https://thuviensach.vn

GIÁO TRÌNH NHẬP MÔN CỜ VUA DÀNH CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

BIÊN SOẠN: ĐỖ PHÚ PHI

Học sinh truy cập website để làm bài tập tương tác và tải phần mềm đấu cờ miễn phí. Mọi ý kiến và đóng góp xin gửi qua email dophuphi@hoccovua.com.

Ấn bản PDF lần 1, tháng 1/2020

https://thuviensach.vn

Mục lục

1

Bàn cờ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1.1

Nguồn gốc cờ vua

7

1.2

Kể chuyện cờ vua

7

1.3

Luật chơi cơ bản

7

1.4

Giới thiệu bàn cờ

7

1.5

Bài tập

9

1.6

Tô màu

10

2

Quân cờ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

2.1

Giới thiệu

11

2.2

Cách xếp cờ

11

2.3

Tô màu

13

3

Tốt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

3.1

Nước đi của tốt

15

3.2

Ván cờ thực hành

18

4

Xe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

4.1

Nước đi của xe

19

4.2

Ván cờ thực hành

20

https://thuviensach.vn

5

Tượng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

5.1

Nước đi của tượng

21

5.2

Ván cờ thực hành

22

6

Hậu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

6.1

Nước đi của hậu

23

6.2

Ván cờ thực hành

24

7

Mã . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

7.1

Nước đi của Mã

25

7.2

Bài tập thực hành

26

7.3

Ván cờ thực hành

27

8

Vua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

8.1

Nước đi của vua

29

8.2

Ván cờ thực hành

30

9

Tấn công và phòng thủ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

9.1

Tấn công

31

9.2

Phòng thủ

31

9.3

Bài tập tấn công

33

9.4

Bài tập phòng thủ

34

10

Chiếu hay chiếu bí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

10.1

Chiếu và cách thoát khỏi nước chiếu

37

10.2

Bài tập

38

11

Chiếu bí trong 1 nước . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

11.1

Chiếu bí với tốt

41

11.2

Chiếu bí với xe

42

11.3

Chiếu bí với tượng

44

11.4

Chiếu bí với hậu

45

11.5

Chiếu bí với mã

46

https://thuviensach.vn

12

Cờ bí hay chiếu bí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

12.1

Khi nào thì cờ bí ?

49

12.2

Vận dụng luật cờ bí

50

12.3

Cờ bí hay chiếu bí ?

51

12.4

Cờ bí, chiếu bí hay chơi tiếp ?

52

12.5

Thủ hòa

53

13

Nhập thành . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

13.1

Mục đích nước nhập thành

55

13.2

Điều kiện nhập thành

57

13.3

Bài tập

58

14

Đổi quân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

14.1

Giá trị tuyệt đối

61

14.2

Giá trị tương đối

62

14.3

So sánh số quân tấn công và phòng thủ

62

14.4

Bài tập

63

15

Hòa cờ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

15.1

Khi nào thì hòa cờ ?

65

15.2

Cả 2 bên không đủ lực lượng để chiếu bí

65

15.3

Một thế cờ lặp lại 3 lần

66

15.4

Chiếu vĩnh viễn thành hòa

68

16

Chiếu bí vua đơn độc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71

16.1

Chiếu bí với 2 xe

71

16.2

Chiếu bí với 1 hậu

72

16.3

Chiếu bí với 1 xe

73

17

Nước đi đặc biệt của tốt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

17.1

Phong cấp tốt

75

17.2

Bắt tốt qua đường

77

https://thuviensach.vn

6

18

Ghi chép lại ván cờ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

18.1

Ký hiệu quân cờ

79

18.2

Ký hiệu nước đi

79

18.3

Ký hiệu nước đi đặc biệt

80

18.4

Ván cờ minh họa

81

19

Bắt đầu ván cờ như thế nào? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

19.1

Yếu lĩnh khai cuộc

85

19.1.1

Nguyên tắc 1: Chiếm lĩnh hoặc khống chế khu trung tâm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

19.1.2

Nguyên tắc 2: Xuất quân nhanh chóng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

19.1.3

Nguyên tắc 3: Ngăn chế kế hoạch hành động của đối phương . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

19.1.4

Nguyên tắc 4: Tránh để hình trận có khiếm khuyết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

19.2

Những sai lầm điển hình

87

19.2.1

Sai lầm 1: Không tích cực tranh đoạt khu trung tâm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

19.2.2

Sai lầm 2: Tham tốt hoặc đi một quân nhiều lần làm chậm tốc độ xuất quân . . . . . . . 89

20

Những danh thủ cờ vua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

20.1

Franc

¸ ois-André Danican Philidor (1726-1795)

93

20.2

Paul Charles Morphy (1837-1884)

95

https://thuviensach.vn

1. Bàn cờ

1.1

Nguồn gốc cờ vua

Vào khoảng thế kỷ thứ 6, các nhà thông thái Ấn Độ đã sáng tạo một trò chơi gọi là “Saturanga”, tức cờ vua ngày nay. Các quân tượng trưng cho một thế trận đầy đủ chỉ huy và bốn binh chủng quân đội thời bấy giờ. Lúc đầu thế trận được bày trên đất, có cả "sông" và "núi" ngăn cách. Dần dà thế trận rộng lớn được thu nhỏ lại trên một bàn cờ được chia thành các ô và quân được cách điệu hóa. Từ đó cờ dễ dàng đến với tất cả mọi người, chu du khắp thiên hạ.

1.2

Kể chuyện cờ vua

Truyền thuyết kể lại rằng sau khi phát minh ra cờ vua, nhà phát minh được nhà vua cho phép tự

chọn phần thưởng cho mình. Ông bèn tâu lên: "Muôn tâu bệ hạ, bàn cờ của hạ thần có 64 ô vuông, xin bệ hạ cho đặt ở ô thứ nhất một hạt thóc, ô thứ hai gấp đôi ô thứ nhất tức là hai hạt và cứ thế số

thóc của ô sau gấp đôi ô trước". Nhà vua thấy rằng những hạt thóc nhỏ bé được đặt vào 64 ô cờ chắc chẳng đáng là bao, bèn đồng ý ngay và giục quần thần đếm thóc thưởng cho ông. Sau một hồi tính toán, quần thần kinh hãi tâu cho vua rằng: toàn bộ số thóc có trong vương quốc cộng với số thóc của các nước lân bang cũng không đủ thưởng cho nhà phát minh.

1.3

Luật chơi cơ bản

Cờ vua là trò chơi hai người, chơi theo lượt, một người cầm trắng và người còn lại cầm đen, bên trắng luôn luôn đi trước. Một bên giành chiến thắng bằng cách bắt vua đối phương.

1.4

Giới thiệu bàn cờ

Bàn cờ hình vuông, gồm 64 ô vuông nhỏ bằng nhau hợp thành. Ô có màu sáng gọi là ô trắng, ô có màu sẫm gọi là ô đen.

https://thuviensach.vn

8

Chương 1. Bàn cờ

Cột: các ô cùng trên một đường thẳng đứng. Ví Đường chéo: do các ô cùng màu tạo thành. Tên dụ: cột a, cột d và cột g.

gọi đường chéo do hai ô cờ ở mỗi đầu tạo thành.

Ví dụ: đường chéo a1-h8.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

3

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

1 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0Z0Z0

Hàng: các ô cùng trên một đường ngang. Ví dụ: a

b

c

d

e

f

g

h

hàng 1, hàng 5 và hàng 7.

Khu trung tâm: khu hình vuông ở giữa bàn cờ

do 4 ô d4, d5, e4, e5 hợp thành. Khu trung tâm là khu vực quan trọng nhất trên bàn cờ.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

8 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Ô: là giao điểm của cột và hàng. Tên gọi của a

b

c

d

e

f

g

h

chúng là kết hợp tên cột và hàng. Ví dụ: ô e4, ô g6.

Cánh hậu: do 4 cột a, b, c, d hợp thành.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

1.5 Bài tập

9

Cánh vua: do 4 cột e, f, g, h hợp thành.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

1.5

Bài tập

Bài 1: Đánh dấu X vào các ô a1, c8, e4, g7.

Bài 3: Ghi tên các cột sau.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Bài 2: Ghi tên các ô có đánh dấu X.

Bài 4: Ghi tên các hàng sau.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

10

Chương 1. Bàn cờ

Bài 5: Ghi tên đường chéo sau.

Bài 6: Đánh dấu X vào 4 ô thuộc khu trung tâm.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

1.6

Tô màu

https://thuviensach.vn

2. Quân cờ

2.1

Giới thiệu

Cờ vua có cả thảy 32 quân cờ, chia thành hai phe, một phe cờ trắng, một phe cờ đen. Mỗi bên có 16

quân cờ, bao gồm 6 binh chủng: 1 vua, 1 hậu, 2 xe (chiến xa hoặc pháo đài), 2 tượng (lính cưỡi voi), 2 mã (lính cưỡi ngựa), 8 tốt (bộ binh).

2.2

Cách xếp cờ

Bước 1: Xoay bàn cờ cho đúng, góc phải bàn cờ

luôn là ô trắng. Bên trắng sẽ là ô h1, bên đen sẽ

là ô a8.

8 0Z0Z0Z0Z

7 opopopop

8 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 POPOPOPO

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Bước 3: Xếp 2 xe ở 2 góc bàn cờ.

a

b

c

d

e

f

g

h

Bước 2: Xếp 8 tốt trước tiên. Tốt trắng ở hàng 2, tốt đen ở hàng 7.

https://thuviensach.vn

12

Chương 2. Quân cờ

Bước 6: Xếp hậu trắng nằm ô trắng, hậu đen nằm ô đen.

8 rZ0Z0Z0s

7 opopopop

8 rmbl0ans

6 0Z0Z0Z0Z

7 opopopop

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 POPOPOPO

3 Z0Z0Z0Z0

1 S0Z0Z0ZR

2 POPOPOPO

a

b

c

d

e

f

g

h

1 SNAQZBMR

Bước 4: Xếp 2 mã nằm cạnh 2 xe.

a

b

c

d

e

f

g

h

Bước 7: Xếp vua nằm cạnh hậu.

8 rm0Z0Zns

7 opopopop

8 rmblkans

6 0Z0Z0Z0Z

7 opopopop

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 POPOPOPO

3 Z0Z0Z0Z0

1 SNZ0Z0MR

2 POPOPOPO

a

b

c

d

e

f

g

h

1 SNAQJBMR

Bước 5: Xếp 2 tượng nằm cạnh 2 mã.

a

b

c

d

e

f

g

h

Cần nhớ: Góc phải bàn cờ luôn là ô trắng. Hậu 8 rmbZ0ans

trắng nằm ô trắng và hậu đen nằm ô đen.

7 opopopop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 SNA0ZBMR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

2.3 Tô màu

13

2.3

Tô màu

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

3. Tốt

3.1

Nước đi của tốt

Tốt tượng trưng cho bộ binh và là quân có giá trị

nhỏ nhất trên bàn cờ. Trong giai đoạn khởi đầu, mỗi người chơi có 8 tốt, tốt trắng nằm ở hàng 2

8 0Z0Z0Z0Z

còn tốt đen nằm ở hàng 7, xếp ở vị trí như hình 7 Z0Z0o0Z0

sau:

6 0Z0Z0Z0Z

5

8 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

7 opopopop

0Z0Z0Z0Z

3

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0O0Z0Z

1

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

3 Z0Z0Z0Z0

Tốt trắng và tốt đen đều nằm ở vị trí ban đầu. Tốt 2 POPOPOPO

trắng sẽ tiến lên 1 ô.

