháng 12 năm

1986 trên tạp chí Esquire có tựa đề

“Steve Jobs tái xuất.” Đồng thời

chúng tôi cũng tiếp tục sử dụng bộ

phim tài liệu Doanh nhân của đài

truyền hình PBS, phát sóng năm

1986.

Các nguồn tài liệu trực truyến

cho chương này bao gồm tài liệu kỹ

thuật số của bảo tàng National

Mining Hall of Fame ở Leadville,

bang Colorado,

http://www.mininghalloffame.org/inductee/jackling bài viết “Bên trong ngôi biệt thự sụp

https://thuviensach.vn

đổ của Steve” của Philip Elmer-

DeWitt ngày 27 tháng 4 năm 2009, Fortune.com,

http://fortune.com/2009/04/27/inside-

steve-jobs-tear-down-mansion/; và

http://www.sec.gov/cgi-

bin/browse-edgar?

company=sun+microsystems&owner=exclude&action=get

company cho thông tin tài chính về

Sun Microsystems được lượm lặt từ

các tài liệu lưu trữ về công ty của

SEC.

Chương 5: Đánh

cược bên lề

https://thuviensach.vn

Chương này kể lại căn nguyên của

việc Jobs mua một tổ chức mà sau này được gọi là Pixar. Một lần nữa,

chương này rút chủ yếu từ các câu

chuyện đã đăng trên Fortune từ

năm 1989 tới 2006. Chúng tôi cũng

được hỗ trợ từ các cuộc phỏng vấn

gần đây với Ed Catmull và từ cuốn

sách mới xuất bản của Catmull về

những trải nghiệm của anh ở Pixar:

Creativity Inc. - Overcoming the

Unseen Forces That Stand in the

Way of True Inspiration. Để xác

minh một số dữ kiện lịch sử, chúng

tôi cũng dựa vào cuốn sách của

Karen Paik; Tới vô tận và xa hơn

nữa: Câu chuyện về các xưởng

phim hoạt hình Pixar. (To Infinity

https://thuviensach.vn

and Beyond: The Story of Pixar Animation Studios)

Ngoài các mẩu thông tin từ các

cuộc gặp của tôi với Jobs, phần lớn

các trích dẫn trực tiếp trong chương

này được rút ra từ các cuộc phỏng

vấn với Susan Barnes ngày 24 tháng

7 năm 2012; Ed Catmull ngày 16

tháng 1 năm 2014; John Lasseter

ngày 8 tháng 5 năm 2014; Bob Iger

ngày 14 tháng 5 năm 2014; và

Laurene Powell Jobs ngày 25 tháng

10 năm 2013.

Chương 6: Chuy

https://thuviensach.vn

ến

viếng thăm của Bill

Gates

Chương đặc sắc này dựa trên một

cuộc viếng thăm lịch sử, một trong

hai cuộc gặp kéo dài duy nhất được

ghi lại giữa Bill Gates và Steve Jobs.

Do đó, ngoài tài liệu gỡ băng buổi

phỏng vấn, các ghi chú, các ký ức và

phân tích về nền công nghiệp ở thời

điểm đó của chính tôi thì không có

nhiều nguồn tài liệu bên ngoài.

Chúng tôi thu thập thông tin

thống kê từ Cục các vấn đề kinh tế

Mỹ, Báo cáo ngành thường niên – từ

https://thuviensach.vn

1976 đến 2012, tại địa chỉ

https://www.bea.gov/scb/pdf/2005/01January/0105IndustryAcct.pdf Đối với thông tin nền về Gates,

chúng tôi tham khảo một bài báo

của Bro Utal, đăng trên tạp chí

Fortune ngày 21 tháng 7 năm 1986,

có tựa đề “Giao dịch làm nên Bill

Gates, 30 tuổi, 350 triệu đô la”; một

cuộc phỏng vấn với Mike Slade ngày

23 tháng 7 năm 2012; và một cuộc

phỏng vấn riêng, gần đây hơn với

chính Gates vào ngày 15 tháng 6

năm 2012.

Chương 7: May

https://thuviensach.vn

mắn

Chương này mô tả con đường Pixar

phát triển thành một nhà sản xuất

phim hoạt hình bằng máy tính. Nó

dựa phần lớn vào các cuộc phỏng

vấn gần đây của tôi với những người

đứng đầu Pixar, và được bổ sung từ

nhiều bài báo khắc họa mà tôi đã

viết trong suốt nhiều năm về hoạt

động đáng chú ý của Pixar với tư

cách một nhà sản xuất phim hoạt

hình. Ed Catmull và John Lasseter

vừa rất hào phóng với thời gian của

mình cho các bài tiểu sử mà tôi đã

viết về mỗi người họ, và cũng luôn

sẵn sàng trong khoảng thời gian

https://thuviensach.vn

chúng tôi nghiên cứu cho cuốn sách này. Chúng tôi cũng rút ra từ các

cuộc phỏng vấn với Jeffrey

Katzenberg của hãng phim

Dreamworks và Michael Eisner của

Disney cuối những năm 1990. Cuốn

sách của Ed Catmull Creativity Inc.

cũng cung cấp nhiều thông tin nền

hữu ích.

