https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương LÊ MẠNH HÙNG

Phó Chủ tịch Hội đồng

Q. Giám đốc - Tổng Biên tập

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật PHẠM CHÍ THÀNH

Thành viên

PHẠM THỊ THINH

NGUYỄN ĐỨC TÀI

TRẦN THANH LÂM

NGUYỄN HOÀI ANH

2

4

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương LÊ MẠNH HÙNG

Phó Chủ tịch Hội đồng

Q. Giám đốc - Tổng Biên tập

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật PHẠM CHÍ THÀNH

Thành viên

PHẠM THỊ THINH

NGUYỄN ĐỨC TÀI

TRẦN THANH LÂM

NGUYỄN HOÀI ANH

2

4

https://thuviensach.vn

khu công nghiệp, làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải, chất thải rắn do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải đồng bộ; việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản thiếu quy LỜI NHÀ XUẤT BẢN

hoạch và không tuân theo quy trình kỹ thuật làm cho các nguồn nước ở sông, hồ, kênh, mương bị ô Trong những năm qua, quán triệt và thực hiện nhiễm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng chủ trương của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa, đồng tại khu vực nông thôn, v.v..

hiện đại hóa đất nước, nhất là việc thực hiện Nghị

Để góp phần giảm thiểu những tác động xấu từ ô quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung nhiễm môi trường đến sức khỏe của người dân nông ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thôn hiện nay, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo tình hình kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn Việt dục về môi trường trong toàn xã hội nhằm tạo sự

Nam đã có những bước chuyển biến tích cực: các khu chuyển biến và nâng cao nhận thức, ý thức chấp công nghiệp tại khu vực nông thôn liên tiếp được hành pháp luật, trách nhiệm xã hội của người dân, hình thành vừa giúp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nhằm doanh nghiệp trong việc gìn giữ và bảo vệ môi đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vừa trường trong điều kiện cả nước đang xây dựng và góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập và nâng duy trì mô hình nông thôn mới, Nhà xuất bản Chính cao chất lượng cuộc sống của người dân đã và đang trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Kiểm soát

sinh sống tại khu vực nông thôn; Chương trình mục

ô nhiễm môi trường nông thôn của tập thể tác tiêu quốc gia về nông thôn mới đã góp phần nâng cao giả công tác, giảng dạy tại Trường Đại học Tài cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu nguyên và Môi trường Hà Nội, do TS. Vũ Thị Mai trong trồng trọt, chăn nuôi và sản xuất kinh doanh, làm chủ biên.

dịch vụ trong các làng nghề tại khu vực nông thôn...

Cuốn sách gồm 5 chương, tập trung làm rõ hiện Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, trạng phát triển nông thôn Việt Nam và hiện trạng nông thôn cũng đã và đang đặt ra những thách thức môi trường nông thôn Việt Nam hiện nay; tác động đối với công tác bảo vệ môi trường nông thôn trong của ô nhiễm môi trường nông thôn đến đời sống sinh giai đoạn hiện nay như: môi trường nước ở nhiều hoạt và sức khỏe người dân, đến sự phát triển các 5

6

https://thuviensach.vn

khu công nghiệp, làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải, chất thải rắn do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải đồng bộ; việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản thiếu quy LỜI NHÀ XUẤT BẢN

hoạch và không tuân theo quy trình kỹ thuật làm cho các nguồn nước ở sông, hồ, kênh, mương bị ô Trong những năm qua, quán triệt và thực hiện nhiễm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng chủ trương của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa, đồng tại khu vực nông thôn, v.v..

hiện đại hóa đất nước, nhất là việc thực hiện Nghị

Để góp phần giảm thiểu những tác động xấu từ ô quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung nhiễm môi trường đến sức khỏe của người dân nông ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thôn hiện nay, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo tình hình kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn Việt dục về môi trường trong toàn xã hội nhằm tạo sự

Nam đã có những bước chuyển biến tích cực: các khu chuyển biến và nâng cao nhận thức, ý thức chấp công nghiệp tại khu vực nông thôn liên tiếp được hành pháp luật, trách nhiệm xã hội của người dân, hình thành vừa giúp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nhằm doanh nghiệp trong việc gìn giữ và bảo vệ môi đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vừa trường trong điều kiện cả nước đang xây dựng và góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập và nâng duy trì mô hình nông thôn mới, Nhà xuất bản Chính cao chất lượng cuộc sống của người dân đã và đang trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Kiểm soát

sinh sống tại khu vực nông thôn; Chương trình mục

ô nhiễm môi trường nông thôn của tập thể tác tiêu quốc gia về nông thôn mới đã góp phần nâng cao giả công tác, giảng dạy tại Trường Đại học Tài cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu nguyên và Môi trường Hà Nội, do TS. Vũ Thị Mai trong trồng trọt, chăn nuôi và sản xuất kinh doanh, làm chủ biên.

dịch vụ trong các làng nghề tại khu vực nông thôn...

Cuốn sách gồm 5 chương, tập trung làm rõ hiện Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, trạng phát triển nông thôn Việt Nam và hiện trạng nông thôn cũng đã và đang đặt ra những thách thức môi trường nông thôn Việt Nam hiện nay; tác động đối với công tác bảo vệ môi trường nông thôn trong của ô nhiễm môi trường nông thôn đến đời sống sinh giai đoạn hiện nay như: môi trường nước ở nhiều hoạt và sức khỏe người dân, đến sự phát triển các 5

6

https://thuviensach.vn

ngành kinh tế và cảnh quan, môi trường sinh thái; hiện trạng công tác quản lý môi trường nông thôn; và một số giải pháp kỹ thuật, quản lý trong kiểm soát ô nhiễm môi trường nông thôn cũng như các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững theo hướng tiếp cận sinh thái.

Mặc dù tập thể tác giả và Nhà xuất bản đã hết sức cố gắng trong quá trình biên soạn, biên tập, nhưng nội dung cuốn sách khó tránh khỏi còn hạn chế, thiếu sót. Tập thể tác giả và Nhà xuất bản rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để

hoàn thiện nội dung cuốn sách trong những lần xuất bản sau.

Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 9 năm 2020

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

7

8

https://thuviensach.vn

ngành kinh tế và cảnh quan, môi trường sinh thái; hiện trạng công tác quản lý môi trường nông thôn; và một số giải pháp kỹ thuật, quản lý trong kiểm soát ô nhiễm môi trường nông thôn cũng như các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững theo hướng tiếp cận sinh thái.

Mặc dù tập thể tác giả và Nhà xuất bản đã hết sức cố gắng trong quá trình biên soạn, biên tập, nhưng nội dung cuốn sách khó tránh khỏi còn hạn chế, thiếu sót. Tập thể tác giả và Nhà xuất bản rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để

hoàn thiện nội dung cuốn sách trong những lần xuất bản sau.

Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 9 năm 2020

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

7

8

https://thuviensach.vn

Chương 2

HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN VIỆT NAM

51

I. Tổng quan chung hiện trạng môi trường nông thôn Việt Nam

51

MỤC LỤC

II. Một số vấn đề về ô nhiễm môi trường nông thôn 58

Trang

1. Vấn đề ô nhiễm môi trường không khí 58

Danh mục các thuật ngữ, khái niệm 13

2. Vấn đề ô nhiễm môi trường nước 64

3. Vấn đề ô nhiễm môi trường đất 71

Chương 1

4. Vấn đề chất thải rắn nông thôn 76

HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN

NÔNG THÔN VIỆT NAM

21

Chương 3

I. Vai trò của nông thôn trong nền kinh tế 21

TÁC

ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM

MÔI

TRƯỜNG NÔNG THÔN

82

1. Khái niệm về nông thôn ở nước ta 21

I. Tác động đến đời sống sinh hoạt và sức 2. Vai trò của nông thôn trong phát triển đất nước 23

khỏe của người dân

82

II. Xu thế phát triển và hoạt động kinh tế

1. Tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân 82

ở khu vực nông thôn

31

2. Tác động đến sức khỏe của người dân 85

III. Mô hình nông thôn mới và đổi mới II. Tác động tới sự phát triển các ngành nông thôn 34 kinh tế 101

1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về mô hình 1. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động nông thôn mới và đổi mới nông thôn 34

nuôi trồng thủy sản 101

2. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động 2. Nguyên tắc xây dựng Chương trình nông sản xuất nông nghiệp 102

thôn mới 39

3. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động 3. Nội dung Chương trình xây dựng nông thôn mới 41

du lịch 105

4. Các nhân tố thuộc Chương trình xây dựng III. Tác động tới cảnh quan và môi trường nông thôn mới 45

sinh thái 106

9

10

https://thuviensach.vn

Chương 2

HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN VIỆT NAM

51

I. Tổng quan chung hiện trạng môi trường nông thôn Việt Nam

51

MỤC LỤC

II. Một số vấn đề về ô nhiễm môi trường nông thôn 58

Trang

1. Vấn đề ô nhiễm môi trường không khí 58

Danh mục các thuật ngữ, khái niệm 13

2. Vấn đề ô nhiễm môi trường nước 64

3. Vấn đề ô nhiễm môi trường đất 71

Chương 1

4. Vấn đề chất thải rắn nông thôn 76

HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN

NÔNG THÔN VIỆT NAM

21

Chương 3

I. Vai trò của nông thôn trong nền kinh tế 21

TÁC

ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM

MÔI

TRƯỜNG NÔNG THÔN

82

1. Khái niệm về nông thôn ở nước ta 21

I. Tác động đến đời sống sinh hoạt và sức 2. Vai trò của nông thôn trong phát triển đất nước 23

khỏe của người dân

82

II. Xu thế phát triển và hoạt động kinh tế

1. Tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân 82

ở khu vực nông thôn

31

2. Tác động đến sức khỏe của người dân 85

III. Mô hình nông thôn mới và đổi mới II. Tác động tới sự phát triển các ngành nông thôn 34 kinh tế 101

1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về mô hình 1. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động nông thôn mới và đổi mới nông thôn 34

nuôi trồng thủy sản 101

2. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động 2. Nguyên tắc xây dựng Chương trình nông sản xuất nông nghiệp 102

thôn mới 39

3. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động 3. Nội dung Chương trình xây dựng nông thôn mới 41

du lịch 105

4. Các nhân tố thuộc Chương trình xây dựng III. Tác động tới cảnh quan và môi trường nông thôn mới 45

sinh thái 106

9

10

https://thuviensach.vn

IV. Xung đột môi trường từ ô nhiễm môi 1. Áp dụng sản xuất sạch trong nông nghiệp 140

trường nông thôn 108

2. Xử lý các chất thải trong nông nghiệp 142

1. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động II. Một số giải pháp kỹ thuật trong kiểm làng nghề 109 soát ô nhiễm môi trường nông thôn 144

2. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động 1. Kiểm soát ô nhiễm môi trường trong hoạt của các cơ sở sản xuất 110

động sản xuất 144

3. Xung đột môi trường trong công tác quy 2. Kiểm soát ô nhiễm môi trường quy mô hộ gia đình 161

hoạch bãi rác tập trung

112

III. Một số giải pháp quản lý trong kiểm Chương 4

soát ô nhiễm môi trường nông thôn 175

HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC

1. Mô hình giảm ô nhiễm môi trường không khí do QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

114

đốt rơm rạ 175

I. Hệ thống tổ chức quản lý

114

2. Mô hình bảo vệ môi trường, thu gom rác thải II. Hệ thống chính sách và các văn bản bằng tổ thu gom rác thải và tổ tự quản bảo quy phạm pháp luật

119

vệ môi trường 178

III. Hiện trạng công tác quản lý ở các cấp 3. Mô hình thu gom chất thải nguy hại trên và hoàn thiện tiêu chí môi trường theo đồng ruộng 183

chương trình nông thôn mới 130

4. Mô hình nói không với rác thải nhựa 184

1. Các nhiệm vụ đã hoàn thành trong xây dựng IV. Giải pháp phát triển nông nghiệp bền nông thôn mới 130

vững theo hướng tiếp cận sinh thái 187

2. Những hạn chế, bất cập trong tổ chức thực Tài liệu tham khảo

191

hiện Chương trình nông thôn mới 133

3. Một số giải pháp thúc đẩy thực hiện Chương trình nông thôn mới 135

Chương 5

KIỂM SOÁT Ô NHIỄM

MÔI

TRƯỜNG NÔNG THÔN

140

I. Nguyên tắc chung kiểm soát ô nhiễm môi trường nông thôn 140

11

12

https://thuviensach.vn

IV. Xung đột môi trường từ ô nhiễm môi 1. Áp dụng sản xuất sạch trong nông nghiệp 140

trường nông thôn 108

2. Xử lý các chất thải trong nông nghiệp 142

1. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động II. Một số giải pháp kỹ thuật trong kiểm làng nghề 109 soát ô nhiễm môi trường nông thôn 144

2. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động 1. Kiểm soát ô nhiễm môi trường trong hoạt của các cơ sở sản xuất 110

động sản xuất 144

3. Xung đột môi trường trong công tác quy 2. Kiểm soát ô nhiễm môi trường quy mô hộ gia đình 161

hoạch bãi rác tập trung

112

III. Một số giải pháp quản lý trong kiểm Chương 4

soát ô nhiễm môi trường nông thôn 175

HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC

1. Mô hình giảm ô nhiễm môi trường không khí do QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

114

đốt rơm rạ 175

I. Hệ thống tổ chức quản lý

114

2. Mô hình bảo vệ môi trường, thu gom rác thải II. Hệ thống chính sách và các văn bản bằng tổ thu gom rác thải và tổ tự quản bảo quy phạm pháp luật

119

vệ môi trường 178

III. Hiện trạng công tác quản lý ở các cấp 3. Mô hình thu gom chất thải nguy hại trên và hoàn thiện tiêu chí môi trường theo đồng ruộng 183

chương trình nông thôn mới 130

4. Mô hình nói không với rác thải nhựa 184

1. Các nhiệm vụ đã hoàn thành trong xây dựng IV. Giải pháp phát triển nông nghiệp bền nông thôn mới 130

vững theo hướng tiếp cận sinh thái 187

2. Những hạn chế, bất cập trong tổ chức thực Tài liệu tham khảo

191

hiện Chương trình nông thôn mới 133

3. Một số giải pháp thúc đẩy thực hiện Chương trình nông thôn mới 135

Chương 5

KIỂM SOÁT Ô NHIỄM

MÔI

TRƯỜNG NÔNG THÔN

140

I. Nguyên tắc chung kiểm soát ô nhiễm môi trường nông thôn 140

11

12

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

Tiêu chuẩn cho phép

Là những chuẩn mức, giới

hạn cho phép, được quy định

dùng làm căn cứ để quản lý

môi trường.

DANH MỤC

Kiểm soát ô nhiễm

Là quá trình phòng ngừa,

CÁC THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM

phát hiện, ngăn chặn và xử lý

ô nhiễm.

An ninh môi trường

Là việc bảo đảm không có tác

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích động lớn của môi trường đến sự

Môi trường

Là hệ thống các yếu tố vật

ổn định chính trị, xã hội và phát chất tự nhiên và nhân tạo có

triển kinh tế của quốc gia.

tác động đối với sự tồn tại và

Quản lý chất thải

Là quá trình phòng ngừa, giảm

phát triển của con người và

thiểu, giám sát, phân loại, thu

sinh vật.

gom, vận chuyển, tái sử dụng,

Ô nhiễm môi trường

Là sự biến đổi của các thành

tái chế và xử lý chất thải.

phần môi trường không phù

hợp với quy chuẩn kỹ thuật

pH

pH là một thang dùng để đo

môi trường và tiêu chuẩn môi

tính axit hoặc bazơ của một

trường gây ảnh hưởng xấu

chất, dung dịch hoặc môi trường

đến con người và sinh vật.

cho chúng ta biết đối tượng đo

Hoạt động bảo vệ môi Là hoạt động giữ gìn, phòng tính kiềm hay axit.

trường

ngừa, hạn chế các tác động

pH là một trong những thông số

xấu đến môi trường; ứng phó

quan trọng và được sử dụng

sự cố môi trường; khắc phục ô

thường xuyên nhất để đánh giá

nhiễm, suy thoái, cải thiện,

chất lượng nước nói chung.

phục hồi môi trường; khai

SS (chất rắn lơ lửng)

SS là trọng lượng khô trong

thác, sử dụng hợp lý tài

nước của chất rắn bị giữ lại bởi

nguyên thiên nhiên nhằm giữ

lưới lọc (theo các phương pháp

môi trường trong lành.

đo cụ thể). Đơn vị tính là mg/l.

13

14

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

Tiêu chuẩn cho phép

Là những chuẩn mức, giới

hạn cho phép, được quy định

dùng làm căn cứ để quản lý

môi trường.

DANH MỤC

Kiểm soát ô nhiễm

Là quá trình phòng ngừa,

CÁC THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM

phát hiện, ngăn chặn và xử lý

ô nhiễm.

An ninh môi trường

Là việc bảo đảm không có tác

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích động lớn của môi trường đến sự

Môi trường

Là hệ thống các yếu tố vật

ổn định chính trị, xã hội và phát chất tự nhiên và nhân tạo có

triển kinh tế của quốc gia.

tác động đối với sự tồn tại và

Quản lý chất thải

Là quá trình phòng ngừa, giảm

phát triển của con người và

thiểu, giám sát, phân loại, thu

sinh vật.

gom, vận chuyển, tái sử dụng,

Ô nhiễm môi trường

Là sự biến đổi của các thành

tái chế và xử lý chất thải.

phần môi trường không phù

hợp với quy chuẩn kỹ thuật

pH

pH là một thang dùng để đo

môi trường và tiêu chuẩn môi

tính axit hoặc bazơ của một

trường gây ảnh hưởng xấu

chất, dung dịch hoặc môi trường

đến con người và sinh vật.

cho chúng ta biết đối tượng đo

Hoạt động bảo vệ môi Là hoạt động giữ gìn, phòng tính kiềm hay axit.

trường

ngừa, hạn chế các tác động

pH là một trong những thông số

xấu đến môi trường; ứng phó

quan trọng và được sử dụng

sự cố môi trường; khắc phục ô

thường xuyên nhất để đánh giá

nhiễm, suy thoái, cải thiện,

chất lượng nước nói chung.

phục hồi môi trường; khai

SS (chất rắn lơ lửng)

SS là trọng lượng khô trong

thác, sử dụng hợp lý tài

nước của chất rắn bị giữ lại bởi

nguyên thiên nhiên nhằm giữ

lưới lọc (theo các phương pháp

môi trường trong lành.

đo cụ thể). Đơn vị tính là mg/l.

13

14

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

SS là thông số được sử dụng

xử lý phù hợp trong trường

đánh giá hiệu quả quá trình

hợp cần thiết.

xử lý nước, thành phần nước

BOD (nhu cầu oxy sinh hóa) BOD là lượng oxy cần thiết để

thải có phù hợp với quy chuẩn

vi sinh vật oxy hóa các chất

cho phép hay không.

hữu cơ có khả năng phân hủy

DO (hàm lượng oxy hòa tan) DO là lượng oxy hòa tan trong sinh học trong điều kiện hiếu

nước được đo tại một điều

khí. Đơn vị tính là mg/l.

kiện nhiệt độ, áp suất xác

BOD là một trong những chỉ

định. Đơn vị tính là mg/l.

tiêu được dùng để đánh giá

Từ thông số DO có thể đánh

giá tổng quan được mức độ ô

mức độ gây ô nhiễm của các

nhiễm nước.

chất thải sinh hoạt, nước thải

COD (nhu cầu oxy hóa học) COD là lượng oxy cần thiết để

công nghiệp và khả năng tự

oxy hóa hoàn toàn các chất

làm sạch của nguồn nước.

hữu cơ trong nước thành CO

Coliforms

Là một loại vi khuẩn chỉ định

2

và nước bằng phương pháp

thích hợp đại diện nhóm các

hóa học (sử dụng tác nhân

vi sinh vật gây bệnh được lựa

oxy hóa mạnh). Đơn vị tính

chọn để đánh giá chất lượng

là mg/l.

nước uống, nước sinh hoạt,

COD là một thông số quan

nước nuôi trồng thủy sản

trọng để đánh giá mức độ ô

cũng như thành phần nước

nhiễm chất hữu cơ nói chung

thải có phù hợp với quy chuẩn

trong nước, cùng với thông số

cho phép hay không,...

BOD thông số này giúp đánh

TSP (tổng bụi lơ lửng) TSP là tổng các hạt bụi có giá phần ô nhiễm không phân

đường kính khí động học nhỏ

hủy sinh học của nước từ đó

hơn hoặc bằng 100 μm. Đơn vị

có thể lựa chọn phương pháp

tính là μg/m3.

15

16

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

SS là thông số được sử dụng

xử lý phù hợp trong trường

đánh giá hiệu quả quá trình

hợp cần thiết.

xử lý nước, thành phần nước

BOD (nhu cầu oxy sinh hóa) BOD là lượng oxy cần thiết để

thải có phù hợp với quy chuẩn

vi sinh vật oxy hóa các chất

cho phép hay không.

hữu cơ có khả năng phân hủy

DO (hàm lượng oxy hòa tan) DO là lượng oxy hòa tan trong sinh học trong điều kiện hiếu

nước được đo tại một điều

khí. Đơn vị tính là mg/l.

kiện nhiệt độ, áp suất xác

BOD là một trong những chỉ

định. Đơn vị tính là mg/l.

tiêu được dùng để đánh giá

Từ thông số DO có thể đánh

giá tổng quan được mức độ ô

mức độ gây ô nhiễm của các

nhiễm nước.

chất thải sinh hoạt, nước thải

COD (nhu cầu oxy hóa học) COD là lượng oxy cần thiết để

công nghiệp và khả năng tự

oxy hóa hoàn toàn các chất

làm sạch của nguồn nước.

hữu cơ trong nước thành CO

Coliforms

Là một loại vi khuẩn chỉ định

2

và nước bằng phương pháp

thích hợp đại diện nhóm các

hóa học (sử dụng tác nhân

vi sinh vật gây bệnh được lựa

oxy hóa mạnh). Đơn vị tính

chọn để đánh giá chất lượng

là mg/l.

nước uống, nước sinh hoạt,

COD là một thông số quan

nước nuôi trồng thủy sản

trọng để đánh giá mức độ ô

cũng như thành phần nước

nhiễm chất hữu cơ nói chung

thải có phù hợp với quy chuẩn

trong nước, cùng với thông số

cho phép hay không,...

BOD thông số này giúp đánh

TSP (tổng bụi lơ lửng) TSP là tổng các hạt bụi có giá phần ô nhiễm không phân

đường kính khí động học nhỏ

hủy sinh học của nước từ đó

hơn hoặc bằng 100 μm. Đơn vị

có thể lựa chọn phương pháp

tính là μg/m3.

15

16

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

SO

điện, trong công nghiệp, trong

2 (lưu huỳnh đioxit) SO2 là chất khí không màu, được hình thành chủ yếu do quá

vận tải, trong xây dựng. Đơn vị

trình cháy các nhiên liệu có

tính là μg/m3.

chứa lưu huỳnh như than đá,

VOCs (chất hữu cơ bay hơi) VOCs là bất cứ chất hữu cơ nào một số loại dầu, hoặc các loại

có nhiệt độ sôi nhỏ hơn hoặc

khí thải công nghiệp có chứa

bằng 250oC ở điều kiện áp suất

lưu huỳnh. Đơn vị tính là μg/m3.

tiêu chuẩn. VOCs phát sinh do

NOx (nitơ oxit)

NOx bao gồm NO và NO2. Hai

quá trình bay hơi của các dung

khí này có thể được phát thải

môi trong công nghiệp, bao

từ quá trình cháy tất cả các

gồm: quá trình xử lý bề mặt,

loại nhiên liệu có nguồn O2 từ

sơn, quá trình phân phối xăng

không khí. Ngoài ra, hai khí

và quá trình sản xuất tổng hợp

này cũng được phát thải từ quá

các hợp chất hữu cơ. Đơn vị tính

trình sản xuất axit nitric và các là μg/m3.

quá trình công nghiệp có phát

Nông thôn

“Nông thôn là khu vực địa giới

sinh hoặc sử dụng axit nitric.

hành chính không bao gồm địa

Đơn vị tính là μg/m3.

bàn của phường, quận thuộc

CO (cacbon monoxit)

CO là chất ô nhiễm không khí

thị xã, thành phố”.

được hình thành do quá trình

Vùng nông thôn

“Vùng nông thôn là khu vực

cháy không hoàn toàn của

nhiên liệu và các hợp chất

địa giới hành chính không bao

hữu cơ.

gồm địa bàn phường thuộc thị

CO

xã, quận và thành phố”.

2 (cacbon đioxit)

CO2 là sản phẩm của quá trình

đốt cháy, là một trong những

Nông thôn mới

Được hiểu là khu vực nông thôn

yếu tố tạo nên hiện tượng hiệu

có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã

ứng “nhà kính”. Các quá trình

hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và

đốt cháy như cháy rừng, sản xuất

các hình thức tổ chức sản xuất

17

18

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

SO

điện, trong công nghiệp, trong

2 (lưu huỳnh đioxit) SO2 là chất khí không màu, được hình thành chủ yếu do quá

vận tải, trong xây dựng. Đơn vị

trình cháy các nhiên liệu có

tính là μg/m3.

chứa lưu huỳnh như than đá,

VOCs (chất hữu cơ bay hơi) VOCs là bất cứ chất hữu cơ nào một số loại dầu, hoặc các loại

có nhiệt độ sôi nhỏ hơn hoặc

khí thải công nghiệp có chứa

bằng 250oC ở điều kiện áp suất

lưu huỳnh. Đơn vị tính là μg/m3.

tiêu chuẩn. VOCs phát sinh do

NOx (nitơ oxit)

NOx bao gồm NO và NO2. Hai

quá trình bay hơi của các dung

khí này có thể được phát thải

môi trong công nghiệp, bao

từ quá trình cháy tất cả các

gồm: quá trình xử lý bề mặt,

loại nhiên liệu có nguồn O2 từ

sơn, quá trình phân phối xăng

không khí. Ngoài ra, hai khí

và quá trình sản xuất tổng hợp

này cũng được phát thải từ quá

các hợp chất hữu cơ. Đơn vị tính

trình sản xuất axit nitric và các là μg/m3.

quá trình công nghiệp có phát

Nông thôn

“Nông thôn là khu vực địa giới

sinh hoặc sử dụng axit nitric.

hành chính không bao gồm địa

Đơn vị tính là μg/m3.

bàn của phường, quận thuộc

CO (cacbon monoxit)

CO là chất ô nhiễm không khí

thị xã, thành phố”.

được hình thành do quá trình

Vùng nông thôn

“Vùng nông thôn là khu vực

cháy không hoàn toàn của

nhiên liệu và các hợp chất

địa giới hành chính không bao

hữu cơ.

gồm địa bàn phường thuộc thị

CO

xã, quận và thành phố”.

2 (cacbon đioxit)

CO2 là sản phẩm của quá trình

đốt cháy, là một trong những

Nông thôn mới

Được hiểu là khu vực nông thôn

yếu tố tạo nên hiện tượng hiệu

có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã

ứng “nhà kính”. Các quá trình

hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và

đốt cháy như cháy rừng, sản xuất

các hình thức tổ chức sản xuất

17

18

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

hợp lý, gắn phát triển nông

QCVN 15:2008/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nghiệp với công nghiệp, dịch vụ;

về dư lượng hóa chất bảo vệ

gắn phát triển nông thôn với đô

thực vật trong đất. Quy định

thị; xã hội nông thôn dân chủ,

giới hạn tối đa cho phép của

bình đẳng, ổn định, giàu bản

dư lượng một số hóa chất

sắc văn hóa dân tộc; môi trường

bảo vệ thực vật trong tầng

sinh thái được bảo vệ; quốc

đất mặt.

phòng và an ninh, trật tự được

QCVN 10-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia giữ vững; đời sống vật chất và

về chất lượng nước biển. Quy

tinh thần của người dân ngày

định giá trị giới hạn các thông

càng được nâng cao.

số chất lượng nước biển.

QCVN 08-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 03-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt. Quy

về giới hạn cho phép của một

số kim loại nặng trong đất.

định giá trị giới hạn các thông

số chất lượng nước mặt.

QCVN 09-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ngầm. Quy

định giá trị giới hạn các thông

số chất lượng nước ngầm.

QCVN 01-1:2018/BYT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

chất lượng nước sạch sử dụng

cho mục đích sinh hoạt. Quy

định mức giới hạn các thông số

chất lượng đối với nước sạch sử

dụng cho mục đích sinh hoạt.

19

20

https://thuviensach.vn

Khái niệm/thuật ngữ Giải thích Khái niệm/thuật ngữ

Giải thích

hợp lý, gắn phát triển nông

QCVN 15:2008/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nghiệp với công nghiệp, dịch vụ;

về dư lượng hóa chất bảo vệ

gắn phát triển nông thôn với đô

thực vật trong đất. Quy định

thị; xã hội nông thôn dân chủ,

giới hạn tối đa cho phép của

bình đẳng, ổn định, giàu bản

dư lượng một số hóa chất

sắc văn hóa dân tộc; môi trường

bảo vệ thực vật trong tầng

sinh thái được bảo vệ; quốc

đất mặt.

phòng và an ninh, trật tự được

QCVN 10-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia giữ vững; đời sống vật chất và

về chất lượng nước biển. Quy

tinh thần của người dân ngày

định giá trị giới hạn các thông

càng được nâng cao.

số chất lượng nước biển.

QCVN 08-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 03-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt. Quy

về giới hạn cho phép của một

số kim loại nặng trong đất.

định giá trị giới hạn các thông

số chất lượng nước mặt.

QCVN 09-MT:2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ngầm. Quy

định giá trị giới hạn các thông

số chất lượng nước ngầm.

QCVN 01-1:2018/BYT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

chất lượng nước sạch sử dụng

cho mục đích sinh hoạt. Quy

định mức giới hạn các thông số

chất lượng đối với nước sạch sử

dụng cho mục đích sinh hoạt.

19

20

https://thuviensach.vn

- Có tính gắn kết cộng đồng cao. Với quy mô cộng đồng nhỏ, mật độ dân cư thấp lại có nhiều gắn bó thông qua quan hệ thân tộc, dòng họ.

- Quan hệ ứng xử của các thành viên trong cộng đồng chịu sự chi phối chủ yếu bởi phong tục, Chương 1

tập quán hơn là các quy định của pháp luật.

HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN

- Có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội kém hơn NÔNG THÔN VIỆT NAM

so với khu vực thành thị nên dân cư nông thôn cũng gặp nhiều hạn chế hơn trong việc tiếp cận I. VAI TRÒ CỦA NÔNG THÔN

với các dịch vụ xã hội.

TRONG NỀN KINH TẾ

Sau gần 35 năm đổi mới, đặc trưng của nông 1. Khái niệm về nông thôn ở nước ta thôn Việt Nam có nhiều thay đổi. Theo nghiên cứu của PGS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Trường Đại học Hiện nay, khái niệm nông thôn được quy định Khoa học xã hội và nhân văn (2016), các làng xã tại Nghị định số 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015

của Việt Nam đã chuyển dịch theo hướng: của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ

- Biến đổi nhân khẩu - xã hội: Gia tăng di cư

phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong đó nêu nông thôn - đô thị và những tác động của di cư

rõ: Nông thôn là khu vực địa giới hành chính nông thôn - đô thị đến cộng đồng làng xã.

không bao gồm địa bàn của phường, quận thuộc

- Biến đổi kinh tế: Từ kinh tế hợp tác xã đến thị xã, thành phố.

kinh tế hộ gia đình và sự hội nhập làng xã trên Trước thời kỳ đổi mới, theo nghiên cứu của phương diện kinh tế.

Nguyễn Quang Ngọc và Phan Đại Doãn (1994),

- Biến đổi chính trị - quản lý: Sự trở lại của tự

khu vực nông thôn Việt Nam có các đặc trưng cơ

quản cấp thôn và vai trò của hương ước.

bản dưới đây:

- Biến đổi văn hóa - tín ngưỡng: Phục hưng lễ

- Hoạt động sản xuất chính là hoạt động sản hội cộng đồng ở làng và gia tăng lễ nghi trong các xuất nông nghiệp.

sự kiện của chu trình đời người.

21

22

https://thuviensach.vn

- Có tính gắn kết cộng đồng cao. Với quy mô cộng đồng nhỏ, mật độ dân cư thấp lại có nhiều gắn bó thông qua quan hệ thân tộc, dòng họ.

- Quan hệ ứng xử của các thành viên trong cộng đồng chịu sự chi phối chủ yếu bởi phong tục, Chương 1

tập quán hơn là các quy định của pháp luật.

HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN

- Có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội kém hơn NÔNG THÔN VIỆT NAM

so với khu vực thành thị nên dân cư nông thôn cũng gặp nhiều hạn chế hơn trong việc tiếp cận I. VAI TRÒ CỦA NÔNG THÔN

với các dịch vụ xã hội.

TRONG NỀN KINH TẾ

Sau gần 35 năm đổi mới, đặc trưng của nông 1. Khái niệm về nông thôn ở nước ta thôn Việt Nam có nhiều thay đổi. Theo nghiên cứu của PGS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Trường Đại học Hiện nay, khái niệm nông thôn được quy định Khoa học xã hội và nhân văn (2016), các làng xã tại Nghị định số 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015

của Việt Nam đã chuyển dịch theo hướng: của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ

- Biến đổi nhân khẩu - xã hội: Gia tăng di cư

phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong đó nêu nông thôn - đô thị và những tác động của di cư

rõ: Nông thôn là khu vực địa giới hành chính nông thôn - đô thị đến cộng đồng làng xã.

không bao gồm địa bàn của phường, quận thuộc

- Biến đổi kinh tế: Từ kinh tế hợp tác xã đến thị xã, thành phố.

kinh tế hộ gia đình và sự hội nhập làng xã trên Trước thời kỳ đổi mới, theo nghiên cứu của phương diện kinh tế.

Nguyễn Quang Ngọc và Phan Đại Doãn (1994),

- Biến đổi chính trị - quản lý: Sự trở lại của tự

khu vực nông thôn Việt Nam có các đặc trưng cơ

quản cấp thôn và vai trò của hương ước.

bản dưới đây:

- Biến đổi văn hóa - tín ngưỡng: Phục hưng lễ

- Hoạt động sản xuất chính là hoạt động sản hội cộng đồng ở làng và gia tăng lễ nghi trong các xuất nông nghiệp.

sự kiện của chu trình đời người.

21

22

https://thuviensach.vn

- Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới: lĩnh vực và chuyển dịch theo hướng công nghiệp Từ biến đổi không gian đến biến đổi kinh tế -

hóa, hiện đại hóa, tuy nhiên, theo cách đánh giá văn hóa - xã hội.

của các cơ quan quản lý, sản xuất nông nghiệp và môi trường khu vực nông thôn cần nhiều giải 2. Vai trò của nông thôn trong phát triển pháp đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển sản xuất đất nước

cũng như bảo đảm tính bền vững trong bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, sự phát triển của sản xuất

- Phát triển kinh tế, xã hội và ổn định chính nông nghiệp trong bối cảnh tác động của biến đổi trị tạo tiền đề để công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ

khí hậu hiện nay khá phức tạp, ảnh hưởng đến an một nước nông nghiệp

sinh xã hội của hàng triệu người, nhất là đối với Khu vực nông thôn Việt Nam đang cung cấp người nghèo.

nguồn lực lao động và tập hợp số lượng dân số

đông, với khoảng 65,6% dân số sống ở nông thôn Bảng 1.1: Tỷ lệ các nhóm người và 35,3% lao động đang làm việc trong khu vực ở khu vực nông thôn và thành thị

nông, lâm, thủy sản; lĩnh vực nông nghiệp đóng

Nhóm Nhóm Nhóm Nhóm Nhóm

góp gần 15% tổng sản phẩm quốc nội (Tổng cục nghèo

cận

trung trung

thu

Thống kê, 2019).

(%)

nghèo lưu lớp lưu lớp nhập

Nông nghiệp là ngành sản xuất đặc trưng của (%)

dưới

trên

cao

khu vực nông thôn, là ngành có tính chất lịch sử

(%)

(%)

(%)

và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát Cả nước 12,4

26,1

47,8

6,7

7,0

triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; có vai trò Nông

92,7

82,9

64,5

46,8

48,1

cung cấp lương thực, thực phẩm với số lượng và thôn

chất lượng ngày càng tăng cho tiêu dùng trong Thành

7,3

17,1

35,5

53,2

51,9

nước và xuất khẩu, với chi phí nhân công thấp, thị

tạo lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn đầu công Nguồn: “ Báo cáo phát triển con người Việt Nam nghiệp hóa.

năm 2015 về tăng trưởng bao trùm”, 2016.

Nền kinh tế nước ta sau gần 35 năm đổi mới, Hoạt động sản xuất nông nghiệp tạo ra các mặc dù đạt được nhiều thành tựu to lớn trên các sản phẩm thiết yếu cho con người như lương thực, 23

24

https://thuviensach.vn

- Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới: lĩnh vực và chuyển dịch theo hướng công nghiệp Từ biến đổi không gian đến biến đổi kinh tế -

hóa, hiện đại hóa, tuy nhiên, theo cách đánh giá văn hóa - xã hội.

của các cơ quan quản lý, sản xuất nông nghiệp và môi trường khu vực nông thôn cần nhiều giải 2. Vai trò của nông thôn trong phát triển pháp đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển sản xuất đất nước

cũng như bảo đảm tính bền vững trong bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, sự phát triển của sản xuất

- Phát triển kinh tế, xã hội và ổn định chính nông nghiệp trong bối cảnh tác động của biến đổi trị tạo tiền đề để công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ

khí hậu hiện nay khá phức tạp, ảnh hưởng đến an một nước nông nghiệp

sinh xã hội của hàng triệu người, nhất là đối với Khu vực nông thôn Việt Nam đang cung cấp người nghèo.

nguồn lực lao động và tập hợp số lượng dân số

đông, với khoảng 65,6% dân số sống ở nông thôn Bảng 1.1: Tỷ lệ các nhóm người và 35,3% lao động đang làm việc trong khu vực ở khu vực nông thôn và thành thị

nông, lâm, thủy sản; lĩnh vực nông nghiệp đóng

Nhóm Nhóm Nhóm Nhóm Nhóm

góp gần 15% tổng sản phẩm quốc nội (Tổng cục nghèo

cận

trung trung

thu

Thống kê, 2019).

(%)

nghèo lưu lớp lưu lớp nhập

Nông nghiệp là ngành sản xuất đặc trưng của (%)

dưới

trên

cao

khu vực nông thôn, là ngành có tính chất lịch sử

(%)

(%)

(%)

và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát Cả nước 12,4

26,1

47,8

6,7

7,0

triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; có vai trò Nông

92,7

82,9

64,5

46,8

48,1

cung cấp lương thực, thực phẩm với số lượng và thôn

chất lượng ngày càng tăng cho tiêu dùng trong Thành

7,3

17,1

35,5

53,2

51,9

nước và xuất khẩu, với chi phí nhân công thấp, thị

tạo lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn đầu công Nguồn: “ Báo cáo phát triển con người Việt Nam nghiệp hóa.

năm 2015 về tăng trưởng bao trùm”, 2016.

Nền kinh tế nước ta sau gần 35 năm đổi mới, Hoạt động sản xuất nông nghiệp tạo ra các mặc dù đạt được nhiều thành tựu to lớn trên các sản phẩm thiết yếu cho con người như lương thực, 23

24

https://thuviensach.vn

thực phẩm mà không một ngành sản xuất nào Hộp 1.1: Số liệu thống kê lĩnh vực sản xuất thay thế được. Trong xã hội hiện đại, nông nghiệp nông nghiệp của Việt Nam năm 2018

là ngành cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành (1) Nông nghiệp:

công nghiệp (gồm: công nghiệp chế biến, công Sản lượng lúa năm 2018 đạt khoảng 43,98 triệu nghiệp nhẹ, thủ công nghiệp), cho tiêu dùng trong tấn, tăng 1,24 triệu tấn so với năm 2017; năng suất nước và xuất khẩu. Hoạt động này ngày càng góp đạt 58,1 tạ/ha, tăng 2,6 tạ/ha; diện tích đạt 7,57

phần phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội triệu ha, giảm 134,8 nghìn ha. Diện tích trồng cây và an ninh quốc phòng; nông nghiệp đang trở

công nghiệp lâu năm đạt khoảng 3.482,3 nghìn ha, thành “trụ đỡ”, là “cứu cánh” cho nền kinh tế

tăng 2,3% so với năm 2017.

trong những năm kinh tế thế giới khủng hoảng, (2) Lâm nghiệp:

giữ vững tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô, Trong quý IV/2018, diện tích rừng trồng tập bảo đảm an sinh xã hội, góp phần ổn định chính trung của cả nước đạt khoảng 77,4 nghìn ha, giảm trị - xã hội.

2,4% so với cùng kỳ năm trước; số cây lâm nghiệp Khu vực nông nghiệp, nông thôn ngày càng trồng phân tán đạt 26,6 triệu cây, giảm 0,5%; sản phát triển và năng động, với dân số đông và lượng gỗ khai thác đạt 3.723 nghìn m3, tăng 7,4%; nhu cầu cơ giới hóa, hiện đại hóa ngày càng sản lượng củi khai thác đạt 5 triệu ste, tăng 0,3%.

tăng sẽ là thị trường tiêu thụ hàng hóa đa dạng Tính chung cả năm 2018, diện tích rừng trồng về chủng loại, số lượng, chất lượng của các ngành công nghiệp, dịch vụ, như: máy móc, tập trung của cả nước đạt khoảng 238,6 nghìn ha, thiết bị cơ điện nông nghiệp, máy cấy, máy gặt, giảm 1,2% so với năm 2017; số cây lâm nghiệp trồng đập... Điều này có nghĩa là tăng trưởng ngành phân tán cả năm đạt 85,8 triệu cây, giảm 0,3%; sản nông nghiệp giúp kéo theo tăng trưởng chung lượng gỗ khai thác đạt khoảng 12,8 triệu m3, tăng mạnh nhất do sử dụng nhiều lao động và đầu 9,6%; sản lượng củi khai thác đạt 23,7 triệu ste, vào từ các ngành khác.

giảm 1,2%. Diện tích rừng bị thiệt hại là 1.283,3 ha, Hộp 1.1 dưới đây thể hiện một số thông tin về

giảm 17,8% so với năm 2017, trong đó diện tích rừng hoạt động sản xuất nông nghiệp năm 2018 ở Việt bị cháy là 739,1 ha, tăng 41,7%; diện tích rừng bị

Nam theo Báo cáo của Tổng cục Thống kê.

chặt phá là 544,2 ha, giảm 47,6%.

25

26

https://thuviensach.vn

thực phẩm mà không một ngành sản xuất nào Hộp 1.1: Số liệu thống kê lĩnh vực sản xuất thay thế được. Trong xã hội hiện đại, nông nghiệp nông nghiệp của Việt Nam năm 2018

là ngành cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành (1) Nông nghiệp:

công nghiệp (gồm: công nghiệp chế biến, công Sản lượng lúa năm 2018 đạt khoảng 43,98 triệu nghiệp nhẹ, thủ công nghiệp), cho tiêu dùng trong tấn, tăng 1,24 triệu tấn so với năm 2017; năng suất nước và xuất khẩu. Hoạt động này ngày càng góp đạt 58,1 tạ/ha, tăng 2,6 tạ/ha; diện tích đạt 7,57

phần phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội triệu ha, giảm 134,8 nghìn ha. Diện tích trồng cây và an ninh quốc phòng; nông nghiệp đang trở

công nghiệp lâu năm đạt khoảng 3.482,3 nghìn ha, thành “trụ đỡ”, là “cứu cánh” cho nền kinh tế

tăng 2,3% so với năm 2017.

trong những năm kinh tế thế giới khủng hoảng, (2) Lâm nghiệp:

giữ vững tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô, Trong quý IV/2018, diện tích rừng trồng tập bảo đảm an sinh xã hội, góp phần ổn định chính trung của cả nước đạt khoảng 77,4 nghìn ha, giảm trị - xã hội.

2,4% so với cùng kỳ năm trước; số cây lâm nghiệp Khu vực nông nghiệp, nông thôn ngày càng trồng phân tán đạt 26,6 triệu cây, giảm 0,5%; sản phát triển và năng động, với dân số đông và lượng gỗ khai thác đạt 3.723 nghìn m3, tăng 7,4%; nhu cầu cơ giới hóa, hiện đại hóa ngày càng sản lượng củi khai thác đạt 5 triệu ste, tăng 0,3%.

tăng sẽ là thị trường tiêu thụ hàng hóa đa dạng Tính chung cả năm 2018, diện tích rừng trồng về chủng loại, số lượng, chất lượng của các ngành công nghiệp, dịch vụ, như: máy móc, tập trung của cả nước đạt khoảng 238,6 nghìn ha, thiết bị cơ điện nông nghiệp, máy cấy, máy gặt, giảm 1,2% so với năm 2017; số cây lâm nghiệp trồng đập... Điều này có nghĩa là tăng trưởng ngành phân tán cả năm đạt 85,8 triệu cây, giảm 0,3%; sản nông nghiệp giúp kéo theo tăng trưởng chung lượng gỗ khai thác đạt khoảng 12,8 triệu m3, tăng mạnh nhất do sử dụng nhiều lao động và đầu 9,6%; sản lượng củi khai thác đạt 23,7 triệu ste, vào từ các ngành khác.

giảm 1,2%. Diện tích rừng bị thiệt hại là 1.283,3 ha, Hộp 1.1 dưới đây thể hiện một số thông tin về

giảm 17,8% so với năm 2017, trong đó diện tích rừng hoạt động sản xuất nông nghiệp năm 2018 ở Việt bị cháy là 739,1 ha, tăng 41,7%; diện tích rừng bị

Nam theo Báo cáo của Tổng cục Thống kê.

chặt phá là 544,2 ha, giảm 47,6%.

25

26

https://thuviensach.vn

(3) Thủy sản:

thứ 15 thế giới, góp phần nâng cao vị thế của Việt Sản lượng thủy sản năm 2018 đạt khoảng Nam trong hội nhập quốc tế thông qua hình ảnh 7.756,5 nghìn tấn, tăng 6,1% so với năm trước (quý một Việt Nam ổn định, bảo đảm an ninh lương IV/2018 đạt 2.106,4 nghìn tấn, tăng 6,4%), trong đó thực và có trách nhiệm với thế giới, từ đó tạo thế

cá đạt 5.602,8 nghìn tấn, tăng 6,7%; tôm đạt 966,1

và lực trên trường quốc tế.

nghìn tấn, tăng 7%. Sản lượng thủy sản nuôi trồng Khu vực nông thôn cũng là thị trường rộng lớn năm 2018 đạt khoảng 4.153,8 nghìn tấn, tăng 6,7%

để tiêu thụ sản phẩm của công nghiệp và dịch vụ.

so với năm 2017 (quý IV/2018 đạt 1.228,2 nghìn tấn, Cùng với sự phát triển toàn diện về kinh tế, nhu tăng 6,9%), trong đó cá đạt 2.902,5 nghìn tấn, tăng cầu thiết yếu của người dân cũng dần tăng lên, 6,9%; tôm đạt 804,3 nghìn tấn, tăng 8,1%. Diện tích nông thôn sẽ là thị trường đầy tiềm năng trong nuôi cá tra năm 2018 đạt khoảng 22,4 nghìn ha, việc tiêu thụ các hàng hóa trên thị trường. Bên giảm 0,9% so với năm trước. Sản lượng tôm sú đạt cạnh việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và khoảng 274,3 nghìn tấn, tăng 5,5% so với cùng kỳ

cung cấp nguyên liệu cho phát triển kinh tế, nông năm trước; tôm thẻ chân trắng đạt 492,3 nghìn tấn, thôn cũng là nơi cung cấp nguồn nhân lực dồi dào.

tăng 10%.

- Bảo vệ môi trường sinh thái, giảm nhẹ thiên Sản lượng thủy sản khai thác năm 2018 đạt tai trong điều kiện biến đổi khí hậu

khoảng 3.602,7 nghìn tấn, tăng 5,3% so với năm Sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp 2017 (quý IV/2018 đạt 878,2 nghìn tấn, tăng 5,7%), chiếm đến hơn 80% diện tích đất đai cả nước.

trong đó cá đạt 2.700,3 nghìn tấn, tăng 6,4%; tôm Vùng nông thôn thực chất là các khu sinh thái tự

đạt 161,8 nghìn tấn, tăng 1,8%.

nhiên và nhân tạo, là vùng đệm rộng lớn, bao bọc Nguồn: Tổng cục Thống kê.

và góp phần tăng độ che phủ các vùng đô thị lớn, Nông nghiệp còn đem lại nguồn thu ngoại tệ

nhỏ xung quanh. Phần lớn ruộng, vườn ở vùng lớn từ xuất khẩu nông, lâm, thủy sản và là lĩnh nông thôn là lớp thảm phủ thực vật. Các khu vực vực có thặng dư thương mại cao và ổn định, góp mặt nước như ao, hồ, rừng, núi giữ vai trò là phần giảm nhập siêu cho Việt Nam. Nông sản những lá phổi xanh không chỉ cho khu vực đó mà Việt Nam đang vươn mạnh ra thế giới và có mặt còn cho cả các khu vực lân cận. Giữ gìn màu xanh trên 185 quốc gia và vùng lãnh thổ, xuất khẩu cho vùng nông thôn chính là một biện pháp hữu nông sản Việt Nam đứng thứ 2 Đông Nam Á và hiệu, kinh tế, bảo đảm giảm thiểu các nguy cơ

27

28

https://thuviensach.vn

(3) Thủy sản:

thứ 15 thế giới, góp phần nâng cao vị thế của Việt Sản lượng thủy sản năm 2018 đạt khoảng Nam trong hội nhập quốc tế thông qua hình ảnh 7.756,5 nghìn tấn, tăng 6,1% so với năm trước (quý một Việt Nam ổn định, bảo đảm an ninh lương IV/2018 đạt 2.106,4 nghìn tấn, tăng 6,4%), trong đó thực và có trách nhiệm với thế giới, từ đó tạo thế

cá đạt 5.602,8 nghìn tấn, tăng 6,7%; tôm đạt 966,1

và lực trên trường quốc tế.

nghìn tấn, tăng 7%. Sản lượng thủy sản nuôi trồng Khu vực nông thôn cũng là thị trường rộng lớn năm 2018 đạt khoảng 4.153,8 nghìn tấn, tăng 6,7%

để tiêu thụ sản phẩm của công nghiệp và dịch vụ.

so với năm 2017 (quý IV/2018 đạt 1.228,2 nghìn tấn, Cùng với sự phát triển toàn diện về kinh tế, nhu tăng 6,9%), trong đó cá đạt 2.902,5 nghìn tấn, tăng cầu thiết yếu của người dân cũng dần tăng lên, 6,9%; tôm đạt 804,3 nghìn tấn, tăng 8,1%. Diện tích nông thôn sẽ là thị trường đầy tiềm năng trong nuôi cá tra năm 2018 đạt khoảng 22,4 nghìn ha, việc tiêu thụ các hàng hóa trên thị trường. Bên giảm 0,9% so với năm trước. Sản lượng tôm sú đạt cạnh việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và khoảng 274,3 nghìn tấn, tăng 5,5% so với cùng kỳ

cung cấp nguyên liệu cho phát triển kinh tế, nông năm trước; tôm thẻ chân trắng đạt 492,3 nghìn tấn, thôn cũng là nơi cung cấp nguồn nhân lực dồi dào.

tăng 10%.

- Bảo vệ môi trường sinh thái, giảm nhẹ thiên Sản lượng thủy sản khai thác năm 2018 đạt tai trong điều kiện biến đổi khí hậu

khoảng 3.602,7 nghìn tấn, tăng 5,3% so với năm Sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp 2017 (quý IV/2018 đạt 878,2 nghìn tấn, tăng 5,7%), chiếm đến hơn 80% diện tích đất đai cả nước.

trong đó cá đạt 2.700,3 nghìn tấn, tăng 6,4%; tôm Vùng nông thôn thực chất là các khu sinh thái tự

đạt 161,8 nghìn tấn, tăng 1,8%.

nhiên và nhân tạo, là vùng đệm rộng lớn, bao bọc Nguồn: Tổng cục Thống kê.

và góp phần tăng độ che phủ các vùng đô thị lớn, Nông nghiệp còn đem lại nguồn thu ngoại tệ

nhỏ xung quanh. Phần lớn ruộng, vườn ở vùng lớn từ xuất khẩu nông, lâm, thủy sản và là lĩnh nông thôn là lớp thảm phủ thực vật. Các khu vực vực có thặng dư thương mại cao và ổn định, góp mặt nước như ao, hồ, rừng, núi giữ vai trò là phần giảm nhập siêu cho Việt Nam. Nông sản những lá phổi xanh không chỉ cho khu vực đó mà Việt Nam đang vươn mạnh ra thế giới và có mặt còn cho cả các khu vực lân cận. Giữ gìn màu xanh trên 185 quốc gia và vùng lãnh thổ, xuất khẩu cho vùng nông thôn chính là một biện pháp hữu nông sản Việt Nam đứng thứ 2 Đông Nam Á và hiệu, kinh tế, bảo đảm giảm thiểu các nguy cơ

27

28

https://thuviensach.vn

hiện hữu về môi trường đối với các vùng đô thị

thái ao, hồ thủy sản. Trong đó, hệ sinh thái hoặc các khu công nghiệp tập trung, nhất là ứng đồng ruộng cây hàng năm chiếm diện tích rất phó với biến đổi khí hậu. Nhìn chung, nông thôn lớn; hệ sinh thái cây lâu năm rất gần gũi với hệ sinh Việt Nam cơ bản vẫn giữ được tính ổn định và cân thái rừng. Hệ sinh thái nông nghiệp thường bao bằng sinh thái nhất định. Không khí ở vùng nông bọc các khu đô thị giúp khuếch tán và thanh lọc thôn trong lành, tỷ lệ cây xanh, mặt nước bình không khí của các chất khí bất lợi trong môi quân đầu người cao hơn hẳn so với vùng đô thị và trường, tạo cảnh quan môi trường xanh - sạch -

vùng có các khu công nghiệp tập trung. Tuy đẹp, mang lại lợi ích lớn cho cộng đồng.

nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, lá Hệ sinh thái rừng giữ chức năng sinh thái phổi xanh này đang gặp nhiều mối đe dọa từ

cực kỳ quan trọng: bảo đảm an ninh môi trường, nhiều phía.

bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, thực Do có vị trí địa lý đặc thù trải dài hơn 15 vĩ

hiện hiệu quả chức năng phòng hộ, hạn chế được độ ở bán cầu Bắc, khí hậu nhiệt đới gió mùa và những tác động bất lợi của biến đổi khí hậu như

phân bố địa hình phức tạp nên các hệ sinh thái lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm ở nước ta nói chung và đặc biệt là khu vực nông giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của thiên tai, bảo thôn rất đa dạng: hệ sinh thái nông nghiệp, hệ

tồn nguồn nước mặt, nước dưới đất và làm giảm sinh thái rừng, hệ sinh thái biển, hệ sinh thái mức ô nhiễm không khí và nước. Hệ sinh thái ao, ao, hồ, hệ sinh thái đồng cỏ tự nhiên, hệ sinh hồ, đầm, phá, sông, ngòi nội địa có tác dụng điều thái đô thị... Trong số đó, ngoài hệ sinh thái đô tiết vi khí hậu khu vực theo hướng thuận lợi cho thị thì các hệ sinh thái còn lại đều ở vùng nông cuộc sống. Ao, hồ nói chung có khả năng hạn chế

thôn. Các hệ sinh thái này đều có vai trò rất gây ngập lụt khu vực; sông, suối có khả năng rửa quan trọng góp phần cân bằng sinh thái giữa nông thôn và thành thị.

trôi và làm sạch, phân tán các vật chất có hại Hệ sinh thái nông nghiệp giữ vai trò sản xuất cho môi trường và đầm, phá, giảm nhẹ những tác lương thực, thực phẩm, do con người tạo ra và duy hại của nước dâng trong bão. Đầm, phá, sông, trì. Hệ sinh thái nông nghiệp bao gồm: hệ sinh suối, hồ, ao không chỉ là nơi chứa đựng nguồn thái cây trồng hàng năm và lâu năm; hệ sinh thái nước - nguồn tài nguyên và phục vụ cho sự phát đồng cỏ chăn nuôi; hệ sinh thái đồng cỏ; hệ sinh triển kinh tế - xã hội mà còn là những danh lam, 29

30

https://thuviensach.vn

hiện hữu về môi trường đối với các vùng đô thị

thái ao, hồ thủy sản. Trong đó, hệ sinh thái hoặc các khu công nghiệp tập trung, nhất là ứng đồng ruộng cây hàng năm chiếm diện tích rất phó với biến đổi khí hậu. Nhìn chung, nông thôn lớn; hệ sinh thái cây lâu năm rất gần gũi với hệ sinh Việt Nam cơ bản vẫn giữ được tính ổn định và cân thái rừng. Hệ sinh thái nông nghiệp thường bao bằng sinh thái nhất định. Không khí ở vùng nông bọc các khu đô thị giúp khuếch tán và thanh lọc thôn trong lành, tỷ lệ cây xanh, mặt nước bình không khí của các chất khí bất lợi trong môi quân đầu người cao hơn hẳn so với vùng đô thị và trường, tạo cảnh quan môi trường xanh - sạch -

vùng có các khu công nghiệp tập trung. Tuy đẹp, mang lại lợi ích lớn cho cộng đồng.

nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, lá Hệ sinh thái rừng giữ chức năng sinh thái phổi xanh này đang gặp nhiều mối đe dọa từ

cực kỳ quan trọng: bảo đảm an ninh môi trường, nhiều phía.

bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, thực Do có vị trí địa lý đặc thù trải dài hơn 15 vĩ

hiện hiệu quả chức năng phòng hộ, hạn chế được độ ở bán cầu Bắc, khí hậu nhiệt đới gió mùa và những tác động bất lợi của biến đổi khí hậu như

phân bố địa hình phức tạp nên các hệ sinh thái lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm ở nước ta nói chung và đặc biệt là khu vực nông giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của thiên tai, bảo thôn rất đa dạng: hệ sinh thái nông nghiệp, hệ

tồn nguồn nước mặt, nước dưới đất và làm giảm sinh thái rừng, hệ sinh thái biển, hệ sinh thái mức ô nhiễm không khí và nước. Hệ sinh thái ao, ao, hồ, hệ sinh thái đồng cỏ tự nhiên, hệ sinh hồ, đầm, phá, sông, ngòi nội địa có tác dụng điều thái đô thị... Trong số đó, ngoài hệ sinh thái đô tiết vi khí hậu khu vực theo hướng thuận lợi cho thị thì các hệ sinh thái còn lại đều ở vùng nông cuộc sống. Ao, hồ nói chung có khả năng hạn chế

thôn. Các hệ sinh thái này đều có vai trò rất gây ngập lụt khu vực; sông, suối có khả năng rửa quan trọng góp phần cân bằng sinh thái giữa nông thôn và thành thị.

trôi và làm sạch, phân tán các vật chất có hại Hệ sinh thái nông nghiệp giữ vai trò sản xuất cho môi trường và đầm, phá, giảm nhẹ những tác lương thực, thực phẩm, do con người tạo ra và duy hại của nước dâng trong bão. Đầm, phá, sông, trì. Hệ sinh thái nông nghiệp bao gồm: hệ sinh suối, hồ, ao không chỉ là nơi chứa đựng nguồn thái cây trồng hàng năm và lâu năm; hệ sinh thái nước - nguồn tài nguyên và phục vụ cho sự phát đồng cỏ chăn nuôi; hệ sinh thái đồng cỏ; hệ sinh triển kinh tế - xã hội mà còn là những danh lam, 29

30

https://thuviensach.vn

thắng cảnh tạo nên sự hấp dẫn cho ngành du (Tây Bắc), buôn - plây (Tây Nguyên) hay phum -

lịch Việt Nam.

sóc (Nam Bộ). Cái chung, truyền thống là văn hóa Các hệ sinh thái trên được biết đến như

nông nghiệp với nghề trồng lúa, nhưng cái riêng những vành đai xanh, lá phổi xanh nuôi dưỡng sự

thì lại có ở nhiều hệ sinh thái nông nghiệp khác trong lành của môi trường. Bên cạnh chức năng nhau. Lịch sử đất nước thăng trầm đều có nguồn quan trọng là bảo đảm cho sự cân bằng và trung gốc sâu xa từ nông thôn, các cuộc cách mạng xưa chuyển oxy, duy trì tính ổn định và sự màu mỡ

nay đều dấy lên từ nông thôn. Nông thôn là nơi của đất, các hệ sinh thái này còn giữ vai trò không diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái cũ và cái nhỏ trong việc bảo đảm sinh kế cho phần lớn mới, giữa đúng và sai, giữa ngụy trá và chân lý với người dân nông thôn. Chúng tạo nên những vùng nhiều vấn đề đặc biệt quan trọng trong đời sống đệm tự nhiên, ngăn cách vùng đất đô thị hóa đang của chúng ta hôm nay. Ngược lại, nông thôn Việt dần bị ô nhiễm, duy trì một khu vực nông nghiệp, Nam cũng chịu tác động sâu sắc của quá trình lâm nghiệp và giải trí ngoài trời. Duy trì, phát phát triển hướng tới một xã hội công nghiệp đang triển và nhân rộng những vành đai xanh này giúp diễn ra ở nước ta. Nhiều tác động đang diễn ra bảo vệ môi trường tự nhiên và bán tự nhiên, cải hằng ngày, hằng giờ làm thay đổi tận gốc nếp làm thiện chất lượng không khí cho môi trường đô thị, ăn, nếp sống, nếp nghĩ của con người cũng như

bảo đảm mục đích kết nối trung chuyển giữa vùng môi trường sống của họ theo cả chiều tốt và chiều đô thị và nông thôn, khắc phục các vấn đề môi xấu. Nông thôn Việt Nam đang đối mặt với những trường phát sinh trong quá trình đô thị hóa.

vấn đề trăn trở cần giải quyết: sản xuất nông nghiệp để thỏa mãn nhu cầu về lương thực, thực II. XU THẾ PHÁT TRIỂN VÀ HOẠT ĐỘNG

phẩm do dân số gia tăng dẫn đến việc tăng sử

KINH TẾ Ở KHU VỰC NÔNG THÔN

dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, sử dụng nước và vấn đề thoái hóa đất đai.