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Tốt đi thẳng, ăn chéo: đi thẳng tiến 1 ô, và ăn chéo 1 ô. Tốt không đi lùi hoặc ăn lùi, cũng không đi ngang hoặc ăn ngang.

https://thuviensach.vn

16

Chương 3. Tốt

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0o0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0o0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0O0Z0Z

3 Z0ZPZ0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Vị trí tốt trắng sau khi tiến lên 1 ô. Tới lượt mình, Tới đây, tốt trắng có thể chọn đi thẳng hoặc chọn tốt đen tiến lên 1 ô.

nước ăn chéo.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0ZpZ0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0o0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0O0Z0Z

3 Z0ZPZ0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hình cờ sau mỗi lượt đi của trắng và đen. Ván cờ

Tốt trắng bắt chéo 1 ô, ăn tốt đen.

vẫn tiếp diễn.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0ZpZ0Z

5 Z0Z0O0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0O0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hình cờ sau khi tốt trắng ăn tốt đen. Ở đây, tốt đen bị lấy ra khỏi bàn cờ và tốt trắng thay chỗ.

Tốt bị cản đường: khi có quân cờ nằm ngay https://thuviensach.vn

3.1 Nước đi của tốt

17

phía trước.

Tốt có thể đi 1 ô hoặc 2 ô tùy ý.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0onZ0

5 Z0Z0Z0o0

4 0Z0ZPZ0Z

4 0O0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Tốt trắng không thể đi thẳng khi bị tốt đen

Tốt sau khi di chuyển thì chỉ đi được 1 ô.

cản đường. Nhưng tốt trắng có thể ăn mã.

Tốt không thể đi 2 ô: khi có quân cản phía trước.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

8 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0oPZ0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0o0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0O0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Tốt chỉ đi chéo nếu có nước ăn quân.

a

b

c

d

e

f

g

h

Tốt ở vị trí ban đầu có thể đi được 2 ô: tốt trắng ở hàng 2 hoặc tốt đen ở hàng 7 có thể đi 2

8

ô.

0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

8 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0o0

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0ZNZ0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0O0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0O0Z0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

18

Chương 3. Tốt

3.2

Ván cờ thực hành

Trò chơi: bắn xe tăng.

Luật chơi như sau:

1. Một bên giành chiến thắng bằng cách cho 1

chiếc xe tăng chạy về đích (hàng cuối) hoặc

8 0Z0Z0Z0Z

bắn cháy hết xe tăng đối phương.

7 opopopop

2. Bên trắng luôn luôn đi trước.

3. Mỗi người đi 1 lượt, chờ đối phương đi xong 6 0Z0Z0Z0Z

rồi mình mới đi.

5 Z0Z0Z0Z0

4. Chạm quân nào bắt buộc đi quân đó, còn

chạm quân đối phương phải ăn.

4 0Z0Z0Z0Z

5. Đi rồi không được đi lại (thả tay ra là hoàn 3 Z0Z0Z0Z0

thành nước đi).

6. Đi và bắt quân bằng 1 tay, không được đi 2

2 POPOPOPO

tay.

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

4. Xe

4.1

Nước đi của xe

Xe di chuyển trên cột dọc và hàng ngang, đi bao nhiêu ô là tùy ý.

8 0Z0Z0Z0Z

7

8 0Z0Z0Z0Z

Z0o0Z0Z0

6

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

5 Z0Z0Z0Z0

0ZRZ0ZrZ

3

4 0ZRZ0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Xe trắng tấn công tốt đen ở c7, xe đen ở g4.

a

b

c

d

e

f

g

h

Xe tấn công những quân cờ nằm trên đường đi Xe bị cản đường khi có quân khác nằm trên của mình.

đường đi của mình.

https://thuviensach.vn

20

Chương 4. Xe

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0o0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZRZ0ZPZ

4 0ZRZ0ZPs

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Xe trắng không thể nhảy qua đầu tốt đen để đến Xe trắng không thể ăn xe đen do bị tốt cản đường.

ô c8, cũng không thể nhảy qua đầu tốt trắng để

tới ô h4.

4.2

Ván cờ thực hành

Trò chơi: Ván cờ xe tốt.

Một bên giành chiến thắng khi:

1. Có 1 tốt chạy về đích (hàng cuối).

2. Có tổng giá trị các quân trên bàn cờ nhiều

8 rZ0Z0Z0s

hơn đối thủ (tốt = 1 điểm, xe = 5 điểm)

7 opopopop

ngay khi dừng cuộc chơi.

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 S0Z0Z0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

5. Tượng

5.1

Nước đi của tượng

Tượng di chuyển trên đường chéo, đi bao nhiêu ô là tùy ý. Tượng nằm ô màu nào thì chỉ di chuyển trên ô màu đó.

8 0Z0Z0Z0Z

7 ZpZ0Z0Z0

8 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0ZrZ

7 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0ZBZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0ZBZ0Z

2 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Tượng trắng tấn công tốt đen ở b7, xe đen ở g6.

a

b

c

d

e

f

g

h

Tượng bị cản đường khi có quân khác nằm Tượng tấn công những quân cờ nằm trên đường trên đường đi của mình.

đi của mình.

https://thuviensach.vn

22

Chương 5. Tượng

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 ZpZ0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0ZBZ0Z

4 0Z0ZBZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0ZPZ

2 0Z0Z0ZPZ

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Zr

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Tượng trắng không thể đi đến ô h1 hoặc a8 do bị

Tượng trắng không thể ăn xe đen do bị tốt cản

tốt cản đường.

đường.

5.2

Ván cờ thực hành

Trò chơi: Ván cờ tượng tốt.

Một bên giành chiến thắng khi:

1. Có 1 tốt chạy về đích (hàng cuối).

2. Có tổng giá trị các quân trên bàn cờ nhiều

8 0ZbZ0a0Z

hơn đối thủ (tốt = 1 điểm, tượng = 3 điểm)

7 opopopop

ngay khi dừng cuộc chơi.

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 Z0A0ZBZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

6. Hậu

6.1

Nước đi của hậu

Hậu di chuyển trên cột dọc, hàng ngang như xe và đường chéo như tượng, đi bao nhiêu ô là tùy ý.

8 rZ0Z0Z0a

7

8 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

3

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

2 0Z0Z0Z0Z

m0Z0Z0ZQ

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0ZQ

Hậu trắng tấn công cùng một lúc 3 quân đen.

a

b

c

d

e

f

g

h

Hậu tấn công những quân cờ nằm trên đường đi Hậu bị cản đường khi có quân khác nằm trên của mình.

đường đi của mình.

https://thuviensach.vn

24

Chương 6. Hậu

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0a

7 ZPZ0Z0Zp

7 ZrZ0Z0ZP

6 0Z0Z0Z0Z

6 0ZPZ0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0ZQ

1 Z0Z0Z0ZQ

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hậu không thể đi đến ô a8 hoặc h8 do bị tốt cản Hậu không thể ăn xe hoặc tượng do bị tốt cản

đường.

đường.

6.2

Ván cờ thực hành

Trò chơi: Ván cờ hậu tốt.

Một bên giành chiến thắng khi:

1. Có 1 tốt chạy về đích (hàng cuối).

2. Có tổng giá trị các quân trên bàn cờ nhiều

8 0Z0l0Z0Z

hơn đối thủ (tốt = 1 điểm, hậu = 9 điểm)

7 opopopop

ngay khi dừng cuộc chơi.

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 Z0ZQZ0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

7. Mã

7.1

Nước đi của Mã

Mã nhảy từ ô này đến ô kia. Bước nhảy theo hình chữ L: thẳng 2 ô rẽ ngang 1 ô.

8 0Z0Z0Z0Z

7

8 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0ZNZ0Z

3

4 0Z0ZNZ0Z

ZpZ0Z0Z0

2

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0o0Z

1

2 0Z0Z0Z0Z

M0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

1 M0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Mã tấn công những quân cờ nằm ở ô nó đáp xuống.

https://thuviensach.vn

26

Chương 7. Mã

qua đầu quân khác.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0o0Z

5

4 0Z0Z0Z0Z

Z0ZPOPZ0

4

3 ZNZ0Z0Z0

0Z0ONO0Z

3

2 0Z0Z0M0Z

Z0ZPOPZ0

2

1 Z0Z0Z0Z0

0Z0o0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Mã không bị cản đường do nó có thể nhảy 7.2

Bài tập thực hành

Bài 1: Dùng mã bắt tất cả tốt đen.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0ZpZ0Z0

6 0Z0ZpZ0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0o0Z0o0

5 Z0o0o0Z0

4 pZ0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0o0Z0Z0

3 ZpZ0ZpZ0

2 0Z0ZpZ0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0M0

1 Z0Z0Z0M0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Bài 3: Dùng mã bắt tất cả tốt đen.

Bài 2: Dùng mã bắt tất cả tốt đen.

https://thuviensach.vn

7.3 Ván cờ thực hành

27

được nhảy vào ô tô đậm.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0Z0ZpZ0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0o0Z0Z

ZpZ0Z0Z0

6

5 ZpZ0Z0o0

0Z0Z0Z0Z

5

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0o0

4

3 o0Z0ZpZ0

0Z0Z0Z0Z

3

2 0ZpZ0Z0Z

Z0ZpZ0Z0

2

1 Z0Z0Z0M0

0Z0Z0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0Z0M0

a

b

c

d

e

f

g

h

Bài 4: Dùng mã tiêu diệt tất cả tốt đen nhằm giải cứu hoàng hậu.

Bài 6: Dùng mã bắt tất cả tốt đen.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0o0

6 0ZpopZ0Z

6 0o0Z0Z0Z

5 Z0oQo0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZpopZ0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0o0Z0Z

1 Z0Z0Z0M0

1 Z0Z0Z0M0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Bài 5: Mã bắt tất cả tốt đen. Lưu ý: mã không 7.3

Ván cờ thực hành

Trò chơi: Ván cờ mã tốt.

8 0Z0Z0ZnZ

7 opopopop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 Z0Z0Z0M0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

28

Chương 7. Mã

Luật chơi như sau:

2. Bên nào bắt hết tốt đối phương trước hoặc

1. Chỉ được đi quân mã.

ăn mã đối phương thì thắng.

https://thuviensach.vn

8. Vua

8.1

Nước đi của vua

Vua di chuyển từng ô một. Vua đi giống hậu nhưng chỉ được 1 ô.

8 0Z0Z0Z0Z

7

8 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

7 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0a0Z0

4

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0ZKZ0Z

3

4 0Z0ZKZ0Z

Z0ZnZ0Z0

2

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Vua không thể ăn tượng.

a

b

c

d

e

f

g

h

Vua không ăn quân được bảo vệ.