Các nguồn tài liệu đã xuất bản

khác bao gồm hai cuốn sách: Tới vô

tận và xa hơn nữa: Câu chuyện về

các xưởng phim hoạt hình Pixar (To

Infinity and Beyond: The Story of

Pixar Animation Studios) của Karen

Paik và Một nét Pixar: Quá trình

https://thuviensach.vn

hình thành công ty (The Pixar

Touch: The Making of a Company) của David A. Price. Còn với thông tin

về việc khoản đầu tư của anh ở Pixar

cuối cùng đã biến Jobs thành một tỉ

phú thực sự, chúng tôi tham khảo

trang web Forbes; cụ thể là một bài

báo tương tác có tựa đề “Hai thập kỉ

thịnh vượng”, tại địa chỉ

www.forbes.com

Chúng tôi cũng dựa vào website

của Ủy ban Chứng khoán Mỹ, để xác

nhận các chi tiết về đợt phát hành

lần đầu ra công chúng của Công ty

Truyền thông Netscape vào ngày 9

tháng 8 năm 1995. Công ty chào bán

3,5 triệu cổ phiếu ở mức giá 28 đô la

https://thuviensach.vn

một cổ phiếu, thu về 98 triệu đô la.

Tuy nhiên, trên tất cả, chúng tôi sử dụng các buổi phỏng vấn dài với

Ed Catmull ngày 16 tháng 1 năm

2014; John Lasseter ngày 8 tháng 5

năm 2014; cùng nhiều cuộc gặp của

tôi với Jobs qua nhiều năm.

Chương 8: Những

gã đần, Những kẻ

đáng ghét và

Những người bảo vệ

Chương này phản ánh một thời kỳ

đặc biệt trong mối q https://thuviensach.vn

uan hệ của tôi

với Jobs vì nó xảy ra đồng thời với quãng thời gian Jobs, CEO của cả

NeXT và Pixar, dường như bỗng

dưng gọi cho tôi để nói chuyện về

những điều đang xảy ra ở tập đoàn

máy tính Apple. Trước đây, chúng

tôi không nói chuyện nhiều về thất

bại đầu tiên của anh ở cương vị chủ

doanh nghiệp, chủ yếu bởi anh

không thích nhìn lại những gì đã

qua. Nhưng dường như anh chân

thành cảnh báo những điều có vẻ

như đoạn mở đầu của vòng xoáy chết

chóc đối với Apple. Tôi dành hơn

nửa năm thỉnh thoảng đưa bài để

chuẩn bị cho câu chuyện trang nhất

về những rắc rối sây rộng ở Apple,

https://thuviensach.vn

không chỉ dựa trên những thông tin mà Steve thì thầm vào tai tôi, mà

còn từ những lời xì xầm của những

người khác ở trong và ngoài công ty.

Câu chuyện có tựa đề “Có gì đó đang

mục ruỗng ở Cupertino,” phải chờ

đến số ngày 3 tháng 3 năm 1997 của

Fortune mới được xuất bản, hơn hai

tháng sau khi Apple vội vàng quyết

định mua công ty máy tính NeXT.

Tin bài đi sâu vào câu chuyện cụ thể

đó, cộng với các câu chuyện khác mà

tôi đã kể lại và viết về Microsoft,

NeXT, và Pixar trong quãng thời

gian 1995 đến 1997, cung cấp phần

lớn thông tin cho chương này. Các

dữ kiện dạng số về Apple được thu

https://thuviensach.vn

thập từ các báo cáo thường niên của Apple trong giai đoạn này. Hai cuộc

phỏng vấn dài với Fred Anderson

tháng 8 năm 2012 đặc biệt hữu ích

trong việc giải thích cách anh lèo lái

Apple khỏi tình cảnh tài chính thảm

hại khi anh tới công ty mùa xuân

năm 1996.

Bên cạnh những mẩu thông tin

từ các cuộc gặp của tôi với Jobs, hầu

hết các trích dẫn trực tiếp trong

chương trình được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Anderson và các cuộc

phỏng vấn khác với Mike Slade ngày

23 tháng 7 năm 2012; Ed Catmull

ngày 16 tháng 1 năm 2014; Jean-

https://thuviensach.vn

Louis Gassée ngày 17 tháng 10 năm

2012; Avie Tevanian ngày 12 tháng 11 năm 2012; Andy Grove ngày 20

tháng 6 năm 2012; và Bill Gates

ngày 15 tháng 6 năm 2012.