Nền nông nghiệp đa canh Việt Nam xoay Thời gian gần đây, phát triển nông nghiệp, quanh trục trung tâm nghề trồng lúa là nền nông thôn toàn diện, theo hướng hiện đại hóa đã tảng của văn minh - văn hóa Việt Nam. Phần trở thành vấn đề ưu tiên và then chốt trong chiến đông nông dân mang bản chất tiểu nông. Nơi tụ

lược phát triển quốc gia, nhằm mục tiêu không cư là xóm - làng (Đồng bằng Bắc Bộ), bản - mường ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần 31

32

https://thuviensach.vn

thắng cảnh tạo nên sự hấp dẫn cho ngành du (Tây Bắc), buôn - plây (Tây Nguyên) hay phum -

lịch Việt Nam.

sóc (Nam Bộ). Cái chung, truyền thống là văn hóa Các hệ sinh thái trên được biết đến như

nông nghiệp với nghề trồng lúa, nhưng cái riêng những vành đai xanh, lá phổi xanh nuôi dưỡng sự

thì lại có ở nhiều hệ sinh thái nông nghiệp khác trong lành của môi trường. Bên cạnh chức năng nhau. Lịch sử đất nước thăng trầm đều có nguồn quan trọng là bảo đảm cho sự cân bằng và trung gốc sâu xa từ nông thôn, các cuộc cách mạng xưa chuyển oxy, duy trì tính ổn định và sự màu mỡ

nay đều dấy lên từ nông thôn. Nông thôn là nơi của đất, các hệ sinh thái này còn giữ vai trò không diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái cũ và cái nhỏ trong việc bảo đảm sinh kế cho phần lớn mới, giữa đúng và sai, giữa ngụy trá và chân lý với người dân nông thôn. Chúng tạo nên những vùng nhiều vấn đề đặc biệt quan trọng trong đời sống đệm tự nhiên, ngăn cách vùng đất đô thị hóa đang của chúng ta hôm nay. Ngược lại, nông thôn Việt dần bị ô nhiễm, duy trì một khu vực nông nghiệp, Nam cũng chịu tác động sâu sắc của quá trình lâm nghiệp và giải trí ngoài trời. Duy trì, phát phát triển hướng tới một xã hội công nghiệp đang triển và nhân rộng những vành đai xanh này giúp diễn ra ở nước ta. Nhiều tác động đang diễn ra bảo vệ môi trường tự nhiên và bán tự nhiên, cải hằng ngày, hằng giờ làm thay đổi tận gốc nếp làm thiện chất lượng không khí cho môi trường đô thị, ăn, nếp sống, nếp nghĩ của con người cũng như

bảo đảm mục đích kết nối trung chuyển giữa vùng môi trường sống của họ theo cả chiều tốt và chiều đô thị và nông thôn, khắc phục các vấn đề môi xấu. Nông thôn Việt Nam đang đối mặt với những trường phát sinh trong quá trình đô thị hóa.

vấn đề trăn trở cần giải quyết: sản xuất nông nghiệp để thỏa mãn nhu cầu về lương thực, thực II. XU THẾ PHÁT TRIỂN VÀ HOẠT ĐỘNG

phẩm do dân số gia tăng dẫn đến việc tăng sử

KINH TẾ Ở KHU VỰC NÔNG THÔN

dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, sử dụng nước và vấn đề thoái hóa đất đai.

Nền nông nghiệp đa canh Việt Nam xoay Thời gian gần đây, phát triển nông nghiệp, quanh trục trung tâm nghề trồng lúa là nền nông thôn toàn diện, theo hướng hiện đại hóa đã tảng của văn minh - văn hóa Việt Nam. Phần trở thành vấn đề ưu tiên và then chốt trong chiến đông nông dân mang bản chất tiểu nông. Nơi tụ

lược phát triển quốc gia, nhằm mục tiêu không cư là xóm - làng (Đồng bằng Bắc Bộ), bản - mường ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần 31

32

https://thuviensach.vn

của cư dân nông thôn. Cả trong hoạch định chiến III. MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI

lược phát triển quốc gia cũng như tổ chức thực VÀ ĐỔI MỚI NÔNG THÔN

hiện, Đảng và Nhà nước ta đã tập trung sức lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền nông nghiệp phát triển 1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về mô theo hướng hiện đại, bền vững hơn, đồng thời với hình nông thôn mới và đổi mới nông thôn đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ khu Theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày vực nông thôn; xây dựng nông thôn mới có kết 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, với hệ giá hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông trị văn hóa mới, nâng cao sức mạnh của hệ thống dân, nông thôn, khái niệm nông thôn được hiểu là chính trị ở nông thôn. Xem xét trong bối cảnh khu vực nông thôn mà ở đó đời sống vật chất, văn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nhập quốc tế, trong những điều kiện kinh tế và nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và chính trị cụ thể, chúng ta thấy tốc độ tăng thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị

trưởng, phát triển của khu vực nông nghiệp, vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.

nông thôn và đời sống cư dân nông thôn nước ta Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, qua gần 35 năm đổi mới đã có những sự bứt phá, bền vững, kết cấu hạ tầng được xây dựng đồng bộ, đã giải phóng được tiềm năng, sức sản xuất, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp hướng vào mục tiêu phát triển. Đặc biệt sau hơn 10

lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về

thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân nông nghiệp, nông dân, nông thôn, ngành nông tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh nghiệp đã đạt được những kết quả khả quan, bảo của hệ thống chính trị được nâng cao, bảo đảm giữ

đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia.

vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội.

Năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất nhiều Trên tinh thần đó, ngày 04/6/2010 Thủ tướng Chính loại nông sản được nâng cao. Nhờ đó, xuất khẩu phủ đã ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg phê một số loại nông sản ngày càng tăng đã tiến đến duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây khẳng định vị thế, khả năng cạnh tranh trên thị

dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020, với mục trường thế giới như: lúa gạo, cao su, cà phê, điều, tiêu phấn đấu tỷ lệ số xã đạt chuẩn nông thôn mới tôm, cá, hoa quả nhiệt đới...

đến năm 2015 là 20% và đến năm 2020 là 50%.

33

34

https://thuviensach.vn

của cư dân nông thôn. Cả trong hoạch định chiến III. MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI

lược phát triển quốc gia cũng như tổ chức thực VÀ ĐỔI MỚI NÔNG THÔN

hiện, Đảng và Nhà nước ta đã tập trung sức lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền nông nghiệp phát triển 1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về mô theo hướng hiện đại, bền vững hơn, đồng thời với hình nông thôn mới và đổi mới nông thôn đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ khu Theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày vực nông thôn; xây dựng nông thôn mới có kết 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, với hệ giá hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông trị văn hóa mới, nâng cao sức mạnh của hệ thống dân, nông thôn, khái niệm nông thôn được hiểu là chính trị ở nông thôn. Xem xét trong bối cảnh khu vực nông thôn mà ở đó đời sống vật chất, văn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nhập quốc tế, trong những điều kiện kinh tế và nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và chính trị cụ thể, chúng ta thấy tốc độ tăng thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị

trưởng, phát triển của khu vực nông nghiệp, vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.

nông thôn và đời sống cư dân nông thôn nước ta Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, qua gần 35 năm đổi mới đã có những sự bứt phá, bền vững, kết cấu hạ tầng được xây dựng đồng bộ, đã giải phóng được tiềm năng, sức sản xuất, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp hướng vào mục tiêu phát triển. Đặc biệt sau hơn 10

lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về

thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân nông nghiệp, nông dân, nông thôn, ngành nông tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh nghiệp đã đạt được những kết quả khả quan, bảo của hệ thống chính trị được nâng cao, bảo đảm giữ

đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia.

vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội.

Năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất nhiều Trên tinh thần đó, ngày 04/6/2010 Thủ tướng Chính loại nông sản được nâng cao. Nhờ đó, xuất khẩu phủ đã ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg phê một số loại nông sản ngày càng tăng đã tiến đến duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây khẳng định vị thế, khả năng cạnh tranh trên thị

dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020, với mục trường thế giới như: lúa gạo, cao su, cà phê, điều, tiêu phấn đấu tỷ lệ số xã đạt chuẩn nông thôn mới tôm, cá, hoa quả nhiệt đới...

đến năm 2015 là 20% và đến năm 2020 là 50%.

33

34

https://thuviensach.vn

Hình 1.1: Thành tựu xây dựng nông thôn mới Hộp 1.2: Thông tin về kết quả thực hiện khu vực miền núi phía Bắc giai đoạn 2010-2020

Chương trình nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

Hiện cả nước đã và đang triển khai xây dựng trên 5 triệu công trình với khoảng 70.000 km đường giao thông nông thôn, nâng cấp hơn 3.000 công trình thủy lợi gồm bờ bao, cống, trạm bơm phục vụ tưới tiêu, trong đó nạo vét, tu sửa gần 7.000 km kênh mương; huy động khoảng 15.205 tỷ đồng vốn đầu tư cải tạo và xây dựng mới hệ thống điện nông thôn; nâng cấp hơn 1.000

công trình nước sạch tập trung, 500 bãi thu gom rác thải, 1.200 cống rãnh thoát nước thải vệ sinh, 40% số

xã thành lập tổ thu gom rác thải.

Kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin, internet tốc độ cao đã đến được hầu hết các điểm bưu điện văn hóa xã, khoảng 55% số xã có điểm truy cập internet công cộng. Tổng số vốn đầu tư cải tạo, xây dựng chợ nông thôn đạt 2.783 tỷ đồng.

Trường học các cấp từng bước được xây dựng theo chuẩn và xã hội hóa. Hệ thống các trạm y tế được tăng cường về số lượng và bổ sung nhân viên y tế. Cơ sở

vật chất, văn hóa được chú trọng xây dựng và nâng cấp.

Từ khi thực hiện Chương trình nông thôn mới Qua đó góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, tạo điều đến nay, kinh tế nông thôn phát triển, đời sống kiện thuận lợi cho người dân phát triển kinh tế. Nông vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn từng thôn phát triển theo quy hoạch, kết cấu hạ tầng, kinh tế, bước được nâng cao. Chương trình đã góp phần xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ.

phát triển nhanh hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế -

Theo báo cáo tổng kết từ Văn phòng Điều phối xã hội ở nhiều vùng nông thôn, nổi bật là đầu tư

nông thôn mới Trung ương của Bộ Nông nghiệp và phát triển giao thông nông thôn, thủy lợi, điện.

Phát triển nông thôn năm 2016: Cả nước đã có 2.235

(25,07%) xã đạt chuẩn nông thôn mới (hoàn thành Một số con số minh họa kết quả thực hiện 10 năm mục tiêu có 25% số xã đạt chuẩn năm 2016); còn 261 xã xây dựng Chương trình nông thôn mới được thống dưới 5 tiêu chí (3,36%). Số tiêu chí đạt chuẩn bình kê trong Hộp 1.2.

quân của cả nước là 13,45 tiêu chí/xã.

35

36

https://thuviensach.vn

Hình 1.1: Thành tựu xây dựng nông thôn mới Hộp 1.2: Thông tin về kết quả thực hiện khu vực miền núi phía Bắc giai đoạn 2010-2020

Chương trình nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

Hiện cả nước đã và đang triển khai xây dựng trên 5 triệu công trình với khoảng 70.000 km đường giao thông nông thôn, nâng cấp hơn 3.000 công trình thủy lợi gồm bờ bao, cống, trạm bơm phục vụ tưới tiêu, trong đó nạo vét, tu sửa gần 7.000 km kênh mương; huy động khoảng 15.205 tỷ đồng vốn đầu tư cải tạo và xây dựng mới hệ thống điện nông thôn; nâng cấp hơn 1.000

công trình nước sạch tập trung, 500 bãi thu gom rác thải, 1.200 cống rãnh thoát nước thải vệ sinh, 40% số

xã thành lập tổ thu gom rác thải.

Kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin, internet tốc độ cao đã đến được hầu hết các điểm bưu điện văn hóa xã, khoảng 55% số xã có điểm truy cập internet công cộng. Tổng số vốn đầu tư cải tạo, xây dựng chợ nông thôn đạt 2.783 tỷ đồng.

Trường học các cấp từng bước được xây dựng theo chuẩn và xã hội hóa. Hệ thống các trạm y tế được tăng cường về số lượng và bổ sung nhân viên y tế. Cơ sở

vật chất, văn hóa được chú trọng xây dựng và nâng cấp.

Từ khi thực hiện Chương trình nông thôn mới Qua đó góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, tạo điều đến nay, kinh tế nông thôn phát triển, đời sống kiện thuận lợi cho người dân phát triển kinh tế. Nông vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn từng thôn phát triển theo quy hoạch, kết cấu hạ tầng, kinh tế, bước được nâng cao. Chương trình đã góp phần xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ.

phát triển nhanh hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế -

Theo báo cáo tổng kết từ Văn phòng Điều phối xã hội ở nhiều vùng nông thôn, nổi bật là đầu tư

nông thôn mới Trung ương của Bộ Nông nghiệp và phát triển giao thông nông thôn, thủy lợi, điện.

Phát triển nông thôn năm 2016: Cả nước đã có 2.235

(25,07%) xã đạt chuẩn nông thôn mới (hoàn thành Một số con số minh họa kết quả thực hiện 10 năm mục tiêu có 25% số xã đạt chuẩn năm 2016); còn 261 xã xây dựng Chương trình nông thôn mới được thống dưới 5 tiêu chí (3,36%). Số tiêu chí đạt chuẩn bình kê trong Hộp 1.2.

quân của cả nước là 13,45 tiêu chí/xã.

35

36

https://thuviensach.vn

Có 29 đơn vị cấp huyện được Thủ tướng Chính Giai đoạn 2021-2025, Chương trình mục tiêu phủ công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó, quốc gia về xây dựng nông thôn mới sẽ tập trung huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là huyện đầu tiên vào xây dựng nông thôn mới theo hướng đời sống của cả nước được công nhận đạt chuẩn theo tiêu chí vật chất và tinh thần của người dân nông thôn huyện nông thôn mới (được Thủ tướng Chính phủ

giàu có và thịnh vượng, tiệm cận với khu vực đô ban hành tại Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016). Đây là sự phát triển quan trọng về chất thị. Chương trình cũng đề ra chỉ tiêu cụ thể, cả

của Chương trình nông thôn mới.

nước có ít nhất 19 tỉnh, thành phố hoàn thành Nguồn: “Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới (có phân theo mục tiêu quốc gia nông thôn mới” của Văn phòng Điều vùng); cấp huyện có 50% đơn vị hoàn thành nhiệm phối nông thôn mới Trung ương - Bộ Nông nghiệp và vụ xây dựng nông thôn mới (có phân theo vùng).

Phát triển nông thôn.

Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít Hình 1.2: Mục tiêu xây dựng nông thôn mới nhất 2 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn nông thôn mới; đến năm 2025

trong đó ít nhất 10% số huyện đạt nông thôn mới kiểu mẫu; cấp xã có 80-85% số xã đạt chuẩn nông thôn mới (có phân theo vùng)...

Để đạt được kết quả này, các giải pháp phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn tới cần có cách tiếp cận mới, đi vào chiều sâu, bảo đảm tính bền vững. Theo Ban Chương trình khoa học và công nghệ phục vụ

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, cách tiếp cận của Chương trình là lấy thay đổi tư duy, nếp sống, năng lực của người dân làm mục tiêu; lấy cư dân nông thôn làm chủ thể; cộng đồng thôn, bản là đơn vị để đánh giá; nâng cao năng lực sáng tạo và thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ là giải pháp căn bản và lâu dài

để duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định và vững bền 37

38

https://thuviensach.vn

Có 29 đơn vị cấp huyện được Thủ tướng Chính Giai đoạn 2021-2025, Chương trình mục tiêu phủ công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó, quốc gia về xây dựng nông thôn mới sẽ tập trung huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là huyện đầu tiên vào xây dựng nông thôn mới theo hướng đời sống của cả nước được công nhận đạt chuẩn theo tiêu chí vật chất và tinh thần của người dân nông thôn huyện nông thôn mới (được Thủ tướng Chính phủ

giàu có và thịnh vượng, tiệm cận với khu vực đô ban hành tại Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016). Đây là sự phát triển quan trọng về chất thị. Chương trình cũng đề ra chỉ tiêu cụ thể, cả

của Chương trình nông thôn mới.

nước có ít nhất 19 tỉnh, thành phố hoàn thành Nguồn: “Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới (có phân theo mục tiêu quốc gia nông thôn mới” của Văn phòng Điều vùng); cấp huyện có 50% đơn vị hoàn thành nhiệm phối nông thôn mới Trung ương - Bộ Nông nghiệp và vụ xây dựng nông thôn mới (có phân theo vùng).

Phát triển nông thôn.

Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít Hình 1.2: Mục tiêu xây dựng nông thôn mới nhất 2 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn nông thôn mới; đến năm 2025

trong đó ít nhất 10% số huyện đạt nông thôn mới kiểu mẫu; cấp xã có 80-85% số xã đạt chuẩn nông thôn mới (có phân theo vùng)...

Để đạt được kết quả này, các giải pháp phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn tới cần có cách tiếp cận mới, đi vào chiều sâu, bảo đảm tính bền vững. Theo Ban Chương trình khoa học và công nghệ phục vụ

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, cách tiếp cận của Chương trình là lấy thay đổi tư duy, nếp sống, năng lực của người dân làm mục tiêu; lấy cư dân nông thôn làm chủ thể; cộng đồng thôn, bản là đơn vị để đánh giá; nâng cao năng lực sáng tạo và thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ là giải pháp căn bản và lâu dài

để duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định và vững bền 37

38

https://thuviensach.vn

cho nông nghiệp, nông thôn. Từ đó, các giải pháp hướng dẫn thực hiện. Các hoạt động cụ thể do phải đồng bộ, tập trung vào cơ cấu lại ngành nông chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân nghiệp và đổi mới mô hình tăng trưởng; tạo đột chủ để quyết định và tổ chức thực hiện.

phá trong phát triển công nghiệp và dịch vụ nông (3) Kế thừa và lồng ghép các chương trình thôn; triển khai song song phát triển nông thôn mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục với đô thị hóa nông thôn bền vững và tăng cường tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển liên kết nông thôn - đô thị; gắn chặt với việc tăng khai trên địa bàn nông thôn.

cường phát triển bền vững và bảo vệ môi trường (4) Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn nông nghiệp, nông thôn; đưa văn hóa thành động mới phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã lực mới cho xây dựng nông thôn mới.

hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế bảo đảm thực hiện các quy hoạch xây dựng nông thôn mới đã 2. Nguyên tắc xây dựng Chương trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

nông thôn mới

(5) Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng Từ năm 2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban các nguồn lực; tăng cường phân cấp, trao quyền hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và đến cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công năm 2013 đã sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí trình, dự án của Chương trình xây dựng nông quốc gia về nông thôn mới, với các nguyên tắc sau:

thôn mới; phát huy vai trò làm chủ của người dân (1) Các nội dung, hoạt động của Chương trình và cộng đồng, thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quá mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới phải trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ

đánh giá.

tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành tại (6) Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp ủy đảng, Thủ tướng Chính phủ (sau đây gọi là Bộ tiêu chí chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá quốc gia về nông thôn mới).

trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ

(2) Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng chức thực hiện. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai chính trị - xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và thôn mới.

39

40

https://thuviensach.vn

cho nông nghiệp, nông thôn. Từ đó, các giải pháp hướng dẫn thực hiện. Các hoạt động cụ thể do phải đồng bộ, tập trung vào cơ cấu lại ngành nông chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân nghiệp và đổi mới mô hình tăng trưởng; tạo đột chủ để quyết định và tổ chức thực hiện.

phá trong phát triển công nghiệp và dịch vụ nông (3) Kế thừa và lồng ghép các chương trình thôn; triển khai song song phát triển nông thôn mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục với đô thị hóa nông thôn bền vững và tăng cường tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển liên kết nông thôn - đô thị; gắn chặt với việc tăng khai trên địa bàn nông thôn.

cường phát triển bền vững và bảo vệ môi trường (4) Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn nông nghiệp, nông thôn; đưa văn hóa thành động mới phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã lực mới cho xây dựng nông thôn mới.

hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế bảo đảm thực hiện các quy hoạch xây dựng nông thôn mới đã 2. Nguyên tắc xây dựng Chương trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

nông thôn mới

(5) Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng Từ năm 2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban các nguồn lực; tăng cường phân cấp, trao quyền hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và đến cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công năm 2013 đã sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí trình, dự án của Chương trình xây dựng nông quốc gia về nông thôn mới, với các nguyên tắc sau:

thôn mới; phát huy vai trò làm chủ của người dân (1) Các nội dung, hoạt động của Chương trình và cộng đồng, thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quá mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới phải trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ

đánh giá.

tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành tại (6) Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp ủy đảng, Thủ tướng Chính phủ (sau đây gọi là Bộ tiêu chí chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá quốc gia về nông thôn mới).

trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ

(2) Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng chức thực hiện. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai chính trị - xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và thôn mới.

39

40

https://thuviensach.vn

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Thủ tướng Chính phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công phủ đã ban hành Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ; quy 17/10/2016 về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về

hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020.

trường; phát triển các khu dân cư mới và chỉnh Về nâng cao chất lượng tiêu chí nông thôn trang các khu dân cư hiện có trên địa bàn xã.

mới và xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về nông (2) Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: hoàn thôn mới các cấp, giai đoạn 2021-2025: Tập trung thiện đường giao thông đến trụ sở Ủy ban nhân đôn đốc các địa phương (huyện, xã) nâng cao chất dân xã và hệ thống giao thông trên địa bàn xã; lượng các tiêu chí đã đạt chuẩn; chỉ đạo các địa hoàn thiện hệ thống các công trình bảo đảm cung phương rà soát các xã có đủ điều kiện để được cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất, hệ thống công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu trong giai các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động văn đoạn 2019-2020; Tiếp tục phối hợp với 04 tỉnh hóa thể thao, hệ thống các công trình phục vụ việc (Nghệ An, Nam Định, Lâm Đồng, Đồng Nai) tập chuẩn hóa về y tế và hệ thống các công trình phục trung chỉ đạo triển khai 04 Đề án thí điểm huyện vụ việc chuẩn hóa về giáo dục trên địa bàn xã; nông thôn mới kiểu mẫu để sớm hoàn thành các hoàn chỉnh trụ sở xã và các công trình phụ trợ; cải mục tiêu giai đoạn đã được cấp có thẩm quyền tạo, xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn xã.

phê duyệt, làm cơ sở để đánh giá, đề xuất xây (3) Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, dựng tiêu chí huyện nông thôn mới kiểu mẫu thực nâng cao thu nhập: chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ

hiện trong giai đoạn 2021-2025.

cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng phát triển sản xuất hàng hóa, có hiệu quả kinh tế cao; tăng 3. Nội dung Chương trình xây dựng nông cường công tác khuyến nông, đẩy nhanh nghiên thôn mới

cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng xuất nông, lâm, ngư nghiệp; cơ giới hóa nông nông thôn mới là một chương trình tổng thể về

nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch trong sản phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh, xuất nông, lâm, ngư nghiệp; bảo tồn và phát triển quốc phòng, gồm 11 nội dung sau:

làng nghề truyền thống theo phương châm “mỗi (1) Quy hoạch và xây dựng nông thôn mới: làng một sản phẩm”, phát triển ngành, nghề theo quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho thế mạnh của địa phương; đẩy mạnh đào tạo 41

42

https://thuviensach.vn

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Thủ tướng Chính phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công phủ đã ban hành Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ; quy 17/10/2016 về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về

hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020.

trường; phát triển các khu dân cư mới và chỉnh Về nâng cao chất lượng tiêu chí nông thôn trang các khu dân cư hiện có trên địa bàn xã.

mới và xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về nông (2) Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: hoàn thôn mới các cấp, giai đoạn 2021-2025: Tập trung thiện đường giao thông đến trụ sở Ủy ban nhân đôn đốc các địa phương (huyện, xã) nâng cao chất dân xã và hệ thống giao thông trên địa bàn xã; lượng các tiêu chí đã đạt chuẩn; chỉ đạo các địa hoàn thiện hệ thống các công trình bảo đảm cung phương rà soát các xã có đủ điều kiện để được cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất, hệ thống công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu trong giai các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động văn đoạn 2019-2020; Tiếp tục phối hợp với 04 tỉnh hóa thể thao, hệ thống các công trình phục vụ việc (Nghệ An, Nam Định, Lâm Đồng, Đồng Nai) tập chuẩn hóa về y tế và hệ thống các công trình phục trung chỉ đạo triển khai 04 Đề án thí điểm huyện vụ việc chuẩn hóa về giáo dục trên địa bàn xã; nông thôn mới kiểu mẫu để sớm hoàn thành các hoàn chỉnh trụ sở xã và các công trình phụ trợ; cải mục tiêu giai đoạn đã được cấp có thẩm quyền tạo, xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn xã.

phê duyệt, làm cơ sở để đánh giá, đề xuất xây (3) Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, dựng tiêu chí huyện nông thôn mới kiểu mẫu thực nâng cao thu nhập: chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ

hiện trong giai đoạn 2021-2025.

cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng phát triển sản xuất hàng hóa, có hiệu quả kinh tế cao; tăng 3. Nội dung Chương trình xây dựng nông cường công tác khuyến nông, đẩy nhanh nghiên thôn mới

cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng xuất nông, lâm, ngư nghiệp; cơ giới hóa nông nông thôn mới là một chương trình tổng thể về

nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch trong sản phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh, xuất nông, lâm, ngư nghiệp; bảo tồn và phát triển quốc phòng, gồm 11 nội dung sau:

làng nghề truyền thống theo phương châm “mỗi (1) Quy hoạch và xây dựng nông thôn mới: làng một sản phẩm”, phát triển ngành, nghề theo quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho thế mạnh của địa phương; đẩy mạnh đào tạo 41

42

https://thuviensach.vn

nghề cho lao động nông thôn, thúc đẩy đưa công thông tin và truyền thông nông thôn, đáp ứng yêu nghiệp vào nông thôn, giải quyết việc làm và cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn.

(9) Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông (4) Giảm nghèo và an sinh xã hội: thực hiện thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu có hiệu quả Chương trình giảm nghèo nhanh và quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông bền vững cho 62 huyện có tỷ lệ nghèo cao (Nghị

thôn; xây dựng các công trình bảo vệ môi trường quyết số 30a của Chính phủ) theo Bộ tiêu chí nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, quốc gia về nông thôn mới; tiếp tục triển khai gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo; thoát nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thực hiện các chương trình an sinh xã hội.

thu gom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải (5) Đổi mới và phát triển các hình thức sản tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh xuất có hiệu quả ở nông thôn: phát triển kinh tế

thái trong khu dân cư, phát triển cây xanh ở các hộ, trang trại, hợp tác xã; phát triển doanh công trình công cộng...

nghiệp nhỏ và vừa ở nông thôn; xây dựng cơ chế, (10) Nâng cao chất lượng tổ chức đảng, chính chính sách thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các loại quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn: tổ

hình kinh tế ở nông thôn.

chức đào tạo cán bộ đạt chuẩn theo quy định của (6) Phát triển giáo dục và đào tạo ở nông Bộ Nội vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu mới; ban hành chính sách khuyến khích, thu hút quốc gia về giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu cán bộ trẻ đã được đào tạo, đủ tiêu chuẩn về công của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

tác ở các xã, đặc biệt là các xã vùng sâu, vùng xa, (7) Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân vùng đặc biệt khó khăn để nhanh chóng chuẩn nông thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục hóa đội ngũ cán bộ ở các vùng này; bổ sung chức tiêu quốc gia trong lĩnh vực về y tế, đáp ứng yêu năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các tổ

cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

chức trong hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu (8) Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và xây dựng nông thôn mới.

tuyên truyền nông thôn: tiếp tục thực hiện Chương (11) Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, đáp ứng yêu thôn: ban hành nội quy, quy ước làng, xóm về trật cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; thực hiện tự, an ninh; phòng, chống các tệ nạn xã hội và các 43

44

https://thuviensach.vn

nghề cho lao động nông thôn, thúc đẩy đưa công thông tin và truyền thông nông thôn, đáp ứng yêu nghiệp vào nông thôn, giải quyết việc làm và cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn.

(9) Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông (4) Giảm nghèo và an sinh xã hội: thực hiện thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu có hiệu quả Chương trình giảm nghèo nhanh và quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông bền vững cho 62 huyện có tỷ lệ nghèo cao (Nghị

thôn; xây dựng các công trình bảo vệ môi trường quyết số 30a của Chính phủ) theo Bộ tiêu chí nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, quốc gia về nông thôn mới; tiếp tục triển khai gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo; thoát nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thực hiện các chương trình an sinh xã hội.

thu gom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải (5) Đổi mới và phát triển các hình thức sản tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh xuất có hiệu quả ở nông thôn: phát triển kinh tế

thái trong khu dân cư, phát triển cây xanh ở các hộ, trang trại, hợp tác xã; phát triển doanh công trình công cộng...

nghiệp nhỏ và vừa ở nông thôn; xây dựng cơ chế, (10) Nâng cao chất lượng tổ chức đảng, chính chính sách thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các loại quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn: tổ

hình kinh tế ở nông thôn.

chức đào tạo cán bộ đạt chuẩn theo quy định của (6) Phát triển giáo dục và đào tạo ở nông Bộ Nội vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu mới; ban hành chính sách khuyến khích, thu hút quốc gia về giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu cán bộ trẻ đã được đào tạo, đủ tiêu chuẩn về công của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

tác ở các xã, đặc biệt là các xã vùng sâu, vùng xa, (7) Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân vùng đặc biệt khó khăn để nhanh chóng chuẩn nông thôn: tiếp tục thực hiện Chương trình mục hóa đội ngũ cán bộ ở các vùng này; bổ sung chức tiêu quốc gia trong lĩnh vực về y tế, đáp ứng yêu năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các tổ

cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

chức trong hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu (8) Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và xây dựng nông thôn mới.

tuyên truyền nông thôn: tiếp tục thực hiện Chương (11) Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, đáp ứng yêu thôn: ban hành nội quy, quy ước làng, xóm về trật cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; thực hiện tự, an ninh; phòng, chống các tệ nạn xã hội và các 43

44

https://thuviensach.vn

hủ tục lạc hậu; điều chỉnh và bổ sung chức năng, mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới thì nhiệm vụ và chính sách tạo điều kiện cho lực còn có rất nhiều các chính sách khác được các bộ, lượng an ninh xã, thôn, xóm hoàn thành nhiệm ban, ngành xây dựng để hướng dẫn và hỗ trợ cho vụ bảo đảm an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn các địa phương triển khai một cách thuận lợi theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới.

Chương trình xây dựng nông thôn mới. Có hai Trên cơ sở các nội dung trên, Chương trình xây nhóm chính sách chính được thực hiện để hỗ trợ

dựng nông thôn mới được đánh giá dựa trên 19

xây dựng nông thôn mới:

tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

+ Nhóm các chính sách hỗ trợ trực tiếp: đây là theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009

những chính sách hỗ trợ các xã, các địa phương của Thủ tướng Chính phủ: (1) Quy hoạch và thực thực hiện 19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới.

hiện theo quy hoạch, (2) Giao thông, (3) Thủy lợi, Các bộ chịu trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất với (4) Điện, (5) Trường học, (6) Cơ sở vật chất, văn Chính phủ các chính sách liên quan đến tiêu chí do hóa, (7) Chợ nông thôn, (8) Bưu điện, (9) Nhà ở

đơn vị mình chịu trách nhiệm để ban hành các quy dân cư, (10) Thu nhập, (11) Hộ nghèo, (12) Cơ cấu định cụ thể về đầu tư, hỗ trợ cho các địa phương.

lao động, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) Y tế, (16) Văn hóa, (17) Môi trường,

+ Nhóm các chính sách hỗ trợ gián tiếp: đây (18) Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội vững là các chính sách hỗ trợ hoạt động xây dựng nông mạnh, (19) An ninh, trật tự xã hội. Theo Quyết thôn mới, do đó, nó gián tiếp hỗ trợ các địa định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ

phương hoàn thành 19 tiêu chí xây dựng nông tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí thôn mới như: chính sách tín dụng, chính sách quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020

đào tạo nghề cho lao động nông thôn, chính sách vẫn giữ nguyên 19 tiêu chí nhưng chi tiết hơn so khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông với Quyết định số 491/QĐ-TTg.

nghiệp, nông thôn, chính sách khuyến công, chính sách khuyến nông...

4. Các nhân tố thuộc Chương trình xây Các chính sách dù là gián tiếp hay trực tiếp dựng nông thôn mới

đều góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

- Chính sách xây dựng nông thôn mới

khu vực nông thôn, trong đó có nhiều chính sách Bên cạnh các văn bản chỉ đạo và hướng dẫn hỗ trợ rất lớn cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông của Chính phủ về việc thực hiện Chương trình thôn như các chính sách về tín dụng, hỗ trợ sản xuất, 45

46

https://thuviensach.vn

hủ tục lạc hậu; điều chỉnh và bổ sung chức năng, mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới thì nhiệm vụ và chính sách tạo điều kiện cho lực còn có rất nhiều các chính sách khác được các bộ, lượng an ninh xã, thôn, xóm hoàn thành nhiệm ban, ngành xây dựng để hướng dẫn và hỗ trợ cho vụ bảo đảm an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn các địa phương triển khai một cách thuận lợi theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới.

Chương trình xây dựng nông thôn mới. Có hai Trên cơ sở các nội dung trên, Chương trình xây nhóm chính sách chính được thực hiện để hỗ trợ

dựng nông thôn mới được đánh giá dựa trên 19

xây dựng nông thôn mới:

tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

+ Nhóm các chính sách hỗ trợ trực tiếp: đây là theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009

những chính sách hỗ trợ các xã, các địa phương của Thủ tướng Chính phủ: (1) Quy hoạch và thực thực hiện 19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới.

hiện theo quy hoạch, (2) Giao thông, (3) Thủy lợi, Các bộ chịu trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất với (4) Điện, (5) Trường học, (6) Cơ sở vật chất, văn Chính phủ các chính sách liên quan đến tiêu chí do hóa, (7) Chợ nông thôn, (8) Bưu điện, (9) Nhà ở

đơn vị mình chịu trách nhiệm để ban hành các quy dân cư, (10) Thu nhập, (11) Hộ nghèo, (12) Cơ cấu định cụ thể về đầu tư, hỗ trợ cho các địa phương.

lao động, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) Y tế, (16) Văn hóa, (17) Môi trường,

+ Nhóm các chính sách hỗ trợ gián tiếp: đây (18) Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội vững là các chính sách hỗ trợ hoạt động xây dựng nông mạnh, (19) An ninh, trật tự xã hội. Theo Quyết thôn mới, do đó, nó gián tiếp hỗ trợ các địa định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ

phương hoàn thành 19 tiêu chí xây dựng nông tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí thôn mới như: chính sách tín dụng, chính sách quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020

đào tạo nghề cho lao động nông thôn, chính sách vẫn giữ nguyên 19 tiêu chí nhưng chi tiết hơn so khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông với Quyết định số 491/QĐ-TTg.

nghiệp, nông thôn, chính sách khuyến công, chính sách khuyến nông...

4. Các nhân tố thuộc Chương trình xây Các chính sách dù là gián tiếp hay trực tiếp dựng nông thôn mới

đều góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

- Chính sách xây dựng nông thôn mới

khu vực nông thôn, trong đó có nhiều chính sách Bên cạnh các văn bản chỉ đạo và hướng dẫn hỗ trợ rất lớn cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông của Chính phủ về việc thực hiện Chương trình thôn như các chính sách về tín dụng, hỗ trợ sản xuất, 45

46

https://thuviensach.vn

chính sách về đào tạo nghề... Nếu các chính sách thể tự xây dựng kết cấu hạ tầng riêng, các được chính quyền các cấp triển khai một cách tích chương trình, đề án phù hợp với điều kiện của cực và đồng bộ thì sẽ tạo ra được những điều kiện địa phương mình; đồng thời, tạo thêm động lực tiền đề thúc đẩy cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển cho quá trình phát triển và chuyển dịch cơ cấu dịch nhanh hơn.

kinh tế nông thôn.

- Các chương trình, đề án xây dựng nông

- Nguồn vốn thực hiện xây dựng nông thôn mới

thôn mới

Vốn đầu tư là một trong những nhân tố hết Trên cơ sở Chương trình mục tiêu quốc gia về

sức quan trọng tác động đến sự chuyển dịch cơ

xây dựng nông thôn mới của Chính phủ, lần lượt cấu kinh tế cũng như phát triển kinh tế. Đầu tư

các cấp chính quyền địa phương sẽ xây dựng cho hợp lý làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng mình đề án về xây dựng nông thôn mới dựa trên thực hiện đúng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch tình hình nông thôn ở địa phương đó cũng như

phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tư vào ngành nào, tình hình nguồn lực sẵn có của địa phương. Chất đầu tư nhiều hay ít, đầu tư trực tiếp hay gián lượng, mức độ khả thi và việc tổ chức thực hiện đề

tiếp, mức độ sử dụng vốn đầu tư hiệu quả đến án đóng vai trò rất quan trọng trong việc thực đâu... đều ảnh hưởng đến tốc độ phát triển, khả

hiện các mục tiêu và tiêu chí của xây dựng nông năng tăng cường cơ sở vật chất của từng ngành, thôn mới, trong đó có một nội dung quan trọng là khả năng tạo tiền đề để phát triển ngành mới.

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Nếu các đề

Đầu tư còn giúp phát triển nhanh chóng trình độ

án được xây dựng tỉ mỉ, có được sự đồng thuận của người dân và có tính khả thi cao thì việc thực khoa học và công nghệ ở nhiều ngành kinh tế, góp hiện đề án sẽ dễ dàng, các chỉ tiêu về xây dựng phần thúc đẩy tăng năng suất lao động ở các nông thôn mới sẽ nhanh chóng đạt được, nhờ đó, ngành này, đồng thời làm tăng tỷ trọng của nó cơ cấu kinh tế nông thôn cũng sẽ có sự chuyển trong nền kinh tế. Một trong những mục tiêu dịch tích cực theo hướng tiến bộ.

phát triển dài hạn của các nước đang phát triển Bên cạnh đó, mô hình xây dựng nông thôn là tăng trưởng, đạt được cơ cấu kinh tế hợp lý, mới còn hướng đến việc phân quyền và gia tăng hiệu quả. Kinh nghiệm đến nay cho thấy, những hơn tính chủ động cho các địa phương khu vực nước có chính sách đầu tư hợp lý trong thời kỳ

nông thôn. Nhờ vậy, giúp cho các địa phương có đầu sẽ tạo đà đạt được các mục tiêu.

47

48

https://thuviensach.vn

chính sách về đào tạo nghề... Nếu các chính sách thể tự xây dựng kết cấu hạ tầng riêng, các được chính quyền các cấp triển khai một cách tích chương trình, đề án phù hợp với điều kiện của cực và đồng bộ thì sẽ tạo ra được những điều kiện địa phương mình; đồng thời, tạo thêm động lực tiền đề thúc đẩy cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển cho quá trình phát triển và chuyển dịch cơ cấu dịch nhanh hơn.

kinh tế nông thôn.

- Các chương trình, đề án xây dựng nông

- Nguồn vốn thực hiện xây dựng nông thôn mới

thôn mới

Vốn đầu tư là một trong những nhân tố hết Trên cơ sở Chương trình mục tiêu quốc gia về

sức quan trọng tác động đến sự chuyển dịch cơ

xây dựng nông thôn mới của Chính phủ, lần lượt cấu kinh tế cũng như phát triển kinh tế. Đầu tư

các cấp chính quyền địa phương sẽ xây dựng cho hợp lý làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng mình đề án về xây dựng nông thôn mới dựa trên thực hiện đúng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch tình hình nông thôn ở địa phương đó cũng như

phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tư vào ngành nào, tình hình nguồn lực sẵn có của địa phương. Chất đầu tư nhiều hay ít, đầu tư trực tiếp hay gián lượng, mức độ khả thi và việc tổ chức thực hiện đề

tiếp, mức độ sử dụng vốn đầu tư hiệu quả đến án đóng vai trò rất quan trọng trong việc thực đâu... đều ảnh hưởng đến tốc độ phát triển, khả

hiện các mục tiêu và tiêu chí của xây dựng nông năng tăng cường cơ sở vật chất của từng ngành, thôn mới, trong đó có một nội dung quan trọng là khả năng tạo tiền đề để phát triển ngành mới.

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Nếu các đề

Đầu tư còn giúp phát triển nhanh chóng trình độ

án được xây dựng tỉ mỉ, có được sự đồng thuận của người dân và có tính khả thi cao thì việc thực khoa học và công nghệ ở nhiều ngành kinh tế, góp hiện đề án sẽ dễ dàng, các chỉ tiêu về xây dựng phần thúc đẩy tăng năng suất lao động ở các nông thôn mới sẽ nhanh chóng đạt được, nhờ đó, ngành này, đồng thời làm tăng tỷ trọng của nó cơ cấu kinh tế nông thôn cũng sẽ có sự chuyển trong nền kinh tế. Một trong những mục tiêu dịch tích cực theo hướng tiến bộ.

phát triển dài hạn của các nước đang phát triển Bên cạnh đó, mô hình xây dựng nông thôn là tăng trưởng, đạt được cơ cấu kinh tế hợp lý, mới còn hướng đến việc phân quyền và gia tăng hiệu quả. Kinh nghiệm đến nay cho thấy, những hơn tính chủ động cho các địa phương khu vực nước có chính sách đầu tư hợp lý trong thời kỳ

nông thôn. Nhờ vậy, giúp cho các địa phương có đầu sẽ tạo đà đạt được các mục tiêu.

47

48

https://thuviensach.vn

Chính sách đầu tư không chỉ là việc huy động mới năm 2020 và giai đoạn 2021-2025; đẩy nhanh vốn mà còn là việc phân bổ các nguồn vốn sao cho tiến độ phân bổ và giải ngân kế hoạch vốn ngân đạt hiệu quả kinh tế lớn nhất. Kết quả của đầu tư

sách trung ương năm 2020 bảo đảm đúng nội đổi mới cơ cấu kinh tế là sự thay đổi số lượng dung, đối tượng và tiến độ theo quy định; làm việc cũng như chất lượng của các ngành trong nền với các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ đánh giá kinh tế quốc dân theo hướng xuất hiện nhiều kết quả các chương trình phối hợp giai đoạn ngành mới, giảm tỷ trọng những ngành không 2015-2020 và dự kiến chương trình hợp tác thực phù hợp, tăng tỷ trọng những ngành lợi thế; là sự

hiện trong giai đoạn 2021-2025. Tổ chức một số

thay đổi mối quan hệ giữa các bộ phận của một đoàn công tác đi nghiên cứu, học tập kinh nghiệm ngành, của nền kinh tế theo xu hướng ngày càng quốc tế phục vụ xây dựng, đề xuất nội dung, cơ

hợp lý hơn, sử dụng các nguồn lực ngày càng hiệu chế, chính sách thực hiện các Chương trình mục quả hơn; là việc nâng cao hiệu quả kinh tế - xã tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn hội cho từng bộ phận cũng như toàn bộ nền kinh sau năm 2020.

tế, tạo khả năng gia tăng thêm vốn đầu tư.

Chính vì thế, việc huy động nguồn vốn và sử

dụng hợp lý, hiệu quả nguồn vốn xây dựng nông thôn mới có ảnh hưởng không nhỏ đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Cơ cấu kinh tế

nông thôn sẽ phụ thuộc vào việc huy động được bao nhiêu vốn, huy động từ đâu, như thế nào, phân bổ nguồn vốn huy động đó ra sao để đáp ứng được những nhu cầu ưu tiên một cách tốt nhất là những gì cơ quan quản lý cần làm để thực hiện xây dựng nông thôn mới thành công và thúc đẩy cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch hợp lý.

Tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp huy động và đa dạng hóa các nguồn vốn để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn 49

50

https://thuviensach.vn

Chính sách đầu tư không chỉ là việc huy động mới năm 2020 và giai đoạn 2021-2025; đẩy nhanh vốn mà còn là việc phân bổ các nguồn vốn sao cho tiến độ phân bổ và giải ngân kế hoạch vốn ngân đạt hiệu quả kinh tế lớn nhất. Kết quả của đầu tư

sách trung ương năm 2020 bảo đảm đúng nội đổi mới cơ cấu kinh tế là sự thay đổi số lượng dung, đối tượng và tiến độ theo quy định; làm việc cũng như chất lượng của các ngành trong nền với các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ đánh giá kinh tế quốc dân theo hướng xuất hiện nhiều kết quả các chương trình phối hợp giai đoạn ngành mới, giảm tỷ trọng những ngành không 2015-2020 và dự kiến chương trình hợp tác thực phù hợp, tăng tỷ trọng những ngành lợi thế; là sự

hiện trong giai đoạn 2021-2025. Tổ chức một số

thay đổi mối quan hệ giữa các bộ phận của một đoàn công tác đi nghiên cứu, học tập kinh nghiệm ngành, của nền kinh tế theo xu hướng ngày càng quốc tế phục vụ xây dựng, đề xuất nội dung, cơ

hợp lý hơn, sử dụng các nguồn lực ngày càng hiệu chế, chính sách thực hiện các Chương trình mục quả hơn; là việc nâng cao hiệu quả kinh tế - xã tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn hội cho từng bộ phận cũng như toàn bộ nền kinh sau năm 2020.

tế, tạo khả năng gia tăng thêm vốn đầu tư.

Chính vì thế, việc huy động nguồn vốn và sử

dụng hợp lý, hiệu quả nguồn vốn xây dựng nông thôn mới có ảnh hưởng không nhỏ đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Cơ cấu kinh tế

nông thôn sẽ phụ thuộc vào việc huy động được bao nhiêu vốn, huy động từ đâu, như thế nào, phân bổ nguồn vốn huy động đó ra sao để đáp ứng được những nhu cầu ưu tiên một cách tốt nhất là những gì cơ quan quản lý cần làm để thực hiện xây dựng nông thôn mới thành công và thúc đẩy cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch hợp lý.

Tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp huy động và đa dạng hóa các nguồn vốn để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn 49

50

https://thuviensach.vn

tiếp cận với tri thức mới, cập nhật thông tin của người dân nông thôn cũng còn nhiều hạn chế dẫn đến ý thức bảo vệ môi trường và ý thức chấp hành pháp luật của người dân nông thôn chưa cao. Do vậy, mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể về

Chương 2

kinh tế nhưng vấn đề quản lý môi trường nông HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG

thôn vẫn luôn là bài toán khó.

NÔNG THÔN VIỆT NAM

Với rất nhiều lý do khách quan và chủ quan trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cảnh quan, tài nguyên và môi trường tự

I. TỔNG QUAN CHUNG HIỆN TRẠNG

nhiên khu vực đã bị suy giảm nghiêm trọng. Sự

MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN VIỆT NAM

phá hủy hoặc làm suy giảm cảnh quan, môi Với tổng diện tích chiếm khoảng 80% diện tích trường cũng làm giảm cơ hội cho phát triển các của cả nước, nông thôn giữ vai trò là vành đai nguồn sinh kế ổn định, lâu dài của người dân xanh, góp phần giữ cân bằng sinh thái giữa vùng nông thôn. Từ đó làm mất cân bằng sinh thái, suy nông thôn và thành thị của nước ta. Nông thôn giảm đa dạng sinh học dẫn tới sự gia tăng các rủi Việt Nam ở mỗi vùng, miền có những đặc trưng ro về thiên tai, dịch bệnh và thị trường.

khác nhau về điều kiện tự nhiên nên sự phát triển Để đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn, kinh tế - xã hội cũng có nhiều đặc trưng và định có thể xem xét dưới hai góc độ: thứ nhất, đánh giá hướng khác nhau. Tuy nhiên, có thể khái quát đặc trên chất lượng các thành phần môi trường bao điểm cơ bản của khu vực nông thôn nước ta như

gồm: (1) không khí, (2) nước mặt, (3) nước dưới sau: kết cấu hạ tầng khu vực nông thôn, nhất là đất, (4) môi trường đất, (5) chất thải rắn nông về giao thông, các công trình bảo vệ môi trường thôn; thứ hai, đánh giá mức độ gây tác động môi như hệ thống cấp, thoát nước, hệ thống quản lý trường của các ngành sản xuất bao gồm: (1) ngành chất thải rắn... chưa được đầu tư tương ứng với trồng trọt, (2) ngành chăn nuôi, (3) ngành thủy mức độ phát triển kinh tế - xã hội; trình độ ứng sản, (4) các hoạt động làng nghề.

dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất, Theo chuỗi các số liệu quan trắc tổng thể về môi bảo vệ môi trường nông thôn còn hạn chế; điều kiện trường nông thôn Việt Nam những năm gần đây, 51

52

https://thuviensach.vn

tiếp cận với tri thức mới, cập nhật thông tin của người dân nông thôn cũng còn nhiều hạn chế dẫn đến ý thức bảo vệ môi trường và ý thức chấp hành pháp luật của người dân nông thôn chưa cao. Do vậy, mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể về

Chương 2

kinh tế nhưng vấn đề quản lý môi trường nông HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG

thôn vẫn luôn là bài toán khó.

NÔNG THÔN VIỆT NAM

Với rất nhiều lý do khách quan và chủ quan trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cảnh quan, tài nguyên và môi trường tự

I. TỔNG QUAN CHUNG HIỆN TRẠNG

nhiên khu vực đã bị suy giảm nghiêm trọng. Sự

MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN VIỆT NAM

phá hủy hoặc làm suy giảm cảnh quan, môi Với tổng diện tích chiếm khoảng 80% diện tích trường cũng làm giảm cơ hội cho phát triển các của cả nước, nông thôn giữ vai trò là vành đai nguồn sinh kế ổn định, lâu dài của người dân xanh, góp phần giữ cân bằng sinh thái giữa vùng nông thôn. Từ đó làm mất cân bằng sinh thái, suy nông thôn và thành thị của nước ta. Nông thôn giảm đa dạng sinh học dẫn tới sự gia tăng các rủi Việt Nam ở mỗi vùng, miền có những đặc trưng ro về thiên tai, dịch bệnh và thị trường.

khác nhau về điều kiện tự nhiên nên sự phát triển Để đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn, kinh tế - xã hội cũng có nhiều đặc trưng và định có thể xem xét dưới hai góc độ: thứ nhất, đánh giá hướng khác nhau. Tuy nhiên, có thể khái quát đặc trên chất lượng các thành phần môi trường bao điểm cơ bản của khu vực nông thôn nước ta như

gồm: (1) không khí, (2) nước mặt, (3) nước dưới sau: kết cấu hạ tầng khu vực nông thôn, nhất là đất, (4) môi trường đất, (5) chất thải rắn nông về giao thông, các công trình bảo vệ môi trường thôn; thứ hai, đánh giá mức độ gây tác động môi như hệ thống cấp, thoát nước, hệ thống quản lý trường của các ngành sản xuất bao gồm: (1) ngành chất thải rắn... chưa được đầu tư tương ứng với trồng trọt, (2) ngành chăn nuôi, (3) ngành thủy mức độ phát triển kinh tế - xã hội; trình độ ứng sản, (4) các hoạt động làng nghề.

dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất, Theo chuỗi các số liệu quan trắc tổng thể về môi bảo vệ môi trường nông thôn còn hạn chế; điều kiện trường nông thôn Việt Nam những năm gần đây, 51

52

https://thuviensach.vn

chất lượng không khí khu vực nông thôn còn khá nguyên, nhiên liệu còn thấp, mặt bằng sản xuất tốt, rất nhiều vùng chưa có dấu hiệu bị ô nhiễm; hạn chế cùng với nhận thức của người dân về bảo môi trường nước mặt tại hầu hết các vùng nông vệ môi trường chưa cao. Trong khi đó, những năm thôn có thể sử dụng cho mục đích tưới tiêu, nhiều gần đây, các cụm công nghiệp có xu hướng chuyển nơi vẫn đạt yêu cầu chất lượng cho cấp nước sinh dần về khu vực nông thôn, tạo sức ép lên môi hoạt. Tuy nhiên, với hai đối tượng này đã diễn ra trường, là nguyên nhân trực tiếp gây ô nhiễm môi các điểm ô nhiễm cục bộ trên nhiều khu vực, diện trường ở một số vùng nông thôn.

tích ao, hồ bị thu hẹp do sự lấn chiếm của con (ii) Đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp: người gây ra các tác động xấu đến an sinh xã hội, Hoạt động canh tác theo hướng sản xuất hàng sức khỏe, cảnh quan và hệ sinh thái nói chung.

hóa, tập trung, tính tuân thủ khoa học kỹ thuật Đối với nguồn nước dưới đất ở chất lượng còn khá thấp. Trong trồng trọt, việc sử dụng ngày càng tốt, tuy nhiên có sự sụt giảm mạnh về trữ lượng, tăng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học bên cạnh đó, do ảnh hưởng của việc xây dựng các đang ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường. Theo khu công nghiệp, đô thị, khai thác nước dẫn đến các số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB), sự thay đổi về đặc tính địa chất vùng chứa nước, nông dân Việt Nam có mức sử dụng phân hóa học nguồn nước có thể bị thẩm thấu các chất ô nhiễm và hóa chất bảo vệ thực vật rất cao so với khu vực từ nước bề mặt và trong đất. Môi trường đất bị tác (với phân hóa học là 361 kg/ha và hóa chất bảo vệ

động mạnh do quá trình thoái hóa đất làm suy thực vật là 8,3 kg/ha - so với ASEAN là 2,1 kg/ha), giảm chất lượng và diện tích sử dụng. Vấn đề phát đối với cây lúa, hàm lượng sử dụng phân lân và sinh, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt khu kali khá cao (gấp trên 6 lần so với mức khuyến vực nông thôn đang đặt ra nhiều thách thức cho cáo). Trong khi đó, quá trình hấp thụ phân bón công tác quản lý môi trường và gây nhiều tác động trong trồng trọt cho thấy, hầu hết các cây trồng tiêu cực.

chỉ hấp thụ được khoảng 40 - 50% lượng phân Các vấn đề gây ảnh hưởng đến chất lượng môi bón. Do vậy, việc không kiểm soát được dư lượng trường nông thôn tập trung vào:

phân bón hóa học đã ảnh hưởng không nhỏ, gây ô (i) Sản xuất công nghiệp: Các hoạt động sản nhiễm nguồn nước, phú dưỡng hóa môi trường xuất ở các vùng nông thôn còn mang tính tự phát, thủy sinh và làm thoái hóa môi trường đất. Bên nhỏ lẻ, công nghiệp lạc hậu, hiệu quả sử dụng cạnh đó, phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp không 53

54

https://thuviensach.vn

chất lượng không khí khu vực nông thôn còn khá nguyên, nhiên liệu còn thấp, mặt bằng sản xuất tốt, rất nhiều vùng chưa có dấu hiệu bị ô nhiễm; hạn chế cùng với nhận thức của người dân về bảo môi trường nước mặt tại hầu hết các vùng nông vệ môi trường chưa cao. Trong khi đó, những năm thôn có thể sử dụng cho mục đích tưới tiêu, nhiều gần đây, các cụm công nghiệp có xu hướng chuyển nơi vẫn đạt yêu cầu chất lượng cho cấp nước sinh dần về khu vực nông thôn, tạo sức ép lên môi hoạt. Tuy nhiên, với hai đối tượng này đã diễn ra trường, là nguyên nhân trực tiếp gây ô nhiễm môi các điểm ô nhiễm cục bộ trên nhiều khu vực, diện trường ở một số vùng nông thôn.

tích ao, hồ bị thu hẹp do sự lấn chiếm của con (ii) Đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp: người gây ra các tác động xấu đến an sinh xã hội, Hoạt động canh tác theo hướng sản xuất hàng sức khỏe, cảnh quan và hệ sinh thái nói chung.

hóa, tập trung, tính tuân thủ khoa học kỹ thuật Đối với nguồn nước dưới đất ở chất lượng còn khá thấp. Trong trồng trọt, việc sử dụng ngày càng tốt, tuy nhiên có sự sụt giảm mạnh về trữ lượng, tăng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học bên cạnh đó, do ảnh hưởng của việc xây dựng các đang ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường. Theo khu công nghiệp, đô thị, khai thác nước dẫn đến các số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB), sự thay đổi về đặc tính địa chất vùng chứa nước, nông dân Việt Nam có mức sử dụng phân hóa học nguồn nước có thể bị thẩm thấu các chất ô nhiễm và hóa chất bảo vệ thực vật rất cao so với khu vực từ nước bề mặt và trong đất. Môi trường đất bị tác (với phân hóa học là 361 kg/ha và hóa chất bảo vệ

động mạnh do quá trình thoái hóa đất làm suy thực vật là 8,3 kg/ha - so với ASEAN là 2,1 kg/ha), giảm chất lượng và diện tích sử dụng. Vấn đề phát đối với cây lúa, hàm lượng sử dụng phân lân và sinh, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt khu kali khá cao (gấp trên 6 lần so với mức khuyến vực nông thôn đang đặt ra nhiều thách thức cho cáo). Trong khi đó, quá trình hấp thụ phân bón công tác quản lý môi trường và gây nhiều tác động trong trồng trọt cho thấy, hầu hết các cây trồng tiêu cực.

chỉ hấp thụ được khoảng 40 - 50% lượng phân Các vấn đề gây ảnh hưởng đến chất lượng môi bón. Do vậy, việc không kiểm soát được dư lượng trường nông thôn tập trung vào:

phân bón hóa học đã ảnh hưởng không nhỏ, gây ô (i) Sản xuất công nghiệp: Các hoạt động sản nhiễm nguồn nước, phú dưỡng hóa môi trường xuất ở các vùng nông thôn còn mang tính tự phát, thủy sinh và làm thoái hóa môi trường đất. Bên nhỏ lẻ, công nghiệp lạc hậu, hiệu quả sử dụng cạnh đó, phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp không 53

54

https://thuviensach.vn

được xử lý triệt để cũng dẫn đến ô nhiễm thực dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn sót lại trong phẩm, ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí.

các chai lọ vứt xuống ao, hồ... gây ô nhiễm nguồn Về chăn nuôi, cả nước có khoảng 12 triệu hộ

nước mặt, nước dưới đất và môi trường đất, là gia đình có hoạt động chăn nuôi và 23.500 trang nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng và ô nhiễm trại chăn nuôi tập trung, hoạt động chăn nuôi môi trường. Với chất thải rắn của hoạt động chăn chiếm khoảng 25% tổng giá trị sản xuất ngành nuôi, chỉ khoảng 40-50% lượng chất thải rắn nông nghiệp. Ngành chăn nuôi phổ biến ở nước ta chăn nuôi được xử lý, số còn lại thải trực tiếp ra là chăn nuôi lợn và gia cầm. Cùng với sự gia tăng ao, hồ, kênh, rạch...

đàn và số lượng vật nuôi thì tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi ngày càng Hình 2.1: Bãi rác tự phát ngay trước cổng chợ

tăng. Với tổng đàn 314,7 triệu con gia cầm và ở khu vực nông thôn do không có bãi thu gom hơn 37 triệu con gia súc, mỗi năm nguồn thải từ

chăn nuôi ra môi trường lên tới 84,5 triệu tấn, bao gồm chất thải rắn, chất thải lỏng, ngoài ra còn một lượng lớn khí thải từ hoạt động này. Từ

đặc thù chăn nuôi, chất thải dạng khí là các hợp chất gây mùi NH3, H2S, các chất hữu cơ dễ bay hơi độc hại,...

(iii) Chất thải rắn: Mỗi năm khu vực nông thôn phát sinh trên 13 triệu tấn rác thải sinh hoạt, khoảng 1.300 triệu m3 nước thải và khoảng 7.500 tấn vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Khoảng

trên 80% khối lượng rác thải, nước thải sinh hoạt Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, 2018.

thuộc khu vực này chưa được thu gom để xử lý hợp vệ sinh và hiện đang xả trực tiếp vào môi (iv) Sản xuất của các làng nghề: Trong những trường. Hóa chất bảo vệ thực vật từ nhiều nguồn, năm qua, hoạt động sản xuất tại các làng nghề

như bao bì vứt bừa bãi sau khi sử dụng, rửa bình phát triển mạnh nhưng cơ bản vẫn mang tính tự

bơm và dụng cụ pha chế không đúng nơi quy định, phát, nhỏ lẻ, công nghệ và thiết bị thủ công đơn 55

56

https://thuviensach.vn

được xử lý triệt để cũng dẫn đến ô nhiễm thực dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn sót lại trong phẩm, ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí.

các chai lọ vứt xuống ao, hồ... gây ô nhiễm nguồn Về chăn nuôi, cả nước có khoảng 12 triệu hộ

nước mặt, nước dưới đất và môi trường đất, là gia đình có hoạt động chăn nuôi và 23.500 trang nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng và ô nhiễm trại chăn nuôi tập trung, hoạt động chăn nuôi môi trường. Với chất thải rắn của hoạt động chăn chiếm khoảng 25% tổng giá trị sản xuất ngành nuôi, chỉ khoảng 40-50% lượng chất thải rắn nông nghiệp. Ngành chăn nuôi phổ biến ở nước ta chăn nuôi được xử lý, số còn lại thải trực tiếp ra là chăn nuôi lợn và gia cầm. Cùng với sự gia tăng ao, hồ, kênh, rạch...

đàn và số lượng vật nuôi thì tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi ngày càng Hình 2.1: Bãi rác tự phát ngay trước cổng chợ

tăng. Với tổng đàn 314,7 triệu con gia cầm và ở khu vực nông thôn do không có bãi thu gom hơn 37 triệu con gia súc, mỗi năm nguồn thải từ

chăn nuôi ra môi trường lên tới 84,5 triệu tấn, bao gồm chất thải rắn, chất thải lỏng, ngoài ra còn một lượng lớn khí thải từ hoạt động này. Từ

đặc thù chăn nuôi, chất thải dạng khí là các hợp chất gây mùi NH3, H2S, các chất hữu cơ dễ bay hơi độc hại,...