Vua không đi đến ô bị đối phương kiểm soát.

https://thuviensach.vn

30

Chương 8. Vua

Hai vua không được gần nhau.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0Z0ZrZ0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

5 Z0Z0O0Z0

0Z0ZkZ0Z

5

4 0Z0ZKZ0Z

Z0Z0Z0Z0

4

3 Z0ZPZ0Z0

0Z0ZKZ0Z

3

2 0ZnZ0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

1 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

8.2

Ván cờ thực hành

Trò chơi: Ván cờ vua tốt.

Một bên giành chiến thắng khi:

1. Có 1 quân tốt chạy về đích (hàng cuối).

2. Ăn hết tốt của đối phương.

8 0Z0ZkZ0Z

Lưu ý: vua là quân cờ duy nhất không bị ăn. Vua 7 opopopop

cũng không được đi vào ô do tốt hoặc vua đối

phương kiểm soát. Nếu lỡ đi thì sẽ bị tính 1 lỗi kỹ

6 0Z0Z0Z0Z

thuật, 3 lỗi sẽ bị xử thua.

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 Z0Z0J0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

9. Tấn công và phòng thủ

9.1

Tấn công

Một quân cờ bị tấn công khi nó nằm trong "tầm ngắm" của quân cờ đối phương.

Tốt đen nằm trong "tầm ngắm" của xe và tượng.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0ZpZ0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0ZBZ

1 Z0ZRZ0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

9.2

Phòng thủ

Bốn phương pháp phòng thủ:

1. Chạy đến ô an toàn.

2. Dùng quân cờ khác bảo vệ.

3. Dùng quân cờ khác che chắn.

4. Tiêu diệt quân tấn công.

https://thuviensach.vn

32

Chương 9. Tấn công và phòng thủ

Cách 2: đen dùng mã bảo vệ xe.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0ZnZ0Z0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0ZrZ0Z

Z0Z0Z0Z0

6

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0ZrZ0Z

5

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0m0Z0

4

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

3

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

1 Z0Z0S0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0S0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Xe đen bị xe trắng tấn công.

Cách 3: đen dùng mã che chắn xe.

8 0Z0Z0Z0Z

8

7 Z0ZnZ0Z0

0Z0Z0Z0Z

7

6 0Z0Z0Z0s

Z0ZnZ0Z0

6

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

5

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

3

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

1 Z0Z0S0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

a

b

c

d

e

f

g

h

Z0Z0s0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Cách 1: đen chạy xe đến ô khác.

Cách 4: đen tiêu diệt xe đối phương.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0ZrZ0Z

5 Z0m0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0S0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

9.3 Bài tập tấn công

33

9.3

Bài tập tấn công

Tấn công quân cờ không được bảo vệ, vẽ mũi tên chỉ nước đi. Lưu ý: không đi vào ô bị đối phương kiểm soát.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0ZnZ0Z0Z

5 ZrZ0Z0Zb

5 Z0Z0Z0Z0

1

3

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0m0Zr

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0ZBZ0Z

1 Z0Z0L0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0a0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0ZrZ

5 ZrZ0ZpZ0

5 Z0ZbZ0Z0

2

4

4 0Z0ZnZ0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0ZNZ0Z0

2 0Z0Z0ZQZ

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

34

Chương 9. Tấn công và phòng thủ

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0a0Z0Z0

6 0a0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0ZbZ0

5 Z0Z0m0Z0

5

6

4 0Z0m0Z0Z

4 0Z0S0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0L0Z0Z0

1 Z0m0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

9.4

Bài tập phòng thủ

Quân cờ nào đang bị tấn công ? Vẽ mũi tên chỉ nước phòng thủ.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0ZnZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0s0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0ZRZ

5 Z0ZpZ0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

7

8

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0ZBZ

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

9.4 Bài tập phòng thủ

35

8 0Z0Z0ZnZ

8 qZ0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZRZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

9

12

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0ZbZ

2 BZ0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 mQZ0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0a0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0m0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0ZNZ0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0ZbZ0Z0

10

13

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0ZPZ0O

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0MR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0ZrZ0Z0Z

8 rZ0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0ZBZ0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

11

14

4 0Z0ZQZ0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 ZPZ0Z0Z0

2 0Z0Z0ZnZ

2 0ZPZ0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 M0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

10. Chiếu hay chiếu bí

10.1

Chiếu và cách thoát khỏi nước chiếu

Nước tấn công vua gọi là chiếu. Vua phải thoát khỏi nước chiếu ngay lập tức. Có 3 cách thoát khỏi nước chiếu:

1. Chạy vua đến ô an toàn.

2. Dùng quân cờ khác che chắn cho vua.

3. Tiêu diệt quân chiếu.

Nếu cả 3 cách đều không được thì "chiếu bí" . Ván cờ kết thúc, bên bị "chiếu bí" thua cuộc.

8 RZ0Z0j0Z

8 RZ0Z0ZkZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0ZKZ

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0ZrZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Cách 1: chạy vua đến ô an toàn.

Cách 2: che chắn cho vua.

https://thuviensach.vn

38

Chương 10. Chiếu hay chiếu bí

8 RZ0Z0ZkZ

8 RZ0Z0ZkZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0ZKZ

5 Z0ZbZ0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Cách 3: tiêu diệt quân xe chiếu.

Đen không còn cách nào thoát khỏi nước chiếu.

Đen bị "chiếu bí" , đen thua.

10.2

Bài tập

Chiếu hay chiếu bí. Nếu chiếu, vẽ mũi tên chỉ cách thoát khỏi nước chiếu.

8 0Z0Z0ZkZ

8 0Z0Z0ZkZ

7 Z0Z0ZQZ0

7 Z0Z0Z0L0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0ZKZ

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

1

2

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

10.2 Bài tập

39

8 0Z0ZQZkZ

8 0Z0ZQZkZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0Z0J

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

3

6

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0LkZ

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4

7

4 0Z0Z0Z0Z

4 0A0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0OPO

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0s0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0L0ZkZ

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0J

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

5

8

4 0Z0Z0Z0Z

4 0ZBZ0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0OPO

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0s0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

40

Chương 10. Chiếu hay chiếu bí

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

9

11

4 0Z0A0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0ZP

3 Z0Z0Z0O0

2 0Z0Z0OPZ

2 0Z0Z0ONO

1 Z0Z0s0J0

1 Z0Z0s0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

10

12

4 0Z0A0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0O0

2 0Z0Z0OPO

2 0Z0Z0OQO

1 Z0Z0s0J0

1 Z0Z0s0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

11. Chiếu bí trong 1 nước

11.1

Chiếu bí với tốt

Vẽ mũi tên chỉ nước chiếu bí.

8 0Z0j0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0ZPZ0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0JPZ0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0ZKAk

1

2

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0O

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0O0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

42

Chương 11. Chiếu bí trong 1 nước

8 0Z0Z0Z0j

8 0Z0ZKZka

7 Z0Z0ZKZP

7 Z0Z0Z0Zp

6 0Z0Z0ZPZ

6 0Z0Z0ZPO

5 Z0Z0ZBZ0

5 Z0Z0Z0M0

3

5

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 kAKZ0Z0Z

8 0Z0Zkl0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0JpZpZ0

6 0O0Z0Z0Z

6 0Z0ZPO0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4

6

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

11.2

Chiếu bí với xe

Vẽ mũi tên chỉ nước chiếu bí.

8 kZ0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0J0Z0Z0Z

5 Z0Z0S0Z0

7

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

11.2 Chiếu bí với xe

43

8 kZ0Z0Z0Z

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0J0Z0Z0

7 S0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0S

5 Z0Z0S0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

8

11

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Zrj

8 0S0Z0Z0Z

7 ZRZ0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0J

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 j0Z0Z0Z0

9

12

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0S0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0Z0Z0ZR

6 RZ0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

10

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

44

Chương 11. Chiếu bí trong 1 nước

11.3

Chiếu bí với tượng

Vẽ mũi tên chỉ nước chiếu bí.

8 kZ0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Zbj

7 Z0JBZ0Z0

7 A0Z0Z0Zp

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 ZNZ0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

13

15

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 kZ0Z0Z0Z

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0ZBZ0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 NJ0Z0Z0Z

6 0Z0ZNJ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

14

16

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0ZBZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

11.4 Chiếu bí với hậu

45

8 0Z0J0jbZ

8 kZ0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0J0Z0Z0

6 0Z0ZBZ0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 ZBA0Z0Z0

17

18

4 0Z0Z0A0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

11.4

Chiếu bí với hậu

Vẽ mũi tên chỉ nước chiếu bí.

8 0Z0Z0Z0j

8 0Z0j0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 L0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0J

6 0Z0ZKZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

19

20

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0L0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

46

Chương 11. Chiếu bí trong 1 nước

8 0Z0Z0j0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 L0Z0Z0Z0

7 Z0Z0ZKZ0

6 0Z0ZKZ0Z

6 0Z0Z0Z0j

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

21

23

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0ZQZ

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0l0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0lkZ

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0L0Z0Z0

7 Z0Z0ZKZ0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0Z0j

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

22

24

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0ZQZ

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0ZqZ0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

11.5

Chiếu bí với mã

Vẽ mũi tên chỉ nước chiếu bí.

8 0Z0Z0Zrj

7 Z0Z0Z0op

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0M0Z0

25

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

11.5 Chiếu bí với mã

47

8 0Z0Z0Zbj

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0Z0Z0Zn

7 Z0Znm0Z0

6 0Z0Z0O0Z

6 0Z0ZNZ0Z

5 Z0Z0M0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

26

29

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0ZNZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Znj

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0Z0Z0Zb

7 Z0Z0mnZ0

6 0Z0Z0O0Z

6 0Z0ZNZ0Z

5 Z0Z0M0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

27

30

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0ZNZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

28

4 0Z0Z0Z0m

3 Z0ZNZ0Zk

2 0Z0Z0Z0O

1 Z0Z0Z0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

12. Cờ bí hay chiếu bí

12.1

Khi nào thì cờ bí ?

Chiếu bí: vua bị chiếu và không thể thoát khỏi nước chiếu. Bên bị chiếu bí thua cuộc.

Cờ bí: vua không bị chiếu và không có nước đi hợp lệ. Bên rơi vào tình huống cờ bí được hòa cờ.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0l0

2 0Z0Z0jqZ

2 0Z0Z0j0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Vua trắng bị chiếu bí, trắng thua.

Vua trắng không bị chiếu và trắng không có nước đi hợp lệ, trắng được hòa cờ.

https://thuviensach.vn

50

Chương 12. Cờ bí hay chiếu bí

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 o0Z0Z0Z0

4 PZ0Z0Z0Z

4 PZ0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0l0

3 Z0Z0Z0l0

2 0Z0Z0j0Z

2 0Z0Z0j0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Trắng không đi vua được nhưng trắng vẫn có thể

Trắng không đi vua hoặc đi tốt được, trắng hết đi tốt, ván cờ vẫn tiếp diễn.

nước đi hợp lệ, hòa cờ.

12.2

Vận dụng luật cờ bí

Hình cờ sau đây, trắng đang yếu thế. Trắng sẽ đưa về thế cờ bí để thủ hòa.

8 0Z0Z0skZ

8 0Z0Z0skZ

7 Z0Z0Zpop

7 Z0Z0ZpLp

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0L0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Zrl0Z

2 0Z0Zrl0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

12.3 Cờ bí hay chiếu bí ?

51

Đến trắng đi, trắng rơi vào tình huống cờ bí, hòa cờ.