Các nguồn thông tin khác bao

gồm video ghi lại bài phát biểu của

Jobs tại MacWorld Boston, ngày 6

tháng 8 năm 1997,

http://www.youtube.com/watch?

v=PEHNrqPkefI; và một bài báo

trên New York Times ngày 19 tháng

3 năm 1992, với tựa đề “Những

người làm kinh doanh: NeXT tìm

thấy một vị Chủ tịch trong ngành

công nghiệp điện thoại,” của

Lawrence Fisher, cung cấp thông tin

https://thuviensach.vn

nền về Peter van Cuylenberg.

Chương 9: Chắc có

lẽ họ điên

Chương này kể về bốn năm đầu sau

khi Steve Jobs trở lại vị trí lãnh đạo

Appe, và chủ yếu dựa trên bài đăng

và bài viết của tôi về Apple trong

suốt giai đoạn đó, từ 1997 tới 2001.

Bất chấp tình hình bất ổn và thái độ

hoài nghi lan rộng trong Apple, giới

công nghệ và doanh nhân rất quan

tâm tới những vũ khí mà Jobs nắm

giữ có thể lật ngược tình hình ở công

ty đầy tính biểu tượng này. Jobs biết

rằng sẽ có lợi hơn cho anh khi cởi

mở với tôi về các chihttps://thuviensach.vn

ến lược nội bộ

nhằm ổn định tình hình, và tới lúc này, chúng tôi đã phát triển được

một sự tin tưởng vững chắc. Kết quả

là, trong những năm đầu quay lại

Apple này, anh không còn giữ kẽ với

tôi nữa.

Bên cạnh những mẩu thông tin

từ các cuộc gặp của tôi với Jobs, hầu

hết các trích dẫn trong chương này

được rút ra từ các cuộc phỏng vấn

với Lee Clow ngày 14 tháng 10 năm

2013; Jon Rubinstein ngày 25 tháng

7 năm 2012; Avie Tevanian ngày 12

tháng 11 năm 2012; Rubinstein và

Tevanian ngày 12 tháng Mười năm

2012; Jony Ive ngày 10 tháng 6 năm

https://thuviensach.vn

2014; Bill Gates ngày 16 tháng 6

năm 2012; và Mike Slade ngày 23

tháng 7 năm 2012.

Các con số tài chính và thống kê

đầu người và những thông tin bằng

số khác trong chương này xuất phát

chủ yếu từ các tài liệu lưu trữ của

SEC về Apple, các báo cáo tài chính

của công ty từ năm 1996 tới 2000, vì

thế chúng tôi không dẫn riêng rẽ các

tài liệu này ra đây. Nhận xét khét

tiếng từ Michael Dell gợi ý rằng Jobs

nên đơn giản thanh lý béng Apple

xuất hiện trong một buổi Hỏi-Đáp ở

Hội nghị chuyên đề Gartner và triển

lãm Ittxpo97 ở Orlando, Florida,

ngày 6 tháng 10 năm 1997,

https://thuviensach.vn

http://news.cnet.com/Dell-Apple-

should-close-shop/2100-

10013203937.html. Các chi tiết kĩ

thuật chúng tôi trích dẫn về iMac và

các mô hình máy tính khác được

thu thập từ

www.everymac.com/systems/apple/imac/specs/imac

ab.html.

Chương 10: Tin vào

bản năng

Chương này mô tả cách Apple cuối

cùng cũng tìm được đường phát

triển trở lại, cụ thể là bằng cách

tham gia và khuấy động một ngành

https://thuviensach.vn

kinh doanh hoàn toàn khác biệt,

trong trường hợp này là thiết bị điện tử âm thanh cá nhân với sự ra đời

của ứng dụng quản lý nhạc iTunes và

thiết bị nghe nhạc số di động iPod.

Nó cũng chứng tỏ một cách vô cùng

chi tiết phương pháp luận mà Jobs

ngày càng coi trọng, anh gọi nó là

“nghe theo bản năng,” thay vì vạch

ra một dạng “bản đồ” chiến lược

định trước nào đó. Tầm quan trọng

của iTunes, iPod và sau này là Gian

hàng Âm nhạc iTunes nằm ở cách

thức sản phẩm này dẫn tới sản phẩm

tiếp theo, rồi sản phẩm tiếp theo

nữa. Tôi đã mô tả quá trình này theo

phong cách lần lượt từng sản phẩm

ở Fortune khi những sản phẩm này

https://thuviensach.vn

xuất hiện. Chỉ khi nhìn lại, bạn mới thấy mỗi sản phẩm là một trường

hợp Steve và nhóm của mình nghe

theo bản năng của họ như thế nào,

thấy được điều gì là khả thi sau mỗi

bước thành công. Một lần nữa, các

câu chuyện tôi đã kể lại, viết ra và

biên tập cho Fortune cung cấp phần

lớn các cơ sở thực tế cho chương

này.

Bên cạnh các mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, phần

lớn các trích dẫn trực tiếp của

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Tony Fadell ngày 1

tháng 5 năm 2014; Eddy Cue ngày

https://thuviensach.vn

29 tháng 4 năm 2014; Jony Ive ngày

10 tháng 6 năm 2014; Tim Cook

ngày 30 tháng 4 năm 2014; Jon

Rubinstein và Avie Tevanian ngày

12 tháng 10 năm 2012.