(iii) Chất thải rắn: Mỗi năm khu vực nông thôn phát sinh trên 13 triệu tấn rác thải sinh hoạt, khoảng 1.300 triệu m3 nước thải và khoảng 7.500 tấn vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Khoảng

trên 80% khối lượng rác thải, nước thải sinh hoạt Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, 2018.

thuộc khu vực này chưa được thu gom để xử lý hợp vệ sinh và hiện đang xả trực tiếp vào môi (iv) Sản xuất của các làng nghề: Trong những trường. Hóa chất bảo vệ thực vật từ nhiều nguồn, năm qua, hoạt động sản xuất tại các làng nghề

như bao bì vứt bừa bãi sau khi sử dụng, rửa bình phát triển mạnh nhưng cơ bản vẫn mang tính tự

bơm và dụng cụ pha chế không đúng nơi quy định, phát, nhỏ lẻ, công nghệ và thiết bị thủ công đơn 55

56

https://thuviensach.vn

giản, lạc hậu, mặt bằng sản xuất chật hẹp, tận hàm lượng chất dinh dưỡng như nitơ, phốtpho cao; dụng lao động đơn giản; và trình độ nhận thức của nước thải từ các làng nghề dệt nhuộm ô nhiễm chủ

người dân tại làng nghề còn hạn chế... Đây là yếu là các tạp chất tự nhiên tách ra từ sợi vải những yếu tố tạo nên áp lực lớn đến chất lượng (chất bẩn, dầu, sáp, hợp chất chứa nitơ, pectin môi trường khu vực nông thôn có làng nghề và sức trong quá trình nấu tẩy, chuội tơ) và các hóa chất khỏe cộng đồng dân cư. Ngoài ra, kết cấu hạ tầng sử dụng trong quy trình xử lý vải, các loại thuốc nông thôn như đường sá, cống rãnh thoát nước nhuộm, chất tẩy giặt; còn nước thải của làng nghề

không đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, không tái chế ô nhiễm độc hại vì có nhiều hóa chất, đặc có đủ diện tích dành cho các công trình xử lý ô biệt các kim loại nặng, axit, xyanua... hay các hóa nhiễm môi trường, cảnh quan thiên nhiên bị phá chất từ khâu tẩy rửa nguyên liệu trong quá trình vỡ để làm mặt bằng sản xuất và các khu tập kết tái chế nhựa...

chất thải.

(v) Một số vấn đề khác: Một vấn đề thách thức Hầu hết chất thải phát sinh được thải ra môi với toàn cầu, trong đó có Việt Nam, là ảnh hưởng trường mà chưa qua xử lý, đặc biệt là nước thải tại của biến đổi khí hậu dẫn đến một diện tích lớn đất các làng nghề tái chế phế thải (tái chế kim loại, nông nghiệp bị mặn hóa, phèn hóa hoặc suy thoái nhựa, giấy), làng nghề chế biến nông sản thực làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái môi trường nông phẩm, dệt nhuộm đang là vấn đề bức xúc gây ảnh nghiệp, nông thôn.

hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Theo báo cáo Bên cạnh đó, sự phát triển của các hoạt động của Tổng cục Môi trường, chỉ có 4,1% làng nghề xử

du lịch, dịch vụ tại khu vực này cũng làm suy lý nước thải, chất thải độc hại, điều đó cho thấy rõ giảm hệ sinh thái, gây ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ gây ô nhiễm môi trường từ các làng nghề

chất lượng môi trường.

nông thôn ở nước ta. Kết quả điều tra từ các làng nghề, trung bình hằng ngày có tới 15.000 m3 nước II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ Ô NHIỄM

thải phát sinh, phần lớn là chưa được xử lý và xả

MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

thải trực tiếp ra các kênh, mương, ao, hồ khu vực làng nghề và vùng lân cận. Nước thải sản xuất từ

1. Vấn đề ô nhiễm môi trường không khí các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm Chất lượng môi trường không khí ở phần lớn chủ yếu là chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học, các vùng nông thôn hiện vẫn đạt quy chuẩn về

57

58

https://thuviensach.vn

giản, lạc hậu, mặt bằng sản xuất chật hẹp, tận hàm lượng chất dinh dưỡng như nitơ, phốtpho cao; dụng lao động đơn giản; và trình độ nhận thức của nước thải từ các làng nghề dệt nhuộm ô nhiễm chủ

người dân tại làng nghề còn hạn chế... Đây là yếu là các tạp chất tự nhiên tách ra từ sợi vải những yếu tố tạo nên áp lực lớn đến chất lượng (chất bẩn, dầu, sáp, hợp chất chứa nitơ, pectin môi trường khu vực nông thôn có làng nghề và sức trong quá trình nấu tẩy, chuội tơ) và các hóa chất khỏe cộng đồng dân cư. Ngoài ra, kết cấu hạ tầng sử dụng trong quy trình xử lý vải, các loại thuốc nông thôn như đường sá, cống rãnh thoát nước nhuộm, chất tẩy giặt; còn nước thải của làng nghề

không đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, không tái chế ô nhiễm độc hại vì có nhiều hóa chất, đặc có đủ diện tích dành cho các công trình xử lý ô biệt các kim loại nặng, axit, xyanua... hay các hóa nhiễm môi trường, cảnh quan thiên nhiên bị phá chất từ khâu tẩy rửa nguyên liệu trong quá trình vỡ để làm mặt bằng sản xuất và các khu tập kết tái chế nhựa...

chất thải.

(v) Một số vấn đề khác: Một vấn đề thách thức Hầu hết chất thải phát sinh được thải ra môi với toàn cầu, trong đó có Việt Nam, là ảnh hưởng trường mà chưa qua xử lý, đặc biệt là nước thải tại của biến đổi khí hậu dẫn đến một diện tích lớn đất các làng nghề tái chế phế thải (tái chế kim loại, nông nghiệp bị mặn hóa, phèn hóa hoặc suy thoái nhựa, giấy), làng nghề chế biến nông sản thực làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái môi trường nông phẩm, dệt nhuộm đang là vấn đề bức xúc gây ảnh nghiệp, nông thôn.

hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Theo báo cáo Bên cạnh đó, sự phát triển của các hoạt động của Tổng cục Môi trường, chỉ có 4,1% làng nghề xử

du lịch, dịch vụ tại khu vực này cũng làm suy lý nước thải, chất thải độc hại, điều đó cho thấy rõ giảm hệ sinh thái, gây ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ gây ô nhiễm môi trường từ các làng nghề

chất lượng môi trường.

nông thôn ở nước ta. Kết quả điều tra từ các làng nghề, trung bình hằng ngày có tới 15.000 m3 nước II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ Ô NHIỄM

thải phát sinh, phần lớn là chưa được xử lý và xả

MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

thải trực tiếp ra các kênh, mương, ao, hồ khu vực làng nghề và vùng lân cận. Nước thải sản xuất từ

1. Vấn đề ô nhiễm môi trường không khí các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm Chất lượng môi trường không khí ở phần lớn chủ yếu là chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học, các vùng nông thôn hiện vẫn đạt quy chuẩn về

57

58

https://thuviensach.vn

chất lượng môi trường không khí xung quanh. Tuy được luân chuyển, khói rơm rạ tích tụ ở lớp không nhiên, có sự khác biệt rất lớn về hàm lượng các khí sát mặt đất lẫn với khí thải từ các nguồn khác chất trong không khí ở các vùng nông thôn tùy làm bầu không khí toàn vùng bị phủ khói mù.

theo khu vực, sự phát triển kinh tế - xã hội. Các Ngay những ngày đầu tháng 6/2020, tình trạng vấn đề “điểm nóng” về ô nhiễm môi trường không khói bụi từ đốt rơm rạ sau thu hoạch ở các huyện khí khu vực nông thôn hiện nay thường là tại các ngoại thành Hà Nội và các tỉnh lân cận đã và khu vực có hoạt động làng nghề, điểm công đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu vực nội đô nghiệp, cơ sở sản xuất, các trang trại chăn nuôi dẫn đến nồng độ bụi mịn (PM2.5) ở nội thành Hà tập trung, nằm xen kẽ các khu dân cư; các vùng Nội có xu hướng tăng cao bất thường từ thời điểm lân cận khu chôn lấp và đốt chất thải sinh hoạt, 23 giờ và kéo dài 2-3 tiếng sau đó. Một số ngày các khu công nghiệp, khu có hoạt động khai thác trong tháng 6/2020, nồng độ bụi tăng cao đột biến, khoáng sản.

chỉ số chất lượng không khí tại khu vực chạm Khu vực có chất lượng không khí tốt với nồng ngưỡng xấu và rất xấu, nguyên nhân chính được độ các chất gây ô nhiễm thấp là khu vực miền núi xác định là do nguồn phát thải từ đốt rơm rạ.

phía Bắc và một số khu vực thuần nông. Một số

nơi khác như khu vực ven đô, các khu vực dân cư

Hình 2.2: Hoạt động đốt rơm rạ

đông đúc... có nồng độ các chất trong không khí trên đồng ruộng

cao hơn, song hầu hết các vùng chưa ghi nhận hiện tượng ô nhiễm.

Trong hoạt động trồng trọt, việc đốt rơm rạ và phụ phẩm sau thu hoạch là nguồn gây ô nhiễm không khí. Đây là cách xử lý phổ biến ở nhiều vùng nông thôn khu vực Bắc Bộ như Hà Nội, Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình... Quá trình đốt diễn ra ngoài trời, mang tính tự phát, làm phát tán vào không khí các loại bụi và một số khí độc hại CO, CO2, NOx, SO2 và một số khí độc hại khác.

Nguồn: Internet.

Đặc biệt những đợt nắng nóng, không khí không 59

60

https://thuviensach.vn

chất lượng môi trường không khí xung quanh. Tuy được luân chuyển, khói rơm rạ tích tụ ở lớp không nhiên, có sự khác biệt rất lớn về hàm lượng các khí sát mặt đất lẫn với khí thải từ các nguồn khác chất trong không khí ở các vùng nông thôn tùy làm bầu không khí toàn vùng bị phủ khói mù.

theo khu vực, sự phát triển kinh tế - xã hội. Các Ngay những ngày đầu tháng 6/2020, tình trạng vấn đề “điểm nóng” về ô nhiễm môi trường không khói bụi từ đốt rơm rạ sau thu hoạch ở các huyện khí khu vực nông thôn hiện nay thường là tại các ngoại thành Hà Nội và các tỉnh lân cận đã và khu vực có hoạt động làng nghề, điểm công đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu vực nội đô nghiệp, cơ sở sản xuất, các trang trại chăn nuôi dẫn đến nồng độ bụi mịn (PM2.5) ở nội thành Hà tập trung, nằm xen kẽ các khu dân cư; các vùng Nội có xu hướng tăng cao bất thường từ thời điểm lân cận khu chôn lấp và đốt chất thải sinh hoạt, 23 giờ và kéo dài 2-3 tiếng sau đó. Một số ngày các khu công nghiệp, khu có hoạt động khai thác trong tháng 6/2020, nồng độ bụi tăng cao đột biến, khoáng sản.

chỉ số chất lượng không khí tại khu vực chạm Khu vực có chất lượng không khí tốt với nồng ngưỡng xấu và rất xấu, nguyên nhân chính được độ các chất gây ô nhiễm thấp là khu vực miền núi xác định là do nguồn phát thải từ đốt rơm rạ.

phía Bắc và một số khu vực thuần nông. Một số

nơi khác như khu vực ven đô, các khu vực dân cư

Hình 2.2: Hoạt động đốt rơm rạ

đông đúc... có nồng độ các chất trong không khí trên đồng ruộng

cao hơn, song hầu hết các vùng chưa ghi nhận hiện tượng ô nhiễm.

Trong hoạt động trồng trọt, việc đốt rơm rạ và phụ phẩm sau thu hoạch là nguồn gây ô nhiễm không khí. Đây là cách xử lý phổ biến ở nhiều vùng nông thôn khu vực Bắc Bộ như Hà Nội, Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình... Quá trình đốt diễn ra ngoài trời, mang tính tự phát, làm phát tán vào không khí các loại bụi và một số khí độc hại CO, CO2, NOx, SO2 và một số khí độc hại khác.

Nguồn: Internet.

Đặc biệt những đợt nắng nóng, không khí không 59

60

https://thuviensach.vn

Ngoài ra, phần rơm rạ không bị đốt thường bị

bụi và các khí thải như SO2, NO2, hơi axit và kiềm xả bừa bãi trên đường giao thông, đổ lấp xuống sản sinh từ các quá trình xử lý bề mặt, phun sơn, các kênh, mương, ao, hồ xung quanh cũng làm đánh bóng bề mặt sản phẩm, nung, sấy, tẩy trắng, ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt.

khí thải lò rèn... là các tác nhân phổ biến gây ảnh Tại một số làng nghề; khu vực cụm điểm công hưởng chất lượng không khí.

nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư; xung quanh Bên cạnh vấn đề ô nhiễm bụi và khí thải tại điểm khai thác và sản xuất vật liệu xây dựng các làng nghề, vấn đề ô nhiễm bụi do khai thác cũng như một số điểm đang diễn ra hoạt động khoáng sản cũng đang xảy ra cục bộ tại một số

nâng cấp kết cấu hạ tầng nông thôn thường xuyên điểm, tập trung chủ yếu tại vùng trung du, miền có hiện tượng ô nhiễm không khí cục bộ. Đặc thù núi phía Bắc với nhiều loại khoáng sản khác nhau các làng nghề ở nước ta chủ yếu ở quy mô hộ gia như than, sắt, đồng, apatit... Do công nghệ còn lạc đình, nằm xen kẽ trong khu dân cư. Do đó, ô hậu, các biện pháp giảm thiểu tác động môi nhiễm môi trường khu vực làng nghề mang tính trường còn hạn chế nên bụi phát sinh tại hầu hết cục bộ và gây ảnh hưởng trực tiếp đến các hộ sản các công đoạn sản xuất và có sự ảnh hưởng lớn xuất cũng như các hộ dân xung quanh.

đến môi trường không khí các khu vực dân cư

Thành phần và nồng độ các chất ô nhiễm nông thôn xung quanh.

không khí xung quanh các làng nghề và các cơ sở

Tại các khu vực khai thác vật liệu xây dựng như

sản xuất ở nông thôn phụ thuộc nhiều vào loại hình sản xuất. Cụ thể như: ô nhiễm bụi, mùi là đặc đá, sét, nồng độ tổng hàm lượng bụi lớn hơn so với trưng đối với làng nghề chế biến lương thực, thực ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia từ 8 đến 12

phẩm và giết mổ; còn đối với các làng nghề mây tre lần. Tuy lượng bụi này chỉ gây ô nhiễm xung quanh đan, ô nhiễm khí SO

khu vực khai thác ở bán kính 300-500 m nhưng 2 là vấn đề đáng quan tâm.

Làng nghề gốm sứ, chế tác đá, đồ gỗ mỹ nghệ thì ô những địa điểm khai thác này lại thường nằm trong nhiễm bụi là vấn đề phổ biến; trong khi đó, ở các hoặc gần các vùng dân cư sinh sống hoặc vùng canh làng nghề tái chế nhựa thì hàm lượng SO

tác. Ô nhiễm SO

2, NO2 lại

2 và bụi là vấn đề phổ biến xung là tác nhân ô nhiễm chính, vượt nhiều lần giới hạn quanh các khu vực sản xuất vật liệu xây dựng, gạch, cho phép, điển hình như: một số làng nghề tái chế

gốm vùng trung du, miền núi phía Bắc và vùng Tây nhựa ở Hà Nội và Nam Định... Tại các cơ sở tái chế, Nam Bộ.

61

62

https://thuviensach.vn

Ngoài ra, phần rơm rạ không bị đốt thường bị

bụi và các khí thải như SO2, NO2, hơi axit và kiềm xả bừa bãi trên đường giao thông, đổ lấp xuống sản sinh từ các quá trình xử lý bề mặt, phun sơn, các kênh, mương, ao, hồ xung quanh cũng làm đánh bóng bề mặt sản phẩm, nung, sấy, tẩy trắng, ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt.

khí thải lò rèn... là các tác nhân phổ biến gây ảnh Tại một số làng nghề; khu vực cụm điểm công hưởng chất lượng không khí.

nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư; xung quanh Bên cạnh vấn đề ô nhiễm bụi và khí thải tại điểm khai thác và sản xuất vật liệu xây dựng các làng nghề, vấn đề ô nhiễm bụi do khai thác cũng như một số điểm đang diễn ra hoạt động khoáng sản cũng đang xảy ra cục bộ tại một số

nâng cấp kết cấu hạ tầng nông thôn thường xuyên điểm, tập trung chủ yếu tại vùng trung du, miền có hiện tượng ô nhiễm không khí cục bộ. Đặc thù núi phía Bắc với nhiều loại khoáng sản khác nhau các làng nghề ở nước ta chủ yếu ở quy mô hộ gia như than, sắt, đồng, apatit... Do công nghệ còn lạc đình, nằm xen kẽ trong khu dân cư. Do đó, ô hậu, các biện pháp giảm thiểu tác động môi nhiễm môi trường khu vực làng nghề mang tính trường còn hạn chế nên bụi phát sinh tại hầu hết cục bộ và gây ảnh hưởng trực tiếp đến các hộ sản các công đoạn sản xuất và có sự ảnh hưởng lớn xuất cũng như các hộ dân xung quanh.

đến môi trường không khí các khu vực dân cư

Thành phần và nồng độ các chất ô nhiễm nông thôn xung quanh.

không khí xung quanh các làng nghề và các cơ sở

Tại các khu vực khai thác vật liệu xây dựng như

sản xuất ở nông thôn phụ thuộc nhiều vào loại hình sản xuất. Cụ thể như: ô nhiễm bụi, mùi là đặc đá, sét, nồng độ tổng hàm lượng bụi lớn hơn so với trưng đối với làng nghề chế biến lương thực, thực ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia từ 8 đến 12

phẩm và giết mổ; còn đối với các làng nghề mây tre lần. Tuy lượng bụi này chỉ gây ô nhiễm xung quanh đan, ô nhiễm khí SO

khu vực khai thác ở bán kính 300-500 m nhưng 2 là vấn đề đáng quan tâm.

Làng nghề gốm sứ, chế tác đá, đồ gỗ mỹ nghệ thì ô những địa điểm khai thác này lại thường nằm trong nhiễm bụi là vấn đề phổ biến; trong khi đó, ở các hoặc gần các vùng dân cư sinh sống hoặc vùng canh làng nghề tái chế nhựa thì hàm lượng SO

tác. Ô nhiễm SO

2, NO2 lại

2 và bụi là vấn đề phổ biến xung là tác nhân ô nhiễm chính, vượt nhiều lần giới hạn quanh các khu vực sản xuất vật liệu xây dựng, gạch, cho phép, điển hình như: một số làng nghề tái chế

gốm vùng trung du, miền núi phía Bắc và vùng Tây nhựa ở Hà Nội và Nam Định... Tại các cơ sở tái chế, Nam Bộ.

61

62

https://thuviensach.vn

Trong những năm gần đây, các cụm công vùng nông thôn hoạt động xây dựng chưa được nghiệp có xu hướng chuyển dần về khu vực nông triển khai đồng bộ, nhiều công trình thi công dở

thôn, nơi có môi trường nền còn khá tốt. Thực dang hoặc kéo dài làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất, đây chỉ là xu hướng dịch chuyển ô nhiễm từ

chất lượng môi trường không khí. Vấn đề ô nhiễm vùng này sang vùng khác, đã và đang ảnh hưởng chủ yếu là bụi được ghi nhận ở nhiều vùng nông không nhỏ đến môi trường không khí xung quanh.

thôn trong cả nước như Thanh Hóa, Phú Yên, Tại một số khu vực nông thôn xung quanh Vĩnh Long...

các nhà máy nhiệt điện, sản xuất thép, xi măng Mặc dù có nhiều vấn đề như đã nêu trên, (Hải Dương, Hải Phòng, Thái Nguyên), môi nhưng do môi trường không khí nền tại hầu hết trường không khí đã bị ô nhiễm bụi, SO2, CO...

vùng nông thôn còn khả năng chịu tải cao nên Khối lượng bụi phát sinh từ các hoạt động sản hàm lượng các chất gây ô nhiễm vẫn nằm trong xuất xi măng công nghệ lò đứng và sản xuất vật ngưỡng cho phép. Tuy nhiên, đây không phải là liệu xây dựng lớn hơn hẳn các ngành khác. Nhiều vấn đề bảo đảm được lâu dài mà cần có các giải nghiên cứu đã cho thấy, hàm lượng bụi cao nhất pháp đồng bộ để kiểm soát ô nhiễm môi trường đo được thường cách các nhà máy này khoảng không khí khu vực nông thôn trước khi môi 1,5-3 km, với hàm lượng bụi tổng số vượt nhiều trường không khí khu vực này bị xuống cấp ở mức so với quy chuẩn.

trầm trọng.

Các trang trại chăn nuôi cũng đang là một trong những nguồn làm gia tăng chất gây ô nhiễm 2. Vấn đề ô nhiễm môi trường nước không khí tại khu vực nông thôn, do việc xử lý Về tài nguyên nước dưới đất, chất lượng khảo chất thải chưa hiệu quả. Đặc biệt, vấn đề ô nhiễm sát được còn khá tốt, hầu hết các chỉ tiêu đều có mùi từ chất thải của các trang trại chăn nuôi đang giá trị nằm trong giới hạn cho phép của QCVN

gây nhiều bức xúc cho các hộ dân xung quanh.

09-MT:2015/BTNMT và có thể sử dụng tốt cho mục Cùng với các hoạt động phát triển và chương đích sinh hoạt theo QCVN 01-1:2018/BYT. Tuy trình nông thôn mới, quá trình xây dựng kết cấu nhiên, nước dưới đất tại một số địa phương đã có hạ tầng nông thôn đã và đang được các địa dấu hiệu ô nhiễm chất hữu cơ (NO -

+

3 , NH4 ), kim

phương trên cả nước chú trọng thực hiện. Tuy loại nặng (Fe, As) và đặc biệt ô nhiễm vi sinh nhiên, do điều kiện nguồn lực hạn chế, ở nhiều (Coliforms, E.Coli). Giá trị một vài thông số đã 63

64

https://thuviensach.vn

Trong những năm gần đây, các cụm công vùng nông thôn hoạt động xây dựng chưa được nghiệp có xu hướng chuyển dần về khu vực nông triển khai đồng bộ, nhiều công trình thi công dở

thôn, nơi có môi trường nền còn khá tốt. Thực dang hoặc kéo dài làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất, đây chỉ là xu hướng dịch chuyển ô nhiễm từ

chất lượng môi trường không khí. Vấn đề ô nhiễm vùng này sang vùng khác, đã và đang ảnh hưởng chủ yếu là bụi được ghi nhận ở nhiều vùng nông không nhỏ đến môi trường không khí xung quanh.

thôn trong cả nước như Thanh Hóa, Phú Yên, Tại một số khu vực nông thôn xung quanh Vĩnh Long...

các nhà máy nhiệt điện, sản xuất thép, xi măng Mặc dù có nhiều vấn đề như đã nêu trên, (Hải Dương, Hải Phòng, Thái Nguyên), môi nhưng do môi trường không khí nền tại hầu hết trường không khí đã bị ô nhiễm bụi, SO2, CO...

vùng nông thôn còn khả năng chịu tải cao nên Khối lượng bụi phát sinh từ các hoạt động sản hàm lượng các chất gây ô nhiễm vẫn nằm trong xuất xi măng công nghệ lò đứng và sản xuất vật ngưỡng cho phép. Tuy nhiên, đây không phải là liệu xây dựng lớn hơn hẳn các ngành khác. Nhiều vấn đề bảo đảm được lâu dài mà cần có các giải nghiên cứu đã cho thấy, hàm lượng bụi cao nhất pháp đồng bộ để kiểm soát ô nhiễm môi trường đo được thường cách các nhà máy này khoảng không khí khu vực nông thôn trước khi môi 1,5-3 km, với hàm lượng bụi tổng số vượt nhiều trường không khí khu vực này bị xuống cấp ở mức so với quy chuẩn.

trầm trọng.

Các trang trại chăn nuôi cũng đang là một trong những nguồn làm gia tăng chất gây ô nhiễm 2. Vấn đề ô nhiễm môi trường nước không khí tại khu vực nông thôn, do việc xử lý Về tài nguyên nước dưới đất, chất lượng khảo chất thải chưa hiệu quả. Đặc biệt, vấn đề ô nhiễm sát được còn khá tốt, hầu hết các chỉ tiêu đều có mùi từ chất thải của các trang trại chăn nuôi đang giá trị nằm trong giới hạn cho phép của QCVN

gây nhiều bức xúc cho các hộ dân xung quanh.

09-MT:2015/BTNMT và có thể sử dụng tốt cho mục Cùng với các hoạt động phát triển và chương đích sinh hoạt theo QCVN 01-1:2018/BYT. Tuy trình nông thôn mới, quá trình xây dựng kết cấu nhiên, nước dưới đất tại một số địa phương đã có hạ tầng nông thôn đã và đang được các địa dấu hiệu ô nhiễm chất hữu cơ (NO -

+

3 , NH4 ), kim

phương trên cả nước chú trọng thực hiện. Tuy loại nặng (Fe, As) và đặc biệt ô nhiễm vi sinh nhiên, do điều kiện nguồn lực hạn chế, ở nhiều (Coliforms, E.Coli). Giá trị một vài thông số đã 63

64

https://thuviensach.vn

vượt ngưỡng cho phép của quy chuẩn Việt Nam.

miền núi ít dân cư, hoặc các sông chảy qua khu Biến động chất lượng nước cũng thể hiện rõ rệt vực thuần nông vùng đồng bằng có chất lượng theo mùa. Vào mùa mưa, nước thường cuốn theo nước còn khá tốt do chưa chịu tác động lớn của các đất, cát, các chất bề mặt làm gia tăng hàm lượng chất gây ô nhiễm từ các nguồn thải. Môi trường các chất rắn lơ lửng trong nước. Do đó, hàm lượng nước mặt tại hầu hết các vùng này có thể sử dụng TSS trong mùa này thường cao hơn nhiều so với cho mục đích tưới tiêu, nhiều nơi vẫn đạt yêu cầu mùa khô.

cho cấp nước sinh hoạt.

Nước dưới đất tại một số điểm thuộc vùng Hình 2.3: Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật Đồng bằng Bắc Bộ có hàm lượng amoni cao hơn trên đồng ruộng

quy chuẩn cho phép, đặc biệt tại xã Hải Lý, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, hàm lượng NH +

4

lớn gấp 441 lần quy chuẩn cho phép. Một số

thông số kim loại nặng như mangan và asen tại một số khu vực cũng vượt quá ngưỡng quy chuẩn cho phép. Vùng Bắc Trung Bộ tương tự cũng có hàm lượng NH +

4 trong nước dưới đất cao hơn mức quy chuẩn cho phép. Nước dưới đất tại vùng Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ có chất lượng còn khá tốt.

Đối với tài nguyên nước mặt, khu vực nông Nguồn: Internet.

thôn Việt Nam là vùng có nguồn nước mặt phong Tuy nhiên, tại một số nơi, nước mặt đã có dấu phú với hệ thống sông, suối dày đặc cùng với các hiệu suy giảm chất lượng và xảy ra ô nhiễm cục bộ

hồ, ao, kênh, rạch phân bố rộng khắp trên cả

chất rắn lơ lửng, chất hữu cơ, kim loại nặng và ô nước. Đây là nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt, nhiễm vi sinh. Sự thay đổi chất lượng nước tại các sản xuất... đồng thời cũng là nơi tiếp nhận chất khu vực ô nhiễm tùy thuộc vào nguồn và điều kiện thải từ các hoạt động này. Theo báo cáo của các cơ

dòng chảy, tác động từ các nguồn thải khác nhau.

quan quản lý nhà nước, nguồn nước mặt đầu Tại các vùng thượng lưu sông, tuy có biến động về

nguồn các con sông chảy qua khu vực trung du, các yếu tố tự nhiên (rửa trôi, xói mòn...) nhưng 65

66

https://thuviensach.vn

vượt ngưỡng cho phép của quy chuẩn Việt Nam.

miền núi ít dân cư, hoặc các sông chảy qua khu Biến động chất lượng nước cũng thể hiện rõ rệt vực thuần nông vùng đồng bằng có chất lượng theo mùa. Vào mùa mưa, nước thường cuốn theo nước còn khá tốt do chưa chịu tác động lớn của các đất, cát, các chất bề mặt làm gia tăng hàm lượng chất gây ô nhiễm từ các nguồn thải. Môi trường các chất rắn lơ lửng trong nước. Do đó, hàm lượng nước mặt tại hầu hết các vùng này có thể sử dụng TSS trong mùa này thường cao hơn nhiều so với cho mục đích tưới tiêu, nhiều nơi vẫn đạt yêu cầu mùa khô.

cho cấp nước sinh hoạt.

Nước dưới đất tại một số điểm thuộc vùng Hình 2.3: Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật Đồng bằng Bắc Bộ có hàm lượng amoni cao hơn trên đồng ruộng

quy chuẩn cho phép, đặc biệt tại xã Hải Lý, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, hàm lượng NH +

4

lớn gấp 441 lần quy chuẩn cho phép. Một số

thông số kim loại nặng như mangan và asen tại một số khu vực cũng vượt quá ngưỡng quy chuẩn cho phép. Vùng Bắc Trung Bộ tương tự cũng có hàm lượng NH +

4 trong nước dưới đất cao hơn mức quy chuẩn cho phép. Nước dưới đất tại vùng Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ có chất lượng còn khá tốt.

Đối với tài nguyên nước mặt, khu vực nông Nguồn: Internet.

thôn Việt Nam là vùng có nguồn nước mặt phong Tuy nhiên, tại một số nơi, nước mặt đã có dấu phú với hệ thống sông, suối dày đặc cùng với các hiệu suy giảm chất lượng và xảy ra ô nhiễm cục bộ

hồ, ao, kênh, rạch phân bố rộng khắp trên cả

chất rắn lơ lửng, chất hữu cơ, kim loại nặng và ô nước. Đây là nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt, nhiễm vi sinh. Sự thay đổi chất lượng nước tại các sản xuất... đồng thời cũng là nơi tiếp nhận chất khu vực ô nhiễm tùy thuộc vào nguồn và điều kiện thải từ các hoạt động này. Theo báo cáo của các cơ

dòng chảy, tác động từ các nguồn thải khác nhau.

quan quản lý nhà nước, nguồn nước mặt đầu Tại các vùng thượng lưu sông, tuy có biến động về

nguồn các con sông chảy qua khu vực trung du, các yếu tố tự nhiên (rửa trôi, xói mòn...) nhưng 65

66

https://thuviensach.vn

vẫn trong khả năng tự làm sạch của nguồn nước.

các hoạt động làng nghề, sản xuất phát triển, đã Tại những đoạn sông chưa chịu ảnh hưởng hoặc ghi nhận hiện tượng ô nhiễm cục bộ nước sông với chịu ảnh hưởng không lớn bởi các hoạt động phát một số thông số đã vượt quy chuẩn Việt Nam triển, hầu hết các thông số đặc trưng cho chất nhiều lần như COD, BOD5, TSS, Coliforms...

lượng môi trường nước có giá trị nằm trong giới Nguyên nhân là do hiện nay tại vùng nông thôn, hạn cho phép của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

ao, hồ, kênh, mương cũng là nơi tiếp nhận nguồn Một thách thức hiện hữu là, tác động tổng thải từ các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của hợp từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp, sự

người dân, do đó có hiện trạng ô nhiễm nước ao, phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn hồ, kênh, mương. Tại khu vực trung du, miền núi cũng như nguồn thải từ các khu vực đô thị giáp phía Bắc cũng đã ghi nhận hiện tượng ô nhiễm ranh đang ngày càng gây áp lực lớn lên môi cục bộ nước mặt (nước suối) do ảnh hưởng từ hoạt trường nước tại các khu vực này. Chất thải từ

động khai thác và chế biến khoáng sản.

nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và quá trình Đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp, rửa trôi bề mặt, xói mòn làm tăng nguy cơ vận nguồn thải từ hoạt động chăn nuôi đang là tác chuyển các chất ô nhiễm vào nước mặt. Do đó, nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng hiện trạng nước mặt một số nơi đã có dấu hiệu suy giảm chất lượng và đã ghi nhận hiện tượng ô nước khu vực nông thôn ở nhiều khu vực. Ước tính nhiễm cục bộ tại một số điểm.

80 triệu tấn chất thải gia súc phát sinh mỗi năm Khu vực có chất lượng nước mặt suy giảm chủ

là các chất dinh dưỡng, chất gây bệnh và các hợp yếu là vùng hạ lưu các con sông, ao, hồ, kênh, chất dễ bay hơi làm ảnh hưởng đến chất lượng rạch tại các khu vực ven đô, nơi tiếp nhận nước nước, không khí và đất. Ví dụ: trong chăn nuôi thải tổng hợp từ các khu đô thị, nước thải sinh lợn, khoảng 70-90% lượng nitơ, khoáng chất hoạt, làng nghề... Các vấn đề phổ biến là ô nhiễm (phốtpho, kali, magiê và các loại khác), và các kim hữu cơ, vi sinh và chất dinh dưỡng. Một số điểm loại nặng chứa trong thức ăn được cho là thải ra còn có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng.

môi trường. Mức ô nhiễm nước do Coliforms từ các Nước sông tại khu vực Bắc Bộ và khu vực trang trại chăn nuôi nhỏ cao gấp 278 lần so với Đông Nam Bộ có mức độ ô nhiễm cao hơn nhiều so mức cho phép, trong khi chăn nuôi thương phẩm cao với khu vực miền Trung, Tây Nguyên; do tại khu gấp 630 lần so với mức cho phép trong một nghiên vực Bắc Bộ, nơi có mật độ dân số đông cũng như

cứu của các nhà khoa học. Theo Sở Tài nguyên và 67

68

https://thuviensach.vn

vẫn trong khả năng tự làm sạch của nguồn nước.

các hoạt động làng nghề, sản xuất phát triển, đã Tại những đoạn sông chưa chịu ảnh hưởng hoặc ghi nhận hiện tượng ô nhiễm cục bộ nước sông với chịu ảnh hưởng không lớn bởi các hoạt động phát một số thông số đã vượt quy chuẩn Việt Nam triển, hầu hết các thông số đặc trưng cho chất nhiều lần như COD, BOD5, TSS, Coliforms...

lượng môi trường nước có giá trị nằm trong giới Nguyên nhân là do hiện nay tại vùng nông thôn, hạn cho phép của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

ao, hồ, kênh, mương cũng là nơi tiếp nhận nguồn Một thách thức hiện hữu là, tác động tổng thải từ các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của hợp từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp, sự

người dân, do đó có hiện trạng ô nhiễm nước ao, phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn hồ, kênh, mương. Tại khu vực trung du, miền núi cũng như nguồn thải từ các khu vực đô thị giáp phía Bắc cũng đã ghi nhận hiện tượng ô nhiễm ranh đang ngày càng gây áp lực lớn lên môi cục bộ nước mặt (nước suối) do ảnh hưởng từ hoạt trường nước tại các khu vực này. Chất thải từ

động khai thác và chế biến khoáng sản.

nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và quá trình Đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp, rửa trôi bề mặt, xói mòn làm tăng nguy cơ vận nguồn thải từ hoạt động chăn nuôi đang là tác chuyển các chất ô nhiễm vào nước mặt. Do đó, nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng hiện trạng nước mặt một số nơi đã có dấu hiệu suy giảm chất lượng và đã ghi nhận hiện tượng ô nước khu vực nông thôn ở nhiều khu vực. Ước tính nhiễm cục bộ tại một số điểm.

80 triệu tấn chất thải gia súc phát sinh mỗi năm Khu vực có chất lượng nước mặt suy giảm chủ

là các chất dinh dưỡng, chất gây bệnh và các hợp yếu là vùng hạ lưu các con sông, ao, hồ, kênh, chất dễ bay hơi làm ảnh hưởng đến chất lượng rạch tại các khu vực ven đô, nơi tiếp nhận nước nước, không khí và đất. Ví dụ: trong chăn nuôi thải tổng hợp từ các khu đô thị, nước thải sinh lợn, khoảng 70-90% lượng nitơ, khoáng chất hoạt, làng nghề... Các vấn đề phổ biến là ô nhiễm (phốtpho, kali, magiê và các loại khác), và các kim hữu cơ, vi sinh và chất dinh dưỡng. Một số điểm loại nặng chứa trong thức ăn được cho là thải ra còn có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng.

môi trường. Mức ô nhiễm nước do Coliforms từ các Nước sông tại khu vực Bắc Bộ và khu vực trang trại chăn nuôi nhỏ cao gấp 278 lần so với Đông Nam Bộ có mức độ ô nhiễm cao hơn nhiều so mức cho phép, trong khi chăn nuôi thương phẩm cao với khu vực miền Trung, Tây Nguyên; do tại khu gấp 630 lần so với mức cho phép trong một nghiên vực Bắc Bộ, nơi có mật độ dân số đông cũng như

cứu của các nhà khoa học. Theo Sở Tài nguyên và 67

68

https://thuviensach.vn

Môi trường thành phố Hồ Chí Minh, nước thải từ

Đối với nhóm làng nghề chế biến lương thực, các trang trại chăn nuôi là một trong những thực phẩm, vấn đề ô nhiễm nguồn nước mặt chủ yếu nguyên nhân chính gây ô nhiễm nguồn nước uống, là ô nhiễm chất dinh dưỡng và ô nhiễm vi sinh. Ví ảnh hưởng đến người dân thành thị. Sau khi xả ra dụ: tại tỉnh Bình Định, nước thải từ một làng nghề

kênh, rạch, nước thải chảy vào sông Sài Gòn, đây nấu rượu là nguyên nhân khiến một số thông số vượt là nguồn cung cấp nước sinh hoạt và nước uống quy chuẩn Việt Nam nhiều lần, cụ thể là chất rắn lơ

chính cho thành phố Hồ Chí Minh. Chất thải chăn lửng vượt 2 lần, COD vượt 12,6 lần, amoni vượt 9,2

nuôi đã được đưa vào danh sách các nguồn ô lần; tương tự, chất lượng nước mặt tại hồ nước phía nhiễm đòi hỏi phải có sự kiểm soát chặt chẽ của Đông cách làng nghề chế biến cá cơm khoảng 100 m chính quyền để bảo vệ chất lượng nước trong hệ

cũng cho kết quả một số thông số vượt quy chuẩn thống sông Đồng Nai - Sài Gòn.

cho phép, đặc biệt hàm lượng Clorua vượt QCVN

Ô nhiễm nước mặt tại các khu vực làng nghề

08-MT:2015/BTNMT, cột B1 đến 19 lần...

cũng đang là vấn đề nóng tại một số vùng nông Đối với nhóm làng nghề cơ khí, kim khí và thôn hiện nay, đặc biệt là tại khu vực Đồng bằng làng nghề tái chế kim loại, hiện trạng ô nhiễm sông Hồng.

kim loại nặng trong nước mặt cũng như trong đất Hình 2.4: Nước thải tại một số làng nghề

đang là vấn đề đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý và bảo vệ môi trường.

Hoạt động nuôi trồng và chế biến thủy, hải sản là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt vùng Duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long. Một số

thông số môi trường không bảo đảm ngưỡng cho phép QCVN 10-MT:2015/BTNMT. Nước mặt khu vực nuôi trồng thủy sản có đặc trưng chứa hàm lượng các chất hữu cơ, chất dinh dưỡng và vi sinh cao.

Nuôi trồng thủy, hải sản: Nuôi tôm trên cát Nguồn: Internet.

theo quy trình kỹ thuật bán thâm canh là hoạt 69

70

https://thuviensach.vn

Môi trường thành phố Hồ Chí Minh, nước thải từ

Đối với nhóm làng nghề chế biến lương thực, các trang trại chăn nuôi là một trong những thực phẩm, vấn đề ô nhiễm nguồn nước mặt chủ yếu nguyên nhân chính gây ô nhiễm nguồn nước uống, là ô nhiễm chất dinh dưỡng và ô nhiễm vi sinh. Ví ảnh hưởng đến người dân thành thị. Sau khi xả ra dụ: tại tỉnh Bình Định, nước thải từ một làng nghề

kênh, rạch, nước thải chảy vào sông Sài Gòn, đây nấu rượu là nguyên nhân khiến một số thông số vượt là nguồn cung cấp nước sinh hoạt và nước uống quy chuẩn Việt Nam nhiều lần, cụ thể là chất rắn lơ

chính cho thành phố Hồ Chí Minh. Chất thải chăn lửng vượt 2 lần, COD vượt 12,6 lần, amoni vượt 9,2

nuôi đã được đưa vào danh sách các nguồn ô lần; tương tự, chất lượng nước mặt tại hồ nước phía nhiễm đòi hỏi phải có sự kiểm soát chặt chẽ của Đông cách làng nghề chế biến cá cơm khoảng 100 m chính quyền để bảo vệ chất lượng nước trong hệ

cũng cho kết quả một số thông số vượt quy chuẩn thống sông Đồng Nai - Sài Gòn.

cho phép, đặc biệt hàm lượng Clorua vượt QCVN

Ô nhiễm nước mặt tại các khu vực làng nghề

08-MT:2015/BTNMT, cột B1 đến 19 lần...

cũng đang là vấn đề nóng tại một số vùng nông Đối với nhóm làng nghề cơ khí, kim khí và thôn hiện nay, đặc biệt là tại khu vực Đồng bằng làng nghề tái chế kim loại, hiện trạng ô nhiễm sông Hồng.

kim loại nặng trong nước mặt cũng như trong đất Hình 2.4: Nước thải tại một số làng nghề

đang là vấn đề đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý và bảo vệ môi trường.

Hoạt động nuôi trồng và chế biến thủy, hải sản là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt vùng Duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long. Một số

thông số môi trường không bảo đảm ngưỡng cho phép QCVN 10-MT:2015/BTNMT. Nước mặt khu vực nuôi trồng thủy sản có đặc trưng chứa hàm lượng các chất hữu cơ, chất dinh dưỡng và vi sinh cao.

Nuôi trồng thủy, hải sản: Nuôi tôm trên cát Nguồn: Internet.

theo quy trình kỹ thuật bán thâm canh là hoạt 69

70

https://thuviensach.vn

động đang diễn ra phổ biến tại một số vùng nông lớn là nhóm đất đồi núi nằm ở các khu vực nông thôn ven biển miền Trung Việt Nam. Điển hình thôn. Một số loại hình thoái hóa đất đang diễn ra như tại tỉnh Bình Định, năm 2012, với 165 hộ nuôi trên diện rộng ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, tôm và 6 cơ sở nuôi tôm trên cát tập trung chủ yếu như rửa trôi, xói mòn, hoang hóa, phèn hóa, mặn tại 3 huyện Phù Mỹ, Phù Cát và Hoài Nhơn làm hóa, khô hạn, ngập úng, lũ quét và xói lở đất.

chất lượng nước mặt, nước dưới đất các khu vực Nguyên nhân có nguồn gốc từ cả tự nhiên và nhân này bị ô nhiễm với các chỉ tiêu Coliforms, rắn lơ

tạo, trong đó biến đổi khí hậu và sử dụng bất hợp lý các loại đất là những nhân tố quan trọng ảnh hưởng lửng, amoni vượt nhiều lần quy chuẩn Việt Nam.

đến diễn biến hiện tượng thoái hóa đất trên cả nước.

3. Vấn đề ô nhiễm môi trường đất Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có hệ

thống kênh, rạch chằng chịt dẫn sâu đến vùng nội Tình hình chung là chất lượng môi trường đất đồng, vì vậy vào các tháng mùa khô (khoảng từ

các vùng nông thôn hiện nay vẫn đáp ứng tốt cho tháng 11 đến tháng 4 năm sau), triều cường dâng các nhu cầu sử dụng, đặc biệt là hoạt động canh cao làm cho nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền tác nông nghiệp. Các mẫu đất tuy có phát hiện dư

gây mặn hóa. Cùng với sự tác động của biến đổi lượng hóa chất bảo vệ thực vật và kim loại nặng, khí hậu và nước biển dâng làm cho hiện tượng song hàm lượng của các kim loại nặng, như Cu, xâm nhập mặn gây mặn hóa tại các vùng cửa sông Pb, Zn, Hg, As đều thấp hơn nhiều so với giới hạn ven biển ngày càng trở nên phổ biến. Tình trạng cho phép của QCVN 03-MT:2015/BTNMT.

xâm nhập mặn sớm, xâm nhập sâu, độ mặn cao và Tuy nhiên, những năm gần đây, hàm lượng thời gian duy trì dài xảy ra phổ biến ở các tỉnh các kim loại nặng cũng như dư lượng hóa chất Đồng bằng sông Cửu Long.

bảo vệ thực vật ở khu vực nông thôn đã có sự gia Hiện tượng nhiễm mặn ở vùng ven biển lớn hơn nhiều ở các khu vực khác. Nước mặn xâm nhập tăng nhẹ. Nguyên nhân là do ảnh hưởng từ chất sâu kết hợp với suy giảm nguồn nước ở hạ lưu đã thải sản xuất, việc lạm dụng phân bón hóa học, gây ảnh hưởng lớn đến nhiều diện tích đất sản thuốc trừ sâu còn phổ biến trong canh tác nông xuất nông nghiệp. Nguyên nhân do hoạt động dẫn nghiệp cũng như ảnh hưởng từ các hóa chất bảo nước mặn không theo quy hoạch của người dân vệ thực vật tồn lưu.

nông thôn phục vụ nuôi tôm, làm cho tình trạng Hiện tượng thoái hóa đất đang làm ảnh hưởng nhiễm mặn sâu vào trong nội đồng càng trở nên đến 50% diện tích đất của cả nước, trong đó phần nghiêm trọng hơn, vượt trên ngưỡng giới hạn mặn.

71

72

https://thuviensach.vn

động đang diễn ra phổ biến tại một số vùng nông lớn là nhóm đất đồi núi nằm ở các khu vực nông thôn ven biển miền Trung Việt Nam. Điển hình thôn. Một số loại hình thoái hóa đất đang diễn ra như tại tỉnh Bình Định, năm 2012, với 165 hộ nuôi trên diện rộng ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, tôm và 6 cơ sở nuôi tôm trên cát tập trung chủ yếu như rửa trôi, xói mòn, hoang hóa, phèn hóa, mặn tại 3 huyện Phù Mỹ, Phù Cát và Hoài Nhơn làm hóa, khô hạn, ngập úng, lũ quét và xói lở đất.

chất lượng nước mặt, nước dưới đất các khu vực Nguyên nhân có nguồn gốc từ cả tự nhiên và nhân này bị ô nhiễm với các chỉ tiêu Coliforms, rắn lơ

tạo, trong đó biến đổi khí hậu và sử dụng bất hợp lý các loại đất là những nhân tố quan trọng ảnh hưởng lửng, amoni vượt nhiều lần quy chuẩn Việt Nam.

đến diễn biến hiện tượng thoái hóa đất trên cả nước.

3. Vấn đề ô nhiễm môi trường đất Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có hệ

thống kênh, rạch chằng chịt dẫn sâu đến vùng nội Tình hình chung là chất lượng môi trường đất đồng, vì vậy vào các tháng mùa khô (khoảng từ

các vùng nông thôn hiện nay vẫn đáp ứng tốt cho tháng 11 đến tháng 4 năm sau), triều cường dâng các nhu cầu sử dụng, đặc biệt là hoạt động canh cao làm cho nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền tác nông nghiệp. Các mẫu đất tuy có phát hiện dư

gây mặn hóa. Cùng với sự tác động của biến đổi lượng hóa chất bảo vệ thực vật và kim loại nặng, khí hậu và nước biển dâng làm cho hiện tượng song hàm lượng của các kim loại nặng, như Cu, xâm nhập mặn gây mặn hóa tại các vùng cửa sông Pb, Zn, Hg, As đều thấp hơn nhiều so với giới hạn ven biển ngày càng trở nên phổ biến. Tình trạng cho phép của QCVN 03-MT:2015/BTNMT.

xâm nhập mặn sớm, xâm nhập sâu, độ mặn cao và Tuy nhiên, những năm gần đây, hàm lượng thời gian duy trì dài xảy ra phổ biến ở các tỉnh các kim loại nặng cũng như dư lượng hóa chất Đồng bằng sông Cửu Long.

bảo vệ thực vật ở khu vực nông thôn đã có sự gia Hiện tượng nhiễm mặn ở vùng ven biển lớn hơn nhiều ở các khu vực khác. Nước mặn xâm nhập tăng nhẹ. Nguyên nhân là do ảnh hưởng từ chất sâu kết hợp với suy giảm nguồn nước ở hạ lưu đã thải sản xuất, việc lạm dụng phân bón hóa học, gây ảnh hưởng lớn đến nhiều diện tích đất sản thuốc trừ sâu còn phổ biến trong canh tác nông xuất nông nghiệp. Nguyên nhân do hoạt động dẫn nghiệp cũng như ảnh hưởng từ các hóa chất bảo nước mặn không theo quy hoạch của người dân vệ thực vật tồn lưu.

nông thôn phục vụ nuôi tôm, làm cho tình trạng Hiện tượng thoái hóa đất đang làm ảnh hưởng nhiễm mặn sâu vào trong nội đồng càng trở nên đến 50% diện tích đất của cả nước, trong đó phần nghiêm trọng hơn, vượt trên ngưỡng giới hạn mặn.

71

72

https://thuviensach.vn

Một hệ lụy khác từ việc canh tác đất không Ô nhiễm đất do lạm dụng và sử dụng bất hợp hợp lý là quá trình nhiễm phèn đang xảy ra ở

lý các loại phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật nhiều vùng nông thôn. Hệ quả là nồng độ các độc trong nông nghiệp và vấn đề ô nhiễm đất do chất tố giải phóng ra môi trường đất, gồm các cation độc hóa học tồn lưu là hiện trạng đáng báo động như Fe3+, Al3+ và các kim loại nặng (Cu, Pb, Cd,...).

hiện nay. Ở Việt Nam, phân bón hóa học được sử

Ví dụ: ở tỉnh Bạc Liêu, các hoạt động mở rộng hệ

dụng còn phổ biến do ưu thế về chi phí và hiệu quả

thống thủy lợi thiếu quy hoạch làm tầng sinh nhanh chóng tác động lên cây trồng. Ở một số vùng phèn bị tác động, gây nên sự phèn hóa, làm cho thâm canh tăng vụ cao, lượng phân bón hóa học sử

một số vùng đất trước đây không có nhưng hiện dụng trong sản xuất nông nghiệp còn cao hơn.

giờ đã xuất hiện tầng phèn.

Các vấn đề trong sử dụng các loại phân bón và Ô nhiễm đất do việc sử dụng bất hợp lý các thuốc bảo vệ thực vật như: sử dụng không đúng kỹ

loại hóa chất trong sản xuất và xả thải trực tiếp thuật nên hiệu quả thấp và dư lượng thải ra môi ra môi trường không qua xử lý là nguyên nhân trường nhiều; bón phân không cân đối, nặng về sử

chính gây ra các vấn đề ô nhiễm đất ở nông thôn.

dụng phân đạm làm đất bị mất cân bằng các chất trong đất dễ dẫn đến thoái hóa và ô nhiễm; chất Hình 2.5: Ô nhiễm đất do dùng thuốc lượng phân bón không bảo đảm, nhiều hộ sản xuất bảo vệ thực vật

sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trôi nổi trên thị trường không được đăng ký, làm giả nhãn mác bao bì và đóng gói không đúng khối lượng.

Hiện nay, cả nước vẫn còn nhiều “điểm nóng”

về ô nhiễm đất do ảnh hưởng bởi các loại chất độc hóa học tồn lưu. Các điểm ô nhiễm có thể phân ra làm hai loại chính là các khu vực đất bị nhiễm Dioxin do ảnh hưởng của chiến tranh (khu vực bị

phun rải chất độc hóa học và các sân bay quân sự) và các kho thuốc bảo vệ thực vật.

Theo Danh mục điểm tồn lưu hóa chất bảo vệ

Nguồn: Internet.

thực vật gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và 73

74

https://thuviensach.vn

Một hệ lụy khác từ việc canh tác đất không Ô nhiễm đất do lạm dụng và sử dụng bất hợp hợp lý là quá trình nhiễm phèn đang xảy ra ở

lý các loại phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật nhiều vùng nông thôn. Hệ quả là nồng độ các độc trong nông nghiệp và vấn đề ô nhiễm đất do chất tố giải phóng ra môi trường đất, gồm các cation độc hóa học tồn lưu là hiện trạng đáng báo động như Fe3+, Al3+ và các kim loại nặng (Cu, Pb, Cd,...).

hiện nay. Ở Việt Nam, phân bón hóa học được sử

Ví dụ: ở tỉnh Bạc Liêu, các hoạt động mở rộng hệ

dụng còn phổ biến do ưu thế về chi phí và hiệu quả

thống thủy lợi thiếu quy hoạch làm tầng sinh nhanh chóng tác động lên cây trồng. Ở một số vùng phèn bị tác động, gây nên sự phèn hóa, làm cho thâm canh tăng vụ cao, lượng phân bón hóa học sử

một số vùng đất trước đây không có nhưng hiện dụng trong sản xuất nông nghiệp còn cao hơn.

giờ đã xuất hiện tầng phèn.

Các vấn đề trong sử dụng các loại phân bón và Ô nhiễm đất do việc sử dụng bất hợp lý các thuốc bảo vệ thực vật như: sử dụng không đúng kỹ

loại hóa chất trong sản xuất và xả thải trực tiếp thuật nên hiệu quả thấp và dư lượng thải ra môi ra môi trường không qua xử lý là nguyên nhân trường nhiều; bón phân không cân đối, nặng về sử

chính gây ra các vấn đề ô nhiễm đất ở nông thôn.

dụng phân đạm làm đất bị mất cân bằng các chất trong đất dễ dẫn đến thoái hóa và ô nhiễm; chất Hình 2.5: Ô nhiễm đất do dùng thuốc lượng phân bón không bảo đảm, nhiều hộ sản xuất bảo vệ thực vật

sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trôi nổi trên thị trường không được đăng ký, làm giả nhãn mác bao bì và đóng gói không đúng khối lượng.

Hiện nay, cả nước vẫn còn nhiều “điểm nóng”

về ô nhiễm đất do ảnh hưởng bởi các loại chất độc hóa học tồn lưu. Các điểm ô nhiễm có thể phân ra làm hai loại chính là các khu vực đất bị nhiễm Dioxin do ảnh hưởng của chiến tranh (khu vực bị

phun rải chất độc hóa học và các sân bay quân sự) và các kho thuốc bảo vệ thực vật.

Theo Danh mục điểm tồn lưu hóa chất bảo vệ

Nguồn: Internet.

thực vật gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và 73

74

https://thuviensach.vn

đặc biệt nghiêm trọng, hiện nay, cả nước có 15

chất độc hại sử dụng trong chiến tranh, trong đó tỉnh với 240 điểm tồn lưu hóa chất bảo vệ thực diện tích bị phun rải các chất có hoạt tính 2, 4, 5-T

vật. Nghệ An là tỉnh có nhiều điểm tồn lưu hóa chiếm 9,7% tổng diện tích. Kết quả đánh giá gần chất bảo vệ thực vật nhất cả nước với 189 điểm bị

đây về thực trạng tồn lưu Dioxin trong đất và ô nhiễm nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng trầm tích cho thấy, điểm nóng về Dioxin tập trung (chiếm gần 80% số điểm bị ô nhiễm của cả nước) ở ba khu vực chính gồm các sân bay Biên Hòa, Đà phải xử lý triệt để đến năm 2025.

Nẵng và Phù Cát. Bên cạnh đó, các nghiên cứu Trong Danh mục 100 khu vực ô nhiễm đặc cũng cho thấy, một số vùng nông thôn đã phát biệt nghiêm trọng do hóa chất bảo vệ thực vật tồn hiện hàm lượng Dioxin và Furan trong mẫu đất lưu của Chương trình mục tiêu quốc gia khắc và trầm tích do ảnh hưởng của chất độc hóa học phục ô nhiễm và cải thiện môi trường giai đoạn tồn lưu sau chiến tranh.

2012-2015 thì địa bàn tỉnh Nghệ An cũng chiếm tới 55 điểm, chiếm 55% số điểm trên cả nước. Đất 4. Vấn đề chất thải rắn nông thôn bị nhiễm các loại hợp chất có hàm lượng chất độc Chất thải rắn không còn là vấn đề cấp bách cao, thời gian tồn lưu trong môi trường lâu, khó của riêng các đô thị và các thành phố lớn mà đã phân hủy, xử lý hoặc cải tạo để phục vụ nhu cầu trở thành vấn đề đáng báo động cả ở các vùng sử dụng của người dân. Cũng theo Danh mục nêu nông thôn trong cả nước. Cùng với sự phát triển trên, đối với các điểm chịu ảnh hưởng ô nhiễm môi mạnh mẽ các ngành, nghề ở nông thôn, việc thay trường nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng đổi tập quán sinh sống làm cho các áp lực từ chất được liệt kê thì các chất tồn lưu chủ yếu gồm thải rắn khu vực nông thôn gia tăng cả về thành Lindan vượt từ 37,4 đến 3.458 lần, DDT vượt từ

phần, tính độc hại và lượng rác thải. Việc lạm 1,3 đến 9.057,8 lần, Aldrin vượt 218,9 lần, DDD

dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học, thức ăn vượt 98,4 lần... so với QCVN 15:2008/BTNMT.

chăn nuôi trong sản xuất nông nghiệp, chất thải Đến nay, hàm lượng Dioxin trong đất ở hầu rắn từ hoạt động làng nghề và rác thải từ sinh hết các vùng bị phun rải chất độc hóa học trong hoạt là những nguồn chính gây ô nhiễm môi chiến tranh đều ở ngưỡng cho phép. Ước tính trường nông thôn ở các vùng, miền.

khoảng 15% tổng diện tích đất khu vực miền Nam Theo thống kê, các vùng có lượng rác thải sinh còn chịu ảnh hưởng ở mức độ khác nhau từ các hoạt phát sinh lớn do dân cư tập trung đông gồm: 75

76

https://thuviensach.vn

đặc biệt nghiêm trọng, hiện nay, cả nước có 15

chất độc hại sử dụng trong chiến tranh, trong đó tỉnh với 240 điểm tồn lưu hóa chất bảo vệ thực diện tích bị phun rải các chất có hoạt tính 2, 4, 5-T

vật. Nghệ An là tỉnh có nhiều điểm tồn lưu hóa chiếm 9,7% tổng diện tích. Kết quả đánh giá gần chất bảo vệ thực vật nhất cả nước với 189 điểm bị

đây về thực trạng tồn lưu Dioxin trong đất và ô nhiễm nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng trầm tích cho thấy, điểm nóng về Dioxin tập trung (chiếm gần 80% số điểm bị ô nhiễm của cả nước) ở ba khu vực chính gồm các sân bay Biên Hòa, Đà phải xử lý triệt để đến năm 2025.

Nẵng và Phù Cát. Bên cạnh đó, các nghiên cứu Trong Danh mục 100 khu vực ô nhiễm đặc cũng cho thấy, một số vùng nông thôn đã phát biệt nghiêm trọng do hóa chất bảo vệ thực vật tồn hiện hàm lượng Dioxin và Furan trong mẫu đất lưu của Chương trình mục tiêu quốc gia khắc và trầm tích do ảnh hưởng của chất độc hóa học phục ô nhiễm và cải thiện môi trường giai đoạn tồn lưu sau chiến tranh.

2012-2015 thì địa bàn tỉnh Nghệ An cũng chiếm tới 55 điểm, chiếm 55% số điểm trên cả nước. Đất 4. Vấn đề chất thải rắn nông thôn bị nhiễm các loại hợp chất có hàm lượng chất độc Chất thải rắn không còn là vấn đề cấp bách cao, thời gian tồn lưu trong môi trường lâu, khó của riêng các đô thị và các thành phố lớn mà đã phân hủy, xử lý hoặc cải tạo để phục vụ nhu cầu trở thành vấn đề đáng báo động cả ở các vùng sử dụng của người dân. Cũng theo Danh mục nêu nông thôn trong cả nước. Cùng với sự phát triển trên, đối với các điểm chịu ảnh hưởng ô nhiễm môi mạnh mẽ các ngành, nghề ở nông thôn, việc thay trường nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng đổi tập quán sinh sống làm cho các áp lực từ chất được liệt kê thì các chất tồn lưu chủ yếu gồm thải rắn khu vực nông thôn gia tăng cả về thành Lindan vượt từ 37,4 đến 3.458 lần, DDT vượt từ

phần, tính độc hại và lượng rác thải. Việc lạm 1,3 đến 9.057,8 lần, Aldrin vượt 218,9 lần, DDD

dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học, thức ăn vượt 98,4 lần... so với QCVN 15:2008/BTNMT.

chăn nuôi trong sản xuất nông nghiệp, chất thải Đến nay, hàm lượng Dioxin trong đất ở hầu rắn từ hoạt động làng nghề và rác thải từ sinh hết các vùng bị phun rải chất độc hóa học trong hoạt là những nguồn chính gây ô nhiễm môi chiến tranh đều ở ngưỡng cho phép. Ước tính trường nông thôn ở các vùng, miền.

khoảng 15% tổng diện tích đất khu vực miền Nam Theo thống kê, các vùng có lượng rác thải sinh còn chịu ảnh hưởng ở mức độ khác nhau từ các hoạt phát sinh lớn do dân cư tập trung đông gồm: 75

76

https://thuviensach.vn

Đồng bằng sông Hồng (23%), Bắc Trung Bộ và bao bì hóa chất bảo vệ thực vật, chất thải chăn Duyên hải miền Trung (25%), Đồng bằng sông nuôi và chất thải rắn làng nghề.

Cửu Long (22%) và Đông Nam Bộ (15%).

Phân loại rác thải sinh hoạt đang gặp nhiều Chất thải rắn ở nông thôn có sự khác biệt khó khăn ở cả khu vực đô thị và vùng nông thôn.