8 0Z0Z0s0Z

7 Z0Z0Zpjp

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Zrl0Z

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

12.3

Cờ bí hay chiếu bí ?

8 0Z0Z0Z0j

8 kZ0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0L0

7 Z0J0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0L0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

1

2

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

52

Chương 12. Cờ bí hay chiếu bí

8 0Z0Z0L0j

8 0Z0Z0L0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Zk

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0J0

3

4

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

12.4

Cờ bí, chiếu bí hay chơi tiếp ?

8 ka0Z0Z0Z

8 kaQZ0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 KZQZ0Z0Z

6 KZ0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

5

6

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

12.5 Thủ hòa

53

8 kaQZ0Z0Z

8 kaQZ0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 KZ0Z0Z0o

6 KZ0Z0Z0o

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0ZP

7

8

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

12.5

Thủ hòa

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0ZKZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0ZkZ0Z0Z

6 0Z0Z0Zkl

5 J0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

10

11

4 0Z0Z0Z0S

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0l0Z0Z0

1 Z0Z0ZRZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

54

Chương 12. Cờ bí hay chiếu bí

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0ZKakZ0

12

13

4 0Z0Z0Z0Z

4 BZ0Z0Z0Z

3 j0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0l0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 JQZ0Z0Z0

1 ZqZ0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

13. Nhập thành

13.1

Mục đích nước nhập thành

Cách đây vài thế kỷ khi chưa có luật nhập thành, các ván cờ thường kết thúc chóng vánh. Nguyên nhân là vua ở trung lộ dễ bị tấn công từ nhiều hướng. Do đó vào thế kỷ 16, người ta đề ra luật nhập thành để vua có thể tới vị trí an toàn.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0J0Z0

1 Z0Z0J0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Để nhập thành, bạn cần có 2 quân cờ vua và xe.

Thực hiện nước nhập thành như thế nào ?

https://thuviensach.vn

56

Chương 13. Nhập thành

8 0Z0Z0Z0Z

8 rZ0ZkZ0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0JR

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Bước 1: cầm vua di chuyển 2 ô về phía xe.

8 rZkZ0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0ZRJ0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Bước 2: thả vua ra, cầm xe đặt ở ô phía bên kia.

Gọi là nhập thành cánh vua hay nhập thành gần.

8 0Zks0Z0Z

7

Cần nhớ: thực hiện nước nhập thành bằng một Z0Z0Z0Z0

tay.

6 0Z0Z0Z0Z

Tiếp theo, hãy xem đen nhập thành cánh hậu hay 5 Z0Z0Z0Z0

nhập thành xa.

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Kết luận: nước nhập thành giúp vua được che https://thuviensach.vn

13.2 Điều kiện nhập thành

57

chắn bởi hàng tốt và xe nhanh chóng nhập cuộc.

8 0Zks0Z0Z

7 opo0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0OPO

1 Z0Z0ZRJ0

a

b

c

d

e

f

g

h

13.2

Điều kiện nhập thành

Bạn không được nhập thành khi:

1. Giữa vua và xe có quân cản trở.

2. Vua hoặc xe đã từng di chuyển.

3. Vua đang bị chiếu.

4. Một trong 2 ô nhập thành bị quân đối phương kiểm soát.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPZ0OPO

2 POPZ0OPO

1 S0Z0J0MR

1 S0Z0J0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Trắng không được nhập thành cánh vua vì bị mã

Trắng mất quyền nhập thành cánh hậu do xe

cản.

đã di chuyển. Tuy nhiên, trắng vẫn có thể nhập thành cánh vua.

https://thuviensach.vn

58

Chương 13. Nhập thành

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0s0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0a0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0ZPZ0

2 POPZ0OPO

2 POPZ0ZPO

1 S0Z0J0ZR

1 S0Z0J0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Trắng mất quyền nhập thành cả 2 cánh vì vua đã Trắng không thể nhập thành hai cánh vì 2 ô nhập di chuyển.

thành bị kiểm soát.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0ZkZ0s

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0ZpZp

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0ApZ

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0a0Z0Z0Z

4 0Z0ZbZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0O0Z0Z0

2 POPZ0OPO

2 PO0Z0Z0Z

1 S0Z0J0ZR

1 S0Z0J0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Trắng không thể nhập thành do bị tượng chiếu.

Trắng vẫn có thể nhập thành do 2 ô d1,c1 không bị quân nào kiểm soát. Tương tự đối với đen.

13.3

Bài tập

Vẽ mũi tên chỉ nước nhập thành cho trắng và đen.

https://thuviensach.vn

13.3 Bài tập

59

8 rZbZkZ0s

8 rZ0ZkZ0s

7 opo0Zpop

7 opo0Zpop

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0A0Z0Z0

1

3

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0a

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0ZPZ0

2 POPZ0OPO

2 POPZ0ZPO

1 S0Z0JBZR

1 S0Z0J0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 rZ0ZkZ0s

8 rZ0ZkZ0s

7 opo0Zpop

7 opo0ZpZp

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0ApZ

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

2

4

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0mPZ0

2 POPZ0OPO

2 POPZ0ZPO

1 S0ZKZ0ZR

1 S0Z0J0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

14. Đổi quân

14.1

Giá trị tuyệt đối

Các quân cờ có sức mạnh khác nhau, người ta quy sức mạnh của chúng thành điểm để dễ so sánh.

Khi đổi quân, ta dựa bảng giá trị để biết việc đổi quân là lời hay lỗ.

Tượng trắng ăn tượng đen (ăn 3 điểm) và bị tốt đen ăn lại (mất 3 điểm), gọi là đổi ngang. Trường 8 0Z0Z0Z0Z

hợp này thường xuất hiện khi đổi 2 quân cùng

loại.

7 Z0Z0ZpZ0

6 0Z0ZbZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBZ0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

Bảng 14.1: Bảng giá trị

Loại quân

Giá trị

Tốt

1 điểm

Mã

3 điểm

Tượng

3 điểm

Xe

5 điểm

Hậu

9 điểm

Vua

Vô giá

https://thuviensach.vn

62

Chương 14. Đổi quân

Tượng trắng ăn xe (ăn 5 điểm) và bị tốt đen ăn lại (mất 3 điểm), trắng lời 2 điểm. Trong trường 8 0Z0Z0Z0Z

hợp này trắng đổi lời còn đen đổi lỗ.

7 Z0Z0ZpZ0

6 0Z0ZrZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBZ0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

14.2

Giá trị tương đối

Bảng so sánh trên là để tham khảo khi trao đổi quân ở trường hợp thông thường, còn trong thực chiến rất phức tạp. Giá trị quân cờ có thể tăng hay giảm tùy theo vị trí và tác dụng của nó.

8 nZ0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0ZnZ0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0o0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0ZNZ0

3 Z0Z0ZNZ0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Mã trắng đi được 8 ô còn mã đen đi được 2 ô. Mã Mã trắng đóng vai trò tấn công còn mã đen mang trắng nhiều điểm hơn mã đen.

gánh nặng phòng thủ. Mã trắng nhiều điểm hơn

mã đen.

14.3

So sánh số quân tấn công và phòng thủ

Khi đổi quân, ngoài việc dựa vào bảng giá trị, ta còn đếm số quân tấn công và phòng thủ để biết việc đổi quân là lời hay lỗ.

https://thuviensach.vn

14.4 Bài tập

63

Trắng có 2 quân tấn công còn đen chỉ có 1 quân phòng thủ. Trong trường hợp này trắng lấy tượng 8 0Z0ZrZ0Z

ăn mã trước.

7 Z0Z0Z0Z0

8

6 0Z0Z0Z0Z

0Z0Z0Z0Z

7

5 Z0Z0m0Z0

Z0Z0Z0Z0

6

4 0Z0Z0Z0Z

0ZnZ0Z0Z

5

3 Z0Z0Z0Z0

Z0a0Z0Z0

4

2 0A0Z0Z0Z

0Z0O0Z0Z

3

1 Z0Z0S0Z0

Z0Z0ZNZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

2 0Z0Z0Z0Z

Trắng có 2 quân tấn công còn đen chỉ có 1 quân 1 Z0ZQZ0Z0

phòng thủ. Nếu đổi quân trắng sẽ lời.

a

b

c

d

e

f

g

h

Đen có 2 quân tấn công tốt còn trắng có 2 quân 8 0Z0ZrZ0Z

phòng thủ. Nếu đổi quân, đen sẽ lỗ.

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0m0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0A0Z0Z0Z

1 Z0Z0L0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

14.4

Bài tập

Trong các trường hợp sau, việc đổi quân có lời không ? Nếu lời thì vẽ mũi tên chỉ thứ tự đổi quân.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0o0

6 0Z0Z0m0Z

5 Z0Z0Z0Z0

1

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0A0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0ZRZ0

a

b

c

d

e

f

g

h https://thuviensach.vn

64

Chương 14. Đổi quân

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0s0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0m0Z

6 0ZnZ0Z0Z

5 Z0ZrZ0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

2

5

4 0ZQZ0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0S0Z0Z

1 Z0ZRZ0Z0

1 Z0ZRZ0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0ZkZ0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0ZpZ0

6 0Z0o0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0o0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

3

6

4 0Z0O0Z0Z

4 0ZBZ0Z0Z

3 Z0Z0ZNZ0

3 ZQZ0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0ZrZ0Z0Z

6 0l0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0a0Z0Z0

4

7

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0M0Z0Zr

3 Z0Z0Z0Z0

2 0O0Z0Z0Z

2 0Z0Z0OPO

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0ZRJ0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

15. Hòa cờ

15.1

Khi nào thì hòa cờ ?

Trong thi đấu, ngoài trường hợp thắng thua, cũng thường xuất hiện hòa cờ. Dưới đây là những trường hợp hòa cờ phổ biến:

1. Cả 2 bên không đủ lực lượng để chiếu bí đối phương.

2. Một thế cờ lặp lại 3 lần.

3. Chiếu vĩnh viễn.

4. Cờ bí (chương 12).

Ngoài ra còn có luật 50 nước, truy kích vĩnh viễn, đề nghị hòa cờ... Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn có thể tham khảo sách về luật cờ vua.

15.2

Cả 2 bên không đủ lực lượng để chiếu bí

Hãy xem các trường hợp sau, trắng lẫn đen đều không đủ lực lượng chiếu bí nên hòa cờ.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0j0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0j0Z0Z

6 0JBZ0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0J0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

66

Chương 15. Hòa cờ

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0ZnZ

3 Z0Z0Z0j0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

15.3

Một thế cờ lặp lại 3 lần

Trong ván đấu ở vòng loại tranh ngôi vô địch thế giới năm 1971, giữa Bobby Fischer và Tyran Petrosian đã xuất hiện tình huống một thế cờ lặp lại 3 lần.