Thông tin và nền tảng về bài diễn

văn chính của Gates ở CES được rút

ra từ kho dữ liệu phát hành báo chí

trực tuyến của Microsoft. Các phân

tích tài chính được thu thập từ tài

liệu trực tuyến của SEC. Kho tài liệu

về tình hình kinh doanh của tập

đoàn máy tính Apple là nguồn tài

liệu của bài báo phát hành ngày 16

tháng 1 năm 2001, “Số lượt tải

iTunes đạt đỉnh 275.000 trong tuần

đầu tiên” và Báo cáo Thường niên

https://thuviensach.vn

của tập đoàn máy tính Apple cho

năm tài chính kết thúc ngày 30

tháng 9 năm 2001. Những nguồn tài

liệu trực tuyến khác trong chương

này gồm có website của Gartner

Group với một số thống kê thị

trường,

http://www.gartner.com/newsroom/id/2301715

và Quora.com,

http://www.quora.com/Steve-

Jobs/What-are-the-best-stories-

about-people-randomly-meeting-

Steve-Jobs/answer/Tim-Smith-18.

Chương 11: Làm hết

sức https://thuviensach.vn

mình

Về cơ bản, chương này kể câu

chuyện về Steve Jobs – một doanh

nhân đại tài. Hai câu chuyện từ hai

cây bút khác của Fortune đã cung

cấp một số thông tin nền: một câu

chuyện trang nhất của Devin

Leonard về quá trình iTunes phát

triển thành một cỗ xe bán lẻ khổng

lồ, và một câu chuyện khác của Jerry

Useem, phát hành năm 2007, mô tả

cách các cửa hàng bán lẻ của Apple

trở thành những cửa hàng có tổng

doanh thu cao nhất trên thế giới.

Kinh nghiệm là một biên tập viên

của Entertainment Weekly của Rick

cũng đóng góp cho những giải thích

của chúng tôi về động lực của ngành

https://thuviensach.vn

âm nhạc khi họ liều mình lao vào tương lai kĩ thuật số bằng cách ký

kết hợp tác với các Gian hàng Âm

nhạc iTunes.

Bên cạnh các mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, phần

lớn các trích dẫn trực tiếp trong

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Eddy Cue ngày 29

tháng 4 năm 2014; Tim Cook ngày

30 tháng 4 năm 2014; và Laurene

Powell Jobs ngày 14 tháng 10 năm

2013.

Các bài viết trên tạp chí mà tôi

dẫn bao gồm: “Apple: Nhà bán lẻ tốt

nhất ở Mỹ,” của Jerr https://thuviensach.vn

y Useem, đăng

trên số ra ngày 8 tháng 3 năm 2007

của Fortune; “Các bài hát của Steve

Jobs”, của Devin Leonard, đăng trên

số ra ngày 12 tháng 5 năm 2003 của

Fortune; và “Bình luận: Xin lỗi

Steve: Đây là lý do vì sao các cửa

hàng Apple không hiệu quả,” của

Cliff Edward, đăng trên số ra ngày

20 tháng Năm năm 2001 của

BusinessWeek.

Chương 12: Hai

quyết định

Chương này chủ yếu ghi chép về quá

https://thuviensach.vn

trình Jobs và đội của mình đi tới

quyết định chế tạo ra một chiếc

“điện thoại thông minh” di động.

Chúng tôi dựa vào một số bài phỏng

vấn mới để kể câu chuyện này, cũng

như thông tin từ cuốn sách Cuộc

hỗn chiến: Apple và Google lâm

trận và bắt đầu một cuộc cách

mạng như thế nào (Dogfight: How

Apple and Google Went to War and

Started a Revolution) của Fred

Vogelstein để có một số chi tiết nền,

và cuốn tiểu sử Steve Jobs của

Walter Isaacson.

Chúng tôi cũng tham khảo một

số sách và bài báo trực tuyến, trong

đó có cuốn Thực tại nhân tạo II

https://thuviensach.vn

(Artificial Reality II), để có nền tảng

về quá trình phát triển của giao diện người dùng cảm ứng đa điểm.

Bên cạnh các mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, hầu

hết các trích dẫn trực tiếp trong

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Jim Collins ngày 15

tháng 4 năm 2014; Jony Ive ngày 6

tháng 5 năm 2014, và ngày 10 tháng

6 năm 2014; Tony Fadell ngày 1

tháng 5 năm 2014; Laurene Powell

Jobs ngày 14 tháng 10 năm 2013;

Tim Cook ngày 30 tháng 4 năm

2014; và Eddy Cue ngày 29 tháng 4

năm 2014.