đáng kể về thành phần và mức độ gây ô nhiễm tùy Hiện nay, việc phân loại rác thải sinh hoạt nông theo nguồn phát sinh. Có thể phân loại chất thải thôn được tiến hành ngay tại các hộ gia đình, đó là rắn nông thôn theo ba nhóm chính: chất thải rắn việc thu gom riêng một số loại chất thải như giấy, sinh hoạt, chất thải rắn nông nghiệp và chất thải bìa các tông, kim loại, thức ăn thừa... Các chất rắn làng nghề. Chất thải rắn từ nguồn sinh hoạt thải khác không sử dụng được thì hầu hết đều có đặc trưng là thành phần hữu cơ dễ phân hủy không được phân loại và để lẫn lộn bao gồm cả rác chiếm tỷ lệ cao, dao động khoảng 65-70% tổng thải có khả năng phân hủy và khó phân hủy như

lượng rác thải.

túi nylon, thủy tinh, lá cây, xác động vật... Mặc dù Trong thành phần chất thải rắn tại khu vực một số địa phương đã có hướng dẫn về việc phân nông thôn, các loại rác thải từ hoạt động trồng trọt loại rác thải tại nguồn cũng như đã triển khai mô như bao bì phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật và hình về phân loại rác thải và đạt được những kết rác thải từ các làng nghề chứa các hợp chất độc hại, quả bước đầu. Tuy nhiên, trên phạm vi cả nước, khó phân hủy, đây là mối nguy hại lớn, có khả

việc phân loại rác thải sinh hoạt nông thôn vẫn năng gây ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất còn nhiều khó khăn và bất cập. Rác thải không và gây hại cây trồng. Điển hình như chất thải rắn được phân loại ngay tại nguồn cũng gây khó khăn phát sinh từ nhóm làng nghề tái chế phế liệu (kim cho công tác thu gom và xử lý. Do đó, nâng cao loại, giấy, nhựa), với nhiều thành phần nguy hại nhận thức và thay đổi thói quen của người dân cho môi trường và sức khỏe con người.

trong việc phân loại rác thải là việc làm quan Vấn đề phát sinh, thu gom và xử lý chất thải trọng giúp giảm lượng chất thải phát sinh cũng rắn sinh hoạt khu vực nông thôn đang đặt ra như tăng cường hiệu quả xử lý.

nhiều thách thức. Bên cạnh đó, công tác thu gom Thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực và xử lý chất thải rắn từ các ngành sản xuất (nông trung du, miền núi có diện tích tự nhiên lớn, dân nghiệp, làng nghề, tiểu thủ công nghiệp) cũng gặp cư thưa thớt, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh nhiều khó khăn; đặc biệt là vấn đề thu gom, xử lý không nhiều và chưa phải là vấn đề đáng lo ngại.

77

78

https://thuviensach.vn

Đồng bằng sông Hồng (23%), Bắc Trung Bộ và bao bì hóa chất bảo vệ thực vật, chất thải chăn Duyên hải miền Trung (25%), Đồng bằng sông nuôi và chất thải rắn làng nghề.

Cửu Long (22%) và Đông Nam Bộ (15%).

Phân loại rác thải sinh hoạt đang gặp nhiều Chất thải rắn ở nông thôn có sự khác biệt khó khăn ở cả khu vực đô thị và vùng nông thôn.

đáng kể về thành phần và mức độ gây ô nhiễm tùy Hiện nay, việc phân loại rác thải sinh hoạt nông theo nguồn phát sinh. Có thể phân loại chất thải thôn được tiến hành ngay tại các hộ gia đình, đó là rắn nông thôn theo ba nhóm chính: chất thải rắn việc thu gom riêng một số loại chất thải như giấy, sinh hoạt, chất thải rắn nông nghiệp và chất thải bìa các tông, kim loại, thức ăn thừa... Các chất rắn làng nghề. Chất thải rắn từ nguồn sinh hoạt thải khác không sử dụng được thì hầu hết đều có đặc trưng là thành phần hữu cơ dễ phân hủy không được phân loại và để lẫn lộn bao gồm cả rác chiếm tỷ lệ cao, dao động khoảng 65-70% tổng thải có khả năng phân hủy và khó phân hủy như

lượng rác thải.

túi nylon, thủy tinh, lá cây, xác động vật... Mặc dù Trong thành phần chất thải rắn tại khu vực một số địa phương đã có hướng dẫn về việc phân nông thôn, các loại rác thải từ hoạt động trồng trọt loại rác thải tại nguồn cũng như đã triển khai mô như bao bì phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật và hình về phân loại rác thải và đạt được những kết rác thải từ các làng nghề chứa các hợp chất độc hại, quả bước đầu. Tuy nhiên, trên phạm vi cả nước, khó phân hủy, đây là mối nguy hại lớn, có khả

việc phân loại rác thải sinh hoạt nông thôn vẫn năng gây ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất còn nhiều khó khăn và bất cập. Rác thải không và gây hại cây trồng. Điển hình như chất thải rắn được phân loại ngay tại nguồn cũng gây khó khăn phát sinh từ nhóm làng nghề tái chế phế liệu (kim cho công tác thu gom và xử lý. Do đó, nâng cao loại, giấy, nhựa), với nhiều thành phần nguy hại nhận thức và thay đổi thói quen của người dân cho môi trường và sức khỏe con người.

trong việc phân loại rác thải là việc làm quan Vấn đề phát sinh, thu gom và xử lý chất thải trọng giúp giảm lượng chất thải phát sinh cũng rắn sinh hoạt khu vực nông thôn đang đặt ra như tăng cường hiệu quả xử lý.

nhiều thách thức. Bên cạnh đó, công tác thu gom Thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực và xử lý chất thải rắn từ các ngành sản xuất (nông trung du, miền núi có diện tích tự nhiên lớn, dân nghiệp, làng nghề, tiểu thủ công nghiệp) cũng gặp cư thưa thớt, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh nhiều khó khăn; đặc biệt là vấn đề thu gom, xử lý không nhiều và chưa phải là vấn đề đáng lo ngại.

77

78

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, hầu như chưa có hoạt động thu gom, Chương trình xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, xử lý tập trung chất thải rắn sinh hoạt tại các khu tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt này ở nông vực này. Chất thải hữu cơ được tận dụng cho chăn thôn được đánh giá là còn thấp và có sự phân biệt nuôi; phần còn lại chủ yếu được người dân tự xử lý theo vùng, miền. Các vùng ven đô thị, tỷ lệ này bằng phương pháp đốt, chôn lấp trong vườn nhà đạt khoảng 80%, nhưng ở một số vùng sâu, vùng hoặc đổ thải ra các khu vực công cộng. Tại các xa, tỷ lệ thu gom chỉ đạt dưới 10%. Các tổ, đội thu vùng ven đô thị, vùng đồng bằng tập trung đông gom rác hoạt động với mô hình tự quản và kinh dân cư thì việc thu gom, xử lý chất thải rắn sinh phí hoạt động do người dân đóng góp.

hoạt đang đặt ra nhiều thách thức lớn. Hiện nay, Thành phần chất thải rắn sinh hoạt ở nông chất thải rắn tại các khu vực này đã được các tổ, thôn chủ yếu là chất hữu cơ. Vì vậy, trong điều đội vệ sinh môi trường thu gom và vận chuyển về

kiện tự nhiên, khoảng 30% các chất khí phát sinh các bãi chôn lấp. Hình thức bãi chôn lấp lộ thiên, từ quá trình phân hủy rác sẽ thoát lên bề mặt đất, hầu hết không có hệ thống xử lý nước rỉ rác hoặc làm cho môi trường không khí xung quanh các bãi có nhưng hoạt động không hiệu quả đang gây ô chôn lấp hoặc bãi rác lộ thiên bị ô nhiễm các khí nhiễm môi trường xung quanh.

CH4, NH3 và H2S. Mùi từ các bãi chôn lấp không Thực hiện Tiêu chí 17 của Chương trình mục được thiết kế và vận hành đúng quy định cũng là tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, tại một số

vấn đề lớn được phản ánh ở nhiều địa phương địa phương đã đẩy mạnh việc thành lập đơn vị thu trong cả nước. Chất lượng nước dưới đất và chất gom chất thải rắn tập trung. Việc thu gom, xử lý lượng đất xung quanh các khu vực bãi rác bị ảnh cũng mới bước đầu được áp dụng đối với chất thải hưởng do nước rỉ rác thấm trực tiếp vào các tầng rắn sinh hoạt. Đối với các loại chất thải nguy hại và khó phân hủy, chủ yếu có nguồn gốc từ hoạt đất, làm đất bị ô nhiễm vi sinh và hóa chất độc động của ngành nông nghiệp và các làng nghề, việc hại. Để giải quyết vấn đề quá tải của các bãi rác ở

thu gom và xử lý hiện còn rất hạn chế, gây ảnh nông thôn, một số mô hình lò đốt đã được áp dụng hưởng đáng kể đến chất lượng môi trường.

thí điểm ở nhiều địa phương trong cả nước. Bước Đến nay, đã có khoảng 40-55% xã trong cả

đầu việc áp dụng mô hình lò đốt cho thấy, có thể

nước thành lập tổ thu gom chất thải rắn sinh giúp giảm lượng rác thải phát sinh, hạn chế gây ô hoạt, tăng 10% so với trước thời điểm thực hiện nhiễm môi trường và mất mỹ quan khu vực.

79

80

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, hầu như chưa có hoạt động thu gom, Chương trình xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, xử lý tập trung chất thải rắn sinh hoạt tại các khu tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt này ở nông vực này. Chất thải hữu cơ được tận dụng cho chăn thôn được đánh giá là còn thấp và có sự phân biệt nuôi; phần còn lại chủ yếu được người dân tự xử lý theo vùng, miền. Các vùng ven đô thị, tỷ lệ này bằng phương pháp đốt, chôn lấp trong vườn nhà đạt khoảng 80%, nhưng ở một số vùng sâu, vùng hoặc đổ thải ra các khu vực công cộng. Tại các xa, tỷ lệ thu gom chỉ đạt dưới 10%. Các tổ, đội thu vùng ven đô thị, vùng đồng bằng tập trung đông gom rác hoạt động với mô hình tự quản và kinh dân cư thì việc thu gom, xử lý chất thải rắn sinh phí hoạt động do người dân đóng góp.

hoạt đang đặt ra nhiều thách thức lớn. Hiện nay, Thành phần chất thải rắn sinh hoạt ở nông chất thải rắn tại các khu vực này đã được các tổ, thôn chủ yếu là chất hữu cơ. Vì vậy, trong điều đội vệ sinh môi trường thu gom và vận chuyển về

kiện tự nhiên, khoảng 30% các chất khí phát sinh các bãi chôn lấp. Hình thức bãi chôn lấp lộ thiên, từ quá trình phân hủy rác sẽ thoát lên bề mặt đất, hầu hết không có hệ thống xử lý nước rỉ rác hoặc làm cho môi trường không khí xung quanh các bãi có nhưng hoạt động không hiệu quả đang gây ô chôn lấp hoặc bãi rác lộ thiên bị ô nhiễm các khí nhiễm môi trường xung quanh.

CH4, NH3 và H2S. Mùi từ các bãi chôn lấp không Thực hiện Tiêu chí 17 của Chương trình mục được thiết kế và vận hành đúng quy định cũng là tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, tại một số

vấn đề lớn được phản ánh ở nhiều địa phương địa phương đã đẩy mạnh việc thành lập đơn vị thu trong cả nước. Chất lượng nước dưới đất và chất gom chất thải rắn tập trung. Việc thu gom, xử lý lượng đất xung quanh các khu vực bãi rác bị ảnh cũng mới bước đầu được áp dụng đối với chất thải hưởng do nước rỉ rác thấm trực tiếp vào các tầng rắn sinh hoạt. Đối với các loại chất thải nguy hại và khó phân hủy, chủ yếu có nguồn gốc từ hoạt đất, làm đất bị ô nhiễm vi sinh và hóa chất độc động của ngành nông nghiệp và các làng nghề, việc hại. Để giải quyết vấn đề quá tải của các bãi rác ở

thu gom và xử lý hiện còn rất hạn chế, gây ảnh nông thôn, một số mô hình lò đốt đã được áp dụng hưởng đáng kể đến chất lượng môi trường.

thí điểm ở nhiều địa phương trong cả nước. Bước Đến nay, đã có khoảng 40-55% xã trong cả

đầu việc áp dụng mô hình lò đốt cho thấy, có thể

nước thành lập tổ thu gom chất thải rắn sinh giúp giảm lượng rác thải phát sinh, hạn chế gây ô hoạt, tăng 10% so với trước thời điểm thực hiện nhiễm môi trường và mất mỹ quan khu vực.

79

80

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, do thành phần chất thải rắn sinh hoạt nông thôn chủ yếu là rác hữu cơ, chứa lượng nước rác lớn và lẫn các tạp chất khó phân hủy như

bao bì thuốc bảo vệ thực vật, các phế thải kim loại, túi nylon... nên việc đốt tiêu hao nhiên liệu nhiều và không xử lý được hoàn toàn lượng chất thải rắn Chương 3

phát sinh. Việc vận hành không đúng yêu cầu kỹ

TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM

thuật như không bảo đảm nhiệt độ đốt của lò, MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

khối lượng chất thải rắn đốt lớn hơn công suất cho phép... cũng có thể làm phát sinh các loại chất Theo Báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2017, thải độc hại như Dioxin, Furan. Mặt khác, chi phí ô nhiễm môi trường khu vực nông thôn là thách thức đầu tư và tuổi thọ thực tế của các lò đốt nhập lớn đối với Việt Nam. Ô nhiễm đã bắt đầu ảnh hưởng khẩu cũng là vấn đề cần được xem xét, kiểm định đến nguồn tài nguyên của riêng ngành sản xuất nông trước khi đưa vào sử dụng trong điều kiện thực tế

nghiệp, có khả năng ảnh hưởng đến năng suất cây của Việt Nam.

trồng và chất lượng sản phẩm, làm giảm hiệu quả

của các hóa chất trong việc chống lại côn trùng, ảnh hưởng đến sức khỏe của nông dân, năng suất, môi trường và an toàn thực phẩm. Bằng chứng khoa học về mức độ và tác động của ô nhiễm trong nông nghiệp ở Việt Nam vẫn còn hạn chế, nhưng hiện đang dần xuất hiện rõ hơn.

I. TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG SINH HOẠT

VÀ SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN

1. Tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân Một trong những vấn đề ô nhiễm môi trường có tác động không nhỏ đến sinh hoạt của người 81

82

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, do thành phần chất thải rắn sinh hoạt nông thôn chủ yếu là rác hữu cơ, chứa lượng nước rác lớn và lẫn các tạp chất khó phân hủy như

bao bì thuốc bảo vệ thực vật, các phế thải kim loại, túi nylon... nên việc đốt tiêu hao nhiên liệu nhiều và không xử lý được hoàn toàn lượng chất thải rắn Chương 3

phát sinh. Việc vận hành không đúng yêu cầu kỹ

TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM

thuật như không bảo đảm nhiệt độ đốt của lò, MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

khối lượng chất thải rắn đốt lớn hơn công suất cho phép... cũng có thể làm phát sinh các loại chất Theo Báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2017, thải độc hại như Dioxin, Furan. Mặt khác, chi phí ô nhiễm môi trường khu vực nông thôn là thách thức đầu tư và tuổi thọ thực tế của các lò đốt nhập lớn đối với Việt Nam. Ô nhiễm đã bắt đầu ảnh hưởng khẩu cũng là vấn đề cần được xem xét, kiểm định đến nguồn tài nguyên của riêng ngành sản xuất nông trước khi đưa vào sử dụng trong điều kiện thực tế

nghiệp, có khả năng ảnh hưởng đến năng suất cây của Việt Nam.

trồng và chất lượng sản phẩm, làm giảm hiệu quả

của các hóa chất trong việc chống lại côn trùng, ảnh hưởng đến sức khỏe của nông dân, năng suất, môi trường và an toàn thực phẩm. Bằng chứng khoa học về mức độ và tác động của ô nhiễm trong nông nghiệp ở Việt Nam vẫn còn hạn chế, nhưng hiện đang dần xuất hiện rõ hơn.

I. TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG SINH HOẠT

VÀ SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN

1. Tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân Một trong những vấn đề ô nhiễm môi trường có tác động không nhỏ đến sinh hoạt của người 81

82

https://thuviensach.vn

dân ở các khu vực nông thôn và làm xáo trộn cuộc Một ví dụ điển hình là trường hợp cơ sở chăn sống thường ngày, gia tăng gánh nặng chi phí đó nuôi lợn nái của một doanh nghiệp tại tỉnh Nghệ

chính là ô nhiễm môi trường nước. Hiện nay, đa số

An. Nhiều người dân địa phương đã phải che lều người dân ở các khu vực nông thôn vẫn đang sử

xung quanh những trại lợn này để chống ô nhiễm dụng nguồn nước ngầm, nước mưa hoặc nước ao, mà cơ sở chăn nuôi gây ra cho môi trường địa hồ, sông cho mục đích sinh hoạt. Nếu các nguồn phương. Năm 2011, chất thải động vật từ những nước này bị ô nhiễm, suy giảm hay cạn kiệt thì trại lợn lớn được báo cáo là đã phá hoại 14,2 ha cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người dân ruộng lúa và 4,2 ha ao cá, làm ô nhiễm nước ăn cũng bị ảnh hưởng. Tại một số khu vực, khi nguồn của 16 hộ gia đình. Ô nhiễm không khí từ trang nước bị ô nhiễm, người dân cần phải xây dựng các trại cũng ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày và bể xử lý như bể lọc, bể lắng hoặc phải mua các sức khỏe của họ.

thiết bị lọc nước để có nước sử dụng cho mục đích Nguyên nhân là vì sự phân hủy chất thải chăn sinh hoạt. Tại những khu vực bị thiếu nước, nhiều nuôi tạo ra các chất khí độc hại như CO2, NH3, hộ gia đình phải đi xa nhiều cây số để chở nước CH4, H2S, vi khuẩn, nội độc tố, các hợp chất hữu sạch, nhiều hộ dân phải mua từng thùng nước để

cơ bay hơi, các chất có mùi hôi và bụi. Phân vật sinh hoạt. Điều này dẫn đến chi phí cho đời sống nuôi cũng là một nguồn ô nhiễm mùi và có rủi ro sinh hoạt tăng lên, cuộc sống người dân thêm phát tán bệnh dịch. Mùi hôi phát ra từ quá trình phần khó khăn; thậm chí một số vùng không đủ

phân hủy và mục ruỗng của các chất hữu cơ trong nước sạch, người dân vẫn phải dùng nguồn nước phân, nước tiểu động vật và thức ăn thừa. Cường bị ô nhiễm cho sinh hoạt.

độ mùi hôi phụ thuộc vào lượng phân được thải ra, Bên cạnh vấn đề ô nhiễm môi trường nước, ô điều kiện thông gió, nhiệt độ và độ ẩm. Tỷ lệ NH3, nhiễm không khí cũng tác động trực tiếp đến sinh H2S và CH4 từ chất thải động vật thay đổi khác hoạt thường ngày của người dân. Hiện nay, tại rất nhau tùy thuộc vào giai đoạn phân hủy, những nhiều vùng nông thôn, mùi hôi thối phát sinh do chất hữu cơ, thành phần cấu tạo, vi sinh vật và nước thải, chất thải từ các trang trại chăn nuôi gia điều kiện sức khỏe của động vật. Hàm lượng khí súc, gia cầm; bụi và tiếng ồn từ các cơ sở sản xuất NH3 và H2S trong không khí phát thải từ các cơ sở

tiểu thủ công nghiệp... đã và đang tác động đến chăn nuôi lợn tại miền Bắc được báo cáo cao hơn lần cuộc sống của người dân.

lượt là 7-18 lần và 5-50 lần so với mức độ cho phép.

83

84

https://thuviensach.vn

dân ở các khu vực nông thôn và làm xáo trộn cuộc Một ví dụ điển hình là trường hợp cơ sở chăn sống thường ngày, gia tăng gánh nặng chi phí đó nuôi lợn nái của một doanh nghiệp tại tỉnh Nghệ

chính là ô nhiễm môi trường nước. Hiện nay, đa số

An. Nhiều người dân địa phương đã phải che lều người dân ở các khu vực nông thôn vẫn đang sử

xung quanh những trại lợn này để chống ô nhiễm dụng nguồn nước ngầm, nước mưa hoặc nước ao, mà cơ sở chăn nuôi gây ra cho môi trường địa hồ, sông cho mục đích sinh hoạt. Nếu các nguồn phương. Năm 2011, chất thải động vật từ những nước này bị ô nhiễm, suy giảm hay cạn kiệt thì trại lợn lớn được báo cáo là đã phá hoại 14,2 ha cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người dân ruộng lúa và 4,2 ha ao cá, làm ô nhiễm nước ăn cũng bị ảnh hưởng. Tại một số khu vực, khi nguồn của 16 hộ gia đình. Ô nhiễm không khí từ trang nước bị ô nhiễm, người dân cần phải xây dựng các trại cũng ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày và bể xử lý như bể lọc, bể lắng hoặc phải mua các sức khỏe của họ.

thiết bị lọc nước để có nước sử dụng cho mục đích Nguyên nhân là vì sự phân hủy chất thải chăn sinh hoạt. Tại những khu vực bị thiếu nước, nhiều nuôi tạo ra các chất khí độc hại như CO2, NH3, hộ gia đình phải đi xa nhiều cây số để chở nước CH4, H2S, vi khuẩn, nội độc tố, các hợp chất hữu sạch, nhiều hộ dân phải mua từng thùng nước để

cơ bay hơi, các chất có mùi hôi và bụi. Phân vật sinh hoạt. Điều này dẫn đến chi phí cho đời sống nuôi cũng là một nguồn ô nhiễm mùi và có rủi ro sinh hoạt tăng lên, cuộc sống người dân thêm phát tán bệnh dịch. Mùi hôi phát ra từ quá trình phần khó khăn; thậm chí một số vùng không đủ

phân hủy và mục ruỗng của các chất hữu cơ trong nước sạch, người dân vẫn phải dùng nguồn nước phân, nước tiểu động vật và thức ăn thừa. Cường bị ô nhiễm cho sinh hoạt.

độ mùi hôi phụ thuộc vào lượng phân được thải ra, Bên cạnh vấn đề ô nhiễm môi trường nước, ô điều kiện thông gió, nhiệt độ và độ ẩm. Tỷ lệ NH3, nhiễm không khí cũng tác động trực tiếp đến sinh H2S và CH4 từ chất thải động vật thay đổi khác hoạt thường ngày của người dân. Hiện nay, tại rất nhau tùy thuộc vào giai đoạn phân hủy, những nhiều vùng nông thôn, mùi hôi thối phát sinh do chất hữu cơ, thành phần cấu tạo, vi sinh vật và nước thải, chất thải từ các trang trại chăn nuôi gia điều kiện sức khỏe của động vật. Hàm lượng khí súc, gia cầm; bụi và tiếng ồn từ các cơ sở sản xuất NH3 và H2S trong không khí phát thải từ các cơ sở

tiểu thủ công nghiệp... đã và đang tác động đến chăn nuôi lợn tại miền Bắc được báo cáo cao hơn lần cuộc sống của người dân.

lượt là 7-18 lần và 5-50 lần so với mức độ cho phép.

83

84

https://thuviensach.vn

Một nghiên cứu khác tại một cơ sở chăn nuôi bò hô hấp, đường ruột, truyền nhiễm, bệnh phụ

sữa năm 2012 cũng cho thấy rằng, ô nhiễm không khoa... có nguy cơ tăng cao, trong đó yếu tố môi khí cao hơn mức độ cho phép 64-74 lần. Theo một trường sống là tác nhân truyền bệnh. Một số “làng số tờ báo địa phương, rủi ro ô nhiễm tại những ung thư”, “làng bệnh tật” đã xuất hiện ở vùng vùng xung quanh cơ sở sản xuất sữa là rất cao, nông thôn. Những bệnh “nan y” thường chỉ phổ

đặc biệt là trong những đợt mưa bão lớn cuối mùa biến ở khu vực đô thị, nơi phải chịu nhiều chất độc hè. Nhiều đơn, thư khiếu nại của người dân phản hại thì nay có nguy cơ trở thành “vấn nạn” ở vùng ánh về tình trạng các nhà máy, cơ sở sản xuất nông thôn.

hoạt động gây mùi hôi thối, bụi đen và tiếng ồn, Tác động của ô nhiễm môi trường đến sức ảnh hưởng đến cả bữa ăn, giấc ngủ. Thậm chí, khỏe người dân càng trở nên nghiêm trọng do điều nhiều hộ gia đình phải chuyển đi nơi khác để bảo kiện khám, chữa bệnh tại vùng nông thôn chưa đảm sức khỏe và cuộc sống.

được bảo đảm và đời sống còn nhiều khó khăn.

Việc tiếp cận các bệnh viện và các cơ sở chăm sóc 2. Tác động đến sức khỏe của người dân sức khỏe có thể bị hạn chế đối với những người Có một số cách mà tác động của con người đến sống ở khu vực nông thôn. Các cơ sở y tế nông môi trường có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thôn được tài trợ thấp hơn so với các cơ sở ở khu người dân nông thôn. Việc xử lý chất thải không vực thành thị, và có thể thiếu các thiết bị và công đúng cách, tác động từ nông nghiệp và khai thác nghệ y tế có sẵn.

tài nguyên thiên nhiên đều có thể là mối đe dọa Một vấn đề khác mà những người sống ở nông đối với sức khỏe của người dân ở khu vực nông thôn phải đối mặt là thiếu các chuyên gia chăm thôn. Sự cô lập về địa lý, kết hợp với hoàn cảnh sóc sức khỏe. Khối lượng công việc nặng hơn và kinh tế - xã hội đặc trưng được tìm thấy ở nhiều thu nhập thấp hơn liên quan đến các cơ sở y tế ở

vùng nông thôn tạo ra sự phân hóa, thậm chí còn khu vực nông thôn cùng với việc ưu tiên sống ở các lớn hơn giữa những thách thức mà khu vực thành thành phố lớn hơn là một số lý do thường được thị phải đối mặt.

trích dẫn tại sao các bác sĩ chọn không làm việc Trong gần 35 năm đổi mới, nước ta có khoảng trong cơ sở y tế nông thôn. Một số trường y đã bắt 40 bệnh mới đã phát sinh và đều có nguồn gốc từ ô đầu cung cấp các chương trình nhằm dạy cho sinh nhiễm môi trường nông thôn. Hàng loạt các bệnh viên về những thách thức cụ thể gặp phải khi 85

86

https://thuviensach.vn

Một nghiên cứu khác tại một cơ sở chăn nuôi bò hô hấp, đường ruột, truyền nhiễm, bệnh phụ

sữa năm 2012 cũng cho thấy rằng, ô nhiễm không khoa... có nguy cơ tăng cao, trong đó yếu tố môi khí cao hơn mức độ cho phép 64-74 lần. Theo một trường sống là tác nhân truyền bệnh. Một số “làng số tờ báo địa phương, rủi ro ô nhiễm tại những ung thư”, “làng bệnh tật” đã xuất hiện ở vùng vùng xung quanh cơ sở sản xuất sữa là rất cao, nông thôn. Những bệnh “nan y” thường chỉ phổ

đặc biệt là trong những đợt mưa bão lớn cuối mùa biến ở khu vực đô thị, nơi phải chịu nhiều chất độc hè. Nhiều đơn, thư khiếu nại của người dân phản hại thì nay có nguy cơ trở thành “vấn nạn” ở vùng ánh về tình trạng các nhà máy, cơ sở sản xuất nông thôn.

hoạt động gây mùi hôi thối, bụi đen và tiếng ồn, Tác động của ô nhiễm môi trường đến sức ảnh hưởng đến cả bữa ăn, giấc ngủ. Thậm chí, khỏe người dân càng trở nên nghiêm trọng do điều nhiều hộ gia đình phải chuyển đi nơi khác để bảo kiện khám, chữa bệnh tại vùng nông thôn chưa đảm sức khỏe và cuộc sống.

được bảo đảm và đời sống còn nhiều khó khăn.

Việc tiếp cận các bệnh viện và các cơ sở chăm sóc 2. Tác động đến sức khỏe của người dân sức khỏe có thể bị hạn chế đối với những người Có một số cách mà tác động của con người đến sống ở khu vực nông thôn. Các cơ sở y tế nông môi trường có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thôn được tài trợ thấp hơn so với các cơ sở ở khu người dân nông thôn. Việc xử lý chất thải không vực thành thị, và có thể thiếu các thiết bị và công đúng cách, tác động từ nông nghiệp và khai thác nghệ y tế có sẵn.

tài nguyên thiên nhiên đều có thể là mối đe dọa Một vấn đề khác mà những người sống ở nông đối với sức khỏe của người dân ở khu vực nông thôn phải đối mặt là thiếu các chuyên gia chăm thôn. Sự cô lập về địa lý, kết hợp với hoàn cảnh sóc sức khỏe. Khối lượng công việc nặng hơn và kinh tế - xã hội đặc trưng được tìm thấy ở nhiều thu nhập thấp hơn liên quan đến các cơ sở y tế ở

vùng nông thôn tạo ra sự phân hóa, thậm chí còn khu vực nông thôn cùng với việc ưu tiên sống ở các lớn hơn giữa những thách thức mà khu vực thành thành phố lớn hơn là một số lý do thường được thị phải đối mặt.

trích dẫn tại sao các bác sĩ chọn không làm việc Trong gần 35 năm đổi mới, nước ta có khoảng trong cơ sở y tế nông thôn. Một số trường y đã bắt 40 bệnh mới đã phát sinh và đều có nguồn gốc từ ô đầu cung cấp các chương trình nhằm dạy cho sinh nhiễm môi trường nông thôn. Hàng loạt các bệnh viên về những thách thức cụ thể gặp phải khi 85

86

https://thuviensach.vn

thực hành ở môi trường nông thôn. Bất chấp kiện độ ẩm thấp và nhiệt độ cao, nhiều hoạt chất những nỗ lực để khuyến khích các bác sĩ mới làm hóa học trong thuốc trừ sâu, phân bón có thể bay việc ở những nơi này, ước tính số lượng chuyên gia hơi vào không khí và những người sử dụng, người y tế ở các vùng nông thôn sẽ tiếp tục giảm.

ở khu vực lân cận có thể hít phải.

Những người sống ở nông thôn thường có điều Các trang trại chăn nuôi gia súc và gia cầm là kiện về kinh tế, xã hội thấp hơn so với những nguồn phát sinh các khí thải có hàm lượng cao các người sống ở ngoại ô và thành thị. Tỷ lệ người dân vi sinh vật, nội độc tố, hydro sunfua, amoniac, ở các vùng nông thôn nước ta không có bảo hiểm y metan và các hợp chất độc hại khác. Amoniac là tế cao hơn và có nhiều khả năng phụ thuộc vào sự

chất khí tác động đáng kể đến sức khỏe con người.

trợ giúp của Chính phủ. Bệnh tật đến đồng nghĩa Theo một nghiên cứu năm 2014, nồng độ amoniac với việc người dân phải chi trả cho các chi phí trong khí thải từ các trang trại lợn ở khu vực phía khám, chữa bệnh và thuốc men, chịu những tổn Bắc đã cao hơn mức độ cho phép từ 7 đến 18 lần, thất thu nhập từ việc mất ngày công lao động do và hydrogen sulfide cao gấp 5 đến 50 lần.

nghỉ ốm, tổn thất thời gian của người nhà chăm Một nguồn gây ô nhiễm không khí phổ biến ở

sóc người ốm... Do vậy, gánh nặng bệnh tật càng các vùng nông thôn chính là việc đốt rác hoặc đốt khiến cho cuộc sống của người dân thêm nhọc các sản phẩm phụ nông nghiệp. Giấy, chất thải nhằn, khó khăn.

trong vườn, thực phẩm và nhựa có thể được đốt thay vì xử lý trong một cơ sở xử lý chất thải được

2.1. Tác động của ô nhiễm không khí đến

chỉ định. Các chất ô nhiễm không khí nguy hiểm,

sức khỏe người dân

bụi và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi có thể được Mặc dù người ta thường nghĩ rằng, các vấn đề

giải phóng và hít vào khi đốt.

về chất lượng không khí chỉ là vấn đề ở khu vực Theo số liệu thống kê của WHO, mỗi năm ở

thành thị, nhưng đây là một quan niệm sai lầm.

khu vực Đông Nam Á có 700.000 người chết sớm Các hoạt động sản xuất nông nghiệp có thể phát vì ô nhiễm không khí. Sống trong khu vực bị ô sinh hơn 400 chất gây ảnh hưởng đến sức khỏe nhiễm không khí, sức khỏe của người dân sẽ bị

con người.

suy giảm, nguy cơ bị các bệnh về hen suyễn, viêm Thuốc trừ sâu hóa học và phân bón là một phế quản, ung thư, suy nhược thần kinh, tim mạch nguồn gây ô nhiễm không khí đáng kể. Ở điều cao. Trong đó, các nhóm cộng đồng nhạy cảm nhất 87

88

https://thuviensach.vn

thực hành ở môi trường nông thôn. Bất chấp kiện độ ẩm thấp và nhiệt độ cao, nhiều hoạt chất những nỗ lực để khuyến khích các bác sĩ mới làm hóa học trong thuốc trừ sâu, phân bón có thể bay việc ở những nơi này, ước tính số lượng chuyên gia hơi vào không khí và những người sử dụng, người y tế ở các vùng nông thôn sẽ tiếp tục giảm.

ở khu vực lân cận có thể hít phải.

Những người sống ở nông thôn thường có điều Các trang trại chăn nuôi gia súc và gia cầm là kiện về kinh tế, xã hội thấp hơn so với những nguồn phát sinh các khí thải có hàm lượng cao các người sống ở ngoại ô và thành thị. Tỷ lệ người dân vi sinh vật, nội độc tố, hydro sunfua, amoniac, ở các vùng nông thôn nước ta không có bảo hiểm y metan và các hợp chất độc hại khác. Amoniac là tế cao hơn và có nhiều khả năng phụ thuộc vào sự

chất khí tác động đáng kể đến sức khỏe con người.

trợ giúp của Chính phủ. Bệnh tật đến đồng nghĩa Theo một nghiên cứu năm 2014, nồng độ amoniac với việc người dân phải chi trả cho các chi phí trong khí thải từ các trang trại lợn ở khu vực phía khám, chữa bệnh và thuốc men, chịu những tổn Bắc đã cao hơn mức độ cho phép từ 7 đến 18 lần, thất thu nhập từ việc mất ngày công lao động do và hydrogen sulfide cao gấp 5 đến 50 lần.

nghỉ ốm, tổn thất thời gian của người nhà chăm Một nguồn gây ô nhiễm không khí phổ biến ở

sóc người ốm... Do vậy, gánh nặng bệnh tật càng các vùng nông thôn chính là việc đốt rác hoặc đốt khiến cho cuộc sống của người dân thêm nhọc các sản phẩm phụ nông nghiệp. Giấy, chất thải nhằn, khó khăn.

trong vườn, thực phẩm và nhựa có thể được đốt thay vì xử lý trong một cơ sở xử lý chất thải được

2.1. Tác động của ô nhiễm không khí đến

chỉ định. Các chất ô nhiễm không khí nguy hiểm,

sức khỏe người dân

bụi và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi có thể được Mặc dù người ta thường nghĩ rằng, các vấn đề

giải phóng và hít vào khi đốt.

về chất lượng không khí chỉ là vấn đề ở khu vực Theo số liệu thống kê của WHO, mỗi năm ở

thành thị, nhưng đây là một quan niệm sai lầm.

khu vực Đông Nam Á có 700.000 người chết sớm Các hoạt động sản xuất nông nghiệp có thể phát vì ô nhiễm không khí. Sống trong khu vực bị ô sinh hơn 400 chất gây ảnh hưởng đến sức khỏe nhiễm không khí, sức khỏe của người dân sẽ bị

con người.

suy giảm, nguy cơ bị các bệnh về hen suyễn, viêm Thuốc trừ sâu hóa học và phân bón là một phế quản, ung thư, suy nhược thần kinh, tim mạch nguồn gây ô nhiễm không khí đáng kể. Ở điều cao. Trong đó, các nhóm cộng đồng nhạy cảm nhất 87

88

https://thuviensach.vn

với sự ô nhiễm không khí là những người cao tuổi, Hiện nay, nhiều hộ gia đình kinh tế khó khăn, phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 15 tuổi, người đang đặc biệt là ở vùng nông thôn, vẫn chọn than tổ ong mang bệnh, người thường xuyên phải làm việc là nguyên liệu để đun nấu thay vì gas hay dầu ngoài trời... Mức độ ảnh hưởng đối với từng người nhằm giảm chi phí sinh hoạt. Theo nghiên cứu, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, nồng độ, loại tác hại của than tổ ong đối với sức khỏe con người chất ô nhiễm và thời gian tiếp xúc.

cũng tương tự như tác hại của thuốc lá. Than tổ

Bên cạnh đó, người dân sống ở khu vực nông ong khi cháy sẽ thải ra nhiều độc tố nguy hiểm thôn đang phải đối mặt với các mối đe dọa sức như khí CO, NOx gây độc hại cho hệ hô hấp và hệ

khỏe gây ra bởi nguồn ô nhiễm không khí trong tuần hoàn máu, để lại những di chứng thần kinh -

nhà do thói quen sử dụng nhiên liệu như than tổ

tâm thần, thậm chí gây tử vong cho con người khi ong, củi... để đun nấu, sưởi ấm và ô nhiễm ngoài hít phải. Ngoài ra, trong than tổ ong có rất nhiều trời do việc phát sinh các nguồn ô nhiễm từ chính lưu huỳnh, khi cháy sẽ tạo ra khí SO

khu vực nông thôn và các vùng lân cận.

x gây bệnh

hen suyễn và phổi, đặc biệt là bệnh phổi tắc Hình 3.1: Nhiều người dân, nhất là ở vùng nghẽn mạn tính. Tuy nhiên, những độc tố này nông thôn vẫn không chú tâm tìm hiểu các không làm người sử dụng phát bệnh ngay lập tức kiến thức xung quanh việc dùng củi sưởi ấm mà thấm dần vào cơ thể một thời gian dài sau đó mới phát bệnh.

Theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2014, ô nhiễm không khí phát sinh từ các cơ sở sản xuất công nghiệp và làng nghề làm gia tăng tỷ lệ người mắc bệnh tại khu vực nông thôn, đặc biệt là trẻ

em. Tại các làng nghề dệt vải, ô nhiễm không khí chủ yếu do sự phát thải bụi bông và tiếng ồn lớn.

Trẻ em sống tại các gia đình làm nghề dệt đã có một số ảnh hưởng của bụi bông như đau họng, ngạt mũi, thở khò khè, ho kéo dài, ngứa mắt, mẩn Nguồn: Internet.

ngứa, dị ứng mề đay. Trẻ em sống tại những khu 89

90

https://thuviensach.vn

với sự ô nhiễm không khí là những người cao tuổi, Hiện nay, nhiều hộ gia đình kinh tế khó khăn, phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 15 tuổi, người đang đặc biệt là ở vùng nông thôn, vẫn chọn than tổ ong mang bệnh, người thường xuyên phải làm việc là nguyên liệu để đun nấu thay vì gas hay dầu ngoài trời... Mức độ ảnh hưởng đối với từng người nhằm giảm chi phí sinh hoạt. Theo nghiên cứu, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, nồng độ, loại tác hại của than tổ ong đối với sức khỏe con người chất ô nhiễm và thời gian tiếp xúc.

cũng tương tự như tác hại của thuốc lá. Than tổ

Bên cạnh đó, người dân sống ở khu vực nông ong khi cháy sẽ thải ra nhiều độc tố nguy hiểm thôn đang phải đối mặt với các mối đe dọa sức như khí CO, NOx gây độc hại cho hệ hô hấp và hệ

khỏe gây ra bởi nguồn ô nhiễm không khí trong tuần hoàn máu, để lại những di chứng thần kinh -

nhà do thói quen sử dụng nhiên liệu như than tổ

tâm thần, thậm chí gây tử vong cho con người khi ong, củi... để đun nấu, sưởi ấm và ô nhiễm ngoài hít phải. Ngoài ra, trong than tổ ong có rất nhiều trời do việc phát sinh các nguồn ô nhiễm từ chính lưu huỳnh, khi cháy sẽ tạo ra khí SO

khu vực nông thôn và các vùng lân cận.

x gây bệnh

hen suyễn và phổi, đặc biệt là bệnh phổi tắc Hình 3.1: Nhiều người dân, nhất là ở vùng nghẽn mạn tính. Tuy nhiên, những độc tố này nông thôn vẫn không chú tâm tìm hiểu các không làm người sử dụng phát bệnh ngay lập tức kiến thức xung quanh việc dùng củi sưởi ấm mà thấm dần vào cơ thể một thời gian dài sau đó mới phát bệnh.

Theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2014, ô nhiễm không khí phát sinh từ các cơ sở sản xuất công nghiệp và làng nghề làm gia tăng tỷ lệ người mắc bệnh tại khu vực nông thôn, đặc biệt là trẻ

em. Tại các làng nghề dệt vải, ô nhiễm không khí chủ yếu do sự phát thải bụi bông và tiếng ồn lớn.

Trẻ em sống tại các gia đình làm nghề dệt đã có một số ảnh hưởng của bụi bông như đau họng, ngạt mũi, thở khò khè, ho kéo dài, ngứa mắt, mẩn Nguồn: Internet.

ngứa, dị ứng mề đay. Trẻ em sống tại những khu 89

90

https://thuviensach.vn

vực này cũng có các biểu hiện của ảnh hưởng tiếng được khảo sát có thành viên có biểu hiện đau đầu ồn như ù tai, đau tai, nghe kém.

do tiếng ồn; 9% số hộ gia đình có biểu hiện khó Tại các làng nghề tái chế kim loại, ô nhiễm thở, tức ngực do hít phải mùi khó chịu phát sinh không khí do sự phát thải khí độc, hơi kim loại trong quá trình sản xuất và 24% số hộ gia đình có nặng và bụi từ các quá trình đúc, nấu kim loại...

người có biểu hiện thường xuyên ho hoặc hắt hơi.

trong quá trình sản xuất đã gây ra các bệnh phổ

Về tình hình bệnh tật của người dân sống gần khu biến như bệnh hô hấp, bụi phổi và bệnh về thần vực cơ sở sản xuất, có 23,18% số hộ gia đình mắc kinh. Các bệnh có tỷ lệ mắc cao là bệnh phổi bệnh về tai - mũi - họng; 16,82% số hộ gia đình thông thường, bệnh tiêu hóa, bệnh về mắt, bệnh mắc các bệnh về đường hô hấp; 10,91% số hộ gia phụ khoa, lao phổi và ung thư phổi. Tỷ lệ mắc đình mắc các bệnh ngoài da và 8,18% số hộ gia bệnh ở nhóm người tham gia sản xuất và không đình mắc các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa.

tham gia sản xuất là tương đương. Nguyên nhân xuất phát từ đặc tính sản xuất của làng nghề là Hình 3.2: Làng nghề đúc gang, nhôm thủ công sản xuất tại gia đình, nơi tất cả các thành viên gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cùng ăn, ở và sinh hoạt. Do vậy, không có sự khác biệt về mức độ tác động của ô nhiễm không khí gây ra trong quá trình sản xuất đối với nhóm người tham gia sản xuất và nhóm người không tham gia sản xuất (người già, trẻ em).

Cũng theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2014, ô nhiễm không khí từ các khu vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làng nghề... không chỉ ảnh hưởng đến người lao động, mà còn ảnh hưởng tới cộng đồng dân cư sống ở các khu vực xung quanh.

Khảo sát các triệu chứng xuất hiện ở các hộ gia đình sống xung quanh cơ sở sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa tại huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre cho thấy, khoảng 29% số hộ gia đình Nguồn: Internet.

91

92

https://thuviensach.vn

vực này cũng có các biểu hiện của ảnh hưởng tiếng được khảo sát có thành viên có biểu hiện đau đầu ồn như ù tai, đau tai, nghe kém.

do tiếng ồn; 9% số hộ gia đình có biểu hiện khó Tại các làng nghề tái chế kim loại, ô nhiễm thở, tức ngực do hít phải mùi khó chịu phát sinh không khí do sự phát thải khí độc, hơi kim loại trong quá trình sản xuất và 24% số hộ gia đình có nặng và bụi từ các quá trình đúc, nấu kim loại...

người có biểu hiện thường xuyên ho hoặc hắt hơi.

trong quá trình sản xuất đã gây ra các bệnh phổ

Về tình hình bệnh tật của người dân sống gần khu biến như bệnh hô hấp, bụi phổi và bệnh về thần vực cơ sở sản xuất, có 23,18% số hộ gia đình mắc kinh. Các bệnh có tỷ lệ mắc cao là bệnh phổi bệnh về tai - mũi - họng; 16,82% số hộ gia đình thông thường, bệnh tiêu hóa, bệnh về mắt, bệnh mắc các bệnh về đường hô hấp; 10,91% số hộ gia phụ khoa, lao phổi và ung thư phổi. Tỷ lệ mắc đình mắc các bệnh ngoài da và 8,18% số hộ gia bệnh ở nhóm người tham gia sản xuất và không đình mắc các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa.

tham gia sản xuất là tương đương. Nguyên nhân xuất phát từ đặc tính sản xuất của làng nghề là Hình 3.2: Làng nghề đúc gang, nhôm thủ công sản xuất tại gia đình, nơi tất cả các thành viên gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cùng ăn, ở và sinh hoạt. Do vậy, không có sự khác biệt về mức độ tác động của ô nhiễm không khí gây ra trong quá trình sản xuất đối với nhóm người tham gia sản xuất và nhóm người không tham gia sản xuất (người già, trẻ em).

Cũng theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2014, ô nhiễm không khí từ các khu vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làng nghề... không chỉ ảnh hưởng đến người lao động, mà còn ảnh hưởng tới cộng đồng dân cư sống ở các khu vực xung quanh.

Khảo sát các triệu chứng xuất hiện ở các hộ gia đình sống xung quanh cơ sở sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa tại huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre cho thấy, khoảng 29% số hộ gia đình Nguồn: Internet.

91

92

https://thuviensach.vn

Cùng với những yếu tố trên, nhiều nghiên cứu theo các báo cáo ước tính vẫn có khoảng 36% chất chỉ ra rằng, ô nhiễm tiếng ồn dẫn đầu danh sách thải gia súc đổ trực tiếp vào môi trường không các dạng ô nhiễm không khí có hại cho sức khỏe được xử lý, đặc biệt ở các trang trại nhỏ lẻ. Phần con người. Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, còn lại được xử lý nhưng phần lớn là xử lý không việc thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn, rung, bụi triệt để. Cả hai loại chất thải gia súc đã xử lý và từ các loại máy móc thô sơ đã và đang gây ra chưa được xử lý đều chưa loại bỏ được các loại những ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe người thuốc kháng sinh sử dụng cho gia súc, gia cầm.

dân như nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn giấc ngủ, Dư lượng kháng sinh xâm nhập vào nguồn nước có đau đầu, những trục trặc về tim và thậm chí là thể ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng nước những vấn đề về sức khỏe tâm thần và hành vi.

và làm giảm sức đề kháng với vi khuẩn cũng như

2.2. Tác động của ô nhiễm nước đến sức

kháng thuốc. Thông thường, các cơ sở chăn nuôi

khỏe người dân

chỉ tập trung xử lý mùi hôi do khiếu nại của người Ô nhiễm nước là một trong những vấn đề môi dân, trong khi đó các chất ô nhiễm nguy hại như

trường phổ biến nhất có ảnh hưởng đến sức khỏe dư lượng kháng sinh, các kim loại, vi khuẩn trong người dân nông thôn. Việc thiếu nguồn cung cấp nguồn thải chăn nuôi ít được nhận ra.

nước sinh hoạt ở khu vực nông thôn tạo ra sự phụ

Hình 3.3: Nước thải chăn nuôi

thuộc vào nguồn nước ngầm để sử dụng trong gia gây ô nhiễm môi trường

đình. Không giống như nước sinh hoạt cấp cho các đô thị, các chất gây ô nhiễm độc hại có trong nước giếng không được kiểm tra hoặc xử lý thường xuyên. Những người phụ thuộc vào nước giếng rất dễ bị tổn thương trước những nguy hiểm liên quan đến ô nhiễm nước.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm nước ở khu vực nông thôn. Ở Việt Nam, một trong những nguồn phải kể đến là chất thải chăn nuôi.

Mặc dù đã có các văn bản luật và quy định về việc

bắt buộc phải xử lý chất thải chăn nuôi, tuy nhiên Nguồn: Internet.

93

94

https://thuviensach.vn

Cùng với những yếu tố trên, nhiều nghiên cứu theo các báo cáo ước tính vẫn có khoảng 36% chất chỉ ra rằng, ô nhiễm tiếng ồn dẫn đầu danh sách thải gia súc đổ trực tiếp vào môi trường không các dạng ô nhiễm không khí có hại cho sức khỏe được xử lý, đặc biệt ở các trang trại nhỏ lẻ. Phần con người. Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, còn lại được xử lý nhưng phần lớn là xử lý không việc thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn, rung, bụi triệt để. Cả hai loại chất thải gia súc đã xử lý và từ các loại máy móc thô sơ đã và đang gây ra chưa được xử lý đều chưa loại bỏ được các loại những ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe người thuốc kháng sinh sử dụng cho gia súc, gia cầm.

dân như nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn giấc ngủ, Dư lượng kháng sinh xâm nhập vào nguồn nước có đau đầu, những trục trặc về tim và thậm chí là thể ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng nước những vấn đề về sức khỏe tâm thần và hành vi.

và làm giảm sức đề kháng với vi khuẩn cũng như

2.2. Tác động của ô nhiễm nước đến sức

kháng thuốc. Thông thường, các cơ sở chăn nuôi

khỏe người dân

chỉ tập trung xử lý mùi hôi do khiếu nại của người Ô nhiễm nước là một trong những vấn đề môi dân, trong khi đó các chất ô nhiễm nguy hại như

trường phổ biến nhất có ảnh hưởng đến sức khỏe dư lượng kháng sinh, các kim loại, vi khuẩn trong người dân nông thôn. Việc thiếu nguồn cung cấp nguồn thải chăn nuôi ít được nhận ra.

nước sinh hoạt ở khu vực nông thôn tạo ra sự phụ

Hình 3.3: Nước thải chăn nuôi

thuộc vào nguồn nước ngầm để sử dụng trong gia gây ô nhiễm môi trường

đình. Không giống như nước sinh hoạt cấp cho các đô thị, các chất gây ô nhiễm độc hại có trong nước giếng không được kiểm tra hoặc xử lý thường xuyên. Những người phụ thuộc vào nước giếng rất dễ bị tổn thương trước những nguy hiểm liên quan đến ô nhiễm nước.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm nước ở khu vực nông thôn. Ở Việt Nam, một trong những nguồn phải kể đến là chất thải chăn nuôi.

Mặc dù đã có các văn bản luật và quy định về việc

bắt buộc phải xử lý chất thải chăn nuôi, tuy nhiên Nguồn: Internet.

93

94

https://thuviensach.vn

Phân bón và thuốc trừ sâu cũng là nguồn ô tất cả mọi người đều bị ảnh hưởng như nhau bởi ô nhiễm nước phổ biến ở khu vực nông thôn. Ước nhiễm nước. Các hợp chất được tìm thấy trong tính có hơn một tỷ tấn thuốc trừ sâu được sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón gây ra mối đe dọa lớn ở Hoa Kỳ mỗi năm, 80% trong số đó được sử dụng hơn cho phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. Nitrat trong cho mục đích trồng trọt. Hiện tượng xói mòn và phân bón có thể gây ra hội chứng em bé màu xanh nước chảy ra từ cánh đồng là những cách chính da trời (Methemoglobin-amia - tắc nghẽn vận mà thuốc trừ sâu và phân bón có thể gây ô nhiễm chuyển oxy trong cơ thể trẻ em), là một tình trạng nước. Việc lọc hóa chất qua đất và vào các mực có thể gây tử vong ở trẻ sơ sinh. Trẻ nhỏ và người nước ngầm cũng là một mối quan tâm, vì ô nhiễm già rất dễ mắc các bệnh về đường tiêu hóa liên nước ngầm có thể tồn tại trong thời gian dài. Phân quan đến vi sinh vật thải ra từ các hoạt động chăn bón chứa nitơ có thể ngấm vào đất dưới dạng nuôi. Những vi sinh vật này có thể gây buồn nôn, nitrat, nơi nó có thể tồn tại lâu hơn ba thập kỷ với chuột rút, nôn mửa và tiêu chảy nếu ăn phải.

số lượng đáng kể.

Theo các tài liệu khoa học trên thế giới, có hơn Ô nhiễm nước có thể tồn tại lâu dài, kể cả sau 300 loại bệnh lây truyền qua đường nước. Nguyên khi nguồn ô nhiễm không còn nữa. Một khi nước nhân là do các vi sinh vật (vi khuẩn, virút, ký sinh bị ô nhiễm, gần như không thể khử nhiễm hoàn toàn. Bởi vì, người dân ở khu vực nông thôn trùng...) có khả năng xâm nhập vào cơ thể con thường không có lựa chọn nào khác để lấy nước, người qua đường nước uống hoặc nước dùng chế

khi nguồn nước bị ô nhiễm chỉ có thể là lựa chọn biến thực phẩm, từ đó gây ra các bệnh về tiêu hóa di dời hoặc là lựa chọn sống chung với nguồn nước như: tả, lỵ, thương hàn, tiêu chảy; các bệnh bại bị ô nhiễm. Rất khó để xác định số lượng chính liệt, viêm gan, lỵ amip, giun, sán... Đặc biệt, xác mà hóa chất độc hại hoặc mức độ phơi nhiễm nguồn nước bị nhiễm các hóa chất từ sản xuất, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Ngay cả

sinh hoạt của con người, nước thải từ các khu công lượng vết của nhiều hóa chất cũng có thể trở

nghiệp thường gây ra các bệnh mạn tính, bệnh thành mối nguy hại cho sức khỏe người dân khi ung thư, các bệnh ảnh hưởng đến sinh sản và di tiếp xúc lâu dài.

truyền cho người sử dụng.

Có rất nhiều rủi ro sức khỏe liên quan đến việc Theo thống kê của Bộ Y tế, các bệnh tiêu chảy, sử dụng nước bị ô nhiễm, như: ung thư, rối loạn nội hội chứng lỵ, lỵ trực khuẩn là 3 trong số 10 bệnh tiết, dị ứng và tiểu đường. Tuy nhiên, không phải có tỷ lệ mắc cao nhất; trong đó tiêu chảy là bệnh 95

96

https://thuviensach.vn

Phân bón và thuốc trừ sâu cũng là nguồn ô tất cả mọi người đều bị ảnh hưởng như nhau bởi ô nhiễm nước phổ biến ở khu vực nông thôn. Ước nhiễm nước. Các hợp chất được tìm thấy trong tính có hơn một tỷ tấn thuốc trừ sâu được sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón gây ra mối đe dọa lớn ở Hoa Kỳ mỗi năm, 80% trong số đó được sử dụng hơn cho phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. Nitrat trong cho mục đích trồng trọt. Hiện tượng xói mòn và phân bón có thể gây ra hội chứng em bé màu xanh nước chảy ra từ cánh đồng là những cách chính da trời (Methemoglobin-amia - tắc nghẽn vận mà thuốc trừ sâu và phân bón có thể gây ô nhiễm chuyển oxy trong cơ thể trẻ em), là một tình trạng nước. Việc lọc hóa chất qua đất và vào các mực có thể gây tử vong ở trẻ sơ sinh. Trẻ nhỏ và người nước ngầm cũng là một mối quan tâm, vì ô nhiễm già rất dễ mắc các bệnh về đường tiêu hóa liên nước ngầm có thể tồn tại trong thời gian dài. Phân quan đến vi sinh vật thải ra từ các hoạt động chăn bón chứa nitơ có thể ngấm vào đất dưới dạng nuôi. Những vi sinh vật này có thể gây buồn nôn, nitrat, nơi nó có thể tồn tại lâu hơn ba thập kỷ với chuột rút, nôn mửa và tiêu chảy nếu ăn phải.

số lượng đáng kể.

Theo các tài liệu khoa học trên thế giới, có hơn Ô nhiễm nước có thể tồn tại lâu dài, kể cả sau 300 loại bệnh lây truyền qua đường nước. Nguyên khi nguồn ô nhiễm không còn nữa. Một khi nước nhân là do các vi sinh vật (vi khuẩn, virút, ký sinh bị ô nhiễm, gần như không thể khử nhiễm hoàn toàn. Bởi vì, người dân ở khu vực nông thôn trùng...) có khả năng xâm nhập vào cơ thể con thường không có lựa chọn nào khác để lấy nước, người qua đường nước uống hoặc nước dùng chế

khi nguồn nước bị ô nhiễm chỉ có thể là lựa chọn biến thực phẩm, từ đó gây ra các bệnh về tiêu hóa di dời hoặc là lựa chọn sống chung với nguồn nước như: tả, lỵ, thương hàn, tiêu chảy; các bệnh bại bị ô nhiễm. Rất khó để xác định số lượng chính liệt, viêm gan, lỵ amip, giun, sán... Đặc biệt, xác mà hóa chất độc hại hoặc mức độ phơi nhiễm nguồn nước bị nhiễm các hóa chất từ sản xuất, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Ngay cả

sinh hoạt của con người, nước thải từ các khu công lượng vết của nhiều hóa chất cũng có thể trở

nghiệp thường gây ra các bệnh mạn tính, bệnh thành mối nguy hại cho sức khỏe người dân khi ung thư, các bệnh ảnh hưởng đến sinh sản và di tiếp xúc lâu dài.

truyền cho người sử dụng.

Có rất nhiều rủi ro sức khỏe liên quan đến việc Theo thống kê của Bộ Y tế, các bệnh tiêu chảy, sử dụng nước bị ô nhiễm, như: ung thư, rối loạn nội hội chứng lỵ, lỵ trực khuẩn là 3 trong số 10 bệnh tiết, dị ứng và tiểu đường. Tuy nhiên, không phải có tỷ lệ mắc cao nhất; trong đó tiêu chảy là bệnh 95

96

https://thuviensach.vn

đứng thứ 6 trong các bệnh có tỷ lệ tử vong lớn kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nhất (0,009/100.000 dân). Số người mắc bệnh tập trong môi trường đất. Một số nghiên cứu cho trung phần lớn ở khu vực nông thôn.

thấy, việc sử dụng không đúng cách hoặc quá Tại Việt Nam, hoạt động tái chế chì ở một số

nhiều các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật làng nghề làm phát tán chì vào nguồn nước và môi khiến cho cây trồng không hấp thụ hết gây nên trường xung quanh, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng tồn dư phân bón, thuốc bảo vệ thực các sinh vật và sức khỏe người dân thông qua việc vật trong đất, từ đó tích lũy vào nông sản thực hấp thụ chì từ nguồn nước và môi trường sống. Kết phẩm, gây ra tình trạng ngộ độc thực phẩm và quả xét nghiệm của Viện Y học lao động và Vệ

những tác động lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh môi trường (Bộ Y tế) và Trường Đại học sức khỏe con người.

Washington (Hoa Kỳ) đối với trên 109 trẻ em dưới Lượng phân bón hóa học từ môi trường đất 10 tuổi tại một làng nghề tái chế chì cho thấy: tích lũy trong các nông sản, nhất là các loại rau 100% trẻ em ở đây đều có hàm lượng chì trong máu quả tươi có hàm lượng nitrat dư thừa có thể dẫn vượt quá ngưỡng cho phép. Cụ thể: 15 em nhiễm đến bệnh hiểm nghèo là hội chứng em bé màu xanh chì ở ngưỡng nguy hiểm (65 ug/dl); 17 em nhiễm ở

da trời, kìm hãm sự phát triển của trẻ dưới 1 tuổi, mức báo động (45-65 ug/dl); 70 em nhiễm ở mức làm trẻ xanh xao, gầy yếu và ung thư dạ dày, vòm quá cao (25-44 ug/dl) và 7 em nhiễm ở mức cần họng ở người lớn.

quan tâm (10-19 ug/dl).

Phân hữu cơ chưa được ủ và xử lý đúng kỹ

Nguồn nước bị nhiễm ký sinh trùng do việc quản thuật khi sử dụng trong hoạt động sản xuất nông lý không tốt các loại chất thải, phân gia súc, gia cầm; nghiệp là tác nhân gây hại cho môi trường đất do bị nhiễm độc do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật... đều trong phân chứa nhiều vi khuẩn và ký sinh trùng là những tác nhân làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, đặc biệt như giun sán, trứng giun, sâu bọ, vi trùng và các là các bệnh ngoài da, bệnh phụ khoa...

mầm bệnh khác. Các loại vi khuẩn và ký sinh trùng này sẽ tiếp tục sinh sôi, nảy nở trong đất,

2.3. Tác động của ô nhiễm môi trường đất

bám vào các cây trồng nông nghiệp và truyền vào

và chất thải rắn đến sức khỏe con người

cơ thể người, động vật, gây ra một số bệnh truyền Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đất đến nhiễm, bệnh đường ruột ở hầu hết người dân vùng sức khỏe con người thể hiện rõ nhất ở sự tích tụ

nông thôn, đặc biệt là trẻ em.

97

98

https://thuviensach.vn

đứng thứ 6 trong các bệnh có tỷ lệ tử vong lớn kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nhất (0,009/100.000 dân). Số người mắc bệnh tập trong môi trường đất. Một số nghiên cứu cho trung phần lớn ở khu vực nông thôn.

thấy, việc sử dụng không đúng cách hoặc quá Tại Việt Nam, hoạt động tái chế chì ở một số

nhiều các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật làng nghề làm phát tán chì vào nguồn nước và môi khiến cho cây trồng không hấp thụ hết gây nên trường xung quanh, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng tồn dư phân bón, thuốc bảo vệ thực các sinh vật và sức khỏe người dân thông qua việc vật trong đất, từ đó tích lũy vào nông sản thực hấp thụ chì từ nguồn nước và môi trường sống. Kết phẩm, gây ra tình trạng ngộ độc thực phẩm và quả xét nghiệm của Viện Y học lao động và Vệ

những tác động lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh môi trường (Bộ Y tế) và Trường Đại học sức khỏe con người.

Washington (Hoa Kỳ) đối với trên 109 trẻ em dưới Lượng phân bón hóa học từ môi trường đất 10 tuổi tại một làng nghề tái chế chì cho thấy: tích lũy trong các nông sản, nhất là các loại rau 100% trẻ em ở đây đều có hàm lượng chì trong máu quả tươi có hàm lượng nitrat dư thừa có thể dẫn vượt quá ngưỡng cho phép. Cụ thể: 15 em nhiễm đến bệnh hiểm nghèo là hội chứng em bé màu xanh chì ở ngưỡng nguy hiểm (65 ug/dl); 17 em nhiễm ở

da trời, kìm hãm sự phát triển của trẻ dưới 1 tuổi, mức báo động (45-65 ug/dl); 70 em nhiễm ở mức làm trẻ xanh xao, gầy yếu và ung thư dạ dày, vòm quá cao (25-44 ug/dl) và 7 em nhiễm ở mức cần họng ở người lớn.

quan tâm (10-19 ug/dl).