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 opZ0ZpZk

7 opZ0ZpZk

6 0ZpZ0l0o

6 0ZpZ0Z0o

5 Z0ZrZPZ0

5 Z0ZrlPZ0

4 0Z0Z0S0Z

4 0Z0Z0S0Z

3 Z0Z0Z0ZP

3 Z0Z0Z0ZP

2 PZPZQO0Z

2 PZPZQO0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Fischer cầm trắng và đang ở thế yếu, nên hòa là kết quả tốt. Lưu ý là hình cờ trên sẽ lặp lại 3 lần.

https://thuviensach.vn

15.3 Một thế cờ lặp lại 3 lần

67

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 opZ0ZpZk

7 opZ0ZpZk

6 0ZpZ0Z0o

6 0ZpZ0l0o

5 Z0ZrlPZQ

5 Z0Z0sPZ0

4 0Z0Z0S0Z

4 0Z0Z0S0Z

3 Z0Z0Z0ZP

3 Z0Z0Z0ZP

2 PZPZ0O0Z

2 PZPZQO0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 opZ0ZpZk

7 opZ0ZpZk

6 0ZpZ0l0o

6 0ZpZ0l0o

5 Z0ZrZPZQ

5 Z0Z0sPZ0

4 0Z0Z0S0Z

4 0Z0Z0S0Z

3 Z0Z0Z0ZP

3 Z0ZQZ0ZP

2 PZPZ0O0Z

2 PZPZ0O0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 opZ0ZpZk

7 opZ0ZpZk

6 0ZpZ0l0o

6 0ZpZ0l0o

5 Z0ZrZPZ0

5 Z0ZrZPZ0

4 0Z0Z0S0Z

4 0Z0Z0S0Z

3 Z0Z0Z0ZP

3 Z0ZQZ0ZP

2 PZPZQO0Z

2 PZPZ0O0Z

1 Z0Z0Z0ZK

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hình cờ đầu tiên lặp lại 2 lần.

Nước cờ sai lầm của Petrosian.

https://thuviensach.vn

68

Chương 15. Hòa cờ

Hình cờ đầu tiên lặp lại 3 lần, Fischer tuyên bố

hòa.

8 0Z0Z0Z0Z

7 opZ0ZpZk

6 0ZpZ0l0o

5 Z0ZrZPZ0

4 0Z0Z0S0Z

3 Z0Z0Z0ZP

2 PZPZQO0Z

1 Z0Z0Z0ZK

a

b

c

d

e

f

g

h

15.4

Chiếu vĩnh viễn thành hòa

Trong thi đấu, bên yếu thế thường mượn nước vĩnh viễn để cầu hòa. Khi đó, một thế cờ sẽ lặp lại 3

lần mà thành hòa.

8 0Z0Z0ZkZ

8 0Z0ZQZkZ

7 Z0Z0Z0o0

7 Z0Z0Z0o0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0ZQ

5 Z0Z0Z0Z0

4 0o0Z0Z0Z

4 0o0Z0Z0Z

3 lPa0Z0Z0

3 lPa0Z0Z0

2 0ZPZ0Z0Z

2 0ZPZ0Z0Z

1 ZKZ0Z0Z0

1 ZKZ0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Tình huống trên, trắng đang yếu thế. Hậu trắng sẽ chiếu vĩnh viễn ở ô h5 và e8 để cầu hòa.

https://thuviensach.vn

15.4 Chiếu vĩnh viễn thành hòa 69

8 0Z0ZQZ0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0ok

7 Z0Z0Z0ok

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0ZQ

4 0o0Z0Z0Z

4 0o0Z0Z0Z

3 lPa0Z0Z0

3 lPa0Z0Z0

2 0ZPZ0Z0Z

2 0ZPZ0Z0Z

1 ZKZ0Z0Z0

1 ZKZ0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

16. Chiếu bí vua đơn độc

Ở giai đoạn cuối ván cờ, một bên chỉ còn lại vua; bên kia còn lại 1 hậu hoặc 1 xe có thể chiếu bí vua đối phương nhờ sự hỗ trợ của vua. Nếu bên ưu thế hơn 2 xe thì không cần vua hỗ trợ.

16.1

Chiếu bí với 2 xe

Phương pháp: dồn vua đối phương ra đường biên bàn cờ. Chiếu leo thang với 1 xe cắt đường, 1 xe chiếu.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

8 0Z0Z0Z0Z

6 0j0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

6 0ZkZ0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 0ZRZ0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 ZRZ0Z0Z0

2 0ZRZ0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0ZRZ0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

72

Chương 16. Chiếu bí vua đơn độc

8 0Z0Z0Z0Z

8 0ZkZ0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 kZ0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 RZ0Z0Z0Z

2 0Z0Z0ZRZ

1 ZRZ0Z0Z0

1 Z0Z0Z0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Cần nhớ: thủ pháp cắt hàng để hạn chế tầm hoạt Trắng tiến xe khống chế hàng 7, sau đó chiếu bí động của vua đối phương.

bằng xe còn lại.

16.2

Chiếu bí với 1 hậu

Phương pháp: dựng hàng rào để dồn vua vào góc, vua lại gần hỗ trợ hậu chiếu bí.

8 0Z0Z0Z0Z

7

8 0j0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

6

7 Z0ZQZ0Z0

0Z0j0Z0Z

5

6 0J0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

4

5 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

3

4 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0Z0Z0

2

3 Z0Z0Z0Z0

0Z0Z0Z0Z

1

2 0Z0Z0Z0Z

Z0Z0ZQJ0

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

16.3 Chiếu bí với 1 xe

73

8 0Z0Z0Z0Z

8 0j0Z0Z0Z

7 Z0j0Z0Z0

7 Z0ZQZ0Z0

6 0Z0ZQZ0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0J0

1 Z0Z0Z0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Tiếp theo trắng chỉ cần chuyển vua tới b6 để hỗ

trợ hậu chiếu bí ở b7.

8 0Z0Z0Z0Z

Lưu ý: không để cờ bí như hình sau.

7 ZkZ0Z0Z0

6 0Z0L0Z0Z

8 kZ0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

7 Z0L0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0J0

3 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

16.3

Chiếu bí với 1 xe

Phương pháp: xe phối hợp với vua để dựng hàng rào, dần dần thu hẹp hàng rào và bức vua

đối phương vào góc.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0j0Z0Z

5 Z0Z0S0Z0

4 0Z0Z0J0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

74

Chương 16. Chiếu bí vua đơn độc

8 0Z0Z0Z0Z

8 0j0S0Z0Z

7 Z0j0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0S0Z0Z

6 0J0Z0Z0Z

5 Z0J0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0j0Z0Z0Z

7 Z0ZRZ0Z0

6 0ZKZ0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

17. Nước đi đặc biệt của tốt

17.1

Phong cấp tốt

Giống như những chiến sĩ anh hùng được thăng chức; Khi tốt đi hết chặng đường cam go, bão táp để

tới được hàng ngang cuối cùng thì ta "phong cấp" cho nó. Lúc này, tốt được phong thành một trong các quân cờ sau: Hậu, Xe, Mã hoặc Tượng (trừ Vua ra). Khi phong cấp, ta đưa tốt ra khỏi bàn cờ, đặt quân cờ khác thế chỗ.

8 0Z0Z0ZkZ

8 0ZQZ0ZkZ

7 Z0O0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZKZ

6 0Z0Z0ZKZ

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Tốt trắng được phong hậu, đồng thời chiếu bí đen.

Trong một số tình huống đặc thù, tốt được phong thành Xe hoặc Mã, Tượng.

https://thuviensach.vn

76

Chương 17. Nước đi đặc biệt của tốt

8 0Z0Z0ZKZ

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0ZqZPZ0

7 ZPZ0Z0Z0

6 0Z0Z0ZkZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0J0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Zk

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0LKZ

8 0L0Z0Z0Z

7 Z0ZqZ0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZkZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0J0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Zk

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Nếu tốt trắng phong Hậu thì đen sẽ bị chiếu bí ở

Nếu tốt trắng phong Hậu thì đen sẽ rơi vào thế

h7. Trong trường hợp này trắng nên phong Mã.

cờ bí, hòa cờ. Do đó, trắng nên phong Xe.

8 0Z0Z0MKZ

8 0S0Z0Z0Z

7 Z0ZqZ0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0ZkZ

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0J0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Zk

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

17.2 Bắt tốt qua đường

77

17.2

Bắt tốt qua đường

Khi một bên có tốt ở vị trí ban đầu đi một lúc 2 ô, nếu có tốt đối phương nằm trên cùng hàng ngang ở đường dọc kế bên. Lúc này, tốt đối phương có thể ăn chéo 1 ô, nước đi đặc thù này gọi là "Bắt tốt qua đường".

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0o0Z0Z

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0o0Z0

2 0Z0ZPZ0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hình trên, khi tốt trắng tiến lên 1 ô thì tốt đen sẽ

Tốt đen cũng ăn như trường hợp tốt trắng đi 1 ô, ăn. Nếu tốt trắng nhảy một lúc 2 ô thì sao ?

gọi là "Bắt tốt qua đường"

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0oPZ0Z

4 0Z0oPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hình trên, tốt trắng vừa đi 1 ô, liệu tốt đen có

"Bắt tốt qua đường" ? Không thể, vì tốt trắng chỉ

đi 1 ô.

https://thuviensach.vn

78

Chương 17. Nước đi đặc biệt của tốt

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0aPZ0Z

4 0Z0oPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 kZ0Z0Z0J

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Đen có thể dùng tượng bắt tốt trắng không ? Đen không buộc phải bắt tốt qua đường mà có Không thể, vì chỉ có tốt mới có thể "Bắt tốt qua thể lựa chọn tiếp tục tiến tốt phong hậu.

đường".

8 0Z0Z0Z0Z

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0oPZ0Z

4 0Z0ZPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0ZpZ0Z0

2 kZ0Z0Z0J

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Đen không lập tức bắt tốt qua đường mà chọn

Đen có thể bắt tốt qua đường ? Không thể, chỉ

đi vua. Liệu ở lượt sau, đen có được bắt tốt qua khi nào tốt đen nằm ở ô d4.

đường ? Không thể, đen đã mất quyền.

Cần nhớ về luật bắt tốt qua đường:

1. Chỉ có tốt mới thực hiện nước đi này.

2. Chỉ khi nào tốt đối phương "nhảy" một lúc 2 ô.

3. Đây không phải là lựa chọn bắt buộc.

4. Lựa chọn bắt tốt qua đường phải thực hiện ngay sau khi đối phương "nhảy" tốt.

https://thuviensach.vn

18. Ghi chép lại ván cờ

Người chơi cờ vua phải học cách ghi chép ván cờ để tham gia giải đấu hoặc nghiên cứu tài liệu cờ.

18.1

Ký hiệu quân cờ

Quân cờ được ký hiệu bằng chữ cái đầu tiên của tên quân cờ và được viết hoa.

1. Vua = V

2. Hậu = H

3. Xe = X

4. Mã = M

5. Tượng = T

6. Tốt: không cần ghi ký hiệu

18.2

Ký hiệu nước đi

Ta ký hiệu nước đi bằng ký hiệu quân cờ và ô cờ nó đến.

Tốt trắng đi e4, ký hiệu: e4.

Tốt đen đi e5, ký hiệu: e5.

8 rmblkans

7 opopZpop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0o0Z0

4 0Z0ZPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPO0OPO

1 SNAQJBMR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

80

Chương 18. Ghi chép lại ván cờ

8 rmblka0s

8 0Z0ZrZ0Z

7 opopZpop

7 Z0Z0Z0Z0

6 0Z0Z0m0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0o0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBZPZ0Z

4 0Z0ZrZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPO0OPO

2 0Z0Z0Z0Z

1 SNAQJ0MR

1 S0Z0ZRZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Trắng đi Tượng c4, ký hiệu: Tc4.

Trắng có xe cột a và f đều đến được c1. Xe cột f Đen đi Mã f6, ký hiệu: Mf6.