Các nguồn tài liệ https://thuviensach.vn

u trực tuyến

chúng tôi tham khảo gồm có trang web của Phòng thí nghiệm nghiên

cứu Mitsubishi với bài đăng có tựa

đề “DiamondTouch: Công nghệ cảm

ứng đa người dùng,” của Paly Dietz

và Darren Leigh, phát hành tháng

10 năm 2013 và được đăng lại trực

tuyến tại

http://www.merl.com/publications/docs/TR2003-

125.pdf; the National Cancer

Institute website, for background

information on pancreatic cancer,

http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/

isletcell/HealthProfessional; và kho

dữ liệu phát hành báo chí trực tuyến

của Apple về các kết quả tài chính

của tập đoàn máy tính Apple, ngày 3

https://thuviensach.vn

tháng 8 năm 2004, cùng số liệu khác về công ty.

Chương 13:

Stanford

Chương này kể lại bài diễn văn trong

lễ phát bằng tốt nghiệp năm 2005

của đại học Stanford. Đó là một sự

kiện đặc biệt, bởi Jobs rất hiếm khi

phát biểu trước công chúng ngoài

các sự kiện của Apple hay Pixar, và

thậm chí những dịp đó cũng chỉ là

khi anh có một sản phẩm hay một

công nghệ mới để chào hàng. Phần

https://thuviensach.vn

lớn chương này xuất phát từ một

trong các cuộc phỏng vấn của chúng tôi với Laurene Powell Jobs, cô đã

chia sẻ những ký ức của mình về giai

đoạn chuẩn bị đầy ám ảnh của chồng

mình cho bài phát biểu, và cả những

rủi ro của gia đình vào Ngày lễ trao

bằng. Apple và Laurene Powell Jobs

cũng cho phép giới thiệu lại toàn bộ

bài diễn văn đáng nhớ này.

Bên cạnh bài phát biểu của Steve,

phần lớn các trích dẫn trực tiếp

trong chương này được rút ra từ các

cuộc phỏng vấn với Tim Cook ngày

30 tháng 4 năm 2014; Katie Cotton

ngày 30 tháng 4 năm 2014; Jim

Collins ngày 15 tháng 4 năm 2014;

https://thuviensach.vn

và Laurene Powell Jobs ngày 25

tháng 10 năm 2013, ngày 6 tháng 12

năm 2013 và ngày 30 tháng 4 năm

2014.

Chương 14: Nơi trú

ẩn an toàn cho

Pixar

Chương này là một câu chuyện nội

bộ gần như chưa kể về việc Steve

Jobs đi tới quyết định bán Xưởng

phim hoạt hình Pixar cho Công ty

Walt Disney đầu năm 2006, đúng

vào lúc quan hệ giữa hai công ty

https://thuviensach.vn

đang đặc biệt căng thẳng. Chúng tôi

dựa vào ký ức của CEO Disney,

Robert Iger, người sáng lập Pixar Ed

Catmull, và linh hồn sáng tạo chủ

đạo ở Pixar John Lasseter để kể câu

chuyện này, không khác với cốt

truyện trong phim của Pixar – luôn

theo trình tự thời gian quá trình

trưởng thành cá nhân của các nhân

vật, những người có những lúc vấp

ngã. Chúng tôi tận dụng những cuộc

phỏng vấn dài, giàu thông tin với cả

ba người từ đầu năm 2014.

Về bối cảnh, chúng tôi cũng dựa

vào hai cuốn sách: Cuộc chiến

Disney (Disney War) của James B.

Stewart và tiểu sử Steve Jobs của

https://thuviensach.vn

Walter Isaacson.

Bên cạnh các mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, phần

lớn các trích dẫn trực tiếp trong

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với John Lasseter ngày 8

tháng 5 năm 2014; Tim Cook ngày

30 tháng 4 năm 2014; Ed Catmull

ngày 16 tháng Một năm 2014; và

Robert Iger ngày 14 tháng 5 năm

2014.

Chương 15: Một

thiết bị toàn vẹn

Chương này có một số đoạn phản

https://thuviensach.vn

ánh sự phức tạp mới phát sinh trong

việc quản lý công ty sẽ sớm được gọi đơn giản là Tập đoàn Apple, khi lĩnh

vực kinh doanh và dòng sản phẩm

của nó được mở rộng. Giữa nửa cuối

năm 2004 và năm 2008, Apple cho

ra đời iPhone, trải qua một cuộc

thay đổi của hàng ngũ lãnh đạo, và

tham gia một kiểu quan hệ kinh

doanh mới với AT&T ngay cả khi

doanh số và số lượng nhân viên của

công ty tăng lên gần gấp ba. Trong

khi đó, cuộc luận chiến trở lại với

Cupertino, dưới dạng một cuộc điều

tra của SEC vào thủ tục của công ty

khi thưởng cho lãnh đạo bằng quyền

chọn chứng khoán, sự chỉ trích của

công luận về điều kiện lao động của

https://thuviensach.vn

nhà thầu sản xuất ở Trung Quốc của Apple, và những lời buộc tội về sự vi

phạm chống độc quyền khi công ty

thông đồng với các nhà xuất bản

sách chi phối giá sách điện tử và với

các chủ doanh nghiệp khác ở Thung

lũng Silicon để giảm việc “câu kéo”

các nhân viên chủ chốt. Apple vẫn

tiếp tục tăng trưởng, và với thành

công ồ ạt của iPhone, Jobs đã hoàn

thành bộ ba vinh quang của những

chiếc máy tính có tính bước ngoặt.