Phân hữu cơ chưa được ủ và xử lý đúng kỹ

Nguồn nước bị nhiễm ký sinh trùng do việc quản thuật khi sử dụng trong hoạt động sản xuất nông lý không tốt các loại chất thải, phân gia súc, gia cầm; nghiệp là tác nhân gây hại cho môi trường đất do bị nhiễm độc do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật... đều trong phân chứa nhiều vi khuẩn và ký sinh trùng là những tác nhân làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, đặc biệt như giun sán, trứng giun, sâu bọ, vi trùng và các là các bệnh ngoài da, bệnh phụ khoa...

mầm bệnh khác. Các loại vi khuẩn và ký sinh trùng này sẽ tiếp tục sinh sôi, nảy nở trong đất,

2.3. Tác động của ô nhiễm môi trường đất

bám vào các cây trồng nông nghiệp và truyền vào

và chất thải rắn đến sức khỏe con người

cơ thể người, động vật, gây ra một số bệnh truyền Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đất đến nhiễm, bệnh đường ruột ở hầu hết người dân vùng sức khỏe con người thể hiện rõ nhất ở sự tích tụ

nông thôn, đặc biệt là trẻ em.

97

98

https://thuviensach.vn

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của một số

khá rộng từ 21,91 đến 91,06 ppm, chì từ 24,25 đến làng nghề, điển hình như làng nghề tái chế kim 948,77 ppm. Đất nông nghiệp liền kề các làng loại mà không quan tâm đến việc xử lý chất thải nghề tái chế kim loại của xã Chỉ Đạo, Khu công sẽ dẫn đến nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng như

nghiệp Phố Nối A và Khu công nghiệp Như Quỳnh đồng, chì, asen,... trong đất nông nghiệp. Sự tích đã bị ô nhiễm đồng và chì. Đất tại khu vực làng tụ kim loại nặng trong đất là một trong các nguồn nghề của xã Chỉ Đạo bị ô nhiễm chì rất nặng, hàm chính làm tăng nguy cơ ô nhiễm nước mặt và nước lượng chì trong đất ở đây vượt 10,03-13,55 lần so ngầm, sự hấp thụ do thực vật là sự hấp thụ trực với QCVN 03-MT:2015/BTNMT.

tiếp hay gián tiếp đối với con người. Asen là chất Ngoài ra, hiện nay một số vùng của Việt Nam gây ung thư da, ung thư bàng quang, ung thư

vẫn chịu ảnh hưởng của các chất độc hóa học được phổi; chì gây tác hại đến hệ thần kinh (đặc biệt là sử dụng trong chiến tranh còn tồn lưu trong đất.

trẻ em), gây chậm phát triển trí tuệ và thể chất.

Các chất độc hóa học thông qua chuỗi thức ăn (tích Hình 3.4: Nhiễm độc asen

lũy trong nguồn nước dưới đất, thực vật, thủy sản) đi vào cơ thể con người và gây ra các bệnh về tim mạch, thần kinh, xương khớp, hô hấp, ung thư...

Hình 3.5: Chai lọ, gói nhựa đựng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật đã qua sử dụng trên bờ sông gần ruộng lúa

Nguồn: Internet.

Nghiên cứu của Cao Việt Hà (2012) đã cho thấy kết quả phân tích hàm lượng và dạng tồn tại của đồng (Cu) và chì (Pb) trong 50 mẫu đất nông nghiệp của huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên cho thấy, hàm lượng đồng tổng số trong đất dao động Nguồn: Internet.

99

100

https://thuviensach.vn

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của một số

khá rộng từ 21,91 đến 91,06 ppm, chì từ 24,25 đến làng nghề, điển hình như làng nghề tái chế kim 948,77 ppm. Đất nông nghiệp liền kề các làng loại mà không quan tâm đến việc xử lý chất thải nghề tái chế kim loại của xã Chỉ Đạo, Khu công sẽ dẫn đến nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng như

nghiệp Phố Nối A và Khu công nghiệp Như Quỳnh đồng, chì, asen,... trong đất nông nghiệp. Sự tích đã bị ô nhiễm đồng và chì. Đất tại khu vực làng tụ kim loại nặng trong đất là một trong các nguồn nghề của xã Chỉ Đạo bị ô nhiễm chì rất nặng, hàm chính làm tăng nguy cơ ô nhiễm nước mặt và nước lượng chì trong đất ở đây vượt 10,03-13,55 lần so ngầm, sự hấp thụ do thực vật là sự hấp thụ trực với QCVN 03-MT:2015/BTNMT.

tiếp hay gián tiếp đối với con người. Asen là chất Ngoài ra, hiện nay một số vùng của Việt Nam gây ung thư da, ung thư bàng quang, ung thư

vẫn chịu ảnh hưởng của các chất độc hóa học được phổi; chì gây tác hại đến hệ thần kinh (đặc biệt là sử dụng trong chiến tranh còn tồn lưu trong đất.

trẻ em), gây chậm phát triển trí tuệ và thể chất.

Các chất độc hóa học thông qua chuỗi thức ăn (tích Hình 3.4: Nhiễm độc asen

lũy trong nguồn nước dưới đất, thực vật, thủy sản) đi vào cơ thể con người và gây ra các bệnh về tim mạch, thần kinh, xương khớp, hô hấp, ung thư...

Hình 3.5: Chai lọ, gói nhựa đựng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật đã qua sử dụng trên bờ sông gần ruộng lúa

Nguồn: Internet.

Nghiên cứu của Cao Việt Hà (2012) đã cho thấy kết quả phân tích hàm lượng và dạng tồn tại của đồng (Cu) và chì (Pb) trong 50 mẫu đất nông nghiệp của huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên cho thấy, hàm lượng đồng tổng số trong đất dao động Nguồn: Internet.

99

100

https://thuviensach.vn

Các loại chất thải rắn độc hại như vỏ thuốc Việc phát thải nước thải của một số nhà máy sản bảo vệ thực vật phát sinh từ hoạt động trồng trọt xuất mà không xử lý theo quy chuẩn Việt Nam đã do người dân sau khi sử dụng vứt bỏ bừa bãi tại gây ra những sự cố gây ô nhiễm nguồn nước trong đồng ruộng; phế thải, chất thải từ hoạt động chăn thời gian ngắn đồng thời cũng gây ra những thiệt nuôi gia súc, gia cầm và sinh hoạt... nếu không hại kinh tế đối với người dân nuôi trồng thủy sản.

được thu gom, xử lý bảo đảm kỹ thuật và vệ sinh Nhiều vụ cá bè chết hàng loạt trên các sông tại môi trường sẽ trở thành hiểm họa cho môi trường Vũng Tàu, Quảng Ngãi, Đà Nẵng... đã ảnh hưởng đất, nước, không khí, gây ảnh hưởng tới sức khỏe đến nguồn thu nhập của hàng trăm hộ dân, gây người dân, làm gia tăng các bệnh về mắt, hô hấp, không ít bức xúc, lo lắng trong nhân dân.

các bệnh ngoài da, thậm chí cả bệnh ung thư.

Hình 3.6: Áp lực của môi trường II. TÁC ĐỘNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN

đến phát triển nuôi trồng thủy sản CÁC NGÀNH KINH TẾ

Vấn đề ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn gây ra những thiệt hại không nhỏ cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp và khai thác, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động phát triển du lịch. Thực tế, những vấn đề này không chỉ tác động tới đời sống của người dân nông thôn, mà còn gây ra những tổn thất lớn tới vấn đề phát triển kinh tế khu vực nông thôn.

Nguồn: Internet.

1. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động nuôi trồng thủy sản

2. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt Theo số liệu thống kê, vấn đề ô nhiễm nước động sản xuất nông nghiệp

mặt đã làm cho sản lượng nuôi trồng thủy sản (đặc Hoạt động sản xuất nông nghiệp cũng chịu biệt là nuôi cá bè trên sông) bị giảm sút nhiều.

nhiều tác động tiêu cực do ô nhiễm môi trường đất.

101

102

https://thuviensach.vn

Các loại chất thải rắn độc hại như vỏ thuốc Việc phát thải nước thải của một số nhà máy sản bảo vệ thực vật phát sinh từ hoạt động trồng trọt xuất mà không xử lý theo quy chuẩn Việt Nam đã do người dân sau khi sử dụng vứt bỏ bừa bãi tại gây ra những sự cố gây ô nhiễm nguồn nước trong đồng ruộng; phế thải, chất thải từ hoạt động chăn thời gian ngắn đồng thời cũng gây ra những thiệt nuôi gia súc, gia cầm và sinh hoạt... nếu không hại kinh tế đối với người dân nuôi trồng thủy sản.

được thu gom, xử lý bảo đảm kỹ thuật và vệ sinh Nhiều vụ cá bè chết hàng loạt trên các sông tại môi trường sẽ trở thành hiểm họa cho môi trường Vũng Tàu, Quảng Ngãi, Đà Nẵng... đã ảnh hưởng đất, nước, không khí, gây ảnh hưởng tới sức khỏe đến nguồn thu nhập của hàng trăm hộ dân, gây người dân, làm gia tăng các bệnh về mắt, hô hấp, không ít bức xúc, lo lắng trong nhân dân.

các bệnh ngoài da, thậm chí cả bệnh ung thư.

Hình 3.6: Áp lực của môi trường II. TÁC ĐỘNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN

đến phát triển nuôi trồng thủy sản CÁC NGÀNH KINH TẾ

Vấn đề ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn gây ra những thiệt hại không nhỏ cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp và khai thác, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động phát triển du lịch. Thực tế, những vấn đề này không chỉ tác động tới đời sống của người dân nông thôn, mà còn gây ra những tổn thất lớn tới vấn đề phát triển kinh tế khu vực nông thôn.

Nguồn: Internet.

1. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động nuôi trồng thủy sản

2. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt Theo số liệu thống kê, vấn đề ô nhiễm nước động sản xuất nông nghiệp

mặt đã làm cho sản lượng nuôi trồng thủy sản (đặc Hoạt động sản xuất nông nghiệp cũng chịu biệt là nuôi cá bè trên sông) bị giảm sút nhiều.

nhiều tác động tiêu cực do ô nhiễm môi trường đất.

101

102

https://thuviensach.vn

Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ

từ 41% xuống còn 33% ở các đối tượng thử nghiệm.

thực vật trong hoạt động sản xuất nông nghiệp đã Kết quả cũng cho thấy, giảm thời gian vỗ béo từ

gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến năng 136 ngày xuống còn 118 ngày đối với lợn và từ 66

suất và chất lượng cây trồng. Hiện nay, ở một số

ngày xuống còn 58 ngày đối với gia cầm (giảm nơi có hiện tượng đất nông nghiệp bị “chai cứng”

lượng thức ăn và các đầu vào khác cần thiết để

do sự dư thừa phân bón hóa học trong đất, dẫn nuôi động vật nuôi, cùng với lượng chất thải phát đến năng suất cây trồng bị giảm sút. Việc lạm sinh) (LIFSAP 2015).

dụng thuốc hóa học bảo vệ thực vật cũng gây nên tình trạng sản phẩm nông sản bị nhiễm độc, ảnh Hình 3.7: Nước thải của các nhà máy hưởng đến chất lượng và giá trị kinh tế của sản gây hủy hoại kênh, mương,

phẩm. Do đó, thu nhập của người nông dân cũng bức tử ruộng đồng

bị giảm đáng kể.

Hoạt động canh tác ở khu vực nông thôn phụ

thuộc rất lớn vào các nguồn nước mặt như ao, hồ, sông, kênh, mương, do đây là nguồn tưới tiêu chính trong hoạt động nông nghiệp. Chính vì thế, khi chất lượng nước của những nguồn này bị ô nhiễm sẽ gây ra các ảnh hưởng đến hoạt động canh tác.

Có bằng chứng cho thấy, việc duy trì các điều kiện vệ sinh kém, môi trường ô nhiễm làm giảm năng suất nông nghiệp. Điều kiện vệ sinh kém có thể

làm năng suất nông nghiệp ở quy mô trang trại Nguồn: Internet.

giảm do chất lượng sản phẩm giảm hoặc nguy cơ

Các khí CO, NOx, SO2,... phát sinh từ các khu nhiễm bệnh. Ví dụ: Dự án Tăng cường Cạnh tranh vực sản xuất công nghiệp, đặc biệt là các cơ sở

chăn nuôi và An toàn Thực phẩm của Ngân hàng công nghiệp nhỏ, làng nghề ở khu vực nông thôn, Thế giới áp dụng phương pháp chăn nuôi tốt trên chưa qua xử lý có nồng độ cao tương đối nhiều,...

quy mô trang trại giảm tỷ lệ tử vong của lợn từ 15%

gây thiệt hại tới năng suất cây trồng và kinh tế.

xuống còn 11%, và giảm tỷ lệ tử vong ở gia cầm Một số lò sản xuất gạch xây dựng gần khu vực 103

104

https://thuviensach.vn

Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ

từ 41% xuống còn 33% ở các đối tượng thử nghiệm.

thực vật trong hoạt động sản xuất nông nghiệp đã Kết quả cũng cho thấy, giảm thời gian vỗ béo từ

gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến năng 136 ngày xuống còn 118 ngày đối với lợn và từ 66

suất và chất lượng cây trồng. Hiện nay, ở một số

ngày xuống còn 58 ngày đối với gia cầm (giảm nơi có hiện tượng đất nông nghiệp bị “chai cứng”

lượng thức ăn và các đầu vào khác cần thiết để

do sự dư thừa phân bón hóa học trong đất, dẫn nuôi động vật nuôi, cùng với lượng chất thải phát đến năng suất cây trồng bị giảm sút. Việc lạm sinh) (LIFSAP 2015).

dụng thuốc hóa học bảo vệ thực vật cũng gây nên tình trạng sản phẩm nông sản bị nhiễm độc, ảnh Hình 3.7: Nước thải của các nhà máy hưởng đến chất lượng và giá trị kinh tế của sản gây hủy hoại kênh, mương,

phẩm. Do đó, thu nhập của người nông dân cũng bức tử ruộng đồng

bị giảm đáng kể.

Hoạt động canh tác ở khu vực nông thôn phụ

thuộc rất lớn vào các nguồn nước mặt như ao, hồ, sông, kênh, mương, do đây là nguồn tưới tiêu chính trong hoạt động nông nghiệp. Chính vì thế, khi chất lượng nước của những nguồn này bị ô nhiễm sẽ gây ra các ảnh hưởng đến hoạt động canh tác.

Có bằng chứng cho thấy, việc duy trì các điều kiện vệ sinh kém, môi trường ô nhiễm làm giảm năng suất nông nghiệp. Điều kiện vệ sinh kém có thể

làm năng suất nông nghiệp ở quy mô trang trại Nguồn: Internet.

giảm do chất lượng sản phẩm giảm hoặc nguy cơ

Các khí CO, NOx, SO2,... phát sinh từ các khu nhiễm bệnh. Ví dụ: Dự án Tăng cường Cạnh tranh vực sản xuất công nghiệp, đặc biệt là các cơ sở

chăn nuôi và An toàn Thực phẩm của Ngân hàng công nghiệp nhỏ, làng nghề ở khu vực nông thôn, Thế giới áp dụng phương pháp chăn nuôi tốt trên chưa qua xử lý có nồng độ cao tương đối nhiều,...

quy mô trang trại giảm tỷ lệ tử vong của lợn từ 15%

gây thiệt hại tới năng suất cây trồng và kinh tế.

xuống còn 11%, và giảm tỷ lệ tử vong ở gia cầm Một số lò sản xuất gạch xây dựng gần khu vực 103

104

https://thuviensach.vn

trồng trọt đã gây ra những tác động tiêu cực đến Hiện nay, cả nước có trên 3.000 làng nghề, sản lượng và chất lượng cây trồng.

trong đó có khoảng 400 làng nghề truyền thống Một số nhà khoa học đã báo cáo rằng, có sự

với 53 nhóm nghề làm ra khoảng 200 loại sản tổn thương của cây và giảm sản lượng thu hoạch ở

phẩm thủ công khác nhau, cung cấp nhiều sản những khu vực canh tác gần các lò gạch, và càng phẩm có lịch sử phát triển hàng trăm, hàng nghìn gần các lò gạch thì mức độ tổn thương cũng như

năm. Tuy vậy, số lượng khách đến làng nghề ngày lượng HF (Hydro Florua) tồn tại trên lá càng cao.

càng giảm mặc dù đã có khá nhiều chương trình Các hiện tượng liên quan đến biến đổi khí giới thiệu, quảng bá. Ngoài những nguyên nhân hậu, thiên tai như hạn hán, lũ lụt, xâm nhập liên quan đến hạ tầng cơ sở, đường giao thông yếu mặn,... cũng gây ra những thiệt hại đáng kể đến kém, phong cách phục vụ chưa chuyên nghiệp...

hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nhiều diện tích thì các vấn đề về rác thải, khí thải, nước thải vẫn lúa, hoa màu bị mất trắng do thiên tai làm ảnh là điều đáng lo ngại nhất kìm hãm sự phát triển hưởng đến thu nhập của người dân.

của hoạt động du lịch làng nghề.

3. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động du lịch

III. TÁC ĐỘNG TỚI CẢNH QUAN

VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI

Hiện nay, ở nhiều địa phương đã và đang phát triển du lịch gắn với sự phát triển các làng nghề

Vấn đề ô nhiễm môi trường ở khu vực nông truyền thống, đem lại nguồn kinh tế cho các khu thôn đã và đang tác động tiêu cực đến cảnh quan vực. Tuy nhiên, những thuận lợi cơ bản để phát và môi trường sinh thái. Trước đây, môi trường ở

triển du lịch làng nghề sẽ không thể phát huy, nông thôn thường được coi là khu vực lý tưởng để

nếu không giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi nghỉ dưỡng do không khí trong lành, không gian trường tại đây. Ô nhiễm không khí, nước, chất xanh, sạch, đẹp. Tuy nhiên, hiện nay môi trường thải rắn... ở các làng nghề đã làm cho khách du cảnh quan một số vùng nông thôn đã bị ảnh lịch khi đến sẽ không muốn quay trở lại. Điều này hưởng bởi rác thải và bốc mùi khó chịu. Rác thải dẫn đến giảm lượng khách du lịch và giảm nguồn sinh hoạt không được thu gom hợp lý, việc xả thải thu từ hoạt động du lịch tại các địa phương có bừa bãi; đặc biệt, rác thải phát sinh từ các hoạt làng nghề.

động sản xuất nông nghiệp... tràn lan từ khu vực 105

106

https://thuviensach.vn

trồng trọt đã gây ra những tác động tiêu cực đến Hiện nay, cả nước có trên 3.000 làng nghề, sản lượng và chất lượng cây trồng.

trong đó có khoảng 400 làng nghề truyền thống Một số nhà khoa học đã báo cáo rằng, có sự

với 53 nhóm nghề làm ra khoảng 200 loại sản tổn thương của cây và giảm sản lượng thu hoạch ở

phẩm thủ công khác nhau, cung cấp nhiều sản những khu vực canh tác gần các lò gạch, và càng phẩm có lịch sử phát triển hàng trăm, hàng nghìn gần các lò gạch thì mức độ tổn thương cũng như

năm. Tuy vậy, số lượng khách đến làng nghề ngày lượng HF (Hydro Florua) tồn tại trên lá càng cao.

càng giảm mặc dù đã có khá nhiều chương trình Các hiện tượng liên quan đến biến đổi khí giới thiệu, quảng bá. Ngoài những nguyên nhân hậu, thiên tai như hạn hán, lũ lụt, xâm nhập liên quan đến hạ tầng cơ sở, đường giao thông yếu mặn,... cũng gây ra những thiệt hại đáng kể đến kém, phong cách phục vụ chưa chuyên nghiệp...

hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nhiều diện tích thì các vấn đề về rác thải, khí thải, nước thải vẫn lúa, hoa màu bị mất trắng do thiên tai làm ảnh là điều đáng lo ngại nhất kìm hãm sự phát triển hưởng đến thu nhập của người dân.

của hoạt động du lịch làng nghề.

3. Thiệt hại kinh tế do tác động đến hoạt động du lịch

III. TÁC ĐỘNG TỚI CẢNH QUAN

VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI

Hiện nay, ở nhiều địa phương đã và đang phát triển du lịch gắn với sự phát triển các làng nghề

Vấn đề ô nhiễm môi trường ở khu vực nông truyền thống, đem lại nguồn kinh tế cho các khu thôn đã và đang tác động tiêu cực đến cảnh quan vực. Tuy nhiên, những thuận lợi cơ bản để phát và môi trường sinh thái. Trước đây, môi trường ở

triển du lịch làng nghề sẽ không thể phát huy, nông thôn thường được coi là khu vực lý tưởng để

nếu không giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi nghỉ dưỡng do không khí trong lành, không gian trường tại đây. Ô nhiễm không khí, nước, chất xanh, sạch, đẹp. Tuy nhiên, hiện nay môi trường thải rắn... ở các làng nghề đã làm cho khách du cảnh quan một số vùng nông thôn đã bị ảnh lịch khi đến sẽ không muốn quay trở lại. Điều này hưởng bởi rác thải và bốc mùi khó chịu. Rác thải dẫn đến giảm lượng khách du lịch và giảm nguồn sinh hoạt không được thu gom hợp lý, việc xả thải thu từ hoạt động du lịch tại các địa phương có bừa bãi; đặc biệt, rác thải phát sinh từ các hoạt làng nghề.

động sản xuất nông nghiệp... tràn lan từ khu vực 105

106

https://thuviensach.vn

ao làng, sông, ngòi đến đường sá, đồng ruộng, từ

thực vật dẫn đến hiện tượng lượng thuốc bảo vệ

các khu chợ làng đến bãi đất trống cuối làng.

thực vật tăng dần qua các năm trên cùng đơn vị

Không khí trong lành tại làng quê cũng không diện tích đất. Điều đó gây tốn kém về kinh tế, ô còn, thay vào đó là mùi hôi thối phát sinh từ các nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng, dư lượng trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm.

các loại thuốc bảo vệ thực vật ngày càng cao trên Ô nhiễm môi trường không chỉ làm hình ảnh các loại nông sản, ảnh hưởng ngày càng nguy hại của vùng nông thôn xấu đi, mà còn mang đến tới sức khỏe con người.

những hệ lụy lâu dài. Hệ sinh thái được cho là Bên cạnh đó, hiện nay chưa có biện pháp xử lý tương đối xanh, sạch như ở nông thôn cũng đang triệt để và hợp lý các tồn dư thuốc trừ sâu trong bị đe dọa nghiêm trọng. Những loài thủy, hải sản nguồn nước, đất, không khí, dẫn đến gây độc hại thường xuất hiện rất nhiều ở nông thôn, thì hiện cho con người và các loài động vật, làm mất cân nay hầu như biến mất do môi trường bị ô nhiễm.

bằng tự nhiên. Đây cũng chính là một trong Đây không chỉ là vấn đề tài nguyên thủy sản mà những nguyên nhân làm hoang hóa tài nguyên xét một cách lâu dài, hệ quả của việc nhiều loài đất, ô nhiễm nguồn nước ngầm.

trong chuỗi hệ sinh thái sống ở nông thôn bị suy giảm, cạn kiệt cũng ảnh hưởng rất lớn đến đời IV. XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG TỪ

sống của con người.

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

Ở một khía cạnh khác, việc sử dụng thuốc trừ

sâu bệnh tràn lan cũng ảnh hưởng rất lớn đến môi Ô nhiễm môi trường nông thôn nổi lên như

trường sinh thái. Thuốc trừ sâu bệnh có đặc tính một vấn đề gây “nhức nhối” thì những xung đột là tính bền trong môi trường sinh thái và có khả

phát sinh giữa nhóm gây ô nhiễm và cộng đồng bị

năng làm đảo lộn hệ sinh thái nông nghiệp. Sử

ô nhiễm tại khu vực làng nghề; xung đột phát sinh dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng kỹ thuật xung quanh các cơ sở sản xuất công nghiệp; những sẽ gây hiện tượng sâu hại quen thuốc dẫn đến xung đột liên quan đến công tác quy hoạch bãi rác kháng thuốc và chống thuốc. Vì vậy, những vụ

tập trung lại càng trở nên phổ biến và trở thành sau, để tiêu diệt sâu bệnh hại, người dân lại phải những điển hình về xung đột môi trường tại khu tăng nồng độ và liều lượng các loại thuốc bảo vệ

vực nông thôn.

107

108

https://thuviensach.vn

ao làng, sông, ngòi đến đường sá, đồng ruộng, từ

thực vật dẫn đến hiện tượng lượng thuốc bảo vệ

các khu chợ làng đến bãi đất trống cuối làng.

thực vật tăng dần qua các năm trên cùng đơn vị

Không khí trong lành tại làng quê cũng không diện tích đất. Điều đó gây tốn kém về kinh tế, ô còn, thay vào đó là mùi hôi thối phát sinh từ các nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng, dư lượng trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm.

các loại thuốc bảo vệ thực vật ngày càng cao trên Ô nhiễm môi trường không chỉ làm hình ảnh các loại nông sản, ảnh hưởng ngày càng nguy hại của vùng nông thôn xấu đi, mà còn mang đến tới sức khỏe con người.

những hệ lụy lâu dài. Hệ sinh thái được cho là Bên cạnh đó, hiện nay chưa có biện pháp xử lý tương đối xanh, sạch như ở nông thôn cũng đang triệt để và hợp lý các tồn dư thuốc trừ sâu trong bị đe dọa nghiêm trọng. Những loài thủy, hải sản nguồn nước, đất, không khí, dẫn đến gây độc hại thường xuất hiện rất nhiều ở nông thôn, thì hiện cho con người và các loài động vật, làm mất cân nay hầu như biến mất do môi trường bị ô nhiễm.

bằng tự nhiên. Đây cũng chính là một trong Đây không chỉ là vấn đề tài nguyên thủy sản mà những nguyên nhân làm hoang hóa tài nguyên xét một cách lâu dài, hệ quả của việc nhiều loài đất, ô nhiễm nguồn nước ngầm.

trong chuỗi hệ sinh thái sống ở nông thôn bị suy giảm, cạn kiệt cũng ảnh hưởng rất lớn đến đời IV. XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG TỪ

sống của con người.

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

Ở một khía cạnh khác, việc sử dụng thuốc trừ

sâu bệnh tràn lan cũng ảnh hưởng rất lớn đến môi Ô nhiễm môi trường nông thôn nổi lên như

trường sinh thái. Thuốc trừ sâu bệnh có đặc tính một vấn đề gây “nhức nhối” thì những xung đột là tính bền trong môi trường sinh thái và có khả

phát sinh giữa nhóm gây ô nhiễm và cộng đồng bị

năng làm đảo lộn hệ sinh thái nông nghiệp. Sử

ô nhiễm tại khu vực làng nghề; xung đột phát sinh dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng kỹ thuật xung quanh các cơ sở sản xuất công nghiệp; những sẽ gây hiện tượng sâu hại quen thuốc dẫn đến xung đột liên quan đến công tác quy hoạch bãi rác kháng thuốc và chống thuốc. Vì vậy, những vụ

tập trung lại càng trở nên phổ biến và trở thành sau, để tiêu diệt sâu bệnh hại, người dân lại phải những điển hình về xung đột môi trường tại khu tăng nồng độ và liều lượng các loại thuốc bảo vệ

vực nông thôn.

107

108

https://thuviensach.vn

1. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt ra đồng ruộng, biến khu vực sản xuất nông nghiệp động làng nghề

của người dân thành bãi rác, ảnh hưởng đến năng Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động làng suất cây trồng.

nghề chủ yếu xảy ra giữa các làng nghề và làng Bên cạnh đó, việc phát sinh khí thải, nước không làm nghề, giữa các hộ làm nghề và hộ không thải, chất thải rắn... từ hoạt động sản xuất nông làm nghề trong các làng nghề. Và nguyên nhân của nghiệp và sinh hoạt thường ngày của người dân những xung đột này đã bắt đầu xuất hiện những rạn không làm nghề cũng là yếu tố gây cản trở cho nứt do vấn đề ô nhiễm môi trường.

phát triển du lịch làng nghề. Mùi hôi do chất thải Khi các cơ sở sản xuất nghề nằm trong các khu từ các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm; rác dân cư phát sinh các chất thải, khí thải độc hại...

thải sinh hoạt từ các hộ gia đình xung quanh khu gây ô nhiễm môi trường không khí (khói, bụi, tiếng vực làng nghề... đã ảnh hưởng đến hoạt động phát ồn...); làm nhiễm bẩn nguồn nước phục vụ sinh triển du lịch làng nghề. Ô nhiễm môi trường khiến hoạt, tưới tiêu cho cây trồng của các hộ xung quanh lượng khách đến tham quan và mua sắm tại làng nghề giảm, từ đó ảnh hưởng đến thu nhập của sẽ gây ra những xung đột và dẫn đến những khiếu cộng đồng làm nghề.

kiện. Những xung đột này sẽ càng trở nên gay gắt hơn khi các cộng đồng làm nghề thu được lợi nhuận 2. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt từ hoạt động sản xuất của mình, còn ở các cộng động của các cơ sở sản xuất

đồng lân cận, năng suất cây trồng giảm, vật nuôi Xung đột môi trường giữa các cơ sở sản xuất chết và mất đất sản xuất nông nghiệp. Dạng xung và cộng đồng dân cư ở khu vực nông thôn cũng đột này xảy ra ở hầu hết các làng tái chế, đúc kim là một loại xung đột điển hình về lợi ích kinh tế

loại, sản xuất gạch, ngói, gốm, sứ... Cùng với sự

giữa người gây ô nhiễm và người chịu ảnh hưởng phát triển làng nghề, diện tích đất dành cho hoạt của ô nhiễm. Đã có không ít những phản ứng động nông nghiệp càng bị thu hẹp. Xung đột xảy ra gay gắt từ phía người dân và hàng loạt vụ khiếu khi người sản xuất khai thác đất sét từ các ruộng kiện, khiếu nại về môi trường trong thời gian lúa, hoa màu của người dân để làm nguyên liệu rồi qua liên quan đến xung đột môi trường ở khu lại thải bỏ các loại phế phẩm từ gạch ngói, xỉ than vực nông thôn.

109

110

https://thuviensach.vn

1. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt ra đồng ruộng, biến khu vực sản xuất nông nghiệp động làng nghề

của người dân thành bãi rác, ảnh hưởng đến năng Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt động làng suất cây trồng.

nghề chủ yếu xảy ra giữa các làng nghề và làng Bên cạnh đó, việc phát sinh khí thải, nước không làm nghề, giữa các hộ làm nghề và hộ không thải, chất thải rắn... từ hoạt động sản xuất nông làm nghề trong các làng nghề. Và nguyên nhân của nghiệp và sinh hoạt thường ngày của người dân những xung đột này đã bắt đầu xuất hiện những rạn không làm nghề cũng là yếu tố gây cản trở cho nứt do vấn đề ô nhiễm môi trường.

phát triển du lịch làng nghề. Mùi hôi do chất thải Khi các cơ sở sản xuất nghề nằm trong các khu từ các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm; rác dân cư phát sinh các chất thải, khí thải độc hại...

thải sinh hoạt từ các hộ gia đình xung quanh khu gây ô nhiễm môi trường không khí (khói, bụi, tiếng vực làng nghề... đã ảnh hưởng đến hoạt động phát ồn...); làm nhiễm bẩn nguồn nước phục vụ sinh triển du lịch làng nghề. Ô nhiễm môi trường khiến hoạt, tưới tiêu cho cây trồng của các hộ xung quanh lượng khách đến tham quan và mua sắm tại làng nghề giảm, từ đó ảnh hưởng đến thu nhập của sẽ gây ra những xung đột và dẫn đến những khiếu cộng đồng làm nghề.

kiện. Những xung đột này sẽ càng trở nên gay gắt hơn khi các cộng đồng làm nghề thu được lợi nhuận 2. Xung đột môi trường phát sinh từ hoạt từ hoạt động sản xuất của mình, còn ở các cộng động của các cơ sở sản xuất

đồng lân cận, năng suất cây trồng giảm, vật nuôi Xung đột môi trường giữa các cơ sở sản xuất chết và mất đất sản xuất nông nghiệp. Dạng xung và cộng đồng dân cư ở khu vực nông thôn cũng đột này xảy ra ở hầu hết các làng tái chế, đúc kim là một loại xung đột điển hình về lợi ích kinh tế

loại, sản xuất gạch, ngói, gốm, sứ... Cùng với sự

giữa người gây ô nhiễm và người chịu ảnh hưởng phát triển làng nghề, diện tích đất dành cho hoạt của ô nhiễm. Đã có không ít những phản ứng động nông nghiệp càng bị thu hẹp. Xung đột xảy ra gay gắt từ phía người dân và hàng loạt vụ khiếu khi người sản xuất khai thác đất sét từ các ruộng kiện, khiếu nại về môi trường trong thời gian lúa, hoa màu của người dân để làm nguyên liệu rồi qua liên quan đến xung đột môi trường ở khu lại thải bỏ các loại phế phẩm từ gạch ngói, xỉ than vực nông thôn.

109

110

https://thuviensach.vn

Có thể kể đến một số nhà máy chế biến nông, 3. Xung đột môi trường trong công tác lâm, thủy sản (như: nhà máy sản xuất đường, quy hoạch bãi rác tập trung

giấy, nhà máy chế biến gỗ, tôm...) thường không Hằng ngày, ở các khu vực nông thôn, lượng rác được đưa vào các cụm công nghiệp tập trung mà thải sinh hoạt, rác thải liên quan đến các hoạt động được xây dựng gần vùng nguyên liệu nhằm bảo làng nghề, hoạt động sản xuất nông nghiệp được đảm thuận lợi cho việc thu mua. Và điều này đã thải ra với khối lượng rất lớn. Hoạt động thu gom gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động rác, xây dựng hố chôn rác hoặc khu tập trung rác canh tác, nuôi trồng thủy sản cũng như đời sống hợp vệ sinh ở nông thôn hầu như chưa được quan sinh hoạt của người dân do việc phát sinh các loại tâm. Phần lớn các xã chưa xây dựng được hố chôn khí thải, nước thải, chất thải rắn...

rác hợp vệ sinh theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc Ở vùng nông thôn, những xung đột, tranh thực hiện nghiêm ngặt quy trình xử lý rác sau khi chấp môi trường thường tập trung ở việc đòi bồi thu gom. Bên cạnh đó, các hoạt động đốt rác rất thường thiệt hại đối với cây trồng, vật nuôi do ô phổ biến đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi nhiễm nguồn nước, trong đó người gây hại thường trường và cuộc sống của người dân. Do vậy, nhiều là các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất trực tiếp mâu thuẫn, khiếu nại cũng đã phát sinh xung xả nước thải không qua xử lý ra môi trường; còn quanh câu chuyện về rác thải tại nông thôn.

người bị hại là các tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân

“Chất thải, nước thải được thu gom và xử lý cư sống trong khu vực bị ô nhiễm. Các phương án theo quy định” là một trong những tiêu chí quan giải quyết loại vụ việc này thường là các bên thông trọng trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông qua chính quyền địa phương để thỏa thuận một thôn mới. Theo đó, yêu cầu quy hoạch xây dựng mức bồi thường tượng trưng hoặc chuyển hóa bãi rác tập trung được coi là một biện pháp hiệu thành một khoản tiền có tên gọi là tiền “hỗ trợ cải quả nhằm đáp ứng được tiêu chí này.

tạo môi trường”. Tuy nhiên, mức bồi thường này Theo quy định, khoảng cách từ nhà máy xử lý thường không đáp ứng được mong muốn của người rác thải sinh hoạt đến khu dân cư phải cách ít dân, thậm chí không bảo đảm công bằng giữa các nhất 3.000 m và với các công trình xây dựng khác hộ dân, do vậy, những xung đột không được giải là trên 1.000 m. Nếu chiếu theo quy định này, với quyết triệt để.

thực tế là quỹ đất ở nông thôn đang dần bị thu hẹp, 111

112

https://thuviensach.vn

Có thể kể đến một số nhà máy chế biến nông, 3. Xung đột môi trường trong công tác lâm, thủy sản (như: nhà máy sản xuất đường, quy hoạch bãi rác tập trung

giấy, nhà máy chế biến gỗ, tôm...) thường không Hằng ngày, ở các khu vực nông thôn, lượng rác được đưa vào các cụm công nghiệp tập trung mà thải sinh hoạt, rác thải liên quan đến các hoạt động được xây dựng gần vùng nguyên liệu nhằm bảo làng nghề, hoạt động sản xuất nông nghiệp được đảm thuận lợi cho việc thu mua. Và điều này đã thải ra với khối lượng rất lớn. Hoạt động thu gom gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động rác, xây dựng hố chôn rác hoặc khu tập trung rác canh tác, nuôi trồng thủy sản cũng như đời sống hợp vệ sinh ở nông thôn hầu như chưa được quan sinh hoạt của người dân do việc phát sinh các loại tâm. Phần lớn các xã chưa xây dựng được hố chôn khí thải, nước thải, chất thải rắn...

rác hợp vệ sinh theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc Ở vùng nông thôn, những xung đột, tranh thực hiện nghiêm ngặt quy trình xử lý rác sau khi chấp môi trường thường tập trung ở việc đòi bồi thu gom. Bên cạnh đó, các hoạt động đốt rác rất thường thiệt hại đối với cây trồng, vật nuôi do ô phổ biến đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi nhiễm nguồn nước, trong đó người gây hại thường trường và cuộc sống của người dân. Do vậy, nhiều là các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất trực tiếp mâu thuẫn, khiếu nại cũng đã phát sinh xung xả nước thải không qua xử lý ra môi trường; còn quanh câu chuyện về rác thải tại nông thôn.

người bị hại là các tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân

“Chất thải, nước thải được thu gom và xử lý cư sống trong khu vực bị ô nhiễm. Các phương án theo quy định” là một trong những tiêu chí quan giải quyết loại vụ việc này thường là các bên thông trọng trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông qua chính quyền địa phương để thỏa thuận một thôn mới. Theo đó, yêu cầu quy hoạch xây dựng mức bồi thường tượng trưng hoặc chuyển hóa bãi rác tập trung được coi là một biện pháp hiệu thành một khoản tiền có tên gọi là tiền “hỗ trợ cải quả nhằm đáp ứng được tiêu chí này.

tạo môi trường”. Tuy nhiên, mức bồi thường này Theo quy định, khoảng cách từ nhà máy xử lý thường không đáp ứng được mong muốn của người rác thải sinh hoạt đến khu dân cư phải cách ít dân, thậm chí không bảo đảm công bằng giữa các nhất 3.000 m và với các công trình xây dựng khác hộ dân, do vậy, những xung đột không được giải là trên 1.000 m. Nếu chiếu theo quy định này, với quyết triệt để.

thực tế là quỹ đất ở nông thôn đang dần bị thu hẹp, 111

112

https://thuviensach.vn

thì việc khảo sát, lựa chọn vị trí tập kết rác như

thế nào để bảo đảm cách xa khu dân cư, vừa không gây ra những phản ứng tiêu cực từ cộng đồng dân cư lại là một “bài toán khó” đối với các nhà quản lý.

Xung đột môi trường tại khu vực nông thôn Chương 4

chủ yếu phát sinh do các vấn đề liên quan đến HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

công tác quy hoạch và do các nhà quản lý chưa MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

thật sự chú trọng đến công tác tham vấn cộng đồng trong việc ra quyết định. Mặc dù quy định về

I. HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ

tham vấn ý kiến cộng đồng đã được cụ thể hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật và gần đây Công tác quản lý và phát triển nông nghiệp, nhất là tại Chương VIII (Cộng đồng dân cư tham nông thôn đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát gia bảo vệ môi trường) Nghị định số 19/2015/NĐ-CP

sao của Đảng thông qua Nghị quyết số 26-NQ/TW

ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định chi tiết ngày 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, năm 2014, song trên thực tế, việc triển khai chỉ

nông dân, nông thôn. Ở cấp Trung ương, Bộ Tài mang tính hình thức và chưa thực sự đem lại nguyên và Môi trường được giao trách nhiệm quản hiệu quả.

lý thống nhất về môi trường, quản lý môi trường làng nghề; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được giao trách nhiệm quản lý các ngành, nghề nông thôn, trong đó có thành lập các đơn vị

chuyên trách về môi trường. Ngoài ra, một số bộ, ngành khác cũng được phân công trách nhiệm quản lý một số hoạt động có liên quan như Bộ Xây dựng có trách nhiệm quản lý hoạt động cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải tại làng nghề và khu 113

114

https://thuviensach.vn

thì việc khảo sát, lựa chọn vị trí tập kết rác như

thế nào để bảo đảm cách xa khu dân cư, vừa không gây ra những phản ứng tiêu cực từ cộng đồng dân cư lại là một “bài toán khó” đối với các nhà quản lý.

Xung đột môi trường tại khu vực nông thôn Chương 4

chủ yếu phát sinh do các vấn đề liên quan đến HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

công tác quy hoạch và do các nhà quản lý chưa MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

thật sự chú trọng đến công tác tham vấn cộng đồng trong việc ra quyết định. Mặc dù quy định về

I. HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ

tham vấn ý kiến cộng đồng đã được cụ thể hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật và gần đây Công tác quản lý và phát triển nông nghiệp, nhất là tại Chương VIII (Cộng đồng dân cư tham nông thôn đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát gia bảo vệ môi trường) Nghị định số 19/2015/NĐ-CP

sao của Đảng thông qua Nghị quyết số 26-NQ/TW

ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định chi tiết ngày 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, năm 2014, song trên thực tế, việc triển khai chỉ

nông dân, nông thôn. Ở cấp Trung ương, Bộ Tài mang tính hình thức và chưa thực sự đem lại nguyên và Môi trường được giao trách nhiệm quản hiệu quả.

lý thống nhất về môi trường, quản lý môi trường làng nghề; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được giao trách nhiệm quản lý các ngành, nghề nông thôn, trong đó có thành lập các đơn vị

chuyên trách về môi trường. Ngoài ra, một số bộ, ngành khác cũng được phân công trách nhiệm quản lý một số hoạt động có liên quan như Bộ Xây dựng có trách nhiệm quản lý hoạt động cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải tại làng nghề và khu 113

114

https://thuviensach.vn

dân cư nông thôn tập trung; Bộ Công Thương có công tác quản lý còn có sự đan xen, có những nội trách nhiệm quản lý hoạt động của các cụm công dung chồng chéo nhưng cũng có những nội dung nghiệp; Bộ Y tế có trách nhiệm quản lý vấn đề an còn đang bỏ ngỏ. Công tác quản lý chất thải rắn ở

toàn vệ sinh thực phẩm và xử lý chất thải từ các vùng nông thôn còn chồng chéo và chưa nhận được cơ sở y tế...

sự quan tâm đầu tư thích đáng.

Ở cấp địa phương, Sở Tài nguyên và Môi Đối với công tác quản lý nước sạch và vệ sinh trường là đơn vị được giao trách nhiệm quản lý môi trường nông thôn: Luật Tài nguyên nước năm môi trường của địa phương, trong đó bao gồm 2012 giao Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý trách nhiệm quản lý hoạt động bảo vệ môi trường tài nguyên nước trên phạm vi cả nước (Điều 70).

của khu vực nông thôn; Sở Nông nghiệp và Phát Tuy nhiên, việc đầu tư kết cấu hạ tầng và cung triển nông thôn chịu trách nhiệm tổ chức triển cấp nước sạch tại khu vực đô thị lại được giao cho khai các hoạt động phát triển nông nghiệp, nông Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm quản lý. Riêng khu thôn của địa phương và trách nhiệm này còn được vực nông thôn, các kết cấu hạ tầng cấp nước (bao quy định phân cấp quản lý đến cấp huyện, xã.

gồm nước sạch) được giao cho Bộ Nông nghiệp và Tuy nhiên, công tác quản lý môi trường nông Phát triển nông thôn xây dựng và quản lý. Vệ

thôn hiện nay còn đan xen, thiếu đơn vị đầu mối sinh môi trường nông thôn là khái niệm rất rộng, quản lý, nhiều mảng còn bỏ ngỏ. Trong những tuy nhiên ở nước ta, vệ sinh môi trường nông thôn năm qua, ngay từ cấp Trung ương, công tác quản thường được hiểu là chuồng trại và nhà tiêu hợp lý môi trường nông thôn chưa có đơn vị đầu mối vệ sinh. Việc phân công kiểm tra nhà tiêu hợp vệ

quản lý. Mặc dù, theo chức năng, nhiệm vụ được sinh thuộc Bộ Y tế, việc xây dựng nhà tiêu và vệ

giao, Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị đầu sinh chuồng trại chăn nuôi lại do Bộ Nông nghiệp mối quản lý môi trường nói chung, nhưng ngay và Phát triển nông thôn quản lý.

trong quy định về chức năng, nhiệm vụ cũng chưa Đối với công tác quản lý hóa chất, thuốc bảo vệ

nêu rõ trách nhiệm về quản lý môi trường nông thực vật: việc sử dụng, thu gom, lưu giữ thuốc bảo thôn; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và vệ thực vật thuộc trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp một số bộ, ngành khác được phân công trách và Phát triển nông thôn. Tuy nhiên, việc xử lý, tiêu nhiệm quản lý môi trường ngành, lĩnh vực mình hủy các bao bì thuốc bảo vệ thực vật, xử lý các kho quản lý. Theo đó, đối với từng lĩnh vực cụ thể mà hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật tồn lưu lại thuộc 115

116

https://thuviensach.vn

dân cư nông thôn tập trung; Bộ Công Thương có công tác quản lý còn có sự đan xen, có những nội trách nhiệm quản lý hoạt động của các cụm công dung chồng chéo nhưng cũng có những nội dung nghiệp; Bộ Y tế có trách nhiệm quản lý vấn đề an còn đang bỏ ngỏ. Công tác quản lý chất thải rắn ở

toàn vệ sinh thực phẩm và xử lý chất thải từ các vùng nông thôn còn chồng chéo và chưa nhận được cơ sở y tế...

sự quan tâm đầu tư thích đáng.

Ở cấp địa phương, Sở Tài nguyên và Môi Đối với công tác quản lý nước sạch và vệ sinh trường là đơn vị được giao trách nhiệm quản lý môi trường nông thôn: Luật Tài nguyên nước năm môi trường của địa phương, trong đó bao gồm 2012 giao Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý trách nhiệm quản lý hoạt động bảo vệ môi trường tài nguyên nước trên phạm vi cả nước (Điều 70).

của khu vực nông thôn; Sở Nông nghiệp và Phát Tuy nhiên, việc đầu tư kết cấu hạ tầng và cung triển nông thôn chịu trách nhiệm tổ chức triển cấp nước sạch tại khu vực đô thị lại được giao cho khai các hoạt động phát triển nông nghiệp, nông Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm quản lý. Riêng khu thôn của địa phương và trách nhiệm này còn được vực nông thôn, các kết cấu hạ tầng cấp nước (bao quy định phân cấp quản lý đến cấp huyện, xã.

gồm nước sạch) được giao cho Bộ Nông nghiệp và Tuy nhiên, công tác quản lý môi trường nông Phát triển nông thôn xây dựng và quản lý. Vệ

thôn hiện nay còn đan xen, thiếu đơn vị đầu mối sinh môi trường nông thôn là khái niệm rất rộng, quản lý, nhiều mảng còn bỏ ngỏ. Trong những tuy nhiên ở nước ta, vệ sinh môi trường nông thôn năm qua, ngay từ cấp Trung ương, công tác quản thường được hiểu là chuồng trại và nhà tiêu hợp lý môi trường nông thôn chưa có đơn vị đầu mối vệ sinh. Việc phân công kiểm tra nhà tiêu hợp vệ

quản lý. Mặc dù, theo chức năng, nhiệm vụ được sinh thuộc Bộ Y tế, việc xây dựng nhà tiêu và vệ

giao, Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị đầu sinh chuồng trại chăn nuôi lại do Bộ Nông nghiệp mối quản lý môi trường nói chung, nhưng ngay và Phát triển nông thôn quản lý.

trong quy định về chức năng, nhiệm vụ cũng chưa Đối với công tác quản lý hóa chất, thuốc bảo vệ

nêu rõ trách nhiệm về quản lý môi trường nông thực vật: việc sử dụng, thu gom, lưu giữ thuốc bảo thôn; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và vệ thực vật thuộc trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp một số bộ, ngành khác được phân công trách và Phát triển nông thôn. Tuy nhiên, việc xử lý, tiêu nhiệm quản lý môi trường ngành, lĩnh vực mình hủy các bao bì thuốc bảo vệ thực vật, xử lý các kho quản lý. Theo đó, đối với từng lĩnh vực cụ thể mà hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật tồn lưu lại thuộc 115

116

https://thuviensach.vn

trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường theo lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn nên đơn vị này chỉ

quy định về quản lý chất thải nguy hại.

tham gia phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Đối với công tác quản lý môi trường trong sản trong các vấn đề liên quan đến quản lý môi trường xuất nông nghiệp: việc quản lý môi trường trong nông thôn. Đây cũng là vấn đề bất cập khi không có hoạt động sản xuất nông nghiệp được giao cho các những quy định thống nhất về hệ thống tổ chức tổng cục và cục quản lý chuyên ngành thuộc Bộ

quản lý môi trường nông thôn; trách nhiệm, năng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý.

lực của đơn vị quản lý và thực thi chưa cao. Việc Theo đó:

phân công trách nhiệm đã được quy định tại các

- Tổng cục Thủy lợi phụ trách môi trường nước văn bản quy phạm pháp luật, nhưng việc triển khai trong hệ thống công trình thủy lợi, cấp nước sạch;

thực thi theo trách nhiệm của từng ngành, từng cấp

- Tổng cục Thủy sản phụ trách môi trường vẫn còn nhiều hạn chế. Thực tế, công tác quản lý trong hoạt động sản xuất thủy sản (khai thác, chế

môi trường bị lồng ghép vào các chức năng quản lý biến, đóng tàu cá) và bảo tồn nguồn lợi thủy sản;

ngành sẽ không tránh khỏi nhiệm vụ bảo vệ môi

- Tổng cục Lâm nghiệp phụ trách các khu bảo trường bị đưa xuống hàng thứ yếu so với mục tiêu tồn, các vườn quốc gia, bảo tồn đa dạng sinh học; hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

- Cục Trồng trọt phụ trách việc sử dụng phân Ở cấp địa phương, công tác bảo vệ môi trường bón, kiểm soát sinh vật ngoại lai, sinh vật biến đổi ở nhiều vùng nông thôn chưa tốt, môi trường vẫn gen làm giống cây trồng;

đang bị ô nhiễm bởi nước thải, chất thải sinh hoạt

- Cục Bảo vệ thực vật quản lý việc sử dụng không được thu gom, xử lý. Điều này cho thấy, hóa chất phòng, trị bệnh cây trồng...

trách nhiệm của các đơn vị quản lý và hiệu quả

Ở cấp địa phương, các Sở Nông nghiệp và Phát thực thi các quy định trong các văn bản quy phạm triển nông thôn cũng được giao chủ trì thực hiện pháp luật chưa cao. Đặc biệt là trách nhiệm của công tác bảo vệ môi trường trong nông nghiệp, đơn vị quản lý trực tiếp ở khu vực nông thôn là các nông thôn cấp tỉnh, cấp xã về nông nghiệp và phát Ủy ban nhân dân cấp xã. Một trong những triển nông thôn.

nguyên nhân quan trọng là do những khó khăn về

Tuy nhiên, hiện nay, ở hầu hết các địa phương, chỉ đạo, điều hành từ cấp cao hơn, về kinh phí, về

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chưa có bộ

quỹ đất để quy hoạch các công trình bảo vệ môi phận chuyên trách về quản lý môi trường trong trường, về nhân lực để thực hiện khâu tổ chức, 117

118

https://thuviensach.vn

trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường theo lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn nên đơn vị này chỉ

quy định về quản lý chất thải nguy hại.

tham gia phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Đối với công tác quản lý môi trường trong sản trong các vấn đề liên quan đến quản lý môi trường xuất nông nghiệp: việc quản lý môi trường trong nông thôn. Đây cũng là vấn đề bất cập khi không có hoạt động sản xuất nông nghiệp được giao cho các những quy định thống nhất về hệ thống tổ chức tổng cục và cục quản lý chuyên ngành thuộc Bộ

quản lý môi trường nông thôn; trách nhiệm, năng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý.

lực của đơn vị quản lý và thực thi chưa cao. Việc Theo đó:

phân công trách nhiệm đã được quy định tại các

- Tổng cục Thủy lợi phụ trách môi trường nước văn bản quy phạm pháp luật, nhưng việc triển khai trong hệ thống công trình thủy lợi, cấp nước sạch;

thực thi theo trách nhiệm của từng ngành, từng cấp

- Tổng cục Thủy sản phụ trách môi trường vẫn còn nhiều hạn chế. Thực tế, công tác quản lý trong hoạt động sản xuất thủy sản (khai thác, chế

môi trường bị lồng ghép vào các chức năng quản lý biến, đóng tàu cá) và bảo tồn nguồn lợi thủy sản;

ngành sẽ không tránh khỏi nhiệm vụ bảo vệ môi

- Tổng cục Lâm nghiệp phụ trách các khu bảo trường bị đưa xuống hàng thứ yếu so với mục tiêu tồn, các vườn quốc gia, bảo tồn đa dạng sinh học; hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

- Cục Trồng trọt phụ trách việc sử dụng phân Ở cấp địa phương, công tác bảo vệ môi trường bón, kiểm soát sinh vật ngoại lai, sinh vật biến đổi ở nhiều vùng nông thôn chưa tốt, môi trường vẫn gen làm giống cây trồng;

đang bị ô nhiễm bởi nước thải, chất thải sinh hoạt

- Cục Bảo vệ thực vật quản lý việc sử dụng không được thu gom, xử lý. Điều này cho thấy, hóa chất phòng, trị bệnh cây trồng...

trách nhiệm của các đơn vị quản lý và hiệu quả

Ở cấp địa phương, các Sở Nông nghiệp và Phát thực thi các quy định trong các văn bản quy phạm triển nông thôn cũng được giao chủ trì thực hiện pháp luật chưa cao. Đặc biệt là trách nhiệm của công tác bảo vệ môi trường trong nông nghiệp, đơn vị quản lý trực tiếp ở khu vực nông thôn là các nông thôn cấp tỉnh, cấp xã về nông nghiệp và phát Ủy ban nhân dân cấp xã. Một trong những triển nông thôn.

nguyên nhân quan trọng là do những khó khăn về

Tuy nhiên, hiện nay, ở hầu hết các địa phương, chỉ đạo, điều hành từ cấp cao hơn, về kinh phí, về

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chưa có bộ

quỹ đất để quy hoạch các công trình bảo vệ môi phận chuyên trách về quản lý môi trường trong trường, về nhân lực để thực hiện khâu tổ chức, 117

118

https://thuviensach.vn

kiểm tra, giám sát... hầu như còn thiếu và yếu.

năm 2030; Chương trình mục tiêu quốc gia về xây Vấn đề nhân lực và năng lực quản lý, thực thi của dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020... đều có các đơn vị, đặc biệt ở cấp địa phương vẫn tiếp tục các quy định liên quan đến quản lý và bảo vệ môi là hạn chế từ nhiều năm nay. Với số lượng cán bộ

trường nông thôn. Ngay từ năm 2005, Luật Bảo vệ

hạn chế ở các đơn vị quản lý, ở cấp xã, cán bộ môi môi trường đã đưa ra các điều khoản quy định trường hầu hết là kiêm nhiệm, chưa được quan việc bảo vệ môi trường trong sản xuất nông tâm trong đào tạo, nâng cao kỹ năng chuyên môn nghiệp, làng nghề, nuôi trồng thủy sản, hóa chất, nên khó phát huy được hiệu quả công tác.

thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y; quy định về

bảo vệ môi trường khu dân cư, hộ gia đình hay tổ

II. HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH

chức tự quản về bảo vệ môi trường. Luật Bảo vệ

VÀ CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

môi trường năm 2014 đã bổ sung, sửa đổi các điều khoản này và quy định chi tiết, phù hợp hơn với Không giống như khu vực đô thị, việc quản lý điều kiện thực tiễn.

môi trường ở khu vực nông thôn không theo các Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến thành phần môi trường mà thường quản lý theo năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 cũng có nhóm các hoạt động phát triển kinh tế như hoạt động nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu giải quyết chăn nuôi, trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, hay các cơ bản các vấn đề môi trường tại các làng nghề và hoạt động sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày.

vấn đề vệ sinh môi trường nông thôn. Đến nay, Thời gian gần đây, vấn đề quản lý và bảo vệ môi các chương trình, dự án nhằm thực hiện các mục trường nói chung và nông thôn nói riêng đã nhận tiêu đặt ra cũng đã và đang được triển khai thực được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Các nội hiện theo đúng lộ trình.

dung về quản lý môi trường nông thôn được điều Chương trình mục tiêu quốc gia khắc phục ô chỉnh bằng nhiều văn bản quy phạm pháp luật, nhiễm và cải thiện môi trường giai đoạn 2012-2015

thông qua việc lồng ghép vào các văn bản quản lý cũng đã đặt mục tiêu khắc phục ô nhiễm và cải môi trường nói chung hoặc lồng ghép vào các văn thiện môi trường đối với 47 làng nghề đang bị ô bản quản lý sản xuất chuyên ngành. Theo đó, nhiễm môi trường đặc biệt nghiêm trọng. Hiện Luật Bảo vệ môi trường; Chiến lược bảo vệ môi nay, nhiều địa phương đã xây dựng và phê duyệt trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến dự án để triển khai thực hiện. Bên cạnh các văn bản, 119

120

https://thuviensach.vn

kiểm tra, giám sát... hầu như còn thiếu và yếu.

năm 2030; Chương trình mục tiêu quốc gia về xây Vấn đề nhân lực và năng lực quản lý, thực thi của dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020... đều có các đơn vị, đặc biệt ở cấp địa phương vẫn tiếp tục các quy định liên quan đến quản lý và bảo vệ môi là hạn chế từ nhiều năm nay. Với số lượng cán bộ

trường nông thôn. Ngay từ năm 2005, Luật Bảo vệ

hạn chế ở các đơn vị quản lý, ở cấp xã, cán bộ môi môi trường đã đưa ra các điều khoản quy định trường hầu hết là kiêm nhiệm, chưa được quan việc bảo vệ môi trường trong sản xuất nông tâm trong đào tạo, nâng cao kỹ năng chuyên môn nghiệp, làng nghề, nuôi trồng thủy sản, hóa chất, nên khó phát huy được hiệu quả công tác.

thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y; quy định về

bảo vệ môi trường khu dân cư, hộ gia đình hay tổ

II. HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH

chức tự quản về bảo vệ môi trường. Luật Bảo vệ

VÀ CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

môi trường năm 2014 đã bổ sung, sửa đổi các điều khoản này và quy định chi tiết, phù hợp hơn với Không giống như khu vực đô thị, việc quản lý điều kiện thực tiễn.

môi trường ở khu vực nông thôn không theo các Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến thành phần môi trường mà thường quản lý theo năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 cũng có nhóm các hoạt động phát triển kinh tế như hoạt động nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu giải quyết chăn nuôi, trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, hay các cơ bản các vấn đề môi trường tại các làng nghề và hoạt động sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày.

vấn đề vệ sinh môi trường nông thôn. Đến nay, Thời gian gần đây, vấn đề quản lý và bảo vệ môi các chương trình, dự án nhằm thực hiện các mục trường nói chung và nông thôn nói riêng đã nhận tiêu đặt ra cũng đã và đang được triển khai thực được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Các nội hiện theo đúng lộ trình.

dung về quản lý môi trường nông thôn được điều Chương trình mục tiêu quốc gia khắc phục ô chỉnh bằng nhiều văn bản quy phạm pháp luật, nhiễm và cải thiện môi trường giai đoạn 2012-2015

thông qua việc lồng ghép vào các văn bản quản lý cũng đã đặt mục tiêu khắc phục ô nhiễm và cải môi trường nói chung hoặc lồng ghép vào các văn thiện môi trường đối với 47 làng nghề đang bị ô bản quản lý sản xuất chuyên ngành. Theo đó, nhiễm môi trường đặc biệt nghiêm trọng. Hiện Luật Bảo vệ môi trường; Chiến lược bảo vệ môi nay, nhiều địa phương đã xây dựng và phê duyệt trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến dự án để triển khai thực hiện. Bên cạnh các văn bản, 119

120

https://thuviensach.vn

chính sách về môi trường, trong các chính sách, và chương trình, dự án ưu tiên được xây dựng. Đối văn bản, chương trình quy định về phát triển với các hoạt động phát triển nông nghiệp, nông ngành, nghề nông thôn như Luật Thủy sản năm thôn, các địa phương cũng đã xây dựng các văn 2017, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật năm bản hướng dẫn, yêu cầu triển khai thực hiện an 2013, Luật Chăn nuôi năm 2018... cũng có các nội toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm dịch trong hoạt dung quy định về bảo vệ môi trường.

động nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi, giết mổ gia Để triển khai các chính sách về môi trường, súc, gia cầm, vấn đề sử dụng thuốc, hóa chất bảo luật và rất nhiều các văn bản dưới luật cũng đã vệ thực vật... Một nội dung cũng đã và đang được được xây dựng với các nội dung quy định về quản hầu hết các địa phương tổ chức triển khai thực lý chất thải nông nghiệp bao gồm: kiểm soát ô hiện theo đúng lộ trình của Chương trình mục nhiễm từ hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, nuôi tiêu quốc gia đó là việc triển khai nhóm tiêu chí về

trồng thủy sản, giết mổ...; hoạt động chế biến môi trường trong Chương trình nông thôn mới.

nông, lâm, thủy sản, các cơ sở sản xuất kinh Hiện nay, việc quản lý môi trường nông thôn doanh, dịch vụ tại khu vực nông thôn hay quy chính là cụ thể hóa nội dung quản lý nhà nước về

định việc kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải bảo vệ môi trường ở cấp xã với các nội dung được làng nghề... Cùng với đó, các quy chuẩn kỹ thuật quy định: “trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo quốc gia cho các lĩnh vực thú y, vệ sinh an toàn vệ môi trường của Ủy ban nhân dân cấp xã” tại thực phẩm, bảo vệ và kiểm dịch thực vật, quy khoản 3 Điều 143 Luật Bảo vệ môi trường năm định về ngưỡng chất thải nguy hại (trong đó bao 2014 như sau:

gồm chất thải nguy hại từ hoạt động sản xuất

- Xây dựng kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ bảo nông nghiệp, làng nghề...) cũng đã được ban hành.

vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh môi trường trên địa Ở cấp địa phương cũng đã chú ý đến việc ban bàn; vận động nhân dân xây dựng nội dung bảo vệ

hành các văn bản liên quan nhằm cụ thể hóa các môi trường trong hương ước; hướng dẫn việc đưa đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ ở

tiêu chí về bảo vệ môi trường vào đánh giá thôn, địa phương mình. Một số địa phương đã xây dựng làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, khu dân cư và gia Đề án bảo vệ và cải thiện môi trường nông thôn...