đi c1, ký hiệu: Xfc1.

Đen có xe hàng 4 và hàng 8 đều đến được e6. Xe Lưu ý: đôi khi ta thêm ký hiệu cột hoặc hàng để

hàng 4 đi e6, ký hiệu: X4e6.

phân biệt 2 quân cùng loại.

18.3

Ký hiệu nước đi đặc biệt

Một số ký hiệu đặc biệt:

• Ăn quân = x (dấu nhân)

• Chiếu = + (dấu cộng)

• Chiếu bí = # (dấu thăng)

• Nhập thành ngắn = 0-0

• Nhập thành dài = 0-0-0

• Phong cấp tốt = dấu bằng + quân cờ được phong cấp

• Bắt tốt qua đường = q.đ

8 0Z0ZrZkZ

8 0Z0Z0ZkZ

7 Z0Z0Z0Z0

7 Z0Z0Z0a0

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

4 0Z0L0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

2 0A0Z0Z0Z

1 Z0Z0S0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Xe ăn quân ở e8 và chiếu, ký hiệu: Xxe8+.

Hậu ăn quân ở g7 và chiếu bí, ký hiệu: Hxg7#.

https://thuviensach.vn

18.4 Ván cờ minh họa

81

Tốt cột e ăn f8 phong mã chiếu, ký hiệu:

exf8=M+.

8 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Z0

8 0Z0Z0M0Z

6 0Z0Z0Z0Z

7 Z0Z0Z0Zk

5 Z0ZnZ0Z0

6 0Z0ZqZ0Z

4 0Z0ZPZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

2 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

1 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

a

b

c

d

e

f

g

h

1 Z0Z0Z0Z0

Tốt cột e ăn d5, ký hiệu: exd5.

a

b

c

d

e

f

g

h

8 0Z0Z0s0Z

7 Z0Z0O0Zk

6 0Z0ZqZ0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

18.4

Ván cờ minh họa

Sau đây là ván cờ diễn ra cách đây hơn 400 năm, do kiện tướng người Ý Greco ghi lại. Greco cầm đen đánh với một kỳ thủ khuyết danh.

1

e4

e5

2

Nf3

Nc6

3

Bc4

8 rZblkans

7 opopZpop

6 0ZnZ0Z0Z

5 Z0Z0o0Z0

4 0ZBZPZ0Z

3 Z0Z0ZNZ0

2 POPO0OPO

1 SNAQJ0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

82

Chương 18. Ghi chép lại ván cờ

3

. . .

Bc5

4

O-O

Nf6

5

Re1

O-O

8 rZbZ0skZ

6

c3

Qe7

7 opoplpop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0a0O0Z0

4

8 rZbZ0skZ

0ZBm0ZnZ

3

7 opoplpop

Z0Z0ZNZ0

2

6 0ZnZ0m0Z

PO0Z0OPO

1

5 Z0a0o0Z0

SNAQS0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

4 0ZBZPZ0Z

3 Z0O0ZNZ0

2 PO0O0OPO

1 SNAQS0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

10

NXd4

Qh4

7

d4

eXd4

8 rZbZ0skZ

8 rZbZ0skZ

7 opopZpop

7 opoplpop

6 0Z0Z0Z0Z

6 0ZnZ0m0Z

5 Z0a0O0Z0

5 Z0a0Z0Z0

4 0ZBM0Znl

4 0ZBoPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0O0ZNZ0

2 PO0Z0OPO

2 PO0Z0OPO

1 SNAQS0J0

1 SNAQS0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

8

e5

Ng4

9

cXd4

NXd4

11

Nf3

QXf2+

https://thuviensach.vn

18.4 Ván cờ minh họa

83

13

NXg1

Nf2#

8 rZbZ0skZ

7 opopZpop

8 rZbZ0skZ

6 0Z0Z0Z0Z

7 opopZpop

5 Z0a0O0Z0

6 0Z0Z0Z0Z

4 0ZBZ0ZnZ

5 Z0a0O0Z0

3 Z0Z0ZNZ0

4 0ZBZ0Z0Z

2 PO0Z0lPO

3 Z0Z0Z0Z0

1 SNAQS0J0

2

a

b

c

d

e

f

g

h

PO0Z0mPO

1 SNAQS0MK

12

a

b

c

d

e

f

g

h

Kh1

Qg1+

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

19. Bắt đầu ván cờ như thế nào?

19.1

Yếu lĩnh khai cuộc

Cuộc cờ thường chia thành ba giai đoạn: khai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc. Giai đoạn khai cuộc khoảng 10-15 nước đầu tiên. Khai cuộc giống như bày binh bố trận khi hai quân tác chiến, rất quan trọng, người chơi chính là tướng chỉ huy. Ở khai cuộc phải giỏi điều động lực quân của mình một cách hợp lý, giành lấy địa hình có lợi, đồng thời ra sức ngăn chế kế hoạch hành động của đối phương, làm tốt công tác chuẩn bị chiến đấu. Khai cuộc thuận lợi hay không, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc chiến ở trung cuộc, thậm chí định lấy thắng bại toàn cuộc. Do đó, học và nắm vững kiến thức khai cuộc là rất quan trọng. Dưới đây là bốn nguyên tắc cơ bản của khai cuộc: 19.1.1

Nguyên tắc 1: Chiếm lĩnh hoặc khống chế khu trung tâm Ở khai cuộc, tiêu điểm tranh đoạt của song

phương là vùng trung tâm bàn cờ (d4,d5,e4,e5)

và vùng trung tâm mở rộng (c3-c6-f6-f3). Trung 8 0Z0Z0Z0Z

tâm bàn cờ là yếu điểm chiến lược của toàn cuộc, 7

là nơi phải tranh đoạt. Lực quân chiếm được trung Z0Z0Z0Z0

tâm, thuận lợi cho tấn công và phòng thủ, di

6 0Z0Z0Z0Z

chuyển ra hai bên cánh cũng rất thuận tiện.

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 0Z0Z0Z0Z

1 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

86

Chương 19. Bắt đầu ván cờ như thế nào?

8 rmblkans

8 rmblkans

7 Zpopopo0

7 Zpopopo0

6 0Z0Z0Z0Z

6 nZ0Z0Z0m

5 o0Z0Z0Zp

5 o0Z0Z0Zp

4 0Z0OPZ0Z

4 0Z0OPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

3 Z0M0ZNZ0

2 POPZ0OPO

2 POPZ0OPO

1 SNAQJBMR

1 SNAQJBMR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

Hai tốt giúp trắng kiểm soát hiệu quả khu

trung tâm và các quân cờ phía sau có nhiều không Mã trắng chỉ cần 1 nước là đến được khu trung

gian hoạt động.

tâm, còn mã đen cần 2-3 nước.

19.1.2

Nguyên tắc 2: Xuất quân nhanh chóng

Phải nhanh chóng xuất quân, đi tốt và các quân nhẹ (mã, tượng) trước. Xuất quân phải có mục đích, có kế hoạch, không được xuất quân tùy tiện. Nếu các quân cờ không có vị trí thích hợp thì tạm thời không xuất, sau đó căn cứ vào tình hình cụ thể để xuất quân. Thường thì quân nặng (hậu, xe) không nên ra sớm, để tránh bị mã tượng đối phương công kích dẫn đến thất tiên. Hình sau đây là khai cuộc lý tưởng cho bên trắng:

Sáu bước xuất quân trong giai đoạn khai cuộc:

1. Đi tốt trung tâm

8 0Z0Z0Z0Z

2. Xuất mã

3. Xuất tượng

7 Z0Z0Z0Z0

4. Nhập thành

6 0Z0Z0Z0Z

5. Đi hậu để liên kết hai xe

6. Đưa xe chiếm cột mở

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBOPA0Z

3 Z0MQZNZ0

2 POPZ0OPO

1 Z0ZRS0J0

a

b

c

d

e

f

g

h

19.1.3

Nguyên tắc 3: Ngăn chế kế hoạch hành động của đối phương Ở giai đoạn khai cuộc, vừa phải nhanh chóng xuất động các quân chính phía mình, đồng thời phải ra sức hạn chế tốc độ xuất quân đối phương, như vậy mới có thể giành được quyền khống chế cuộc thế.

https://thuviensach.vn

19.2 Những sai lầm điển hình

87

19.1.4

Nguyên tắc 4: Tránh để hình trận có khiếm khuyết Khiếm khuyết trong hình trận gồm có: ô yếu, quân yếu 1, đường chéo yếu liên quan tới vua.

Ở khai cuộc mở, vua nằm ở trung lộ rất dễ bị công kích, nếu không kịp thời nhập thành sẽ rất nguy hiểm. Còn ở một số cục diện đặc thù hoặc cục diện kín, vua nằm ở trung lộ ngược lại tương đối an toàn. Phải căn cứ từng tình huống khác nhau để linh hoạt vận dụng.

19.2

Những sai lầm điển hình

Khi thi đấu thường xuất hiện trường hợp sau: khi khai cuộc một bên do vi phạm nguyên tắc khai cuộc, nhanh chóng bị đối phương nắm bắt cơ hội đoạt quân tranh thế, thậm chí đoạt thắng. Dưới đây là những ví dụ minh họa:

19.2.1

Sai lầm 1: Không tích cực tranh đoạt khu trung tâm Ván 19.1 Greco vs khuyết danh (đánh tại

Rome - Ý năm 1820)

8 rZblka0s

7 opopZpop

1

e4

e6

6 0ZnZpm0Z

2

d4

Nf6

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0OPZ0Z

3 Z0ZBZ0Z0

2

8 rmblka0s

POPZ0OPO

1

7 opopZpop

SNAQJ0MR

a

b

c

d

e

f

g

h

6 0Z0Zpm0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0OPZ0Z

Đen vẫn nên đi d5.

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPZ0OPO

4

Nf3

Be7

1 SNAQJBMR

5

h4

O-O?

a

b

c

d

e

f

g

h

Do đen không tranh đoạt trung tâm nên các

quân nhẹ của đen đều khó điều động. Trước mắt, trắng đang tập kết binh lực ở cánh vua, đen nhập Đen nên đi d5 để tranh đoạt trung tâm.

thành là hợp với ý đồ của trắng.

3

Bd3

Nc6

6

e5

Nd5

1Các quân cờ cản trở lẫn nhau, nằm rời rạc thiếu sự bảo vệ, hoặc nằm ở vị trí bạo lộ dễ bị công kích.

https://thuviensach.vn

88

Chương 19. Bắt đầu ván cờ như thế nào?

8 rZbl0skZ

8 rZbl0s0Z

7 opopapop

7 opopZpo0

6 0ZnZpZ0Z

6 0ZnZpZkZ

5 Z0ZnO0Z0

5 Z0ZnO0O0

4 0Z0O0Z0O

4 0Z0O0Z0Z

3 Z0ZBZNZ0

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPZ0OPZ

2 POPZ0OPZ

1 SNAQJ0ZR

1 SNAQJ0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

7

BXh7+

KXh7??