Tất cả những điều này, bất chấp việc

sức khỏe của anh vẫn tiếp tục sụt

giảm trông thấy. Chúng tôi có sử

dụng các cuộc phỏng vấn dài với các

lãnh đạo hiện tại và trước đây ở

https://thuviensach.vn

Apple, bao gồm CEO Tim Cook, Phó chủ tịch thiết kế cấp cao Eddy Cue,

Phó chủ tịch truyền thông doanh

nghiệp Katie Cotton, và Tony Fadell,

người sáng lập Nest Labs, nay là một

công ty con của Google. Chúng tôi

cũng dựa vào các các thông cáo báo

chí của Apple và hồ sơ tài liệu của

SECO, các ghi chép của tòa án về vụ

tranh cãi quyền chọn chứng khoán.

Bên cạnh các mẩu thông tin từ

các cuộc gặp của tôi với Jobs, phần

lớn các trích dẫn trực tiếp trong

chương này được rút ra từ các cuộc

phỏng vấn với Eddy Cue ngày 29

tháng 4 năm 2014; Fred Anderson

https://thuviensach.vn

ngày 8 tháng 8 năm 2012; Avie

Tevanian ngày 11 tháng 10 năm

2012; Tim Cook ngày 30 tháng 4

năm 2014; Jon Rubinstein ngày 25

tháng 7 năm 2012; Jony Ive ngày 6

tháng 6 năm 2014, và 10 tháng 6

năm 2014; John Doerr ngày 7 tháng

5 năm 2014; Jean-Louis Gassée

ngày 17 tháng 10 năm 2012; và Marc

Andreessen ngày 7 tháng 5 năm

2014.

Các nguồn tài liệu trực tuyến

chúng tôi tham khảo bao gồm trang

Fastcodesign.com, website của tạp

chí Fast Company chuyên về thiết

kế, ngày 22 tháng Năm 2014,

http://www.fastcodesign.com/3030923/4-

https://thuviensach.vn

myths-about-apple-design-from-an-

ex-apple-designer; và ghi chép của cựu kỹ sư của Apple, Don Melton,

donmelton.com/2014/04/10/memories-

of-steve/. Đồng thời, các hồ sơ tài

liệu của SEC về Apple cũng cung cấp

số liệu doanh thu theo đơn vị mỗi

quý từ năm tài chính 2000 tới năm

tài chính 2013.

Chương 16: Điểm

mù, oán giận và

những cú hích

Đây là một chương đặc biệt thay vì

https://thuviensach.vn

giải thích một chuỗi các sự kiện,

chúng tôi lại cố gắng nhìn nhận khách quan một số tính cách đặc

trưng và thói quen hành xử dễ gây

tranh cãi hơn của Steve Jobs, nhất là

trong bối cảnh của cả sự phát triển

và thành công cực kỳ nhanh chóng

của Apple, lẫn những áp lực hình

thành do phải sống với bệnh tật ở

giai đoạn cuối. Một số quyết định và

hành động của Jobs đã dẫn tới

những khó khăn về mặt pháp lý

trước tòa và những lời khiển trách từ

những người có thẩm quyền của liên

bang. Một số khác thì dẫn tới những

vấn đề quan hệ công chúng dai dẳng.

Một số khác nữa thì chỉ đơn thuần

là đặc trưng của một người từ chối

https://thuviensach.vn

bọc đường các ý kiến của mình.

Chúng tôi chủ yếu dựa trên những

ghi chép của tòa, các câu chuyện

trên báo và tạp chí để có bối cảnh

cho một số trong những thất bại

này, và đồng thời, hỏi các bạn đồng

nghiệp làm việc gần nhất với Jobs về

suy nghĩ của họ đối với những vấn đề

này. Chúng tôi không cố gắng

truyền đạt sự phán xét cứng nhắc,

nhất là với những vụ kiện pháp lý

đang diễn ra. Nhưng chúng tôi cảm

thấy cần phải cố gắng thể hiện

những vấn đề này phản ánh ra sao

về các khía cạnh trong nhân cách và

tính khí của Jobs ở đỉnh cao thành

công. Chúng tôi cũng mô tả một số

https://thuviensach.vn

động lực giữa người với người của nhóm lãnh đạo cấp cao mà Jobs đã

tập hợp, và giai đoạn chuyển đổi

giữa những năm 2000 khi một số

thành viên chủ chốt ra đi.