đình văn hóa;

Căn cứ theo tình hình thực tế và định hướng phát

- Xác nhận, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch triển nông thôn của từng địa phương, các mục tiêu bảo vệ môi trường theo ủy quyền; kiểm tra việc 121

122

https://thuviensach.vn

chính sách về môi trường, trong các chính sách, và chương trình, dự án ưu tiên được xây dựng. Đối văn bản, chương trình quy định về phát triển với các hoạt động phát triển nông nghiệp, nông ngành, nghề nông thôn như Luật Thủy sản năm thôn, các địa phương cũng đã xây dựng các văn 2017, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật năm bản hướng dẫn, yêu cầu triển khai thực hiện an 2013, Luật Chăn nuôi năm 2018... cũng có các nội toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm dịch trong hoạt dung quy định về bảo vệ môi trường.

động nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi, giết mổ gia Để triển khai các chính sách về môi trường, súc, gia cầm, vấn đề sử dụng thuốc, hóa chất bảo luật và rất nhiều các văn bản dưới luật cũng đã vệ thực vật... Một nội dung cũng đã và đang được được xây dựng với các nội dung quy định về quản hầu hết các địa phương tổ chức triển khai thực lý chất thải nông nghiệp bao gồm: kiểm soát ô hiện theo đúng lộ trình của Chương trình mục nhiễm từ hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, nuôi tiêu quốc gia đó là việc triển khai nhóm tiêu chí về

trồng thủy sản, giết mổ...; hoạt động chế biến môi trường trong Chương trình nông thôn mới.

nông, lâm, thủy sản, các cơ sở sản xuất kinh Hiện nay, việc quản lý môi trường nông thôn doanh, dịch vụ tại khu vực nông thôn hay quy chính là cụ thể hóa nội dung quản lý nhà nước về

định việc kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải bảo vệ môi trường ở cấp xã với các nội dung được làng nghề... Cùng với đó, các quy chuẩn kỹ thuật quy định: “trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo quốc gia cho các lĩnh vực thú y, vệ sinh an toàn vệ môi trường của Ủy ban nhân dân cấp xã” tại thực phẩm, bảo vệ và kiểm dịch thực vật, quy khoản 3 Điều 143 Luật Bảo vệ môi trường năm định về ngưỡng chất thải nguy hại (trong đó bao 2014 như sau:

gồm chất thải nguy hại từ hoạt động sản xuất

- Xây dựng kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ bảo nông nghiệp, làng nghề...) cũng đã được ban hành.

vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh môi trường trên địa Ở cấp địa phương cũng đã chú ý đến việc ban bàn; vận động nhân dân xây dựng nội dung bảo vệ

hành các văn bản liên quan nhằm cụ thể hóa các môi trường trong hương ước; hướng dẫn việc đưa đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ ở

tiêu chí về bảo vệ môi trường vào đánh giá thôn, địa phương mình. Một số địa phương đã xây dựng làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, khu dân cư và gia Đề án bảo vệ và cải thiện môi trường nông thôn...

đình văn hóa;

Căn cứ theo tình hình thực tế và định hướng phát

- Xác nhận, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch triển nông thôn của từng địa phương, các mục tiêu bảo vệ môi trường theo ủy quyền; kiểm tra việc 121

122

https://thuviensach.vn

chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của hộ

Bảng 4.1: Danh mục văn bản luật gia đình, cá nhân;

và dưới luật liên quan đến môi trường

- Phát hiện và xử lý theo thẩm quyền các vi trong các lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, chăn nuôi và thú y, thủy lợi, lâm nghiệp, phạm pháp luật về bảo vệ môi trường hoặc báo cáo thủy sản và phòng, chống thiên tai cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cấp trên trực tiếp;

Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

- Hòa giải tranh chấp về môi trường phát sinh Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

trên địa bàn theo quy định của pháp luật về hòa giải;

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

- Quản lý hoạt động của thôn, làng, ấp, bản, văn bản

buôn, phum, sóc, tổ dân phố và tổ chức tự quản về

I. LĨNH VỰC BẢO VỆ THỰC VẬT

giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường trên 1

Luật

số 41/2013/QH13 Luật Bảo vệ và kiểm 01/01/2015

địa bàn;

ngày 25/11/2013 dịch thực vật

- Hằng năm, tổ chức đánh giá và lập báo cáo 2

Nghị định

số 31/2016/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 25/6/2016

công tác bảo vệ môi trường;

ngày 06/5/2016

phạm hành chính

- Chủ trì, phối hợp với cơ sở sản xuất kinh trong lĩnh vực giống

cây trồng, bảo vệ và

doanh, dịch vụ trên địa bàn tổ chức công khai kiểm dịch thực vật

thông tin về bảo vệ môi trường của cơ sở sản xuất 3

Nghị định

số 04/2020/NĐ-CP Sửa đổi Nghị định số 18/02/2020

kinh doanh, dịch vụ với cộng đồng dân cư;

ngày 03/01/2020 31/2016/NĐ-CP quy

- Chịu trách nhiệm trước Ủy ban nhân dân định xử phạt vi phạm

cấp huyện nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường hành chính trong lĩnh

nghiêm trọng trên địa bàn.

vực giống cây trồng,

Bên cạnh đó, việc tổ chức quản lý môi trường bảo vệ và kiểm dịch

còn được quy định chi tiết trong hệ thống văn bản thực vật; Nghị định

luật và dưới luật theo các lĩnh vực sản xuất gồm: số 90/2017/NĐ-CP

trồng trọt và bảo vệ thực vật, chăn nuôi và thú y, quy định xử phạt vi

thủy lợi, lâm nghiệp, thủy sản và phòng, chống phạm hành chính

thiên tai (xem Bảng 4.1).

trong lĩnh vực thú y

123

124

https://thuviensach.vn

chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của hộ

Bảng 4.1: Danh mục văn bản luật gia đình, cá nhân;

và dưới luật liên quan đến môi trường

- Phát hiện và xử lý theo thẩm quyền các vi trong các lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, chăn nuôi và thú y, thủy lợi, lâm nghiệp, phạm pháp luật về bảo vệ môi trường hoặc báo cáo thủy sản và phòng, chống thiên tai cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cấp trên trực tiếp;

Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

- Hòa giải tranh chấp về môi trường phát sinh Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

trên địa bàn theo quy định của pháp luật về hòa giải;

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

- Quản lý hoạt động của thôn, làng, ấp, bản, văn bản

buôn, phum, sóc, tổ dân phố và tổ chức tự quản về

I. LĨNH VỰC BẢO VỆ THỰC VẬT

giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường trên 1

Luật

số 41/2013/QH13 Luật Bảo vệ và kiểm 01/01/2015

địa bàn;

ngày 25/11/2013 dịch thực vật

- Hằng năm, tổ chức đánh giá và lập báo cáo 2

Nghị định

số 31/2016/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 25/6/2016

công tác bảo vệ môi trường;

ngày 06/5/2016

phạm hành chính

- Chủ trì, phối hợp với cơ sở sản xuất kinh trong lĩnh vực giống

cây trồng, bảo vệ và

doanh, dịch vụ trên địa bàn tổ chức công khai kiểm dịch thực vật

thông tin về bảo vệ môi trường của cơ sở sản xuất 3

Nghị định

số 04/2020/NĐ-CP Sửa đổi Nghị định số 18/02/2020

kinh doanh, dịch vụ với cộng đồng dân cư;

ngày 03/01/2020 31/2016/NĐ-CP quy

- Chịu trách nhiệm trước Ủy ban nhân dân định xử phạt vi phạm

cấp huyện nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường hành chính trong lĩnh

nghiêm trọng trên địa bàn.

vực giống cây trồng,

Bên cạnh đó, việc tổ chức quản lý môi trường bảo vệ và kiểm dịch

còn được quy định chi tiết trong hệ thống văn bản thực vật; Nghị định

luật và dưới luật theo các lĩnh vực sản xuất gồm: số 90/2017/NĐ-CP

trồng trọt và bảo vệ thực vật, chăn nuôi và thú y, quy định xử phạt vi

thủy lợi, lâm nghiệp, thủy sản và phòng, chống phạm hành chính

thiên tai (xem Bảng 4.1).

trong lĩnh vực thú y

123

124

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

4

Nghị định số 108/2017/NĐ-CP Về quản lý phân bón 20/9/2017

3

Nghị định số 90/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 15/9/2017

ngày 20/9/2017

ngày 31/7/2017

phạm hành chính

5

Thông tư

số 10/2019/TT-

Ban hành Danh mục 05/11/2019

trong lĩnh vực thú y

BNNPTNT ngày

thuốc bảo vệ thực

4

Thông tư

số 21/2019/TT-

Hướng dẫn một số điều 14/01/2020

20/9/2019

vật được phép sử

BNNPTNT ngày

của Luật Chăn nuôi về

dụng, cấm sử dụng

28/11/2019

thức ăn chăn nuôi

tại Việt Nam

5

Thông tư

số 23/2019/TT-

Hướng dẫn một số 15/01/2020

6

Thông tư

số 21/2015/TT-

Về quản lý thuốc bảo 01/8/2015

BNNPTNT ngày

điều của Luật Chăn

BNNPTNT ngày

vệ thực vật

30/11/2019

nuôi về hoạt động

08/6/2015

chăn nuôi

7

Thông tư

số 35/2015/TT-

Quy định về kiểm dịch 30/11/2015

6

Thông tư

số 28/2019/TT-

Quy định về yêu cầu 13/02/2020

BNNPTNT ngày

kỹ thuật kiểm nghiệm

BNNPTNT ngày

nội địa

31/12/2019

hóa chất, kháng sinh

14/10/2015

cấm trong thực phẩm

8

Thông tư số 05/2016/TTLT-

Hướng dẫn thu gom, 30/6/2016

thủy sản

liên tịch BNNPTNT-BTNMT xử lý bao gói thuốc III. LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT

ngày 16/5/2016

bảo vệ thực vật sau

1

Luật

số 31/2018/QH14 Luật Trồng trọt

01/01/2020

sử dụng

ngày 19/11/2018

II. LĨNH VỰC CHĂN NUÔI

2

Nghị định số 94/2019/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 01/02/2020

1

Luật

số 32/2018/QH14 Luật Chăn nuôi

01/01/2020

ngày 13/12/2019 Trồng trọt về giống ngày 19/11/2018

cây trồng và canh tác

2

Nghị định số 13/2020/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 05/3/2020

3

Nghị định số 35/2015/NĐ-CP Về quản lý, sử dụng 01/7/2015

ngày 21/01/2020 Chăn nuôi

ngày 13/4/2015

đất trồng lúa

125

126

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

4

Nghị định số 108/2017/NĐ-CP Về quản lý phân bón 20/9/2017

3

Nghị định số 90/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 15/9/2017

ngày 20/9/2017

ngày 31/7/2017

phạm hành chính

5

Thông tư

số 10/2019/TT-

Ban hành Danh mục 05/11/2019

trong lĩnh vực thú y

BNNPTNT ngày

thuốc bảo vệ thực

4

Thông tư

số 21/2019/TT-

Hướng dẫn một số điều 14/01/2020

20/9/2019

vật được phép sử

BNNPTNT ngày

của Luật Chăn nuôi về

dụng, cấm sử dụng

28/11/2019

thức ăn chăn nuôi

tại Việt Nam

5

Thông tư

số 23/2019/TT-

Hướng dẫn một số 15/01/2020

6

Thông tư

số 21/2015/TT-

Về quản lý thuốc bảo 01/8/2015

BNNPTNT ngày

điều của Luật Chăn

BNNPTNT ngày

vệ thực vật

30/11/2019

nuôi về hoạt động

08/6/2015

chăn nuôi

7

Thông tư

số 35/2015/TT-

Quy định về kiểm dịch 30/11/2015

6

Thông tư

số 28/2019/TT-

Quy định về yêu cầu 13/02/2020

BNNPTNT ngày

kỹ thuật kiểm nghiệm

BNNPTNT ngày

nội địa

31/12/2019

hóa chất, kháng sinh

14/10/2015

cấm trong thực phẩm

8

Thông tư số 05/2016/TTLT-

Hướng dẫn thu gom, 30/6/2016

thủy sản

liên tịch BNNPTNT-BTNMT xử lý bao gói thuốc III. LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT

ngày 16/5/2016

bảo vệ thực vật sau

1

Luật

số 31/2018/QH14 Luật Trồng trọt

01/01/2020

sử dụng

ngày 19/11/2018

II. LĨNH VỰC CHĂN NUÔI

2

Nghị định số 94/2019/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 01/02/2020

1

Luật

số 32/2018/QH14 Luật Chăn nuôi

01/01/2020

ngày 13/12/2019 Trồng trọt về giống ngày 19/11/2018

cây trồng và canh tác

2

Nghị định số 13/2020/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 05/3/2020

3

Nghị định số 35/2015/NĐ-CP Về quản lý, sử dụng 01/7/2015

ngày 21/01/2020 Chăn nuôi

ngày 13/4/2015

đất trồng lúa

125

126

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

4

Quyết số 47/2007/QĐ-BNN Về việc ban hành Danh 08/7/2007

5

Thông tư

số 29/2016/TT-

Quy định tiêu chuẩn 19/9/2016

định

ngày 29/5/2007

mục bổ sung giống cây

BNNPTNT ngày

đối với nhân viên thú y

trồng được phép sản

05/8/2016

xã, phường, thị trấn

xuất kinh doanh

V. LĨNH VỰC LÂM NGHIỆP

1

Luật

số 16/2017/QH14 Luật Lâm nghiệp

01/01/2019

5

Quyết số 35/2008/QĐ-BNN Về việc ban hành Quy 06/3/2008

ngày 15/11/2017

định

ngày 15/02/2008 định về quản lý sản xuất 2

Nghị định số 156/2018/NĐ-CP Quy định chi tiết thi 01/01/2019

giống cây trồng nông hộ

ngày 16/11/2018 hành một số điều 6

Thông tư số 56/2020/TT-BTC Quy định về mức thu, 12/6/2020

của Luật Lâm nghiệp

ngày 12/6/2020

nộp phí, lệ phí trong lĩnh

3

Nghị định số 83/2020/NĐ-CP Về sửa đổi, bổ sung 15/7/2020

vực trồng trọt và giống

ngày 15/7/2020

một số điều của Nghị

cây lâm nghiệp

định số 156/2018/NĐ-CP

quy định chi tiết thi

IV. LĨNH VỰC THÚ Y

hành một số điều

1

Luật

số 79/2015/QH13 Luật Thú y

01/7/2016

của Luật Lâm nghiệp

ngày 19/6/2015

VI. LĨNH VỰC THỦY LỢI

2

Nghị định số 35/2016/NĐ-CP Quy định chi tiết thi 01/7/2016

1

Luật

số 08/2017/QH14 Luật Thủy Lợi

01/7/2018

ngày 15/5/2016

hành một số điều

ngày 19/6/2017

của Luật Thú y

2

Nghị định số 67/2018/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 01/7/2018

3

Nghị định số 90/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 15/9/2017

ngày 14/5/2018

Thủy lợi

3

Nghị định số 104/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 01/11/2017

ngày 31/7/2017

phạm hành chính

ngày 14/9/2017

phạm hành chính

trong lĩnh vực thú y

trong lĩnh vực phòng,

4

Thông tư

số 13/2016/TT-

Về quản lý thuốc thú y

19/7/2016

chống thiên tai; khai

BNNPTNT ngày

thác và bảo vệ công

02/6/2016

trình thủy lợi; đê điều

127

128

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

4

Quyết số 47/2007/QĐ-BNN Về việc ban hành Danh 08/7/2007

5

Thông tư

số 29/2016/TT-

Quy định tiêu chuẩn 19/9/2016

định

ngày 29/5/2007

mục bổ sung giống cây

BNNPTNT ngày

đối với nhân viên thú y

trồng được phép sản

05/8/2016

xã, phường, thị trấn

xuất kinh doanh

V. LĨNH VỰC LÂM NGHIỆP

1

Luật

số 16/2017/QH14 Luật Lâm nghiệp

01/01/2019

5

Quyết số 35/2008/QĐ-BNN Về việc ban hành Quy 06/3/2008

ngày 15/11/2017

định

ngày 15/02/2008 định về quản lý sản xuất 2

Nghị định số 156/2018/NĐ-CP Quy định chi tiết thi 01/01/2019

giống cây trồng nông hộ

ngày 16/11/2018 hành một số điều 6

Thông tư số 56/2020/TT-BTC Quy định về mức thu, 12/6/2020

của Luật Lâm nghiệp

ngày 12/6/2020

nộp phí, lệ phí trong lĩnh

3

Nghị định số 83/2020/NĐ-CP Về sửa đổi, bổ sung 15/7/2020

vực trồng trọt và giống

ngày 15/7/2020

một số điều của Nghị

cây lâm nghiệp

định số 156/2018/NĐ-CP

quy định chi tiết thi

IV. LĨNH VỰC THÚ Y

hành một số điều

1

Luật

số 79/2015/QH13 Luật Thú y

01/7/2016

của Luật Lâm nghiệp

ngày 19/6/2015

VI. LĨNH VỰC THỦY LỢI

2

Nghị định số 35/2016/NĐ-CP Quy định chi tiết thi 01/7/2016

1

Luật

số 08/2017/QH14 Luật Thủy Lợi

01/7/2018

ngày 15/5/2016

hành một số điều

ngày 19/6/2017

của Luật Thú y

2

Nghị định số 67/2018/NĐ-CP Hướng dẫn Luật 01/7/2018

3

Nghị định số 90/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 15/9/2017

ngày 14/5/2018

Thủy lợi

3

Nghị định số 104/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 01/11/2017

ngày 31/7/2017

phạm hành chính

ngày 14/9/2017

phạm hành chính

trong lĩnh vực thú y

trong lĩnh vực phòng,

4

Thông tư

số 13/2016/TT-

Về quản lý thuốc thú y

19/7/2016

chống thiên tai; khai

BNNPTNT ngày

thác và bảo vệ công

02/6/2016

trình thủy lợi; đê điều

127

128

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

VII. LĨNH VỰC PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI

VIII. LĨNH VỰC THỦY SẢN

1

Luật

số 79/2006/QH11 Luật Đê điều

01/7/2007

1

Luật

số 18/2017/QH14 Luật Thủy sản

01/01/2019

ngày 29/11/2006

ngày 21/11/2017

2

Nghị định số 26/2019/NĐ-CP Quy định chi tiết một số 25/4/2019

2

Luật

số 33/2013/QH13 Luật Phòng, chống 01/5/2014

ngày 08/3/2019

điều và biện pháp thi

ngày 19/6/2013

thiên tai

hành Luật Thủy sản

3

Nghị định số 104/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 01/11/2017

3

Nghị định số 67/2014/NĐ-CP Về một số chính sách 25/8/2014

ngày 14/9/2017

phạm hành chính

ngày 07/7/2014

phát triển thủy sản

trong lĩnh vực phòng,

4

Thông tư

số 26/2018/TT-

Quy định về quản lý 01/01/2019

BNNPTNT ngày

giống thủy sản, thức

chống thiên tai; khai

15/11/2018

ăn thủy sản, sản phẩm

thác và bảo vệ công

xử lý môi trường nuôi

trình thủy lợi; đê điều

trồng thủy sản do Bộ

trưởng Bộ Nông

4

Nghị định số 65/2019/NĐ-CP Sửa đổi Nghị định số 09/9/2019

nghiệp và Phát triển

ngày 01/8/2019

104/2017/NĐ-CP quy

nông thôn ban hành

định xử phạt vi phạm

hành chính trong lĩnh

III. HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

vực phòng, chống

Ở CÁC CẤP VÀ HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ

thiên tai; khai thác và

MÔI TRƯỜNG THEO CHƯƠNG TRÌNH

NÔNG THÔN MỚI

bảo vệ công trình

thủy lợi; đê điều

1. Các nhiệm vụ đã hoàn thành trong xây 5

Quyết

số 63/2002/QĐ-TTg Quyết định về công tác 20/5/2002

dựng nông thôn mới

định

ngày 20/5/2002

phòng, chống lụt bão,

Đến nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông giảm nhẹ thiên tai

thôn đã chủ trì và phối hợp với các bộ, ngành 129

130

https://thuviensach.vn

Số, ký hiệu; ngày, Số, ký hiệu; ngày,

Tên gọi của văn bản/

Tên gọi của văn bản/

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

Tên loại

tháng năm

Thời điểm

TT

Trích yếu nội dung

TT

Trích yếu nội dung

văn bản

ban hành

có hiệu lực

văn bản

ban hành

có hiệu lực

của văn bản

của văn bản

văn bản

văn bản

VII. LĨNH VỰC PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI

VIII. LĨNH VỰC THỦY SẢN

1

Luật

số 79/2006/QH11 Luật Đê điều

01/7/2007

1

Luật

số 18/2017/QH14 Luật Thủy sản

01/01/2019

ngày 29/11/2006

ngày 21/11/2017

2

Nghị định số 26/2019/NĐ-CP Quy định chi tiết một số 25/4/2019

2

Luật

số 33/2013/QH13 Luật Phòng, chống 01/5/2014

ngày 08/3/2019

điều và biện pháp thi

ngày 19/6/2013

thiên tai

hành Luật Thủy sản

3

Nghị định số 104/2017/NĐ-CP Quy định xử phạt vi 01/11/2017

3

Nghị định số 67/2014/NĐ-CP Về một số chính sách 25/8/2014

ngày 14/9/2017

phạm hành chính

ngày 07/7/2014

phát triển thủy sản

trong lĩnh vực phòng,

4

Thông tư

số 26/2018/TT-

Quy định về quản lý 01/01/2019

BNNPTNT ngày

giống thủy sản, thức

chống thiên tai; khai

15/11/2018

ăn thủy sản, sản phẩm

thác và bảo vệ công

xử lý môi trường nuôi

trình thủy lợi; đê điều

trồng thủy sản do Bộ

trưởng Bộ Nông

4

Nghị định số 65/2019/NĐ-CP Sửa đổi Nghị định số 09/9/2019

nghiệp và Phát triển

ngày 01/8/2019

104/2017/NĐ-CP quy

nông thôn ban hành

định xử phạt vi phạm

hành chính trong lĩnh

III. HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

vực phòng, chống

Ở CÁC CẤP VÀ HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ

thiên tai; khai thác và

MÔI TRƯỜNG THEO CHƯƠNG TRÌNH

NÔNG THÔN MỚI

bảo vệ công trình

thủy lợi; đê điều

1. Các nhiệm vụ đã hoàn thành trong xây 5

Quyết

số 63/2002/QĐ-TTg Quyết định về công tác 20/5/2002

dựng nông thôn mới

định

ngày 20/5/2002

phòng, chống lụt bão,

Đến nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông giảm nhẹ thiên tai

thôn đã chủ trì và phối hợp với các bộ, ngành 129

130

https://thuviensach.vn

Trung ương có liên quan trình Thủ tướng Chính nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy và biên chế

phủ ban hành 01 nghị định và 10 quyết định về

của Văn phòng Điều phối nông thôn mới các cấp;

khung cơ chế, chính sách triển khai thực hiện

- Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016

Chương trình nông thôn mới trong giai đoạn của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ

2016-2020, trong đó có 06 quyết định do Bộ Nông tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn nghiệp và Phát triển nông thôn được giao chủ trì 2016-2020.

thực hiện, gồm:

Đồng thời, trình Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp

- Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016

và Phát triển nông thôn ban hành 03 quyết định, của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí bao gồm:

huyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành

- Quyết định số 3670/QĐ-BNN-VPĐP ngày phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây 07/9/2016 về phê duyệt Đề án Truyền thông, thông dựng nông thôn mới;

tin tuyên truyền Chương trình mục tiêu quốc gia xây

- Quyết định số 1572/QĐ-TTg ngày 09/8/2016

dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020;

của Thủ tướng Chính phủ về ban hành mẫu bằng

- Quyết định số 4027/QĐ-BNN-VPĐP ngày công nhận địa phương đạt chuẩn nông thôn mới;

- Quyết định số 1573/QĐ-TTg ngày 09/8/2016

05/10/2016 về phê duyệt Chương trình khung tập của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Xây huấn, bồi dưỡng cho cán bộ xây dựng nông thôn dựng nông thôn mới vùng đồng bào dân tộc thiểu mới các cấp giai đoạn 2016-2020;

số, khu vực biên giới tỉnh Điện Biên, nhằm phát

- Quyết định số 4168/QĐ-BNN-VPĐP ngày triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, quốc 13/10/2016 ban hành Kế hoạch triển khai Quyết phòng giai đoạn 2016-2020;

định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 của Thủ

- Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016

tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai 2016-2020.

đoạn 2016-2020;

Nhìn chung, tiến độ triển khai Chương trình

- Quyết định số 1920/QĐ-TTg ngày 05/10/2016

mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới có dấu của Thủ tướng Chính phủ về việc quy định chức năng, hiệu cải thiện sau khi Thủ tướng Chính phủ ban 131

132

https://thuviensach.vn

Trung ương có liên quan trình Thủ tướng Chính nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy và biên chế

phủ ban hành 01 nghị định và 10 quyết định về

của Văn phòng Điều phối nông thôn mới các cấp;

khung cơ chế, chính sách triển khai thực hiện

- Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016

Chương trình nông thôn mới trong giai đoạn của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ

2016-2020, trong đó có 06 quyết định do Bộ Nông tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn nghiệp và Phát triển nông thôn được giao chủ trì 2016-2020.

thực hiện, gồm:

Đồng thời, trình Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp

- Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016

và Phát triển nông thôn ban hành 03 quyết định, của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí bao gồm:

huyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành

- Quyết định số 3670/QĐ-BNN-VPĐP ngày phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây 07/9/2016 về phê duyệt Đề án Truyền thông, thông dựng nông thôn mới;

tin tuyên truyền Chương trình mục tiêu quốc gia xây

- Quyết định số 1572/QĐ-TTg ngày 09/8/2016

dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020;

của Thủ tướng Chính phủ về ban hành mẫu bằng

- Quyết định số 4027/QĐ-BNN-VPĐP ngày công nhận địa phương đạt chuẩn nông thôn mới;

- Quyết định số 1573/QĐ-TTg ngày 09/8/2016

05/10/2016 về phê duyệt Chương trình khung tập của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Xây huấn, bồi dưỡng cho cán bộ xây dựng nông thôn dựng nông thôn mới vùng đồng bào dân tộc thiểu mới các cấp giai đoạn 2016-2020;

số, khu vực biên giới tỉnh Điện Biên, nhằm phát

- Quyết định số 4168/QĐ-BNN-VPĐP ngày triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, quốc 13/10/2016 ban hành Kế hoạch triển khai Quyết phòng giai đoạn 2016-2020;

định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 của Thủ

- Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016

tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai 2016-2020.

đoạn 2016-2020;

Nhìn chung, tiến độ triển khai Chương trình

- Quyết định số 1920/QĐ-TTg ngày 05/10/2016

mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới có dấu của Thủ tướng Chính phủ về việc quy định chức năng, hiệu cải thiện sau khi Thủ tướng Chính phủ ban 131

132

https://thuviensach.vn

hành Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016

và nhân dân chưa nhận thức đầy đủ về nội dung, phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây phương pháp, cách làm trong xây dựng nông thôn dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020; nhất là mới, còn trông chờ, ỷ lại cấp trên; trong tổ chức sau Hội nghị toàn quốc về triển khai Chương trình thực hiện chủ yếu vẫn còn tập trung vào các tiêu nông thôn mới tổ chức ngày 30/9/2016 do Thủ

chí xây dựng hạ tầng cơ sở, chưa chú ý đến các tiêu tướng Chính phủ chủ trì, tiến độ thực hiện Chương chí khác, chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở

của cả hệ thống chính trị.

nhiều địa phương đã được đẩy nhanh. Tính riêng

- Khung chính sách, pháp lý thực hiện hết năm 2016, đã có thêm 14 huyện được công Chương trình nông thôn mới trong giai đoạn nhận đạt chuẩn nông thôn mới và có thêm 640 xã 2016-2020 đã được ban hành, nhưng hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện còn chậm được ban được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.

hành đã góp phần làm giảm tiến độ, gây lúng Trên cơ sở định hướng của Trung ương, đến túng trong quá trình tổ chức thực hiện của các nay nhiều địa phương đã tìm ra những mô hình nông thôn mới mang tính đặc trưng riêng, như: địa phương.

mô hình khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu

- Hệ thống hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông (Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Hậu Giang); mô thôn đầu tư còn chưa đồng đều, thiếu đồng bộ, hình nông thôn mới gắn với du lịch sinh thái, du nhất là hạ tầng về giao thông nông thôn, thủy lịch biển (thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh; lợi, điện phục vụ sản xuất ở nhiều nơi còn khó huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình; huyện đảo Phú khăn, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô Quốc, tỉnh Kiên Giang; huyện Trảng Bom, tỉnh lớn (liên xã, huyện, tỉnh) theo chuỗi giá trị và Đồng Nai...); mô hình nông thôn mới gắn với phát phục vụ đời sống sinh hoạt của nhân dân; công triển sản xuất nông nghiệp sạch, theo chuỗi liên tác quản lý quy hoạch, quản lý xây dựng, quản kết (Hà Nam, Lâm Đồng).

lý đất đai khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế, bất cập.

2. Những hạn chế, bất cập trong tổ chức

- Tốc độ đạt chuẩn nông thôn mới của cả nước thực hiện Chương trình nông thôn mới tăng nhanh hơn so với giai đoạn 2010-2015,

- Công tác tuyên truyền ở một số địa phương nhưng kết quả đạt chuẩn của các địa phương chưa còn hạn chế; vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên thực sự đồng đều. Bên cạnh các địa phương có 133

134

https://thuviensach.vn

hành Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016

và nhân dân chưa nhận thức đầy đủ về nội dung, phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây phương pháp, cách làm trong xây dựng nông thôn dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020; nhất là mới, còn trông chờ, ỷ lại cấp trên; trong tổ chức sau Hội nghị toàn quốc về triển khai Chương trình thực hiện chủ yếu vẫn còn tập trung vào các tiêu nông thôn mới tổ chức ngày 30/9/2016 do Thủ

chí xây dựng hạ tầng cơ sở, chưa chú ý đến các tiêu tướng Chính phủ chủ trì, tiến độ thực hiện Chương chí khác, chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở

của cả hệ thống chính trị.

nhiều địa phương đã được đẩy nhanh. Tính riêng

- Khung chính sách, pháp lý thực hiện hết năm 2016, đã có thêm 14 huyện được công Chương trình nông thôn mới trong giai đoạn nhận đạt chuẩn nông thôn mới và có thêm 640 xã 2016-2020 đã được ban hành, nhưng hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện còn chậm được ban được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.

hành đã góp phần làm giảm tiến độ, gây lúng Trên cơ sở định hướng của Trung ương, đến túng trong quá trình tổ chức thực hiện của các nay nhiều địa phương đã tìm ra những mô hình nông thôn mới mang tính đặc trưng riêng, như: địa phương.

mô hình khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu

- Hệ thống hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông (Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Hậu Giang); mô thôn đầu tư còn chưa đồng đều, thiếu đồng bộ, hình nông thôn mới gắn với du lịch sinh thái, du nhất là hạ tầng về giao thông nông thôn, thủy lịch biển (thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh; lợi, điện phục vụ sản xuất ở nhiều nơi còn khó huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình; huyện đảo Phú khăn, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô Quốc, tỉnh Kiên Giang; huyện Trảng Bom, tỉnh lớn (liên xã, huyện, tỉnh) theo chuỗi giá trị và Đồng Nai...); mô hình nông thôn mới gắn với phát phục vụ đời sống sinh hoạt của nhân dân; công triển sản xuất nông nghiệp sạch, theo chuỗi liên tác quản lý quy hoạch, quản lý xây dựng, quản kết (Hà Nam, Lâm Đồng).

lý đất đai khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế, bất cập.

2. Những hạn chế, bất cập trong tổ chức

- Tốc độ đạt chuẩn nông thôn mới của cả nước thực hiện Chương trình nông thôn mới tăng nhanh hơn so với giai đoạn 2010-2015,

- Công tác tuyên truyền ở một số địa phương nhưng kết quả đạt chuẩn của các địa phương chưa còn hạn chế; vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên thực sự đồng đều. Bên cạnh các địa phương có 133

134

https://thuviensach.vn

tỷ lệ xã đạt chuẩn cao thì vẫn còn nhiều địa sản phẩm chủ lực (cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp phương, mặc dù có điều kiện kinh tế phát triển huyện, xã) trên cơ sở đẩy mạnh ứng dụng khoa nhưng chưa có sự đầu tư đúng mức nên kết quả

học và công nghệ, nhất là công nghệ cao vào sản đạt chuẩn còn thấp so với mặt bằng chung của cả

xuất nông, lâm, ngư nghiệp; tiếp tục đổi mới tổ

nước, thậm chí vẫn còn tỉnh đến nay chưa có xã chức sản xuất trong nông nghiệp, phát triển các đạt chuẩn nông thôn mới.

hợp tác xã kiểu mới, hoạt động theo quy định của

- Chất lượng đạt chuẩn các tiêu chí nông thôn Luật Hợp tác xã năm 2012; tăng cường thu hút mới chưa thực sự bền vững, nhất là tiêu chí môi doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn nông thôn, nhất trường. Tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang là trong sản xuất, chế biến nông sản tạo nhiều giá là vấn đề gây bức xúc của người dân nông thôn, trị gia tăng; tăng cường gắn kết “4 nhà” (nhà đặc biệt là ở những địa phương có tốc độ đô thị hóa nông, Nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học) nhanh và công nghiệp phát triển.

trong sản xuất nông nghiệp tạo chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ sản phẩm; tăng sức 3. Một số giải pháp thúc đẩy thực hiện cạnh tranh và hội nhập kinh tế quốc tế hướng tới Chương trình nông thôn mới

một nền nông nghiệp hữu cơ, chất lượng và có giá

- Tiếp tục rà soát, nghiên cứu và kịp thời ban trị kinh tế cao. Đẩy mạnh phát triển ngành nghề

hành các cơ chế, chính sách, các văn bản hướng nông thôn, tạo việc làm ổn định, lâu dài cho lao dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia động nông thôn; đồng thời, nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới đồng bộ và phù hợp với đào tạo nghề cho lao động nông thôn đáp ứng được điều kiện triển khai thực tế của từng vùng, miền yêu cầu của doanh nghiệp và phù hợp với đề án trên cả nước.

xây dựng nông thôn mới của xã, huyện.

- Tiếp tục đẩy mạnh phát triển sản xuất gắn

- Tập trung chỉ đạo cải thiện chất lượng môi với cơ cấu lại ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ

trường nông thôn: thực hiện hiệu quả Chiến lược cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn người dân, trong đó: tập trung triển khai có hiệu đến năm 2020, rà soát và bổ sung quy hoạch hệ

quả Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo thống nước sinh hoạt nông thôn; nghiên cứu đề

hướng liên kết chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu xuất các mô hình về xã hội hóa và thúc đẩy thị

thụ sản phẩm, trước hết tập trung vào các nhóm trường nước sạch ở nông thôn phù hợp với điều 135

136

https://thuviensach.vn

tỷ lệ xã đạt chuẩn cao thì vẫn còn nhiều địa sản phẩm chủ lực (cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp phương, mặc dù có điều kiện kinh tế phát triển huyện, xã) trên cơ sở đẩy mạnh ứng dụng khoa nhưng chưa có sự đầu tư đúng mức nên kết quả

học và công nghệ, nhất là công nghệ cao vào sản đạt chuẩn còn thấp so với mặt bằng chung của cả

xuất nông, lâm, ngư nghiệp; tiếp tục đổi mới tổ

nước, thậm chí vẫn còn tỉnh đến nay chưa có xã chức sản xuất trong nông nghiệp, phát triển các đạt chuẩn nông thôn mới.

hợp tác xã kiểu mới, hoạt động theo quy định của

- Chất lượng đạt chuẩn các tiêu chí nông thôn Luật Hợp tác xã năm 2012; tăng cường thu hút mới chưa thực sự bền vững, nhất là tiêu chí môi doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn nông thôn, nhất trường. Tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang là trong sản xuất, chế biến nông sản tạo nhiều giá là vấn đề gây bức xúc của người dân nông thôn, trị gia tăng; tăng cường gắn kết “4 nhà” (nhà đặc biệt là ở những địa phương có tốc độ đô thị hóa nông, Nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học) nhanh và công nghiệp phát triển.

trong sản xuất nông nghiệp tạo chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ sản phẩm; tăng sức 3. Một số giải pháp thúc đẩy thực hiện cạnh tranh và hội nhập kinh tế quốc tế hướng tới Chương trình nông thôn mới

một nền nông nghiệp hữu cơ, chất lượng và có giá

- Tiếp tục rà soát, nghiên cứu và kịp thời ban trị kinh tế cao. Đẩy mạnh phát triển ngành nghề

hành các cơ chế, chính sách, các văn bản hướng nông thôn, tạo việc làm ổn định, lâu dài cho lao dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia động nông thôn; đồng thời, nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới đồng bộ và phù hợp với đào tạo nghề cho lao động nông thôn đáp ứng được điều kiện triển khai thực tế của từng vùng, miền yêu cầu của doanh nghiệp và phù hợp với đề án trên cả nước.

xây dựng nông thôn mới của xã, huyện.

- Tiếp tục đẩy mạnh phát triển sản xuất gắn

- Tập trung chỉ đạo cải thiện chất lượng môi với cơ cấu lại ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ

trường nông thôn: thực hiện hiệu quả Chiến lược cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn người dân, trong đó: tập trung triển khai có hiệu đến năm 2020, rà soát và bổ sung quy hoạch hệ

quả Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo thống nước sinh hoạt nông thôn; nghiên cứu đề

hướng liên kết chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu xuất các mô hình về xã hội hóa và thúc đẩy thị

thụ sản phẩm, trước hết tập trung vào các nhóm trường nước sạch ở nông thôn phù hợp với điều 135

136

https://thuviensach.vn

kiện đặc thù của từng địa phương. Cải thiện điều bố trí, trong quá trình thực hiện Chính phủ sẽ tìm kiện vệ sinh, nâng cao nhận thức, thay đổi hành nguồn lực khác, kể cả vốn vay quốc tế để tăng vi vệ sinh và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, góp thêm cho Chương trình nông thôn mới; huy động phần nâng cao sức khỏe, chất lượng sống và bảo vốn đầu tư của doanh nghiệp đối với các công đảm an toàn cho người dân nông thôn. Cần xây trình có khả năng thu hồi vốn trực tiếp; tăng dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn cường các hình thức hợp tác công - tư và xã hội trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch với công hóa để thu hút đầu tư vào bảo vệ và xử lý môi nghệ phù hợp; thu gom và xử lý chất thải, nước trường, giao thông nông thôn, hạ tầng thương thải theo quy định; cải tạo nghĩa trang; xây dựng mại, cung cấp nước sạch, dịch vụ văn hóa - thể

cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp; khắc thao; giải pháp khắc phục, hạn chế nợ đọng xây phục ô nhiễm và cải thiện môi trường, có kế hoạch dựng cơ bản sai quy định trên địa bàn nông thôn, chuyển đổi ngành, nghề và di dời đối với các làng công khai các khoản đóng góp của nhân dân theo nghề bị ô nhiễm nghiêm trọng.

nguyên tắc tự nguyện và do Hội đồng nhân dân

- Tiếp tục đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế

cấp xã thông qua.

và xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới.

- Nâng cao hiệu quả công tác truyền thông xây

- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong dựng nông thôn mới: nâng cao chất lượng công tác xây dựng nông thôn mới; tiếp tục phát huy vai tuyên truyền và tổ chức các phong trào thi đua xây trò phản biện, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, dựng nông thôn mới từ Trung ương đến cơ sở nhằm các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư

nâng cao nhận thức; đẩy mạnh công tác truyền đối với xây dựng nông thôn mới. Định kỳ, tổ chức thông; thường xuyên cập nhật, đưa tin về các mô điều tra về sự hài lòng của người dân đối với tiến hình, các điển hình tiên tiến, sáng kiến và kinh độ và kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới nghiệm hay về xây dựng nông thôn mới trên các trên địa bàn.

phương tiện thông tin đại chúng để phổ biến và

- Tiếp tục đa dạng hóa các nguồn vốn để thực nhân rộng các mô hình này. Tiếp tục đẩy mạnh hiện Chương trình nông thôn mới thông qua hình phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng thức lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ có nông thôn mới”, các cuộc vận động “Toàn dân đoàn mục tiêu trên địa bàn. Về nguồn vốn ngân sách kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Xây Trung ương, ngoài nguồn vốn đã được Quốc hội dựng gia đình 5 không 3 sạch” và “Xây dựng mô hình 137

138

https://thuviensach.vn

kiện đặc thù của từng địa phương. Cải thiện điều bố trí, trong quá trình thực hiện Chính phủ sẽ tìm kiện vệ sinh, nâng cao nhận thức, thay đổi hành nguồn lực khác, kể cả vốn vay quốc tế để tăng vi vệ sinh và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, góp thêm cho Chương trình nông thôn mới; huy động phần nâng cao sức khỏe, chất lượng sống và bảo vốn đầu tư của doanh nghiệp đối với các công đảm an toàn cho người dân nông thôn. Cần xây trình có khả năng thu hồi vốn trực tiếp; tăng dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn cường các hình thức hợp tác công - tư và xã hội trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch với công hóa để thu hút đầu tư vào bảo vệ và xử lý môi nghệ phù hợp; thu gom và xử lý chất thải, nước trường, giao thông nông thôn, hạ tầng thương thải theo quy định; cải tạo nghĩa trang; xây dựng mại, cung cấp nước sạch, dịch vụ văn hóa - thể

cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp; khắc thao; giải pháp khắc phục, hạn chế nợ đọng xây phục ô nhiễm và cải thiện môi trường, có kế hoạch dựng cơ bản sai quy định trên địa bàn nông thôn, chuyển đổi ngành, nghề và di dời đối với các làng công khai các khoản đóng góp của nhân dân theo nghề bị ô nhiễm nghiêm trọng.

nguyên tắc tự nguyện và do Hội đồng nhân dân

- Tiếp tục đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế

cấp xã thông qua.

và xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới.

- Nâng cao hiệu quả công tác truyền thông xây

- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong dựng nông thôn mới: nâng cao chất lượng công tác xây dựng nông thôn mới; tiếp tục phát huy vai tuyên truyền và tổ chức các phong trào thi đua xây trò phản biện, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, dựng nông thôn mới từ Trung ương đến cơ sở nhằm các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư

nâng cao nhận thức; đẩy mạnh công tác truyền đối với xây dựng nông thôn mới. Định kỳ, tổ chức thông; thường xuyên cập nhật, đưa tin về các mô điều tra về sự hài lòng của người dân đối với tiến hình, các điển hình tiên tiến, sáng kiến và kinh độ và kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới nghiệm hay về xây dựng nông thôn mới trên các trên địa bàn.

phương tiện thông tin đại chúng để phổ biến và

- Tiếp tục đa dạng hóa các nguồn vốn để thực nhân rộng các mô hình này. Tiếp tục đẩy mạnh hiện Chương trình nông thôn mới thông qua hình phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng thức lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ có nông thôn mới”, các cuộc vận động “Toàn dân đoàn mục tiêu trên địa bàn. Về nguồn vốn ngân sách kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Xây Trung ương, ngoài nguồn vốn đã được Quốc hội dựng gia đình 5 không 3 sạch” và “Xây dựng mô hình 137

138

https://thuviensach.vn

tự quản bảo vệ an ninh trật tự trong thôn, xóm; xây dựng hương ước, nêu cao tính tự giác, đoàn kết trong cộng đồng”. Kịp thời khuyến khích, động viên, khen thưởng tập thể, cá nhân điển hình trong phong trào xây dựng nông thôn mới.

Chương 5

KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN

I. NGUYÊN TẮC CHUNG KIỂM SOÁT

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

Có hai cách tiếp cận có thể được sử dụng trong kiểm soát ô nhiễm môi trường, đó là: giảm thiểu tại nguồn (áp dụng sản xuất sạch hơn) và xử lý cuối đường ống.

1. Áp dụng sản xuất sạch trong nông nghiệp Đây là cách tiếp cận cần được tính đến đầu tiên khi thực hiện kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Mục đích của cách tiếp cận này là hạn chế việc phát sinh chất ô nhiễm tại nguồn đến mức thấp nhất có thể, khuyến khích việc áp dụng sản xuất sạch hơn trong sản xuất nông nghiệp.

Các hoạt động sản xuất, công nghệ và quản lý sử dụng tài nguyên trong hoạt động nông nghiệp không hiệu quả hình thành nên các chất thải không được tái sử dụng và tác động xấu đến sức 139

140

https://thuviensach.vn

tự quản bảo vệ an ninh trật tự trong thôn, xóm; xây dựng hương ước, nêu cao tính tự giác, đoàn kết trong cộng đồng”. Kịp thời khuyến khích, động viên, khen thưởng tập thể, cá nhân điển hình trong phong trào xây dựng nông thôn mới.

Chương 5

KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN

I. NGUYÊN TẮC CHUNG KIỂM SOÁT

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

Có hai cách tiếp cận có thể được sử dụng trong kiểm soát ô nhiễm môi trường, đó là: giảm thiểu tại nguồn (áp dụng sản xuất sạch hơn) và xử lý cuối đường ống.

1. Áp dụng sản xuất sạch trong nông nghiệp Đây là cách tiếp cận cần được tính đến đầu tiên khi thực hiện kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Mục đích của cách tiếp cận này là hạn chế việc phát sinh chất ô nhiễm tại nguồn đến mức thấp nhất có thể, khuyến khích việc áp dụng sản xuất sạch hơn trong sản xuất nông nghiệp.

Các hoạt động sản xuất, công nghệ và quản lý sử dụng tài nguyên trong hoạt động nông nghiệp không hiệu quả hình thành nên các chất thải không được tái sử dụng và tác động xấu đến sức 139

140

https://thuviensach.vn

khỏe con người và môi trường. Hơn nữa, các sản giá cao hơn vẫn được người tiêu dùng chấp nhận.

phẩm nông nghiệp khi được sử dụng lại gây ra các Các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn GAP là tác động xấu khác và khó tái chế. Khái niệm “sản theo hướng nông nghiệp hữu cơ, sinh học, nên môi xuất sạch hơn” (cleaner production) là cách để

trường được bảo vệ và an toàn cho người lao động giúp cho hiệu quả tối ưu ở từng giai đoạn của chu khi làm việc. Điển hình như sản xuất rau an toàn trình sản phẩm.

là phương pháp canh tác rau tổng hợp bảo đảm các Việc giảm thiểu phát thải tại nguồn có thể

tiêu chí về kỹ thuật sản xuất đúng tiêu chuẩn, tiêu được thực hiện bằng các giải pháp như sau: chí về an toàn thực phẩm gồm các biện pháp bảo

- Xử lý nhiên/nguyên liệu đầu vào; đảm không có hóa chất nhiễm khuẩn hoặc ô nhiễm

- Thay thế nhiên/nguyên liệu đầu vào; vật lý khi thu hoạch, tiêu chí về môi trường làm

- Tăng cường hiệu suất sử dụng nhiên/nguyên việc phù hợp với sức lao động của người nông dân liệu, năng lượng đầu vào;

và tiêu chí về nguồn gốc sản phẩm từ khâu sản

- Tuần hoàn tái sử dụng nguyên vật liệu; xuất đến tiêu thụ.

- Tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo.

Trong nông nghiệp, mỗi nước có thể xây dựng 2. Xử lý các chất thải trong nông nghiệp tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp bền vững của Sau khi sử dụng các biện pháp giảm thiểu tại mình dựa theo tiêu chuẩn quốc tế. Hiện nay trên nguồn, nếu mục tiêu kiểm soát ô nhiễm môi thế giới, nhiều nước cũng đã ban hành các tiêu trường vẫn chưa thể đạt được thì cần phải thực chuẩn như US-GAP (của Mỹ), EUREP-GAP (của hiện việc xử lý cuối nguồn. Đây chính là các biện châu Âu), ASEAN-GAP (của Hiệp hội các nước Đông pháp kỹ thuật để kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Nam Á), Thai-GAP (của Thái Lan) và Viet-GAP (của Đối với môi trường nước, các giải pháp kỹ

Việt Nam). Những sản phẩm sản xuất theo tiêu thuật xử lý nước thải sinh hoạt và sản xuất gồm chuẩn GAP là sản phẩm phải an toàn về dư lượng có các biện pháp xử lý phân tán và xử lý tập các chất gây độc (thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, trung. Xử lý nước thải phân tán là việc áp dụng chất kích thích sinh trưởng, các loại kim loại nặng, các mô hình, giải pháp kỹ thuật công nghệ xử lý vi sinh vật gây hại) không vượt quá mức cho phép nước thải quy mô công suất nhỏ được áp dụng xử

và bảo đảm cho sức khỏe của người tiêu dùng. Sản lý tại các điểm ô nhiễm nhỏ lẻ, phân tán trong phẩm phải đạt chất lượng cao (đẹp, ngon, an toàn), nên khu dân cư, khu vực sản xuất trong bối cảnh 141

142

https://thuviensach.vn

khỏe con người và môi trường. Hơn nữa, các sản giá cao hơn vẫn được người tiêu dùng chấp nhận.

phẩm nông nghiệp khi được sử dụng lại gây ra các Các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn GAP là tác động xấu khác và khó tái chế. Khái niệm “sản theo hướng nông nghiệp hữu cơ, sinh học, nên môi xuất sạch hơn” (cleaner production) là cách để

trường được bảo vệ và an toàn cho người lao động giúp cho hiệu quả tối ưu ở từng giai đoạn của chu khi làm việc. Điển hình như sản xuất rau an toàn trình sản phẩm.

là phương pháp canh tác rau tổng hợp bảo đảm các Việc giảm thiểu phát thải tại nguồn có thể

tiêu chí về kỹ thuật sản xuất đúng tiêu chuẩn, tiêu được thực hiện bằng các giải pháp như sau: chí về an toàn thực phẩm gồm các biện pháp bảo

- Xử lý nhiên/nguyên liệu đầu vào; đảm không có hóa chất nhiễm khuẩn hoặc ô nhiễm

- Thay thế nhiên/nguyên liệu đầu vào; vật lý khi thu hoạch, tiêu chí về môi trường làm

- Tăng cường hiệu suất sử dụng nhiên/nguyên việc phù hợp với sức lao động của người nông dân liệu, năng lượng đầu vào;

và tiêu chí về nguồn gốc sản phẩm từ khâu sản

- Tuần hoàn tái sử dụng nguyên vật liệu; xuất đến tiêu thụ.

- Tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo.

Trong nông nghiệp, mỗi nước có thể xây dựng 2. Xử lý các chất thải trong nông nghiệp tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp bền vững của Sau khi sử dụng các biện pháp giảm thiểu tại mình dựa theo tiêu chuẩn quốc tế. Hiện nay trên nguồn, nếu mục tiêu kiểm soát ô nhiễm môi thế giới, nhiều nước cũng đã ban hành các tiêu trường vẫn chưa thể đạt được thì cần phải thực chuẩn như US-GAP (của Mỹ), EUREP-GAP (của hiện việc xử lý cuối nguồn. Đây chính là các biện châu Âu), ASEAN-GAP (của Hiệp hội các nước Đông pháp kỹ thuật để kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Nam Á), Thai-GAP (của Thái Lan) và Viet-GAP (của Đối với môi trường nước, các giải pháp kỹ

Việt Nam). Những sản phẩm sản xuất theo tiêu thuật xử lý nước thải sinh hoạt và sản xuất gồm chuẩn GAP là sản phẩm phải an toàn về dư lượng có các biện pháp xử lý phân tán và xử lý tập các chất gây độc (thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, trung. Xử lý nước thải phân tán là việc áp dụng chất kích thích sinh trưởng, các loại kim loại nặng, các mô hình, giải pháp kỹ thuật công nghệ xử lý vi sinh vật gây hại) không vượt quá mức cho phép nước thải quy mô công suất nhỏ được áp dụng xử

và bảo đảm cho sức khỏe của người tiêu dùng. Sản lý tại các điểm ô nhiễm nhỏ lẻ, phân tán trong phẩm phải đạt chất lượng cao (đẹp, ngon, an toàn), nên khu dân cư, khu vực sản xuất trong bối cảnh 141

142

https://thuviensach.vn

hệ thống xử lý nước thải tập trung chưa thể tiếp II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT

cận được.

TRONG KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Tại khu vực nông thôn, việc đầu tư xây dựng NÔNG THÔN

kết cấu hạ tầng cho hệ thống thoát nước còn rất Việc áp dụng giải pháp kỹ thuật trong kiểm thấp và chưa đồng bộ. Vì vậy, quản lý nước thải phân tán chính là một giải pháp quan trọng, khắc soát ô nhiễm môi trường nông thôn là việc lựa phục những nhược điểm, khoảng trống của quản chọn kỹ thuật, công nghệ phù hợp với điều kiện lý nước thải tập trung và thích hợp cho nhiều đối kinh tế, trình độ quản lý và tập quán của từng tượng khác nhau.

vùng để phổ biến áp dụng. Nội dung cuốn sách chỉ

Trên thế giới, có nhiều công nghệ, thiết bị, các tập trung vào một số giải pháp kỹ thuật kiểm soát mô hình quản lý nước thải phân tán được phát ô nhiễm môi trường trong hoạt động sản xuất phổ

triển và ứng dụng. Phương thức tiếp cận này đã biến và các giải pháp áp dụng ở quy mô hộ gia được ghi nhận, phát triển thành ngành công đình nhằm hướng dẫn người dân và các cơ sở sản nghiệp ở nhiều nước. Tuy nhiên, tại Việt Nam, xuất tại khu vực nông thôn có thể áp dụng góp ngành công nghiệp môi trường vẫn đang ở giai phần bảo vệ môi trường.

đoạn “sơ khai’’ và còn thiếu các giải pháp công nghệ, thiết bị, công trình phù hợp với thực tế. Việc 1. Kiểm soát ô nhiễm môi trường trong nghiên cứu làm sạch nước thải tại chỗ cho các hộ

hoạt động sản xuất

gia đình hay các cụm dân cư bằng công nghệ phù

1.1. Xử lý mùi phát sinh từ các trang trại

hợp, đơn giản, chi phí xây dựng và vận hành thấp,

chăn nuôi

bảo đảm vệ sinh môi trường là hướng giải quyết hợp lý và hiệu quả.

Các nhóm phương pháp chính khống chế mùi Đối với chất thải rắn nông thôn, cách tiếp cận sinh ra trong trang trại chăn nuôi thường tập tận dụng chất thải sinh hoạt dễ phân hủy sinh học, trung vào:

chất thải chăn nuôi, trồng trọt để làm phân bón hữu Một là, giảm lượng khí có mùi sinh ra bằng cơ là giải pháp tối ưu, vừa giảm thiểu được lượng phương pháp giảm thải tại nguồn.

chất thải rắn thải ra môi trường, vừa tạo ra được Hai là, tách khí có mùi ra khỏi môi trường: nguồn phân bón hữu cơ rất tốt cho cây trồng.

phương pháp hấp thụ, hấp phụ, ngưng tụ, cô lập...

143

144

https://thuviensach.vn

hệ thống xử lý nước thải tập trung chưa thể tiếp II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT

cận được.

TRONG KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Tại khu vực nông thôn, việc đầu tư xây dựng NÔNG THÔN

kết cấu hạ tầng cho hệ thống thoát nước còn rất Việc áp dụng giải pháp kỹ thuật trong kiểm thấp và chưa đồng bộ. Vì vậy, quản lý nước thải phân tán chính là một giải pháp quan trọng, khắc soát ô nhiễm môi trường nông thôn là việc lựa phục những nhược điểm, khoảng trống của quản chọn kỹ thuật, công nghệ phù hợp với điều kiện lý nước thải tập trung và thích hợp cho nhiều đối kinh tế, trình độ quản lý và tập quán của từng tượng khác nhau.

vùng để phổ biến áp dụng. Nội dung cuốn sách chỉ

Trên thế giới, có nhiều công nghệ, thiết bị, các tập trung vào một số giải pháp kỹ thuật kiểm soát mô hình quản lý nước thải phân tán được phát ô nhiễm môi trường trong hoạt động sản xuất phổ

triển và ứng dụng. Phương thức tiếp cận này đã biến và các giải pháp áp dụng ở quy mô hộ gia được ghi nhận, phát triển thành ngành công đình nhằm hướng dẫn người dân và các cơ sở sản nghiệp ở nhiều nước. Tuy nhiên, tại Việt Nam, xuất tại khu vực nông thôn có thể áp dụng góp ngành công nghiệp môi trường vẫn đang ở giai phần bảo vệ môi trường.

đoạn “sơ khai’’ và còn thiếu các giải pháp công nghệ, thiết bị, công trình phù hợp với thực tế. Việc 1. Kiểm soát ô nhiễm môi trường trong nghiên cứu làm sạch nước thải tại chỗ cho các hộ

hoạt động sản xuất

gia đình hay các cụm dân cư bằng công nghệ phù

1.1. Xử lý mùi phát sinh từ các trang trại

hợp, đơn giản, chi phí xây dựng và vận hành thấp,

chăn nuôi

bảo đảm vệ sinh môi trường là hướng giải quyết hợp lý và hiệu quả.

Các nhóm phương pháp chính khống chế mùi Đối với chất thải rắn nông thôn, cách tiếp cận sinh ra trong trang trại chăn nuôi thường tập tận dụng chất thải sinh hoạt dễ phân hủy sinh học, trung vào:

chất thải chăn nuôi, trồng trọt để làm phân bón hữu Một là, giảm lượng khí có mùi sinh ra bằng cơ là giải pháp tối ưu, vừa giảm thiểu được lượng phương pháp giảm thải tại nguồn.

chất thải rắn thải ra môi trường, vừa tạo ra được Hai là, tách khí có mùi ra khỏi môi trường: nguồn phân bón hữu cơ rất tốt cho cây trồng.

phương pháp hấp thụ, hấp phụ, ngưng tụ, cô lập...

143

144

https://thuviensach.vn

Ba là, biến đổi thành khí khác không mùi Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam hoặc ít mùi hơn bằng các phương pháp sinh học, đề xuất (Hình 5.1).

hóa học, trung hòa, thiêu đốt...

Hình 5.1: Sơ đồ quy trình xử lý chất thải rắn Bốn là, làm giảm ảnh hưởng khó chịu của mùi từ chăn nuôi bò sữa

bằng các phương pháp pha loãng, che chắn,...

Ngoài ra, còn một số phương pháp

giảm thiểu

Chất thải rắn

mùi hôi khác như thiết kế, bố trí chuồng trại hợp lý:

từ chuồng

chăn nuôi

- Quạt thông gió làm mát;

- Trồng cây xanh xung quanh;

- Đậy kín mương thoát nước thải;

Bổ sung chế phẩm vi sinh

Nhà chứa phân

Sagi Bio (100-200 g/ngày)

- Sử dụng chế phẩm để khử mùi hôi là một

trong những phương pháp xử lý sinh học thân

Đảo trộn đều, đắp thành

thiện môi trường.

Ủ compost

luống, dùng nylon

phủ kín

1.2. Xử lý chất thải rắn bằng chế phẩm

vi sinh

Đảo trộn, theo dõi

Theo dõi nhiệt độ,

quá trình ủ

đảo trộn 2 lần trong

Ứng dụng công nghệ sinh học có thể giúp khắc quá trình ủ

phục dứt điểm tình trạng ô nhiễm môi trường một

cách an toàn mà không hề gây ô nhiễm thứ phát.

Thời gian ủ (5-6 tuần)

Tại Việt Nam, đã có nhiều nghiên cứu ứng dụng

chế phẩm vi sinh để xử lý chất thải rắn, sản phẩm Kiểm tra chất lượng

đã được cấp bằng sáng chế hoặc thương mại hóa.

Ví dụ: quy trình sử dụng chế phẩm vi sinh Phân

Sagi Bio để ủ chất thải rắn chăn nuôi bò sữa hữu cơ

thành phân bón quy mô gia trại vừa tận dụng

chất thải chăn nuôi thành sản phẩm có ích, vừa Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

góp phần giảm thiểu mùi ô nhiễm phát sinh từ

Lựa chọn địa điểm ủ phân ở nơi cao ráo (không quá trình chăn nuôi do nhóm nghiên cứu của bị ngập úng, đọng nước), có bóng râm và thoát nước Phòng Vi sinh vật, Viện Công nghệ môi trường, tốt; dễ dàng vận chuyển, xa nguồn nước hoặc có 145

146

https://thuviensach.vn

Ba là, biến đổi thành khí khác không mùi Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam hoặc ít mùi hơn bằng các phương pháp sinh học, đề xuất (Hình 5.1).

hóa học, trung hòa, thiêu đốt...

Hình 5.1: Sơ đồ quy trình xử lý chất thải rắn Bốn là, làm giảm ảnh hưởng khó chịu của mùi từ chăn nuôi bò sữa

bằng các phương pháp pha loãng, che chắn,...

Ngoài ra, còn một số phương pháp

giảm thiểu

Chất thải rắn

mùi hôi khác như thiết kế, bố trí chuồng trại hợp lý:

từ chuồng

chăn nuôi

- Quạt thông gió làm mát;

- Trồng cây xanh xung quanh;

- Đậy kín mương thoát nước thải;

Bổ sung chế phẩm vi sinh

Nhà chứa phân

Sagi Bio (100-200 g/ngày)

- Sử dụng chế phẩm để khử mùi hôi là một

trong những phương pháp xử lý sinh học thân

Đảo trộn đều, đắp thành

thiện môi trường.

Ủ compost

luống, dùng nylon

phủ kín

1.2. Xử lý chất thải rắn bằng chế phẩm

vi sinh

Đảo trộn, theo dõi

Theo dõi nhiệt độ,

quá trình ủ

đảo trộn 2 lần trong

Ứng dụng công nghệ sinh học có thể giúp khắc quá trình ủ

phục dứt điểm tình trạng ô nhiễm môi trường một

cách an toàn mà không hề gây ô nhiễm thứ phát.