10

Qh5+

Kf5

11

Qh7+

g6

12

Qh3+

Ke4

13

Qd3#

8 rZbl0s0Z

7 opopapok

6 0ZnZpZ0Z

5 Z0ZnO0Z0

Ván

19.2 Carr

Paul

Morphy

vs

Jabez

Carr (Morphy đánh cờ mù đồng loạt tại

4 0Z0O0Z0O

Birmingham- Anh năm 1858)

3 Z0Z0ZNZ0

2 POPZ0OPZ

1 SNAQJ0ZR

a

b

c

d

e

f

g

h

1

e4

h6?

2

d4

a5?

3

Bd3

b6

4

Ne2

e6

Đen tham tượng dẫn đến thua nhanh, nếu

5

O-O

Ba6

không trắng vẫn chiếm ưu.

6

c4

Nf6

7

e5

Nh7

8

f4

Be7

9

Ng3

d5

10

Qg4

O-O

8

Ng5+

BXg5

11

Nh5

g5

9

hXg5+

Kg6

12

fXg5

hXg5

https://thuviensach.vn

19.2 Những sai lầm điển hình

89

13

. . .

KXh7

14

Nf6+

BXf6

8 rm0l0skZ

15

RXf6

7 Z0o0apZn

14

Nf6

dXc4

6 bo0ZpZ0Z

15

Bc2

QXd4+

5 o0ZpO0oN

16

QXd4

Bc5

17

QXc5

bXc5

4 0ZPO0ZQZ

18

BXg5

Nc6

19

Rf3

Kg7

3 Z0ZBZ0Z0

20

Bh6+

KXh6

2 PO0Z0ZPO

21

Rh3+

Kg5

22

Rh5+

Kf4

1 SNA0ZRJ0

23

Kf2

a

b

c

d

e

f

g

h

13

BXh7+

Kh8

8 rZ0Z0s0Z

7 Z0o0ZpZ0

6 bZnZpM0Z

8 rm0l0s0j

5 o0o0O0ZR

7 Z0o0apZB

4 0ZpZ0j0Z

6 bo0ZpZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

5 o0ZpO0oN

2 POBZ0JPO

4 0ZPO0ZQZ

1 SNZ0Z0Z0

3 Z0Z0Z0Z0

a

b

c

d

e

f

g

h

2 PO0Z0ZPO

1 SNA0ZRJ0

Vua trắng ngự giá thân chinh, nước sau trắng

phục đi g3 chiếu bí. Đen hết nước đỡ, đành đầu a

b

c

d

e

f

g

h

hàng.

19.2.2

Sai lầm 2: Tham tốt hoặc đi một quân nhiều lần làm chậm tốc độ xuất quân Ván

19.3 Ward

vs

Brown

(đánh

tại

Nottingham năm 1874, bên trắng chấp mã

b1)

8

rmblkans

7 opopopop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 POPOPOPO

1 S0AQJBMR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

90

Chương 19. Bắt đầu ván cờ như thế nào?

1

e4

e5

7

. . .

BXd4+

2

f4

eXf4

8

Kh1

Nf6

3

Nf3

f5??

9

BXf4

d6

4

Bc4

fXe4

10

Rae1+

Kf8

8 rmblkans

8 rmbl0j0s

7 opopZ0op

7 opo0Z0op

6 0Z0Z0Z0Z

6 0Z0o0m0Z

5 Z0Z0Z0Z0

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBZpo0Z

4 0ZBa0A0Z

3 Z0Z0ZNZ0

3 Z0Z0ZQZ0

2 POPO0ZPO

2 POPZ0ZPO

1 S0AQJ0ZR

1 Z0Z0SRZK

a

b

c

d

e

f

g

h

a

b

c

d

e

f

g

h

5

O-O

11

Qd5

Qd7

Sau khi thí liên tiếp hai tốt thì trắng tiếp tục thí mã để nhanh chóng xuất quân.

5

. . .

eXf3

6

8

QXf3

Bc5+

rmbZ0j0s

7 opoqZ0op

6 0Z0o0m0Z

8 rmblkZns

5 Z0ZQZ0Z0

7 opopZ0op

4 0ZBa0A0Z

6 0Z0Z0Z0Z

3 Z0Z0Z0Z0

5 Z0a0Z0Z0

2 POPZ0ZPO

4 0ZBZ0o0Z

1 Z0Z0SRZK

3 Z0Z0ZQZ0

a

b

c

d

e

f

g

h

2 POPO0ZPO

1 S0A0ZRJ0

a

b

c

d

e

f

g

h

11

. . .

NXd5

12

BXd6+

Kg8

13

BXd5+

7

d4

Thí tốt để các quân cánh hậu nhanh chóng nhập

cuộc.

12

QXd4

Nc6

https://thuviensach.vn

19.2 Những sai lầm điển hình

91

Trắng thí liên tiếp hai tốt, đổi lại song tượng kiểm soát hai đường chéo lớn, gọi là Gambit Đan 8 rZbZ0j0s

Mạch

7 opoqZ0op

6 0Zno0m0Z

5

. . .

Bb4+

6

Nc3

Nf6

5 Z0Z0Z0Z0

7

Ne2

NXe4?

8

O-O

NXc3

4 0ZBL0A0Z

9

NXc3

BXc3

3 Z0Z0Z0Z0

10

BXc3

O-O

11

Qg4

g6

2 POPZ0ZPO

12

Qd4

Nc6

13

Qg7#

1 Z0Z0SRZK

a

b

c

d

e

f

g

h

13

QXf6+

gXf6

8

14

Bh6+

Qg7

rZbl0skZ

15

RXf6#

7 opopZpLp

Lời bình: Bên chấp quân thường sử dụng thủ

6 0ZnZ0ZpZ

đoạn thí tốt hoặc thí quân để giành được ưu thế

xuất quân trong giai đoạn khai cuộc; sau đó sẽ

5 Z0Z0Z0Z0

gấp rút tấn công trước khi đối phương kịp ổn

4

định trận hình. Bên được chấp do trình độ còn

0ZBZ0Z0Z

non kém, dễ phạm sai lầm khi cục diện phức tạp.

3 Z0A0Z0Z0

2 PZ0Z0OPO

Ván 19.4 Gambit Đan Mạch

1 S0Z0ZRJ0

1

e4

e5

2

d4

e

a

b

c

d

e

f

g

h

Xd4

3

c3

dXc3

4

Bc4

cXb2

Đen tham tốt làm chậm tốc độ xuất quân, các

5

BXb2

quân cánh hậu không kịp triển khai. Ở phía ngược lại, trắng liên tục xuất quân. Sau đó, trắng dựa vào ưu thế binh lực để tổ chức thế công, nhanh chóng bắt sống vua đối phương.

8 rmblkans

7 opopZpop

6 0Z0Z0Z0Z

5 Z0Z0Z0Z0

4 0ZBZPZ0Z

3 Z0Z0Z0Z0

2 PA0Z0OPO

1 SNZQJ0MR

a

b

c

d

e

f

g

h

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

20. Những danh thủ cờ vua

20.1

Franc

¸ ois-André Danican Philidor (1726-1795)

Giữa thế kỷ 18, tại Pháp xuất hiện một đấu thủ cờ lừng danh tên là André Philidor. Đó là một nhân vật huyền thoại của lịch sử cờ vua thế giới khiến hơn 200 năm sau khi ông mất, khi người ta nêu câu hỏi "Ai là nhà vô địch trong các nhà vô địch ?" thì đại kiện tướng người Đan Mạch Bent Larsen đã trả

lời không chút đắn đo: "Đó chính là Philidor, ông đã đi trước chúng ta hàng thế kỷ !".

Chính Philidor chứ không ai khác đã đặt dấu chấm hết cho cách chơi cờ theo cảm tính và ngẫu Hình 20.1: Franc¸ois-André Danican Philidor

https://thuviensach.vn

94

Chương 20. Những danh thủ cờ vua

hứng từ nhiều thế kỷ trước. Ông xây dựng một lý thuyết về cờ được chứng minh hẳn hoi. Từ đó trở đi mỗi một kỳ thủ ngay từ những bước đi đầu tiên đã được trang bị những kiến thức căn bản, có nền tảng và hệ thống để tiến hành một ván cờ có chất lượng cao mà không phải mò mẫm, suy đoán cả

chục năm trời. Từ cách làm của ông, các thế hệ sau tiếp tục nâng cao và bổ sung không ngừng để

đến ngày nay chúng ta có cả một kho tàng lý thuyết cờ vô cùng phong phú và đa dạng, trình độ cờ

được nâng lên một mức độ cao chưa từng thấy. Ông chính là người khai sáng ra cờ vua hiện đại.

Nhưng còn hơn thế nữa, ông còn là một thiên tài âm nhạc bẩm sinh. Là tác giả của hàng trăm bản nhạc bất hủ, là người sáng lập ra nhà hát nhạc kịch lớn nhất nước Pháp.

Những nhà nghiên cứu âm nhạc, những nhà viết lịch sử cờ đã ngược thời gian kiên nhẫn tìm Hình 20.2: Opéra de Paris

hiểu, sưu tầm trong nhiều thập kỷ về ông qua các tài liệu lưu trữ, thư từ, lời kể, những di vật... và đã dựng lên một bức chân dung khá đầy đủ về Philidor. Philidor sinh ngày 7 tháng 9 năm 1726 tại thành phố Dreux nhỏ bé, cách Paris về phía tây khoảng 60 km. Ngay từ nhỏ Philidor đã bộc lộ tài năng âm nhạc phi thường.

Người ta kể lại rằng vào năm 1738, trên sân khấu nhà hát cung đình vang lên bản nhạc đầu tay Hình 20.3: Opéra de Paris

của cậu bé 12 tuổi Philidor sáng tác, vua Pháp Louis XV ngồi nghe chăm chú. Khi bản nhạc vừa kết thúc, nhà vua cho gọi ngay cậu tới bên mình và tự tay rút ra 10 đồng tiền vàng ban tặng cậu.

Dòng họ Philidor nổi tiếng về âm nhạc nên được các triều vua trọng vọng và ban cho nhiều ân sủng. Ông nội ông, cha ông, anh ông là những nhạc sĩ, những nghệ sĩ chơi đàn nổi tiếng trong dàn nhạc cung đình.

Nhưng thật bất ngờ, cờ vua đã đi vào cuộc đời ông chính trong lòng thế giới âm nhạc. Số là thời https://thuviensach.vn

20.2 Paul Charles Morphy (1837-1884)

95

bấy giờ những nhạc sĩ cung đình có tiếng tăm và cao niên thường dành gian rảnh rỗi cho cờ vua. Các vị thường rất náo nhiệt và đôi khi còn biến thành những cuộc ẩu đả. Philidor còn quá trẻ nên không được tham gia, nhưng cũng không bị xua đuổi, được quan sát các ván quyết đấu.