Ngoài những mẩu thông tin từ

các cuộc gặp gỡ của tôi với Jobs qua

nhiều năm, phần lớn các trích dẫn

trực tiếp trong chương này được rút

ra từ các cuộc phỏng vấn với Cook

vào ngày 30 tháng 4 năm 2014;

Eddy Cue ngày 29 tháng 4 năm

2014; Katie Cotton ngày 30 tháng 4

năm 2014; Fred Anderson ngày 8

tháng 8 năm 2012; Jon Rubinstein

ngày 25 tháng 7 năm 2012; Avie

https://thuviensach.vn

Tevanian ngày 11 tháng 10 năm

2012; và Bill Gates ngày 15 tháng 6

năm 2012.

Các nguồn tài liệu trực tiếp được

trích dẫn hay tham khảo bao gồm

bài viết “Nói chuyện kinh doanh:

Văn hóa kín đáo của Apple” của Joe

Nocera ngày 26 tháng 7 năm 2008

trên tạp chí New York Times,

http://www.nytimes.com/2008/07/26/business/26nocer.html?

pagewanted=all; kho dữ liệu thông

cáo báo chí trực tuyến của Ủy ban

Chứng khoán hồ sơ kiện tụng cho

Thông cáo Số 20086 liên quan đến

việc giải quyết các vấn đề về ghi ngày

quyền chọn chứng khoán;

http://www.sec.gov/litigation/litreleases/2007/lr20086.htm https://thuviensach.vn

kho lưu trữ trực tuyến của Sở tư

pháp Mỹ liên quan đến khiếu nại chống độc quyền đối với Apple,

Adobe, Google, Intel, Intuit, and

Pixar vì âm mưu ngăn chặn cạnh

tranh tuyển dụng các nhân viên

công nghệ,

http://www.justice.gov/atr/cases/f262600/262654.pdf

“Suy nghĩ về Flash”, một bức thư

ngỏ của Steve Jobs giải thích lập

luận của anh khi không cho phép

phần mềm Flash của Adobe Corp.

Chạy trên iPhone của Apple,

https://www.apple.com/hot

news/thoughts-on-flash/; kho lưu trữ thông cáo báo chí của Apple cho

thông tin về vụ kiện của công ty với

Samsung – nhà sản xuất hàng đầu

https://thuviensach.vn

của điện thoại di động sử dụng hệ

điều hành Android của Google trong

nhiều năm; “Mỹ đã để lỡ mất công

trình iPhone như thế nào” của

Charles Duhigg và Keith Bradsher,

đăng trên web của NewYork Times

ngày 21 tháng 1 năm 2012,

http://www.nytimes.com/2012/01/22/business/apple-

america-and-a-squeezed-middle-

class.html; “Ở Trung Quốc, chi phí

con người được gắn vào một chiếc

iPad” của Charles Duhigg và David

Barboza, đăng trên web New York

Times ngày 25 tháng 1 năm 2012,

http://www.nytimes.com/2012/01/26/business/ieconomy-

apples-ipad-and-the-human-costs-

for-workers-in-china.html; “Apple

https://thuviensach.vn

đã trốn hàng tỉ tiền thuế như thế

nào,” của Charles Duhigg và David

Kocieniewski, đăng trên trang New

York Times ngày 28 tháng Tư năm

2012,

http://www.nytimes.com/2012/04/29/business/apples-

tax-strategy-aims-at-low-tax-states-

and-nations.html; “Đội quân bán lẻ

của Apple, trung thành dài lâu

thanh toán nhanh gọn,” của David

Segal, đăng trên trang New York

Times ngày 23 tháng 6 năm 2012,

http://www.nytimes.com/2012/06/24/business/apple-

store-workers-loyal-but-short-on -

pay.html.

Chúng tôi cũng tham khảo cuốn

https://thuviensach.vn

Cuộc hỗn chiến: Apple và Google

lâm trận và bắt đầu một cuộc cách mạng như thế nào của Vogelstein để

có thông tin nền.

Chương 17: “Cứ nói

với họ rằng tôi là

một gã khốn”

Chương cuối cùng này cũng đề cập

đến rất nhiều vấn đề cơ bản, từ

những tương tác của tôi với Jobs

trong mấy năm cuối đời anh, cho tới

những tình huống bất thường xung

quanh ca cấy ghép gan của anh năm

https://thuviensach.vn

2009, tới sự chỉ trích của cộng đồng

về điều kiện làm việc ở nhà thầu sản xuất của Apple tại Trung Quốc, tới

những lời buộc tội vi phạm chống

độc quyền khi câu kết với các nhà

xuất bản nhằm chi phối giá sách

điện tử và với các chủ doanh nghiệp

khác ở Thung lũng Silicon để giảm

hiện tượng “câu kéo” các nhân viên

chủ chốt. Chúng tôi cũng mô tả lại

việc iPad đã trở thành sản phẩm mới

bán nhanh nhất từng có của Apple

như thế nào. Tuy nhiên, mục đích

chính của chương này là nhìn nhận

một cách khách quan quá trình

trưởng thành của Steve Jobs từ một

doanh nhân trẻ bất cần thành một

người dày dạn gây dựng nên các

https://thuviensach.vn

công nghệ mới cho người tiêu dùng và các cơ sở kinh doanh cần có để

hoàn thành và hỗ trợ các sản phẩm

đó. Vì mục đích này, chúng tôi dựa

chủ yếu trên những bình luận và trải

nghiệm của những người biết rõ về

anh nhất.