Thời gian ủ (5-6 tuần)

Tại Việt Nam, đã có nhiều nghiên cứu ứng dụng

chế phẩm vi sinh để xử lý chất thải rắn, sản phẩm Kiểm tra chất lượng

đã được cấp bằng sáng chế hoặc thương mại hóa.

Ví dụ: quy trình sử dụng chế phẩm vi sinh Phân

Sagi Bio để ủ chất thải rắn chăn nuôi bò sữa hữu cơ

thành phân bón quy mô gia trại vừa tận dụng

chất thải chăn nuôi thành sản phẩm có ích, vừa Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

góp phần giảm thiểu mùi ô nhiễm phát sinh từ

Lựa chọn địa điểm ủ phân ở nơi cao ráo (không quá trình chăn nuôi do nhóm nghiên cứu của bị ngập úng, đọng nước), có bóng râm và thoát nước Phòng Vi sinh vật, Viện Công nghệ môi trường, tốt; dễ dàng vận chuyển, xa nguồn nước hoặc có 145

146

https://thuviensach.vn

biện pháp cách ly hiệu quả các mối nguy hại từ

Hình 5.3: Tập kết chất thải rắn về khu vực ủ

phân bón đến khu vực sản xuất, nguồn nước.

Bước 1. Thu gom chất thải rắn: Hằng ngày, trước khi rửa chuồng nuôi tiến hành thu chất thải rắn vào nhà chứa phân có mái che, rắc chế phẩm vi sinh Sagi Bio lên chất thải và đảo trộn.

Với số lượng bò sữa nuôi khoảng 15-20 con, mỗi ngày thu được khoảng 200-250 kg chất thải rắn và cần sử

dụng chế phẩm Sagi Bio khoảng 100-200 g/ngày. Sau 1-2 tuần chuyển sang ủ compost.

Hình 5.2: Nhà chứa phân có mái che

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Sau khi đảo trộn đều, đắp thành luống dài (rộng 3 m x cao 1,5 m), tùy thuộc lượng chất thải rắn. Dùng bạt nylon phủ kín đống ủ (Hình 5.4).

Hình 5.4: Đống ủ hoàn thành sau khi phủ bạt

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Bước 2. Tiến hành ủ compost:

Vận chuyển chất thải rắn về địa điểm lựa chọn để ủ. Nơi ủ phải cao ráo, thoát nước, không gần đường đi lại (góc vườn, hoặc góc ruộng là tốt nhất)

(Hình 5.3).

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

147

148

https://thuviensach.vn

biện pháp cách ly hiệu quả các mối nguy hại từ

Hình 5.3: Tập kết chất thải rắn về khu vực ủ

phân bón đến khu vực sản xuất, nguồn nước.

Bước 1. Thu gom chất thải rắn: Hằng ngày, trước khi rửa chuồng nuôi tiến hành thu chất thải rắn vào nhà chứa phân có mái che, rắc chế phẩm vi sinh Sagi Bio lên chất thải và đảo trộn.

Với số lượng bò sữa nuôi khoảng 15-20 con, mỗi ngày thu được khoảng 200-250 kg chất thải rắn và cần sử

dụng chế phẩm Sagi Bio khoảng 100-200 g/ngày. Sau 1-2 tuần chuyển sang ủ compost.

Hình 5.2: Nhà chứa phân có mái che

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Sau khi đảo trộn đều, đắp thành luống dài (rộng 3 m x cao 1,5 m), tùy thuộc lượng chất thải rắn. Dùng bạt nylon phủ kín đống ủ (Hình 5.4).

Hình 5.4: Đống ủ hoàn thành sau khi phủ bạt

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Bước 2. Tiến hành ủ compost:

Vận chuyển chất thải rắn về địa điểm lựa chọn để ủ. Nơi ủ phải cao ráo, thoát nước, không gần đường đi lại (góc vườn, hoặc góc ruộng là tốt nhất)

(Hình 5.3).

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

147

148

https://thuviensach.vn

Bước 3. Đảo trộn:

tiến hành đảo trộn 2 lần (ở ngày thứ 10 và ngày Sau 10 ngày đảo trộn lần 1 và sau 20 ngày đảo thứ 20) như đã hướng dẫn. Khi kết thúc quá trình trộn lần 2.

phân hủy, thể tích đống ủ giảm còn 1/2 so với ban đầu, phân ủ không còn mùi hôi khó chịu, sờ vào Hình 5.5: Vi sinh vật phát triển không nóng. Phân có màu nâu sẫm là được.

trong đống ủ sau 2 tuần ủ

Hình 5.6: Phân hữu cơ sau khi

kết thúc quá trình ủ

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

1.3. Xử lý chất thải rắn bằng nuôi giun quế

Bước 4. Thời gian ủ (thời gian ủ xử lý 5-6 tuần):

Trong quá trình ủ, sau 2-3 ngày nhiệt độ đống Mô hình này được xây dựng trên cơ sở sự kết ủ đã đạt trên 50oC. Các vi sinh vật phát triển hợp giữa tập thể giảng viên, sinh viên Khoa Môi mạnh sau 2 tuần trên bề mặt và trong đống ủ

trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường thấy xuất hiện các sợi xạ khuẩn màu ghi sáng.

Hà Nội (Hunre) và bà con nông dân tại xã Định Đây là thời điểm xạ khuẩn phát triển mạnh nhất, Tường, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.

lúc này phải tiến hành đảo trộn ngay.

Giun quế có khả năng xử lý toàn bộ phân tươi Sau 3 tuần ủ, nhiệt độ của đống ủ bắt đầu giảm trong chăn nuôi (bò, lợn, gà...) hay những sản dần xuống; sau 5-6 tuần ủ, nhiệt độ đống ủ tương phẩm thừa trong sản xuất nông nghiệp (rơm rạ

đương với nhiệt độ môi trường, nếu trong quá trình ủ

mục nát...) tạo ra một lượng phân giun tương ứng 149

150

https://thuviensach.vn

Bước 3. Đảo trộn:

tiến hành đảo trộn 2 lần (ở ngày thứ 10 và ngày Sau 10 ngày đảo trộn lần 1 và sau 20 ngày đảo thứ 20) như đã hướng dẫn. Khi kết thúc quá trình trộn lần 2.

phân hủy, thể tích đống ủ giảm còn 1/2 so với ban đầu, phân ủ không còn mùi hôi khó chịu, sờ vào Hình 5.5: Vi sinh vật phát triển không nóng. Phân có màu nâu sẫm là được.

trong đống ủ sau 2 tuần ủ

Hình 5.6: Phân hữu cơ sau khi

kết thúc quá trình ủ

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

1.3. Xử lý chất thải rắn bằng nuôi giun quế

Bước 4. Thời gian ủ (thời gian ủ xử lý 5-6 tuần):

Trong quá trình ủ, sau 2-3 ngày nhiệt độ đống Mô hình này được xây dựng trên cơ sở sự kết ủ đã đạt trên 50oC. Các vi sinh vật phát triển hợp giữa tập thể giảng viên, sinh viên Khoa Môi mạnh sau 2 tuần trên bề mặt và trong đống ủ

trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường thấy xuất hiện các sợi xạ khuẩn màu ghi sáng.

Hà Nội (Hunre) và bà con nông dân tại xã Định Đây là thời điểm xạ khuẩn phát triển mạnh nhất, Tường, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.

lúc này phải tiến hành đảo trộn ngay.

Giun quế có khả năng xử lý toàn bộ phân tươi Sau 3 tuần ủ, nhiệt độ của đống ủ bắt đầu giảm trong chăn nuôi (bò, lợn, gà...) hay những sản dần xuống; sau 5-6 tuần ủ, nhiệt độ đống ủ tương phẩm thừa trong sản xuất nông nghiệp (rơm rạ

đương với nhiệt độ môi trường, nếu trong quá trình ủ

mục nát...) tạo ra một lượng phân giun tương ứng 149

150

https://thuviensach.vn

phục vụ cho cây trồng. Như vậy, các hộ gia đình

- Chiều cao mái chuồng nuôi nếu lợp bằng fibro đã giảm thiểu đến mức tối đa vấn đề gây ô nhiễm ximăng hoặc lá cọ thì đỉnh chuồng nuôi cao tối thiểu môi trường do chăn nuôi.

là 3 m, chiều cao điểm cuối của mái là 1,2 m.

Phân giun là loại phân hữu cơ tự nhiên duy

- Nếu lợp bằng tôn thì phải làm cao hơn, tối thiểu nhất hiện nay có chứa tương đối đầy đủ hàm là 4,5m.

lượng các chất cần thiết cho mọi loại cây trồng, đặc biệt hữu ích cho các loại cây ngắn ngày như: Hình 5.7: Làm luống và làm đất nền đậu, ngô. Phân giun không chứa bất cứ dư lượng nuôi giun quế tại 4 hộ gia đình hóa chất hay phụ phẩm độc hại nào, do đó, người nông dân có thể dùng phân giun làm nguồn phân hữu cơ chủ yếu thay thế cho phân hóa học đang sử

dụng cho cây trồng hiện nay.

Như vậy, giải pháp xử lý chất thải bằng nuôi giun quế vừa xử lý chất thải chăn nuôi, vừa tạo ra nguồn phân hữu cơ tự nhiên rất có giá trị cho cây trồng. Quy trình thực hiện như sau:

Bước 1. Xây dựng chuồng trại:

- Nhà nuôi giun quế được lợp bằng tôn, fibro ximăng, lá cọ, bạt,...

- Các lối đi, đáy chuồng nuôi được tráng nền kiên cố để dễ quét dọn và thu hoạch giun.

- Trong nhà nuôi được chia thành các dãy, luống nuôi với chiều cao trung bình 0,4 m; chiều ngang luống 1,5-2 m để quản lý và chăm sóc giun.

- Chuồng nuôi giun quế phải thông thoáng về

mùa hè, ấm áp về mùa đông, tránh mưa tạt, gió lùa vào chuồng, tránh tiếng ồn.

- Che chắn bằng lưới đen, bạt hoặc xây xung Nguồn: Hunre.

quanh chuồng nuôi tạo môi trường bóng tối trong chuồng nuôi giúp giun lên ăn cả ngày lẫn đêm, Dự án tiến hành hỗ trợ về kỹ thuật, vật tư, tránh ánh sáng chiếu trực tiếp vào chuồng nuôi.

công xây dựng cho 4 hộ gia đình làm luống nuôi 151

152

https://thuviensach.vn

phục vụ cho cây trồng. Như vậy, các hộ gia đình

- Chiều cao mái chuồng nuôi nếu lợp bằng fibro đã giảm thiểu đến mức tối đa vấn đề gây ô nhiễm ximăng hoặc lá cọ thì đỉnh chuồng nuôi cao tối thiểu môi trường do chăn nuôi.

là 3 m, chiều cao điểm cuối của mái là 1,2 m.

Phân giun là loại phân hữu cơ tự nhiên duy

- Nếu lợp bằng tôn thì phải làm cao hơn, tối thiểu nhất hiện nay có chứa tương đối đầy đủ hàm là 4,5m.

lượng các chất cần thiết cho mọi loại cây trồng, đặc biệt hữu ích cho các loại cây ngắn ngày như: Hình 5.7: Làm luống và làm đất nền đậu, ngô. Phân giun không chứa bất cứ dư lượng nuôi giun quế tại 4 hộ gia đình hóa chất hay phụ phẩm độc hại nào, do đó, người nông dân có thể dùng phân giun làm nguồn phân hữu cơ chủ yếu thay thế cho phân hóa học đang sử

dụng cho cây trồng hiện nay.

Như vậy, giải pháp xử lý chất thải bằng nuôi giun quế vừa xử lý chất thải chăn nuôi, vừa tạo ra nguồn phân hữu cơ tự nhiên rất có giá trị cho cây trồng. Quy trình thực hiện như sau:

Bước 1. Xây dựng chuồng trại:

- Nhà nuôi giun quế được lợp bằng tôn, fibro ximăng, lá cọ, bạt,...

- Các lối đi, đáy chuồng nuôi được tráng nền kiên cố để dễ quét dọn và thu hoạch giun.

- Trong nhà nuôi được chia thành các dãy, luống nuôi với chiều cao trung bình 0,4 m; chiều ngang luống 1,5-2 m để quản lý và chăm sóc giun.

- Chuồng nuôi giun quế phải thông thoáng về

mùa hè, ấm áp về mùa đông, tránh mưa tạt, gió lùa vào chuồng, tránh tiếng ồn.

- Che chắn bằng lưới đen, bạt hoặc xây xung Nguồn: Hunre.

quanh chuồng nuôi tạo môi trường bóng tối trong chuồng nuôi giúp giun lên ăn cả ngày lẫn đêm, Dự án tiến hành hỗ trợ về kỹ thuật, vật tư, tránh ánh sáng chiếu trực tiếp vào chuồng nuôi.

công xây dựng cho 4 hộ gia đình làm luống nuôi 151

152

https://thuviensach.vn

giun quế và làm chuồng gà để thực hiện mô hình Rải 1 lớp dày khoảng từ 3 đến 5 cm xuống đáy nền

“nuôi giun quế chăn nuôi gà ta thả vườn”.

chuồng để chuẩn bị nuôi giun.

Bước 2. Dụng cụ và cách thả giống: Rải đều lớp sinh khối (có cả kén giun, giun,

- Dụng cụ

môi trường sống của giun, phân giun tầng gần

+ Chĩa 6 răng: đây là dụng cụ dùng để xới, thu mặt luống) dày khoảng 8-10 cm, sau đó dùng hoạch và chăm sóc giun. Không dùng các dụng cụ

chiếu cói cũ hoặc bao tải đậy lên mặt luống; sau 5

ngày thì mở ra và cho giun ăn bằng phân bò hòa với khác vì có thể làm giun chết.

nước dạng hơi lỏng, múc thành từng ô nhỏ khắp

+ Tấm che phủ: thường là bằng bao tải đay hoặc bề mặt luống.

chiếu cói là tốt nhất, đặc điểm của giun là thường ăn Thả giống với mật độ trung bình khoảng 5-10 kg và bắt đầu sinh sản ở trên bề mặt luống có độ ẩm và giun sinh khối/m2.

tối. Do đó, phải dùng tấm che phủ, vừa tạo bóng tối để giun liên tục ở trên mặt luống ăn thức ăn và sinh Hình 5.8: Tiến hành thả giun giống sản, tăng năng suất luống giun.

+ Thùng tưới luống giun: thường sử dụng các loại thùng có vòi hoa sen như thùng tưới rau, nếu không có thùng thì có thể vẩy nước bằng rổ.

+ Gáo múc thức ăn có thể sử dụng ca múc nước bằng nhựa có cán loại 1-2 lít hoặc mũ bảo hộ

lao động bằng nhựa buộc thêm cán bằng tre/trúc, dài khoảng 1-1,5 m.

+ Thùng ủ phân: dùng thùng sơn 40 lít trở lên

hoặc dụng cụ có thể chứa phân hoặc có thể xây hố

ủ phân. Thùng ủ phân và hố ủ phân nên đặt gần luống giun để tiện việc cho giun ăn.

- Cách thả giống

Chất nền là nơi cư trú ban đầu của giun, khi bắt đầu nuôi giun hoặc sau mỗi lần thu hoạch giun và phân giun, để chuẩn bị cho đợt nuôi tiếp theo, bà con phải rải chất nền vào luống giun.

Chất nền tốt nhất là phân bò hoặc phân trâu cũ.

Nguồn: Hunre.

153

154

https://thuviensach.vn

giun quế và làm chuồng gà để thực hiện mô hình Rải 1 lớp dày khoảng từ 3 đến 5 cm xuống đáy nền

“nuôi giun quế chăn nuôi gà ta thả vườn”.

chuồng để chuẩn bị nuôi giun.

Bước 2. Dụng cụ và cách thả giống: Rải đều lớp sinh khối (có cả kén giun, giun,

- Dụng cụ

môi trường sống của giun, phân giun tầng gần

+ Chĩa 6 răng: đây là dụng cụ dùng để xới, thu mặt luống) dày khoảng 8-10 cm, sau đó dùng hoạch và chăm sóc giun. Không dùng các dụng cụ

chiếu cói cũ hoặc bao tải đậy lên mặt luống; sau 5

ngày thì mở ra và cho giun ăn bằng phân bò hòa với khác vì có thể làm giun chết.

nước dạng hơi lỏng, múc thành từng ô nhỏ khắp

+ Tấm che phủ: thường là bằng bao tải đay hoặc bề mặt luống.

chiếu cói là tốt nhất, đặc điểm của giun là thường ăn Thả giống với mật độ trung bình khoảng 5-10 kg và bắt đầu sinh sản ở trên bề mặt luống có độ ẩm và giun sinh khối/m2.

tối. Do đó, phải dùng tấm che phủ, vừa tạo bóng tối để giun liên tục ở trên mặt luống ăn thức ăn và sinh Hình 5.8: Tiến hành thả giun giống sản, tăng năng suất luống giun.

+ Thùng tưới luống giun: thường sử dụng các loại thùng có vòi hoa sen như thùng tưới rau, nếu không có thùng thì có thể vẩy nước bằng rổ.

+ Gáo múc thức ăn có thể sử dụng ca múc nước bằng nhựa có cán loại 1-2 lít hoặc mũ bảo hộ

lao động bằng nhựa buộc thêm cán bằng tre/trúc, dài khoảng 1-1,5 m.

+ Thùng ủ phân: dùng thùng sơn 40 lít trở lên

hoặc dụng cụ có thể chứa phân hoặc có thể xây hố

ủ phân. Thùng ủ phân và hố ủ phân nên đặt gần luống giun để tiện việc cho giun ăn.

- Cách thả giống

Chất nền là nơi cư trú ban đầu của giun, khi bắt đầu nuôi giun hoặc sau mỗi lần thu hoạch giun và phân giun, để chuẩn bị cho đợt nuôi tiếp theo, bà con phải rải chất nền vào luống giun.

Chất nền tốt nhất là phân bò hoặc phân trâu cũ.

Nguồn: Hunre.

153

154

https://thuviensach.vn

Bước 3. Cách cho ăn và chăm sóc: nếu thấy phần sinh khối còn giữ nguyên và tay ta

- Cách cho ăn

chỉ ướt là đủ; nhưng nếu thấy nước chảy ra hoặc Đối với giun quế, thức ăn rất đa dạng và phần sinh khối bị vỡ và rơi xuống là quá ướt hoặc phong phú, chủ yếu vẫn là các loại phân gia súc quá khô, thông thường theo cách trộn thức ăn mới như: phân trâu, bò, lợn,...

này sẽ không cần tưới nước, nếu vào mùa nắng Chú ý: Phân của vật nuôi ăn cám công nghiệp nóng thì có thể phun sương.

được trộn với phân trâu, bò hoặc bã mía với tỷ lệ 50%

Ánh nắng: giun quế rất sợ ánh nắng trực hoặc phải phơi ủ trước khi cho ăn.

tiếp nên cần phải che chắn chuồng thật kỹ vào ban Trước khi cho ăn phải kiểm tra luống nuôi ngày để tránh ánh nắng trực tiếp rọi vào chuồng xem còn thức ăn dư hay không để biết được sự

làm cho giun sợ và chui xuống phía dưới để sống.

phát triển của giun cũng như lượng cho ăn nhiều Cần chắc chắn rằng thức ăn của giun phải hay ít. Dùng gáo múc phân từ xe đẩy tưới theo sạch và không có các thành phần hóa học gây bất luống (luống cách luống 10 cm) vào chuồng nuôi, lợi cho giun, chuồng trại.

độ dày khoảng 2-3 cm. Thời gian 10-15 ngày dùng Chú ý: Có rất nhiều yếu tố, nhiều loại sinh vật chĩa đảo đều luống giun từ dưới lên trên rồi gạt ảnh hưởng có hại đến sự phát triển của giun quế (dế

bằng phẳng và sau đó cho giun ăn.

nhũi, cuốn chiếu, ếch, nhái, chim, chuột...).

Bước 4. Cách thu hoạch giun và phân giun:

- Cách chăm sóc

- Thu hoạch giun

Nhiệt độ: thích hợp nhất cho giun phát triển

+ Thời gian thu hoạch tùy thuộc vào số lượng là khoảng 20-28oC. Đối với nuôi giun ở một số khu ban đầu thả (trung bình 1 tháng thu hoạch 1 lần).

vực phía Bắc cần chú ý: vào mùa đông nhiệt độ

+ Kiểm tra luống nuôi trước khi thu hoạch xuống thấp, lúc này cần che chắn kỹ, thắp đèn thấy đã đủ thời gian độ dày của luống.

điện vào ban đêm sao cho luôn giữ nhiệt độ ở mức

+ Cho giun ăn trước 3 ngày mới thu hoạch, như

thích hợp, tránh trường hợp giun bị ngủ đông.

thế mới không còn lượng phân dư trong luống.

Độ ẩm: Nước là thành phần quan trọng nhất Thu hoạch giun có 2 cách:

của cơ thể giun, chúng chiếm khoảng 65-80%

Cách 1: Thu hoạch bằng cách nhử mồi, sau trọng lượng cơ thể giun nên chúng ta phải thường khi cho giun ăn được 3 ngày, dùng tay hót trên bề

xuyên kiểm tra độ ẩm trong luống bằng cách: Lấy mặt luống (1/3 luống đã tưới phân) vì chúng đã tay nắm phần sinh khối trong chuồng sau đó thả ra, tập trung vào luống để ăn.

155

156

https://thuviensach.vn

Bước 3. Cách cho ăn và chăm sóc: nếu thấy phần sinh khối còn giữ nguyên và tay ta

- Cách cho ăn

chỉ ướt là đủ; nhưng nếu thấy nước chảy ra hoặc Đối với giun quế, thức ăn rất đa dạng và phần sinh khối bị vỡ và rơi xuống là quá ướt hoặc phong phú, chủ yếu vẫn là các loại phân gia súc quá khô, thông thường theo cách trộn thức ăn mới như: phân trâu, bò, lợn,...

này sẽ không cần tưới nước, nếu vào mùa nắng Chú ý: Phân của vật nuôi ăn cám công nghiệp nóng thì có thể phun sương.

được trộn với phân trâu, bò hoặc bã mía với tỷ lệ 50%

Ánh nắng: giun quế rất sợ ánh nắng trực hoặc phải phơi ủ trước khi cho ăn.

tiếp nên cần phải che chắn chuồng thật kỹ vào ban Trước khi cho ăn phải kiểm tra luống nuôi ngày để tránh ánh nắng trực tiếp rọi vào chuồng xem còn thức ăn dư hay không để biết được sự

làm cho giun sợ và chui xuống phía dưới để sống.

phát triển của giun cũng như lượng cho ăn nhiều Cần chắc chắn rằng thức ăn của giun phải hay ít. Dùng gáo múc phân từ xe đẩy tưới theo sạch và không có các thành phần hóa học gây bất luống (luống cách luống 10 cm) vào chuồng nuôi, lợi cho giun, chuồng trại.

độ dày khoảng 2-3 cm. Thời gian 10-15 ngày dùng Chú ý: Có rất nhiều yếu tố, nhiều loại sinh vật chĩa đảo đều luống giun từ dưới lên trên rồi gạt ảnh hưởng có hại đến sự phát triển của giun quế (dế

bằng phẳng và sau đó cho giun ăn.

nhũi, cuốn chiếu, ếch, nhái, chim, chuột...).

Bước 4. Cách thu hoạch giun và phân giun:

- Cách chăm sóc

- Thu hoạch giun

Nhiệt độ: thích hợp nhất cho giun phát triển

+ Thời gian thu hoạch tùy thuộc vào số lượng là khoảng 20-28oC. Đối với nuôi giun ở một số khu ban đầu thả (trung bình 1 tháng thu hoạch 1 lần).

vực phía Bắc cần chú ý: vào mùa đông nhiệt độ

+ Kiểm tra luống nuôi trước khi thu hoạch xuống thấp, lúc này cần che chắn kỹ, thắp đèn thấy đã đủ thời gian độ dày của luống.

điện vào ban đêm sao cho luôn giữ nhiệt độ ở mức

+ Cho giun ăn trước 3 ngày mới thu hoạch, như

thích hợp, tránh trường hợp giun bị ngủ đông.

thế mới không còn lượng phân dư trong luống.

Độ ẩm: Nước là thành phần quan trọng nhất Thu hoạch giun có 2 cách:

của cơ thể giun, chúng chiếm khoảng 65-80%

Cách 1: Thu hoạch bằng cách nhử mồi, sau trọng lượng cơ thể giun nên chúng ta phải thường khi cho giun ăn được 3 ngày, dùng tay hót trên bề

xuyên kiểm tra độ ẩm trong luống bằng cách: Lấy mặt luống (1/3 luống đã tưới phân) vì chúng đã tay nắm phần sinh khối trong chuồng sau đó thả ra, tập trung vào luống để ăn.

155

156

https://thuviensach.vn

Cách 2: Lấy toàn bộ phần sinh khối.

Ở những trang trại nhỏ hơn hoặc các hộ gia Hai cách này khi thu hoạch xong thì trải tấm đình chăn nuôi có quy mô từ 50 đến 100 con thì áp nylon hoặc bạt ra ngoài sân có ánh sáng, đổ phần dụng kỹ thuật làm biogas để giải quyết lượng đã thu hoạch lên bạt sau đó gạt phần sinh khối bên phân hằng ngày. Đối với các trang trại nuôi gà và trên (vì giun sợ ánh sáng nên trốn xuống dưới) lần chim cút thì dường như chưa có trang trại nào có lượt cho tới khi chỉ còn lớp giun ở dưới cùng. Lớp đầy đủ trang thiết bị và quy trình xử lý lượng sinh khối ta cho lại vào chuồng nuôi tiếp.

phân thải ra, mà hầu hết các trang trại này chọn

- Thu hoạch phân giun

phương án thu gom bán ra ngoài cho các cơ sở sản Tách phần sinh khối trên cùng bỏ qua một xuất phân bón hoặc bán trực tiếp cho nông dân.

bên, sau đó bốc toàn bộ phân giun khoảng 2/3 phía Mô hình được đề xuất xây dựng cho các trại dưới tùy theo thời gian nuôi (phân giun dai hơn có chăn nuôi tập trung một hệ thống quản lý phân màu nâu và nhạt hơn có ít giun và kén).

tươi lỏng và chất thải rắn dựa trên các công nghệ

thu hồi dinh dưỡng và năng lượng. Sau khi tách

1.4. Kết hợp xử lý chất thải rắn và lỏng

lọc, phần chất thải rắn trong chăn nuôi được chở

trong chăn nuôi

về khu xử lý tập trung; tại đây, cùng với các Đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên nguồn nguyên liệu hữu cơ được phát thải khác sẽ

cứu về các phương án xử lý lượng phân do gia súc được xử lý để sản xuất phân hữu cơ compost chất thải ra để làm phân bón. Tuy nhiên, việc thu gom lượng cao hay nguyên liệu hữu cơ cao cấp hơn.

và xử lý số nguyên liệu trên vẫn còn nhiều vấn đề

Riêng phần lỏng của phân tươi sẽ được xử lý tại cần tiếp tục nghiên cứu trao đổi, trong đó quy chỗ thành phân bón lỏng hoặc xử lý để bảo đảm trình công nghệ, mặt bằng cần thiết, ô nhiễm môi tiêu chuẩn theo quy định.

trường... là những vấn đề mà các trang trại chăn Đối với chất thải chăn nuôi nhỏ lẻ tại các điểm nuôi luôn quan tâm.

dân cư nông thôn không tập trung, chúng ta có Hiện nay, một số trang trại nuôi lợn quy mô thể thực hiện dịch vụ thu hồi dinh dưỡng bằng lớn đã thiết lập quy trình với trang thiết bị phù cách tách pha tại chỗ rồi chở phần chất rắn về khu hợp để xử lý triệt để lượng phân thải ra hằng xử lý tập trung; phần phân lỏng cho xử lý tại chỗ.

ngày; một số trang trại khác thì áp dụng biện Dưới đây là một số mô hình xử lý chất thải pháp ép lọc để giảm lượng nước rồi sau đó đóng rắn - lỏng trong chăn nuôi cho quy mô hộ gia bao bán ra ngoài cho nông dân.

đình, quy mô nhỏ, quy mô vừa và lớn.

157

158

https://thuviensach.vn

Cách 2: Lấy toàn bộ phần sinh khối.

Ở những trang trại nhỏ hơn hoặc các hộ gia Hai cách này khi thu hoạch xong thì trải tấm đình chăn nuôi có quy mô từ 50 đến 100 con thì áp nylon hoặc bạt ra ngoài sân có ánh sáng, đổ phần dụng kỹ thuật làm biogas để giải quyết lượng đã thu hoạch lên bạt sau đó gạt phần sinh khối bên phân hằng ngày. Đối với các trang trại nuôi gà và trên (vì giun sợ ánh sáng nên trốn xuống dưới) lần chim cút thì dường như chưa có trang trại nào có lượt cho tới khi chỉ còn lớp giun ở dưới cùng. Lớp đầy đủ trang thiết bị và quy trình xử lý lượng sinh khối ta cho lại vào chuồng nuôi tiếp.

phân thải ra, mà hầu hết các trang trại này chọn

- Thu hoạch phân giun

phương án thu gom bán ra ngoài cho các cơ sở sản Tách phần sinh khối trên cùng bỏ qua một xuất phân bón hoặc bán trực tiếp cho nông dân.

bên, sau đó bốc toàn bộ phân giun khoảng 2/3 phía Mô hình được đề xuất xây dựng cho các trại dưới tùy theo thời gian nuôi (phân giun dai hơn có chăn nuôi tập trung một hệ thống quản lý phân màu nâu và nhạt hơn có ít giun và kén).

tươi lỏng và chất thải rắn dựa trên các công nghệ

thu hồi dinh dưỡng và năng lượng. Sau khi tách

1.4. Kết hợp xử lý chất thải rắn và lỏng

lọc, phần chất thải rắn trong chăn nuôi được chở

trong chăn nuôi

về khu xử lý tập trung; tại đây, cùng với các Đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên nguồn nguyên liệu hữu cơ được phát thải khác sẽ

cứu về các phương án xử lý lượng phân do gia súc được xử lý để sản xuất phân hữu cơ compost chất thải ra để làm phân bón. Tuy nhiên, việc thu gom lượng cao hay nguyên liệu hữu cơ cao cấp hơn.

và xử lý số nguyên liệu trên vẫn còn nhiều vấn đề

Riêng phần lỏng của phân tươi sẽ được xử lý tại cần tiếp tục nghiên cứu trao đổi, trong đó quy chỗ thành phân bón lỏng hoặc xử lý để bảo đảm trình công nghệ, mặt bằng cần thiết, ô nhiễm môi tiêu chuẩn theo quy định.

trường... là những vấn đề mà các trang trại chăn Đối với chất thải chăn nuôi nhỏ lẻ tại các điểm nuôi luôn quan tâm.

dân cư nông thôn không tập trung, chúng ta có Hiện nay, một số trang trại nuôi lợn quy mô thể thực hiện dịch vụ thu hồi dinh dưỡng bằng lớn đã thiết lập quy trình với trang thiết bị phù cách tách pha tại chỗ rồi chở phần chất rắn về khu hợp để xử lý triệt để lượng phân thải ra hằng xử lý tập trung; phần phân lỏng cho xử lý tại chỗ.

ngày; một số trang trại khác thì áp dụng biện Dưới đây là một số mô hình xử lý chất thải pháp ép lọc để giảm lượng nước rồi sau đó đóng rắn - lỏng trong chăn nuôi cho quy mô hộ gia bao bán ra ngoài cho nông dân.

đình, quy mô nhỏ, quy mô vừa và lớn.

157

158

https://thuviensach.vn

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy mô hộ gia đình:

mô vừa và lớn:

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy mô nhỏ:

Nhìn chung, hoạt động chăn nuôi của các hộ, các trang trại có quy mô khác nhau cần có sự lựa chọn hoặc kết hợp các quy trình phù hợp để quản lý hiệu quả việc xử lý chất thải rắn, lỏng, khí từ

chăn nuôi, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế

đồng nghĩa với tăng năng suất, chất lượng, giảm dịch bệnh, an toàn thực phẩm, có nguồn phụ thu

từ các sản phẩm sau xử lý chất thải và góp phần 159

160

https://thuviensach.vn

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy mô hộ gia đình:

mô vừa và lớn:

- Quy trình xử lý chất thải chăn nuôi với quy mô nhỏ:

Nhìn chung, hoạt động chăn nuôi của các hộ, các trang trại có quy mô khác nhau cần có sự lựa chọn hoặc kết hợp các quy trình phù hợp để quản lý hiệu quả việc xử lý chất thải rắn, lỏng, khí từ

chăn nuôi, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế

đồng nghĩa với tăng năng suất, chất lượng, giảm dịch bệnh, an toàn thực phẩm, có nguồn phụ thu

từ các sản phẩm sau xử lý chất thải và góp phần 159

160

https://thuviensach.vn

bảo vệ môi trường sinh thái cho cộng đồng, tiến tới kín, để tránh cho vật thể lạ lọt vào cũng như mùi nền chăn nuôi hiệu quả, bền vững.

từ trong hố thoát ra).

2. Kiểm soát ô nhiễm môi trường quy mô Hình 5.9: Sơ đồ hố chôn rác thải di động hộ gia đình

2.1. Xử lý rác hữu cơ bằng hố chôn rác

thải di động

Hố rác di động là một trong những mô hình xử lý rác thải hữu cơ. Đây là mô hình dễ ứng dụng, linh hoạt mà không kém phần hiệu quả.

Được gọi là hố rác di động vì hố này có thể tích nhỏ (cỡ vài trăm lít), khi hố đầy có thể chuyển sang hố khác sử dụng, hố được chính người dân xây dựng và duy trì hoạt động. Hố rác di động là một trong những giải pháp xử lý rác hữu cơ đơn

giản và hiệu quả.

- Cách thực hiện:

- Cách xây dựng hố:

+ Rác hữu cơ hằng ngày được đổ vào hố, sau

+ Vị trí đặt hố: trong vườn, môi trường đất đó rắc một lượt mỏng chế phẩm sinh học (có tác không quá khô hay quá ẩm ướt; cách xa nơi ở

dụng kích hoạt phân hủy nhanh các chất hữu cơ, trên 3 m.

không gây mùi hôi, sản phẩm sau ủ tơi, xốp, mịn).

Bỏ đất hoặc tro/trấu rải lên trên một lớp mỏng

+ Chiều sâu: 0,7-1,5 m.

khoảng 2-5 cm và đậy nắp để tránh ruồi, muỗi,

+ Đường kính: 0,6-1 m.

chuột,... và mưa.

+ Nắp: Kích thước và hình dáng phụ thuộc vào

+ Khi rác đầy hố, tiến hành lấp đất và tiếp tục miệng hố, chất liệu thường bằng kim loại hoặc gỗ

đào hố khác để đựng rác.

(tùy điều kiện từng hộ gia đình có thể chọn các vật

+ Lưu ý: có thể có hoặc không cần sử dụng chế

liệu khác nhau nhưng cần bảo đảm tính an toàn, phẩm sinh học.

161

162

https://thuviensach.vn

bảo vệ môi trường sinh thái cho cộng đồng, tiến tới kín, để tránh cho vật thể lạ lọt vào cũng như mùi nền chăn nuôi hiệu quả, bền vững.

từ trong hố thoát ra).

2. Kiểm soát ô nhiễm môi trường quy mô Hình 5.9: Sơ đồ hố chôn rác thải di động hộ gia đình

2.1. Xử lý rác hữu cơ bằng hố chôn rác

thải di động

Hố rác di động là một trong những mô hình xử lý rác thải hữu cơ. Đây là mô hình dễ ứng dụng, linh hoạt mà không kém phần hiệu quả.

Được gọi là hố rác di động vì hố này có thể tích nhỏ (cỡ vài trăm lít), khi hố đầy có thể chuyển sang hố khác sử dụng, hố được chính người dân xây dựng và duy trì hoạt động. Hố rác di động là một trong những giải pháp xử lý rác hữu cơ đơn

giản và hiệu quả.

- Cách thực hiện:

- Cách xây dựng hố:

+ Rác hữu cơ hằng ngày được đổ vào hố, sau

+ Vị trí đặt hố: trong vườn, môi trường đất đó rắc một lượt mỏng chế phẩm sinh học (có tác không quá khô hay quá ẩm ướt; cách xa nơi ở

dụng kích hoạt phân hủy nhanh các chất hữu cơ, trên 3 m.

không gây mùi hôi, sản phẩm sau ủ tơi, xốp, mịn).

Bỏ đất hoặc tro/trấu rải lên trên một lớp mỏng

+ Chiều sâu: 0,7-1,5 m.

khoảng 2-5 cm và đậy nắp để tránh ruồi, muỗi,

+ Đường kính: 0,6-1 m.

chuột,... và mưa.

+ Nắp: Kích thước và hình dáng phụ thuộc vào

+ Khi rác đầy hố, tiến hành lấp đất và tiếp tục miệng hố, chất liệu thường bằng kim loại hoặc gỗ

đào hố khác để đựng rác.

(tùy điều kiện từng hộ gia đình có thể chọn các vật

+ Lưu ý: có thể có hoặc không cần sử dụng chế

liệu khác nhau nhưng cần bảo đảm tính an toàn, phẩm sinh học.

161

162

https://thuviensach.vn

Hình 5.10: Hố rác di động của hộ gia đình

+ Hạn chế sự sinh sôi và phát triển của các bệnh truyền nhiễm (rác hữu cơ thường là nguồn thức ăn của ruồi, muỗi, nhặng...).

+ Giảm tải cho hố rác tạm thời tại xã, lấy lại cảnh quan sạch - đẹp cho vùng này.

Khi hố đầy một thời gian, sau khoảng 20-25 ngày người dân có thể sử dụng trực tiếp làm hố trồng cây hoặc dùng rác đã phân hủy làm phân bón, trồng cây.

Lưu ý:

+ Tránh nước xâm nhập vào trong hố rác (nước mưa,...).

- Cơ chế hoạt động:

+ Tránh đào hố gần mạch nước ngầm.

Rác hữu cơ hằng ngày được người dân đổ

+ Chỉ cần hố đủ rộng và không quá sâu.

xuống hố rác di động (chú ý cần lọc bỏ bao bì, bao

+ Tuy lượng khí sinh ra trong quá trình ủ rác là không nhiều, nhưng khi mở nắp hố, cần tránh đứng nylon...) được phân hủy do vi khuẩn và các loại trực diện với miệng hố và nên đeo khẩu trang.

sinh vật đất hay nói cách khác là tự phân hủy.

- Ưu điểm - lợi ích:

2.2. Ủ rác làm phân compost quy mô hộ

+ Đơn giản, dễ thực hiện.

gia đình

+ Giải quyết tại chỗ rác thải sinh hoạt hữu Bước 1: Làm thùng ủ rác hữu cơ và chọn vị trí cơ của các hộ gia đình và không gây ô nhiễm đặt thùng.

môi trường.

- Thùng bằng nhựa, hình tròn, dung tích 160 lít

+ Không tốn diện tích của các hộ gia đình.

được bán phổ biến tại các chợ.

+ Mùn tạo ra từ rác thải hữu cơ có thể sử dụng

- Đối với thùng nhựa, vách thùng khoan cho việc cải tạo đất, trồng cây trong nhà.

nhiều lỗ nhỏ cách nhau 10-15 cm đều nhau. Hai

+ Giảm thiểu ô nhiễm không khí (mùi rác bên thành thùng gần mép đáy thùng được khoan phân hủy).

2 cửa vuông khoảng 20 - 30 cm2 để lấy phân.

163

164

https://thuviensach.vn

Hình 5.10: Hố rác di động của hộ gia đình

+ Hạn chế sự sinh sôi và phát triển của các bệnh truyền nhiễm (rác hữu cơ thường là nguồn thức ăn của ruồi, muỗi, nhặng...).

+ Giảm tải cho hố rác tạm thời tại xã, lấy lại cảnh quan sạch - đẹp cho vùng này.

Khi hố đầy một thời gian, sau khoảng 20-25 ngày người dân có thể sử dụng trực tiếp làm hố trồng cây hoặc dùng rác đã phân hủy làm phân bón, trồng cây.

Lưu ý:

+ Tránh nước xâm nhập vào trong hố rác (nước mưa,...).

- Cơ chế hoạt động:

+ Tránh đào hố gần mạch nước ngầm.

Rác hữu cơ hằng ngày được người dân đổ

+ Chỉ cần hố đủ rộng và không quá sâu.

xuống hố rác di động (chú ý cần lọc bỏ bao bì, bao

+ Tuy lượng khí sinh ra trong quá trình ủ rác là không nhiều, nhưng khi mở nắp hố, cần tránh đứng nylon...) được phân hủy do vi khuẩn và các loại trực diện với miệng hố và nên đeo khẩu trang.

sinh vật đất hay nói cách khác là tự phân hủy.

- Ưu điểm - lợi ích:

2.2. Ủ rác làm phân compost quy mô hộ

+ Đơn giản, dễ thực hiện.

gia đình

+ Giải quyết tại chỗ rác thải sinh hoạt hữu Bước 1: Làm thùng ủ rác hữu cơ và chọn vị trí cơ của các hộ gia đình và không gây ô nhiễm đặt thùng.

môi trường.

- Thùng bằng nhựa, hình tròn, dung tích 160 lít

+ Không tốn diện tích của các hộ gia đình.

được bán phổ biến tại các chợ.

+ Mùn tạo ra từ rác thải hữu cơ có thể sử dụng

- Đối với thùng nhựa, vách thùng khoan cho việc cải tạo đất, trồng cây trong nhà.

nhiều lỗ nhỏ cách nhau 10-15 cm đều nhau. Hai

+ Giảm thiểu ô nhiễm không khí (mùi rác bên thành thùng gần mép đáy thùng được khoan phân hủy).

2 cửa vuông khoảng 20 - 30 cm2 để lấy phân.

163

164

https://thuviensach.vn

- Nơi đặt thùng ủ phân: Cách xa nguồn nước

- Đảo trộn và kiểm tra nhiệt độ

sinh hoạt, đặt chậu nhựa để thu nước rỉ từ rác.

+ Sau 10 ngày, đảo phân trộn đều rác trong Nước rỉ được dùng tưới lên đống rác ủ trong thùng thùng một lần (chú ý đảo từ trong ra ngoài và đảo giúp rác mau phân hủy thành phân.

từ ngoài vào trong để các vật liệu được trộn đều).

Bước 2: Phân loại rác và bỏ rác hữu cơ vào thùng.

Tại mỗi lần đảo nếu thấy phân bị khô thì ta cần

- Rác hữu cơ: Là các loại rác phân hủy nhanh phải bổ sung thêm nước bằng cách tưới để độ ẩm gồm: các loại rau, quả, rơm, các loại lá non, thực luôn đạt khoảng 60%.

phẩm, phân gia súc...

+ Sau 30 ngày, rác sẽ phân hủy thành phân

* Lưu ý: Không đưa vào ủ phân lá bạch đàn, compost.

lá tràm, lá sả tươi, vỏ cam, quýt, vì các loại này

+ Kiểm tra nhiệt độ bằng cách dùng một cành chứa tinh dầu làm hại đến sự phát triển của vi tươi cắm vào giữa khối phân ủ. Sau 5 hoặc 6 ngày sinh vật.

rút cành cây ra khỏi đống phân và sờ vào phần cắm trong khối phân ủ, nếu thấy cành cây nóng

- Rác vô cơ: Là các loại rác khô, khó phân hủy mạnh là đạt yêu cầu.

(như vỏ ruột của các loại bánh xe, sành sứ, gạch

+ Nếu nhiệt độ không tăng lên thì đống phân vỡ, thủy tinh, cát,...) không được dùng để ủ phân.

ủ không đạt yêu cầu có thể do thiếu ẩm, thiếu vi Bước 3: Quá trình ủ rác thành phân compost.

sinh vật hoặc do nén lên các vật liệu quá chặt.

- Kiểm tra độ ẩm

- Khi rác có mùi hôi, ruồi nhặng

+ Nếu bóp thấy nước rỉ ra ngoài kẽ tay là thừa

+ Rải một lớp đất mỏng khô hoặc rơm rạ, lá nước, phải bổ sung thêm lá cây khô, rơm rạ để

cây khô.

điều chỉnh độ ẩm.

+ Hoặc dùng tro bếp rải lên bề mặt đống ủ để

+ Nếu bóp thấy rác dính chặt thì độ ẩm đạt giảm mùi hôi và ruồi, sau đó tiếp tục bổ sung yêu cầu.

thêm rác.

+ Nếu bóp thấy rác không dính chặt (bời rời) thì

+ Tưới thêm vi sinh lên bề mặt.

không đủ nước, cần bổ sung thêm nước (vừa đủ).

+ Không nên bổ sung thêm nước vào thùng rác.

- Bổ sung vi sinh

- Lấy phân compost ra ngoài

+ 0,5-1 kg chế phẩm.

+ Sau 30 ngày thì lớp phân bên dưới đáy

+ Rải, trộn đều vi sinh vào rác.

thùng sẽ phân hủy trước. Ta lấy phân ra từ 2 cửa

+ Cho rác vào thùng để ủ.

bên dưới.

165

166

https://thuviensach.vn

- Nơi đặt thùng ủ phân: Cách xa nguồn nước

- Đảo trộn và kiểm tra nhiệt độ

sinh hoạt, đặt chậu nhựa để thu nước rỉ từ rác.

+ Sau 10 ngày, đảo phân trộn đều rác trong Nước rỉ được dùng tưới lên đống rác ủ trong thùng thùng một lần (chú ý đảo từ trong ra ngoài và đảo giúp rác mau phân hủy thành phân.

từ ngoài vào trong để các vật liệu được trộn đều).

Bước 2: Phân loại rác và bỏ rác hữu cơ vào thùng.

Tại mỗi lần đảo nếu thấy phân bị khô thì ta cần

- Rác hữu cơ: Là các loại rác phân hủy nhanh phải bổ sung thêm nước bằng cách tưới để độ ẩm gồm: các loại rau, quả, rơm, các loại lá non, thực luôn đạt khoảng 60%.

phẩm, phân gia súc...

+ Sau 30 ngày, rác sẽ phân hủy thành phân

* Lưu ý: Không đưa vào ủ phân lá bạch đàn, compost.

lá tràm, lá sả tươi, vỏ cam, quýt, vì các loại này

+ Kiểm tra nhiệt độ bằng cách dùng một cành chứa tinh dầu làm hại đến sự phát triển của vi tươi cắm vào giữa khối phân ủ. Sau 5 hoặc 6 ngày sinh vật.

rút cành cây ra khỏi đống phân và sờ vào phần cắm trong khối phân ủ, nếu thấy cành cây nóng

- Rác vô cơ: Là các loại rác khô, khó phân hủy mạnh là đạt yêu cầu.

(như vỏ ruột của các loại bánh xe, sành sứ, gạch

+ Nếu nhiệt độ không tăng lên thì đống phân vỡ, thủy tinh, cát,...) không được dùng để ủ phân.

ủ không đạt yêu cầu có thể do thiếu ẩm, thiếu vi Bước 3: Quá trình ủ rác thành phân compost.

sinh vật hoặc do nén lên các vật liệu quá chặt.

- Kiểm tra độ ẩm

- Khi rác có mùi hôi, ruồi nhặng

+ Nếu bóp thấy nước rỉ ra ngoài kẽ tay là thừa

+ Rải một lớp đất mỏng khô hoặc rơm rạ, lá nước, phải bổ sung thêm lá cây khô, rơm rạ để

cây khô.

điều chỉnh độ ẩm.

+ Hoặc dùng tro bếp rải lên bề mặt đống ủ để

+ Nếu bóp thấy rác dính chặt thì độ ẩm đạt giảm mùi hôi và ruồi, sau đó tiếp tục bổ sung yêu cầu.

thêm rác.

+ Nếu bóp thấy rác không dính chặt (bời rời) thì

+ Tưới thêm vi sinh lên bề mặt.

không đủ nước, cần bổ sung thêm nước (vừa đủ).

+ Không nên bổ sung thêm nước vào thùng rác.

- Bổ sung vi sinh

- Lấy phân compost ra ngoài

+ 0,5-1 kg chế phẩm.

+ Sau 30 ngày thì lớp phân bên dưới đáy

+ Rải, trộn đều vi sinh vào rác.

thùng sẽ phân hủy trước. Ta lấy phân ra từ 2 cửa

+ Cho rác vào thùng để ủ.

bên dưới.

165

166

https://thuviensach.vn

+ Phân tơi, xốp, hạt mịn, không có mùi hôi

2.3. Xử lý chôn lấp động vật chết

thối, ngả màu nâu đen (đặc điểm của phân Đây là việc làm cần được tiến hành đầu tiên compost) thì lấy ra ở cửa bên dưới để bón cho rau để tránh sự tích tụ và phát triển các loài vi sinh màu, cây cảnh.

vật gây bệnh. Xác chết của động vật thường nằm

+ Nếu phân lấy ra bị ướt, chưa mịn thì chưa rải rác ở nhiều nơi trong các hộ gia đình nông đạt yêu cầu. Cần bỏ phân này ủ trở lại vào thùng thôn, nên cần được quy tập về một chỗ và tiến và trộn chung với rơm rạ, lá cây khô hoặc tro bếp hành xử lý chung trong phạm vi từng thôn, dưới để giảm độ ẩm (nếu phân còn ướt).

sự chỉ đạo của cán bộ quản lý thôn.

Hình 5.11: Mô hình ủ rác làm phân compost Hình 5.12: Xử lý chôn lấp động vật chết quy mô hộ gia đình

- Động vật chết được xử lý bằng cách đào hố

* Một số vấn đề cần lưu ý:

chôn lấp. Quy trình và quy cách hố chôn lấp động

- Phân compost khi được lấy từ thùng ra, tốt vật chết cần bảo đảm các yêu cầu vệ sinh môi nhất nên phơi gió 1-2 ngày để giảm nhiệt độ mới trường, với các tiêu chí sau:

đưa vào bón cây trồng.

+ Vị trí đào hố chôn lấp phải chọn cách xa nhà

- Thời điểm ủ phân tốt nhất trong năm là khi ở của dân, xa các công trình công cộng. Khoảng có sẵn nhiều loại vật liệu từ phân xanh, rơm, rạ,...

cách tối thiểu đến các công trình nêu trên là 500 m.

167

168

https://thuviensach.vn

+ Phân tơi, xốp, hạt mịn, không có mùi hôi

2.3. Xử lý chôn lấp động vật chết

thối, ngả màu nâu đen (đặc điểm của phân Đây là việc làm cần được tiến hành đầu tiên compost) thì lấy ra ở cửa bên dưới để bón cho rau để tránh sự tích tụ và phát triển các loài vi sinh màu, cây cảnh.

vật gây bệnh. Xác chết của động vật thường nằm

+ Nếu phân lấy ra bị ướt, chưa mịn thì chưa rải rác ở nhiều nơi trong các hộ gia đình nông đạt yêu cầu. Cần bỏ phân này ủ trở lại vào thùng thôn, nên cần được quy tập về một chỗ và tiến và trộn chung với rơm rạ, lá cây khô hoặc tro bếp hành xử lý chung trong phạm vi từng thôn, dưới để giảm độ ẩm (nếu phân còn ướt).

sự chỉ đạo của cán bộ quản lý thôn.

Hình 5.11: Mô hình ủ rác làm phân compost Hình 5.12: Xử lý chôn lấp động vật chết quy mô hộ gia đình

- Động vật chết được xử lý bằng cách đào hố

* Một số vấn đề cần lưu ý:

chôn lấp. Quy trình và quy cách hố chôn lấp động

- Phân compost khi được lấy từ thùng ra, tốt vật chết cần bảo đảm các yêu cầu vệ sinh môi nhất nên phơi gió 1-2 ngày để giảm nhiệt độ mới trường, với các tiêu chí sau:

đưa vào bón cây trồng.

+ Vị trí đào hố chôn lấp phải chọn cách xa nhà

- Thời điểm ủ phân tốt nhất trong năm là khi ở của dân, xa các công trình công cộng. Khoảng có sẵn nhiều loại vật liệu từ phân xanh, rơm, rạ,...

cách tối thiểu đến các công trình nêu trên là 500 m.

167

168

https://thuviensach.vn

+ Kích thước hố chôn lấp tuỳ thuộc vào số

tập trung đối với từng thôn, xóm, bản hoặc từng lượng động vật chết quy tập được. Tuy nhiên, cụm dân cư.

chiều sâu của hố ít nhất cũng đạt 1,5 m.

* Thu gom, xử lý rác bằng hố chôn

+ Đất ở đáy hố và thành hố phải được nén Sau các trận bão, lũ, lụt, rác còn lại chủ yếu là chặt. Dùng vôi sát trùng rải đều một lớp ở đáy hố

lá cây, các loại bao bì, vật dụng bị ngâm nước, cho dày ít nhất là 5 cm. Vôi còn được rắc đều lên các nên bấy nát, mủn.

thành hố.

- Thu gom rác từ các hộ gia đình, từ các đường

+ Dùng các vật liệu chống thấm (các tấm làng ngõ xóm, từ các nơi công cộng như trường nylon dày) lót xuống đáy và xung quanh thành hố.

học, chợ, sân vận động, v.v.. Loại rác này được thu Lót kín toàn bộ đáy hố, các thành xung quanh hố

gom thành từng đống tại những nơi quy định theo và trên bề mặt hố chôn lấp.

quy hoạch chung. Sau đó, đào hố để chôn lấp.

- Xác động vật chết cho vào trong bao. Sau đó,

- Hố chôn lấp loại rác này cần lựa chọn tại các vị

rạch thủng các bao và xếp các bao thành từng lớp.

trí cao ráo, cách xa nhà ở của dân, cách xa các công Cứ mỗi lớp xếp xong lại rắc vôi bột lên, sau đó mới trình công cộng với khoảng cách tối thiểu là 30 m.

xếp lớp bao khác lên trên.

- Kích thước hố tuỳ thuộc vào lượng rác thu

+ Dùng các ống tre hoặc ống nứa được đục gom được. Chiều sâu của hố ít nhất phải là 1 m.

thủng các mắt có đường kính 4,2-6,0 cm cắm

- Đất trên mặt hố phải được đắp cao hơn mặt xuống hố chôn lấp để làm ống thông hơi. Số lượng đất xung quanh ít nhất là 20 cm để tránh nước mưa ống cắm ở mỗi hố trung bình là 1 ống cho 1 m2 bề

tràn vào và đọng lại trên mặt hố rác. Lớp đất lấp lên mặt hố. Chiều dài mỗi ống ít nhất là 1 m.

phía trên mặt lớp rác có bề dày ít nhất là 60 cm.

+ Sau khi xếp xong các lớp bao xác động vật,

2.4. Xử lý nước sử dụng cho sinh hoạt

phủ một lớp bao nylon lên trên bề mặt rồi lấp đất lên trên. Chiều dày lớp đất này là từ 60 cm trở

a) Xử lý nước sử dụng cho sinh hoạt từ nước lên. Đất đắp trên mặt hố phải cao hơn bề mặt đất mặt khi đang bị ngập lụt

xung quanh, ít nhất là 20 cm để cho nước mưa Trong trường hợp không dự trữ được nước sạch thoát đi mà không đọng lại trên bề mặt hố.

hoặc nước mưa để dùng thì phải xử lý thật tốt nước

- Việc chôn lấp xác động vật chết không nên để

ngập lụt để sử dụng cho ăn, uống, sinh hoạt. Quá cho từng hộ gia đình làm riêng, mà nên thực hiện trình xử lý nước được tiến hành qua 3 bước:

169

170

https://thuviensach.vn

+ Kích thước hố chôn lấp tuỳ thuộc vào số

tập trung đối với từng thôn, xóm, bản hoặc từng lượng động vật chết quy tập được. Tuy nhiên, cụm dân cư.

chiều sâu của hố ít nhất cũng đạt 1,5 m.

* Thu gom, xử lý rác bằng hố chôn

+ Đất ở đáy hố và thành hố phải được nén Sau các trận bão, lũ, lụt, rác còn lại chủ yếu là chặt. Dùng vôi sát trùng rải đều một lớp ở đáy hố

lá cây, các loại bao bì, vật dụng bị ngâm nước, cho dày ít nhất là 5 cm. Vôi còn được rắc đều lên các nên bấy nát, mủn.

thành hố.

- Thu gom rác từ các hộ gia đình, từ các đường

+ Dùng các vật liệu chống thấm (các tấm làng ngõ xóm, từ các nơi công cộng như trường nylon dày) lót xuống đáy và xung quanh thành hố.

học, chợ, sân vận động, v.v.. Loại rác này được thu Lót kín toàn bộ đáy hố, các thành xung quanh hố

gom thành từng đống tại những nơi quy định theo và trên bề mặt hố chôn lấp.

quy hoạch chung. Sau đó, đào hố để chôn lấp.

- Xác động vật chết cho vào trong bao. Sau đó,

- Hố chôn lấp loại rác này cần lựa chọn tại các vị

rạch thủng các bao và xếp các bao thành từng lớp.

trí cao ráo, cách xa nhà ở của dân, cách xa các công Cứ mỗi lớp xếp xong lại rắc vôi bột lên, sau đó mới trình công cộng với khoảng cách tối thiểu là 30 m.

xếp lớp bao khác lên trên.

- Kích thước hố tuỳ thuộc vào lượng rác thu

+ Dùng các ống tre hoặc ống nứa được đục gom được. Chiều sâu của hố ít nhất phải là 1 m.

thủng các mắt có đường kính 4,2-6,0 cm cắm

- Đất trên mặt hố phải được đắp cao hơn mặt xuống hố chôn lấp để làm ống thông hơi. Số lượng đất xung quanh ít nhất là 20 cm để tránh nước mưa ống cắm ở mỗi hố trung bình là 1 ống cho 1 m2 bề

tràn vào và đọng lại trên mặt hố rác. Lớp đất lấp lên mặt hố. Chiều dài mỗi ống ít nhất là 1 m.

phía trên mặt lớp rác có bề dày ít nhất là 60 cm.

+ Sau khi xếp xong các lớp bao xác động vật,

2.4. Xử lý nước sử dụng cho sinh hoạt

phủ một lớp bao nylon lên trên bề mặt rồi lấp đất lên trên. Chiều dày lớp đất này là từ 60 cm trở

a) Xử lý nước sử dụng cho sinh hoạt từ nước lên. Đất đắp trên mặt hố phải cao hơn bề mặt đất mặt khi đang bị ngập lụt

xung quanh, ít nhất là 20 cm để cho nước mưa Trong trường hợp không dự trữ được nước sạch thoát đi mà không đọng lại trên bề mặt hố.

hoặc nước mưa để dùng thì phải xử lý thật tốt nước

- Việc chôn lấp xác động vật chết không nên để

ngập lụt để sử dụng cho ăn, uống, sinh hoạt. Quá cho từng hộ gia đình làm riêng, mà nên thực hiện trình xử lý nước được tiến hành qua 3 bước:

169

170

https://thuviensach.vn

- Bước 1: Lấy nước ra thùng.

Như vậy, để khử trùng 300 lít nước cần khoảng

- Bước 2: Làm trong nước. Dùng phèn chua với 1/3 thìa canh bột hóa chất. Lượng hóa chất khử

liều lượng là 1 g phèn chua cho 20 lít nước. Hòa tan trùng cần được hòa tan đều trong nước. Sau đó, để

lượng phèn chua đã tính toán cho khối lượng nước 30 phút là nước có thể dùng được.

cần làm trong vào nước. Sau đó, chờ khoảng 30 phút Nước sau khi được khử trùng, nếu muốn dùng cho cặn lắng xuống đáy, rồi gạn lấy nước trong.

để uống cần phải được đun sôi lên trước khi uống.

- Bước 3: Khử trùng bằng hóa chất. Hóa chất b) Xử lý nước giếng khơi khi bị ngập lụt

được sử dụng là Cloramin T hoặc Cloramin B

Quá trình xử lý các giếng khơi được thực hiện dạng viên có hàm lượng 0,25 g. Mỗi viên dùng để

theo 3 bước như sau:

khử trùng cho 25 lít nước.

- Bước 1: Thau rửa giếng nước.

+ Khơi thông tất cả các vũng nước xung quanh Hình 5.13: Mô hình xử lý nước sử dụng khu vực giếng khơi.

cho ăn, uống và làm vệ sinh môi trường khi đang bị ngập lụt

+ Thau rửa và nạo vét bùn cặn trong giếng khơi, trước khi làm trong nước và khử trùng.

+ Dùng nước giếng dội lên thành giếng cho trôi hết đất, cát và rác bám trên thành và sàn giếng.

Nước sau khi làm trong cũng có thể khử trùng bằng bột Cloramin B hoặc Clorua vôi. Các hóa chất này được sử dụng với liều lượng là 0,3 g Cloramin B

25% hoặc 0,4 g Clorua vôi 20% cho 30 lít nước trong.

Có thể dùng thìa canh để đong bột hóa chất,

+ Nếu giếng khơi bị ngập trong nước lụt và mỗi thìa canh đầy tương đương với 10 g bột hóa chất.

nước đang bị đục thì phải tiến hành thau vét giếng.

171

172

https://thuviensach.vn

- Bước 1: Lấy nước ra thùng.

Như vậy, để khử trùng 300 lít nước cần khoảng

- Bước 2: Làm trong nước. Dùng phèn chua với 1/3 thìa canh bột hóa chất. Lượng hóa chất khử

liều lượng là 1 g phèn chua cho 20 lít nước. Hòa tan trùng cần được hòa tan đều trong nước. Sau đó, để

lượng phèn chua đã tính toán cho khối lượng nước 30 phút là nước có thể dùng được.

cần làm trong vào nước. Sau đó, chờ khoảng 30 phút Nước sau khi được khử trùng, nếu muốn dùng cho cặn lắng xuống đáy, rồi gạn lấy nước trong.

để uống cần phải được đun sôi lên trước khi uống.

- Bước 3: Khử trùng bằng hóa chất. Hóa chất b) Xử lý nước giếng khơi khi bị ngập lụt

được sử dụng là Cloramin T hoặc Cloramin B

Quá trình xử lý các giếng khơi được thực hiện dạng viên có hàm lượng 0,25 g. Mỗi viên dùng để

theo 3 bước như sau:

khử trùng cho 25 lít nước.

- Bước 1: Thau rửa giếng nước.