Có một lần, một vị trong số họ đến sớm nên không có bạn chơi. Philidor mạnh dạn đề nghị được hầu cờ ông này. Cả hai đang chơi thì các vị khác kéo tới. Những nụ cười kẻ cả lúc đầu của các bậc cao niên được thay bằng sự ngạc nhiên khi họ tận mắt thấy cậu bé đang dũng mãnh đánh tan hàng phòng thủ của đối phương. Ngay cả bản thân Philidor cũng cảm thấy bối rối và sợ hãi. Không còn lạ

gì tính khí của các đồng nghiệp, trước khi hạ thủ đối phương cậu kêu lớn: "Chiếu bí này !" rồi chạy ào ra khỏi phòng. Chỉ mấy hôm sau người ta phát hiện ra rằng trong số 80 nhạc sĩ chơi cờ ở đây không có ai chơi ngang bằng cậu.

20.2

Paul Charles Morphy (1837-1884)

Sau khi Philidor vĩ đại mất gần 100 năm thì trong làng cờ xuất hiện một ngôi sao chói lọi, vượt hẳn các nhà chơi cờ đương thời, đó là Paul Morphy.

Tổ tiên của Morphy là người xứ Iceland, đến đời ông nội của Morphy thì cả nhà chuyển sang New Orleans (Mỹ). Cha của Morphy là người có tiếng tăm ở vùng này, là ủy viên của hội đồng chính phủ

bang Louisiana.

Ngày 22 tháng 6 năm 1837, cậu bé Paul Morphy chào đời. Lên 9, lên 10 thì Paul bắt đầu làm quen với cờ. Chỉ vài năm sau, cậu bé 12 tuổi đã đánh thắng dễ dàng cha và chú mình, sau đó đánh thắng một nhà chơi cờ có tiếng ở New Orleans là Eugene Rousseau. Ván thắng này đã được đăng trên một tạp chí Nouvelles Rêgians, một tạp chí cờ vua có uy tín lúc bấy giờ.

Năm 1857, nước Mỹ tổ chức đại hội cờ vua tại New York, Morphy 20 tuổi tham gia giải, đã đánh Hình 20.4: Paul Morphy

thắng tất cả các kiện tướng tài giỏi của Mỹ lúc bấy giờ, giành chức vô địch một cách xứng đáng. Cũng https://thuviensach.vn

96

Chương 20. Những danh thủ cờ vua

vào năm đó, Morphy bắt đầu tổ chức những trận đánh với nhiều người cùng một lúc, thắng với tỷ số

85-4 và tiếp theo chơi có chấp trước đối với các kiện tướng.

Năm sau, bạn bè thay mặt Paul gửi một bức thư thách đấu với nhà vô địch nước Anh lúc bấy giờ

là Howard Staunton với bất kỳ điều kiện nào. Trong thư trả lời Staunton khuyên Morphy nên làm một chuyến viễn du sang Châu Âu để có dịp gặp các đấu thủ mạnh nhất ở lục địa này. Thế là “được lời như cởi tấm lòng” ngày 9 tháng 6 năm 1858, chiếc thuyền lớn chở Morphy rời cảng New York, bắt đầu một chuyến đi mà sau này làm chấn động cả làng cờ vua ở Châu Âu.

Những cuộc gặp gỡ đầu tiên diễn ra tại nước Anh, đấu thủ đầu tiên của Morphy là Barnes. Morphy đã đánh thắng ông này với tỷ số tổng cộng là 19-7. Tiếp theo đó, Morphy đấu với một loạt các danh thủ của nước Anh và thắng họ một cách dễ dàng: thắng Boden 6-1, Bird 10-1, Löwe 6-0. Cả London cũng như cả nước Anh bàng hoàng kinh ngạc trước sự xuất hiện của chàng trai ngoại quốc 21 tuổi.

Xin nhớ rằng nước Anh vào lúc đó là một cường quốc có uy tín bậc nhất Châu Âu về cờ, tên tuổi những danh thủ của họ được cả Châu Âu kính nể.

Trên đất Pháp, Morphy tiếp tục thi đấu có kết quả. Từ ngày 20 tháng 12 đến ngày 28 tháng 12

năm 1958 tại Paris đã diễn ra trận đấu lịch sử giữa Paul Morphy với Adolf Anderssen. Trận đấu làm sôi động Paris, thu hút rất nhiều khán giả vì Anderssen là một đấu thủ có uy tín lớn nếu không nói là lớn nhất ở Châu Âu lúc bấy giờ. Cả Châu Âu nín thở chờ cuộc quyết đấu giữa hai lục địa. Morphy không hề chú ý đến người mình sẽ gặp là ai, tiếng tăm ra sao, trước mặt ông là một người chơi cờ và ông đánh cờ với người đó một cách vô cùng thích thú, thế thôi! Còn Anderssen không ngờ mình gặp phải một địch thủ ghê gớm như vậy, mặc dù hết sức cố gắng, vận dụng hết tài nghệ của mình, ông cũng đành chịu thua Morphy với tỷ số chung cuộc 2-7. Sau đấy hai người còn gặp nhau một trận nữa. Morphy lại chứng minh sức cờ hoàn hảo của mình bằng trận thắng thứ hai với tỷ số 5-1.

Năm đó, Morphy kết thúc chuyến đi thăm và thi đấu đầu tiên thành công rực rỡ ở châu Âu. Ông Hình 20.5: Adolf Anderssen

https://thuviensach.vn

20.2 Paul Charles Morphy (1837-1884) 97

đáp con tàu “Olympic” về nước. Nước Mỹ chào đón ông trở về như chào đón một người anh hùng. Từ

đó, trong khi đấu cờ với những người đồng hương của mình, ông luôn luôn chấp quân và chấp nước đi.

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Bàn cờ

- Nguồn gốc cờ vua

- Kể chuyện cờ vua

- Luật chơi cơ bản

- Giới thiệu bàn cờ

- Bài tập

- Tô màu

- Quân cờ

- Giới thiệu

- Cách xếp cờ

- Tô màu

- Tốt

- Nước đi của tốt

- Ván cờ thực hành

- Xe

- Nước đi của xe

- Ván cờ thực hành

- Tượng

- Nước đi của tượng

- Ván cờ thực hành

- Hậu

- Nước đi của hậu

- Ván cờ thực hành

- Mã

- Nước đi của mã

- Bài tập thực hành

- Ván cờ thực hành

- Vua

- Nước đi của vua

- Ván cờ thực hành

- Tấn công và phòng thủ

- Tấn công

- Phòng thủ

- Bài tập tấn công

- Bài tập phòng thủ

- Chiếu hay chiếu bí

- Chiếu và cách thoát khỏi nước chiếu

- Bài tập

- Chiếu bí trong 1 nước

- Chiếu bí với tốt

- Chiếu bí với xe

- Chiếu bí với tượng

- Chiếu bí với hậu

- Chiếu bí với mã

- Cờ bí hay chiếu bí

- Khi nào thì cờ bí ?

- Vận dụng luật cờ bí

- Cờ bí hay chiếu bí ?

- Cờ bí, chiếu bí hay chơi tiếp ?

- Thủ hòa

- Nhập thành

- Mục đích nước nhập thành

- Điều kiện nhập thành

- Bài tập

- Đổi quân

- Giá trị tuyệt đối

- Giá trị tương đối

- So sánh số quân tấn công và phòng thủ

- Bài tập

- Hòa cờ

- Khi nào thì hòa cờ

- Cả 2 bên không đủ lực lượng chiếu bí

- Một thế cờ lặp lại 3 lần

- Chiếu vĩnh viễn thành hòa

- Chiếu bí vua đơn độc

- Chiếu bí với 2 xe

- Chiếu bí với 1 hậu

- Chiếu bí với 1 xe

- Nước đi đặc biệt của tốt

- Phong cấp tốt

- Bắt tốt qua đường

- Ghi chép lại ván cờ

- Ký hiệu quân cờ

- Ký hiệu nước đi

- Ký hiệu nước đi đặc biệt

- Ván cờ minh họa

- Bắt đầu ván cờ như thế nào ?

- Yếu lĩnh khai cuộc

- Nguyên tắc 1: Chiếm lĩnh hoặc khống chế trung tâm

- Nguyên tắc 2: Xuất quân nhanh chóng

- Nguyên tắc 3: Ngăn chế kế hoạch hành động của đối phương

- Nguyên tắc 4: Tránh để hình trận có khiếm khuyết

- Những sai lầm điển hình

- Sai lầm 1: Không tích cực tranh đoạt khu trung tâm

- Sai lầm 2: Tham tốt hoặc đi một quân nhiều lần làm chậm tốc độ xuất quân

- Những danh thủ cờ vua

- François-André Danican Philidor (1726-1795)

- Paul Charles Morphy (1837-1884)

Table of Contents

Bàn cờ

Nguồn gốc cờ vua

Kể chuyện cờ vua

Luật chơi cơ bản

Giới thiệu bàn cờ

Bài tập

Tô màu

Quân cờ

Giới thiệu

Cách xếp cờ

Tô màu

Tốt

Nước đi của tốt

Ván cờ thực hành

Xe

Nước đi của xe

Ván cờ thực hành

Tượng

Nước đi của tượng

Ván cờ thực hành

Hậu

Nước đi của hậu

Ván cờ thực hành

Mã

Nước đi của mã

Bài tập thực hành

Ván cờ thực hành

Vua

Nước đi của vua

Ván cờ thực hành

Tấn công và phòng thủ

Tấn công

Phòng thủ

Bài tập tấn công

Bài tập phòng thủ

Chiếu hay chiếu bí

Chiếu và cách thoát khỏi nước chiếu

Bài tập

Chiếu bí trong 1 nước

Chiếu bí với tốt

Chiếu bí với xe

Chiếu bí với tượng

Chiếu bí với hậu

Chiếu bí với mã

Cờ bí hay chiếu bí

Khi nào thì cờ bí ?

Vận dụng luật cờ bí

Cờ bí hay chiếu bí ?

Cờ bí, chiếu bí hay chơi tiếp ?

Thủ hòa

Nhập thành

Mục đích nước nhập thành

Điều kiện nhập thành

Bài tập

Đổi quân

Giá trị tuyệt đối

Giá trị tương đối

So sánh số quân tấn công và phòng thủ

Bài tập

Hòa cờ

Khi nào thì hòa cờ

Cả 2 bên không đủ lực lượng chiếu bí

Một thế cờ lặp lại 3 lần

Chiếu vĩnh viễn thành hòa

Chiếu bí vua đơn độc

Chiếu bí với 2 xe

Chiếu bí với 1 hậu

Chiếu bí với 1 xe

Nước đi đặc biệt của tốt

Phong cấp tốt

Bắt tốt qua đường

Ghi chép lại ván cờ

Ký hiệu quân cờ

Ký hiệu nước đi

Ký hiệu nước đi đặc biệt

Ván cờ minh họa

Bắt đầu ván cờ như thế nào ?

Yếu lĩnh khai cuộc

Nguyên tắc 1: Chiếm lĩnh hoặc khống chế trung tâm

Nguyên tắc 2: Xuất quân nhanh chóng

Nguyên tắc 3: Ngăn chế kế hoạch hành động của đối phương

Nguyên tắc 4: Tránh để hình trận có khiếm khuyết

Những sai lầm điển hình

Sai lầm 1: Không tích cực tranh đoạt khu trung tâm

Sai lầm 2: Tham tốt hoặc đi một quân nhiều lần làm chậm tốc độ xuất quân

Những danh thủ cờ vua

François-André Danican Philidor (1726-1795)

Paul Charles Morphy (1837-1884)