Chúng tôi được cung cấp các mô

tả về tang lễ từ một số người có mặt

nhưng không muốn những ký ức

này được quy về cho họ. Đoạn gỡ

băng bài điếu văn mà Laurene

Powell Jobs chia sẻ tại lễ tưởng

niệm công khai dành cho Steve Jobs

ngày 17 tháng 10 năm 2011, được sử

dụng với sự cho phép của cô.

https://thuviensach.vn

Bên cạnh những mẩu thông tin

từ các cuộc gặp của tôi với Jobs,

phần lớn các trích dẫn trực tiếp

trong chương này được rút ra từ các

cuộc phỏng vấn với Tim Cook ngày

30 tháng 4 năm 2014; Bob Iger ngày

14 tháng 5 năm 2014; Eddy Cue

ngày 29 tháng 5 năm 2014; Lee

Clow ngày 20 tháng 1 năm 2014;

Bill Gates ngày 15 tháng 6 năm

2012; Laurene Powell Jobs ngày 30

tháng 4 năm 2014; John Lasseter

ngày 8 tháng 5 năm 2014; Jim

Collins ngày 15 tháng 4 năm 2014;

và Mike Slade ngày 23 tháng 7 năm

2012.

https://thuviensach.vn

Chúng tôi dựa vào đoạn video

lưu trữ của Hội đồng Thành phố

Cupertino để thu thập những lời

trích chính xác từ buổi trình bày của

Jobs về các kết hoạch cho trụ sở mới

của Apple ngày 7 tháng 6 năm 2011,

http://www.cupertino.org/index.aspx?

recordid=463&page=26; và dựa vào

các kho dữ liệu video trực tuyến của

Apple để thu thập các bình luận mà

Bill Campbell và Jony Ive phát biểu

trong lễ tưởng nhớ Jobs ở trụ sở tập

đoàn Apple, ngày 20 tháng 10 năm

2011,

http://events.apple.com.edgesuite.net/10oiuhfvojb23/event/index.html Mời các bạn ghé thăm Đào

Tiểu Vũ eBook - www.dtv-

https://thuviensach.vn

ebook.com để tải thêm nhiều

eBook hơn nữa.

https://thuviensach.vn

Document Outline

- LỜI GIỚI THIỆU

- MỤC LỤC

- LƯU Ý CỦA TÁC GIẢ

- LỜI NÓI ĐẦU

- Chương 1 STEVE JOBS TẠI KHU VƯỜN CỦA THÁNH A-LA

- Chương 2 “TÔI TỪNG KHÔNG MUỐN TRỞ THÀNH DOANH NHÂN”

- Chương 3 ĐỘT PHÁ VÀ VẤP NGÃ

- Chương 4 NeXT là gì?

- Chương 5 ĐÁNH CƯỢC BÊN LỀ

- Chương 6 CHUYẾN VIẾNG THĂM CỦA BILL GATES

- Chương 7 MAY MẮN

- Chương 8 NHỮNG GÃ ĐẦN, NHỮNG KẺ ĐÁNG GHÉT VÀ NHỮNG NGƯỜI BẢO VỆ

- Chương 9 CHẮC CÓ LẼ HỌ ĐIÊN

- Chương 10 TIN VÀO BẢN NĂNG

- Chương 11 LÀM HẾT SỨC MÌNH

Table of Contents

LỜI GIỚI THIỆU

MỤC LỤC

LƯU Ý CỦA TÁC GIẢ

LỜI NÓI ĐẦU

Chương 1 STEVE JOBS TẠI KHU VƯỜN CỦA THÁNH A-LA

Chương 2 “TÔI TỪNG KHÔNG MUỐN TRỞ THÀNH DOANH NHÂN”

Chương 3 ĐỘT PHÁ VÀ VẤP NGÃ

Chương 4 NeXT là gì?

Chương 5 ĐÁNH CƯỢC BÊN LỀ

Chương 6 CHUYẾN VIẾNG THĂM CỦA BILL GATES

Chương 7 MAY MẮN

Chương 8 NHỮNG GÃ ĐẦN, NHỮNG KẺ ĐÁNG GHÉT VÀ NHỮNG NGƯỜI BẢO VỆ

Chương 9 CHẮC CÓ LẼ HỌ ĐIÊN

Chương 10 TIN VÀO BẢN NĂNG

Chương 11 LÀM HẾT SỨC MÌNH