+ Khơi thông tất cả các vũng nước xung quanh Hình 5.13: Mô hình xử lý nước sử dụng khu vực giếng khơi.

cho ăn, uống và làm vệ sinh môi trường khi đang bị ngập lụt

+ Thau rửa và nạo vét bùn cặn trong giếng khơi, trước khi làm trong nước và khử trùng.

+ Dùng nước giếng dội lên thành giếng cho trôi hết đất, cát và rác bám trên thành và sàn giếng.

Nước sau khi làm trong cũng có thể khử trùng bằng bột Cloramin B hoặc Clorua vôi. Các hóa chất này được sử dụng với liều lượng là 0,3 g Cloramin B

25% hoặc 0,4 g Clorua vôi 20% cho 30 lít nước trong.

Có thể dùng thìa canh để đong bột hóa chất,

+ Nếu giếng khơi bị ngập trong nước lụt và mỗi thìa canh đầy tương đương với 10 g bột hóa chất.

nước đang bị đục thì phải tiến hành thau vét giếng.

171

172

https://thuviensach.vn

Múc cạn nước và vét hết bùn cặn. Trong trường

- Bước 3: Khử trùng nước giếng.

hợp không thể thau vét được, thì chọn một giếng Theo tiêu chuẩn nước giếng sau khử trùng khác gần đó để xử lý vệ sinh rồi dùng chung nước ở

phải có nồng độ Clo thừa là 0,5-1,0 mg/l.

giếng đã được xử lý.

Lượng Cloramin B cần thiết để khử trùng Nếu tất cả các giếng trong khu vực đó đều nước giếng là: 10 g Cloramin B 25% cho 1 m3 nước không thể thau vét được thì tạm thời múc vài chục giếng. Có thể dùng một số hóa chất khác như: lít nước lên một thùng chứa, rồi đánh phèn và khử

Clorua vôi 20% với lượng dùng là 13 g cho 1 m3

trùng để dùng. Dùng hết mẻ này làm mẻ khác, nước giếng, hoặc Clorua vôi 70% với lượng dùng là cho đến khi mực nước trong giếng xuống thấp, thì 4 g/m3 nước giếng.

tiến hành thau rửa giếng.

Hòa tan lượng hóa chất cần thiết đã được Nếu ở vùng bị ngập, nhưng nước lụt không tính toán vào một gầu nước. Chú ý là phải khuấy tràn vào giếng và nước giếng vẫn trong, thì tiến đều cho tan hết hóa chất. Sau đó, tưới đều nước hành khử trùng trước khi sử dụng. Nếu điều kiện trong gầu đã có hóa chất hòa tan lên bề mặt nước cho phép thì múc cạn nước giếng và thau rửa giếng; thả gầu vào nước giếng cho chìm sâu đến giếng; nếu có khó khăn thì có thể tiến hành khử

một nửa cột nước rồi kéo gầu lên xuống nhẹ

trùng ngay nước trong giếng để sử dụng.

nhàng khoảng 10 lần.

- Bước 2: Làm trong nước giếng.

Dùng nước giếng đã được khử trùng bằng hóa Dùng phèn chua (loại thường dùng là phèn chất dội lên thành giếng để khử trùng. Sau đó để

nhôm) để làm trong nước giếng với liều lượng là yên khoảng 30 phút là có thể sử dụng nước cho 50 g cho 1 m3 nước giếng. Nếu nước giếng đục các nhu cầu sinh hoạt. Tuy nhiên, để làm nước sử

nhiều, có thể tăng lượng phèn sử dụng lên, nhưng dụng cho ăn, uống thì nước đã khử trùng bằng không được quá 100 g phèn cho 1 m3 nước giếng.

Cloramin B vẫn cần được đun sôi mới được dùng.

Hòa tan hết lượng phèn cần thiết vào một xô Chỉ tiến hành khử trùng nước giếng sau khi nước, tưới đều lên bề mặt lớp nước trong giếng.

nước đã được làm trong. Nếu khử trùng cùng một Thả xô nước phèn chìm sâu vào nước giếng, rồi lúc với làm trong nước bằng phèn chua, thì phèn kéo mạnh lên xuống khoảng 10 lần. Sau đó, để

chua và các chất hữu cơ có mặt trong nước đục sẽ

yên từ 30 phút đến 1 giờ cho cặn lắng xuống đáy hấp thụ hết Clo hoạt tính. Khi đó, Clo không còn giếng, rồi tiến hành khử trùng.

tác dụng khử trùng nữa.

173

174

https://thuviensach.vn

Múc cạn nước và vét hết bùn cặn. Trong trường

- Bước 3: Khử trùng nước giếng.

hợp không thể thau vét được, thì chọn một giếng Theo tiêu chuẩn nước giếng sau khử trùng khác gần đó để xử lý vệ sinh rồi dùng chung nước ở

phải có nồng độ Clo thừa là 0,5-1,0 mg/l.

giếng đã được xử lý.

Lượng Cloramin B cần thiết để khử trùng Nếu tất cả các giếng trong khu vực đó đều nước giếng là: 10 g Cloramin B 25% cho 1 m3 nước không thể thau vét được thì tạm thời múc vài chục giếng. Có thể dùng một số hóa chất khác như: lít nước lên một thùng chứa, rồi đánh phèn và khử

Clorua vôi 20% với lượng dùng là 13 g cho 1 m3

trùng để dùng. Dùng hết mẻ này làm mẻ khác, nước giếng, hoặc Clorua vôi 70% với lượng dùng là cho đến khi mực nước trong giếng xuống thấp, thì 4 g/m3 nước giếng.

tiến hành thau rửa giếng.

Hòa tan lượng hóa chất cần thiết đã được Nếu ở vùng bị ngập, nhưng nước lụt không tính toán vào một gầu nước. Chú ý là phải khuấy tràn vào giếng và nước giếng vẫn trong, thì tiến đều cho tan hết hóa chất. Sau đó, tưới đều nước hành khử trùng trước khi sử dụng. Nếu điều kiện trong gầu đã có hóa chất hòa tan lên bề mặt nước cho phép thì múc cạn nước giếng và thau rửa giếng; thả gầu vào nước giếng cho chìm sâu đến giếng; nếu có khó khăn thì có thể tiến hành khử

một nửa cột nước rồi kéo gầu lên xuống nhẹ

trùng ngay nước trong giếng để sử dụng.

nhàng khoảng 10 lần.

- Bước 2: Làm trong nước giếng.

Dùng nước giếng đã được khử trùng bằng hóa Dùng phèn chua (loại thường dùng là phèn chất dội lên thành giếng để khử trùng. Sau đó để

nhôm) để làm trong nước giếng với liều lượng là yên khoảng 30 phút là có thể sử dụng nước cho 50 g cho 1 m3 nước giếng. Nếu nước giếng đục các nhu cầu sinh hoạt. Tuy nhiên, để làm nước sử

nhiều, có thể tăng lượng phèn sử dụng lên, nhưng dụng cho ăn, uống thì nước đã khử trùng bằng không được quá 100 g phèn cho 1 m3 nước giếng.

Cloramin B vẫn cần được đun sôi mới được dùng.

Hòa tan hết lượng phèn cần thiết vào một xô Chỉ tiến hành khử trùng nước giếng sau khi nước, tưới đều lên bề mặt lớp nước trong giếng.

nước đã được làm trong. Nếu khử trùng cùng một Thả xô nước phèn chìm sâu vào nước giếng, rồi lúc với làm trong nước bằng phèn chua, thì phèn kéo mạnh lên xuống khoảng 10 lần. Sau đó, để

chua và các chất hữu cơ có mặt trong nước đục sẽ

yên từ 30 phút đến 1 giờ cho cặn lắng xuống đáy hấp thụ hết Clo hoạt tính. Khi đó, Clo không còn giếng, rồi tiến hành khử trùng.

tác dụng khử trùng nữa.

173

174

https://thuviensach.vn

Trong trường hợp nước lụt chưa rút hết mà cần dụng các biện pháp cơ giới hóa để thu gom rơm rạ; nước sạch để dùng, thì lấy nước giếng ra thùng và mặt khác, tỷ lệ thu gom rơm rạ ở các vụ lúa cũng dùng phèn chua làm trong nước. Sau đó, khử trùng khác nhau: vụ Đông Xuân có thời tiết ẩm ướt, nước với lượng dùng là 0,3 g Cloramin B bột 25%

người dân ít thu gom rơm rạ hơn vụ Hè Thu có khí cho 30 lít nước trong, hoặc 0,4 g Clorua vôi 20%. Đối hậu khô ráo hơn.

với những trường hợp không có cân để dùng, có thể

Tại tỉnh Hậu Giang, người nông dân thường đong các loại hóa chất khử trùng bằng thìa canh, bán rơm tại ruộng cho chủ máy cuốn rơm. Sau đó, mỗi thìa canh đầy tương đương với 10 g hóa chất.

các chủ máy cuốn rơm sẽ bán các cuộn rơm cho Ví dụ: để khử trùng 300 lít nước đã làm trong, thì những người thu mua rơm làm thức ăn cho gia súc, hòa vào khoảng 1/3 thìa Cloramin B bột 25%.

trồng nấm hoặc các mục đích khác. Tỷ lệ thu mua Đối với giếng khoan: tiến hành bơm hết nước rơm làm thức ăn gia súc chiếm khoảng 40% tổng đục, sau đó bơm tiếp 15 phút, bỏ nước đó đi. Từ đó lượng rơm và 60% còn lại được thu mua cho trồng trở đi nước có thể sử dụng được như bình thường.

nấm và các mục đích khác.

Lưu ý: trước khi bơm, cần làm vệ sinh bơm, sàn giếng sạch sẽ.

Hình 5.14: Máy cuốn rơm tự hành do Việt Nam sản xuất

III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ

TRONG KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN

1. Mô hình giảm ô nhiễm môi trường không khí do đốt rơm rạ

Kết quả nghiên cứu của Dự án Hỗ trợ Nông nghiệp cácbon thấp (LCASP) đã cho thấy rằng, hiện nay mới chỉ có một số tỉnh ở phía Nam có hoạt động thu gom và sử dụng rơm rạ. Ở các tỉnh phía Bắc, hoạt động thu gom và sử dụng rơm rạ ít là do quy mô ruộng đồng nhỏ, manh mún, khó áp

175

176

https://thuviensach.vn

Trong trường hợp nước lụt chưa rút hết mà cần dụng các biện pháp cơ giới hóa để thu gom rơm rạ; nước sạch để dùng, thì lấy nước giếng ra thùng và mặt khác, tỷ lệ thu gom rơm rạ ở các vụ lúa cũng dùng phèn chua làm trong nước. Sau đó, khử trùng khác nhau: vụ Đông Xuân có thời tiết ẩm ướt, nước với lượng dùng là 0,3 g Cloramin B bột 25%

người dân ít thu gom rơm rạ hơn vụ Hè Thu có khí cho 30 lít nước trong, hoặc 0,4 g Clorua vôi 20%. Đối hậu khô ráo hơn.

với những trường hợp không có cân để dùng, có thể

Tại tỉnh Hậu Giang, người nông dân thường đong các loại hóa chất khử trùng bằng thìa canh, bán rơm tại ruộng cho chủ máy cuốn rơm. Sau đó, mỗi thìa canh đầy tương đương với 10 g hóa chất.

các chủ máy cuốn rơm sẽ bán các cuộn rơm cho Ví dụ: để khử trùng 300 lít nước đã làm trong, thì những người thu mua rơm làm thức ăn cho gia súc, hòa vào khoảng 1/3 thìa Cloramin B bột 25%.

trồng nấm hoặc các mục đích khác. Tỷ lệ thu mua Đối với giếng khoan: tiến hành bơm hết nước rơm làm thức ăn gia súc chiếm khoảng 40% tổng đục, sau đó bơm tiếp 15 phút, bỏ nước đó đi. Từ đó lượng rơm và 60% còn lại được thu mua cho trồng trở đi nước có thể sử dụng được như bình thường.

nấm và các mục đích khác.

Lưu ý: trước khi bơm, cần làm vệ sinh bơm, sàn giếng sạch sẽ.

Hình 5.14: Máy cuốn rơm tự hành do Việt Nam sản xuất

III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ

TRONG KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

NÔNG THÔN

1. Mô hình giảm ô nhiễm môi trường không khí do đốt rơm rạ

Kết quả nghiên cứu của Dự án Hỗ trợ Nông nghiệp cácbon thấp (LCASP) đã cho thấy rằng, hiện nay mới chỉ có một số tỉnh ở phía Nam có hoạt động thu gom và sử dụng rơm rạ. Ở các tỉnh phía Bắc, hoạt động thu gom và sử dụng rơm rạ ít là do quy mô ruộng đồng nhỏ, manh mún, khó áp

175

176

https://thuviensach.vn

Hiện nay, rơm được thu mua để làm thức ăn 2. Mô hình bảo vệ môi trường, thu gom gia súc với số lượng khá lớn. Một ví dụ điển hình rác thải bằng tổ thu gom rác thải và tổ tự

như trang trại bò sữa của TH Truemilk tại miền quản bảo vệ môi trường

Trung đang thu mua rơm với giá khoảng 3,2 triệu Hiện nay, đã có nhiều mô hình hay, cách làm tốt đồng/tấn. Ước tính khoảng 40% lượng rơm thu về bảo vệ môi trường trong cả nước, đặc biệt là hoạt mua trong chuỗi giá trị ở Hậu Giang được sử dụng động thu gom rác thải bằng tổ thu gom rác thải và làm thức ăn chăn nuôi. Bên cạnh đó, rơm còn được tổ tự quản bảo vệ môi trường đã được các cấp Mặt thu mua để làm các giá thể trồng nấm do tỷ suất trận, hội, đoàn thể trong nhiều tỉnh triển khai có lợi nhuận trồng nấm rơm khá cao: cứ 10 kg rơm hiệu quả, góp phần nâng cao nhận thức và hành khô sẽ cho ra 2 kg nấm. Ngoài ra, rơm còn được động của người dân trong việc giữ gìn, bảo vệ môi thu gom để làm đệm lót cho nông sản, đệm lót trường khu dân cư. Hình thức thực hiện thông sinh học, vật liệu che phủ đất, làm viên nhiên liệu thường là thành lập và đưa vào hoạt động các tổ thu đốt lò hơi, làm phân bón hữu cơ, than sinh học, gom rác thải và tổ tự quản bảo vệ môi trường. Tổ

thu gom rác thải và tổ tự quản bảo vệ môi trường sẽ

làm ván chịu nhiệt, đồ thủ công mỹ nghệ, làm thực hiện vận động nhân dân tham gia giữ gìn vệ

giấy... với số lượng đáng kể.

sinh môi trường đường làng, ngõ xóm; trồng và Vấn đề xử lý rơm rạ hiện nay rất cần sự hỗ trợ

chăm sóc cây xanh, cải tạo vườn, chỉnh trang hàng của các cơ quan quản lý, nhà khoa học để hoàn rào, cổng, ngõ, phát triển cảnh quan xanh - sạch -

thiện các công nghệ phù hợp với điều kiện nông đẹp; tự thu gom, xử lý rác thải của khu dân cư.

thôn Việt Nam như sản xuất làm thức ăn chăn Hình 5.15 dưới đây mô tả quá trình hoạt động nuôi, phân bón hữu cơ, trồng nấm, làm viên năng thu gom và xử lý rác thải của tổ thu gom rác thải.

lượng... nhằm đa dạng hóa các sản phẩm từ rơm, Mô hình này phù hợp với điều kiện vùng nông giúp ổn định thị trường và tăng giá trị lợi nhuận.

thôn, vì tổ thu gom rác thải triển khai thu gom Đối với gốc rạ, việc thu gom rất khó khăn và chi được trong các ngõ nhỏ, những nơi mà xe chuyên phí cao, có thể tập trung vào các giải pháp xử lý dụng không đến được. Hoạt động của mô hình này tại chỗ như làm phân bón hữu cơ có sự hỗ trợ của có sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản các chế phẩm sinh học để đẩy nhanh thời gian lý rác thải nói riêng và bảo vệ môi trường nói chung.

phân hủy.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và duy trì được 177

178

https://thuviensach.vn

Hiện nay, rơm được thu mua để làm thức ăn 2. Mô hình bảo vệ môi trường, thu gom gia súc với số lượng khá lớn. Một ví dụ điển hình rác thải bằng tổ thu gom rác thải và tổ tự

như trang trại bò sữa của TH Truemilk tại miền quản bảo vệ môi trường

Trung đang thu mua rơm với giá khoảng 3,2 triệu Hiện nay, đã có nhiều mô hình hay, cách làm tốt đồng/tấn. Ước tính khoảng 40% lượng rơm thu về bảo vệ môi trường trong cả nước, đặc biệt là hoạt mua trong chuỗi giá trị ở Hậu Giang được sử dụng động thu gom rác thải bằng tổ thu gom rác thải và làm thức ăn chăn nuôi. Bên cạnh đó, rơm còn được tổ tự quản bảo vệ môi trường đã được các cấp Mặt thu mua để làm các giá thể trồng nấm do tỷ suất trận, hội, đoàn thể trong nhiều tỉnh triển khai có lợi nhuận trồng nấm rơm khá cao: cứ 10 kg rơm hiệu quả, góp phần nâng cao nhận thức và hành khô sẽ cho ra 2 kg nấm. Ngoài ra, rơm còn được động của người dân trong việc giữ gìn, bảo vệ môi thu gom để làm đệm lót cho nông sản, đệm lót trường khu dân cư. Hình thức thực hiện thông sinh học, vật liệu che phủ đất, làm viên nhiên liệu thường là thành lập và đưa vào hoạt động các tổ thu đốt lò hơi, làm phân bón hữu cơ, than sinh học, gom rác thải và tổ tự quản bảo vệ môi trường. Tổ

thu gom rác thải và tổ tự quản bảo vệ môi trường sẽ

làm ván chịu nhiệt, đồ thủ công mỹ nghệ, làm thực hiện vận động nhân dân tham gia giữ gìn vệ

giấy... với số lượng đáng kể.

sinh môi trường đường làng, ngõ xóm; trồng và Vấn đề xử lý rơm rạ hiện nay rất cần sự hỗ trợ

chăm sóc cây xanh, cải tạo vườn, chỉnh trang hàng của các cơ quan quản lý, nhà khoa học để hoàn rào, cổng, ngõ, phát triển cảnh quan xanh - sạch -

thiện các công nghệ phù hợp với điều kiện nông đẹp; tự thu gom, xử lý rác thải của khu dân cư.

thôn Việt Nam như sản xuất làm thức ăn chăn Hình 5.15 dưới đây mô tả quá trình hoạt động nuôi, phân bón hữu cơ, trồng nấm, làm viên năng thu gom và xử lý rác thải của tổ thu gom rác thải.

lượng... nhằm đa dạng hóa các sản phẩm từ rơm, Mô hình này phù hợp với điều kiện vùng nông giúp ổn định thị trường và tăng giá trị lợi nhuận.

thôn, vì tổ thu gom rác thải triển khai thu gom Đối với gốc rạ, việc thu gom rất khó khăn và chi được trong các ngõ nhỏ, những nơi mà xe chuyên phí cao, có thể tập trung vào các giải pháp xử lý dụng không đến được. Hoạt động của mô hình này tại chỗ như làm phân bón hữu cơ có sự hỗ trợ của có sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản các chế phẩm sinh học để đẩy nhanh thời gian lý rác thải nói riêng và bảo vệ môi trường nói chung.

phân hủy.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và duy trì được 177

178

https://thuviensach.vn

hoạt động, chính quyền địa phương (Ủy ban nhân phát sinh. Các nhân viên của tổ thu gom rác thải dân xã, thị trấn) phải quản lý tốt tổ thu gom rác được hưởng lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, thải (về kinh phí và tổ chức hoạt động).

được trang bị phương tiện bảo hộ lao động và có trách nhiệm thực hiện thu gom rác thải theo Hình 5.15: Mô hình tổ thu gom rác thải phương án quản lý rác thải của xã, thị trấn đã được phê duyệt. Ủy ban nhân dân xã, thị trấn ban hành Quy chế tổ chức, hoạt động của tổ thu gom rác thải và hằng năm phải xây dựng Kế hoạch hoạt động của tổ thu gom rác thải.

Phương thức thành lập và hoạt động của tổ

thu gom rác thải:

Ủy ban nhân dân xã, thị trấn có Quyết định thành lập tổ thu gom rác thải, trên cơ sở phương án quản lý rác thải do Ủy ban nhân dân xã, thị

trấn xây dựng và được Ủy ban nhân dân huyện phê duyệt. Lực lượng lao động của tổ thu gom rác thải được tuyển dụng tại địa phương (18 tuổi trở

lên); mỗi tổ thu gom có tối thiểu 03 lao động, trong

đó bầu chọn 01 Tổ trưởng. Ủy ban nhân dân xã,

thị trấn cử cán bộ theo dõi hoạt động của tổ và đề

Để thực hiện tốt công tác phân loại, thu gom, xuất các biện pháp thích hợp để hoạt động của tổ

vận chuyển, xử lý rác thải nông thôn theo mô hình ngày càng phát huy hiệu quả (phù hợp nhất là cán tổ thu gom rác thải, mỗi xã, thị trấn cần xây dựng bộ địa chính - môi trường của xã).

phương án quản lý rác thải trên địa bàn. Ủy ban Tổ thu gom rác thải được trang bị phương tiện nhân dân xã, thị trấn có quyết định thành lập tổ

kéo rác, công cụ và đồ bảo hộ lao động. Bảo hộ lao thu gom rác thải, quản lý và tổ chức thực hiện. Số

động gồm quần, áo, găng tay, khẩu trang, ủng.

lượng nhân viên tổ thu gom rác thải tùy thuộc vào Nguồn thu bảo đảm hoạt động của tổ là từ nguồn quy mô địa bàn thu gom và khối lượng chất thải rắn thu phí vệ sinh các hộ dân và cơ quan đóng trên 179

180

https://thuviensach.vn

hoạt động, chính quyền địa phương (Ủy ban nhân phát sinh. Các nhân viên của tổ thu gom rác thải dân xã, thị trấn) phải quản lý tốt tổ thu gom rác được hưởng lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, thải (về kinh phí và tổ chức hoạt động).

được trang bị phương tiện bảo hộ lao động và có trách nhiệm thực hiện thu gom rác thải theo Hình 5.15: Mô hình tổ thu gom rác thải phương án quản lý rác thải của xã, thị trấn đã được phê duyệt. Ủy ban nhân dân xã, thị trấn ban hành Quy chế tổ chức, hoạt động của tổ thu gom rác thải và hằng năm phải xây dựng Kế hoạch hoạt động của tổ thu gom rác thải.

Phương thức thành lập và hoạt động của tổ

thu gom rác thải:

Ủy ban nhân dân xã, thị trấn có Quyết định thành lập tổ thu gom rác thải, trên cơ sở phương án quản lý rác thải do Ủy ban nhân dân xã, thị

trấn xây dựng và được Ủy ban nhân dân huyện phê duyệt. Lực lượng lao động của tổ thu gom rác thải được tuyển dụng tại địa phương (18 tuổi trở

lên); mỗi tổ thu gom có tối thiểu 03 lao động, trong

đó bầu chọn 01 Tổ trưởng. Ủy ban nhân dân xã,

thị trấn cử cán bộ theo dõi hoạt động của tổ và đề

Để thực hiện tốt công tác phân loại, thu gom, xuất các biện pháp thích hợp để hoạt động của tổ

vận chuyển, xử lý rác thải nông thôn theo mô hình ngày càng phát huy hiệu quả (phù hợp nhất là cán tổ thu gom rác thải, mỗi xã, thị trấn cần xây dựng bộ địa chính - môi trường của xã).

phương án quản lý rác thải trên địa bàn. Ủy ban Tổ thu gom rác thải được trang bị phương tiện nhân dân xã, thị trấn có quyết định thành lập tổ

kéo rác, công cụ và đồ bảo hộ lao động. Bảo hộ lao thu gom rác thải, quản lý và tổ chức thực hiện. Số

động gồm quần, áo, găng tay, khẩu trang, ủng.

lượng nhân viên tổ thu gom rác thải tùy thuộc vào Nguồn thu bảo đảm hoạt động của tổ là từ nguồn quy mô địa bàn thu gom và khối lượng chất thải rắn thu phí vệ sinh các hộ dân và cơ quan đóng trên 179

180

https://thuviensach.vn

địa bàn xã, thị trấn; mức thu phí vệ sinh theo hình thức: thảo luận; xây dựng nội dung cam kết Quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành.

giữ gìn vệ sinh môi trường; phát các tờ rơi, pano Bộ phận thu phí sử dụng ngay lực lượng lao động tuyên truyền; tuyên truyền tại các hoạt động của của tổ là hiệu quả nhất hoặc có thể phối hợp với thôn, xóm như: các cuộc họp, các cuộc thi (thi tìm các hội, đoàn thể của địa phương.

hiểu về môi trường, thi văn nghệ...) và bằng các Việc lựa chọn điểm trung chuyển, tập kết rác quy định về văn hóa...

cần theo quy hoạch các điểm trung chuyển đã được Phương thức thành lập và hoạt động của tổ tự

Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt. Điểm tập kết rác quản bảo vệ môi trường:

phải do Ủy ban nhân dân xã, thị trấn lựa chọn và Để hạn chế tối đa ô nhiễm môi trường do rác thống nhất với đơn vị thực hiện dịch vụ vận thải gây ra ở các địa phương vùng nông thôn xa chuyển. Phương tiện lưu giữ rác tại điểm tập kết là xôi, giao thông cách trở, mỗi thôn (hoặc xóm, tổ) thùng lưu giữ rác thải (phổ biến là loại 120

thành lập các tổ tự quản bảo vệ môi trường. Mỗi tổ

lít/thùng, 240 lít/thùng). Tần suất thu gom rác với có 01 Tổ trưởng để kiểm tra, đôn đốc (Tổ trưởng vùng nông thôn có mật độ dân cư đông thì tối thiểu phù hợp nhất là Thôn trưởng, hoặc Công an viên 3 lần/tuần; với vùng dân cư thưa thớt, điểm tập kết của thôn, hoặc Tổ trưởng Tổ đoàn kết...). Nhiệm xa thì tối thiểu 2 lần/tuần. Tần suất vận chuyển về

vụ của tổ tự quản bảo vệ môi trường là: phát động khu xử lý 2-3 lần/tuần.

phong trào nhân dân trong tổ thực hiện công tác Kinh phí vận chuyển rác được lấy từ nguồn vệ sinh đường làng, ngõ xóm, cống rãnh thoát thu phí vệ sinh (ngân sách huyện hỗ trợ các xã, nước theo định kỳ; hướng dẫn các hộ dân tự phân thị trấn phần kinh phí thiếu hụt do nguồn thu từ

loại rác tại nguồn.

phí vệ sinh trong những năm đầu còn thấp, chủ

Một số giải pháp sau đây cần được ưu tiên yếu bù đắp cho hoạt động của tổ thu gom rác trong phân loại rác tại nguồn tại các hộ dân:

thải). Đơn giá vận chuyển rác thải theo Quyết

- Tận dụng rác hữu cơ dễ phân hủy để làm định của Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành.

phân bón tại nhà bằng hố rác di động. Hố rác di Ủy ban nhân dân xã, thị trấn phối hợp với Ủy động là hố nhỏ được đào để hằng ngày người dân ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các hội, đoàn đổ phần rác hữu cơ dễ phân hủy xuống, dùng nắp thể ở địa phương tổ chức tuyên truyền bằng các đậy che kín mặt hố, sau một thời gian rác sẽ hoai 181

182

https://thuviensach.vn

địa bàn xã, thị trấn; mức thu phí vệ sinh theo hình thức: thảo luận; xây dựng nội dung cam kết Quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành.

giữ gìn vệ sinh môi trường; phát các tờ rơi, pano Bộ phận thu phí sử dụng ngay lực lượng lao động tuyên truyền; tuyên truyền tại các hoạt động của của tổ là hiệu quả nhất hoặc có thể phối hợp với thôn, xóm như: các cuộc họp, các cuộc thi (thi tìm các hội, đoàn thể của địa phương.

hiểu về môi trường, thi văn nghệ...) và bằng các Việc lựa chọn điểm trung chuyển, tập kết rác quy định về văn hóa...

cần theo quy hoạch các điểm trung chuyển đã được Phương thức thành lập và hoạt động của tổ tự

Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt. Điểm tập kết rác quản bảo vệ môi trường:

phải do Ủy ban nhân dân xã, thị trấn lựa chọn và Để hạn chế tối đa ô nhiễm môi trường do rác thống nhất với đơn vị thực hiện dịch vụ vận thải gây ra ở các địa phương vùng nông thôn xa chuyển. Phương tiện lưu giữ rác tại điểm tập kết là xôi, giao thông cách trở, mỗi thôn (hoặc xóm, tổ) thùng lưu giữ rác thải (phổ biến là loại 120

thành lập các tổ tự quản bảo vệ môi trường. Mỗi tổ

lít/thùng, 240 lít/thùng). Tần suất thu gom rác với có 01 Tổ trưởng để kiểm tra, đôn đốc (Tổ trưởng vùng nông thôn có mật độ dân cư đông thì tối thiểu phù hợp nhất là Thôn trưởng, hoặc Công an viên 3 lần/tuần; với vùng dân cư thưa thớt, điểm tập kết của thôn, hoặc Tổ trưởng Tổ đoàn kết...). Nhiệm xa thì tối thiểu 2 lần/tuần. Tần suất vận chuyển về

vụ của tổ tự quản bảo vệ môi trường là: phát động khu xử lý 2-3 lần/tuần.

phong trào nhân dân trong tổ thực hiện công tác Kinh phí vận chuyển rác được lấy từ nguồn vệ sinh đường làng, ngõ xóm, cống rãnh thoát thu phí vệ sinh (ngân sách huyện hỗ trợ các xã, nước theo định kỳ; hướng dẫn các hộ dân tự phân thị trấn phần kinh phí thiếu hụt do nguồn thu từ

loại rác tại nguồn.

phí vệ sinh trong những năm đầu còn thấp, chủ

Một số giải pháp sau đây cần được ưu tiên yếu bù đắp cho hoạt động của tổ thu gom rác trong phân loại rác tại nguồn tại các hộ dân:

thải). Đơn giá vận chuyển rác thải theo Quyết

- Tận dụng rác hữu cơ dễ phân hủy để làm định của Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành.

phân bón tại nhà bằng hố rác di động. Hố rác di Ủy ban nhân dân xã, thị trấn phối hợp với Ủy động là hố nhỏ được đào để hằng ngày người dân ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các hội, đoàn đổ phần rác hữu cơ dễ phân hủy xuống, dùng nắp thể ở địa phương tổ chức tuyên truyền bằng các đậy che kín mặt hố, sau một thời gian rác sẽ hoai 181

182

https://thuviensach.vn

mục thành phân dùng để bón cho cây trồng hoặc không bị nước mưa tràn vào,...), cụ thể: Bể chứa được cải tạo đất rất tốt.

xây dựng bằng bêtông cốt thép, dung tích 0,5 - 1 m3,

- Tận dụng lại hoặc bán phế liệu những loại có đáy bằng bêtông xi măng, có nắp đậy để đóng/mở dễ

thể tái chế, tái sử dụng như: kim loại, giấy, cao su, dàng, bên ngoài có ghi dòng chữ “BỂ CHỨA RÁC

nhựa,...

THẢI NGUY HẠI ĐỒNG RUỘNG”.

- Lượng rác còn lại không tận dụng được thì Vận chuyển, xử lý: Ủy ban nhân dân xã, thị

hướng dẫn nhân dân không được vứt ra nơi công trấn hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, cộng mà phải tự đào các hố tạm để chôn lấp tại vị

vận chuyển, xử lý chất thải nguy hại để đến thu trí phù hợp, vào mùa nắng có thể xử lý bằng gom các vỏ chai lọ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật từ

phương pháp đốt (vị trí đốt phải cách xa nơi ở và các bể rác này đưa đi xử lý theo đúng quy trình xử

lưu ý an toàn cháy nổ).

lý chất thải nguy hại theo định kỳ hoặc theo thời 3. Mô hình thu gom chất thải nguy hại trên vụ tùy vào khối lượng. Đối với các địa phương có đồng ruộng

khối lượng chất thải nguy hại đồng ruộng phát sinh không đáng kể và địa hình khó bố trí bể chứa Các loại bao bì, chai lọ đựng hóa chất bảo vệ

rác thải nguy hại, cần linh động lựa chọn giải pháp thực vật thải bỏ trong quá trình hoạt động sản xuất nông nghiệp là chất thải nguy hại, do đó cần phù hợp với điều kiện thực tế và đề xuất lên cấp được thu gom, xử lý riêng.

trên để xét duyệt và triển khai thực hiện.

Để thu gom rác thải nguy hại trên đồng 4. Mô hình nói không với rác thải nhựa ruộng, cần xây dựng các bể chứa bằng bêtông cốt Với ưu điểm vượt trội, plastic, nylon mà chúng thép đặt tại các vị trí thích hợp trên từng cánh ta vẫn quen gọi là nhựa đã ra đời cách đây 80 năm, đồng để người nông dân dễ dàng đem các vỏ chai đến nay đã làm thay đổi thế giới rất nhiều và lọ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật bỏ vào các bể này.

nhanh chóng phủ sóng hầu hết trên nhiều lĩnh Quy cách bể chứa rác thải nguy hại trên đồng vực đời sống. Mỗi năm, Việt Nam có không dưới ruộng phải bảo đảm yêu cầu về kỹ thuật (vững chắc 1,8 triệu tấn rác thải nhựa không được xử lý, nhằm tránh tình trạng bể vỡ, hư hỏng, lũ lụt cuốn chiếm gần 6% lượng rác thải nhựa trên toàn thế

trôi; không thẩm thấu chất thải ra bên ngoài; giới và nếu tính riêng xả rác thải nhựa xuống biển 183

184

https://thuviensach.vn

mục thành phân dùng để bón cho cây trồng hoặc không bị nước mưa tràn vào,...), cụ thể: Bể chứa được cải tạo đất rất tốt.

xây dựng bằng bêtông cốt thép, dung tích 0,5 - 1 m3,

- Tận dụng lại hoặc bán phế liệu những loại có đáy bằng bêtông xi măng, có nắp đậy để đóng/mở dễ

thể tái chế, tái sử dụng như: kim loại, giấy, cao su, dàng, bên ngoài có ghi dòng chữ “BỂ CHỨA RÁC

nhựa,...

THẢI NGUY HẠI ĐỒNG RUỘNG”.

- Lượng rác còn lại không tận dụng được thì Vận chuyển, xử lý: Ủy ban nhân dân xã, thị

hướng dẫn nhân dân không được vứt ra nơi công trấn hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, cộng mà phải tự đào các hố tạm để chôn lấp tại vị

vận chuyển, xử lý chất thải nguy hại để đến thu trí phù hợp, vào mùa nắng có thể xử lý bằng gom các vỏ chai lọ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật từ

phương pháp đốt (vị trí đốt phải cách xa nơi ở và các bể rác này đưa đi xử lý theo đúng quy trình xử

lưu ý an toàn cháy nổ).

lý chất thải nguy hại theo định kỳ hoặc theo thời 3. Mô hình thu gom chất thải nguy hại trên vụ tùy vào khối lượng. Đối với các địa phương có đồng ruộng

khối lượng chất thải nguy hại đồng ruộng phát sinh không đáng kể và địa hình khó bố trí bể chứa Các loại bao bì, chai lọ đựng hóa chất bảo vệ

rác thải nguy hại, cần linh động lựa chọn giải pháp thực vật thải bỏ trong quá trình hoạt động sản xuất nông nghiệp là chất thải nguy hại, do đó cần phù hợp với điều kiện thực tế và đề xuất lên cấp được thu gom, xử lý riêng.

trên để xét duyệt và triển khai thực hiện.

Để thu gom rác thải nguy hại trên đồng 4. Mô hình nói không với rác thải nhựa ruộng, cần xây dựng các bể chứa bằng bêtông cốt Với ưu điểm vượt trội, plastic, nylon mà chúng thép đặt tại các vị trí thích hợp trên từng cánh ta vẫn quen gọi là nhựa đã ra đời cách đây 80 năm, đồng để người nông dân dễ dàng đem các vỏ chai đến nay đã làm thay đổi thế giới rất nhiều và lọ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật bỏ vào các bể này.

nhanh chóng phủ sóng hầu hết trên nhiều lĩnh Quy cách bể chứa rác thải nguy hại trên đồng vực đời sống. Mỗi năm, Việt Nam có không dưới ruộng phải bảo đảm yêu cầu về kỹ thuật (vững chắc 1,8 triệu tấn rác thải nhựa không được xử lý, nhằm tránh tình trạng bể vỡ, hư hỏng, lũ lụt cuốn chiếm gần 6% lượng rác thải nhựa trên toàn thế

trôi; không thẩm thấu chất thải ra bên ngoài; giới và nếu tính riêng xả rác thải nhựa xuống biển 183

184

https://thuviensach.vn

thì Việt Nam đứng thứ tư thế giới. Chính vì vậy, Ngoài ra, cần ban hành chính sách giáo dục, việc thực hiện những giải pháp chính sách, thể

tuyên truyền tác hại của chất thải nhựa đối với chế, tuyên truyền để giảm phát thải rác thải nhựa môi trường, áp dụng các chính sách kinh tế, tăng cần được thực hiện.

thuế; không khuyến khích sản xuất các sản phẩm Chống rác thải nhựa có thể bắt đầu từ những nhựa, đặc biệt đối với các bao bì nhựa; áp dụng các mô hình, cách làm đơn giản, hiệu quả: “Xách giỏ

biện pháp công nghệ cao, kỹ thuật đẩy mạnh tái đi chợ, phong cách của người nội trợ”; “Ngày Chủ

chế, tái sử dụng sản phẩm nhựa. Từng bước hạn nhật xanh”; “Du lịch không rác thải nhựa”; phong chế hay cấm sử dụng bao bì nhựa, thay thế bằng trào “sống xanh” như dùng túi vải thay cho túi các loại bao bì thân thiện môi trường, có thể phân nylon khi đi mua sắm, dùng ống hút bằng tre, cỏ; hủy nhanh trong điều kiện tự nhiên như vật liệu cốc, ly thủy tinh thay cho đồ nhựa, gói hàng hóa gỗ, mây, tre...

bằng lá chuối... đã được các tổ chức, doanh nghiệp Mức thuế hiện hành đối với túi nylon là và nhiều cá nhân cổ vũ thành phong trào. Các 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, mức quán ăn, quán cà phê chỉ dùng ống hút bằng tre thuế bảo vệ môi trường đối với túi nylon của Việt thay cho ống nhựa, khuyến khích khách hàng Nam là thấp, chưa tác động nhiều tới hạn chế việc mua mang đi nên sử dụng ly thủy tinh hoặc ly sản xuất, sử dụng túi nylon nên cần tăng thuế đối nhựa loại tốt dùng nhiều lần và ai thực hiện sẽ

với sản phẩm này. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, được kèm theo khuyến mại. Một chủ quán tạp hóa nhiều nơi trên thế giới đang áp dụng mức thuế

lớn đã nghĩ ra một cách khá hay để bảo vệ môi bảo vệ môi trường cao hoặc cấm sản xuất, bán, sử

trường và được nhiều khách hàng đồng tình dụng túi nylon. Cụ thể: ở Anh: 15 cent/túi, tương hưởng ứng: Chủ quán này bỏ tiền túi ra mua tặng đương 4.500 đồng/túi; ở Ailen: 15 cent/túi, tương mỗi khách hàng quen một chiếc túi may bằng vải đương 4.500 đồng/túi; ở Hồng Công: 0,05 USD/túi, bố, có in logo cửa hàng. Theo tính toán của chủ

tương đương 1.050 đồng/túi... Với mức thuế như

quán tạp hóa này, một chiếc túi vải dùng cả năm vậy, cũng hạn chế việc sử dụng túi nylon, giúp bảo vẫn chưa hỏng, điều quan trọng là những chiếc túi vệ môi trường. Tuy nhiên, có một thực tế là hiện vải đã “tiêu hóa” hàng nghìn túi nylon khó phân nay việc theo dõi, quản lý hoạt động sản xuất kinh hủy mà khách hàng mang từ cửa hàng về nhà để

doanh túi nylon rất khó khăn, do cơ sở sản xuất vứt vào sọt rác mỗi ngày.

túi nylon phần lớn (khoảng 70%) là cơ sở sản xuất 185

186

https://thuviensach.vn

thì Việt Nam đứng thứ tư thế giới. Chính vì vậy, Ngoài ra, cần ban hành chính sách giáo dục, việc thực hiện những giải pháp chính sách, thể

tuyên truyền tác hại của chất thải nhựa đối với chế, tuyên truyền để giảm phát thải rác thải nhựa môi trường, áp dụng các chính sách kinh tế, tăng cần được thực hiện.

thuế; không khuyến khích sản xuất các sản phẩm Chống rác thải nhựa có thể bắt đầu từ những nhựa, đặc biệt đối với các bao bì nhựa; áp dụng các mô hình, cách làm đơn giản, hiệu quả: “Xách giỏ

biện pháp công nghệ cao, kỹ thuật đẩy mạnh tái đi chợ, phong cách của người nội trợ”; “Ngày Chủ

chế, tái sử dụng sản phẩm nhựa. Từng bước hạn nhật xanh”; “Du lịch không rác thải nhựa”; phong chế hay cấm sử dụng bao bì nhựa, thay thế bằng trào “sống xanh” như dùng túi vải thay cho túi các loại bao bì thân thiện môi trường, có thể phân nylon khi đi mua sắm, dùng ống hút bằng tre, cỏ; hủy nhanh trong điều kiện tự nhiên như vật liệu cốc, ly thủy tinh thay cho đồ nhựa, gói hàng hóa gỗ, mây, tre...

bằng lá chuối... đã được các tổ chức, doanh nghiệp Mức thuế hiện hành đối với túi nylon là và nhiều cá nhân cổ vũ thành phong trào. Các 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, mức quán ăn, quán cà phê chỉ dùng ống hút bằng tre thuế bảo vệ môi trường đối với túi nylon của Việt thay cho ống nhựa, khuyến khích khách hàng Nam là thấp, chưa tác động nhiều tới hạn chế việc mua mang đi nên sử dụng ly thủy tinh hoặc ly sản xuất, sử dụng túi nylon nên cần tăng thuế đối nhựa loại tốt dùng nhiều lần và ai thực hiện sẽ

với sản phẩm này. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, được kèm theo khuyến mại. Một chủ quán tạp hóa nhiều nơi trên thế giới đang áp dụng mức thuế

lớn đã nghĩ ra một cách khá hay để bảo vệ môi bảo vệ môi trường cao hoặc cấm sản xuất, bán, sử

trường và được nhiều khách hàng đồng tình dụng túi nylon. Cụ thể: ở Anh: 15 cent/túi, tương hưởng ứng: Chủ quán này bỏ tiền túi ra mua tặng đương 4.500 đồng/túi; ở Ailen: 15 cent/túi, tương mỗi khách hàng quen một chiếc túi may bằng vải đương 4.500 đồng/túi; ở Hồng Công: 0,05 USD/túi, bố, có in logo cửa hàng. Theo tính toán của chủ

tương đương 1.050 đồng/túi... Với mức thuế như

quán tạp hóa này, một chiếc túi vải dùng cả năm vậy, cũng hạn chế việc sử dụng túi nylon, giúp bảo vẫn chưa hỏng, điều quan trọng là những chiếc túi vệ môi trường. Tuy nhiên, có một thực tế là hiện vải đã “tiêu hóa” hàng nghìn túi nylon khó phân nay việc theo dõi, quản lý hoạt động sản xuất kinh hủy mà khách hàng mang từ cửa hàng về nhà để

doanh túi nylon rất khó khăn, do cơ sở sản xuất vứt vào sọt rác mỗi ngày.

túi nylon phần lớn (khoảng 70%) là cơ sở sản xuất 185

186

https://thuviensach.vn

nhỏ, nộp thuế khoán, nên trên thực tế số thu thuế

giữ gìn độ phì nhiêu của đất (đặc biệt là nuôi bảo vệ môi trường từ túi nylon là không đáng kể

dưỡng hệ vi sinh vật đất); tăng cường sử dụng và giảm dần, do vậy sản phẩm túi nylon vẫn được tối đa các chất hữu cơ (thuốc bảo vệ thực vật tiêu thụ rất nhiều với giá thành thấp.

nguồn gốc sinh học, phân bón hữu cơ); bảo đảm đúng nguyên tắc bảo toàn và chuyển hóa vật IV. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

chất; hạn chế đến mức thấp nhất các nguồn BỀN VỮNG THEO HƯỚNG TIẾP CẬN

phát thải ra môi trường. Ở đây, vòng tuần hoàn SINH THÁI

vật chất phải được tính toán một cách hiệu quả, chất thải thực sự phải được coi là nguồn tài Bảo vệ môi trường không đơn thuần chỉ là thu nguyên có giá trị để tận thu quay vòng cho sản gom, xử lý chất thải, cải tạo và phục hồi môi xuất nông nghiệp.

trường (biện pháp xử lý cuối đường ống), mà còn Ở nước ta, trước đây đã có rất nhiều mô hình phải chuyển đổi mô hình sản xuất, thay đổi hành sản xuất nông nghiệp tiếp cận các nguyên lý bảo vi, lối sống để giảm thiểu tác động đến môi trường toàn hệ sinh thái, như: mô hình “Vườn - ao -

và từng bước nâng cao chất lượng môi trường. Có chuồng”; mô hình “Ruộng lúa - bờ hoa”; mô hình thể nói, các giải pháp toàn diện đó đã mang lại

“Nông, lâm kết hợp”,... Các mô hình này đã phần những kết quả tích cực, góp phần thay đổi bộ mặt nào chứng minh được tính ưu việt của một nền của nông thôn, tạo sự chuyển biến tích cực trong nông nghiệp sinh thái bền vững. Thời gian gần nhận thức của các cấp chính quyền và người dân đây, đã có rất nhiều mô hình canh tác nông về bảo vệ môi trường.

nghiệp xen canh giữa các nhóm cà phê, hồ tiêu, Xây dựng một nền nông nghiệp bền vững mácca với các cây ăn quả (như mít, sầu riêng...), theo cách tiếp cận hệ sinh thái, hay còn gọi là kết hợp nuôi ong để tăng thu nhập trên một đơn vị

nông nghiệp sinh thái, bảo đảm tính đa dạng và diện tích; mô hình trồng xen canh giữa cây công an toàn sinh học (hạn chế độc canh); tuân thủ

nghiệp với các loại cây rau màu, hay xen canh đúng các quy luật sinh thái tự nhiên; thực hiện giữa chính các loại cây rau màu với nhau,...

luân canh, xen canh, lai tạo giống mới để tăng Một giải pháp hiệu quả trong phát triển bền năng suất, bảo tồn và giữ gìn các giống vật nuôi vững nông nghiệp là các địa phương cần khuyến trên cùng một quần xã, duy trì hệ sinh thái đa tầng; khích doanh nghiệp và người dân tăng sản xuất 187

188

https://thuviensach.vn

nhỏ, nộp thuế khoán, nên trên thực tế số thu thuế

giữ gìn độ phì nhiêu của đất (đặc biệt là nuôi bảo vệ môi trường từ túi nylon là không đáng kể

dưỡng hệ vi sinh vật đất); tăng cường sử dụng và giảm dần, do vậy sản phẩm túi nylon vẫn được tối đa các chất hữu cơ (thuốc bảo vệ thực vật tiêu thụ rất nhiều với giá thành thấp.

nguồn gốc sinh học, phân bón hữu cơ); bảo đảm đúng nguyên tắc bảo toàn và chuyển hóa vật IV. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

chất; hạn chế đến mức thấp nhất các nguồn BỀN VỮNG THEO HƯỚNG TIẾP CẬN

phát thải ra môi trường. Ở đây, vòng tuần hoàn SINH THÁI

vật chất phải được tính toán một cách hiệu quả, chất thải thực sự phải được coi là nguồn tài Bảo vệ môi trường không đơn thuần chỉ là thu nguyên có giá trị để tận thu quay vòng cho sản gom, xử lý chất thải, cải tạo và phục hồi môi xuất nông nghiệp.

trường (biện pháp xử lý cuối đường ống), mà còn Ở nước ta, trước đây đã có rất nhiều mô hình phải chuyển đổi mô hình sản xuất, thay đổi hành sản xuất nông nghiệp tiếp cận các nguyên lý bảo vi, lối sống để giảm thiểu tác động đến môi trường toàn hệ sinh thái, như: mô hình “Vườn - ao -

và từng bước nâng cao chất lượng môi trường. Có chuồng”; mô hình “Ruộng lúa - bờ hoa”; mô hình thể nói, các giải pháp toàn diện đó đã mang lại

“Nông, lâm kết hợp”,... Các mô hình này đã phần những kết quả tích cực, góp phần thay đổi bộ mặt nào chứng minh được tính ưu việt của một nền của nông thôn, tạo sự chuyển biến tích cực trong nông nghiệp sinh thái bền vững. Thời gian gần nhận thức của các cấp chính quyền và người dân đây, đã có rất nhiều mô hình canh tác nông về bảo vệ môi trường.

nghiệp xen canh giữa các nhóm cà phê, hồ tiêu, Xây dựng một nền nông nghiệp bền vững mácca với các cây ăn quả (như mít, sầu riêng...), theo cách tiếp cận hệ sinh thái, hay còn gọi là kết hợp nuôi ong để tăng thu nhập trên một đơn vị

nông nghiệp sinh thái, bảo đảm tính đa dạng và diện tích; mô hình trồng xen canh giữa cây công an toàn sinh học (hạn chế độc canh); tuân thủ

nghiệp với các loại cây rau màu, hay xen canh đúng các quy luật sinh thái tự nhiên; thực hiện giữa chính các loại cây rau màu với nhau,...

luân canh, xen canh, lai tạo giống mới để tăng Một giải pháp hiệu quả trong phát triển bền năng suất, bảo tồn và giữ gìn các giống vật nuôi vững nông nghiệp là các địa phương cần khuyến trên cùng một quần xã, duy trì hệ sinh thái đa tầng; khích doanh nghiệp và người dân tăng sản xuất 187

188

https://thuviensach.vn

và sử dụng các thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc Các mô hình nông nghiệp hữu cơ, mô hình sản sinh học; áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp để

xuất nông nghiệp tuần hoàn, mô hình “Làng nông giảm mạnh lượng phân bón vô cơ, tăng cường sử

thuận thiên” đã được nhiều địa phương (Yên Bái, dụng phân bón hữu cơ.

An Giang,...) thực hiện, từ đó, phát huy các điều Việc thu gom và xử lý bao gói thuốc bảo vệ

kiện tự nhiên đặc thù của từng địa phương và thực vật sau khi sử dụng đã được thực hiện quy củ

giảm thiểu các tác động xấu đến môi trường.

hơn, nhiều địa phương đã giao cho Hội Nông dân và các tổ chức chính trị - xã hội hướng dẫn, giám sát và tổ chức thực hiện với nhiều mô hình hiệu quả, như: Chương trình “Cánh đồng không bao gói thuốc bảo vệ thực vật” (tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình); Chương trình “Cùng nhà nông bảo vệ

môi trường” của Tập đoàn Lộc Trời tại 22 tỉnh phía Nam; Mô hình xử lý bao gói thuốc bảo vệ

thực vật tại các đơn vị xử lý chất thải nguy hại,...

Nhiều địa phương đã có các chính sách ưu đãi, khuyến khích phát triển các loại hình sản xuất sạch, ít gây ô nhiễm môi trường; ưu tiên phát triển và sử dụng các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường; phát triển du lịch trải nghiệm ở

nông thôn. Giải pháp về cải thiện và khôi phục chất lượng môi trường đã được triển khai, với việc đẩy mạnh trồng cây xanh dọc các tuyến đường giao thông. Phong trào trồng hoa và các loại cây để tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp (cả nước đã trồng được hàng vạn kilômét đường hoa, đường cây bóng mát).

189

190

https://thuviensach.vn

và sử dụng các thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc Các mô hình nông nghiệp hữu cơ, mô hình sản sinh học; áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp để

xuất nông nghiệp tuần hoàn, mô hình “Làng nông giảm mạnh lượng phân bón vô cơ, tăng cường sử

thuận thiên” đã được nhiều địa phương (Yên Bái, dụng phân bón hữu cơ.

An Giang,...) thực hiện, từ đó, phát huy các điều Việc thu gom và xử lý bao gói thuốc bảo vệ

kiện tự nhiên đặc thù của từng địa phương và thực vật sau khi sử dụng đã được thực hiện quy củ

giảm thiểu các tác động xấu đến môi trường.

hơn, nhiều địa phương đã giao cho Hội Nông dân và các tổ chức chính trị - xã hội hướng dẫn, giám sát và tổ chức thực hiện với nhiều mô hình hiệu quả, như: Chương trình “Cánh đồng không bao gói thuốc bảo vệ thực vật” (tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình); Chương trình “Cùng nhà nông bảo vệ

môi trường” của Tập đoàn Lộc Trời tại 22 tỉnh phía Nam; Mô hình xử lý bao gói thuốc bảo vệ

thực vật tại các đơn vị xử lý chất thải nguy hại,...

Nhiều địa phương đã có các chính sách ưu đãi, khuyến khích phát triển các loại hình sản xuất sạch, ít gây ô nhiễm môi trường; ưu tiên phát triển và sử dụng các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường; phát triển du lịch trải nghiệm ở

nông thôn. Giải pháp về cải thiện và khôi phục chất lượng môi trường đã được triển khai, với việc đẩy mạnh trồng cây xanh dọc các tuyến đường giao thông. Phong trào trồng hoa và các loại cây để tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp (cả nước đã trồng được hàng vạn kilômét đường hoa, đường cây bóng mát).

189

190

https://thuviensach.vn

7. “Báo cáo phát triển con người Việt Nam năm 2015 về tăng trưởng bao trùm”, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, 2016.

8. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Văn TÀI LIỆU THAM KHẢO

phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương:

“Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới”, Hà Nội, 2016.

1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội 9. Đỗ Kim Chung, Kim Thị Dung: “Chương trình đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X, Nxb. Chính xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam: Một số

trị quốc gia, Hà Nội, 2001, 2006.

vấn đề đặt ra và kiến nghị” , Tạp chí Phát 2. Đảng Cộng sản Việt Nam : Văn kiện Hội nghị

triển kinh tế, Trường Đại học Kinh tế thành lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương phố Hồ Chí Minh, 2012.

khóa X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008.

10. Hoa Hữu Lân: “Điều tra đánh giá kết quả thực 3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội hiện mô hình nông thôn mới tại một số xã điển đại biểu toàn quốc lần thứ XI, XII, Nxb. Chính hình trên địa bàn thành phố Hà Nội năm trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, 2016.

2013”, Báo cáo khoa học tổng kết đề tài cấp 4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Cương lĩnh xây thành phố, Hà Nội, 2013.

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

11. Hướng dẫn Chương trình mục tiêu quốc gia nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 (Thông qua tại kỳ

Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.

họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII), Nxb. Hồng 5. Ban Chỉ đạo Tổng điều tra nông thôn, nông Đức, Hà Nội, 2016.

nghiệp và thủy sản Trung ương: “Báo cáo tóm 12. Sổ tay xây dựng nông thôn mới 2017 - Hướng tắt Kết quả chính thức Tổng điều tra nông dẫn Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn, nông nghiệp và thủy sản năm 2016”, thôn, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2017.

Hà Nội, 2017.

13. Ngân hàng Thế giới: Báo cáo phát triển Việt 6. Ban Kinh tế Trung ương: Đổi mới mô hình Nam 2016: Chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam: tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, Nxb. Chính tăng giá trị, giảm đầu vào, Nxb. Hồng Đức, trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2015.

Hà Nội, 2016.

191

192

https://thuviensach.vn

7. “Báo cáo phát triển con người Việt Nam năm 2015 về tăng trưởng bao trùm”, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, 2016.

8. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Văn TÀI LIỆU THAM KHẢO

phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương:

“Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới”, Hà Nội, 2016.

1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội 9. Đỗ Kim Chung, Kim Thị Dung: “Chương trình đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X, Nxb. Chính xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam: Một số

trị quốc gia, Hà Nội, 2001, 2006.

vấn đề đặt ra và kiến nghị” , Tạp chí Phát 2. Đảng Cộng sản Việt Nam : Văn kiện Hội nghị

triển kinh tế, Trường Đại học Kinh tế thành lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương phố Hồ Chí Minh, 2012.

khóa X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008.

10. Hoa Hữu Lân: “Điều tra đánh giá kết quả thực 3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội hiện mô hình nông thôn mới tại một số xã điển đại biểu toàn quốc lần thứ XI, XII, Nxb. Chính hình trên địa bàn thành phố Hà Nội năm trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, 2016.

2013”, Báo cáo khoa học tổng kết đề tài cấp 4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Cương lĩnh xây thành phố, Hà Nội, 2013.

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

11. Hướng dẫn Chương trình mục tiêu quốc gia nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 (Thông qua tại kỳ

Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.

họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII), Nxb. Hồng 5. Ban Chỉ đạo Tổng điều tra nông thôn, nông Đức, Hà Nội, 2016.

nghiệp và thủy sản Trung ương: “Báo cáo tóm 12. Sổ tay xây dựng nông thôn mới 2017 - Hướng tắt Kết quả chính thức Tổng điều tra nông dẫn Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn, nông nghiệp và thủy sản năm 2016”, thôn, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2017.

Hà Nội, 2017.

13. Ngân hàng Thế giới: Báo cáo phát triển Việt 6. Ban Kinh tế Trung ương: Đổi mới mô hình Nam 2016: Chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam: tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, Nxb. Chính tăng giá trị, giảm đầu vào, Nxb. Hồng Đức, trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2015.

Hà Nội, 2016.

191

192

https://thuviensach.vn

14. Nguyễn Đình Hùng: Bộ tiêu chí quốc gia về xây 20. Tô Xuân Dân, Lê Văn Viện, Đỗ Trọng Hùng: dựng nông thôn mới - Chế độ, chính sách hỗ trợ

Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam: Tầm phát triển nông nghiệp, nông thôn, Nxb. Nông nhìn mới, tổ chức quản lý mới, bước đi mới, nghiệp, Hà Nội, 2015.

Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2013.

15. Nguyễn Thế Hinh: “Nâng cao hiệu quả sử

21. Vũ Trọng Khải: Phát triển nông nghiệp, nông dụng rơm rạ nhằm giảm ô nhiễm môi trường” , thôn Việt Nam hiện nay: Những trăn trở và Tạp chí Môi trường, số 6, 2018.

suy ngẫm, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 16. Nguyễn Xuân Cường: “Giải pháp bảo vệ môi Hà Nội, 2015.

trường sinh thái nông thôn gắn với xây dựng 22. Vương Đình Huệ: “Tái cơ cấu ngành nông nông thôn mới toàn diện, đi vào chiều sâu”, nghiệp nước ta hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Mặt trận, http://tapchimattran.vn/

Hà Nội, 2013.

nghien-cuu/giai-phap-bao-ve-moi-truong-sinh-

thai-nong-thon-gan-voi-xay-dung-nong-thon-moi-toan-dien-di-vao-chieu-sau-35861.html, 2020.

17. Nguyễn Tuấn Anh: Biến đổi làng xã Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Tuyển tập Báo cáo Hội thảo “Việt Nam sau 30 năm đổi mới - Thành tựu và triển vọng”, Nxb. Hồng Đức, Hà Nội, 2016.

18. Lê Huy Bá (Chủ biên), Võ Đình Long, Nguyễn Xuân Hoàn, Đinh Đại Gái, Thái Vũ Bình: Bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, Nxb. Đại học Quốc gia thành phố Hồ

Chí Minh, 2018.

19.

Phùng Đức Hiếu: “Nghiên cứu sử dụng chế phẩm vi sinh vật Sagi Bio xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa quy mô gia trại tại Ba Vì”, Luận văn Thạc sĩ Đại học Thái nguyên, 2017.

193

194

https://thuviensach.vn

14. Nguyễn Đình Hùng: Bộ tiêu chí quốc gia về xây 20. Tô Xuân Dân, Lê Văn Viện, Đỗ Trọng Hùng: dựng nông thôn mới - Chế độ, chính sách hỗ trợ

Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam: Tầm phát triển nông nghiệp, nông thôn, Nxb. Nông nhìn mới, tổ chức quản lý mới, bước đi mới, nghiệp, Hà Nội, 2015.

Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2013.

15. Nguyễn Thế Hinh: “Nâng cao hiệu quả sử

21. Vũ Trọng Khải: Phát triển nông nghiệp, nông dụng rơm rạ nhằm giảm ô nhiễm môi trường” , thôn Việt Nam hiện nay: Những trăn trở và Tạp chí Môi trường, số 6, 2018.

suy ngẫm, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 16. Nguyễn Xuân Cường: “Giải pháp bảo vệ môi Hà Nội, 2015.

trường sinh thái nông thôn gắn với xây dựng 22. Vương Đình Huệ: “Tái cơ cấu ngành nông nông thôn mới toàn diện, đi vào chiều sâu”, nghiệp nước ta hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Mặt trận, http://tapchimattran.vn/

Hà Nội, 2013.

nghien-cuu/giai-phap-bao-ve-moi-truong-sinh-

thai-nong-thon-gan-voi-xay-dung-nong-thon-moi-toan-dien-di-vao-chieu-sau-35861.html, 2020.

17. Nguyễn Tuấn Anh: Biến đổi làng xã Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Tuyển tập Báo cáo Hội thảo “Việt Nam sau 30 năm đổi mới - Thành tựu và triển vọng”, Nxb. Hồng Đức, Hà Nội, 2016.

18. Lê Huy Bá (Chủ biên), Võ Đình Long, Nguyễn Xuân Hoàn, Đinh Đại Gái, Thái Vũ Bình: Bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, Nxb. Đại học Quốc gia thành phố Hồ

Chí Minh, 2018.

19.

Phùng Đức Hiếu: “Nghiên cứu sử dụng chế phẩm vi sinh vật Sagi Bio xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa quy mô gia trại tại Ba Vì”, Luận văn Thạc sĩ Đại học Thái nguyên, 2017.

193

194

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

PHẠM CHÍ THÀNH

Chịu trách nhiệm nội dung

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

ThS. NGUYỄN TRƯỜNG TAM

Trình bày bìa:

LÊ HÀ LAN

Chế bản vi tính:

PHẠM THU HÀ

Sửa bản in:

NGUYỄN THỊ LƯƠNG

TẠ THU THỦY

Đọc sách mẫu:

BAN SÁCH KINH TẾ

195

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn