https://thuviensach.vn

ChÞu trçh nhiÖm xuÊt b¶n

GI¸M §èc – tæng biªn tËp

Pgs.ts. ph¹m minh tuÊn

ChÞu trçh nhiÖm néi dung

Phã gi¸m ®èc – phã tæng biªn tËp

Ph¹m thÞ thinh

Biªn tËp néi dung:

ts. lu trÇn lu©n

Ts. Hoµng m¹nh th¾ng

TRIÖU THÞ L÷

Vâ v¨n bÐ

PHAN thÞ H¦¥NG GIANG

TrÇn phan bÝch liÔu

Tr×nh bµy b×a:

phïng minh trang

ChÕ b¶n vi tÝnh:

bïi thÞ t¸m

Söa b¶n in:

phßng biªn tËp kü thuËt

§äc sçh mÉu:

triÖu thÞ l÷

Phan thÞ h¬ng giang

ViÖt hµ

Sè ®¨ng ký kÕ ho¹ch xuÊt b¶n: 3000-2021/CXBIPH/7-37/CTQG.0y 3-Sè quyÕt ®Þnh xuÊt b¶n: 586-Q§/NXBCTQG, ngµy 14/9/2021.

Nép lu chiÓu th¸ng 9 n¨m 2021.

M· ISBN: 978-604-57-7040-5,

https://thuviensach.vn

Lª ®øc thä

ngêi céng s¶n kiªn cêng

nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng

(Håi ký)

1

https://thuviensach.vn

Cao minh, ph

2

https://thuviensach.vn

¹m nhí, ts. Lª v¨n yªn

(§ång Chñ biªn)

Lª ®øc thä

Ngêi céng s¶n kiªn cêng

Nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng

(Håi ký)

Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

Hµ Néi - 2011

3

https://thuviensach.vn

Héi ®ång ChØ ®¹o xuÊt b¶n

- Chu V¨n §¹t:

Phã Trëng ban Tuyªn gi¸o Trung ¬ng,

Chñ tÞch

- Ph¹m Hång Hµ:

Uû viªn Trung ¬ng §¶ng - BÝ th

TØnh uû Nam §Þnh, Phã Chñ tÞch

- NguyÔn Duy Hïng: Gi¸m ®èc - Tæng Biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt, Uû viªn

Tæ chøc b¶n th¶o

- TS. Hoµng Phong Hµ

- Lu V¨n Lîi

- TS. Lu TrÇn Lu©n

- TS. NguyÔn An Tiªm

- TriÖu ThÞ L÷

- Phan H¬ng Giang

4

https://thuviensach.vn

Lêi nhµ xuÊt b¶n

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét ngêi céng s¶n kiªn cêng, mét nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng, mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c, céng sù th©n cËn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®· cã nhiÒu cèng hiÕn to lín cho sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ d©n téc.

Sinh ra vµ lín lªn trong mét gia ®×nh nhµ Nho ë vïng ngo¹i

« thµnh phè Nam §Þnh thuéc phñ Thiªn Trêng xa, n¬i ph¸t tÝch cña V¬ng triÒu TrÇn víi hµo khÝ §«ng A næi tiÕng trong lÞch sö,

®ång chÝ Lª §øc Thä s½n mang trong m×nh tinh thÇn yªu níc vµ

truyÒn thèng quËt cêng cña d©n téc.

N¨m 1925, khi 14 tuæi, ®ång chÝ lªn thµnh phè Nam §Þnh häc tËp. §©y lµ trung t©m c«ng nghiÖp dÖt lín nhÊt §«ng D¬ng thêi bÊy giê, mét trong nh÷ng c¸i n«i cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam, n¬i phong trµo yªu níc vµ cçh m¹ng ph¸t triÓn rÊt m¹nh.

§¾m m×nh trong phong trµo sôc s«i Êy, ®ång chÝ ®· sím giç ngé cçh m¹ng. N¨m 1928, ®ång chÝ ®îc kÕt n¹p vµo Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn vµ th¸ng 10-1929 trë thµnh ®¶ng viªn cña

§«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng.

Do tÝch cùc tham gia nh÷ng ho¹t ®éng yªu níc vµ cçh m¹ng, ®Çu th¸ng 11-1930, ®ång chÝ bÞ ®Þch b¾t vµ ngµy 27-1-1931

bÞ toµ ¸n thùc d©n kÕt ¸n khæ sai chung th©n, sau gi¶m xuèng cßn 10 n¨m khæ sai vµ ®µy ra C«n §¶o.

N¨m 1936 ®îc tr¶ tù do, ®ång chÝ trë l¹i quª h¬ng Nam §Þnh tiÕp tôc ho¹t ®éng cçh m¹ng vµ bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t l¹i vµo th¸ng 9-1939. §Çu n¨m 1940, ®ång chÝ bÞ toµ ¸n thùc d©n kÕt ¸n 5

n¨m tï, lu ®µy t¹i cç Nhµ tï Ho¶ Lß - Hµ Néi vµ S¬n La, Hoµ

B×nh.

Th¸ng 9-1944 ra tï, ®ång chÝ ®îc ®iÒu ®éng vÒ c«ng tç t¹i 5

https://thuviensach.vn

An toµn khu cña Trung ¬ng ë vµo giai ®o¹n c¶ níc ®ang sôc s«i cao trµo cçh m¹ng.

Th¸ng 8-1945, t¹i Héi nghÞ toµn quèc cña §¶ng häp ë T©n Trµo, Tuyªn Quang ®Ó quyÕt ®Þnh Tæng khëi nghÜa, ®ång chÝ ®îc chØ ®Þnh vµo Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, cïng ban l·nh ®¹o tèi cao cña §¶ng l·nh ®¹o toµn d©n tiÕn hµnh Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, më ra kû nguyªn ®éc lËp, tù do cña d©n téc.

Kh¸ng chiÕn toµn quèc bïng næ, th¸ng 9-1948, trªn c¬ng vÞ

Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ ®îc Bç Hå vµ Trung ¬ng

§¶ng cö lµm Trëng ph¸i ®oµn cña §¶ng, ChÝnh phñ vµ qu©n ®éi vµo kiÓm tra, gióp ®ì cuéc kh¸ng chiÕn cña ®ång bµo Nam Bé. Do yªu cÇu thùc tiÔn cña chiÕn trêng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc Bç Hå, Thêng vô Trung ¬ng §¶ng chÊp thuËn ®Ó ®ång chÝ ë l¹i Nam Bé cïng ®ång chÝ Lª DuÈn l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p cho ®Õn ngµy th¾ng lîi.

HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt, sau khi cïng Xø uû vµ ®ång chÝ Lª DuÈn s¾p xÕp l¹i tæ chøc chuÈn bÞ cho cuéc chiÕn ®Êu míi, th¸ng 1-1955 ®ång chÝ tËp kÕt ra B¾c vµ ®îc ph©n c«ng lµm Trëng ban Thèng nhÊt Trung ¬ng. Cuèi n¨m ®ã, ®ång chÝ ®îc bæ sung vµo Bé ChÝnh trÞ phô trçh c«ng tç söa sai trong cuéc vËn

®éng c¶i cçh ruéng ®Êt vµ chØnh ®èn tæ chøc. Tõ cuèi n¨m 1956

trë ®i, ®ång chÝ phô trçh c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng vµ gi÷

träng trçh nµy trong mét thêi gian dµi.

T¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng, th¸ng 9-1960, ®ång chÝ ®îc bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ th, lµm Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng

§¶ng. §ång chÝ tiÕp tôc gi÷ c¬ng vÞ quan träng nµy cho ®Õn th¸ng 12-1986, ®îc §¹i héi VI cña §¶ng tuyªn d¬ng c«ng tr¹ng vµ cö lµm Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng cïng cç ®ång chÝ

Trêng Chinh, Ph¹m V¨n §ång.

Sau ®ît mét cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n 1968, do yªu cÇu cña chiÕn trêng miÒn Nam, Bé ChÝnh trị cö ®ång chÝ

lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc ®Ó cïng ®ång chÝ Ph¹m Hïng trùc tiÕp l·nh ®¹o cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy cña qu©n vµ d©n ta ë miÒn Nam.

Th¸ng 5-1968, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc Bç Hå vµ Bé 6

https://thuviensach.vn

ChÝnh trÞ gäi ra miÒn B¾c lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cña Ph¸i ®oµn ®µm ph¸n cña ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Pari. Th¸ng 6-1968, ®ång chÝ

®Õn Pari tiÕn hµnh cuéc ®µm ph¸n kÐo dµi nhÊt trong lÞch sö cç cuéc chiÕn tranh, trùc tiÕp ®¬ng ®Çu víi nh÷ng nhµ ngo¹i giao kú cùu cña níc Mü ®Ó cuèi cïng ®i ®Õn ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vµo ngµy 27-1-1973, hoµn thµnh ®îc di huÊn cña Bç Hå "®¸nh cho Mü cót" ®Ó tiÕn tíi "®¸nh cho ngôy nhµo".

Th¸ng 3-1975 víi ®ßn ®¸nh ®iÓm huyÖt vµo Bu«n Ma Thuét, qu©n vµ d©n ta ®· gi¶i phãng toµn bé T©y Nguyªn, më ra kh¶ n¨ng quÐt s¹ch ngôy qu©n, ®¸nh ®æ chÕ ®é Sµi Gßn ngay trong n¨m 1975.

Tríc thêi c¬ chiÕn lîc võa ®îc më ra, cuèi th¸ng 3-1975,

®ång chÝ Lª §øc Thä vµo chiÕn trêng mang theo ý chÝ s¾t ®çña Bé ChÝnh trÞ quyÕt t©m gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam vµ trùc tiÕp cïng Trung ¬ng Côc vµ Bé ChØ huy Qu©n gi¶i phãng miÒn Nam l·nh ®¹o, chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh giµnh toµn th¾ng.

Sau khi miÒn Nam ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt, ®ång chÝ ®îc ph©n c«ng lµm Phã ban ®¹i diÖn cña

§¶ng vµ ChÝnh phñ ®Ó æn ®Þnh t×nh h×nh miÒn Nam vµ phô trçh c«ng tç ®Æc biÖt. Tõ n¨m 1978, khi bän ph¶n ®éng P«npèt - Iªng Xari cho qu©n x©m lîc toµn tuyÕn biªn giíi níc ta ë phÝa T©y Nam vµ g©y ra th¶m häa diÖt chñng ®èi víi d©n téc Campuchia,

®ång chÝ ®îc ph©n c«ng l·nh ®¹o cuéc chiÕn ®Êu b¶o vÖ chñ quyÒn, toµn vÑn l·nh thæ ë phÝa T©y Nam vµ gióp cçh m¹ng Campuchia ®¸nh ®æ chÕ ®é Kh¬me ®á diÖt chñng.

Tr¶i qua h¬n 60 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng l©u dµi, gian khæ vµ rÊt quang vinh, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gi÷ nh÷ng träng trçh lín cña §¶ng vµ cã nh÷ng cèng hiÕn ®Æc biÖt quan träng cho cçh m¹ng ViÖt Nam. §ång chÝ ®· ®îc §¶ng vµ Nhµ níc trao tÆng Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ nhiÒu phÇn thëng cao quý khç. §Ó

tëng niÖm ®ång chÝ, thùc hiÖn Th«ng b¸o sè 29-TB/TW, ngµy 20-5-2011 cña Ban BÝ th vµ KÕ ho¹ch sè 37-KH/BTGTW, ngµy 20-6-2011 cña Ban Tuyªn gi¸o Trung ¬ng vÒ tæ chøc kû niÖm 100

n¨m ngµy sinh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä (10-10-1911 – 10-10-2011), nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng §¶ng, Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Ban Tuyªn 7

https://thuviensach.vn

gi¸o Trung ¬ng, cç c¬ quan h÷u quan vµ gia ®×nh tæ chøc biªn so¹n vµ xuÊt b¶n cuèn sçh Lª §øc Thä - Ngêi céng s¶n kiªn

cêng, nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng (Håi ký).

Cuèn sçh gåm gÇn 100 bµi viÕt chñ yÕu díi d¹ng håi ký cña cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cÊp cao cña §¶ng, Nhµ níc qua cç thêi kú, cña ®ång ®éi, ®ång chÝ, cña nh÷ng ngêi céng sù ®· tõng sèng vµ lµm viÖc håi tëng l¹i tõ trong ký øc nh÷ng h×nh ¶nh ®Ñp ®Ï vÒ

®ång chÝ Lª §øc Thä. C¨n cø vµo néi dung cç bµi viÕt, chóng t«i s¾p xÕp thµnh s¸u côm chñ ®Ò lín sau ®©y:

- Lª Đức Thọ với cçh mạng Việt Nam

- Lª Đức Thọ với miền Nam

- Lª Đức Thọ với c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng

- Lª Đức Thọ với c«ng tç ngoại giao

- Lª Đức Thọ với c«ng tç quèc phßng - an ninh

- VÒ th¬ Lª §øc Thä.

Sù s¾p xÕp trªn ®©y chØ lµ t¬ng ®èi v× cã nh÷ng bµi viÕt

®¸nh gi¸ tæng qu¸t vÒ cuéc ®êi, sù nghiÖp, cã nh÷ng bµi nhiÒu néi dung xuyªn suèt cuéc ®êi - sù nghiÖp, cã nh÷ng bµi viÕt vÒ mét chÆng ®êng, mét mÆt ho¹t ®éng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

XuÊt b¶n cuèn sçh nµy vµo ®óng dÞp §¶ng vµ Nhµ níc ta tæ chøc träng thÓ lÔ kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh vµ 21 n¨m ngµy mÊt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt vµ cç tç gi¶ xem ®©y nh mét nÐn t©m nhang tëng niÖm ngêi céng s¶n kiªn cêng, nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng ®· cã c«ng lao to lín víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ cña d©n téc ta.

Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn sçh cïng b¹n ®äc.

Th¸ng 9 n¨m 2011

Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

8

https://thuviensach.vn

PhÇn thø nhÊt

Lª §øc Thä

víi cçh m¹ng ViÖt Nam

9

https://thuviensach.vn

10

https://thuviensach.vn

§¹i héi VI tuyªn d¬ng

c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng, v× d©n

cña cç ®ång chÝ trêng chinh,

Ph¹m V¨n §ång, lª ®øc thä

(Do ®ång chÝ Ph¹m Hïng, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ

Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa V),

Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng, thay mÆt

§oµn Chñ tÞch §¹i héi, tr×nh bµy

ngµy 17 th¸ng 12 n¨m 1986)

Tha cç ®ång chÝ ®¹i biÓu §¹i héi,

Chóng ta s¾p bÇu cç Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng míi. §ã lµ mét trçh nhiÖm cùc kú quan träng cña §¹i héi chóng ta ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña giai cÊp vµ d©n téc ta.

Trong danh sçh ®Ò cö vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng khãa VI, thÓ theo ®Ò nghÞ cña ®ång chÝ Trêng Chinh,

®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä, §oµn Chñ tÞch §¹i héi nhÊt trÝ t«n träng quyÒn kh«ng øng cö cña ba ®ång chÝ v× tuæi ®· cao, søc ®· yÕu.

Cö chØ cao ®Ñp cña ba ®ång chÝ lµm næi bËt truyÒn thèng quý b¸u cña d©n téc ta, cña §¶ng ta lµ: ThÕ hÖ tríc ©n cÇn d×u d¾t thÕ hÖ sau vµ thÕ hÖ sau kÕ tôc trung thµnh sù nghiÖp cña thÕ hÖ tríc.

§ång chÝ Trêng Chinh, ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå kÝnh yªu, lµ nh÷ng ngêi b¹n chiÕn ®Êu gÇn gòi nhÊt cña ®ång chÝ Lª DuÈn vµ nhiÒu chiÕn sÜ céng s¶n tiÒn bèi.

§oµn Chñ tÞch ®Ò nghÞ §¹i héi toµn quèc lÇn thø VI cña

§¶ng long träng tuyªn d¬ng c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng, v× d©n 11

https://thuviensach.vn

cña ®ång chÝ Trêng Chinh, ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng ta vµ

nh©n d©n ta.

§¹i héi nhiÖt liÖt biÓu d¬ng ba ®ång chÝ lµ tÊm g¬ng chÝ

c«ng v« t, trung víi níc, hiÕu víi d©n, lµ nh÷ng c¸n bé l·nh

®¹o kiªn cêng, giµu kinh nghiÖm, nh÷ng chiÕn sÜ céng s¶n trung thùc vµ u tó ®îc toµn d©n ta yªu quý, phong trµo céng s¶n vµ c«ng nh©n quèc tÕ, b¹n bÌ ta trªn thÕ giíi kÝnh träng.

§¹i héi nhÊt trÝ trao trçh nhiÖm cao c¶ cho ba ®ång chÝ

Trêng Chinh, Ph¹m V¨n §ång, Lª §øc Thä lµm Cè vÊn cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng.

Mét lÇn n÷a, §¹i héi chóng ta bµy tá lßng quý träng vµ

biÕt ¬n cña toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta ®èi víi ®ång chÝ

Trêng Chinh, ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång, ®ång chÝ Lª §øc Thä.

KÝnh chóc ba ®ång chÝ m¹nh kháe, sèng l©u, vµ trong träng trçh míi, tiÕp tôc cèng hiÕn vµo trÝ tuÖ tËp thÓ cña §¶ng ta.

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn

§¶ng Toµn tËp, Nxb. ChÝnh trÞ quèc

gia, Hµ Néi, 2006, t.47, tr. 542 - 543.

12

https://thuviensach.vn

Lêi ph¸t biÓu

Cña ®ång chÝ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n linh

T¹i LÔ trao tÆng hu©n ch¬ng sao vµng

ngµy 20-9-1990

Tha ®ång chÝ Lª §øc Thä kÝnh mÕn,

Tha cç ®ång chÝ,

H«m nay Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc, Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam, ®¹i diÖn cç ban, ngµnh, ®oµn thÓ ë Trung ¬ng vµ Hµ Néi vui mõng häp mÆt t¹i ®©y dù lÔ trao tÆng ®ång chÝ Lª §øc Thä, nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung

¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Hu©n ch¬ng Sao vµng nh©n dÞp ®ång chÝ trßn 79 tuæi (1911 - 1990).

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kÝnh yªu, mét chiÕn sÜ cçh m¹ng kiªn cêng, mét c¸n bé l·nh ®¹o giµu kinh nghiÖm cña §¶ng vµ

nh©n d©n ta.

Trong h¬n 60 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng gian khæ, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®em hÕt søc lùc, tµi n¨ng vµ trÝ tuÖ cña m×nh phôc vô sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. Víi träng trçh lµ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng,

®ång chÝ ®· lµm hÕt søc m×nh, tiÕp tôc gãp phÇn vµo trÝ tuÖ tËp thÓ cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµ cña Bé ChÝnh trÞ.

TÊm g¬ng vÒ lßng trung thµnh, tËn tôy víi Tæ quèc, víi

§¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn cçh m¹ng dòng c¶m, kiªn cêng, bÊt khuÊt, ®øc tÝnh cÇn kiÖm liªm chÝnh vµ t×nh th¬ng ®èi víi 13

https://thuviensach.vn

c¸n bé cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc toµn §¶ng vµ toµn d©n ta th¬ng yªu vµ kÝnh träng.

Víi nh÷ng cèng hiÕn to lín cña ®ång chÝ ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ nh©n d©n, ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt xøng ®¸ng víi Hu©n ch¬ng Sao vµng do §¶ng vµ Nhµ níc trao tÆng. Nh©n dÞp nµy, toµn §¶ng, toµn d©n vµ toµn qu©n ta bµy tá lßng quý mÕn, biÕt ¬n vµ nh÷ng lêi chóc mõng th¾m thiÕt nhÊt ®èi víi ®ång chÝ Lª §øc Thä.

Tha anh S¸u Thä kÝnh mÕn,

Tha cç ®ång chÝ,

C«ng cuéc ®æi míi cña §¶ng ta vµ nh©n d©n ta trªn con

®êng x©y dùng chñ nghÜa x· héi theo tinh thÇn NghÞ quyÕt §¹i héi VI cña §¶ng ®· thu ®îc nh÷ng kÕt qu¶ bíc ®Çu quan träng, nhng còng ®ang ®øng tríc nh÷ng khã kh¨n, thö thçh rÊt lín. Chóng ta quyÕt t©m thùc hiÖn nh÷ng gi¸o huÊn quý b¸u cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, noi g¬ng cao ®Ñp cña cç

®ång chÝ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Ph¹m V¨n

§ång, Lª §øc Thä vµ cç bËc tiÒn bèi cçh m¹ng khç, l·nh ®¹o toµn §¶ng, toµn d©n ta giµnh nhiÒu th¾ng lîi míi trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc x· héi chñ nghÜa.

Xin chóc mõng ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc vinh dù nhËn Hu©n ch¬ng Sao vµng vµo dÞp kû niÖm lÇn thø 79 ngµy sinh cña ®ång chÝ.

14

https://thuviensach.vn

Lêi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Lª §øc Thä

T¹i LÔ trao tÆng Hu©n ch¬ng Sao Vµng

KÝnh tha: - §ång chÝ NguyÔn V¨n Linh,

- §ång chÝ Ph¹m V¨n §ång

vµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng

vµ Nhµ níc th©n mÕn!

H«m nay t«i v« cïng c¶m ®éng ®îc nhËn phÇn thëng cao quý nhÊt cña §¶ng vµ Nhµ níc mµ cç ®ång chÝ ®· trao cho t«i. Sù nghiÖp cçh m¹ng lµ sù nghiÖp chung, nh÷ng thµnh tÝch mµ anh em chóng ta ®¹t ®îc tõ tríc ®Õn nay lµ do cã sù l·nh ®¹o ®óng ®¾n cña §¶ng, cña Bç Hå, sù hy sinh v« bê bÕn cña c¸n bé, chiÕn sÜ vµ nh©n d©n.

§Ó xøng ®¸ng víi phÇn thëng cao quý nµy, tõ khi tham gia cçh m¹ng cho ®Õn nay, cßn sèng giê phót nµo t«i nguyÖn

®em hÕt søc m×nh ®Ó cèng hiÕn cho sù nghiÖp cçh m¹ng chung cña §¶ng vµ ®Êt níc ®Õn h¬i thë cuèi cïng.

Chóc ®ång chÝ Tæng BÝ th, ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång vµ

cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ níc lu«n m¹nh kháe ®Ó

l·nh ®¹o §¶ng vµ nh©n d©n ta vît qua nh÷ng khã kh¨n, thùc hiÖn cã kÕt qu¶ NghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng lÇn thø VI vµ cç nghÞ

quyÕt Trung ¬ng mét cçh th¾ng lîi vÎ vang.

Xin c¶m ¬n cç ®ång chÝ Tæng BÝ th, ®ång chÝ Ph¹m V¨n

§ång vµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ níc.

15

https://thuviensach.vn

th«ng c¸o

cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi,

Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng

níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa

ViÖt Nam vµ Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn

Tæ quèc ViÖt Nam

Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam v« cïng th¬ng tiÕc b¸o tin:

§ång chÝ Lª §øc Thä

Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam;

Nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam;

Hu©n ch¬ng Sao vµng;

Do l©m bÖnh nÆng ®· tõ trÇn håi 1 giê 25 phót ngµy 13

th¸ng 10 n¨m 1990 t¹i ViÖn Qu©n y 108, Hµ Néi, thä 79 tuæi.

§ång chÝ Lª §øc Thä, sinh ngµy 10-10-1911 t¹i x· §Þch LÔ, huyÖn Mü Léc, tØnh Nam §Þnh, nay lµ x· Nam V©n, huyÖn Nam Ninh, tØnh Hµ Nam Ninh*. §ång chÝ ®· ho¹t ®éng cçh m¹ng 64 n¨m liªn tôc, lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña ___________________

* Nay lµ tØnh Nam §Þnh (B.T).

16

https://thuviensach.vn

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, cã nhiÒu cèng hiÕn lín cho sù nghiÖp cçh m¹ng.

§ång chÝ Lª §øc Thä mÊt ®i lµ mét tæn thÊt lín ®èi víi

§¶ng vµ nh©n d©n ta.

§Ó tá lßng tëng nhí vµ biÕt ¬n ®ång chÝ Lª §øc Thä kÝnh mÕn, Héi nghÞ liªn tÞch Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam vµ Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam ®· quyÕt ®Þnh tæ chøc lÔ tang Nhµ níc víi nghi thøc träng thÓ.

Trong giê phót ®au th¬ng nµy, Ban ChÊp hµnh Trung

¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng, Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam kªu gäi toµn §¶ng, toµn d©n vµ toµn qu©n ta h·y biÕn ®au th¬ng thµnh søc m¹nh, ra søc thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi theo NghÞ quyÕt §¹i héi VI cña §¶ng.

Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi,

Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng

Níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam,

Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam

B¸o Nh©n D©n, ngµy 15-10-1990.

17

https://thuviensach.vn

TiÓu sö ®ång chÝ lª ®øc thä

Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam

§ång chÝ Lª §øc Thä, tªn chÝnh lµ Phan §×nh Kh¶i, sinh ngµy 10-10-1911 t¹i x· §Þch LÔ, huyÖn Mü Léc, tØnh Nam

§Þnh, nay lµ x· Nam V©n, huyÖn Nam Ninh, tØnh Hµ Nam Ninh.

§ång chÝ ho¹t ®éng cçh m¹ng tõ n¨m 1926, tham gia b·i khãa vµ dù lÔ truy ®iÖu nhµ chÝ sÜ yªu níc Phan Chu Trinh.

N¨m 1928, ho¹t ®éng trong Häc sinh héi, díi sù l·nh ®¹o cña TØnh §¶ng bé Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn tØnh Nam §Þnh.

Th¸ng 10-1929, ®îc kÕt n¹p vµo §«ng D¬ng Céng s¶n

§¶ng, lµm BÝ th chi bé häc sinh vµ phô trçh c«ng tç thanh niªn häc sinh. Th¸ng 11-1930, bÞ thùc d©n b¾t, kÕt ¸n 10 n¨m tï khæ sai vµ ®µy ®i C«n §¶o, lµm BÝ th chi bé vµ Thêng vô chi uû nhµ tï.

Tõ n¨m 1936 ®Õn n¨m 1939, ra tï phô trçh c«ng tç b¸o chÝ c«ng khai cña §¶ng bé vµ tham gia x©y dùng c¬ së bÝ mËt cña §¶ng ë Nam §Þnh.

Tõ n¨m 1939 ®Õn n¨m 1944, bÞ ®Þch b¾t vµ bÞ kÕt ¸n tï 5

n¨m t¹i cç Nhµ tï Hµ Néi, S¬n La vµ Hßa B×nh.

Th¸ng 9-1944, ra tï ®îc Trung ¬ng giao phô trçh c«ng tç Khu An toµn cña Trung ¬ng, c«ng tç tæ chøc vµ huÊn luyÖn c¸n bé.

Th¸ng 10-1944, ®îc chØ ®Þnh Uû viªn Trung ¬ng §¶ng 18

https://thuviensach.vn

vµ trùc tiÕp phô trçh Xø uû B¾c Kú. Dù Héi nghÞ më réng Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng ®ªm 9-3-1945 ®Ò ra chñ tr¬ng míi ph¸t ®éng mét cao trµo cçh m¹ng ®i tíi cuéc Tæng khëi nghÜa.

Th¸ng 8-1945, t¹i Héi nghÞ c¸n bé toµn quèc cña §¶ng ë T©n Trµo, ®îc cö vµo Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng. Sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng.

Th¸ng 12-1946, dù Héi nghÞ Ban Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng quyÕt ®Þnh toµn quèc kh¸ng chiÕn.

N¨m 1948, thay mÆt Trung ¬ng tham gia ®oµn ®¹i biÓu

§¶ng vµ ChÝnh phñ vµo miÒn Nam c«ng tç; n¨m 1949, lµm Phã BÝ th Xø uû Nam Bé.

N¨m 1951, t¹i §¹i héi lÇn thø II cña §¶ng ®îc bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam. Tõ n¨m 1949 ®Õn n¨m 1954, lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng Côc miÒn Nam.

N¨m 1955, tËp kÕt ra B¾c, lµm Trëng Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng. Cuèi n¨m 1955, ®îc bæ sung vµo Bé ChÝnh trÞ, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, phô trçh c«ng tç söa sai trong cuéc vËn ®éng c¶i cçh ruéng ®Êt vµ chØnh ®èn tæ chøc.

Cuèi n¨m 1956, lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng, tõ th¸ng 11-1956 ®Õn n¨m 1961 kiªm chøc Gi¸m ®èc Trêng NguyÔn ¸i Quèc Trung ¬ng.

N¨m 1960, t¹i §¹i héi lÇn thø III cña §¶ng, ®îc bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ th, lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng. N¨m 1966, kiªm chøc HiÖu trëng Trêng NguyÔn ¸i Quèc Trung ¬ng. N¨m 1967,

®îc cö vµo Qu©n uû Trung ¬ng.

Sau cuéc Tæng tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n n¨m 1968, ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam. §Õn th¸ng 5-1968, ®îc Bé ChÝnh trÞ giao nhiÖm vô phô trçh c«ng tç ®Êu tranh ngo¹i giao, lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Pari bµn vÒ lËp l¹i 19

https://thuviensach.vn

hßa b×nh ë ViÖt Nam vµ trùc tiÕp ®µm ph¸n víi ®¹i diÖn cña ChÝnh phñ Mü trong cç cuéc nãi chuyÖn riªng gi¶i quyÕt hßa b×nh vÊn ®Ò ViÖt Nam.

Sau HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam (1973), ®îc cö lµm Trëng Ban miÒn Nam cña Trung ¬ng.

N¨m 1975, ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam phæ biÕn nghÞ quyÕt vÒ cuéc Tæng tiÕn c«ng mïa Xu©n vµ cïng víi mét sè ®ång chÝ khç thay mÆt Bé ChÝnh trÞ chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

Sau ngµy gi¶i phãng miÒn Nam 30-4-1975, lµm Phã ban

®¹i diÖn §¶ng vµ ChÝnh phñ ë miÒn Nam.

Th¸ng 12-1976, t¹i §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng, ®îc bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ

th, lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng.

Gi÷a n¨m 1977 ®Õn th¸ng 1-1979, ®îc Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng phô trçh c«ng tç ®Æc biÖt.

N¨m 1980, ®îc cö lµm BÝ th Thêng trùc vµ phô trçh c«ng tç tæ chøc; th¸ng 10-1980, kiªm chøc HiÖu trëng Trêng ChÝnh trÞ ®Æc biÖt.

T¹i §¹i héi toµn quèc lÇn thø V cña §¶ng (3-1982), ®îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ

th, lµm BÝ th Thêng trùc, phô trçh c«ng tç t tëng, néi chÝnh, ngo¹i giao. N¨m 1983, ®îc chØ ®Þnh lµm Phã Chñ tÞch Uû ban Quèc phßng cña §¶ng.

N¨m 1986, lµm Trëng TiÓu ban nh©n sù §¹i héi lÇn thø VI cña §¶ng.

T¹i §¹i héi toµn quèc lÇn thø VI cña §¶ng (th¸ng 12-1986),

®îc §¹i héi cö lµm Cè vÊn cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng.

Trong h¬n 60 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä

®· ®em hÕt t©m søc, tµi n¨ng vµ trÝ tuÖ cña m×nh cèng hiÕn cho sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ cña nh©n d©n ta.

§¶ng vµ Nhµ níc ta ®· tÆng ®ång chÝ Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ nhiÒu Hu©n ch¬ng khç, Huy hiÖu 50 n¨m tuæi §¶ng; §¶ng 20

https://thuviensach.vn

vµ Nhµ níc Liªn X« tÆng ®ång chÝ Hu©n ch¬ng Cçh m¹ng Th¸ng Mêi, §¶ng vµ Nhµ níc Campuchia tÆng ®ång chÝ

Hu©n ch¬ng ¡ngco.

Tªn tuæi vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä - anh S¸u Thä kÝnh mÕn, g¾n liÒn víi nh÷ng thµnh qu¶ cçh m¹ng vÜ ®¹i cña §¶ng vµ nh©n d©n ta.

B¸o Nh©n D©n, ngµy 15-10-1990.

21

https://thuviensach.vn

Lêi ®iÕu

(Do ®ång chÝ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh

thay mÆt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®äc t¹i buæi lÔ tang

ngµy 17-10-1990)

Tha ®ång bµo vµ chiÕn sÜ c¶ níc,

Tha cç ®ång chÝ vµ cç b¹n,

§ång chÝ Lª §øc Thä, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th

Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, ngêi

®¶ng viªn céng s¶n kiªn cêng, ngêi c¸n bé cã tµi n¨ng suèt

®êi hy sinh chiÕn ®Êu v× lîi Ých cña nh©n d©n, cña Tæ quèc, ngêi

®ång chÝ, ngêi b¹n th©n thiÕt cña chóng ta, kh«ng cßn n÷a.

§ång chÝ Lª §øc Thä, tªn chÝnh lµ Phan §×nh Kh¶i, sinh ngµy 10 th¸ng 10 n¨m 1911 t¹i x· §Þch LÔ, huyÖn Mü Léc, tØnh Nam §Þnh, nay lµ x· Nam V©n, huyÖn Nam Ninh, tØnh Hµ

Nam Ninh. §ång chÝ tham gia ho¹t ®éng cçh m¹ng tõ n¨m 1926. Th¸ng 10 n¨m 1929 ®îc kÕt n¹p vµo §«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng. Víi 64 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng liªn tôc cho ®Õn h¬i thë cuèi cïng, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, ®· cã nhiÒu cèng hiÕn lín cho sù nghiÖp cçh m¹ng, ®Ó l¹i cho ®ång bµo, ®ång chÝ

chóng ta nh÷ng t×nh c¶m v« cïng quý mÕn.

Cuéc ®êi ho¹t ®éng kiªn cêng, n¨ng ®éng, s«i næi víi tinh thÇn l¹c quan cçh m¹ng cña ®ång chÝ lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ

lßng thiÕt tha yªu níc, yªu d©n, vÒ tinh thÇn quèc tÕ cao c¶.

Ngay tõ khi cßn lµ häc sinh 15 tuæi, ®ång chÝ ®· tham gia b·i khãa, dù lÔ truy ®iÖu nhµ chÝ sÜ yªu níc Phan Chu Trinh. Bíc 22

https://thuviensach.vn

vµo tuæi 17, ®ång chÝ ®· ®øng trong ®éi ngò Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn. §îc ®Êu tranh vµ rÌn luyÖn trong tæ chøc cçh m¹ng nµy, ®ång chÝ ®· trë thµnh ngêi céng s¶n tõ th¸ng 10 n¨m 1929. Trong thêi kú ho¹t ®éng bÝ mËt, ®ång chÝ ®· hai lÇn bÞ ®Þch b¾t, còng lµ hai lÇn bÞ kÕt ¸n, tæng céng 15 n¨m tï.

Nh÷ng n¨m lu ®µy khæ sai kh¾c nghiÖt ë C«n §¶o, trong ngôc tï S¬n La, Hßa B×nh, Hµ Néi, ®èi víi ®ång chÝ lµ nh÷ng n¨m th¸ng ®îc t«i luyÖn ý chÝ cçh m¹ng bÊt khuÊt vµ lßng kiªn trung víi Tæ quèc vµ nh©n d©n.

Th¸ng 8 n¨m 1945, t¹i Héi nghÞ toµn quèc cña §¶ng ë T©n Trµo, ®ång chÝ ®îc cö vµo Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ yÕu cuéc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng.

N¨m 1948, theo sù ph©n c«ng cña Trung ¬ng, ®ång chÝ lµ

ngêi thay mÆt Trung ¬ng §¶ng trong §oµn ®¹i biÓu §¶ng vµ

ChÝnh phñ vît nói b¨ng rõng l¨n lén ngµy ®ªm qua nhiÒu vïng ®Þch t¹m kiÓm so¸t ®Ó vµo c«ng tç ë miÒn Nam vµ trë thµnh mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ yÕu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n ë Nam Bé.

Lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng n¨m 1960, lµ Uû viªn Qu©n uû Trung ¬ng n¨m 1967, lµ

Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam sau cuéc Tæng tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n 1968, tõ th¸ng 5 n¨m 1968 lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam vµ lµ ngêi trùc tiÕp ®µm ph¸n víi ®¹i diÖn ChÝnh phñ Mü trong cç cuéc nãi chuyÖn riªng, lµ ngêi cïng víi mét sè ®ång chÝ khç thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng

®ång chÝ l·nh ®¹o cã c«ng lao lín trong sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp lín trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô quèc tÕ cao c¶ cña §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n ta.

§ång chÝ lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o cã tµi n¨ng vÒ nhiÒu mÆt.

23

https://thuviensach.vn

Trong nhiÒu n¨m phô trçh c«ng tç tæ chøc c¸n bé cña §¶ng, lµ lÜnh vùc c«ng tç rÊt khã kh¨n, phøc t¹p, ®ång chÝ ®· ®Ó l¹i cho chóng ta nhiÒu bµi häc kinh nghiÖm bæ Ých ®èi víi c«ng cuéc

®æi míi hiÖn nay.

§ång chÝ cßn ®Ó l¹i cho chóng ta nh÷ng vÇn th¬ ®Ñp. §ång chÝ ®· ®em hÕt søc lùc, tµi n¨ng vµ trÝ tuÖ cña m×nh phôc vô sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. Víi träng trçh lµ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ ®·

lµm viÖc hÕt søc m×nh, tiÕp tôc gãp phÇn vµo trÝ tuÖ tËp thÓ cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµ cña Bé ChÝnh trÞ.

TÊm g¬ng vÒ lßng trung thµnh tËn tôy víi Tæ quèc, víi

§¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn cçh m¹ng dòng c¶m, kiªn cêng, bÊt khuÊt, ®øc tÝnh cÇn kiÖm liªm chÝnh vµ t×nh th¬ng ®èi víi c¸n bé cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc toµn §¶ng vµ toµn d©n ta th¬ng yªu vµ kÝnh träng.

§ång chÝ Lª §øc Thä kÝnh mÕn,

Trong giê phót ®au th¬ng nµy, chóng t«i xin chia sÎ nçi

®au buån víi gia ®×nh ®ång chÝ.

Chóng t«i høa víi ®ång chÝ sÏ ®em hÕt søc m×nh cïng toµn

§¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta ®a c«ng cuéc ®æi míi ®Êt níc tiÕp tôc tiÕn lªn giµnh nh÷ng thµnh tùu míi, mang l¹i c¬m no,

¸o Êm vµ h¹nh phóc cho ®ång bµo ta nh ®ång chÝ suèt ®êi m×nh tõng mong íc.

Xin nghiªng m×nh vÜnh biÖt ®ång chÝ Lª §øc Thä kÝnh mÕn!

B¸o Nh©n D©n, ngµy 18-10-1990.

24

https://thuviensach.vn

Nhí vÒ anh Lª §øc Thä

§ç Mêi*

Anh thuéc líp ®¶ng viªn ®Çu tiªn cña §¶ng. Víi qu¸ tr×nh

®Êu tranh cçh m¹ng kiªn cêng, anh ®· sím trë thµnh mét c¸n bé l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng giµu kinh nghiÖm vµ cã tµi n¨ng nhiÒu mÆt. Thêng anh ®îc §¶ng ®iÒu ®Õn nh÷ng n¬i, nh÷ng lóc vµ ë nh÷ng kh©u c«ng tç cã tÝnh quyÕt ®Þnh cña cçh m¹ng.

Lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ yÕu cña Cçh m¹ng Th¸ng T¸m, anh còng cïng víi mét sè ®ång chÝ khç cã c«ng lín trong viÖc gióp Trung ¬ng bè trÝ, ph¸t triÓn lùc lîng

§¶ng, ®oµn thÓ, x©y dùng chÝnh quyÒn cçh m¹ng ngay tõ ngµy

®Çu lËp níc, b¶o ®¶m gi÷ v÷ng vµ ph¸t huy th¾ng lîi cña cçh m¹ng, kÞp thêi chuÈn bÞ cho ®Êt níc bíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p.

ë cç c¬ng vÞ l·nh ®¹o khç nhau, anh ®· cïng víi ®ång chÝ Lª DuÈn, Trêng Chinh vµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o khç gióp Trung ¬ng §¶ng l·nh ®¹o ph¸t triÓn tèt cuéc chiÕn ®Êu ë miÒn Nam thµnh ®ång Tæ quèc, x©y dùng miÒn B¾c x· héi chñ nghÜa, hËu ph¬ng lín cña tiÒn tuyÕn lín, ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, tiÕn hµnh cuéc ®µm ph¸n ë Pari th¾ng lîi, thùc hiÖn môc tiªu "®¸nh cho Mü cót"; tiÕp ®ã cïng víi mét sè ®ång chÝ khç, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ

___________________

* Nguyªn: - Tæng BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam,

25

https://thuviensach.vn

®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö thùc hiÖn môc tiªu "®¸nh cho ngôy nhµo".

Qu¶ anh lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng "cã c«ng lao lín trong sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc".

C«ng tç tæ chøc lµ sù nghiÖp hÇu nh suèt c¶ cuéc ®êi cçh m¹ng cña anh tõ ngµy ho¹t ®éng trong nhµ tï, khi c«ng tç ë miÒn Nam vµ khi tham gia Bé ChÝnh trÞ, anh ®Òu ®îc

§¶ng tÝn nhiÖm giao phô trçh c«ng tç tæ chøc.

Tõ §¹i héi lÇn thø III ®Õn §¹i héi lÇn thø V cña §¶ng, anh ®· cã c«ng trong viÖc gióp Trung ¬ng chuÈn bÞ cç V¨n kiÖn §¹i héi vÒ x©y dùng §¶ng vµ vÒ §iÒu lÖ §¶ng, qua ®ã anh

®· gãp phÇn ph¸t triÓn mét bíc lý luËn vÒ ®¶ng cÇm quyÒn trªn c¬ së qu¸n triÖt vµ vËn dông cã s¸ng t¹o nguyªn lý cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ t tëng Hå ChÝ Minh vÒ x©y dùng §¶ng kiÓu míi cña giai cÊp c«ng nh©n.

Trong c«ng tç tæ chøc, anh ®· tËp trung søc vµo viÖc x©y dùng, qu¶n lý vµ bè trÝ ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o cÊp cao, ®Æc biÖt

®· tÝch cùc gióp Bé ChÝnh trÞ chuÈn bÞ tèt viÖc bÇu cö Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th vµo cç kú §¹i héi

§¶ng (tõ §¹i héi III ®Õn §¹i héi VI) mµ anh lµ Trëng TiÓu ban nh©n sù.

Anh thêng th¼ng th¾n gãp ý kiÕn víi c¸n bé cao cÊp ph¹m tiªu cùc ®Ó ng¨n chÆn tõ gèc viÖc ph¸t triÓn tiªu cùc vµo trong §¶ng vµ nh¾c nhë c¸n bé tæ chøc: ph¶i thùc sù c«ng minh; nÕu v× "yªu nªn tèt, ghÐt nªn xÊu" hoÆc v× sî bÞ va ch¹m, sî bÞ

o¸n thï dÉn ®Õn bè trÝ hoÆc xö lý sai c¸n bé th× kh«ng thÓ lµm c¸n bé tæ chøc.

ë anh Lª §øc Thä, chóng ta thÊy sù kÕt hîp chÆt chÏ

- Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.

26

https://thuviensach.vn

gi÷a l·nh ®¹o ®êng lèi víi chØ ®¹o tæ chøc cô thÓ; gi÷a tÝnh kiªn ®Þnh vÒ nguyªn t¾c víi tÝnh s¸ng t¹o vµ tinh thÇn ®æi míi trong hµnh ®éng; gi÷a lý luËn víi thùc tiÔn; gi÷a lêi nãi vµ

viÖc lµm.

Anh xøng ®¸ng lµ "mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i" vµ xøng ®¸ng víi nh÷ng "c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng, v× d©n" mµ §¹i héi lÇn thø VI ®· tuyªn d¬ng anh.

27

https://thuviensach.vn

nhí anh thä

Vâ ChÝ C«ng*

Qua cç thêi kú cçh m¹ng, thêi gian c«ng tç cña t«i ®èi víi anh Thä kh«ng nhiÒu nh cç ®ång chÝ l·nh ®¹o khç. Tuy nhiªn, th«ng qua nh÷ng c«ng tç chñ yÕu cña anh ®¶m nhËn tríc §¶ng, t«i thÊy anh - mét c¸n bé l·nh ®¹o cña §¶ng cã nh÷ng nÐt næi bËt, ngoµi sù tËn tôy suèt ®êi v× sù nghiÖp chung cña §¶ng vµ d©n téc.

Anh, mét nhµ tæ chøc l©u n¨m cña §¶ng, ®· cã c«ng ®ãng gãp quan träng cho §¶ng vÒ ®êng lèi chung; ®ång thêi x©y dùng ®êng lèi, chÝnh sçh tæ chøc vµ c¸n bé cña §¶ng qua cç thêi kú cçh m¹ng. Trong c«ng tç c¸n bé, anh lµ ngêi cã tÝnh quyÕt ®o¸n trong s¾p xÕp, bè trÝ vµ ®µo t¹o mét ®éi ngò c¸n bé cña §¶ng vµ Nhµ níc ®¸ng tin cËy, b¶o ®¶m môc tiªu chiÕn lîc cña §¶ng. Anh n¾m v÷ng t©m t, nguyÖn väng, khuyÕt, nhîc ®iÓm cña cç thÕ hÖ c¸n bé, t¹o ®îc mét ®éi ngò c¸n bé kÕ thõa cho cç giai ®o¹n chung. RÊt nghiªm kh¾c ®èi víi sai lÇm khuyÕt ®iÓm, nhng anh còng rÊt khoan dung, ch©n t×nh khuyªn r¨n, nh¾c nhë vµ th¬ng yªu c¸n bé. C«ng lao cña anh lµ chñ yÕu.

Anh, mét nhµ ngo¹i giao uyªn bç, s¾c s¶o trong ®Êu tranh chÝnh trÞ ngo¹i giao khi ®îc §¶ng ph©n c«ng phô trçh lÜnh vùc nµy trong mét thêi gian, nhÊt lµ chØ ®¹o t¹i Héi nghÞ

Pari vÒ ViÖt Nam.

TÝnh kiªn quyÕt, kh¼ng kh¸i, kh«ng khoan nhîng tríc ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam,

28

https://thuviensach.vn

kÎ thï nh»m b¶o vÖ chÝnh nghÜa, lÏ ph¶i, gi÷ v÷ng nguyªn t¾c nhng rÊt kh«n khÐo, mÒm dÎo vÒ sçh lîc, chiÕn thuËt, lµm cho kÎ thï ph¶i kh©m phôc, buéc chóng ph¶i chÊp nhËn. Nh÷ng lêi lÏ ®èi ®¸p, tranh luËn, øng xö víi KÝtxinhgi¬ t¹i Héi nghÞ

Pari ®Ó ®¹t kÕt qu¶ vÒ HiÖp ®Þnh hßa b×nh chÊm døt chiÕn tranh ë ViÖt Nam ®· chøng minh b¶n lÜnh cña con ngêi anh.

NhiÒu lÇn anh ®· ®iÖn trùc tiÕp hái t«i nh÷ng diÔn biÕn ë chiÕn trêng ®Ó ®Êu tranh ngo¹i giao. T«i ®· gãp ý kiÕn ®îc anh nhÊt trÝ.

Anh, mét c¸n bé l·nh ®¹o th«ng minh, s¸ng t¹o, thùc tiÔn, s¸t quÇn chóng, s¸t thùc tÕ.

Thêi gian chèng Mü, t«i ë chiÕn trêng Khu 5 ®· nhËn

®iÖn, th cña anh thay mÆt Bé ChÝnh trÞ chØ ®¹o, vµ ë Héi nghÞ

Pari, anh lu«n theo s¸t t×nh h×nh diÔn biÕn ë chiÕn trêng vµ

hái ý kiÕn cô thÓ ®Ó kÕt hîp ®Êu tranh ngo¹i giao víi chiÕn ®Êu ë chiÕn trêng.

Nh÷ng gãp ý cña anh vÒ chØ ®¹o chiÕn trêng vµ nhiÒu s¸ng kiÕn trong ®Êu tranh ngo¹i giao biÓu hiÖn ý chÝ quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng trong ®Êu tranh, t¹o nªn søc m¹nh tinh thÇn vµ niÒm tin v÷ng ch¾c ë th¾ng lîi cña c¸n bé, ®¶ng viªn vµ

quÇn chóng trong chiÕn ®Êu.

Nhí vµ th¬ng tiÕc anh, t«i nãi lªn nh÷ng næi bËt cña anh trong sù nghiÖp cçh m¹ng ®Ó noi g¬ng - mét c¸n bé l·nh ®¹o dµy d¹n kinh nghiÖm, lµ häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå, vµ còng

®Ó nhí l¹i nh÷ng kû niÖm s©u s¾c, ®Çy t×nh c¶m khi gÆp nhau ë chiÕn trêng còng nh nh÷ng ngµy cïng nhau c«ng tç.

- Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.

29

https://thuviensach.vn

ChiÕn trêng lµ n¬i gÆp gì

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng*

T«i ®· gÆp mÆt vµ lµm viÖc víi anh Thä trong nh÷ng hoµn c¶nh thËt lµ ®Æc biÖt.

LÇn thø nhÊt lµ t¹i S¬n La khi chóng t«i vµ mét sè ®ång chÝ khç bÞ ®Þch b¾t vµ bÞ ®µy lªn nhµ tï ë ®Êy. Lóc ®ã, t«i cßn lµ mét thanh niªn vµo §¶ng cha ®îc bao l©u nªn cßn thiÕu kinh nghiÖm. T«i nhí m·i lêi anh dÆn chØ b¶o cçh ®èi phã víi kÎ thï khi ®· bÞ b¾t. Ên tîng ®Çu tiªn cña t«i vÒ anh lµ h×nh

¶nh mét ngêi céng s¶n ®Çy nhiÖt t×nh, s«i næi vµ dÔ gÇn.

LÇn thø hai thÊy anh lµ trong nhµ giam Së MËt th¸m Hµ

Néi, khi t«i bÞ chuyÓn tõ ®©y vÒ B¾c Ninh ®Ó tßa ¸n thùc d©n phong kiÕn xÐt xö vµ kÕt ¸n tö h×nh. LÇn nµy t«i chØ kÞp chµo anh vµ nhËn ë anh ¸nh m¾t th«ng c¶m, lo l¾ng vµ khuyÕn khÝch. H¬n c¶ nh÷ng lêi nãi, ¸nh m¾t Êy béc lé t×nh c¶m s©u nÆng cña nh÷ng ®ång chÝ chung mét lý tëng.

LÇn thø ba ®¸ng nhí nhÊt lµ lÇn ®îc trùc tiÕp céng tç víi anh dµi ngµy h¬n, ë mét n¬i vµ mét thêi ®iÓm mµ con ngêi dÔ ph« bµy b¶n lÜnh vµ nh÷ng ®iÓm m¹nh, yÕu cña m×nh: chiÕn trêng miÒn Nam lóc s¾p diÔn ra ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö.

Nh chóng ta ®· biÕt, th¸ng 1-1975, Bé ChÝnh trÞ §¶ng ta quyÕt ®Þnh thùc hiÖn kÕ ho¹ch hai n¨m gi¶i phãng miÒn Nam, më ®Çu b»ng ChiÕn dÞch T©y Nguyªn. Khi chóng t«i ®ang häp Thêng trùc Qu©n uû Trung ¬ng ®Ó bµn viÖc thùc hiÖn ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ,

- Bé trëng Bé Quèc phßng.

30

https://thuviensach.vn

NghÞ quyÕt Bé ChÝnh trÞ th× ®ång chÝ Thä bÊt ngê ®Õn cïng häp.

Sau nµy míi hiÓu v× Bé ChÝnh trÞ thÊy ý ®Þnh ®¸nh trËn ®ét ph¸

vµo Bu«n Ma Thuét nh gîi ý cña ®ång chÝ Lª DuÈn cha ®îc râ nÐt trong kÕ ho¹ch tç chiÕn nªn cö ®ång chÝ Thä ®Õn ®Ó

kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m ®¸nh vµo ®ã. §ång chÝ Thä ®· s«i næi vµ

døt kho¸t ®Æt vÊn ®Ò ph¶i më ®Çu cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975 b»ng gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét. Sau

®ã, theo ®Ò nghÞ cña ®ång chÝ Lª DuÈn vµ ®ång chÝ Thä, Bé ChÝnh trÞ cö t«i cïng ®oµn c¸n bé vµo chiÕn trêng T©y Nguyªn

®Ó chØ ®¹o trùc tiÕp t¹i chç. TÝnh cçh cña anh S¸u lµ nh vËy: tËp thÓ ®· quyÕt ®Þnh th× ph¶i chÊp hµnh cho b»ng ®îc dï khã kh¨n ®Õn mÊy.

Gi¶i phãng T©y Nguyªn xong, Bé ChÝnh trÞ c©n nh¾c mäi mÆt vµ thùc hiÖn ph¬ng ¸n gi¶i phãng Sµi Gßn sím h¬n dù kiÕn, nghÜa lµ gi¶i phãng Sµi Gßn tríc mïa ma, råi ngay trong th¸ng t. Mét lÇn n÷a, Bé ChÝnh trÞ l¹i cö ®ång chÝ Thä vµo gÆp chóng t«i ®Ó phæ biÕn nghÞ quyÕt nµy vµ bµn viÖc n¾m lÊy thêi c¬ lÞch sö nµy hoµn thµnh nhiÖm vô träng ®¹i gi¶i phãng miÒn Nam.

ChiÒu ngµy 7-4-1975, khi chóng t«i häp víi Trung ¬ng Côc vµ Qu©n uû MiÒn nghiªn cøu t×nh h×nh, th¶o luËn kÕ ho¹ch cña trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc cuèi cïng th× ®ång chÝ Thä ®Õn.

§©y lµ chuyÕn ®i c«ng tç thø ba vµo Nam Bé cña ®ång chÝ

trong 30 n¨m qua kÓ tõ khi Nam Bé bíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, råi chèng Mü. Qua ®ã cã thÓ thÊy ®ång chÝ lµ mét ngêi n¨ng næ, x«ng x¸o, kiªn nghÞ, thêng ®îc cö ®i nh÷ng n¬i quyÕt ®Þnh vµo nh÷ng lóc quyÕt ®Þnh.

Cïng víi cç ®ång chÝ Ph¹m Hïng, NguyÔn V¨n Linh, TrÇn V¨n Trµ, Lª §øc Anh, Phan V¨n §¸ng, Hai X«, t«i vµ Lª

Ngäc HiÒn..., ®ång chÝ Thä tíi. §ång chÝ Thä phæ biÕn chØ thÞ

cña Bé ChÝnh trÞ vµ tham gia vµo qu¸ tr×nh th¶o luËn kÕ ho¹ch ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, ph©n tÝch s©u s¾c cç vÊn ®Ò

®Æt ra, ®i s©u vµo cç khÝa c¹nh cô thÓ vµ c©n nh¾c mét cçh toµn diÖn. §ã lµ mét qu¸ tr×nh lao ®éng tËp thÓ ®Çy hµo høng 31

https://thuviensach.vn

nhng rÊt c¨ng th¼ng v× t×nh h×nh diÔn biÕn mau lÑ, thêi c¬

xuÊt hiÖn rÊt nhanh. §Æc biÖt ®ång chÝ Thä vµ ®ång chÝ Ph¹m Hïng ®îc ph©n c«ng trùc tiÕp chØ ®¹o c«ng tç chuÈn bÞ tiÕp qu¶n thµnh phè Sµi Gßn - Gia §Þnh vµ cïng ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh trong viÖc huy ®éng lùc lîng quÇn chóng, híng dÉn h×nh thøc næi dËy, lùa chän thêi ®iÓm thÝch hîp, phèi hîp víi tiÕn c«ng qu©n sù ®Ó tõ trong næi dËy, tõ ngoµi ®¸nh vµo, trong ngoµi cïng ®¸nh ®¹t ®îc yªu cÇu t¸o b¹o, bÊt ngê, ch¾c th¾ng.

ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ®· toµn th¾ng, kÕt thóc mét cçh huy hoµng, oanh liÖt cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975. Cho ®Õn b©y giê, t«i thÊy nh cßn vang väng nh÷ng lêi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong Héi nghÞ s¬ kÕt chiÕn dÞch ë §µ L¹t. §ã lµ sù ph©n tÝch s©u s¾c, ®Çy ®ñ ý nghÜa vµ nguyªn nh©n cña th¾ng lîi vÜ ®¹i nhÊt, hiÓn hçh nhÊt trong lÞch sö mÊy ngµn n¨m dùng níc vµ gi÷ níc cña d©n téc ta.

NhÊt lµ lêi kªu gäi n©ng cao c¶nh giç, tr¸nh say sa víi th¾ng lîi cña ®ång chÝ mµ tiÕc thay cã nhiÒu ngêi ®· l·ng quªn.

Nh÷ng lÇn gÆp gì vµ lµm viÖc víi ®ång chÝ Thä ®· cµng kh¼ng ®Þnh nh÷ng Ên tîng ban ®Çu cña t«i vÒ ®ång chÝ: mét ngêi céng s¶n trung kiªn, nhiÖt t×nh, n¨ng ®éng, ®· quyÕt lµ

lµm b»ng ®îc.

Khi viÕt nh÷ng dßng håi øc nµy, t«i nhí tíi sù b¨n kho¨n, tr¨n trë cña anh vÒ vÊn ®Ò ®éi ngò kÕ thõa cña cçh m¹ng. T«i thÊy cã thÓ tha víi h¬ng hån anh r»ng: "Xin anh yªn t©m, sù nghiÖp cña §¶ng, cña Bç Hå vµ d©n téc vÉn ®îc ®Æt trong nh÷ng bµn tay tin cËy".

32

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä - nhµ l·nh ®¹o cçh m¹ng

kiªn ®Þnh môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam,

thèng nhÊt Tæ quèc

§¹i tíng Lª §øc Anh*

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét nhµ cçh m¹ng tµi n¨ng, ®øc

®é, ®îc Bç Hå vµ §¶ng tin cËy, giao nhiÒu nhiÖm vô quan träng. Cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt phong phó trªn nhiÒu lÜnh vùc; mÆc dï cha biÕt hÕt, nhng t«i thÊy râ c«ng lao to lín cña ®ång chÝ tríc hÕt lµ ë lÜnh vùc x©y dùng §¶ng.

Trçh nhiÖm cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ ph¸t hiÖn, båi dìng, bè trÝ ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng, chØ

®¹o viÖc x©y dùng §iÒu lÖ §¶ng vµ cç v¨n kiÖn vÒ x©y dùng

§¶ng tõ §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III ®Õn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI. Cho ®Õn nay, qua cç kú ®¹i héi,

§iÒu lÖ §¶ng ®· cã nh÷ng söa ®æi, bæ sung, nhng nh÷ng quan

®iÓm c¬ b¶n vÒ x©y dùng ®¶ng cÇm quyÒn theo chñ nghÜa Mç -

Lªnin vµ t tëng Hå ChÝ Minh do ®ång chÝ Lª §øc Thä chØ ®¹o x©y dùng lóc sinh thêi vÉn ®îc gi÷ v÷ng.

§¶ng m¹nh vµ kh«ng nghiªng ng¶ lµ do thùc hiÖn ®óng C¬ng lÜnh vµ §iÒu lÖ §¶ng, chÝnh v× vËy mµ §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII ®· tæng kÕt: x©y dùng kinh tÕ lµ nhiÖm vô träng t©m, x©y dùng §¶ng lµ then chèt.

§ång chÝ Lª §øc Thä lu«n g¾n c«ng tç x©y dùng §¶ng víi ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ,

- Chñ tÞch níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam.

33

https://thuviensach.vn

viÖc thùc hiÖn môc tiªu chiÕn lîc cña cçh m¹ng trong tõng thêi kú lÞch sö. Th¸ng 9-1948, ®ång chÝ ®îc Bç Hå vµ Thêng vô Trung ¬ng cö vµo Nam Bé phæ biÕn ®êng lèi kh¸ng chiÕn cho Xø uû Nam Bé, khi ®ã ®ång chÝ Lª DuÈn lµ BÝ th Xø uû.

Kho¶ng th¸ng 5-1949, ®ång chÝ vµo ®Õn §ång Th¸p Mêi.

Tríc khi phæ biÕn ®êng lèi kh¸ng chiÕn cña Trung ¬ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nghiªn cøu kü t×nh h×nh ë mét sè ®Þa ph¬ng

®Ó n¾m v÷ng nh÷ng mÆt m¹nh, mÆt yÕu cña phong trµo. Khi ®ã t«i ®îc dù Héi nghÞ do Xø uû tæ chøc, ®· chøng kiÕn sù th¼ng th¾n cña ®ång chÝ Lª §øc Thä. Bªn c¹nh viÖc biÓu d¬ng nh÷ng viÖc lµm tèt cña Xø uû Nam Bé, ®ång chÝ cßn th¼ng th¾n phª

b×nh nh÷ng mÆt cßn thiÕu sãt hoÆc cha lµm ®îc cña Xø uû, trong ®ã cã vÊn ®Ò cßn xem nhÑ phong trµo d©n qu©n, xem nhÑ

hoÆc cha chó ý ®óng møc ®Õn phong trµo ®« thÞ... §ång chÝ Lª

DuÈn cïng mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o khç cña Xø uû ®· thõa nhËn, tiÕp thu ý kiÕn phª b×nh ch©n thµnh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ quyÕt t©m söa ch÷a nh÷ng thiÕu sãt, khuyÕt ®iÓm. Sau héi nghÞ nµy, ®ång chÝ BÝ th Xø uû Lª DuÈn kiªm lu«n chøc vô Trëng phßng D©n qu©n Nam Bé; ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh (Mêi Cóc) phô trçh thµnh phè Sµi Gßn - Chî Lín, chØ ®¹o x©y dùng c¬ së, t¨ng cêng ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ ®Êu tranh vò trang, diÖt ç «n ngay trong néi thµnh...

Lóc ®Çu khi míi vµo Nam Bé, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ cÊp trªn (Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng §¶ng), nhng sau khi

®îc ®ång chÝ Lª DuÈn ®Ò nghÞ vµ ®îc Bç Hå cïng Thêng vô Trung ¬ng ®ång ý, ®ång chÝ Lª §øc Thä ë l¹i Nam Bé c«ng tç.

§ång chÝ ®· nhanh chãng hßa m×nh, g¾n kÕt víi cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o Xø uû ®Ó l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn ë Nam Bé.

Sau cuéc khëi nghÜa Nam Kú, §¶ng bé Nam Bé bÞ tæn thÊt kh¸ nÆng nÒ, nhiÒu ®ång chÝ c¸n bé l·nh ®¹o chñ chèt cç cÊp bÞ

®Þch giÕt hoÆc b¾t bí tï ®µy. Mét th¸ng sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m 1945, thùc d©n Ph¸p ®· g©y hÊn ë Nam Bé vµ nh©n d©n Nam Bé l¹i ph¶i "®i tríc", ph¶i ngay lËp tøc lao vµo cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p trong hoµn c¶nh v« cïng khã kh¨n 34

https://thuviensach.vn

gian khæ. C¸n bé thiÕu, lùc lîng thiÕu, vò khÝ thiÕu, mäi thø gÇn nh ®Òu ph¶i tæ chøc, x©y dùng l¹i tõ ®Çu. Sau khi bÞ thÊt b¹i th¶m h¹i t¹i ViÖt B¾c Thu §«ng n¨m 1947, thùc d©n Ph¸p

®· ®iÒu chØnh chiÕn lîc, t¨ng cêng lùc lîng qu©n sù ë miÒn Nam nh»m x©y dùng miÒn Nam thµnh c¨n cø v÷ng ch¾c ®Ó lµm bµn ®¹p x©m chiÕm c¶ ViÖt Nam vµ §«ng D¬ng. Trong bèi c¶nh ®ã, c«ng tç x©y dùng §¶ng, x©y dùng tæ chøc ®oµn thÓ, mÆt trËn ®· trë thµnh mét nhiÖm vô v« cïng quan träng vµ cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi cuéc kh¸ng chiÕn ë Nam Bé.

Cïng víi cç ®ång chÝ Lª DuÈn, Ph¹m Hïng, NguyÔn V¨n KØnh..., ®ång chÝ Lª §øc Thä ch¨m lo tÊt c¶ cç c«ng viÖc cña Xø uû (®ång chÝ ®· kiªm c¶ chøc ChÝnh uû Ph©n khu miÒn T©y), nhng träng t©m vÉn lµ c«ng tç x©y dùng §¶ng, x©y dùng lùc lîng cçh m¹ng. Theo tinh thÇn ®¹i ®oµn kÕt d©n téc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n g¾n chÆt c«ng tç x©y dùng §¶ng víi x©y dùng cç tæ chøc ®oµn thÓ quÇn chóng, tÝch cùc vËn ®éng c«ng nh©n, n«ng d©n, nh©n sÜ, trÝ thøc, tiÓu t

s¶n, cç chøc s¾c t«n gi¸o... tham gia kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc.

ChÝnh v× vËy mµ phong trµo kh¸ng chiÕn ë Nam Bé ®· thu hót

®îc nhiÒu nhµ trÝ thøc ë trong thµnh ra vµ nhiÒu chøc s¾c trong cç t«n gi¸o ®· cã nh÷ng hµnh ®éng ñng hé cçh m¹ng. Nhê vËy mµ mÆt trËn kh¸ng chiÕn Nam Bé ngµy cµng lín m¹nh.

Díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, søc m¹nh cña hai lùc lîng: lùc lîng chÝnh trÞ vµ lùc lîng qu©n sù ®· ®îc ph¸t huy, t¹o nªn sù kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ ®Êu tranh qu©n sù, lµm cho phong trµo cçh m¹ng ph¸t triÓn ®Òu kh¾p toµn miÒn Nam.

Nh÷ng th¾ng lîi to lín cña cuéc kh¸ng chiÕn trêng kú vµ

anh dòng cña qu©n d©n Nam Bé ®· gãp phÇn quan träng cïng c¶ níc lµm nªn chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ, buéc thùc d©n Ph¸p ph¶i ký HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. MiÒn B¾c ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, cßn miÒn Nam tuy "®i tríc" nhng ph¶i "vÒ sau".

HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ quy ®Þnh ta ph¶i tËp kÕt qu©n ra miÒn B¾c. Lóc ®Çu kh«ng ai muèn tËp kÕt v× t×nh c¶m s©u ®Ëm, lu 35

https://thuviensach.vn

luyÕn víi quª h¬ng, víi ®ång bµo, ®ång chÝ trong cuéc kh¸ng chiÕn chÝn n¨m trêng kú ®Çy gian khæ, hy sinh. Nhng khi Bç Hå göi th cho ®ång bµo vµ chiÕn sÜ Nam Bé, trong th, Bç ®· ph©n tÝch râ t×nh h×nh, gi¶i thÝch râ t¹i sao ta ký HiÖp

®Þnh Gi¬nev¬ vµ nh¾c nhë v× lîi Ých l©u dµi cña d©n téc, th× mäi ngêi míi th«ng suèt vÊn ®Ò tËp kÕt. Nhng ai ®i, ai ë? §ång chÝ Lª §øc Thä ®îc giao nhiÖm vô g¸nh vç träng trçh nµy.

§ång chÝ võa ph¶i lµm c«ng tç t tëng qu¸n triÖt cho c¸n bé th«ng suèt vÒ tÝnh chÊt l©u dµi cña cçh m¹ng miÒn Nam, võa x©y dùng kÕ ho¹ch bè trÝ cho c¸n bé tËp kÕt ra miÒn B¾c theo ph¬ng ch©m: mét bé phËn c¸n bé nßng cèt ë l¹i ®Ó tiÕp tôc l·nh ®¹o cuéc ®Êu tranh cña cçh m¹ng miÒn Nam; cßn ®a sè c¸n bé tËp kÕt ra miÒn B¾c ®Ó tiÕp tôc häc tËp, båi dìng; bé ®éi ra B¾c huÊn luyÖn cho giái ®Ó sau nµy sÏ trë vÒ tiÕp tôc phôc vô cho cçh m¹ng miÒn Nam. Mét bé phËn lín vò khÝ tèt vµ c«ng binh xëng ®îc ®Ó l¹i, cÊt giÊu ®Ó s½n sµng phôc vô cho nhiÖm vô sau nµy.

Cïng víi sè c¸n bé nßng cèt ®îc Bç Hå vµ Trung ¬ng bè trÝ ë l¹i l·nh ®¹o cçh m¹ng miÒn Nam, trong ®ã cã cç ®ång chÝ

Lª DuÈn, NguyÔn §øc ThuËn, NguyÔn V¨n Linh, Vâ V¨n KiÖt...,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®Ò xuÊt kÕ ho¹ch ®a hµng v¹n con em c¸n bé miÒn Nam ra miÒn B¾c häc tËp ®Ó sau nµy trë l¹i miÒn Nam phôc vô cho cçh m¹ng ®· ®îc Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ

Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng ®ång ý.

Sau khi tËp kÕt ra miÒn B¾c, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®·

nghiªn cøu kü t×nh h×nh c¶ níc cïng nh÷ng vÊn ®Ò cña §¶ng trong bèi c¶nh míi. Vµo n¨m 1957, Bç Hå vµ Thêng vô Trung

¬ng ®iÒu ®ång chÝ Lª DuÈn ra B¾c ®Ó cïng víi Bç vµ Trung

¬ng lo cho nhiÖm vô chung cña c¶ níc; v× trong sè cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ®¬ng thêi th× ®ång chÝ Lª DuÈn lµ mét trong nh÷ng c¸n bé g¾n bã víi cçh m¹ng miÒn Nam vµ am hiÓu t×nh h×nh cçh m¹ng miÒn Nam, mµ môc tiªu chiÕn lîc cña §¶ng ta lóc Êy lµ gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc. C«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë miÒn B¾c còng lµ ®Ó phôc vô cho 36

https://thuviensach.vn

môc tiªu chiÕn lîc nµy.

Khi ra B¾c, ®ång chÝ Lª DuÈn ®· mang theo b¶n dù th¶o

§Ò c¬ng §êng lèi cçh m¹ng miÒn Nam, ®Ó b¸o c¸o víi Bç.

Tõ thùc tiÔn cçh m¹ng ë miÒn Nam, ®ång chÝ Lª DuÈn ®· viÕt b¶n dù th¶o §Ò c¬ng nµy vµ ®a ra cho nhiÒu c¸n bé l·nh ®¹o th¶o luËn, ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó ®ång chÝ Lª DuÈn tiÕp tôc bæ sung vµ hoµn thiÖn. Sau khi ®îc nghe ®ång chÝ Lª DuÈn tr×nh bµy b¶n dù th¶o §Ò c¬ng §êng lèi cçh m¹ng miÒn Nam, cç

®ång chÝ Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, NguyÔn ChÝ Thanh... vèn lµ

nh÷ng ngêi ®· nhiÒu n¨m g¾n bã víi cçh m¹ng miÒn Nam vµ

n¾m rÊt râ thùc tr¹ng t×nh h×nh miÒn Nam v« cïng phÊn khëi.

B¶n dù th¶o §Ò c¬ng §êng lèi cçh m¹ng miÒn Nam lµ sù tæng kÕt thùc tiÔn b»ng c¶ m¸u vµ níc m¾t cña hµng triÖu

®ång bµo, chiÕn sÜ ®ang chiÕn ®Êu ë miÒn Nam vµ còng chÝnh lµ

c¬ së ®Ó Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa II häp bµn, ra

®îc NghÞ quyÕt 15.

NghÞ quyÕt 15 ®· ®¸p øng ®îc nçi kh¸t väng, sù tr«ng chê cña ®ång bµo, chiÕn sÜ miÒn Nam. §ã lµ ®Êu tranh chÝnh trÞ

kÕt hîp víi ®Êu tranh vò trang vµ tiÕn tíi khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n.

§ã lµ t tëng vÒ ba vïng chiÕn lîc: rõng nói, n«ng th«n vµ ®« thÞ liªn kÕt, g¾n bã, hç trî lÉn nhau. §ã lµ t tëng vÒ thÕ

trËn cña ba mòi gi¸p c«ng: ®Êu tranh vò trang, ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ c«ng tç binh vËn...

ý §¶ng gÆp lßng d©n, nªn khi NghÞ quyÕt 15 ®îc qu¸n triÖt vµ triÓn khai th× phong trµo cçh m¹ng miÒn Nam ph¸t triÓn m¹nh mÏ vµ réng kh¾p, vïng gi¶i phãng ngµy cµng réng lín vµ vïng tranh chÊp (vïng lâm) ë Sµi Gßn míi ®îc më ra.

ThÕ vµ lùc cña cçh m¹ng ngµy cµng ®îc ph¸t triÓn.

ViÖc l·nh ®¹o x©y dùng miÒn B¾c vµ ®Êu tranh ë miÒn Nam

®Òu nh»m vµo môc tiªu chiÕn lîc lµ gi¶i phãng ë miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc. Cã mét vÊn ®Ò cÇn chó ý lµ chóng ta ®· thùc 37

https://thuviensach.vn

hiÖn nhiÖm vô nµy trong mét bèi c¶nh quèc tÕ hÕt søc phøc t¹p.

Bªn c¹nh nh÷ng thuËn lîi, còng cã rÊt nhiÒu khã kh¨n. §Õ quèc Mü lµ mét siªu cêng, trong lÞch sö cha tõng bÞ thua ai.

Cç níc b¹n bÌ trong phe x· héi chñ nghÜa tuy vÉn ñng hé ta c¶ vÒ tinh thÇn lÉn vËt chÊt ®Ó kh¸ng chiÕn, nhng lo cho ta, kh«ng tin lµ ta cã thÓ ®¸nh th¾ng ®îc ®Õ quèc Mü x©m lîc.

Cã ngêi ®· khuyªn ta nªn tËp trung cñng cè, x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë miÒn B¾c, nÕu ta quyÕt t©m ®¸nh Mü th× "mét

®èm löa nhá cã thÓ lan réng thµnh ®¸m ch¸y lín...". HoÆc cã ngêi khuyªn ta, nÕu ®¸nh chØ ®¸nh kiÒm chÕ víi quy m« cÊp tiÓu ®éi vµ dïng cç lo¹i vò khÝ nh sóng trêng s¶n xuÊt tõ thêi kú Nga hoµng.

Trong t×nh h×nh nh vËy, ®Ó kh¼ng ®Þnh ®îc ý chÝ cña toµn §¶ng vµ Bç Hå lµ quyÕt t©m ®¸nh Mü, th¾ng Mü, gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc b»ng con ®êng b¹o lùc cçh m¹ng nh thùc tÕ lÞch sö ®· diÔn ra, lµ v« cïng khã kh¨n.

C«ng viÖc chØ ®¹o cô thÓ thêi kú ®ã l¹i cµng khã kh¨n h¬n.

N¨m 1964, §¹i tíng NguyÔn ChÝ Thanh ®îc Bç vµ Trung

¬ng cö vµo t¨ng cêng cho lùc lîng l·nh ®¹o cçh m¹ng miÒn Nam. Qua nh÷ng kÕt qu¶ th¾ng lîi bíc ®Çu cña qu©n vµ d©n miÒn Nam trªn chiÕn trêng, §¹i tíng NguyÔn ChÝ Thanh ®·

kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m ®¸nh Mü vµ th¾ng Mü cña toµn §¶ng, toµn qu©n vµ toµn d©n lµ hoµn toµn cã c¬ së thùc tiÔn vµ ph¬ng ch©m lµ: "B¸m lÊy th¾t lng ®Þch mµ ®¸nh". Lêi th¬ kªu gäi cña Bç: "§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo" lµ t tëng chiÕn lîc rÊt s¸t víi t¬ng quan lùc lîng ë miÒn Nam, ®ång thêi còng thÓ hiÖn chñ nghÜa nh©n ®¹o céng s¶n cao c¶. Ta quyÕt

®¸nh cho Mü cót, ngôy nhµo chø kh«ng tiªu diÖt ngôy qu©n, ngôy quyÒn v× hä vèn còng lµ ngêi ViÖt Nam, nhng bÞ Ðp buéc, bÞ lÇm ®êng, l¹c lèi.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®îc Bç Hå rÊt tin cËy giao cho nhiÒu träng trçh, c¶ vÒ c«ng tç tæ chøc, qu©n sù vµ ngo¹i giao

®Ó thùc hiÖn t tëng chñ ®¹o cña Bç lµ "§¸nh cho Mü cót,

®¸nh cho ngôy nhµo". Th¸ng 5-1968, Bç Hå ®· cö ®ång chÝ Lª

38

https://thuviensach.vn

§øc Thä trùc tiÕp sang chØ ®¹o cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao víi Mü ë cuéc Héi ®µm Pari. Víi nh÷ng kÕt qu¶ th¾ng lîi cña qu©n, d©n ta trªn chiÕn trêng vµ sù chØ ®¹o chÆt chÏ cña Bé ChÝnh trÞ, n¨m n¨m ®Êu trÝ kiªn cêng trªn bµn ®µm ph¸n ë Pari,

®ång chÝ ®· gãp phÇn vµo viÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. Ta ®· buéc "Mü cót", cßn bé ®éi tõ miÒn B¾c vµo vÉn ë l¹i miÒn Nam cïng toµn d©n ®Êu tranh. §©y lµ tiÒn ®Ò quyÕt ®Þnh ®Ó thùc hiÖn bíc tiÕp theo lµ "®¸nh cho ngôy nhµo" nh»m môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc.

Theo HiÖp ®Þnh Pari, tï binh Mü ®· ®îc trao tr¶ v« ®iÒu kiÖn cho phÝa Mü. Khi trë vÒ Mü, hä kh«ng phµn nµn g× v× trong thêi gian bÞ giam, hä còng ®· ®îc hëng chÝnh sçh khoan hång cña §¶ng vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam, ®îc hëng tiªu chuÈn sinh ho¹t khçao trong khi ®êi sèng cña nh©n d©n vµ bé ®éi ta cßn v« cïng khã kh¨n, gian khæ. Ngôy qu©n, ngôy quyÒn bÞ b¾t còng ®îc ®èi xö nh©n ®¹o, ®îc tr¶ tù do. T tëng nh©n ®¹o céng s¶n cña §¶ng thÊm s©u trong toµn d©n, toµn qu©n ta vµ

còng tç ®éng m¹nh mÏ tíi hµng ngò ®Þch. Phong trµo chèng chiÕn tranh xuÊt hiÖn ë miÒn Nam vµ lan réng tíi c¶ Mü. T×nh tr¹ng ®µo ngò trong lÝnh ngôy ngµy cµng t¨ng vµ phong trµo chèng chiÕn tranh ë Mü lan réng, lµm cho hµng ngò ®Þch thªm rÖu r·.

Sau chiÕn dÞch mïa kh« n¨m 1974, ta ®· gi¶i phãng ®îc nhiÒu vïng quan träng ë ®ång b»ng, vïng ven, vïng rõng nói, trong ®ã cã tØnh Phíc Long. Trªn c¬ së nµy, Bé ChÝnh trÞ ®¸nh gi¸ t×nh h×nh râ h¬n: Mü khã cã kh¶ n¨ng can thiÖp vµ ta gi¶i phãng mét tØnh lµ kh¶ n¨ng hiÖn thùc. Trªn c¬ së nµy, ®ång chÝ

Lª §øc Thä t¸n thµnh vµ nhÊt trÝ cao víi ph¬ng ¸n mµ ®ång chÝ BÝ th thø nhÊt Lª DuÈn ®Ò xuÊt: "Gi¶i phãng miÒn Nam sím h¬n" (so víi dù kiÕn ban ®Çu lµ hai n¨m).

Nh÷ng th¾ng lîi cã ý nghÜa quan träng trong nh÷ng ngµy

®Çu Xu©n 1975 cµng cñng cè thªm quyÕt t©m gi¶i phãng miÒn Nam tríc mïa ma 1975. Mét lÇn n÷a, ®ång chÝ Lª §øc Thä 39

https://thuviensach.vn

l¹i ®îc cö vµo miÒn Nam cïng víi cç ®ång chÝ Ph¹m Hïng, V¨n TiÕn Dòng... thay mÆt Bé ChÝnh trÞ vµ BÝ th thø nhÊt trùc tiÕp chØ ®¹o vµ chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö. Ta ®·

gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam tríc ngµy sinh cña Bç Hå

mu«n vµn kÝnh yªu.

Trong c«ng tç x©y dùng §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ

ngêi x©y dùng vµ ®Êu tranh vÒ quan ®iÓm t tëng rÊt m¹nh mÏ vµ th¼ng th¾n. Tõ n¨m 1948 ®Õn m·i sau nµy ë miÒn Nam,

®ång chÝ ®· ®îc anh em gäi b»ng mét c¸i tªn th©n mËt lµ anh

"S¸u Bóa", ®ã lµ biÓu thÞ mét sù kÝnh träng ®èi víi mét chiÕn sÜ

céng s¶n th¼ng th¾n, kiªn cêng, hÕt lßng v× sù nghiÖp x©y dùng

§¶ng, ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc.

Lµ mét ®ång chÝ l·nh ®¹o cã tµi n¨ng vÒ nhiÒu mÆt, ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn cã c«ng lao lín trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô quèc tÕ cña §¶ng vµ d©n téc. §ång chÝ ®· ®ãng gãp xøng ®¸ng trong viÖc gióp MÆt trËn ®oµn kÕt cøu nguy d©n téc Campuchia, cøu d©n téc Campuchia tho¸t khái n¹n diÖt chñng.

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã c«ng lao to lín ®èi víi d©n téc, nhng ®ång chÝ Ýt nãi vÒ thµnh tÝch cña m×nh, ®ã lµ mét phÈm chÊt quý gi¸. Trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt t¸n ®ång víi ®ång chÝ BÝ

th Xø uû Nam Bé Lª DuÈn mçi khi ®ång chÝ Lª DuÈn phª

ph¸n kÞch liÖt chñ nghÜa c¸ nh©n, ®ång chÝ thêng c¨n dÆn c¸n bé: "Nh÷ng ngêi kh«ng tËp trung lo viÖc chung, chØ lo t¹o danh vÞ vµ thu vÐn c¸ nh©n th× suèt ®êi lµm n« lÖ cho b¶n th©n m×nh".

Cç ®ång chÝ Lª DuÈn, Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, NguyÔn ChÝ

Thanh... cã nÐt ®Æc biÖt lµ tuy c¸ tÝnh khç nhau nhng ®Òu thèng nhÊt mét môc tiªu lµ quyÕt t©m thùc hiÖn b»ng ®îc mong muèn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc víi ph¬ng ch©m "§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo", nªn ®· lu«n ®oµn kÕt, kÒ vai s¸t c¸nh bªn nhau lo cho sù nghiÖp chung cña d©n téc.

T«i kh«ng hiÓu têng tËn nh÷ng träng trçh mµ ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· lµm, nhng víi nh÷ng g× t«i ®îc biÕt, ®îc 40

https://thuviensach.vn

chøng kiÕn vµ víi t cçh lµ mét chøng nh©n cña lÞch sö, t«i cã thÓ kh¼ng ®Þnh ®îc r»ng, trong nh÷ng lóc ®Êt níc cã khã kh¨n, th× Bç Hå vµ Trung ¬ng l¹i giao nhiÖm vô cho ®ång chÝ

Lª §øc Thä; víi tinh thÇn trçh nhiÖm cao, quyÕt ®o¸n, d¸m nghÜ, d¸m lµm, d¸m chÞu trçh nhiÖm nªn ®ång chÝ ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c, trong ®ã næi bËt lµ nhiÖm vô x©y dùng §¶ng vµ

c«ng tç c¸n bé.

Nh©n dÞp s¾p ®Õn ngµy kû niÖm 12 n¨m1 ngµy mÊt ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i viÕt nh÷ng dßng nµy, cho dï lµ cßn ng¾n ngñi, ®Ó nhí vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä - mét ®ång chÝ l·nh ®¹o trung kiªn cña §¶ng, lu«n kiªn ®Þnh môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc.

___________________

1. N¨m 2002 (B.T).

41

https://thuviensach.vn

Anh s¸u thä - mét chiÕn sÜ céng s¶n

NhiÖt thµnh, mét nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng

Vâ V¨n KiÖt*

§· h¬n n¨m thËp kû tr«i qua, vµo mét dÞp hÌ n¨m 1949, lÇn ®Çu tiªn t«i ®îc gÆp anh S¸u Thä t¹i cuéc Héi nghÞ Xø uû Nam Bé më réng gÇn vïng ®Êt Gß Th¸p - mét ®Þa danh næi tiÕng ë §ång Th¸p Mêi, n¬i cç cô Thiªn Hé D¬ng vµ §èc Binh KiÒu ®· tõng ®Æt ®¹i b¶n doanh ®Ó l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p trong nh÷ng n¨m gi÷a thÕ kû XIX.

Anh S¸u vµ ph¸i ®oµn cña Trung ¬ng §¶ng, ChÝnh phñ

®· tíi bng biÒn §ång Th¸p tríc ®ã kh«ng l©u, sau khi vît qua hµng v¹n dÆm, léi suèi b¨ng rõng vît Trêng S¬n tõ khu c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c vµo chiÕn trêng Nam Bé. Cïng ®i víi anh S¸u, cßn cã cç anh Ph¹m Ngäc Th¹ch, D¬ng Quèc ChÝnh, Lª

Toµn Th, Lu Quý Kú, v.v.. T¹i cuéc héi nghÞ nµy, t«i còng cã dÞp ®îc gÆp cç anh Êy.

Anh S¸u Thä vµ ph¸i ®oµn Trung ¬ng ®îc ®Æc cö vµo Nam sau chiÕn th¾ng vang déi cña qu©n d©n ta vµo Thu §«ng n¨m 1947 ë ViÖt B¾c, gi÷a lóc qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p ®ang ra søc t¨ng viÖn m¹nh trªn chiÕn trêng Nam Bé, nh»m biÕn Nam Bé thµnh hËu cø cho cuéc chiÕn tranh x©m lîc l©u dµi ë §«ng D¬ng. ChÝnh v× vËy, sù hiÖn diÖn cña anh S¸u vµ cç ®ång chÝ

trong ®oµn vµo thêi ®iÓm lÞch sö nµy rÊt cã ý nghÜa. Chóng t«i c«ng tç ë kh¾p cç chiÕn trêng rÊt phÊn khëi khi nhËn ®îc tin nµy vµ ®¸nh giçao sù chi viÖn kÞp thêi ®ã cña Trung ¬ng.

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Thêng vô Bé ChÝnh trÞ,

- Thñ tíng ChÝnh phñ,

- Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.

42

https://thuviensach.vn

KÓ tõ khi ®îc tiÕp cËn anh S¸u Thä vµo d¹o Êy cho ®Õn khi kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, t«i cßn cã nhiÒu dÞp gÆp l¹i anh trong cç cuéc héi nghÞ qu©n - d©n - chÝnh - §¶ng do Xø uû Nam Bé vµ Trung ¬ng Côc miÒn Nam triÖu tËp t¹i vïng c¨n cø ®Þa ë miÒn T©y Nam Bé.

Nãi vÒ anh S¸u Thä, tríc hÕt cÇn ph¶i kh¼ng ®Þnh c«ng lao to lín cña anh lµ mét trong nh÷ng ngêi l·nh ®¹o chñ chèt cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña nh©n d©n Nam Bé - n¬i ®·

vinh dù ®îc Bç Hå kÝnh yªu tÆng cho bèn ch÷ vµng: "Thµnh

®ång Tæ quèc". Trong nh÷ng n¨m chèng Ph¸p l©u dµi vµ gian khæ, trªn chiÕn trêng Nam Bé ®· rùc s¸ng h×nh ¶nh hai nhµ

l·nh ®¹o hµng ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn, uy tÝn vµ tµi n¨ng, cã søc thu hót sù ¸i mé m¹nh mÏ cña c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo -

®ã lµ cç anh Lª DuÈn vµ Lª §øc Thä.

Trong thêi gian c«ng tç ë chiÕn trêng miÒn T©y, trong c¸n bé chóng t«i, cã ngêi ®· ®Æt cho anh S¸u Thä c¸i biÖt danh

"S¸u Bóa". Mçi khi nghe cçh gäi ®ïa vui th©n mËt theo kiÓu Nam Bé, mäi ngêi thêng thÊy anh S¸u chØ th¶n nhiªn cêi xßa. Anh S¸u Thä lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o vèn sèng chan hßa t×nh c¶m, g¾n bã víi anh em vµ lµ ngêi dÔ gÇn, dÔ x¸p. §èi víi nh÷ng ®ång chÝ cã mèi quan hÖ th©n t×nh, anh thêng c xö rÊt tù nhiªn, nh gäi b»ng cËu, b»ng th»ng trong khi chuyÖn trß víi mét sè c¸n bé thuéc bËc ®µn em cña m×nh.

Anh S¸u Thä cßn lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã ý chÝ tiÕn c«ng, l¹c quan cçh m¹ng, rÊt quan t©m ®Õn thùc tiÔn vµ lµ ngêi quyÕt ®o¸n. Anh rÊt th¬ng c¸n bé, nhng còng hÕt søc nghiªm kh¾c ®èi víi nh÷ng lçi lÇm cña hä. Anh kh«ng nÓ nang dung dìng tríc nh÷ng ®iÒu sai tr¸i cña cÊp díi. ChÝnh v× vËy, mét sè ngêi khi ph¹m ph¶i sai lÇm, khuyÕt ®iÓm thêng hay ngao ng¸n tríc chiÕc "bóa" cña anh. T«i thÝch phong cçh nµy cña anh S¸u Thä. ThËt vËy, trong d©n gian tõ xa ®· lu truyÒn c©u ch©m ng«n hay: "Thuèc ®¾ng d· tËt, sù thËt mÊt lßng".

43

https://thuviensach.vn

H·y cßn mét ®iÒu suèt bao n¨m qua ®· lu l¹i trong ký øc t«i Ên tîng kh«ng thÓ phai mê, ®ã lµ sù g¾n bã ®Ëm ®µ trong t×nh nghÜa ®ång chÝ gi÷a anh S¸u Thä vµ anh Ba Lª DuÈn. §©y chÝnh lµ biÓu tîng ®Ñp nhÊt thÓ hiÖn sù thèng nhÊt ý chÝ vµ

hµnh ®éng qua nh÷ng thêi ®iÓm lÞch sö khç nhau ë Nam Bé, miÒn Nam gi÷a hai anh. N¨m nay, nh©n dÞp kû niÖm 55 n¨m ngµy Nam Bé kh¸ng chiÕn, 25 n¨m ngµy gi¶i phãng miÒn Nam vµ trßn 10 n¨m1 ngµy mÊt cña anh S¸u Thä, chóng ta h·y tëng nhí vÒ mét con ngêi tiªu biÓu trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p oanh liÖt trªn chiÕn trêng Nam Bé vµ miÒn Nam.

Trong sù nghiÖp ®Êu tranh ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc, anh S¸u Thä cßn lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o cã nh÷ng cèng hiÕn lín lao. Mäi ngêi ®Òu biÕt, 46 n¨m tríc ®©y, sau khi ký HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vÒ §«ng D¬ng, cïng víi anh Ba Lª DuÈn, anh S¸u Thä ®· ®îc uû thç c¸ng ®¸ng mét träng trçh nÆng nÒ - võa tham gia chØ ®¹o thùc hiÖn viÖc chuyÓn qu©n tËp kÕt ra B¾c, võa bè trÝ ®éi ngò c¸n bé, x©y dùng hÖ

thèng bé m¸y tæ chøc §¶ng ë miÒn Nam.

Cã thÓ nãi, anh S¸u Thä vµ anh Ba DuÈn lµ nh÷ng ngêi

®øng mòi chÞu sµo c«ng cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé cho ®Õn tËn giê phót chãt vµ lµ nh÷ng ngêi cuèi cïng bíc ch©n lªn tµu Kiliensky cña Ba Lan chë qu©n tËp kÕt ra miÒn B¾c. Trªn con tµu viÔn d¬ng nµy ®· diÔn ra mét cuéc chia tay

©m thÇm ®Çy xóc ®éng gi÷a hai anh vµo ®ªm h¹ tuÇn th¸ng 1-1955 t¹i cöa s«ng ¤ng §èc - anh S¸u trë vÒ Hµ Néi, anh Ba ë l¹i miÒn Nam.

Trong thêi gian tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ë miÒn Nam, anh S¸u Thä l¹i vît Trêng S¬n vµo chiÕn trêng miÒn Nam. Sau cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ®ång lo¹t TÕt MËu Th©n n¨m 1968, anh ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc. LÇn thø hai, anh ®îc cö vµo miÒn Nam ®Ó phæ biÕn NghÞ quyÕt vÒ cuéc Tæng tiÕn c«ng ___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

44

https://thuviensach.vn

lÞch sö vµ cïng víi mét sè ®ång chÝ thay mÆt Bé ChÝnh trÞ chØ

®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, trùc tiÕp tham gia chØ huy trËn quyÕt chiÕn ®iÓm cuèi cïng phèi hîp víi tæng næi dËy vµo sµo huyÖt ®Þch t¹i thµnh phè Sµi Gßn gi÷a mïa Xu©n ®¹i th¾ng.

Tr¶i qua 20 n¨m (1955 - 1975) lÇn lît g¸nh vç cç c¬ng vÞ quan träng cña §¶ng, chóng ta cã thÓ thÊy râ còng nh trong nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, anh S¸u Thä tríc sau vÉn lµ ngêi ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ giao phã nh÷ng träng trçh ®Æc biÖt, trùc tiÕp chØ ®¹o chiÕn trêng miÒn Nam ë nh÷ng thêi ®iÓm quyÕt ®Þnh nhÊt, kÓ c¶ cuéc ®µm ph¸n ë Pari.

Khi vµo chiÕn trêng anh lu«n thÓ hiÖn t tëng tiÕn c«ng nhÊt qu¸n trong chØ ®¹o vµ tæ chøc thùc hiÖn. VÉn t×nh c¶m ®èi víi anh em ®ång chÝ, anh th©n mËt gäi chóng t«i lµ th»ng cu Trµ

(TrÇn V¨n Trµ), th»ng cu KiÖt, v.v.. Anh S¸u Thä qu¶ lµ mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o cã c«ng ®Çu gãp phÇn rÊt quan träng vµo viÖc lËp nªn nh÷ng kú tÝch c¶ trªn ba lÜnh vùc: chÝnh trÞ -

qu©n sù - ngo¹i giao.

SÏ lµ mét thiÕu sãt lín khi nãi vÒ anh S¸u Thä, nÕu nh

chóng ta kh«ng nh¾c ®Õn b¶n lÜnh, tµi n¨ng, c«ng lao vµ thµnh tÝch xuÊt s¾c cña anh trong cuéc ®Êu tranh trªn mÆt trËn ngo¹i giao. Lu«n tiÕn c«ng vµ ®Çy mu lîc "võa ®¸nh, võa ®µm" víi phÝa Mü kÐo dµi trong h¬n bèn n¨m trêi t¹i Thñ ®« níc Ph¸p.

Trong lÞch sö cña ngµnh ngo¹i giao níc ta, Lª §øc Thä m·i m·i xøng ®¸ng lµ mét nh©n vËt lçi l¹c trªn chÝnh trêng. Theo t«i, ®ã lµ sù thËt hiÓn nhiªn ®· ®îc kh¼ng ®Þnh.

Nh÷ng ®iÒu mµ t«i nãi ë trªn víi nh÷ng Ên tîng vµ sù hiÓu biÕt cña m×nh chØ lµ ®«i nÐt vÒ ch©n dung anh S¸u Thä.

TÊt nhiªn, t«i kh«ng cã ý ®Þnh t« vÏ anh nh mÉu ngêi "thÇn tîng". Bëi xÐt trong qu¸ tr×nh tham gia l·nh ®¹o, trong cÊp cao cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, kh«ng ai hoµn h¶o ®Õn ®é lµ

kh«ng cã khuyÕt ®iÓm trong ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña m×nh.

§ã lµ sù b×nh thêng.

Trong l·nh ®¹o, cã ®ång chÝ c©n nh¾c thËn träng lµ cÇn thiÕt, nhng víi møc qu¸ thËn träng trong nh÷ng t×nh huèng 45

https://thuviensach.vn

cÇn øng phã kÞp thêi th× ®«i khi l¹i bá lì c¬ héi. Cã ®ång chÝ

nh¹y bÐn, quyÕt ®o¸n, song còng cã trêng hîp dÉn ®Õn chñ quan, ®éc ®o¸n trong viÖc xö lý cô thÓ. VÊn ®Ò quan träng lµ

ph¶i thÊy hÕt vµ ph¶i ®¸nh gi¸ ®óng sù næi tréi vµ sù ®ãng gãp lín cña mét con ngêi. §©y lµ ph¬ng ph¸p luËn khoa häc, lµ

quan ®iÓm cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng gióp cho chóng ta cã ®îc mét nh©n sinh quan ®óng ®¾n trong viÖc nhËn xÐt c¸n bé. Kh«ng thÓ ®¸nh giçon ngêi b»ng viÖc lÊy c¸i nhá, c¸ biÖt

®Ó thay thÕ cho c¸i lín bao trïm.

Lª §øc Thä lµ mét chiÕn sÜ trong ®éi cËn vÖ cçh m¹ng

®Çu tiªn cña §¶ng, lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå kÝnh yªu. Anh ®· dµnh hÕt cuéc ®êi cho sù nghiÖp

®Êu tranh cçh m¹ng, cho §¶ng, cho Tæ quèc vµ nh©n d©n.

"Uèng níc nhí nguån", "¡n qu¶ nhí ngêi trång c©y".

Cuéc ®êi, th©n thÕ vµ sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña anh S¸u Thä lµ mét tÊm g¬ng s¸ng ®¸ng ®Ó cho chóng ta t«n vinh vµ häc tËp.

46

https://thuviensach.vn

Anh S¸u Thä trong ký øc t«i

Phan V¨n Kh¶i*

Anh S¸u Thä lín h¬n t«i gÇn hai con gi¸p. XÐt c¶ vÒ mÆt tuæi ®êi, tuæi §¶ng, c«ng lao vµ thµnh tÝch cèng hiÕn cho ®Êt níc, cho nh©n d©n - ®èi víi t«i, anh S¸u ®øng vµo hµng khai quèc c«ng thÇn, thuéc líp ngêi khai s¬n ph¸ th¹ch, më lèi khai ®êng.

T«i ®îc nghe danh anh Lª §øc Thä tõ ®Çu mïa Xu©n n¨m 1949, khi anh lµm Trëng ph¸i ®oµn Trung ¬ng tõ ChiÕn khu ViÖt B¾c vît suèi b¨ng ngµn ®i qua tØnh Gia §Þnh quª

h¬ng t«i, ®Ó xuèng c¨n cø ®Þa Xø uû Nam Bé ë ChiÕn khu

§ång Th¸p Mêi. Kho¶ng 5 - 6 n¨m sau, khi tËp kÕt ra miÒn B¾c, t«i ®îc gÆp anh trong cuéc häp mÆt víi mét sè c¸n bé t¹i tØnh S¬n T©y. H«m ®ã anh nãi chuyÖn rÊt hay, ®· ®Ó l¹i cho t«i nhiÒu Ên tîng ®Ñp. KÓ tõ Êy ®Õn nay, thêi gian thÊm tho¾t tr«i qua ®· h¬n 50 n¨m, nhng h×nh ¶nh anh S¸u trong ký øc t«i vÉn cßn ®äng m·i.

Së dÜ t«i kÝnh yªu anh S¸u Thä, kh«ng ph¶i v× anh cã chøc träng quyÒn cao trong Thêng vô Trung ¬ng §¶ng tõ thêi kú tiÒn khëi nghÜa. §èi víi t«i, Lª §øc Thä thñy chung vÉn lµ mét chiÕn sÜ mçxÝt kiªn cêng, tµi n¨ng, ®øc ®é, tËn trung víi níc, tËn hiÕu víi d©n, xøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c kÕ tôc sù nghiÖp cçh m¹ng vÜ

®¹i cña Bç Hå.

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ,

- Thñ tíng ChÝnh phñ.

47

https://thuviensach.vn

Thêi gian t«i ®îc tiÕp cËn nhiÒu nhÊt víi anh S¸u Thä lµ

vµo nh÷ng n¨m cuèi thËp niªn 70 vµ trong thËp niªn 80, khi t«i gi÷ c¬ng vÞ l·nh ®¹o trong Thµnh uû, Uû ban nh©n d©n Thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ trong Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng khãa VI.

C¶m ®éng biÕt bao, tuy tuæi cao søc yÕu nhng mçi lÇn tõ Hµ

Néi vµo Thµnh phè Hå ChÝ Minh, anh S¸u ®Òu ®Õn c¬ quan Thµnh uû ®Ó nghe cç ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt - trong ®ã cã t«i, b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh chung. Anh quan t©m theo dâi s¸t sao vµ ®ãng gãp nhiÒu ý kiÕn chØ ®¹o s¾c s¶o vÒ nh÷ng bíc tiÕn míi, còng nh sù ®Þnh híng ph¸t triÓn cña thµnh phè nµy. Nh÷ng khi t«i ra Thñ ®« c«ng tç, anh ®Òu nh¾n tíi nhµ ®Ó hái han vµ

dÆn dß c«ng viÖc rÊt chÝ t×nh. §iÒu ®· g©y cho t«i Ên tîng m¹nh qua cç cuéc gÆp gì vµ tiÕp xóc víi anh S¸u Thä, lµ tç phong c«ng tç quÇn chóng hãa vµ t×nh th¬ng yªu c¸n bé s©u s¾c cña anh. Anh kh«ng bao giê nãi chuyÖn víi c¸n bé cÊp díi vµ cç

®ång chÝ kÐm tuæi m×nh b»ng th¸i ®é cña ngêi bÒ trªn. Anh ch¨m chó l¾ng nghe ý kiÕn ngêi ®èi tho¹i trong sù khÝch lÖ ®éng viªn, qua ¸nh m¾t vµ nô cêi u ¸i.

Cã thÓ nãi, mét trong nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm quý gi¸ ®Çu tiªn mµ t«i ®· häc ®îc ë anh S¸u Thä lµ bµi häc vÒ

c«ng tç c¸n bé. Sù dµy c«ng cña anh trong c«ng tç båi dìng, rÌn luyÖn vµ ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé kÕ thõa, cã thÓ vÝ nh

lßng ®am mª cña mét nghÖ nh©n trong viÖc ch¨m sãc vên lan, c©y kiÓng.

Do sù gÇn gòi, s©u s¸t vµ cã t×nh th¬ng yªu s©u s¾c

®èi víi c¸n bé nªn theo sù nhËn xÐt cña nhiÒu ngêi, anh S¸u Thä ®· trë thµnh quyÓn "tõ ®iÓn sèng" vÒ c«ng tç tæ chøc -

c¸n bé. T«i ®· ®îc trùc tiÕp chøng kiÕn viÖc nµy trong kh«ng Ýt lÇn cïng cç ®oµn ®¹i biÓu tham dù cç kú §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø IV, V, VI, ®· thøc tíi th©u ®ªm ®Ó nghe anh tr×nh bµy mét cçh thuyÕt phôc vµ gi¶i ®¸p thÊu lý ®¹t t×nh xung quanh nh÷ng ý kiÕn th¾c m¾c vÒ c«ng tç nh©n sù cña

®¹i héi.

48

https://thuviensach.vn

L¾m lóc ®îc ngåi ®èi diÖn trao ®æi víi anh S¸u Thä, do søc truyÒn c¶m cña anh, trong kho¶nh kh¾c khiÕn t«i chît quªn anh lµ mét nh©n vËt lÞch sö ®· tõng lËp c«ng tÝch vÎ vang c¶

trªn chiÕn trêng vµ trong mÆt trËn ngo¹i giao. Tríc m¾t t«i, anh lµ mét nhµ s ph¹m tµi n¨ng, mét chuyªn gia l·o luyÖn trong lÜnh vùc c«ng tç c¸n bé. Víi tinh thÇn t«n s träng ®¹o, t«i lu«n lu«n nhí m·i nh÷ng bµi häc quý gi¸ trong truyÒn thèng ®¹o ®øc tæ tiªn vµ cña Bç Hå mµ anh ®· tinh luyÖn ®Ó

trang bÞ cho t«i trong nh÷ng n¨m th¸ng lµm viÖc ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh còng nh t¹i Thñ ®« Hµ Néi. Gi¸ trÞ tinh hoa cña nh÷ng bµi häc Êy ®îc qu¸n triÖt vËn dông trong sù "tu th©n",

"tÒ gia" vµ l·nh ®¹o c«ng viÖc chung cña ®Êt níc (tøc lµ

"trÞ quèc" - theo cçh nãi cña ngêi xa).

VÒ viÖc tu th©n, anh c¨n dÆn t«i khi lµm viÖc trong níc còng nh nh÷ng lóc ®i c«ng tç ë níc ngoµi, ph¶i biÕt trui rÌn b¶n lÜnh ®Ó tù b¶o vÖ m×nh, tr¸nh bÞ th¬ng vong bëi

"®¹n bäc ®êng", tr¸nh r¬i vµo sù c¸m dç cña b¹c tiÒn vµ g¸i ®Ñp.

Anh nªu lªn nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm nh·n tiÒn cña mét sè c¸n bé chØ trong phót chèc, sù nghiÖp ®· bÞ ®æ vì tan tµnh, do thiÕu nghÞ lùc ®Ó tho¸t ra khái hÖ lôy cña chuyÖn "nam n÷

thêng t×nh, anh hïng khÝ ®o¶n".

VÒ sù "tÒ gia", anh nh¾c nhë t«i ph¶i quan t©m gi¸o dôc vî con qu¸n triÖt lêi d¹y: cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t cña Bç Hå, ph¶i tr¸nh xa ý nghÜ "cã chång lµm quan, hä hµng hëng léc". Anh gi¶i thÝch, v× ®Ó cho nh÷ng bµ vî cã lßng tham thñ lîi ë cç "cöa sau", nªn mét sè ®ång chÝ ®· mang tai tiÕng vµ bÞ bóa r×u d luËn.

VÒ viÖc l·nh ®¹o c«ng viÖc chung cña ®Êt níc, anh ®·

truyÒn ®¹t cho t«i nhiÒu bµi häc kinh nghiÖm quý b¸u mµ anh

®· ®îc tiÕp nhËn vµ tr¶i nghiÖm - nhÊt lµ trªn lÜnh vùc x©y dùng §¶ng vµ trong c«ng tç ®èi ngo¹i.

49

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä lµ nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng cña §¶ng, lµ nh©n vËt lÞch sö cña ®Êt níc. H¬n 60 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, anh

®· táa s¸ng trong nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng vµ ®Ó l¹i cho ®êi nh÷ng dÊu Ên kh«ng thÓ phai mê: vÒ x©y dùng §¶ng, trong lÜnh vùc ®Êu tranh vò trang, trªn mÆt trËn ®èi ngo¹i, trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô quèc tÕ cao c¶ cña §¶ng... Anh cã mÆt trªn kh¾p cç chiÕn trêng trong níc vµ trªn b¸n ®¶o §«ng D¬ng -

trong thêi kú cçh m¹ng d©n téc d©n chñ còng nh trong giai

®o¹n hßa b×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi. §Æc biÖt, anh lµ nhµ

l·nh ®¹o cã c«ng lao lín trong hai cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh cña d©n téc trªn chiÕn trêng Nam Bé. Trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, anh lµm ®¹i diÖn cña Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng bªn c¹nh Xø uû Nam Bé (1949 - 1951) vµ BÝ th Trung

¬ng Côc miÒn Nam (1952 - 1954). Trong giai ®o¹n kh¸ng chiÕn chèng Mü, anh lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam ë ChiÕn khu B¾c T©y Ninh (1968), råi ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ cö lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam vµ lµ ngêi trùc tiÕp ®µm ph¸n víi ®¹i diÖn ChÝnh phñ Mü trong cç cuéc nãi chuyÖn riªng. Trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1975, anh ®· cïng víi mét sè ®ång chÝ thay mÆt Bé ChÝnh trÞ

trùc tiÕp chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö.

Anh S¸u Thä ch¼ng nh÷ng lµ nhµ l·nh ®¹o, mµ cßn lµ nhµ

th¬. Cïng víi Bç Hå, Tè H÷u, Sãng Hång (Trêng Chinh), Xu©n Thñy..., nhµ th¬ Trung Thµnh (Lª §øc Thä) ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc hun ®óc nªn chÊt "thÐp" trong th¬ ca cçh m¹ng ViÖt Nam. Cçh ®©y 36 n¨m, trong khi ®i theo bíc ch©n thÇn tèc cña ®oµn qu©n bçh chiÕn ®Ó tiªu diÖt kÎ thï, anh S¸u Thä ®· göi cho ®ång chÝ Tæng BÝ th Lª DuÈn mét bµi th¬ hïng tr¸ng. Anh viÕt:

Cuéc tæng tiÕn c«ng ®· më mµn

Qu©n ta th¾ng lín ®Þch hoang mang

Phen nµy quÐt hÕt qu©n x©m lîc

50

https://thuviensach.vn

B¾t bän tay sai ph¶i cói ®Çu.

§ã lµ tinh hoa t tëng yªu níc m·nh liÖt, ®ã lµ khÝ

phçh cçh m¹ng tiÕn c«ng mµ anh S¸u Thä ®· dµy c«ng t«i luyÖn suèt c¶ cuéc ®êi. Nh©n kû niÖm lÇn thø 100 Ngµy sinh cña anh S¸u, tinh hoa t tëng Êy vµ khÝ phçh Êy ®îc kÕt thµnh vßng hoa löa rùc s¸ng tªn anh gi÷a mïa Thu cçh m¹ng, gîi nhí ®Õn cuéc Tæng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn Th¸ng T¸m n¨m 1945 lÞch sö.

51

https://thuviensach.vn

H×nh ¶nh vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· ®i vµo ký øc cña nh©n d©n

ViÖt Nam vµ nh©n d©n thÕ giíi

Vò Oanh*

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng chiÕn sÜ céng s¶n kiªn cêng tiªu biÓu cña §¶ng ta trong giai ®o¹n lÞch sö cùc kú oanh liÖt cña d©n téc. §ång chÝ ®· cã nhiÒu c«ng lao to lín, cã nh÷ng cèng hiÕn xuÊt s¾c vµo sù nghiÖp x©y dùng tæ chøc §¶ng, gãp phÇn quan träng vµo th¾ng lîi cña sù nghiÖp chèng Mü, cøu níc, gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc.

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå, ®· mang hÕt tµi n¨ng, trÝ tuÖ cïng víi

®ång chÝ cè Tæng BÝ th Lª DuÈn kÝnh mÕn gãp phÇn quan träng cïng víi Bé ChÝnh trÞ, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng l·nh

®¹o toµn §¶ng, toµn d©n, hoµn thµnh trän vÑn c«ng cuéc ®Êu tranh thèng nhÊt ®Êt níc, viÕt nªn trang sö chãi läi víi nh÷ng chiÕn c«ng hiÓn hçh cña d©n téc trong thÕ kû XX, thùc hiÖn c©u th¬ chóc TÕt Xu©n MËu Th©n n¨m 1968 cña Bç Hå vÜ ®¹i:

"§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo.

TiÕn lªn! ChiÕn sÜ, ®ång bµo,

B¾c - Nam sum häp, Xu©n nµo vui h¬n!" 1.

*

* *

___________________

* Nguyªn: Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng §¶ng.

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2000, t.12, tr. 426.

52

https://thuviensach.vn

Trong thÕ kû XX, sù kiÖn lÞch sö ®îc xem lµ träng ®¹i nhÊt sau Cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa Th¸ng Mêi Nga n¨m 1917

lµ cuéc Cçh m¹ng gi¶i phãng d©n téc Th¸ng T¸m n¨m 1945

díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i trùc tiÕp s¸ng lËp, rÌn luyÖn vµ chØ ®¹o.

Do vËy, lÞch sö cña §¶ng ta qua 70 n¨m ®Êu tranh, x©y dùng vµ trëng thµnh (1930 - 2000) ®· g¾n liÒn víi lÞch sö, vËn mÖnh cña d©n téc, víi nh÷ng chiÕn th¾ng mang tÇm vãc, ý nghÜa to lín cña thêi ®¹i, ®¸nh dÊu bíc ngoÆt lÞch sö trong c«ng cuéc ®Êu tranh chèng chñ nghÜa ®Õ quèc thùc d©n, më ra mét kû nguyªn míi, kû nguyªn Hå ChÝ Minh, kû nguyªn ®Êu tranh cho chñ quyÒn ®éc lËp d©n téc, cho tù do h¹nh phóc cña nh©n d©n, cho tiÕn bé x· héi trªn toµn thÕ giíi. Th¾ng lîi cña cuéc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 cña ViÖt Nam ®· gi¬ng cao ngän cê tiªn phong trong lÞch sö ®Êu tranh cña cç d©n téc thuéc ®Þa bÞ ¸p bøc. Nh÷ng chiÕn th¾ng, nh÷ng sù kiÖn vÜ ®¹i mang dÊu Ên lÞch sö do §¶ng ta l·nh ®¹o tæ chøc vµ lµm nªn mäi th¾ng lîi.

1. Cçh m¹ng gi¶i phãng d©n téc Th¸ng T¸m n¨m 1945 ra

®êi Nhµ níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, mét chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n kiÓu míi, mäi quyÒn lùc cña Nhµ níc lµ cña d©n, do d©n vµ v× d©n ®· chøng minh vµ ph¶n ¸nh mét ch©n lý mang tÝnh thêi ®¹i: víi ®êng lèi ®óng ®¾n do §¶ng cña giai cÊp c«ng nh©n l·nh ®¹o, cçh m¹ng vÉn cã thÓ thµnh c«ng trong mét níc, dï lµ mét níc nhá nh ViÖt Nam.

Nã ghi nhËn c«ng lao to lín quyÕt ®Þnh mäi th¾ng lîi cña

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lµ mét §¶ng ch©n chÝnh hÕt lßng v×

d©n, v× níc, ®· vËn dông mét cçh s¸ng t¹o, nhuÇn nhuyÔn häc thuyÕt cçh m¹ng khoa häc Mç - Lªnin vµo ®iÒu kiÖn thùc tiÔn cña x· héi ViÖt Nam, cña d©n téc ViÖt Nam, t¹o nªn nh÷ng th¾ng lîi cã mét kh«ng hai trong lÞch sö díi ngän cê chØ ®¹o cña t tëng Hå ChÝ Minh. Nã ®· t¹o tiÒn ®Ò vµ niÒm tin tÊt th¾ng trong cuéc tiÕp nhËn vµ s½n sµng ®èi ®Çu víi qu©n thï m¹nh gÊp tr¨m lÇn vµ kÕt thóc th¾ng lîi cuéc chiÕn tranh 30

53

https://thuviensach.vn

n¨m b¶o vÖ Tæ quèc, dµi nhÊt trong lÞch sö, tõ 9 n¨m chèng Ph¸p x©m lîc ®Õn 20 n¨m chèng Mü.

2. ChiÕn th¾ng mang ý nghÜa lÞch sö lín nhÊt, vÜ ®¹i nhÊt do §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam l·nh ®¹o vµ tæ chøc lµ cuéc ®èi ®Çu víi ®Õ quèc Mü vµ ngôy quyÒn tay sai. Cïng mét lóc chóng ta ph¶i tiÕn hµnh song song hai nhiÖm vô ®Ó hç trî cho nhau ®¸nh th¾ng qu©n thï nh: MiÒn B¾c tiÕn hµnh c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa ®Ó tõng bíc x©y dùng chñ nghÜa x· héi, æn ®Þnh mäi mÆt

®êi sèng chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n hãa x· héi, an ninh quèc phßng,

®éng viªn søc ngêi, søc cña ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô thiªng liªng cña hËu ph¬ng lín chi viÖn cho tiÒn tuyÕn lín miÒn Nam. ë miÒn Nam ph¶i ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch réng kh¾p, víi tinh thÇn ®ång khëi kÕt hîp ®Êu tranh chÝnh trÞ víi ®Êu tranh vò trang, g©y cho ®Þch rèi lo¹n mÊt æn ®Þnh, ®¸nh th¾ng "chiÕn tranh ®Æc biÖt" cña ®Þch, x©y dùng vµ chuÈn bÞ lùc lîng ®Ó tiÕn lªn ®¸nh th¾ng "chiÕn tranh côc bé" khi ®Õ quèc Mü ®· ph¬i bµy tr¾ng trîn d· t©m x©m lîc ®em qu©n trùc tiÕp vµo miÒn Nam.

3. B»ng cuéc Tæng tiÕn c«ng MËu Th©n n¨m 1968, næi dËy vµ ®ång lo¹t tiÕn c«ng tõ bê s«ng BÕn H¶i ®Õn Sµi Gßn, ta b¸o cho qu©n thï biÕt quyÕt t©m vµ ý chÝ cña d©n téc ViÖt Nam lµ

quyÕt ®¸nh b¹i mu ®å x©m lîc cña ®Õ quèc Mü, ta s½n sµng tiÕp nhËn mäi kiÓu chiÕn tranh, mäi cçh ®¸nh v× cuéc chiÕn tranh chèng Mü cña d©n téc chóng ta lµ ®Ó b¶o vÖ nÒn ®éc lËp, b¶o vÖ

phÈm giçña chóng ta, mét d©n téc cã bèn ngh×n n¨m lÞch sö v¨n hiÕn, cã truyÒn thèng chèng ngo¹i x©m. Tõ cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p (1945 - 1954) víi hai bµn tay tr¾ng, víi vò khÝ th« s¬

gËy géc lóc ban ®Çu, nhng cuèi cïng ta ®· tiªu diÖt, b¾t sèng hµng v¹n qu©n Ph¸p ë §iÖn Biªn Phñ, buéc thùc d©n Ph¸p ph¶i ký HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ lËp l¹i hßa b×nh §«ng D¬ng, ®¸nh dÊu sù c¸o chung vÜnh viÔn chñ nghÜa thùc d©n x©m lîc Ph¸p.

4. Phèi hîp víi miÒn Nam, tiÒn tuyÕn lín cña c¶ níc, miÒn B¾c ngoµi viÖc ®éng viªn con em lªn ®êng "xÎ däc Trêng S¬n ®i cøu níc", tÊt c¶ dµnh cho tiÒn tuyÕn lín miÒn Nam, miÒn B¾c còng ®· anh dòng chiÕn th¾ng chiÕn tranh ph¸ ho¹i 54

https://thuviensach.vn

cña ®Þch, chiÕn th¾ng mu ®å d· t©m nÐm bom ph¸ ho¹i ®Ó ®a miÒn B¾c trë l¹i thêi kú ®å ®¸. MiÒn B¾c ®· b¾n r¬i hµng ngµn m¸y bay cña ®Þch, kÓ c¶ m¸y bay chiÕn lîc B52, b¾t sèng hµng tr¨m phi c«ng Mü, buéc Mü ph¶i ký HiÖp ®Þnh Pari, cam kÕt vÜnh viÔn kh«ng dÝnh lÝu can thiÖp vµo néi bé chñ quyÒn d©n téc ViÖt Nam. §©y lµ mét chiÕn th¾ng cùc kú to lín vµ còng lµ lÇn

®Çu tiªn trong lÞch sö, mét tªn ®Õ quèc ®Çu sá ®· trùc tiÕp mang mÊy chôc v¹n qu©n x©m lîc nhng cuèi cïng vÉn ph¶i chÞu thua. Th¾ng lîi cña ta ë Héi nghÞ Pari lµ th¾ng lîi cña trÝ tuÖ, th¾ng lîi cña chÝnh nghÜa, th¾ng lîi cña mét d©n téc anh dòng vµ kiªn cêng díi sù l·nh ®¹o cña mét §¶ng ch©n chÝnh cã

®êng lèi chÝnh trÞ ®óng ®¾n, s¸ng t¹o, mµ tiªu biÓu lµ vai trß cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· th¾ng ®Þch trªn mÆt trËn ngo¹i giao, buéc ®Þch ph¶i ký kÕt rót hÕt qu©n Mü vÒ níc. Qua Héi nghÞ Pari, h×nh ¶nh ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®i vµo ký øc cña lÞch sö, ký øc cña d©n téc ViÖt Nam trong sù nghiÖp ®¸nh Mü vµ th¾ng Mü. ChÝnh HiÖp ®Þnh Pari ®· ®¸nh dÊu thµnh qu¶ cña qu©n d©n ta kÕt thóc chiÕn lîc "®¸nh cho Mü cót", t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó hoµn thµnh chiÕn lîc "®¸nh cho ngôy nhµo", kÕt thóc b»ng ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö.

Díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, ë trong níc ®· ®oµn kÕt mäi tÇng líp nh©n d©n t¹o thµnh søc m¹nh d©n téc v« ®Þch: khã kh¨n nµo còng vît qua, kÎ thï nµo còng ®¸nh th¾ng. Bªn ngoµi, víi thÕ giíi, qua cuéc ®Êu tranh chèng ®Õ quèc Mü x©m lîc ®· nãi lªn ViÖt Nam lµ l¬ng t©m cña thêi ®¹i, cuéc ®Êu tranh cña ViÖt Nam ngµy cµng s¸ng ngêi chÝnh nghÜa, chøng minh cho ch©n lý "kh«ng cã g× quý h¬n ®éc lËp, tù do", nh Bç Hå vÜ ®¹i ®· d¹y.

*

* *

N¨m nay, kû niÖm 70 n¨m ngµy thµnh lËp §¶ng1, «n l¹i nh÷ng chÆng ®êng lÞch sö oanh liÖt, nh÷ng th¾ng lîi vÜ ®¹i cña d©n téc do §¶ng ta l·nh ®¹o vµ tæ chøc, ta kh«ng thÓ nµo kh«ng nhí ®Õn h×nh ¶nh ®ång chÝ Lª §øc Thä víi sù nghiÖp cña ®ång ___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

55

https://thuviensach.vn

chÝ ®· g¾n liÒn víi nh÷ng chiÕn th¾ng lÞch sö Êy.

§¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng n¨m 1960, tæng kÕt nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, xç ®Þnh nhiÖm vô cho toµn §¶ng, toµn d©n trong giai

®o¹n cçh m¹ng míi nh: MiÒn B¾c tiÕn hµnh c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa, x©y dùng hËu ph¬ng v÷ng m¹nh cho c¶ níc vµ còng lµ

tiÒn ®Ò t¹o søc m¹nh ®Ó ®øng v÷ng vµ chiÕn th¾ng chiÕn tranh ph¸ ho¹i cña ®Õ quèc Mü. §Õn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IV cña §¶ng, §¹i héi cña chiÕn th¾ng chiÕn tranh x©m lîc Mü, gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc th× ®ång chÝ Lª

§øc Thä ®· thay mÆt §¶ng tæng kÕt c¶ mét giai ®o¹n lÞch sö víi nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm mµ §¶ng ta ®· l·nh ®¹o, x©y dùng vÒ mÆt tæ chøc, vÒ ®êng lèi, chÝnh sçh, ®a cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc cña d©n téc ®Õn toµn th¾ng. Nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm ®ã mang tÝnh lÞch sö ®èi víi mét §¶ng cÇm quyÒn

®· l·nh ®¹o vµ tæ chøc x©y dùng ®êng lèi vµ chÝnh sçh thÝch hîp víi tõng thêi kú ®Ó giµnh lÊy th¾ng lîi vÎ vang nhÊt trong cuéc ®ông ®Çu lÞch sö gi÷a mét d©n téc nhá bÐ nh ViÖt Nam víi tªn ®Õ quèc khæng lå Hîp chóng quèc Hoa Kú. Th«ng qua chiÕn th¾ng cuéc chiÕn tranh chèng ®Õ quèc Mü x©m lîc, thèng nhÊt trän vÑn hai miÒn Nam - B¾c, x©y dùng mét quèc gia ®éc lËp tù chñ tõ Nhµ níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. §ång chÝ

Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín trong viÖc x©y dùng níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, më ra mét giai ®o¹n cçh m¹ng míi, mét tiÒn ®å t¬ng lai x¸n l¹n cho d©n téc.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng cèng hiÕn xuÊt s¾c vµo sù nghiÖp x©y dùng tæ chøc §¶ng ë tÊt c¶ cç cÊp tõ Trung ¬ng

®Õn c¬ së, cã chÝnh sçh båi dìng, ®µo t¹o c¸n bé ®Ó phôc vô nhu cÇu cña cçh m¹ng, cña cuéc chiÕn tranh yªu níc chèng Mü dµi nhÊt trong lÞch sö d©n téc.

Sù nghiÖp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®i s©u vµo trong ký øc cña mäi thÕ hÖ ®¶ng viªn §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam quang vinh. M·i m·i ghi nhí nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cña ®ång chÝ ®Ó

l¹i cho toµn §¶ng trong c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng nh»m hoµn thµnh mäi nhiÖm vô cña d©n téc vµ Tæ quèc giao phã nh: 56

https://thuviensach.vn

Bµi häc vÒ x©y dùng §¶ng v÷ng m¹nh: Muèn x©y dùng

§¶ng v÷ng m¹nh tríc tiªn ph¶i t¨ng cêng sù l·nh ®¹o cña

§¶ng vÒ chÝnh trÞ, l·nh ®¹o tæ chøc x©y dùng ®êng lèi, chÝnh sçh ®óng ®¾n mang tÝnh s¸ng t¹o, ®éc lËp vµ tù chñ vµ cã biÖn ph¸p b¶o ®¶m thùc hiÖn th¾ng lîi ®êng lèi, chÝnh sçh ®· ®Ò ra.

Bµi häc vÒ x©y dùng Nhµ níc: G¾n liÒn viÖc x©y dùng

§¶ng v÷ng m¹nh víi x©y dùng Nhµ níc vµ cç tæ chøc trong hÖ thèng chÝnh trÞ, Nhµ níc cña d©n, do d©n, v× d©n, tæ chøc ph¸t huy cao ®é tinh thÇn lµm chñ tËp thÓ cña nh©n d©n thùc hiÖn chuyªn chÝnh theo ®êng lèi cña §¶ng. Kh«ng ngõng th¾t chÆt mèi liªn hÖ g¾n bã gi÷a §¶ng víi quÇn chóng nh©n d©n. Cã nh vËy míi thùc hiÖn ®îc chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña mét

§¶ng cÇm quyÒn, mét §¶ng cña d©n vµ v× d©n. Ph¶i qu¸n triÖt tinh thÇn vµ néi dung s©u s¾c: §¶ng l·nh ®¹o, nh©n d©n lµm chñ, Nhµ níc qu¶n lý.

*

* *

Nh©n ngµy giç lÇn thø 101 cña ®ång chÝ, xin cã mÊy lêi tëng nhí ®Õn ®ång chÝ, ®Õn c«ng lao to lín cña ®ång chÝ, ngêi

®· suèt ®êi ngay tõ tríc khi thµnh lËp §¶ng ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín cho sù nghiÖp x©y dùng §¶ng, cho cçh m¹ng ViÖt Nam, cho sù nghiÖp ®oµn kÕt gi÷a cç d©n téc.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

57

https://thuviensach.vn

Lª ®øc thä

Ngêi ®ång chÝ mÉu mùc,

Ngêi anh th©n yªu cña t«i

NguyÔn §øc T©m*

Cç ®¶ng viªn l·o thµnh thêng nãi mçi ngêi chóng ta cã hai ngµy sinh. Ngµy sinh thø nhÊt lµ ngµy cÊt tiÕng chµo

®êi, sau ®ã ®îc cha mÑ ®Æt tªn. Ngµy sinh thø hai lµ ngµy trë thµnh ngêi céng s¶n ®îc ghi ngay trang ®Çu cuèn lý lÞch

®¶ng viªn.

§èi víi t«i, anh Lª §øc Thä lµ ngêi quyÕt ®Þnh ngµy sinh lÇn thø hai, lµ ngêi t¹o cho t«i nh÷ng c¬ së quan träng ®Çu tiªn ®Ó phÊn ®Êu v¬n lªn vµ trëng thµnh.

N¨m 1939, anh Thä bÞ ®Õ quèc Ph¸p b¾t lÇn thø hai vµ

giam ë Háa Lß, Hµ Néi. Lóc nµy, anh ®· lµ mét ®¶ng viªn 10

tuæi §¶ng, cßn t«i chØ míi lµ mét thanh niªn 19 tuæi cã c¶m t×nh víi nh÷ng ngêi céng s¶n.

N¨m 1940, sau khi tham gia cuéc mÝt tinh kû niÖm trßn 10

n¨m ngµy X«viÕt NghÖ TÜnh, t«i bÞ b¾t vµ bÞ kÕt ¸n 10 n¨m tï khæ sai vµ bÞ giam ë Háa Lß, Hµ Néi, th× anh Thä ®· bÞ ®µy lªn S¬n La.

N¨m 1941, ®Õn lît t«i bÞ ®µy lªn S¬n La, ®i ®óng theo con

®êng mµ ®oµn tï n¨m tríc anh Thä ®· ®i. ThËt lµ may m¾n nh mét l¬ng duyªn kú ngé, t¹i Nhµ tï S¬n La, n¬i h»ng ngµy diÔn ra cuéc ®Êu tranh quyÕt liÖt gi÷a nh÷ng ngêi cçh m¹ng ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ,

- BÝ th Trung ¬ng §¶ng,

- Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng.

58

https://thuviensach.vn

víi kÎ thï tµn b¹o cña d©n téc, lÇn ®Çu tiªn t«i ®îc gÆp anh Lª

§øc Thä lóc ®ã lµ Chi uû viªn cña chi bé nhµ tï.

Trong buæi gÆp ®Çu tiªn, anh hái th¨m t«i tØ mØ hoµn c¶nh bÞ b¾t, gia ®×nh, quª qu¸n. BiÕt t«i quª Th¸i B×nh, anh nh×n t«i b»ng cÆp m¾t Êm ¸p vµ nô cêi hiÒn tõ:

- Tí quª Nam §Þnh ®©y. Coi nh ®ång h¬ng. Lªn ®©y cã g× khã kh¨n cø nãi víi tí.

Lóc nµy t«i míi 21 tuæi, cha ph¶i lµ ®¶ng viªn, lÇn ®Çu tiªn ph¶i lªn chèn rõng xanh, nói ®á, l¹i ph¶i sèng trong c¶nh hµ kh¾c cña Nhµ tï S¬n La, ®îc gÆp anh, t«i c¶m thÊy nh cã mét chç dùa v÷ng ch¾c.

T«i kh«ng ngê chÝnh cuéc gÆp gì nµy ®· t¹o nªn bíc ngoÆt lín trong cuéc ®êi t«i.

Bän ®Õ quèc ®µy ¶i ngêi tï chÝnh trÞ lªn S¬n La hoÆc cç nhµ tï khç nh C«n §¶o, Bu«n Ma Thuét, Kon Tum... chÝnh lµ

nh»m cçh ly nh÷ng ngêi cçh m¹ng ra khái nh©n d©n, nh»m thñ tiªu ý chÝ ®Êu tranh vµ giÕt dÇn giÕt mßn hä b»ng chÕ ®é nhµ tï hµ kh¾c.

Nhng nh÷ng ngêi tï chÝnh trÞ, díi sù l·nh ®¹o cña chi bé §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng ë Nhµ tï S¬n La do ®ång chÝ T«

HiÖu lµm BÝ th, ®· dòng c¶m ®Êu tranh lµm thÊt b¹i mäi ©m mu cña ®Þch, biÕn nhµ tï thµnh trêng häc cçh m¹ng, thµnh n¬i ®µo t¹o c¸n bé cña §¶ng.

T«i lªn S¬n La võa ®îc vµi th¸ng th× bíc ngay vµo cuéc

®Êu tranh lín cña nhµ tï ngµy 13-5-1941. Cuéc ®Êu tranh b¾t nguån tõ ©m mu cña bän cai ngôc lu«n t×m cí khiªu khÝch ®Ó

khñng bè tï chÝnh trÞ.

Thêng ngµy th× mçi buæi chiÒu, anh em tï chØ ph¶i ®i hai chuyÕn xe níc tõ B¶n Gi¶ng vÒ nhµ tªn C«ng sø, nhng chiÒu ngµy 12-5-1941, sau khi ®· ®i hai chuyÕn råi, tªn C«ng sø Cótx« (Cousseau) l¹i ra lÖnh ph¶i ®i thªm chuyÕn thø ba. Theo sù chØ ®¹o cña l·nh ®¹o nhµ tï lµ tr¸nh khiªu khÝch, nªn chóng t«i l¹i ®i chuyÕn thø ba. Nhng chuyÕn thø ba míi ®i ®Õn gi÷a chõng dèc B¶n Gi¶ng th× Cótx« l¹i cho lÝnh khè xanh ra b¶o: ®Ó

59

https://thuviensach.vn

xe níc ®Êy, s¸ng mai ®i tiÕp. Sau khi c¬m níc xong, cç cöa tr¹i ®· ®ãng ®îc mét lóc th× tªn cai ngôc thêng ®îc gäi lµ

"sÕp Di" vµo më cöa gäi: Cç cËu ®i xe níc cho cô Sø chiÒu nay

®©u, cô Sø b¶o ph¶i ra chuyÓn tiÕp xe níc cho cô Sø.

ThÕ lµ n¨m anh em chóng t«i: T©m, TiÕn, Chóc, Mao, Kh¸nh ra dèc B¶n Gi¶ng ®i tiÕp xe níc ban chiÒu. Võa vÒ tr¹i

®îc mét lóc, cha kÞp nghØ ng¬i th× "sÕp Di" l¹i vµo më cöa gäi:

- Cç cËu ®i xe níc cho cô Sø võa råi ®©u? Cô Sø ra lÖnh ph¹t nhèt xuèng hÇm ngÇm v× viÖc xe níc chiÒu nay ®· bá dë mét chuyÕn.

Sau khi xuèng hÇm ngÇm, n¨m anh em chóng t«i ®· quyÕt

®Þnh tuyÖt thùc ®Ó ph¶n ®èi th¸i ®é v« lý cña tªn Cótx«. Víi miÕng giÊy con vµ mÈu bót ch×, t«i ®· viÕt b¸o c¸o lªn Uû ban hµng tr¹i vÒ quyÕt ®Þnh cña chóng t«i.

Tríc sù khiªu khÝch tr¾ng trîn cña kÎ thï, Ban l·nh ®¹o nhµ tï quyÕt ®Þnh tuyÖt thùc b¾t ®Çu tõ tra mai ®Ó ph¶n ®èi th¸i ®é v« lý cña tªn C«ng sø Cótx«.

Buæi tra ngµy 13-5-1941, khi ®i lµm vÒ, c¬m ®· bµy xong ra s©n nhng anh em kh«ng ¨n vµ gäi tªn C«ng sø Cótx« vµo ®ßi th¶ n¨m anh em bÞ giam díi hÇm. Tªn C«ng sø kh«ng chÞu. ThÕ

lµ cuéc tuyÖt thùc b¾t ®Çu. Nhng mét ®iÒu bÊt ngê ®· x¶y ra: Tªn Cótx« ra lÖnh dån tÊt c¶ anh em ë bèn tr¹i (tr¹i lín cò, tr¹i 3

gian, tr¹i 2 gian, vµ tr¹i c¨ng) tæng céng h¬n 150 ngêi xuèng hÇm ngÇm. HÇm ngÇm s©u díi mÆt ®Êt kho¶ng 2m, cã 6 xµ lim, mçi xµ lim réng kho¶ng 60 cm, dµi 2m nhng trõ ®o¹n ®Ó thïng ph©n vµ níc tiÓu nªn chiÒu dµi, kÓ c¶ chç g¾n cïm, cßn kho¶ng 1,7 - 1,8m chØ ®ñ ®Ó duçi ch©n. PhÝa bªn tay tr¸i (tõ cöa hÇm ®i xuèng) cã mét nÒn xim¨ng réng kho¶ng 5m2 vµ mét hÇm tèi còng réng kho¶ng chõng Êy. DiÖn tÝch toµn bé hÇm ngÇm chØ cã vËy.

Ngåi chen nhau còng ®· chËt nh nªm cèi, kh«ng cã lèi len ch©n, trõ kho¶ng trèng tríc cöa hÇm tèi lµ cã thÓ n»m ®îc m¬i ngêi ngîc chiÒu nhau. T«i lµ mét trong nh÷ng ngêi ®ang bÞ

èm nªn còng cã lóc ®îc u tiªn cho n»m ë ®ã.

Trêi nãng gi÷a th¸ng 5, ngåi suèt ngµy ®ªm chËt chéi nh

60

https://thuviensach.vn

vËy, l¹i bÞ cÊm níc nªn v« cïng khã chÞu. Ngµy ®Çu kh«ng cã níc uèng ®· ph¶i ®i tiÓu ®Ó lÊy níc uèng, nhng sang ngµy thø hai th× níc tiÓu còng ch¼ng cßn. Do ®ång chÝ T« HiÖu bÞ ho lao, kh«ng tham gia tuyÖt thùc lÇn nµy thØnh tho¶ng t×m cçh tiÕp tÕ cho chóng t«i mét Ýt níc, cã khi c¶ mét hép s÷a. S÷a th×

dµnh cho ngêi èm, níc th× chia kho¶ng 10 - 15 ngêi mét lon s÷a bß ®Ó kh«ng ph¶i lµ uèng mµ lµ tÈm ®Çu lìi cho dÞu c¬n kh¸t mét chót. Trong kho¶ng thêi gian ®ã cã mét lÇn ma rµo, thÕ lµ bao nhiªu quÇn ¸o nÐm qua chÊn song s¾t cöa sæ ®Ó tÈm lÊy níc ma, kÓ c¶ níc qua cèng r·nh bÈn nhÊt ch¶y ra råi v¾t lÊy níc chia nhau mçi ngêi mét chót.

§ãi th× cßn cã thÓ chÞu ®îc nhng kh¸t th× kh«ng thÓ

chÞu næi. NhiÒu anh em ®· kiÖt søc, trong lóc tªn Cótx« vÉn kh«ng hÒ tá ra mét chót nhîng bé. KÎ thï muèn nh©n dÞp nµy

®¸nh mét ®ßn hiÓm ç vµo nh÷ng ngêi cçh m¹ng. Tríc t×nh h×nh Êy, Ban l·nh ®¹o nhµ tï thÊy cÇn ph¶i lïi mét bíc kÕt thóc cuéc ®Êu tranh, b¶o toµn lùc lîng, chuÈn bÞ kü h¬n cho cuéc chiÕn ®Êu s¾p tíi.

Khi lªn khái hÇm, hÇu hÕt anh em bÞ say kh«ng khÝ vµ

chãi ¸nh s¸ng nªn cho¸ng v¸ng l¨n c¶ ra tríc cöa. NhiÒu ngêi kh«ng ®i ®îc, ph¶i bß vµo trong tr¹i n»m.

Tuy cuéc ®Êu tranh kh«ng ®¹t ®îc yªu cÇu ®Ò ra nhng còng giµnh ®îc th¾ng lîi vÒ mÆt tinh thÇn, dï sao còng buéc kÎ thï ph¶i kiªng nÓ anh em. Cç quyÒn lîi dÇn dÇn ®îc tr¶

l¹i nh cã b¸o §«ng Ph¸p ®Ó ®äc, ®îc tù xay thãc, gi· g¹o, tù nÊu ¨n lÊy...

*

* *

Lóc t«i lªn S¬n La th× anh T« HiÖu ®ang lµ BÝ th chi bé nhµ tï. Lóc nµy anh ®· 31 tuæi, d¸ng ngêi tÇm thíc, kh«ng gÇy l¾m, chØ cã ngùc lÐp vµ da t¸i xanh. ChiÒu nµo anh HiÖu còng h©m hÊp sèt, ®ªm må h«i trém ®æ ra ít ®Ém lng ¸o, cµng rÐt cµng ra nhiÒu, ®Õn nçi m¶ng xim¨ng chç anh n»m xØn dÇn l¹i, röa kh«ng s¹ch.

61

https://thuviensach.vn

Ph¶i thêng xuyªn vËt lén, chèng chäi bÖnh tËt nh vËy, nhng h¬i bít mét chót, anh HiÖu l¹i lµm viÖc miÖt mµi, cè tËn dông ®Õn cïng thêi gian sèng cßn l¹i. Ngoµi cç cuéc häp thêng kú hoÆc bÊt thêng cña chi bé, anh dµnh thêi gian viÕt tµi liÖu huÊn luyÖn cho cç líp häc chÝnh trÞ. Nh×n anh cÆm côi ngåi viÕt hµng giê, thØnh tho¶ng l¹i ho rò rîi, mäi ngêi võa c¶m phôc l¹i võa xãt th¬ng. Tµi liÖu viÕt xong, th«ng qua Ban l·nh ®¹o, anh Thä trùc tiÕp giao cho t«i cïng mét sè ®ång chÝ

khç chÐp l¹i ®Ó lµm tµi liÖu häc tËp l©u dµi.

Nh÷ng ®ît anh HiÖu èm nÆng, theo yªu cÇu cña ®¹i diÖn nhµ tï, sÕp ngôc chÊp thuËn cho mét ngêi tï trong cç tr¹i thay nhau ra s¨n sãc anh c¶ ngµy lÉn ®ªm. Sau nµy nh©n cã tiÒn lÖ ®ã, mÆc dï bÖnh anh HiÖu cha ®Õn nçi nµo, cç anh vÉn xin ra phßng cçh ly víi anh HiÖu, lÊy cí s¨n sãc ngêi èm ®Ó

bµn b¹c c«ng tç l·nh ®¹o. Ngêi thêng hay lui tíi anh HiÖu lµ

anh Lª §øc Thä. Chóng t«i biÕt ®ã lµ nh÷ng lóc hai anh bµn b¹c c«ng tç l·nh ®¹o cuéc ®Êu tranh trong nhµ tï. Thêi gian nµy anh Thä ®îc tæ chøc cö ra lµm båi cho sÕp ngôc L¬b«ng, víi nhiÖm vô theo dâi th¸i ®é, biÕn chuyÓn cña ®Þch tõng ngµy, tõng giai ®o¹n, ®ång chÝ Xu©n Thñy ®îc ph©n c«ng chuyªn c¾t cá ngùa vµ lµm vÖ sinh chuång ngùa cho tªn c«ng sø, anh NguyÔn L¬ng B»ng lµm c«ng tç y tÕ, anh NguyÔn C¬ Th¹ch lµm c«ng viÖc v¨n phßng. Do ®îc ph©n c«ng lµm viÖc trªn nªn anh Thä lÊy ®îc b¸o chÝ tiÕng Ph¸p chuyÓn cho chi bé dïng lµm tµi liÖu nghiªn cøu chñ tr¬ng, ®êng lèi cña ®Þch ë chÝnh quèc vµ ë §«ng D¬ng; anh còng ®îc ®i l¹i t¬ng ®èi dÔ dµng, kÓ c¶ ngoµi nhµ tï trong ph¹m vi trªn díi 2 km. Do ®ã anh cã

®iÒu kiÖn liªn l¹c víi mét sè ®Çu mèi c¬ së quÇn chóng ®· ®îc thiÕt lËp trong giíi c«ng nh©n viªn chøc tßa sø vµ tri ch©u. Cã lÇn chóng t«i ®i xe cñi vÒ muén, anh Lª §øc Thä ra tËn ®Çu dèc nhµ tï ®ãn chóng t«i. Anh nãi trong t©m tr¹ng nöa lo, nöa mõng: "Bän mµy vÒ muén lµm tao lo qu¸, cø sî x¶y ra viÖc g×.

62

https://thuviensach.vn

Cßn th»ng L¬b«ng th× ®øng ngåi kh«ng yªn. Nã chØ sî bän mµy bá trèn"... "§ã lµ nh÷ng th«ng tin rÊt quan träng mµ l·nh ®¹o nhµ tï cÇn biÕt ®Ó bæ sung vµo kÕ ho¹ch l©u dµi".

Trong h¬n hai n¨m ë S¬n La, t«i lu«n ®îc anh Thä quan t©m gióp ®ì, ®Æc biÖt qua thö thçh cña cuéc ®Êu tranh tuyÖt thùc th¸ng 5-1941, t«i lÇn lît ®îc Ban l·nh ®¹o nhµ tï tæ chøc vµo cç nhãm trung kiªn 1, råi trung kiªn 2.

MÆc dÇu vËy, sau hai n¨m ë S¬n La, t«i vÉn cha ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng. NÕu xÐt vÒ lý lÞch th× cã thÓ nãi t«i lµ vµo lo¹i I.

Bè t«i lµ ®¶ng viªn n¨m 1930, lµ bÝ th chi bé ®Þa ph¬ng, vµ tõ cuèi n¨m 1939 ®Õn cuèi n¨m 1944 còng ë trong nhµ tï cña bän

®Õ quèc. Nhng kh«ng v× thÕ mµ t«i ®îc u tiªn h¬n. Anh Thä

®éng viªn t«i: "Cµng qua thö thçh, cµng v÷ng vµng, m×nh ®· cã lý tëng th× ph¶i kiªn tr×". Anh Thä nªu trêng hîp mét ®ång chÝ còng lµ ngêi Th¸i B×nh, ë ngoµi ®· lµ ®¶ng viªn chÝnh thøc,

®· tõng lµ TØnh uû viªn l©m thêi, thÕ mµ vµo tï vÉn ph¶i qua thö thçh ®Ó kÕt n¹p l¹i. Giäng anh th©n ¸i, nhÑ nhµng nh lêi b¶o ban cña mét ngêi anh th©n thiÕt.

Th¸ng 7-1943, kÎ ®Þch chuyÓn t«i tõ Nhµ tï S¬n La vÒ

Nhµ tï Hßa B×nh. Lóc nµy Chi bé Nhµ tï Hßa B×nh l¹i do anh Lª §øc Thä lµm BÝ th. Vµ chÝnh t¹i ®©y, mét bíc ngoÆt lín ®·

®Õn víi cuéc ®êi t«i. Th¸ng 3-1944, t«i ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng.

*

* *

VÒ Hßa B×nh, anh Thä vÉn tiÕp tôc giao cho t«i qu¶n lý tµi liÖu mÆc dÇu lóc nµy t«i vÉn cha ph¶i lµ ®¶ng viªn. Cho ai mîn ph¶i cã ý kiÕn cña anh Thä, quy ®Þnh lµ ph¶i ®äc vµo ban

®ªm ®Ó gi÷ bÝ mËt tuyÖt ®èi, kh«ng ®Ó bän cai ngôc b¾t ®îc.

Xem xong, t«i cã nhiÖm vô thu l¹i ®Ó chuyÓn cho ngêi khç hoÆc cÊt gi÷ vµo mét n¬i thËt kÝn ®¸o. Khi giao nhiÖm vô nµy cho t«i, anh Thä nãi:

"Ngêi cçh m¹ng bÊt kú ë ®©u, trong hoµn c¶nh nµo còng ph¶i ch¨m lo viÖc häc tËp ®Ó n©ng cao tr×nh ®é, ®Ó cèng hiÕn

®îc nhiÒu h¬n cho phong trµo".

63

https://thuviensach.vn

Th¸ng 9-1944, anh Thä hÕt h¹n tï. H«m chia tay, anh c¨n dÆn t«i nhiÒu ®iÒu, tríc m¾t lµ ph¶i tiÕp tôc gi÷ v÷ng ý chÝ

chiÕn ®Êu v× thêi gian ë tï cña t«i cßn dµi, ¸n 10 n¨m khæ sai míi ®îc 4 n¨m. Anh dÆn t«i ph¶i ch¨m lo x©y dùng mèi ®oµn kÕt trong chi bé, trong nhµ tï vµ ph¶i lu«n lu«n dùa vµo ý kiÕn tËp thÓ nhng ph¶i kiªn quyÕt trong l·nh ®¹o. Së dÜ anh dÆn kü

®iÒu nµy v× anh dù kiÕn råi sÏ cã lóc t«i ph¶i ®¶m nhËn vai trß l·nh ®¹o trong chi bé nhµ tï. Anh b¶o lµm cçh m¹ng, h»ng ngµy ph¶i ®èi mÆt víi kÎ thï hung b¹o, ph¶i cã tÝnh quyÕt ®o¸n míi cã thÓ ®èi phã kÞp trong nh÷ng t×nh huèng khÈn tr¬ng, phøc t¹p.

Sau nµy nhí l¹i nh÷ng lêi dÆn cña anh Thä, ®èi chiÕu víi thùc tiÔn c«ng tç cña m×nh, t«i cµng nghiÖm ra anh Lª §øc Thä vèn lµ mét con ngêi cã ®Çu ãc tæ chøc bÈm sinh. Ngay tõ n¨m 1943 Êy, nh÷ng dù kiÕn cña anh vÒ sù ph¸t triÓn cña Nhµ

tï Hßa B×nh, vÒ nh÷ng dù ®o¸n vµ lêi khuyªn cña anh ®èi víi b¶n th©n t«i lµ ®óng.

Thay anh Thä lµm BÝ th chi bé Nhµ tï Hßa B×nh lµ anh Vò D¬ng (sau nµy lµ Phã Ban Tæ chøc Trung ¬ng), sau anh Vò D¬ng lµ anh HuÊn. §Õn ®Çu n¨m 1945, anh HuÊn s¾p hÕt h¹n sÏ ra tï vµ chuÈn bÞ bµn giao cho t«i.

*

* *

S¸ng ngµy 9-3-1945, kh«ng khÝ ë Nhµ tï Hßa B×nh bçng cã mét c¸i g× khç l¹. M·i tíi 8 giê 30, cöa tr¹i giam vÉn cha më. Kho¶ng 9 giê th× tªn cai ngôc hít h¬ hít h¶i vµo b¸o: "NhËt

®¶o chÝnh Ph¸p råi cç «ng ¹".

Kho¶ng nöa th¸ng sau th× bän NhËt quyÕt ®Þnh th¶ tÊt c¶

tï nh©n ë Hßa B×nh cho vÒ ®Þa ph¬ng. Nhng tríc khi ra vÒ

chóng t«i cßn vµo kho lÊy g¹o råi sang bªn tØnh ®Êu tranh ®ßi tªn Söu, TØnh trëng, ph¸t tiÒn ®Ó thuª ph¬ng tiÖn vÒ Hµ Néi.

Chóng t«i ®i b»ng thuyÒn tõ BÕn Ngäc, ghÐ qua thÞ x· S¬n T©y, ViÖt Tr×, råi vÒ bÕn Phóc X¸ - Hµ Néi.

§Õn bÕn Phóc X¸, NhËt xem giÊy tê (giÊy tê do bän NhËt 64

https://thuviensach.vn

cÊp tríc khi th¶) råi xÕp can« cho ®i T©n §Ö ®Ó vÒ Th¸i B×nh, Nam §Þnh... Mét sè vÒ miÒn Trung vµ cç tØnh khç.

Khi ghÐ qua thÞ x· S¬n T©y, t«i ®· b¾t ®îc liªn l¹c víi

®ång chÝ Lª Quang Hßa, ®ång chÝ Hßa b¶o t«i cø vÒ nhµ, sÏ cã ngêi ®Õn liªn l¹c.

VÒ ®Õn nhµ, bµ con hä hµng, hµng xãm ®Õn th¨m, t«i mang vÒ mét tói g¹o, chia cho mçi ngêi mét b¸t ®em vÒ nÊu ch¸o. M·i sau nµy, sau kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p th¾ng lîi, t«i vÒ th¨m quª, bµ con vÉn nh¾c ®Õn b¸t g¹o håi ®ã.

T«i vÒ nhµ kho¶ng gÇn mét tuÇn th× ®ång chÝ Quang ChÊt

®Õn b¾t liªn l¹c. ThÕ lµ t«i l¹i tõ gi· bµ néi, bè mÑ vµ gia ®×nh ra

®i. §ång chÝ NguyÔn Ch¬ng, lóc nµy lµ c¸n bé Xø uû ®îc cö vÒ lËp TØnh uû l©m thêi Th¸i B×nh vµ chØ ®Þnh t«i lµm BÝ th

TØnh uû l©m thêi. Lóc nµy ®· lµ th¸ng 4-1945. ThÕ lµ chØ trong vßng mét n¨m, tõ khi vµo §¶ng, t«i tõ mét ®¶ng viªn dù bÞ trë thµnh mét BÝ th TØnh uû. TØnh uû l©m thêi häp phiªn ®Çu tiªn ë nhµ ®ång chÝ Ba Thu (thuéc x· §éng Trung - KiÕn X¬ng) quyÕt ®Þnh mét sè viÖc cÇn tiÕn hµnh ngay.

Sau khi lËp TØnh uû l©m thêi, t«i ®îc ph©n c«ng më líp huÊn luyÖn cho c¸n bé cç ®Þa ph¬ng vÒ ch¬ng tr×nh ViÖt Minh vµ c«ng tç thanh vËn. Nh÷ng kiÕn thøc häc ®îc trong nh÷ng n¨m ë S¬n La, Hßa B×nh ®· gióp t«i rÊt nhiÒu trong c«ng viÖc.

Trong lóc phong trµo lªn nhanh, võa c«ng tç, t«i võa nhí

®Õn anh Lª §øc Thä. Râ rµng kh«ng ®îc sù båi dìng chu ®¸o cña anh trong nhµ tï th× t«i khã mµ ®¶m nhiÖm ®îc träng trçh h«m nay.

Ngµy 19-8-1945, khëi nghÜa th¾ng lîi ë Th¸i B×nh.

Sau khëi nghÜa cã bao nhiªu viÖc ph¶i gi¶i quyÕt:

- §Èy m¹nh s¶n xuÊt, cøu ®ãi.

- VÒ ®èi ngo¹i, hiÖn cã kho¶ng mét trung ®oµn qu©n Tëng thay mÆt qu©n ®ång minh vµo tíc vò khÝ qu©n ®éi NhËt ë Th¸i B×nh ®ang g©y ra bao r¾c rèi.

- Bän Quèc d©n §¶ng trong tØnh dùa vµo qu©n Tëng ho¹t

®éng chèng phçhÝnh quyÒn míi, ph¶i cã biÖn ph¸p kiªn quyÕt 65

https://thuviensach.vn

®Ó chÆn ®øng sù ph¸ ho¹i cña chóng.

- Sau lò lôt ph¶i cã kÕ ho¹ch huy ®éng lùc lîng ®Ó hµn khÈu nh÷ng ®o¹n ®ª vì ë §×a (Hng Nh©n), Mü Léc (Th Tr×).

- Ph¸t triÓn cç líp b×nh d©n häc vô.

§ã lµ nh÷ng c«ng viÖc cÊp bçh hëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh: chèng giÆc ®ãi, giÆc dèt vµ giÆc ngo¹i x©m.

§Ó lµm nh÷ng viÖc trªn, vÊn ®Ò quan träng lµ ph¶i cñng cè tæ chøc §¶ng, t¨ng cêng sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi cç c¬

quan, cç ®oµn thÓ, tríc m¾t ph¶i lùa chän bè trÝ mét sè c¸n bé vÒ cç phñ, huyÖn ®Ó lµm bÝ th. T«i ®îc ph©n c«ng thùc hiÖn nhiÖm vô nµy.

§Õn th¸ng 10-1945, TØnh uû l©m thêi quyÕt ®Þnh triÖu tËp

§¹i héi ®¹i biÓu TØnh §¶ng bé Th¸i B×nh ®Ó kiÓm ®iÓm nh÷ng viÖc lµm tõ sau khi thµnh lËp TØnh uû l©m thêi, bµn nh÷ng viÖc lµm s¾p tíi. T¹i §¹i héi, t«i chÝnh thøc ®îc bÇu lµm BÝ th

TØnh uû Th¸i B×nh.

Lóc nµy, anh Lª §øc Thä lµ Thêng vô Trung ¬ng §¶ng phô trçh c«ng tç tæ chøc, theo dâi rÊt s¸t phong trµo ë Th¸i B×nh. §îc tin t«i ®· lµ BÝ th TØnh uû, anh Thä phÊn khëi göi lêi hái th¨m vµ biÓu d¬ng. Ch¾c h¼n anh vui l¾m vµ tù hµo l¾m vÒ ngêi thanh niªn non trÎ ë trong tï n¨m nµo tõng ®îc anh d×u d¾t gióp ®ì, nay ®· tiÕn bé vît bËc.

Thêi gian t«i c«ng tç ë Th¸i B×nh cha ®îc bao l©u th×

®Õn cuèi th¸ng 8-1946, t«i ®îc Trung ¬ng chØ ®Þnh vµo Xø uû B¾c Kú vµ ®iÒu ®i phô trçh hai tØnh Phóc Yªn vµ VÜnh Yªn. T«i bµn giao c«ng viÖc BÝ th TØnh uû Th¸i B×nh cho anh Ng« Duy

§«ng, lªn gÆp anh Lª §øc Thä ë sè nhµ 100 phè Hµng Läng ®Ó

nhËn nhiÖm vô. V× t×nh h×nh ®ang rÊt khÈn tr¬ng, anh Thä chØ

gÆp t«i kho¶ng 10 phót, chñ yÕu lµ c¨n dÆn nh÷ng ®iÓm cÇn chó ý trong nhiÖm vô míi. §Õn cuèi n¨m 1946, sau khi chia xø thµnh cç khu, t«i ®îc bè trÝ vÒ Khu 1, phô trçh Phóc Yªn, Th¸i Nguyªn vµ ngay sau ®ã l¹i ®îc ph©n c«ng phô trçh Cao 66

https://thuviensach.vn

B»ng, B¾c K¹n. Sau khi s¸p nhËp Khu 1 vµ Khu 12 thµnh Liªn khu 1, t«i ®îc chØ ®Þnh lµ Liªn khu uû viªn phô trçh B¾c Giang, H¶i Ninh. Nhng chØ Ýt ngµy l¹i ®îc t¨ng cêng trùc tiÕp lµm BÝ th TØnh uû B¾c K¹n. Th¸ng 12-1948, ®îc bÇu vµo Thêng vô Liªn khu uû 1, sau ®ã phô trçh V¨n phßng Liªn khu uû. Lóc nµy anh Thä ®· lªn ®êng vµo Nam Bé.

Cuèi n¨m 1949, t«i ®îc bæ nhiÖm lµm Phã Trëng Ban

§¶ng vô Trung ¬ng (sau ®æi thµnh Ban Tæ chøc Trung ¬ng do anh Lª V¨n L¬ng lµm Trëng ban).

§iÒu lµm t«i hÕt søc c¶m ®éng lµ ngoµi sù tËn t×nh gióp ®ì trong c«ng tç chung, khi cã ®iÒu kiÖn, anh Thä cßn quan t©m c¶ chuyÖn h¹nh phóc riªng cña t«i.

Nhí mét lÇn, khi t«i ®ang lµ BÝ th TØnh uû B¾c K¹n vÒ

dù mét cuéc häp c¸n bé do Trung ¬ng triÖu tËp ë ch©n nói Tam

§¶o, anh Thä hái t«i:

- ChuyÖn vî con thÕ nµo råi? Cã ®¸m nµo cha?

T«i cêi nãi vui víi anh:

- Anh cø ®iÒu t«i ®i lung tung thÕ nµy th× lµm g× cã ®iÒu kiÖn, cã c« nµo d¸m lÊy!

Qu¶ thËt trong vßng cã hai n¨m, tõ n¨m 1946 ®Õn n¨m 1948, t«i ®îc ®iÒu ®éng ®i hÇu nh kh¾p miÒn B¾c, tõ miÒn xu«i ®Õn miÒn ngîc, tõ ®ång b»ng Khu 3 ®Õn nói rõng ViÖt B¾c. Cã n¬i cha Êm chç ®· cã lÖnh lªn ®êng.

ThÊy t«i nãi vËy, anh Thä còng cêi vui:

- C«ng viÖc cçh m¹ng lµ thÕ. Nh÷ng ngµy ®Çu bao giê còng hÕt søc bÒ bén. Lªnin nãi: Giµnh chÝnh quyÒn ®· khã, gi÷ chÝnh quyÒn cßn khã h¬n nhiÒu. ë ViÖt Nam m×nh võa qua giµnh chÝnh quyÒn t¬ng ®èi thuËn lîi, nhng chÝnh v× thÕ mµ c¸i khã dån hÕt cho b©y giê. ChÞu khã vît qua giai ®o¹n nµy, t×nh h×nh sÏ

s¸ng sña h¬n...

Råi anh cêi vç vai t«i:

- Nhng kh«ng v× thÕ mµ quªn chuyÖn h¹nh phóc riªng t, n¨m nay cËu bao nhiªu tuæi råi nhØ? GÇn ba m¬i ph¶i kh«ng 67

https://thuviensach.vn

(lóc nµy t«i ®· 28). TÝnh chuyÖn vu«ng trßn ®îc råi ®Êy.

Sau ®ã anh giíi thiÖu cho t«i mét chÞ c«ng tç bªn Héi Phô n÷, nhng ngay phót ®Çu, t«i ®· thÊy kh«ng hîp vµ tõ chèi khÐo. Nhng anh Thä b¶o:

- T¹i sao l¹i kh«ng hîp, cø thö gÆp xem nµo, tao sÏ bè trÝ.

ThÕ nhng lÇn nµy "«ng mèi" kh«ng thµnh c«ng.

B½ng ®i mét thêi gian, t«i l¹i gÆp anh Thä trong mét cuéc héi nghÞ ë Liªn khu 1. D¹o ®ã vµo kho¶ng gi÷a n¨m 1948, anh l¹i hái t«i vÒ chuyÖn h¹nh phóc gia ®×nh vµ giíi thiÖu cho t«i mét c« ë Héi Liªn hiÖp Phô n÷ B¾c Ninh. LÇn nµy th× "«ng mèi"

thµnh c«ng.

Th¸ng 2-1949, nh©n cuéc häp cña Liªn khu uû, ®¸m cíi cña t«i ®îc tæ chøc. §¸m cíi do anh NguyÔn Khang, BÝ th

Liªn khu uû lµm chñ h«n. Anh §inh §øc ThiÖn lóc nµy lµ

Thêng vô Khu uû phô trçh tæ chøc, lo cho ®¸m cíi chóng t«i rÊt chu ®¸o. H×nh nh anh ThiÖn ®îc anh Thä giao cho nhiÖm vô "®Æc biÖt" nµy. T«i nhí lµ cã vµi ba d·y bµn b»ng gç méc, trªn bµn cã mÊy ®Üa kÑo võng, cã vµi ®Üa l¹c. Vui nhÊt lµ tiÕt môc h¸i hoa d©n chñ do anh ThiÖn thiÕt kÕ. Thêi kú ®Çu kh¸ng chiÕn, ®©y lµ tiÕt môc kh¸ phæ biÕn, hÇu nh cuéc vui nµo còng cã.

Nhµ c« d©u ë Yªn Phong, do hoµn c¶nh chiÕn tranh, bè mÑ

kh«ng lªn ®îc, nªn anh NguyÔn Tu©n, BÝ th TØnh uû B¾c Ninh ®ang dù héi nghÞ Liªn khu uû thay mÆt cho nhµ g¸i.

§¸m cíi tuy kh«ng cã anh Thä nhng hai vî chång t«i nh¾c ®Õn anh nhiÒu. Con ®êng cçh m¹ng ®· ®a t«i ®i tõ h¹nh phóc chung ®Õn h¹nh phóc riªng vµ trªn con ®êng ®ã, chÝnh anh Lª §øc Thä lµ ngêi ®· tõng bíc dÉn d¾t cuéc ®êi t«i. C¶ gia ®×nh t«i th¬ng nhí anh kh«n ngu«i!

Cuèi 1980, sau h¬n 11 n¨m lµm BÝ th TØnh uû Qu¶ng Ninh, t«i ®îc Trung ¬ng ®iÒu vÒ lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng. Võa vÒ ®Õn Hµ Néi, cha kÞp thu xÕp chç ¨n, chç ë, 68

https://thuviensach.vn

anh Thä giao nhiÖm vô cho t«i gióp cç anh Lª V¨n L¬ng, Chu Huy M©n khÈn tr¬ng chuÈn bÞ c«ng tç nh©n sù cho §¹i héi V.

Trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ, anh Thä lu«n nh¾c chóng t«i ph¶i chó ý ph¬ng ch©m: thËn träng, d©n chñ. Trong tõng trêng hîp mét, víi c¬ng vÞ lµ Trëng Ban nh©n sù §¹i héi, anh Thä

®Òu bè trÝ thêi gian nghe mét cçh ch¨m chó vµ hái l¹i cÆn kÏ

nh÷ng chi tiÕt cßn cha thËt râ. Trêng hîp nµo anh còng nªu c©u hái: "ý kiÕn c¬ së nh thÕ nµo?" vµ nÕu cã vÊn ®Ò cßn ph©n v©n, anh kiªn quyÕt ®Ò nghÞ c¬ quan tæ chøc ph¶i thÈm tra l¹i.

Vµ sau khi ®· c©n nh¾c kü mäi mÆt, anh quyÕt ®Þnh mét cçh døt kho¸t. §Æc biÖt ®èi víi cç ®ång chÝ ®îc giíi thiÖu vµo Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th th× anh cµng thËn träng xÐt ®i xÐt l¹i rÊt kü lìng, b¸o c¸o víi Bé ChÝnh trÞ råi trao ®æi l¹i víi tõng ngêi mét, cø nh vËy ®Õn khi cã sù nhÊt trÝ trong Bé ChÝnh trÞ råi míi giíi thiÖu ra Trung ¬ng.

§Õn §¹i héi VI, vÒ c¬ b¶n còng lµm ph¬ng ph¸p trªn, nhng ®Æc biÖt ë §¹i héi nµy, viÖc lùa chän Tæng BÝ th gÆp khã kh¨n nhÊt. Qua nhiÒu lÇn trao ®æi riªng víi tõng ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th ®Òu cha nhÊt trÝ. Mét lÇn t«i nãi riªng víi anh Thä, t×nh h×nh khã kh¨n qu¸, anh nªn nhËn chøc Tæng BÝ th ®i, dÔ thèng nhÊt ý kiÕn h¬n. Anh Thä g¹t ®i, anh nãi: M×nh ®· nhiÒu tuæi, søc kháe còng kÐm, ®Ó ®ång chÝ khç lµm tèt h¬n.

Anh Thä vÉn kiªn tr× gi÷ ý kiÕn ®Ó anh NguyÔn V¨n Linh lµm Tæng BÝ th, vµ Trung ¬ng ®· bæ sung anh Linh vµo Bé ChÝnh trÞ theo dù kiÕn tríc, lóc nµy anh Linh ®· ®îc ®iÒu tõ trong Nam ra lµm Thêng trùc Ban BÝ th.

Do ph¬ng ph¸p chuÈn bÞ kü nh vËy, nªn cuèi cïng ®· cã sù nhÊt trÝ trong Bé ChÝnh trÞ vµ Trung ¬ng ®Ó tr×nh ra §¹i héi vµ kÕt qu¶ nh chóng ta ®Òu biÕt.

69

https://thuviensach.vn

Nh÷ng kû niÖm th©n yªu cña t«i

Hoµng Tïng*

Quª t«i ë lµng T¶o M«n, huyÖn Lý Nh©n, cçh thµnh phè Nam §Þnh mét giê ®i bé. Khi ®· lín, t«i ®äc b¸o ®îc biÕt nh÷ng vô xö ¸n nh÷ng ngêi céng s¶n vµ Quèc d©n §¶ng, chuyÖn NguyÔn Th¸i Häc tµng h×nh. N¨m 1930, nghe tin ®ån vÒ viÖc céng s¶n treo cê ®á ë gi÷a d©y ®iÖn b¾c qua s«ng bÕn ®ß T©n §Ö.

N¨m 1935, ë xãm t«i cã hai ngêi céng s¶n lµm c«ng nh©n ë má CÈm Ph¶, tham gia b·i c«ng, bÞ tï ba n¨m. HÕt h¹n tï, hai anh bÞ qu¶n thóc ë lµng. Mét anh hµng xãm nãi víi t«i: th»ng TØnh, th»ng Th©n nãi chuyÖn céng s¶n rÊt hay. Hai anh nhiÒu lÇn nhê t«i viÕt ®¬n b»ng tiÕng Ph¸p göi C«ng sø Hµ Nam xin viÖc lµm, nhng kh«ng ®îc tr¶ lêi. Trong lóc nhµn rçi, TØnh thêng qua nhµ t«i nãi chuyÖn vÒ §¶ng Céng s¶n, Quèc d©n

§¶ng, §Ö nhÊt, §Ö nhÞ, §Ö tam Quèc tÕ vµ nhiÒu vÊn ®Ò khç.

Cç anh cho biÕt TrÇn V¨n Lan, Uû viªn Trung ¬ng n¨m 1930, TrÇn Quang TÆng, Xø uû viªn l©m thêi n¨m 1931, ngêi lµng H÷u BÞ bªn kia s«ng Ch©u, ®· vËn ®éng tæ chøc mét nhãm ph¶n

®Õ ë lµng t«i. Sau khi hai anh nµy bÞ b¾t, nhãm nµy kh«ng ho¹t

®éng n÷a, TØnh vµ Th©n cha chñ ®éng lËp ra tæ chøc míi.

Cuèi n¨m 1936, TrÇn H÷u Lîi ë Nhµ tï C«n §¶o ®îc "©n x¸" vÒ lµng, TØnh giíi thiÖu t«i víi Lîi. Qua nhiÒu lÇn nãi chuyÖn, Lêi giíi thiÖu t«i víi §Æng H÷u R¹ng (sau nµy ®æi tªn lµ ViÖt Ch©u vµ TrÇn B¶o) thêng gäi lµ N¨m Ho¹t. Sau nµy t«i míi biÕt anh thø nhÊt lµ BÝ th TØnh uû, anh thø hai lµ TØnh uû viªn Nam §Þnh.

___________________

* Nguyªn: - BÝ th Trung ¬ng §¶ng, phô trçh c«ng tç t tëng, 70

https://thuviensach.vn

Hai anh b¶o t«i muèn ho¹t ®éng cçh m¹ng cÇn ph¶i t×m

®îc viÖc lµm ë thµnh phè. Nhê mét nhµ gi¸o giíi thiÖu, t«i

®îc nhËn lµm gi¸o viªn Trêng tiÓu häc t Minh T©n, Ýt l©u sau lµm c«ng ë nhµ m¸y DÖt råi d¹y cç líp tiÓu häc kiªm th

ký ë Trêng trung häc t CollÐgium Paul Doumer. T«i võa tiÕp tôc häc thªm vµ ®îc giíi thiÖu víi NguyÔn Duy Tri tøc H¶i, thay §Æng ViÖt Ch©u, lµm BÝ th TØnh uû kiªm BÝ th Khu uû C

®Õn cïng ë víi t«i ë phè Harmand. Tri giao cho t«i viÕt vµ in truyÒn ®¬n, ¸p phÝch, ®i diÔn thuyÕt, l·nh ®¹o nhãm thanh niªn d©n chñ cña thµnh phè, phÇn ®«ng lµ häc sinh Trêng Thµnh Chung, trong sè ®ã cã Ph¹m V¨n C¬ng (NguyÔn C¬ Th¹ch).

Tõ n¨m 1937 ®Õn th¸ng 9-1939, thØnh tho¶ng t«i ®Õn hiÖu sçh

"Phan Kh¶i" cña Phan §×nh Kh¶i ë phè Hµng Thao mua sçh, b¸o do §¶ng ph¸t hµnh. Phan §×nh Kh¶i sau nµy lµ Lª §øc Thä, lóc Êy ®îc ph©n c«ng ho¹t ®éng c«ng khai nh©n danh cùu chÝnh trÞ ph¹m, ®ång thêi tham gia mét sè c«ng tç bÝ mËt.

Nh÷ng lÇn gÆp nhau, Kh¶i nãi víi t«i vÒ nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trÞ

míi x¶y ra, thñ ®o¹n cña bän ®Õ quèc, bän mËt th¸m, khuyªn t«i kh«ng nªn tiÕp xóc nhiÒu víi nh÷ng ®ång chÝ ho¹t ®éng c«ng khai nh §Æng Ch©u TuÖ, Bïi Xu©n MÉn, hai anh nµy ®ang chuÈn bÞ xin phÐp xuÊt b¶n mét tê b¸o ®Æt tªn lµ ViÖt Nam th«ng chÝ, nhng bÞ Ph¸p bç bá. Ngoµi c«ng tç víi nhãm thanh niªn, t«i nhiÒu lÇn lµm viÖc víi Ng« Quúnh (Ngäc Du), TØnh uû viªn bÝ mËt, Phan §×nh §èng (Mai ChÝ Thä) ®· lµ ®¶ng viªn, tiÕp xóc víi t«i cho xem b¸o bÝ mËt vµ cïng víi Quúnh giíi thiÖu t«i víi Träng (NguyÔn V¨n D¬ng), ngêi thay Tri lµm BÝ

th TØnh uû Nam §Þnh kiªm BÝ th Khu uû C, chuÈn bÞ kÕt n¹p t«i vµo §¶ng. §óng ngµy hÑn gÆp BÝ th TØnh uû ®Ó lµm thñ tôc vµo §¶ng, th× tríc giê hÑn, NguyÔn V¨n Kh¬ng (Song Hµo) vµ

§èng bÞ bän mËt th¸m b¾t cïng víi Träng vµ vî lµ Söu. Mét ngêi trong tæ chøc véi v· ®Õn b¸o cho t«i lóc Êy ®ang ë chung víi mÊy gi¸o viªn t¹i gç nhµ in L¹c V©n, phè Hµng TiÖn, kh«ng

- Trëng Ban Tuyªn huÊn Trung ¬ng.

71

https://thuviensach.vn

nªn ®Õn Nam §ång (Maurice Long) v× bän mËt th¸m vÉn bÝ mËt r×nh ë ®ã. Sau th¸ng 9-1939, Thanh niªn d©n chñ ®æi tªn thµnh Thanh niªn ph¶n ®Õ. T«i vÉn phô trçh tæ chøc nµy cho ®Õn th¸ng 5-1940 th× bÞ b¾t.

Do sù ph¶n béi cña Träng vµ Tri, gÇn nh toµn bé cç tæ chøc cçh m¹ng cña bèn tØnh Nam §Þnh, Th¸i B×nh, Hµ Nam, Ninh B×nh bÞ ph¸ vì, trªn 500 ngêi bÞ b¾t, BÝ th TØnh uû Th¸i B×nh - Ng« Duy Phën bÞ ®Þch ®¸nh chÕt v× anh nhÊt ®Þnh kh«ng khai ra nh÷ng ®iÒu bÝ mËt cña cçh m¹ng.

Tra tÊn, hái cung nh÷ng ngêi ho¹t ®éng bÝ mËt, ®Þch ph¸t hiÖn nh÷ng ho¹t ®éng kh«ng c«ng khai cña nh÷ng ngêi ho¹t

®éng c«ng khai, Phan §×nh Kh¶i, §Æng Xu©n ThiÒu cïng mét sè ®ång chÝ khç, bÞ b¾t tõ th¸ng 9 n¨m 1939, ®· bÞ kÕt ¸n hoÆc kh«ng bÞ kÕt ¸n ®ang ë nhµ tï Háa Lß, l¹i ph¶i ®a vÒ Së MËt th¸m Nam §Þnh ®Ó hái cung thªm vµ ®èi chÊt. Phan §×nh Kh¶i bÞ tra tÊn rÊt d· man, vÉn kh«ng khai vÒ ho¹t ®éng bÝ mËt cña m×nh. Sau mét lÇn bÞ ®¸nh ®au tr¶ vÒ buång giam, tr«ng thÊy t«i trong lç cöa mét buång khç, anh nãi nhá: "Ph¶i dòng c¶m, khai th× chÕt bá mÑ ®Êy". Kh¶i, Quúnh lµ nh÷ng ®ång chÝ s¾t

®¸, kh«ng khai nh÷ng ®iÒu nguy hiÓm.

Ba anh em Kh¶i, Dinh (§inh §øc ThiÖn), §èng (Mai ChÝ Thä) vµ mét sè ®ång chÝ cïng lµng §Þch LÔ bÞ vµo tï. Vô ¸n kÐo dµi 13 th¸ng. Mäi ngêi ®Òu bÞ tra kh¶o rÊt ®éc ç. NhiÒu ngêi gi÷

v÷ng ®îc tinh thÇn. C¨n cø vµo nh÷ng lêi khai cña Träng vµ

Tri, 57 ngêi bÞ kÕt ¸n tõ 5 n¨m ®Õn chung th©n khæ sai, lªn Tßa ¸n thîng thÈm ë Hµ Néi, Dinh vµ mét sè ®ång chÝ khç tr¾ng ¸n. Sè bÞ kÕt ¸n c¶ cò lÉn míi ®Òu bÞ ®µy ®i S¬n La.

Trong thêi gian ë Nhµ tï Nam §Þnh, nh÷ng ngêi tï chóng t«i tæ chøc mét cuéc sèng cã trËt tù víi tinh thÇn th¬ng yªu, gióp ®ì lÉn nhau, b¶o vÖ danh dù cña nh÷ng ngêi cçh m¹ng. Nh÷ng ngêi tï cha thµnh ¸n, mçi tuÇn ®îc nhËn quµ

cña gia ®×nh qua tay bän lÝnh gç. Nh÷ng ngêi cã quµ gãp l¹i chia ®Òu cho mäi ngêi. Anh em Kh¶i lµ nh÷ng ngêi nhËn

®îc nhiÒu quµ gia ®×nh h¬n nhiÒu ngêi khç.

72

https://thuviensach.vn

Chóng t«i tæ chøc viÖc häc chÝnh trÞ, lý luËn b»ng nh÷ng h×nh thøc linh ho¹t tõng nhãm nhá hoÆc nãi chuyÖn gi÷a hai ngêi, Kh¶i rÊt cÇn mÉn gióp ®ì líp trÎ chóng t«i. N¨m 1944, Kh¶i hÕt h¹n tï 5 n¨m, trë vÒ ho¹t ®éng.

Th¸ng 3-1945, tÊt c¶ tï chÝnh trÞ ë Nhµ tï S¬n La, trõ nhãm th©n NhËt, qua th¬ng lîng víi viªn C«ng sø ®ßi hä tha chóng t«i. Chóng t«i ®Ó l¹i trªn mêi ngêi gióp hä tæ chøc chèng NhËt hoÆc dÉn ®êng cho hä ch¹y. §îc gi¶i tho¸t, t«i vÒ

B¾c Ninh, ®îc tham gia TØnh uû. MÊy th¸ng sau, ®îc gäi vÒ

gióp viÖc Trung ¬ng, tham gia Ban chØ huy ®éi c«ng tç, phô trçh Khu an toµn ë ngo¹i thµnh Hµ Néi (n¬i ë chÝnh cña cç

®ång chÝ Trung ¬ng). T«i l¹i gÆp Kh¶i, nhng ®· ®æi tªn lµ

Thä, lµ Uû viªn Trung ¬ng §¶ng vµ lµ ngêi phô trçh trùc tiÕp ®éi c«ng tç chóng t«i, phÇn lín lµ nh÷ng ngêi míi ë tï S¬n La vÒ. Thêng xuyªn ë Xï, G¹ (x· Phó Thîng ngµy nay), chØ cã Trêng Chinh, Lª §øc Thä. Cßn Hoµng Quèc ViÖt ®îc Bç Hå ph¸i ®i c«ng tç mét thêi gian ë Trung Quèc. NguyÔn L¬ng B»ng ®i c«ng tç lu«n ë nhiÒu n¬i ®Ó ch¾p nèi cç ®ång chÝ cò vµ lµm c«ng tç tµi chÝnh cña §¶ng vµ ViÖt Minh, thêng ký tªn vµo tÝn phiÕu lµ TriÖu V©n, Bé trëng Bé Tµi chÝnh.

Thä rÊt yªu quý t«i v× lµ b¹n cò, song rÊt nghiªm kh¾c trong c«ng tç, nhÊt lµ c«ng tç bÝ mËt mµ anh cã nhiÒu kinh nghiÖm.

Sau th¾ng lîi cña cuéc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m, t«i ®îc

®iÒu ®i c«ng tç ë Hµ Néi, H¶i Phßng, cç tØnh duyªn h¶i B¾c Bé, Liªn khu 3.

N¨m 1948, t«i l¹i ®îc gäi vÒ c«ng tç ë Trung ¬ng lóc nµy ë §Þnh Hãa - Th¸i Nguyªn, ®îc ph©n c«ng lµm Phã Trëng Ban §¶ng vô, díi quyÒn Trëng ban Lª §øc Thä. T×nh c¶m gi÷a hai chóng t«i vÉn nh xa, dï anh ®· ®îc lµm Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng t¹i Héi nghÞ T©n Trµo. C¶ Ban chØ cã n¨m ngêi ë trong ®×nh b¶n B¾c, x· B×nh Thµnh, huyÖn §Þnh Hãa.

Sau giê lµm viÖc buæi chiÒu, anh vµ t«i thêng ra khu rõng tho¸ng ®·ng trao ®æi víi nhau vÒ mäi chuyÖn, kÓ c¶ chuyÖn riªng t.

73

https://thuviensach.vn

Mïa hÌ n¨m 1948, t«i tiÔn anh ®Õn lµng §ôc Khª, huyÖn Mü §øc, gÇn Chïa H¬ng ®Ó vµo Nam c«ng tç.

Sau nµy, tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1986, chóng t«i l¹i c«ng tç bªn nhau, tuy cçh nhau vÒ cÊp bËc. Mçi khi gÆp nhau, sau c«ng viÖc, l¹i quay sang xng h« mµy tao, nãi chuyÖn riªng t.

74

https://thuviensach.vn

nhí anh s¸u thä

Hång Hµ*

ThÞ x· Nam §Þnh cã Trêng Thµnh Chung ®îc thµnh lËp tõ n¨m 1920. Vµo n¨m häc 1937 - 1938, trêng së míi ®îc x©y cÊt ë ®Çu ®êng Cæng HËu rÊt khang trang vµ b¾t ®Çu nhËn häc sinh n÷. Sau khi ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai bïng næ, phong trµo cçh m¹ng trong c«ng nh©n, häc sinh, trÝ thøc cña Nam

§Þnh lan réng. T«i ®ang häc n¨m thø nhÊt Trêng Thµnh Chung, trong lóc anh ruét t«i lµ Hµ V¨n Léc1 häc n¨m thø t.

Bçng mét buæi chiÒu, mËt th¸m Ph¸p Ëp vµo trêng b¾t ®i mét sè anh n¨m thø t: Phan §×nh §èng2, Ph¹m V¨n C¬ng3, NguyÔn B¸ HuÊn4, Vò Quèc Uy vµ Hµ V¨n Léc. T«i ch¹y vÒ nhµ

b¸o tin ®· thÊy gÇn chôc tªn mËt th¸m Ph¸p, ViÖt ®ang lôc so¸t gia ®×nh t«i, dì lung tung cç hßm tñ, ng¨n kÐo, cç chång sçh vë ®Ó t×m tµi liÖu, truyÒn ®¬n cçh m¹ng.

Tªn ç «n Ph¸p Ph¬l¬t« ®a cç häc sinh bÞ b¾t vÒ giam ë Ty an ninh Nam §Þnh mµ d©n quen gäi lµ Ty mËt th¸m, ®ãng ë mét phè v¾ng nhÊt vµ ghª rîn nhÊt cña Nam §Þnh. H»ng ngµy t«i xçh cÆp lång c¬m ®Õn Ty an ninh ®Ó nhê chuyÓn vµo phßng giam anh t«i. Mét buæi s¸ng, trong lóc chê lÊy l¹i chiÕc cÆp lång, t«i thÊy bän mËt th¸m xèc nçh mét ngêi tï tr¹c ba m¬i tuæi, mÆc ¸o c¸nh ng¾n mµu tr¾ng dÉn ®i vÒ phÝa cæng. ChiÕc ¸o ngêi tï chØ cßn mét cóc cµi, ®Ó lé mét phÇn ngùc cã nhiÒu vÕt ___________________

* Nguyªn: - BÝ th Trung ¬ng §¶ng,

- Trëng Ban §èi ngo¹i Trung ¬ng §¶ng.

1. Tøc ThÐp Míi.

2. Tøc Mai ChÝ Thä.

3. Tøc NguyÔn C¬ Th¹ch.

4. Tøc Hoµng Nguyªn.

75

https://thuviensach.vn

tÝm ®á. D¸ng cao cao, c¸i ®Çu ngÈng lªn hiªn ngang, cÆp m¾t nh cã löa nh×n th¼ng vµo bän mËt th¸m, ngêi tï Êy bíc lªn chiÕc xe hßm chê s½n ngoµi cæng ®Ó ®Õn mét nhµ tï khç.

T«i hái ngêi "loong toong" ®i qua:

- ¤ng Êy lµ ai vËy?

Ngêi ®ã tr¶ lêi:

- §Êy lµ mét céng s¶n gan l× l¾m. BÞ ®¸nh bao nhiªu trËn, vÑo c¶ ngùc, mµ vÉn kh«ng chÞu khai. Tªn «ng ta lµ

Phan §×nh Kh¶i.

ChiÕn sÜ céng s¶n Phan §×nh Kh¶i ë Nam §Þnh ngµy Êy

®äng m·i trong t«i hµng chôc n¨m sau nµy nh lµ h×nh ¶nh mét nhµ cçh m¹ng kiªn cêng chèng ®Õ quèc.

GÇn 30 n¨m sau, t«i vinh dù ®îc ®i theo anh Phan §×nh Kh¶i, tøc anh Lª §øc Thä, ®¸p m¸y bay rêi Hµ Néi ®i Pari tham gia c«ng tç trong §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta ®µm ph¸n víi ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Mü. Anh S¸u Thä, chóng t«i quen gäi anh Lª §øc Thä nh thÕ, ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ cö lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cña ph¸i ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i cuéc Héi ®µm Pari do Bé trëng Xu©n Thñy, lµm trëng

®oµn. Nhng trong néi bé, anh S¸u Thä lµ ngêi l·nh ®¹o chÝnh cña ®oµn, phô trçh tæ chøc cç cuéc tiÕp xóc bÝ mËt víi ®oµn Mü, song song víi cç cuéc häp ViÖt - Mü diÔn ra c«ng khai ë Trung t©m héi nghÞ quèc tÕ phè Clªbe, Pari.

Anh S¸u Thä vµ nh÷ng ngêi cïng ®i lªn ®êng víi khÝ

thÕ phÊn chÊn sau cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968. Khç víi Héi nghÞ Gi¬nev¬ vÒ §«ng D¬ng n¨m 1954, Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam n¨m 1968 lµ cuéc ®µm ph¸n trùc tiÕp gi÷a ViÖt Nam vµ Mü, kh«ng cã níc thø ba can dù. Ta hoµn toµn ®éc lËp tù chñ vÒ ®êng lèi, chiÕn lîc vµ ®èi sçh ®µm ph¸n. Ta tù quyÕt ®Þnh c«ng viÖc cña ta, ®ång thêi tÝch cùc tranh thñ sù ñng hé cña Liªn X«, Trung Quèc, cç níc x· héi chñ nghÜa khç vµ bÇu b¹n n¨m ch©u. Trong hoµn c¶nh néi bé phe x· héi chñ nghÜa n¶y sinh nhiÒu m©u thuÉn lín, cuéc

®µm ph¸n cña ta víi Mü khi b¾t ®Çu cha cã ngay sù hiÓu biÕt 76

https://thuviensach.vn

thÊu ®¸o ë tÊt c¶ cç níc x· héi chñ nghÜa.

Anh S¸u Thä ghÐ l¹i B¾c Kinh, M¸txc¬va råi tíi s©n bay Brªtinhi, Pari, chiÒu ngµy 3-6-1968, xuÊt hiÖn tríc rÊt ®«ng nhµ b¸o quèc tÕ. PhÝa Mü ®¸nh giçao viÖc Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Lª §øc Thä ®Õn Pari, b¸o hiÖu cuéc ®µm ph¸n ViÖt - Mü sÏ

tiÕn triÓn cã thùc chÊt. Anh S¸u Thä thêng xuyªn ®i ®i vÒ vÒ

gi÷a Pari vµ Hµ Néi ®Ó xin ý kiÕn chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ.

Th¸ng 2-1970, anh tõ Hµ Néi ®Õn Pari ®Ó dù §¹i héi §¶ng Céng s¶n Ph¸p. Anh ¨n nghØ t¹i nhµ khçh cña Tßa thÞ chÝnh Ivry, ngo¹i « Pari, do mét ®¶ng viªn céng s¶n Ph¸p lµm thÞ

trëng. Anh gäi t«i, lóc ®ã ®ang lµm viÖc ë ®oµn ®µm ph¸n ta,

®Õn gióp vÒ th«ng tin ho¹t ®éng cña anh ë §¹i héi §¶ng Céng s¶n Ph¸p.

Chóng t«i ë tÇng hai cña nhµ khçh Ivry. §iÒu bÊt tiÖn lµ

cÇu thang vµ sµn gç ®Òu l¸t gç, khi ®i l¹i g©y ra nh÷ng tiÕng cãt kÐt. Anh S¸u Thä thêng hay mÊt ngñ nÕu cã tiÕng ®éng.

Chóng t«i b¶o nhau kh«ng ®i l¹i trªn gç tríc buång ngñ cña anh vµo lóc tèi ®ªm. Sau cç buæi häp ë §¹i héi §¶ng Céng s¶n Ph¸p, anh S¸u Thä trë vÒ nhµ khçh lµm viÖc, chuÈn bÞ cho cuéc gÆp ë Pari víi tiÕn sÜ H. KÝtxinhgi¬, Cè vÊn ®Æc biÖt vÒ an ninh quèc gia cña Nhµ Tr¾ng Mü, theo ®Ò nghÞ cña KÝtxinhgi¬.

Cuéc gÆp lÇn ®Çu tiªn gi÷a Lª §øc Thä vµ KÝtxinhgi¬ diÔn ra bÝ

mËt t¹i nhµ sè 11 phè §çtª, thÞ x· Choisy Le Roi, mét phè nhá, yªn tÜnh ë gÇn trô së ®oµn ®µm ph¸n ta.

Hai con ngêi Êy, víi nh÷ng lý tëng, môc tiªu rÊt khç nhau, ®· gÆp nhau, tranh c·i víi nhau rÊt quyÕt liÖt suèt ba n¨m trêi ®Ó t×m mét gi¶i ph¸p cho cuéc chiÕn tranh ë ViÖt Nam.

H. KÝtxinhgi¬ viÕt trong håi ký: "Tãc hoa r©m, ®êng bÖ, Lª

§øc Thä bao giê còng mÆc bé ®¹i c¸n mµu x¸m hoÆc mar«ng, ®«i m¾t to vµ s¸ng, Ýt khi ®Ó lé sù cuång tÝn ®· thóc ®Èy «ng håi mêi s¸u tuæi ®i theo phong trµo du kÝch céng s¶n chèng Ph¸p. ¤ng lóc nµo còng tá ra rÊt b×nh tÜnh, th¸i ®é bao giê còng kh«ng cã ®iÒu g×

chª trçh ®îc, trõ mét hai lÇn. ¤ng hoµn toµn biÕt «ng muèn g×

vµ phôc vô lý tëng cña «ng mét cçh tËn tôy vµ khÐo lÐo".

77

https://thuviensach.vn

T¹i trô së ®oµn ®µm ph¸n ta ë sè 8 ®êng Nguyªn so¸i L¬clÐc, thÞ x· Choisy Le Roi, mçi khi thÊy anh S¸u Thä ®i ®i l¹i l¹i trªn s©n ®Êt nÖn, chóng t«i hiÓu anh ®ang suy nghÜ vÒ bíc

®Êu tranh s¾p tíi víi Mü. Mét lÇn thÊy t«i ®i qua s©n, anh gäi l¹i nãi chuyÖn. L÷ng th÷ng ®i däc ng«i nhµ hai tÇng n¬i anh ë, nguyªn lµ nhµ cña cè Tæng BÝ th §¶ng Céng s¶n Ph¸p M«rÝtx¬ T«rª, anh S¸u Thä hái c«ng viÖc chÝnh cña t«i ë Pari lµ g×? T«i b¸o c¸o r»ng chñ yÕu t«i viÕt bµi cho b¸o Nh©n D©n vµ ®· göi fax vÒ Hµ Néi mét sè bµi. T«i ®a anh xem thÎ ngo¹i giao sè 4114 vµ thÎ nhµ b¸o cña t«i ®Òu do Bé Ngo¹i giao Ph¸p cÊp. T«i høng thó kÓ thªm víi anh: cã thÎ ngo¹i giao ®îc hëng nhiÒu u ®·i nh ®îc ra vµo tù do Trung t©m héi nghÞ quèc tÕ,

®îc miÔn phÝ khi ra cç s©n bay ë Pari ®Ó tiÔn hoÆc ®ãn ai vµ

khi ®i th¨m cç b¶o tµng, triÓn l·m, héi chî, cung v¨n hãa,...; nÕu ph¶i tr¶ tiÒn th× gi¸ kh¸ ®¾t.

Anh S¸u Thä nghe xong b¶o t«i:

- NhiÖm vô chÝnh cña cËu ë Pari lµ tiÕp xóc cç nhµ b¸o quèc tÕ, thu thËp tin tøc, t×nh h×nh; cßn viÕt bµi cho b¸o Nh©n D©n lµ thø yÕu.

T«i hiÓu ra vµ coi ®Êy lµ chØ thÞ cña §oµn ®µm ph¸n. Ngay h«m sau, anh S¸u Thä dÆn ®ång chÝ tµi vô cña ®oµn thêng xuyªn cÊp cho t«i mét kho¶n tiÒn phr¨ng Ph¸p ®Ó dïng vµo viÖc giao tiÕp víi cç nhµ b¸o níc ngoµi, kÓ c¶ nhµ b¸o Mü, ®ang theo dâi Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

ChiÕn tranh ViÖt Nam lµ ®Ò tµi lín h»ng ngµy cña cç ®µi, b¸o nhiÒu níc trªn thÕ giíi. Cç nhµ b¸o viÕt vÒ ViÖt Nam ho¹t

®éng ë Pari rÊt s«i næi, ®a d¹ng vµ phong phó. NhiÒu nhµ b¸o ®i ®i l¹i l¹i thêng xuyªn gi÷a Pari vµ Sµi Gßn, gi÷a Pari vµ

Oasinht¬n. H»ng ngµy gÆp nhau ë cç qu¸n cµ phª vµ hiÖu ¨n Pari, cç nhµ b¸o kÓ cho nhau nghe biÕt bao nhiªu tin tøc sèt dÎo vµ nh÷ng c©u chuyÖn lý thó ë c¶ hai phÝa ViÖt Nam vµ Mü. Mçi lÇn chóng t«i mêi cç nhµ b¸o níc ngoµi ®i ¨n hiÖu, ®îi khçh vÒ, chóng t«i n¸n l¹i ®Ó lÊy tê hãa ®¬n cña hiÖu ¨n ®em vÒ nép cho anh Ch©u, tµi vô cña ®oµn, ®Ó lµm cç thñ tôc thanh to¸n.

78

https://thuviensach.vn

Cã nhµ b¸o níc ngoµi tõ Sµi Gßn trë l¹i Pari ®· göi cho chóng t«i nh÷ng tÊm ¶nh quý gi¸ vÒ cç c¨n cø Mü. Cç nhµ

b¸o Mü tõ Oasinht¬n, Niu Oãc trë l¹i Ph¸p gióp chóng t«i hiÓu râ h¬n tÝnh chÊt, quy m« vµ ¶nh hëng cña cç cuéc biÓu t×nh lín ë Mü chèng chiÕn tranh ViÖt Nam vµ cña viÖc NÝchx¬n ®a ra chñ tr¬ng "rót qu©n nhá giät" khái miÒn Nam ViÖt Nam.

T«i ®Õn dù cç cuéc häp b¸o cña sø qu¸n Mü vµ ngôy quyÒn Sµi Gßn ë Pari, ra s©n bay ãocly (Orly) quan s¸t, lÊy tin khi NÝchx¬n, NguyÔn Cao Kú tíi Pari vµ nghe trùc tiÕp nh÷ng ph¸t biÓu cña hä.

Anh S¸u Thä ®· sím thÊy sù lîi h¹i cña lµng b¸o Pari vµ

®· chØ cho t«i cçh lµm b¸o kh«ng theo khu«n mÉu cò ë mét héi nghÞ quèc tÕ nh Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

*

* *

Ta vµ Mü ngåi vµo bµn ®µm ph¸n víi nh÷ng chiÕn lîc vµ

môc tiªu hoµn toµn khç nhau. §èi víi ta, vÊn ®Ò c¬ b¶n nhÊt lµ

Mü rót hÕt qu©n khái miÒn Nam ViÖt Nam, cßn qu©n ta ë ®©u cø ë ®Êy. §èi víi Mü, vÊn ®Ò c¬ b¶n nhÊt lµ rót hÕt qu©n Mü mµ

vÉn gi÷ ®îc ngôy quyÒn, ngôy qu©n ngµy cµng m¹nh lªn ë miÒn Nam ViÖt Nam hßng chia c¾t l©u dµi níc ta. Do ®ã cuéc

®µm ph¸n ViÖt - Mü hÕt søc gay go, c¨ng th¼ng vµ phøc t¹p.

Mçi bªn chØ giµnh ®îc trªn bµn ®µm ph¸n nh÷ng g× mµ m×nh

®· giµnh ®îc trªn chiÕn trêng. §Ó Ðp ta ®i vµo gi¶i ph¸p cã lîi cho Mü, phÝa Mü t×m mäi cçh tranh thñ bÌ b¹n ta hßng gi¶m sù gióp ®ì cho nh©n d©n ta trong cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam. N¨m 1971, anh Lª §øc Thä ®· th¼ng th¾n c¶nh c¸o Henri KÝtxinhgi¬ nh sau:

- Trong mÊy n¨m nay, cç «ng ®· ch¹y v¹y chç nµy, chç khç ®Ó t×m ra lèi tho¸t, nhng kh«ng biÕt cç «ng cã rót

®îc kinh nghiÖm hay kh«ng? Thùc ra cç «ng uæng c«ng v«

Ých, lµm phøc t¹p thªm vÊn ®Ò cho cç «ng. Kh«ng cã cçh thÇn kú nµo ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ViÖt Nam ngoµi cçh ®µm 79

https://thuviensach.vn

ph¸n nghiªm chØnh víi chóng t«i ë Héi nghÞ Pari trªn c¬ së nh÷ng ®Ò nghÞ cña chóng t«i vµ nh÷ng ®Ò nghÞ cña cç «ng.

Trong mét v¸n cê, quyÕt ®Þnh th¾ng b¹i ph¶i lµ ngêi trong cuéc, kh«ng cã cçh nµo khç. Chóng t«i ®éc lËp gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chóng t«i.

§Çu n¨m 1972, t«i trë vÒ Hµ Néi. Mét buæi s¸ng, anh S¸u Thä gäi d©y nãi mêi t«i ®Õn ngay nhµ anh ë phè NguyÔn C¶nh Ch©n. T«i tíi n¬i, anh liÒn nãi ®Õn viÖc h«m tríc, Tæng thèng NÝchx¬n ®· ®Õn thñ ®« mét níc b¹n. VÎ tøc giËn, anh ph©n tÝch tÝnh x¶o quyÖt vµ sù th©m ®éc cña NÝchx¬n. Bçng anh hái t«i:

- ë Hµ Néi hiÖn cã cuéc triÓn l·m nµo vÒ lÞch sö hay v¨n hãa d©n téc kh«ng?

T«i tr¶ lêi ®ang cã triÓn l·m ®iªu kh¾c d©n gian ViÖt Nam t¹i ViÖn B¶o tµng Mü thuËt ViÖt Nam. Anh S¸u Thä b¶o t«i trong vßng mét giê thu xÕp ®Ó anh ®Õn th¨m triÓn l·m nãi trªn. T«i véi liªn l¹c ngay b»ng d©y nãi víi häa sÜ TrÇn V¨n CÈn, Tæng Th ký Héi Mü thuËt ViÖt Nam, vµ anh NguyÔn V¨n Y, Gi¸m ®èc ViÖn B¶o tµng Mü thuËt ViÖt Nam. C¶ hai anh ®Õn ngay ViÖn B¶o tµng ®Ó ®ãn vµ híng dÉn anh Lª §øc Thä ®i th¨m.

Ch¨m chó xem cç phßng trng bµy ®iªu kh¾c gç cç thÕ

kû XVI, XVII, XVIII, cç phiÕn ®o¹n ch¹m kh¾c cæ ph¶n ¸nh tinh thÇn bÊt khuÊt, l¹c quan yªu ®êi cña nh©n d©n ta, anh S¸u Thä c¨n dÆn ViÖn B¶o tµng gi÷ g×n tèt cç di s¶n v¨n hãa d©n téc. Råi anh nãi dâng d¹c tríc cç c¸n bé mü thuËt vµ nh©n viªn b¶o tµng:

- Nh÷ng tç phÈm ®iªu kh¾c gç d©n gian trng bµy ë ®©y thÓ hiÖn phÈm chÊt tèt ®Ñp cña nh©n d©n ta mµ ngµy nay chóng ta ®ang kÕ thõa vµ ph¸t huy ®Õn møc ®é cao: trong sù nghiÖp chèng Mü, cøu níc, ph¶i chiÕn ®Êu quyÕt liÖt víi mét tªn ®Õ quèc x©m lîc hung b¹o nhÊt lµ ®Õ quèc Mü, nh©n d©n ta lu«n gi÷ v÷ng mét phong th¸i b×nh tÜnh, l¹c quan, tin tëng ë th¾ng lîi cuèi cïng.

80

https://thuviensach.vn

Anh S¸u Thä dÆn t«i chÐp nguyªn v¨n ®o¹n ph¸t biÓu nãi trªn göi ngay cho Th«ng tÊn x· ViÖt Nam ®Ó ®¨ng trªn cç b¸o.

§Êy lµ cçh Lª §øc Thä tr¶ lêi cho NÝchx¬n biÕt th¸i ®é cña ViÖt Nam.

81

https://thuviensach.vn

Ngêi ®ång chÝ ch©n t×nh

Mêi H¬ng*

Trong ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña m×nh, t«i cã nhiÒu kû niÖm s©u ®Ëm víi anh S¸u Thä. T«i chØ kÓ ë ®©y vµi sù kiÖn cã Ên tîng m¹nh nhÊt ®èi víi b¶n th©n vµ c¶ nh÷ng ngêi th©n trong gia ®×nh t«i cho tíi ngµy nay.

Tríc n¨m 1945, t«i c«ng tç ë An toµn khu cña Trung

¬ng. Lóc Êy Bç Hå vÉn ë ViÖt B¾c, cßn Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng vÉn ë xung quanh Hµ Néi v× ta chñ tr¬ng sÏ khëi nghÜa

®Çu tiªn ë Hµ Néi. Bç Hå b¶o Trung ¬ng ph¶i ë gÇn ®Çu n·o

®Þch (Hµ Néi) th× míi n¾m v÷ng nh÷ng biÕn ®éng cña ®Þch ®Ó

chØ ®¹o phong trµo s¸t vµ kÞp thêi. Theo gîi ý cña Bç, An toµn khu cña Trung ¬ng §¶ng ®îc bè trÝ ë hai bªn bê s«ng Hång thuéc vïng §«ng Anh, Hoµi §øc, Phóc Yªn vµ ®îc ®Æt ë n¬i gi¸p ranh cç tØnh, v× ë ®ã chÝnh quyÒn ®Þch thêng kiÓm so¸t láng lÎo vµ khi cã ®éng, ta còng dÔ chuyÓn sang ®Þa bµn bªn c¹nh. Tuy ë xa nhng Thêng vô Trung ¬ng vÉn liªn l¹c ®îc víi cç ®Þa ph¬ng B¾c, Trung, Nam thuËn tiÖn vµ lu«n gi÷ liªn l¹c chÆt chÏ víi Bç Hå theo mét ®êng d©y riªng, ®Æc biÖt.

Thêng th× Thêng vô Ýt ®ãn cç ®ång chÝ ë tï ra ®Õn th¼ng An toµn khu. Nhng n¨m 1944, t«i ®îc chØ thÞ ®ãn mét c¸n bé ®Õn An toµn khu. T«i ®o¸n lµ c¸n bé quan träng cña Trung ¬ng nªn míi cã ngo¹i lÖ ®ã. Sau nµy t«i míi biÕt ®ã lµ anh Lª §øc Thä. T«i ®ãn anh Thä ë gèc c©y g¹o bÕn ®ß Xï (Phó X¸). T«i cho mét ch¸u thiÕu niªn ra quan s¸t tríc. Ch¸u vÒ thuËt l¹i lµ cã ___________________

* Nguyªn BÝ th Trung ¬ng §¶ng, Trëng Ban Néi chÝnh Trung ¬ng.

82

https://thuviensach.vn

mét «ng da tr¾ng l¾m, mÆc ¸o dµi, kh¨n ®ãng, ®eo kÝnh r©m.

NhËn ®óng d¸ng ngêi, t«i tíi trao ®æi ¸m hiÖu vµ ®a anh Thä sang s«ng vÒ nghØ trong mét nhµ c¬ së cña §¶ng. §ã lµ gia ®×nh bµ Th×n ë §«ng Anh.

Anh Trêng Chinh ®Õn gÆp anh Lª §øc Thä vµ mét tuÇn sau, anh Trêng Chinh häp Ban c¸n sù An toµn khu, cö anh Thä phô trçh c«ng tç cña §éi. C«ng tç §éi cña Trung ¬ng gåm anh TrÇn §é, TrÇn C vµ t«i. Thêng vô Trung ¬ng giao cho c«ng tç §éi nh÷ng nhiÖm vô ®Æc biÖt trong ®ã cã c«ng tç b¶o ®¶m bÝ mËt, an toµn cho An toµn khu. Anh §é, anh C ®· biÕt anh Thä thêi cßn ë Nhµ tï S¬n La. Anh C kÓ

anh Thä chÝnh lµ Phan §×nh Kh¶i ë trong Xø uû cïng ho¹t ®éng thêi MÆt trËn b×nh d©n víi anh §Æng ViÖt Ch©u ë Nam §Þnh.

ë An toµn khu lóc bÊy giê rÊt khã kh¨n, trêi rÐt nhng kh«ng cã ch¨n, c¶ bèn anh em chóng t«i thêng n»m óp th×a vµ

®¾p chung mét chiÕc chiÕu. Anh Thä ngêi cao, n»m th¼ng th×

l¹nh kh«ng ngñ ®îc. ThÊy vËy gia ®×nh bµ Th×n rÊt nghÌo cã

®éc mét chiÕc ch¨n chiªn nhêng cho anh Thä, nhng anh tõ chèi. Mçi th¸ng §¶ng cÊp sinh ho¹t phÝ cho mçi ngêi mét ®ång b¹c §«ng D¬ng, nªn h»ng ngµy anh em chóng t«i ¨n ch¸o, ¨n khoai lµ chñ yÕu, song rÊt vui vµ hÕt mùc th¬ng yªu, ch¨m sãc lÉn nhau.

Anh Thä thêng ph¶i ®i häp lu«n, cã lÇn häp Thêng vô t¹i §×nh B¶ng (B¾c Ninh) ®Ó bµn t×nh h×nh, chñ tr¬ng, hµnh

®éng cña ta trong bèi c¶nh NhËt - Ph¸p ®¸nh nhau. Anh cã hái t«i ®ãng vai nµo cho hîp ®Ó ®i l¹i c«ng khai v× t«i th«ng th¹o Hµ

Néi. T«i b¶o anh cø c¶i trang thÇy cóng lµ hîp nhÊt v× anh Thä tr¾ng trÎo. Anh Thä mÆc ¸o dµi, kh¨n tay ®á, mang theo Kinh, mâ rÊt gièng mét «ng thÇy cóng.

T«i nhí mét lÇn anh Thä giao cho t«i chän ®Þa ®iÓm vµ tæ chøc líp häc ng¾n ngµy ®Ó qu¸n triÖt NghÞ quyÕt Trung ¬ng 8

vÒ chuyÓn biÕn t×nh h×nh vµ chuÈn bÞ cho Tæng khëi nghÜa Cçh m¹ng Th¸ng T¸m. T«i chän mét ®Þa ®iÓm ë Hoµi §øc.

TÝnh anh Thä rÊt cÈn thËn, chÆt chÏ, cÆn kÏ vµ chu ®¸o, nªn khi 83

https://thuviensach.vn

giao viÖc anh lu«n dÆn dß chi tiÕt vµ sau ®ã l¹i trùc tiÕp kiÓm tra xem cÊp díi cã thùc hiÖn ®óng cç nguyªn t¾c vÒ an toµn, b¶o mËt kh«ng. Sau khi tæ chøc líp häc thµnh c«ng, anh Thä rÊt phÊn khëi vç vai t«i nãi: "CËu lµm ®îc ®Êy, cËu rÊt cÈn thËn".

Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954, cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ë Nam Bé xin t«i vµo c«ng tç trong ®ã v× t«i cã kinh nghiÖm ho¹t ®éng néi thµnh, x©y dùng An toµn khu vµ c«ng tç b¶o vÖ l·nh ®¹o Trung ¬ng. Cç anh Trêng Chinh, Hoµng Quèc ViÖt bµn víi anh Thä ®Ó cö t«i vµo Nam Bé. Bç Hå còng ®ång ý. Nhng mét anh b¹n th©n cña t«i ®· tõng cã dÞp vµo c«ng tç ë Nam Bé l¹i khuyªn t«i h·y c©n nh¾c cho kü, xem lµm ®îc th× h·y nhËn kh«ng th× sÏ mang tiÕng c¸n bé tõ Trung ¬ng vµo. Lý do c¬ b¶n mµ anh b¹n t«i nªu ra lµ ë Nam Bé anh em lµm viÖc theo phong cçh khç víi ngoµi nµy, ®Þa bµn ho¹t ®éng l¹i còng khç, ®èi tîng còng khç tríc rÊt nhiÒu, nh×n chung c«ng tç rÊt phøc t¹p vµ khã kh¨n, khã cã thÓ hoµn thµnh ®îc nhiÖm vô. Trong lóc t«i ®ang b¨n kho¨n th× anh Thä trao ®æi víi t«i thËt ch©n t×nh: "tao sèng víi mµy, tao biÕt mµy rÊt cÇn cï, kh«ng ®ßi hái g× c¶, khi ph¶i ®¾n ®o th× mµy lu«n nhËn phÇn thiÖt vÒ m×nh.

Cã thÓ ban ®Çu cã ngêi cha hiÓu, nhng sau sÏ hiÓu vµ gióp

®ì th«i. Mµy cø ®i ®i". Råi anh ®éng viªn t«i: "Mµy Ýt nãi, kiªn tr× lµm viÖc, trong ®ã l¹i ®ang cÇn ngêi cã kinh nghiÖm c«ng tç ®« thÞ, c«ng tç b¶o vÖ c¬ quan l·nh ®¹o, x©y dùng An toµn khu, tao tin anh em sÏ hiÓu vµ ñng hé mµy".

Trung ¬ng nãi t«i ®i 6 th¸ng råi sÏ trë ra Hµ Néi, nhng khi vµo trong ®ã anh Ba DuÈn vµ cç anh ë Trung ¬ng Côc tÝn nhiÖm gi÷ t«i ë l¹i lu«n vµ t«i còng kh«ng ®i tËp kÕt vµo thêi

®iÓm th¸ng 9-1954. T«i ho¹t ®éng trong Nam ®Õn gi÷a n¨m 1958

th× bÞ ®Þch b¾t. Bän c«ng tç ®Æc biÖt cña Ng« §×nh CÈn b¾t ®îc mét ngêi khai t«i lµ c¸n bé t×nh b¸o. Chóng b¾t t«i ë Sµi Gßn, nhng ®a ngay ra HuÕ giam ®Ó khai thç vµ còng lµ ®Ó cçh ly khái c¬ së cò. Anh Thä lu«n lu«n quan t©m theo dâi c«ng tç cña t«i. Anh lµ ngêi biÕt ®Çy ®ñ tin tøc vÒ t«i. Sau nµy t«i ®îc biÕt chÝnh anh Thä ®· trùc tiÕp ba lÇn ®Õn nhµ b¸o tin cho thÝm 84

https://thuviensach.vn

t«i vµ vî t«i biÕt: lÇn ®Çu b¸o tin t«i bÞ ®Þch b¾t ®a ®i mÊt tÝch, lÇn thø hai b¸o cã kh¶ n¨ng ®· bÞ ®Çu ®éc ë tr¹i Phó Lîi vµ lÇn thø ba ®Õn b¸o tin vui: "Mêi H¬ng cßn sèng, anh em sÏ t×m mäi cçh "ch¹y" ®Ó gi¶i tho¸t nh©n c¬ héi DiÖm - Nhu bÞ lËt ®æ vµ sÏ chØ thÞ bè trÝ ®Ó Mêi H¬ng ra ngoµi nµy". §Õn nay ®·

mÊy chôc n¨m tr«i qua mµ thÝm t«i vµ vî con t«i vÉn cßn båi håi nhí nh÷ng lÇn anh Thä ®Õn th¨m gia ®×nh t«i, ®éng viªn mäi ngêi tin tëng. ThÝm t«i nh¾c l¹i c©u chuyÖn anh Thä ®Õn lÇn thø hai: v× ®· nhiÒu n¨m kh«ng cã tin tøc g× vÒ t«i, tëng t«i ®·

bÞ ®Þch ®Çu ®éc giÕt h¹i, nªn khÐo gîi ý thÝm t«i khuyªn vî t«i cã ®Þnh híng cho t¬ng lai v× vî t«i cßn trÎ, t¬ng lai cßn dµi".

Sau khi t«i ®îc gi¶i tho¸t, t«i ®îc lÖnh ra B¾c ngay theo

®êng Phn«m Pªnh. T«i ph¶i n»m chê n¨m th¸ng ®Ó lµm giÊy tê hîp lÖ coi nh ViÖt kiÒu vÒ th¨m quª h¬ng ®Ó phßng trêng hîp trë vÒ Nam sÏ cã giÊy tê hîp ph¸p. Trong thêi gian 5 th¸ng ë Phn«m Pªnh, t«i l¹i bÞ mÊt liªn l¹c víi miÒn B¾c, cç anh l¹i tëng t«i bÞ b¾t l¹i. Khi t«i ®i m¸y bay ®Õn Qu¶ng Ch©u, anh MÉn lµ Tæng l·nh sù kh«ng biÕt t«i lµ ai, l¹i kh«ng cã ®iÖn b¸o cña trong níc, nªn l¹i sî t«i lµ biÖt kÝch. ThËt may, t«i l¹i gÆp ®îc anh Lª V¨n L¬ng lóc nµy ®ang th¨m Qu¶ng Ch©u.

Anh L¬ng giíi thiÖu t«i víi anh MÉn, nªn anh hÕt lo ng¹i.

T«i vÒ Hµ Néi cïng chuyÕn bay cña anh Lª V¨n L¬ng vµ anh Ung V¨n Khiªm.

V× t«i ho¹t ®éng bÝ mËt ë miÒn Nam, nªn chØ cã anh Thä theo dâi vµ n¾m v÷ng ho¹t ®éng cña t«i. BiÕt t«i ®· vÒ tíi Hµ

Néi, anh xin phÐp ®îc v¾ng cuéc häp cña Bé ChÝnh trÞ h«m ®ã

®Ó tíi K.5 th¨m t«i ngay. Cuéc héi ngé hÕt søc xóc ®éng. Anh Thä nãi víi t«i: "Tao l¹i m¾c sai lÇm víi mµy lµ võa gi¶i quyÕt cho Trang (tªn vî t«i) ®i häc y ë TiÖp Kh¾c. §¸ng ra ®· chØ thÞ

cho mµy ra, th× ph¶i ®Ó vî mµy ë l¹i; nhng còng v× 5 th¸ng nay kh«ng cã tin tøc g× cña mµy, tëng mµy l¹i bÞ b¾t l¹i. H¬n n÷a vî mµy cßn trÎ, c¬ së ®Ò nghÞ cho ®i ®µo t¹o ë níc ngoµi". Anh Thä cßn ®a cho t«i cuèn sçh Hoa s÷a viÕt vÒ vî t«i ë BÖnh viÖn Nhi ®ång ®Ó t«i biÕt vÒ c«ng tç cña vî t«i ë miÒn B¾c vµ

85

https://thuviensach.vn

nãi: "Mµy xem cuèn sçh nµy sÏ thÊy nã lµm viÖc tèt l¾m vµ viÕt vÒ mµy rÊt ®óng tÝnh cçh cña mµy". Anh b¶o t«i vÒ nhµ anh ë

®Ó ®ãn con t«i ®Õn gÆp. Anh cßn nãi: "Bç Hå vÉn hái th¨m Mêi H¬ng" vµ sau ®ã ®· bè trÝ cho t«i gÆp Bç Hå. §îc gÆp Bç Hå lµ mét niÒm h¹nh phóc v« cïng lín lao ®èi víi t«i sau nh÷ng n¨m th¸ng ho¹t ®éng bÝ mËt xa Trung ¬ng.

Anh Thä lµ ngêi rÊt t©m lý vµ chu ®¸o. Anh nãi víi t«i:

"Mµy xøng ®¸ng ®îc nghØ ng¬i ®Ó lÊy l¹i søc, sÏ thu xÕp cho mµy ®i §øc hoÆc ®i Liªn X« nghØ theo lêi mêi h»ng n¨m cña b¹n dµnh cho c¸n bé cña ta ®i nghØ vµ tham quan. §i §øc nghØ th×

tèt v× Bïi L©m, b¹n th©n cña mµy, ®ang lµ ®¹i sø. Võa dÞp cã lêi mêi cña Liªn X«, ®oµn anh NguyÔn §øc ThuËn sÏ ®i Liªn X«.

Anh Thä bè trÝ cho t«i ®i cïng ®oµn víi anh ThuËn vµ anh còng

®iÖn cho Sø qu¸n ta ë TiÖp Kh¾c gióp cho vî t«i sang Liªn X«.

Sau nhiÒu n¨m th¸ng xa cçh, hai vî chång t«i míi l¹i ®îc gÆp nhau. T«i lu«n nhí sù ch¨m sãc tËn t×nh cña anh Thä ®èi víi chóng t«i.

Sau n¨m 1975, t«i ®îc ph©n c«ng phô trçh c«ng tç néi chÝnh cña §¶ng vµ t«i l¹i cã nhiÒu dÞp ®îc lµm viÖc trùc tiÕp víi anh Thä. Mét trong nh÷ng träng t©m cña c«ng tç néi chÝnh thêi kú nµy lµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò di t¶n, ®oµn tô gia ®×nh vµ vÊn

®Ò con lai. KÎ ®Þch lîi dông chuyÖn nµy ®Ó xuyªn t¹c, lµm rïm beng vµ g©y rèi t×nh h×nh ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh. T«i xin gÆp anh Thä ®Ó tr×nh bµy ph¬ng híng gi¶i quyÕt vµ xin ý kiÕn chØ ®¹o, anh Thä nhÊt trÝ vµ xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ giao cho bªn Ngo¹i giao vµ C«ng an thùc hiÖn chñ tr¬ng cho ®oµn tô gia

®×nh víi sè ngêi ®· ®i di t¶n tõ tríc vµ sau ngµy 30-4-1975.

Do phÝa Mü vµ mét sè níc khç lµm thñ tôc nhiªu khª vµ kÐo dµi chËm ch¹p nªn viÖc gi¶i quyÕt bÞ çh t¾c. Nh÷ng gia ®×nh thuéc diÖn ®oµn tô kh«ng biÕt lý do nµy ®· kªu ca, o¸n trçh phÝa ViÖt Nam. T«i l¹i ®Ò xuÊt ý kiÕn víi anh Thä vµ ®îc anh nhÊt trÝ víi ph¬ng ¸n: c«ng khai c«ng bè chñ tr¬ng vµ c¶

danh sçh ngêi ®ñ tiªu chuÈn ®oµn tô gia ®×nh ®Ó hä yªn t©m tin tëng ChÝnh phñ ViÖt Nam thùc t©m vµ nghiªm chØnh thi 86

https://thuviensach.vn

hµnh hiÖp ®Þnh ®· ký, kh«ng g©y c¶n trë g×; cßn thêi gian gi¶i quyÕt nhanh hay chËm lµ tuú thuéc hoµn toµn vµo phÝa Mü vµ

cç ®èi tç khç. KÕt qu¶ lµ t×nh h×nh nhanh chãng æn ®Þnh.

ViÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò con lai còng vËy. Anh Thä nghe b¸o c¸o cô thÓ vµ ®ång ý víi chñ tr¬ng cho ®oµn tô gia ®×nh. Anh cßn gîi ý nªn tæ chøc häp b¸o víi phãng viªn b¸o chÝ níc ngoµi

®Ó nãi râ chñ tr¬ng cña ta, tranh thñ d luËn, ®ång thêi g¹t bá

®îc nh÷ng ý ®å cña ®èi ph¬ng muèn lîi dông nh÷ng vÊn ®Ò

nh©n ®¹o ®Ó g©y rèi t×nh h×nh. Anh Thä khen t«i cã cçh nh×n, cçh lµm ®óng ®¾n, minh b¹ch, hîp t×nh, hîp lý. T«i nghÜ sù chØ

®¹o cña Bé ChÝnh trÞ trong ®ã cã anh Thä lµ s¸ng suèt vµ kÞp thêi gióp cho cç ngµnh chøc n¨ng gi¶i quyÕt ®îc nhanh gän nh÷ng vÊn ®Ò tuy kh«ng lín, nhng rÊt nh¹y c¶m ®ã.

N¨m 1976, Bé ChÝnh trÞ dù kiÕn sÏ ®a t«i vµo danh sçh bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng. Trªn yªu cÇu ph¶i cã hå s¬ vÒ thêi kú t«i ë tï. Anh Cao §¨ng ChiÕm ®i t×m m·i kh«ng ra hå s¬, v× t«i kh«ng hÒ khai b¸o nªn kh«ng cã tµi liÖu g×. Anh Cao §¨ng ChiÕm hái anh N¨m Xu©n (anh Mai ChÝ Thä).

Anh N¨m Xu©n trao ®æi víi anh NguyÔn V¨n Linh, anh Linh nãi: "Cø hái th¼ng Mêi H¬ng, viÖc g× ph¶i ngÇn ng¹i sî Mêi H¬ng tù ¸i". Anh Linh vµ anh ChiÕm ®· trùc tiÕp hái t«i vÒ chuyÖn hå s¬, t«i nãi lµ thËt ra khi t«i bÞ b¾t, t«i mang theo giÊy tê gi¶ tªn lµ TrÇn Ngäc TrÝ (TrÝ lµ tªn anh t«i). Anh ChiÕm t×m ra hå s¬ ngay, t«i kh«ng hÒ khai b¸o ®iÒu g×, tuyÖt ®èi trung thµnh víi §¶ng.

Trung ¬ng gäi t«i ra Hµ Néi, anh Thä gÆp t«i vui mõng l¾m, v× ®· t×m ®îc hå s¬ xç minh t«i kiªn trung, bÊt khuÊt, nªn míi cã thÓ giíi thiÖu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng ®îc.

Anh nãi: "T×m ®îc hå s¬ cña mµy, tao mõng "hóm"!". T«i hái anh Thä: "NÕu kh«ng t×m ®îc hå s¬, cç anh cã tin dïng t«i kh«ng?". Anh Thä cêi vµ nãi: "VÉn tin dïng, song cha thÓ giíi thiÖu ®Ó bÇu vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng ®îc. Nhng ph¶i t×m cho ®îc hå s¬ nÕu kh«ng ra §¹i héi hái, Trung ¬ng lµm sao gi¶i thÝch ®îc, mµy ph¶i ®øng vµo vÞ trÝ tao míi hiÓu ®îc".

87

https://thuviensach.vn

T«i nghÜ anh xö sù nh vËy võa thÊu t×nh, võa b¶o ®¶m nguyªn t¾c tæ chøc cña §¶ng.

Nhí l¹i nh÷ng ngµy anh ®ang l©m bÖnh nÆng vµ s¾p ra ®i, bµ Th×n, c¬ së nu«i anh Thä vµ chóng t«i, ®Õn th¨m anh. Tríc hÕt bµ muèn th¨m søc kháe cña anh vµ sau n÷a tuy kh«ng thÓ

nµo tin ®îc, song bµ vÉn b¨n kho¨n muèn hái th¼ng anh vÒ mét d luËn: "¤ng Thä giµu l¾m, b©y giê cã c¶ tµi kho¶n göi ng©n hµng níc ngoµi!". Khi n¾m bµn tay ngêi mµ l©u nay bµ h»ng t«n kÝnh, ®ang tríc giê chuÈn bÞ ®i xa, bµ cÇm lßng, ®¾n ®o kh«ng hái g×. Tuy rÊt mÖt, nhng anh Thä vÉn nh¹y c¶m, nh×n bµ, anh biÕt bµ cã ®iÒu g× ®ã b¨n kho¨n cha muèn nãi. Anh hái:

- T«i èm l¾m, chÞ cã ®iÒu g× th¾c m¾c th× cø nãi ra, t«i sÏ

nhê anh em gióp chÞ.

Bµ Th×n véi tr¶ lêi:

- T«i kh«ng cã ®iÒu g× th¾c m¾c ®©u.

Anh Thä mét lÇn n÷a ©n cÇn hái bµ:

- Nh×n chÞ, t«i biÕt chÞ ®ang cã ®iÒu g× muèn nãi, chÞ cø nãi ®i.

§Õn lóc nµy bµ Th×n võa khãc, võa kÓ l¹i d luËn mµ bµ

nghe ®îc. Anh Thä nghe xong, cêi ra tiÕng vµ nãi:

- ¤i tëng g×, cã thÕ th«i µ! ThÕ th× t«i hái l¹i chÞ: chÞ cã tin kh«ng?

Bµ Th×n tr¶ lêi:

- T«i kh«ng tin, kh«ng bao giê tin. T«i mµ tin th× t«i ®·

kh«ng ®Õn ®©y th¨m anh.

Anh Thä nãi:

- ThÕ th× tèt, nÕu chÞ tin t«i th× t«i kh«ng ph¶i gi¶i thÝch víi chÞ n÷a.

Mét thêi gian ng¾n sau ®ã, anh Thä ra ®i.

Sau ngµy anh mÊt, l¹i cã thªm nh÷ng chuyÖn ®ån thæi nµy khç vÒ anh. Lóc ®Çu do cha n¾m ®îc ®Çy ®ñ th«ng tin, t«i còng cã b¨n kho¨n ®«i chót. Nhng sau khi ®· t×m hiÓu râ sù viÖc vµ håi tëng l¹i toµn bé cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña anh míi thÊy hÕt "tÊm g¬ng vÒ lßng trung thµnh, tËn tôy 88

https://thuviensach.vn

víi Tæ quèc, víi §¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn cçh m¹ng dòng c¶m, kiªn cêng, bÊt khuÊt, ®øc tÝnh cÇn kiÖm liªm chÝnh vµ

t×nh th¬ng ®èi víi c¸n bé" 1 cña anh Lª §øc Thä. Nh÷ng chuyÖn ®ån thæi vÒ anh thùc ra chØ lµ nh÷ng c©u chuyÖn dùng

®øng, vu oan, xuÊt ph¸t tõ nh÷ng ®éng c¬ c¸ nh©n kh«ng trong s¸ng. Nhí l¹i nh÷ng lóc t«i gÆp tr¾c trë, anh vÉn thêng nãi víi t«i:

- Mµy yªn t©m! C©y ngay kh«ng sî chÕt ®øng.

Anh S¸u ¬i, t«i còng muèn nãi víi anh: Anh hoµn toµn thanh th¶n mµ yªn nghØ, c©y ngay kh«ng sî chÕt ®øng mµ anh.

§· trßn 10 n¨m2 ngµy anh Thä ®i xa. Håi tëng l¹i nh÷ng n¨m th¸ng ®îc sèng víi anh, ®îc lµm viÖc liÒn lng hay kh«ng liÒn lng víi anh, t«i vÉn lu«n thÊy h×nh ¶nh cña anh S¸u Thä

®éng viªn chØ b¶o, ch¨m sãc tËn t×nh líp c¸n bé chóng t«i. Trong h¬n 60 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, ®óng nh trong TiÓu sö ®·

viÕt, anh Lª §øc Thä "®· ®em hÕt t©m søc, tµi n¨ng vµ trÝ tuÖ

cña m×nh cèng hiÕn cho sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ cña nh©n d©n ta... Tªn tuæi vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Lª

§øc Thä - anh S¸u Thä kÝnh mÕn, g¾n liÒn víi nh÷ng thµnh qu¶ cçh m¹ng vÜ ®¹i cña §¶ng vµ nh©n d©n ta"3.

___________________

1. B¸o Nh©n D©n, ngµy 18-10-1990.

2. N¨m 2000 (B.T).

3. B¸o Nh©n D©n, ngµy 15-10-1990.

89

https://thuviensach.vn

§åNG CHÝ L£ §øC THä

Vµ QU£ H¦¥NG NAM §ÞNH

Ph¹m Hång Hµ*

I- Quª h¬ng, gia ®×nh, vµ thêi tuæi trÎ ho¹t

®éng cçh m¹ng s«i næi t¹i quª nhµ

1. §ång chÝ Lª §øc Thä tªn thËt lµ Phan §×nh Kh¶i, sinh ngµy 10-10-1911 t¹i x· §Þch LÔ, huyÖn Mü Léc, nay lµ x· Nam V©n, thµnh phè Nam §Þnh, tØnh Nam §Þnh.

Nam §Þnh lµ tØnh n»m ë phÝa nam ®ång b»ng s«ng Hång, trong suèt qu¸ tr×nh lÞch sö dùng níc vµ gi÷ níc cña d©n téc, kÓ tõ khëi nguån v¨n minh lóa níc s«ng Hång ®Õn thêi ®¹i Hå ChÝ Minh, thiªn nhiªn, hµo khÝ quª h¬ng vµ søc ngêi bao thÕ hÖ ®· tÝch tô, hun ®óc nªn mét vïng ®Êt "®Þa linh nh©n kiÖt", mét truyÒn thèng tù cêng, v¨n hiÕn, yªu níc vµ cçh m¹ng.

§©y còng lµ n¬i ph¸t tÝch cña V¬ng triÒu TrÇn tån t¹i 175 n¨m víi nh÷ng chiÕn c«ng, nh÷ng dÊu Ên huy hoµng trong lÞch sö d©n téc. Nam §Þnh còng lµ mét trong nh÷ng c¸i n«i cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam, sím tiÕp nhËn chñ nghÜa Mç - Lªnin, sím h×nh thµnh nh÷ng tæ chøc céng s¶n ®Çu tiªn cña §¶ng. KÓ

tõ khi cã §¶ng, cïng víi c¶ níc, §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam

§Þnh ®· cã nh÷ng ®ãng gãp rÊt quan träng cho cçh m¹ng, vµ

cç cuéc chiÕn tranh gi¶i phãng d©n téc, thèng nhÊt non s«ng vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi. Víi bÒ dµy lÞch sö vµ v¨n hiÕn, vïng ®Êt nµy ®· sinh ra nh÷ng vÞ vua anh minh, cç anh hïng 90

https://thuviensach.vn

hµo kiÖt, nhiÒu nhµ chÝnh trÞ, qu©n sù, ngo¹i giao, v¨n hãa, nghÖ

thuËt... kiÖt xuÊt, tiªu biÓu cña ®Êt níc.

X· Nam V©n cã mét vÞ trÝ quan träng lµ cöa ngâ phÝa nam cña thµnh phè Nam §Þnh, n¬i cã cç ®êng giao th«ng thuû, bé lín ®i qua.

Tõ ®êi TrÇn, ®Êt Nam V©n ®· ®îc quy ho¹ch trong hµnh cung Thiªn Trêng më réng. S«ng VÞ ®îc ®µo nèi Thiªn Trêng - Tøc MÆc víi s«ng §µo, th«ng vÒ s«ng §¸y vµ ®· h×nh thµnh nªn bÕn §ß Quan næi tiÕng.

N»m gi÷a bèn bÒ s«ng níc, nh©n d©n Nam V©n rÊt tÝch cùc trong c«ng viÖc trÞ thñy, ®· cïng víi nh©n d©n cç vïng l©n cËn ®¾p ®ª s«ng Hång (bÊy giê gäi lµ s«ng §Ønh NhÜ), ®ª s«ng VÞ

Hoµng, ®ª Hång §øc (kÐo dµi tõ Qu¶ng Ninh, qua Nam §Þnh

®Õn Ninh B×nh), ®Ó ng¨n lò, b¶o vÖ xãm lµng.

Nam V©n lµ mét lµng quª v¨n hiÕn, h¬ng íc cña lµng cã tõ rÊt sím, quy ®Þnh chÆt chÏ tõ tæ chøc x· héi ®Õn viÖc gi÷ g×n truyÒn thèng, phong tôc tËp qu¸n tèt ®Ñp cña lµng, ®ång thêi khuyÕn khÝch sù häc hµnh vµ tinh thÇn lao ®éng. Víi bÒ dµy h¬n mét ngh×n n¨m lÞch sö, Nam V©n ®· h×nh thµnh mét vïng v¨n hãa phong phó, ®a d¹ng vµ cã b¶n s¾c; víi nh÷ng di tÝch,

®×nh chïa, ®Òn miÕu, nh÷ng sù tÝch vÒ cç ®Þa danh, con ngêi nh "VÊn KhÈu", chïa Bå §Ò, Cån C¸i, c¸nh ®ång Quan Thîng, tíng qu©n KiÒu C«ng H·n, bµ Hoµng Phi, vî vua Lý Nh©n T«ng, Th¸i s D¬ng QuÕ C«ng L¹i ThÕ Vinh vµ nhiÒu lÔ héi v¨n hãa d©n gian, d©n ca, hß vÌ ®Æc s¾c.

TruyÒn thuyÕt d©n gian kÓ r»ng: Xa ®oµn thuyÒn chiÕn cña Vua Hïng 18, xu«i s«ng Hång qua cöa TuÇn Vêng, gÆp sãng to, giã c¶, níc xo¸y, thuyÒn tr«i d¹t vµo b·i Ng« X¸, d©n lµng ra søc trî gióp. Nhê ®ã, thuyÒn Vua Hïng 18 kÞp ®uæi theo giÆc. Nh©n d©n trong lµng ®îc triÒu ®×nh khen thëng vÒ tinh thÇn yªu níc, trung qu©n. §Æc biÖt thÕ kû XIII, díi triÒu TrÇn, nh©n d©n Nam V©n víi hµo khÝ §«ng A s«i sôc ®· cïng

* Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, BÝ th TØnh uû - Chñ tÞch Héi ®ång nh©n d©n 91

https://thuviensach.vn

nh©n d©n c¶ níc anh dòng chiÕn ®Êu lËp nªn nh÷ng chiÕn c«ng hiÓn hçh, ba lÇn chiÕn th¾ng qu©n Nguyªn M«ng x©m lîc, b¶o vÖ v÷ng ch¾c giang s¬n, bê câi.

N¨m 1858, thùc d©n Ph¸p x©m lîc níc ta, nhiÒu thanh niªn trai tr¸ng cña Nam V©n xung phong gia nhËp ®oµn qu©n Nam tiÕn cña Hoµng gi¸p Ph¹m V¨n NghÞ vµo Nam ®¸nh giÆc.

Nh©n d©n Nam V©n ®· kÒ vai s¸t c¸nh cïng qu©n d©n Thµnh Nam chiÕn ®Êu b¶o vÖ thµnh khi thùc d©n Ph¸p ®¸nh chiÕm thµnh Nam §Þnh, tham gia ®éi qu©n cña Thîng biÖn - TiÕn sÜ

Vò H÷u Lîi ®ãng ë t¶ ng¹n bÕn §ß Quan ®¸nh tµu chiÕn cña qu©n ®Þch. Khi Thµnh Nam thÊt thñ, Thîng biÖn Vò H÷u Lîi

®a qu©n vÒ ®ãng ë chïa Ba X¸ th«n Thîng H÷u - Nam V©n chèng giÆc vµ ®îc nh©n d©n Nam V©n tËn t×nh che chë, ®ïm bäc, nu«i dìng. NhiÒu con em Nam V©n ®· bÝ mËt tham gia vµo cç cuéc khëi nghÜa do cç sÜ phu yªu níc l·nh ®¹o.

§Çu thÕ kû XX, cïng víi cç ®Þa ph¬ng trong tØnh, nh©n d©n Nam V©n ñng hé m¹nh mÏ phong trµo §«ng Du do Phan Béi Ch©u khëi xíng vµ phong trµo bÊt hîp tç víi Ph¸p do Phan Chu Chinh ph¸t ®éng, tÝch cùc tham gia cç phong trµo

®Êu tranh s«i næi cña c«ng nh©n Thµnh Nam, cç ho¹t ®éng cçh m¹ng, cç tæ chøc cøu quèc, ViÖt Minh, trong cç cao trµo cçh m¹ng 1930 - 1931, 1936 - 1939, 1939 - 1945 vµ Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945.

Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p, lµ ®Þa bµn bÞ ®Þch chiÕm ®ãng, khñng bè d· man, §¶ng bé Nam V©n ®·

l·nh ®¹o nh©n d©n ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch, ph¸ tÒ, trõ gian, chèng ®Þch cµn quÐt, lËp nªn nh÷ng chiÕn c«ng vÎ vang, gi¶i phãng quª h¬ng.

Trong kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam V©n víi tinh thÇn "TÊt c¶ v× miÒn Nam ruét thÞt" ®·

tÝch cùc tham gia nhiÒu phong trµo thi ®ua s«i næi: "Thanh niªn ba s½n sµng", "Phô n÷ ba ®¶m ®ang"... võa s¶n xuÊt võa chiÕn tØnh Nam §Þnh.

92

https://thuviensach.vn

®Êu, ®ãng gãp nhiÒu søc ngêi, søc cña cho chiÕn trêng.

Hai m¬i l¨m n¨m thùc hiÖn ®êng lèi ®æi míi toµn diÖn cña §¶ng, thùc hiÖn c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc,

§¶ng bé vµ nh©n d©n x· Nam V©n ®· ph¸t huy tinh thÇn tù lùc tù cêng, n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, giµnh nhiÒu thµnh tÝch gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, v¨n hãa, y tÕ, gi¸o dôc, gi÷

v÷ng an ninh chÝnh trÞ, trËt tù, an toµn x· héi.

2. §ång chÝ Lª §øc Thä sinh ra vµ lín lªn trong mét gia

®×nh nhµ Nho thanh b¹ch, gia gi¸o.

¤ng néi cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ cô Phan §×nh DiÔn, sinh n¨m 1852. Ngay tõ nhá, cô ®· sím ®îc cha m×nh truyÒn thô cho nÕp thi th, gia gi¸o vµ cÇn mÉn häc tËp. Sau khi thi h¬ng kh«ng ®Ëu, cô më trêng d¹y häc vµ lµm thuèc ch÷a bÖnh. Cô vèn tÝnh nh©n hËu, sèng hoµ thuËn, hiÕu nghÜa trong gia ®×nh vµ lµng xãm, tÝch cùc lµm viÖc thiÖn. N¨m 1890 mÊt mïa, cô bá ra mét sè tiÒn lín ®Ó lµm sæ ®inh ®iÒn gióp d©n, b¸n

®i mét mÉu ruéng ®Ó lÊy tiÒn ®¾p ®êng. Cã ®êng míi thuËn tiÖn ®i l¹i, nh©n d©n ®· phÊn khëi mõng cô bøc lôa ®Ò ba ch÷

"C«ng d©n", nghÜa lµ cã c«ng víi d©n.

Trong nghÒ lµm thuèc, cô lu«n gi÷ ®¹o lý cøu ngêi lµm gèc, tËn t×nh cøu ch÷a cho bÖnh nh©n, kh«ng c©u nÖ, nÒ hµ, ®Æc biÖt lµ ®èi víi nh÷ng ngêi d©n nghÌo khã. Cô lµ ngêi cÇn kiÖm, c«ng t©m, c¬ng trùc vµ lu«n bªnh vùc ngêi l¬ng thiÖn.

Cô thêng khuyªn r¨n con ch¸u ch¨m lo lµm nh÷ng viÖc c«ng Ých cho ®êi. §Æc biÖt cô rÊt quan t©m ®Õn viÖc häc hµnh cña con ch¸u. Cç con ch¸u ®Õn tuæi ®i häc ®Òu ®îc cô khai t©m qua sçh Tam thiªn tù, mêi cç nhµ gi¸o cã tiÕng d¹y ch÷

cho con ch¸u. §îc cô rÌn ròa, ch¨m lo, con ch¸u cô ai còng

®îc häc hµnh, nhiÒu ngêi ®· ®Ëu cö nh©n, tó tµi, nhiÒu ch¸u con ®· nu«i chÝ lín ho¹t ®éng cçh m¹ng gióp d©n, gióp níc.

Cô mÊt n¨m 1923, thä 71 tuæi. BiÕt ¬n cô, nh©n d©n trong x· ®· lËp cô lµm HËu thÇn vµ dùng bia ghi c«ng ®øc t¹i ®×nh lµng. Hµng n¨m ®Õn ngµy giç cô ®Òu tæ chøc tÕ lÔ, tri ©n.

Th©n phô cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ «ng Phan §×nh QuÕ, 93

https://thuviensach.vn

sinh ngµy 2-8-1882, lµ ngêi tÝnh béc trùc, kh¼ng kh¸i nhng sèng hoµ thuËn, gÇn gòi trong gia ®×nh, hä hµng vµ lµng xãm.

Thuë nhá «ng theo cha häc ch÷ Nho, råi lµm m«n sinh cña cô T §Æng ngêi x· §Æng X¸. N¨m 1909, «ng ®îc nh©n d©n bÇu lµm H¬ng trëng, råi sau ®îc bÇu lµm Ch¸nh h¬ng héi ë x·.

Tuy lµ mét hµo lý cña lµng nhng «ng rÊt trung thùc, liªm khiÕt, lu«n ®øng vÒ phÝa nh©n d©n, bªnh vùc, b¶o vÖ d©n.

¤ng ®· ®ãng gãp nhiÒu c«ng søc, tiÒn b¹c chÊn chØnh cç c«ng viÖc h¬ng chÝnh, kiÕn thiÕt, x©y dùng lµng x· nh tu bæ, më mang ®×nh chïa, cÇu cèng... Sau khi theo anh ruét lµ quan Tæng ®èc Phan §×nh Hße ®i qu©n thø ®¸nh giÆc cã c«ng, «ng

®· ®îc thëng hµm cöu phÈm. ¤ng mÊt ngµy 3-4-1928, thä 46 tuæi.

Th©n mÉu cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ bµ §inh ThÞ Hoµng, sinh ngµy 8-10-1882, quª ë x· §ång L¹c, huyÖn Kim B¶ng, tØnh Hµ Nam. Bµ tÝnh t×nh hiÒn hËu, th¸o v¸t, ®¶m ®ang, hÕt lßng th¬ng yªu chång con, g¾ng søc cïng chång x©y dùng c¬ nghiÖp vµ nu«i d¹y con c¸i... Bµ sím cã t tëng tiÕn bé, khi biÕt cç con trai m×nh tham gia ho¹t ®éng cçh m¹ng, bµ ®· ©m thÇm ñng hé. B¶n th©n bµ còng tham gia cçh m¹ng, nu«i dìng, b¶o vÖ nhiÒu c¸n bé cña §¶ng, trong ®ã cã cç ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh, Trêng Chinh, NguyÔn L¬ng B»ng...

Do cã nhiÒu ®ãng gãp víi cçh m¹ng, ®Æc biÖt lµ c«ng lao nu«i dìng nh÷ng ngêi con cçh m¹ng u tó, bµ ®· ®îc tÆng B»ng Cã c«ng víi níc. Bµ cßn vinh dù ®îc Chñ tÞch Hå

ChÝ Minh tÆng lôa may ¸o.

Bµ mÊt ngµy 4-2-1956, hëng thä 74 tuæi.

¤ng Phan §×nh QuÕ vµ bµ §inh ThÞ Hoµng sinh ®îc t¸m ngêi con: n¨m ngêi con trai vµ ba ngêi con g¸i. §îc sù quan t©m, ch¨m lo, d¹y b¶o cña «ng bµ, c¶ t¸m ngêi con ®Òu ch¨m lao ®éng, chÞu khã häc hµnh, hiÕu lÔ víi cha mÑ, lÔ phÐp víi ngêi trªn. §Æc biÖt trong sè t¸m ngêi con th× ba ngêi: Phan §×nh Kh¶i (tøc ®ång chÝ Lª §øc Thä), Phan §×nh Dinh (tøc ®ång chÝ §inh §øc ThiÖn), Phan §×nh §èng (tøc ®ång chÝ

94

https://thuviensach.vn

Mai ChÝ Thä) lµ Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, trong ®ã ®ång chÝ

Lª §øc Thä vµ ®ång chÝ Mai ChÝ Thä lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ

vµ ®Òu ®îc ph©n c«ng gi÷ nh÷ng träng trçh lín cña §¶ng vµ

Nhµ níc.

3. Thêi th¬ Êu cho tíi n¨m 14 tuæi, ®ång chÝ Lª §øc Thä sèng víi gia ®×nh t¹i quª nhµ.

N¨m 1925, ®ång chÝ theo häc t¹i Trêng tiÓu häc Cöa B¾c, thµnh phè Nam §Þnh, trä t¹i nhµ «ng chó Phan §×nh Ng« ë phè Hµng Cau - khu phè bu«n b¸n sÇm uÊt cña thµnh phè lóc bÊy giê.

ë tuæi häc trß, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chøng kiÕn cç phong trµo ®Êu tranh liªn tiÕp, m¹nh mÏ cña c«ng nh©n thµnh phè Nam §Þnh, ®iÓn h×nh lµ cuéc ®Êu tranh cña 2.500 c«ng nh©n Nhµ m¸y Sîi næ ra ngµy 30-4-1925 ®ßi t¨ng l¬ng vµ ph¶n ®èi viÖc sa th¶i thî, ®· g©y tiÕng vang lín, khiÕn thùc d©n Ph¸p hÕt søc lo sî. Phong trµo ph¸t triÓn trong c«ng nh©n vµ lan nhanh ra cç tÇng líp nh©n d©n khç. Trong cç trêng häc, häc sinh bÝ mËt chuyÒn tay nhau ®äc cç sçh b¸o yªu níc, tiÕn bé nh b¸o Ngêi cïng khæ (Le Paria), b¸o ThÇn Chung, L'An Nam, ViÖt Nam hån vµ nhiÒu tç phÈm v¨n häc yªu níc nh Chiªu hån níc cña Ph¹m TÊt §¾c, TiÕng cuèc kªu cña ViÖt Quyªn, ®·

cã ¶nh hëng s©u s¾c tíi nhËn thøc, t tëng cña nhiÒu ngêi, nhÊt lµ víi líp trÝ thøc trÎ nh ®ång chÝ Lª §øc Thä.

N¨m 1925, cô Phan Béi Ch©u, mét chÝ sÜ yªu níc lçi l¹c cña ViÖt Nam bÞ thùc d©n Ph¸p b¾t ë Trung Quèc, ®a vÒ

níc chê ngµy xÐt xö. C¶ níc dÊy lªn phong trµo ®Êu tranh m¹nh mÏ ®ßi ©n xçho cô Phan. §«ng ®¶o thanh niªn, c«ng nh©n, häc sinh Nam §Þnh ®· ký ®¬n göi toµn quyÒn Ph¸p ®ßi tr¶ tù do cho cô Phan Béi Ch©u. T¹i phiªn toµ xÐt xö cô Phan, tó tµi NguyÔn Khçh Doanh, ngêi lµng DÇm, x· Nam B×nh, huyÖn Nam Trùc ®· tù nguyÖn xin ®îc chÞu ¸n thay cô Phan.

N¨m 1925, cô Phan Chu Trinh vÒ níc sau h¬n 10 n¨m bÞ

lu ®µy vµ qua ®êi vµo th¸ng 3-1926, g©y xóc ®éng lín trong nh©n d©n c¶ níc. LÔ truy ®iÖu cô Phan ®îc tæ chøc träng thÓ

95

https://thuviensach.vn

ë kh¾p mäi n¬i. T¹i Nam §Þnh, nhµ cÇm quyÒn Ph¸p ®· ng¨n cÊm viÖc tæ chøc lÔ truy ®iÖu cô Phan, ®iÒu ®ã ®· g©y phÉn né trong nh©n d©n Nam §Þnh, tÊt c¶ cç trêng häc ë thµnh phè Nam §Þnh nhÊt lo¹t b·i kho¸, mét sè gi¸o s Trêng Thµnh Chung, mét sè nhµ Nho tiÕn bé cã uy tÝn vµ ®«ng ®¶o nh©n d©n lao ®éng ®· tÝch cùc ®Êu tranh buéc nhµ cÇm quyÒn Ph¸p ph¶i nhîng bé, ®ång ý cho tæ chøc lÔ truy ®iÖu cô Phan. §ång chÝ

Lª §øc Thä ®· hoµ m×nh vµo phong trµo häc sinh yªu níc Thµnh Nam, nhiÖt t×nh hëng øng cç ho¹t ®éng b·i khãa, dù lÔ truy ®iÖu Phan Chu Trinh t¹i nghÜa trang B¾c TÕ, thµnh phè Nam §Þnh.

§Õn gi÷a n¨m 1927, ë Nam §Þnh ®· h×nh thµnh mét sè chi héi cña tæ chøc Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn, trong

®ã cã chi héi häc sinh Trêng Thµnh Chung mµ nßng cèt lµ Häc sinh ®oµn. Tõ Trêng Thµnh Chung, Häc sinh ®oµn lan nhanh sang cç trêng häc khç. N¨m 1928, ®îc thÇy gi¸o NguyÔn V¨n TiÕn d×u d¾t, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc kÕt n¹p vµo Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn vµ trë thµnh mét nh©n cèt tÝch cùc cña Trêng tiÓu häc Cöa B¾c.

Nh÷ng n¨m 1929 - 1930, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng bé Nam §Þnh, phong trµo cçh m¹ng cã bíc chuyÓn m¹nh. NhiÒu cuéc ®Êu tranh cña c«ng nh©n liªn tiÕp næ ra, tiªu biÓu lµ cç cuéc ®Êu tranh cña c«ng nh©n Nhµ m¸y §Ìn, c«ng nh©n Nhµ

m¸y Sîi, toµn thÓ thî nhuém, n÷ c«ng nh©n m¸y Lê... Ho¹t

®éng cña Häc sinh ®oµn cµng s«i næi, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng víi cç ®oµn viªn, thanh niªn c¶m t×nh cçh m¹ng ®· tæ chøc r¶i truyÒn ®¬n ë nhiÒu ®êng phè, cæ vò tinh thÇn ®Êu tranh cña c«ng nh©n, v¹ch mÆt kÎ thï ®µn ¸p phong trµo. Víi tinh thÇn, nhiÖt huyÕt cçh m¹ng vµ nh÷ng ho¹t ®éng rÊt s«i næi, tÝch cùc, th¸ng 10-1929, ngêi thanh niªn u tó Lª §øc Thä

®îc kÕt n¹p vµo §«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng.

Tõ mét thanh niªn yªu níc trë thµnh ®¶ng viªn céng s¶n lµ mét bíc ngoÆt lín trong cuéc ®êi cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

§îc tæ chøc ph©n c«ng phô trçh c«ng tç thanh niªn, 96

https://thuviensach.vn

häc sinh, ®ång chÝ Lª §øc Thä chuyÓn sang häc ë Trêng t

thôc Av¬nia (Avenir). §ång chÝ dµnh nhiÒu thêi gian ho¹t ®éng ph¸t triÓn tæ chøc Héi, tuyªn truyÒn sçh b¸o yªu níc vµ cçh m¹ng nh tê b¸o Thanh niªn, cuèn §êng Cçh mÖnh cña l·nh tô NguyÔn ¸i Quèc. Thêi gian nµy, ®ång chÝ ®· tuyªn truyÒn giç ngé vµ tæ chøc ®îc nhãm Häc sinh §oµn gåm: Phan V¨n Tïng, D¬ng Kh¾c NiÖm, TrÇn §øc Quý vµ nhiÒu ngêi khç. Sau mét thêi gian tÝch cùc ho¹t ®éng, t¹i Trêng Av¬nia ®ång chÝ ®·

tæ chøc ®îc mét chi bé, lóc ®Çu cã bèn ®¶ng viªn do ®ång chÝ

lµm BÝ th.

Kh«ng chØ tuyªn truyÒn giç ngé thanh niªn, häc sinh ë thµnh phè, mçi dÞp vÒ nghØ hÌ ë quª nhµ, ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt chó ý tuyªn truyÒn cçh m¹ng cho líp thanh niªn, cho nh÷ng ngêi ruét thÞt trong gia ®×nh m×nh nh Phan §×nh Dinh (tøc §inh §øc ThiÖn), Phan §×nh T¹c, Phan §×nh ThiÒu vµ

Ng« V¨n Ngo¹n - nh÷ng ngêi ®· tæ chøc vµ thµnh lËp chi bé

§¶ng ë §Þch LÔ ngay tõ n¨m 1930.

Nh©n dÞp kû niÖm lÇn thø 13 Cçh m¹ng Th¸ng Mêi Nga thµnh c«ng, §¶ng bé Nam §Þnh më mét ®ît ho¹t ®éng m¹nh t¹i thµnh phè; cç chi bé nhµ m¸y, trêng häc, ®êng phè cïng ®ång lo¹t hµnh ®éng. §ªm ngµy 6, s¸ng ngµy 7-11-1930,

®ång chÝ Lª §øc Thä cïng cç ®¶ng viªn trong chi bé häc sinh ®i r¶i truyÒn ®¬n vµ treo cê §¶ng ë nhiÒu ®êng phè vµ

còng tèi h«m ®ã, gÇn nh cïng mét lóc cç ®¶ng viªn vµ quÇn chóng cçh m¹ng ®· g©y nhiÒu tiÕng næ lín. N¨m giê s¸ng 7-11

gi÷a lóc c«ng nh©n Nhµ m¸y Sîi ®ang ®æi ca th× ph¸o l¹i næ vang, c«ng nh©n hß reo n¸o nhiÖt. Sù kiÖn nµy lµm n¸o ®éng Thµnh Nam, bän ®Þch ho¶ng hèt lïng sôc r¸o riÕt kh¾p n¬i, b¾t 54 ®¶ng viªn vµ quÇn chóng cçh m¹ng, trong ®ã cã ®ång chÝ Lª §øc Thä. Kh¸m n¬i ë cña ®ång chÝ t¹i nhµ «ng chó Phan §×nh Ng« ë phè Hµng Cau, mËt th¸m thu ®îc nhiÒu sçh b¸o cçh m¹ng nh Tia ®á, Tin tøc, Tranh ®Êu, Ngêi lao

®éng, Céng s¶n huÊn luyÖn. §ång chÝ bÞ ®Þch giam t¹i Së MËt th¸m, mÆc dï bÞ tra tÊn d· man nhng ®ång chÝ vÉn kiªn cêng 97

https://thuviensach.vn

chÞu ®ùng, kiªn quyÕt b¶o vÖ ®ång chÝ vµ c¬ së cçh m¹ng. Sau khi hái cung vµ tra tÊn h¬n 1 th¸ng, chóng ®a ®ång chÝ giam riªng ë xµ lim, cßng 2 ch©n suèt 3-4 th¸ng rßng. Ngµy 27-1-1931 chóng ®a ®ång chÝ ra xö ë Toµ ¸n Nam §Þnh vµ bÞ kÕt ¸n tï khæ sai chung th©n. §ång chÝ lµm ®¬n chèng ¸n, toµ thîng thÈm t¹i Hµ Néi ®· gi¶m ¸n xuèng 10 n¨m khæ sai, ®©y lµ møc

¸n cao nhÊt cña vô ¸n nµy. Gi÷a n¨m 1931, ®ång chÝ bÞ ®µy ra nhµ tï C«n §¶o.

N¨m 1936, tríc søc ®Êu tranh m¹nh mÏ cña nh©n d©n ta vµ ®îc sù ñng hé tÝch cùc cña phong trµo B×nh d©n Ph¸p, nhµ

cÇm quyÒn Ph¸p ë §«ng D¬ng buéc ph¶i tr¶ l¹i tù do cho mét sè lín tï chÝnh trÞ, trong ®ã cã ®ång chÝ Lª §øc Thä .

Ra tï, trë vÒ Nam §Þnh, ®ång chÝ Lª §øc Thä tiÕp tôc ho¹t ®éng cçh m¹ng. Sau khi b¾t ®îc liªn l¹c víi cç ®ång chÝ

ho¹t ®éng c«ng khai ë Nam §Þnh (®ång chÝ MÉn Cß, ®ång chÝ

Phóc, ®ång chÝ TrÝ vµ ®ång chÝ Ho¹t (tøc B¶o, lµ Xø uû viªn phô trçh Nam §Þnh) vµ ®îc giao phô trçh c«ng tç b¸o chÝ c«ng khai cña tØnh Nam §Þnh vµ tham gia x©y dùng c¬ së bÝ mËt cña

§¶ng ë ®Þa ph¬ng. §ång chÝ ®· më ®¹i lý ph¸t hµnh sçh b¸o c¸nh t¶ mang tªn Phan Kh¶i, sau ®æi tªn Tin tøc, c«ng khai tuyªn truyÒn chñ nghÜa Mç - Lªnin, giíi thiÖu ®êng lèi, chñ tr¬ng cña §¶ng, híng dÉn quÇn chóng ®Êu tranh kÕt hîp ho¹t ®éng c«ng khai vµ bÝ mËt, võa giç ngé c«ng nh©n, häc sinh, võa tæ chøc x©y dùng c¬ së bÝ mËt.

Ngµy 31-7-1939, mËt th¸m bÊt ngê lôc so¸t, kh¸m xÐt nhµ cöa vµ b¾t 22 ®¶ng viªn vµ quÇn chóng cçh m¹ng, trong

®ã cã ®ång chÝ Lª §øc Thä ®a vÒ giam gi÷ t¹i Së MËt th¸m Nam §Þnh, ®Õn ngµy 1-8 míi th¶. Ngay sau khi ®îc th¶, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· göi bøc ®iÖn cho Toµn quyÒn §«ng D¬ng víi néi dung "chóng t«i cùc lùc ph¶n ®èi viÖc kh¸m nhµ vµ b¾t ngêi hµng lo¹t ngµy 31-7-1939. Chóng t«i cho r»ng ®ã lµ viÖc lµm tr¸i víi tù do d©n chñ".

BiÕt râ ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ ngêi l·nh ®¹o phong trµo cçh m¹ng c«ng khai ë Nam §Þnh nªn mÆc dï ph¶i tr¶ l¹i tù do 98

https://thuviensach.vn

cho ®ång chÝ, bän mËt th¸m vÉn ngµy ®ªm theo dâi, b¸m riÕt mäi ho¹t ®éng cña ®ång chÝ vµ ®¹i lý sçh b¸o c¸nh t¶. Ngµy 9-9-1939, cïng mét lóc chóng më hµng lo¹t vô kh¸m xÐt, b¾t

®ång chÝ Lª §øc Thä cïng hÇu hÕt cç ®¶ng viªn quÇn chóng cèt c¸n ho¹t ®éng c«ng khai. Ngµy xö ¸n, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng cç chiÕn sÜ cçh m¹ng ®· dùa vµo viÖc nghÞ ®Þnh ngµy 28-9-1939 cña Toµn quyÒn §«ng D¬ng "cÊm lu hµnh vµ tµng tr÷ sçh b¸o céng s¶n" cha ®ñ hiÖu lùc ®Ó tù c·i cho m×nh ngay t¹i phiªn toµ vµ kh¸ng ¸n lªn Toµ Thîng thÈm. Tríc lý lÏ s¾c bÐn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ nh÷ng chiÕn sÜ céng s¶n, toµ ¸n thùc d©n buéc ph¶i tha bæng vµ chØ xö ¸n treo phÇn lín nh÷ng ngêi bÞ b¾t. Nhng ngay sau ®ã, dùa vµo nghÞ ®Þnh ngµy 21-1-1940 "tËp trung cç phÇn tö nguy hiÓm cho an ninh", chóng b¾t l¹i ®ång chÝ Lª §øc Thä, kÕt ¸n 5 n¨m tï vµ ®a ®i giam gi÷ ë Hµ Néi, S¬n La vµ Hoµ B×nh.

TruyÒn thèng v¨n hiÕn, yªu níc cña quª h¬ng, truyÒn thèng cña dßng hä, gia ®×nh ®· ¶nh hëng s©u s¾c tíi tuæi th¬

cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, ®ã chÝnh lµ nh÷ng m¹ch nguån t¬i m¸t nu«i dìng t×nh yªu quª h¬ng, ®Êt níc, th¬ng d©n cña

®ång chÝ.

Nh÷ng n¨m th¸ng tuæi häc trß vµ tuæi trÎ ho¹t ®éng cçh m¹ng s«i næi, phong phó t¹i quª nhµ ®· gãp phÇn t«i luyÖn ý chÝ cçh m¹ng, tinh thÇn kiªn trung, bÊt khuÊt, lßng trung thµnh tuyÖt ®èi víi §¶ng vµ nh©n d©n; båi ®¾p trÝ tuÖ vµ phÈm chÊt cçh m¹ng ®Ó ®ång chÝ bíc tiÕp trªn con ®êng cçh m¹ng vinh quang vµ trë thµnh ngêi chiÕn sÜ céng s¶n kiªn cêng, nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng cña §¶ng, mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kÝnh yªu.

4. Sau nµy, trong phÇn lín cuéc ®êi cçh m¹ng cña m×nh, do sù ph©n c«ng cña §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng ho¹t

®éng ë ®Þa bµn Nam §Þnh, nhng ®ång chÝ lu«n dµnh cho quª

h¬ng nh÷ng t×nh c¶m mÆn nång, s©u ®Ëm

"Trë vÒ th¨m l¹i quª h¬ng,

99

https://thuviensach.vn

S¸u m¬i n¨m mÊy ®o¹n trêng ®· qua.

§êng ®i ngµn dÆm dï xa,

T×nh quª vÉn th¾m lßng ta d¹t dµo"1.

Cã lÏ, trªn nh÷ng chÆng ®êng cçh m¹ng ch«ng gai, gian khæ, dï ë trong lao tï cña ®Õ quèc, trªn ®êng hµnh qu©n hay nh÷ng chiÕn trêng ç liÖt, trong s©u th¼m lßng m×nh, ®ång chÝ

vÉn d¹t dµo nçi nhí quª h¬ng v× ë ®ã cã lµng quª ch«n rau c¾t rèn, cã ngêi mÑ hiÒn yªu dÊu lu«n th¬ng yªu, ®éng viªn, khÝch lÖ ®ång chÝ. Yªu con vµ yªu níc, mÑ ®· trë thµnh ngêi cïng chÝ híng víi con m×nh.

"HiÓu con mÑ l¹i cµng th¬ng,

Th¬ng con, th¬ng níc vÊn v¬ng trong lßng.

ThÕ råi mÑ l¹i chê mong,

Mõng con ®i tiÕp chÆng ®êng con ®i.

Sím khuya ®ång chÝ ®i vÒ,

MÑ nu«i, mÑ giÊu mét bÒ thuû chung".

ë ®ã cßn cã nh÷ng ngêi thÇy th¬ng kÝnh, b¹n cò, trêng xa:

"M¸i trêng thuë Êy Thµnh Nam,

C©u th¬ thÇy gi¶ng chøa chan nghÜa ®êi"2.

Vµ b¹n bÌ, ®ång chÝ cña mét thêi thanh niªn s«i næi:

"Nhí ngµy §¶ng míi dùng lªn,

TruyÒn ®¬n, cê ®á treo trªn phè nµy.

Nhí khi b¸o §¶ng c«ng khai,

Phong trµo ho¹t ®éng trong ngoµi h¨ng say"3.

Trong t×nh quª h¬ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä dµnh cho ®ång chÝ Trêng Chinh nh÷ng t×nh c¶m th©n th¬ng, kÝnh mÕn:

"Nhí ngêi l·nh ®¹o tµi n¨ng,

Khëi nghÜa Th¸ng T¸m thµnh c«ng lÉy lõng.

§êi anh sãng giã ®· tõng,

§êng ®i trän vÑn mét lßng thuû chung"1.

___________________

1. Bµi th¬ T×nh quª h¬ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä tÆng §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh Nam §Þnh.

2,3. Bµi th¬ T×nh quª h¬ng; bµi NghÜa t×nh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä tÆng

§¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh Nam §Þnh.

100

https://thuviensach.vn

Yªu quª h¬ng tha thiÕt, ®ång chÝ cµng tù hµo vÒ truyÒn thèng anh hïng cña quª h¬ng m×nh:

"Quª ta truyÒn thèng B¹ch §»ng,

BiÕt bao liÖt sÜ, anh hïng ph¬i th¬i"2.

Vµ c¨m hËn lò giÆc x©m lîc, ®µn ¸p d©n m×nh:

"Quª h¬ng mÊy chôc n¨m trêi,

Bao phen b·o t¸p dËp vïi gian nan.

Qu©n thï tµn b¹o d· man,

Hµng tr¨m ®ång chÝ b¾t giam cùc h×nh"3.

§ång chÝ vui mõng kh«n xiÕt khi quª h¬ng ®îc gi¶i phãng:

"Níc nhµ gi¶i phãng tõ ®©y,

Non C«i s«ng VÞ ngµy nay v÷ng bÒn"4.

Vµ ngµy cµng ®æi thay t¬i ®Ñp:

"Nhí xa ®ãi rÐt lang thang,

C¸nh ®ång chiªm tròng níc trµn mªnh m«ng.

Ngµy nay lóa træ ®Çy ®ång,

Nhµ ai m¸i ®á, vên trång ®Çy cam"5.

§ång chÝ mong mái quª h¬ng m×nh ®æi míi:

"Lµm sao ®ång lóa thªm xanh,

V¶i thªm ¸o míi cho anh cho nµng.

TrÎ em thªm sçh häc, thªm trêng,

BÖnh viÖn ®ñ thuèc, ®ñ giêng khang trang"6.

Nh÷ng lÇn trë vÒ th¨m quª h¬ng cña ®ång chÝ lu«n ®Ó l¹i cho §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam §Þnh Ên tîng khã phai vÒ t×nh c¶m th¾m thiÕt, s©u s¾c cña mét ngêi con xa quª. LÇn nµo còng vËy, ®ång chÝ lu«n dµnh thêi gian l¾ng nghe, chó ý t×m hiÓu thùc tiÔn ®êi sèng nh©n d©n, n¨ng lùc l·nh ®¹o cña c¸n bé

®Þa ph¬ng, n¾m b¾t t×nh h×nh ph¸t triÓn cña Nam §Þnh vµ cã ý kiÕn ®éng viªn, chØ ®¹o. N¨m 1963, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng víi Bç Hå vµ ®ång chÝ Lª V¨n L¬ng vÒ dù §¹i héi §¶ng bé Nam §Þnh lÇn thø V, ®ång chÝ c¨n dÆn: "Cç ®ång chÝ vµ nh©n 1,2,3,4,5,6. Bµi th¬ T×nh quª h¬ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä tÆng §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh Nam §Þnh.

101

https://thuviensach.vn

d©n Nam §Þnh ®Êu tranh cçh m¹ng rÊt anh dòng. Chóng ta

®· dµnh ®îc nhiÒu th¾ng lîi vÎ vang. Trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi vµ ®Êu tranh thèng nhÊt níc nhµ, chóng ta cÇn ph¶i dòng c¶m tiÕn lªn ®Ó giµnh nh÷ng th¾ng lîi cçh m¹ng to lín h¬n n÷a".

Trong bµi ph¸t biÓu t¹i §¹i héi ®¹i biÓu §¶ng bé tØnh n¨m 1976, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nhÊn m¹nh: "N¨ng lùc l·nh

®¹o vµ søc chiÕn ®Êu cña §¶ng phô thuéc mét cçh quyÕt ®Þnh vµo tr×nh ®é mäi mÆt vµ chÊt lîng ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn".

Nh÷ng lêi c¨n dÆn, chØ ®¹o, cæ vò cña ®ång chÝ cho tíi nay vÉn mang tÝnh thêi sù, vÉn lµ nh÷ng yªu cÇu cÊp thiÕt vµ lµ tµi s¶n tinh thÇn quý gi¸, lµ nguån ®éng viªn to lín khÝch lÖ c¸n bé,

®¶ng viªn vµ nh©n d©n trong tØnh phÊn ®Êu vît qua khã kh¨n thö thçh trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ quª h¬ng.

II- Häc tËp vµ ph¸t huy tinh thÇn cçh m¹ng vµ tÊm g¬ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, §¶ng bé vµ

nh©n d©n Nam §Þnh quyÕt t©m phÊn ®Êu x©y dùng

quª h¬ng Nam §Þnh giµu m¹nh, v¨n minh

Lµ mét tØnh, mét §¶ng bé giµu truyÒn thèng yªu níc vµ

cçh m¹ng, quª h¬ng, §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam §Þnh lu«n v«

cïng tù hµo vµ vinh dù v× n¬i ®©y ®· cã nhiÒu chiÕn sÜ cçh m¹ng kiªn cêng ®i theo tiÕng gäi cña chñ nghÜa yªu níc, chñ nghÜa Mç-Lªnin, cña §¶ng ta vµ Bç Hå kÝnh yªu; anh dòng chiÕn ®Êu, hy sinh quªn m×nh v× ®éc lËp, tù do cña d©n téc, v×

chñ nghÜa x· héi, chñ nghÜa quèc tÕ cao c¶ vµ v× quª h¬ng Nam §Þnh th©n yªu. Trong nh÷ng líp ngêi ®ã, cã nhiÒu ®ång chÝ ®· trë thµnh nh÷ng nhµ ho¹t ®éng cçh m¹ng næi tiÕng, nh÷ng nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng, kiÖt xuÊt cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, tiªu biÓu lµ ®ång chÝ Trêng Chinh - nguyªn Tæng BÝ th §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä - nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng cña 102

https://thuviensach.vn

§¶ng vµ nhiÒu ®ång chÝ cçh m¹ng tiÒn bèi khç.

Cuéc ®êi, sù nghiÖp vµ nh©n cçh cao ®Ñp cña cç ®ång chÝ

lµ tµi s¶n v« gi¸, lµm r¹ng danh cho quª h¬ng, ®Êt níc vµ lµ

nh÷ng tÊm g¬ng s¸ng ®Ó §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam §Þnh häc tËp vµ noi theo.

HiÖn nay, §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh Nam §Þnh ®ang tÝch cùc thùc hiÖn kÕ ho¹ch kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh ®ång chÝ

Lª §øc Thä (10-10-1911 – 10-10-2011) nh»m tëng nhí, t«n vinh ngêi con u tó cña quª h¬ng, ph¸t ®éng phong trµo thi

®ua yªu níc, häc tËp vµ noi g¬ng tinh thÇn cçh m¹ng cña

®ång chÝ Lª §øc Thä vµ cç bËc l·nh ®¹o tiÒn bèi, quyÕt t©m x©y dùng quª h¬ng Nam §Þnh ngµy cµng giµu m¹nh, v¨n minh, trong ®ã tËp trung thùc hiÖn tèt vµo mét sè néi dung träng t©m lµ:

1- X©y dùng §¶ng bé trong s¹ch, v÷ng m¹nh; x©y dùng

®éi ngò ®¶ng viªn, nhÊt lµ c¸n bé l·nh ®¹o trung thµnh víi sù nghiÖp cçh m¹ng, hÕt lßng phôc vô ®Êt níc, phôc vô nh©n d©n.

§©y lµ kh©u then chèt ®Ó n©ng cao n¨ng lùc l·nh ®¹o vµ søc chiÕn ®Êu cña §¶ng bé trong t×nh h×nh míi. NghÞ quyÕt §¹i héi

§¶ng bé tØnh lÇn thø XVIII chØ râ: TËp trung l·nh ®¹o, tæ chøc thùc hiÖn cã hiÖu qu¶, t¹o sù chuyÓn biÕn m¹nh h¬n trong c«ng tç x©y dùng §¶ng c¶ vÒ chÝnh trÞ, t tëng, n¨ng lùc l·nh ®¹o vµ ®éi ngò c¸n bé. Tríc hÕt cÇn n©ng cao tÝnh chiÕn ®Êu, tÝnh thuyÕt phôc, tÝnh thùc tiÔn cña c«ng tç chÝnh trÞ, t tëng; kiªn ®Þnh nÒn t¶ng t tëng cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ t

tëng Hå ChÝ Minh, ®ång thêi vËn dông s¸ng t¹o trong cç ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ®Þa ph¬ng. Thùc hiÖn tèt c«ng tç gi¸o dôc truyÒn thèng yªu níc vµ cçh m¹ng trong cç tÇng líp nh©n d©n, nhÊt lµ thÕ hÖ trÎ. Thêng xuyªn n¾m b¾t diÔn biÕn t

tëng, t©m tr¹ng cña c¸n bé, ®¶ng viªn; kÞp thêi uèn n¾n nh÷ng lÖch l¹c, kiªn quyÕt phª ph¸n nh÷ng quan ®iÓm sai tr¸i, bç bá nh÷ng luËn ®iÖu ph¶n ®éng cña cç thÕ lùc thï ®Þch trong lÜnh vùc t tëng. TiÕp tôc x©y dùng tæ chøc ®¶ng, träng t©m lµ tæ 103

https://thuviensach.vn

chøc c¬ së ®¶ng trong s¹ch, v÷ng m¹nh. §Æc biÖt coi träng vai trß tiÒn phong, g¬ng mÉu cña mçi ®¶ng viªn thÓ hiÖn ë phÈm chÊt trung thµnh, tËn tôy víi ®Êt níc, nh©n d©n, cã n¨ng lùc chuyªn m«n, tinh thÇn kiªn quyÕt hoµn thµnh nhiÖm vô, nh

lêi c¨n dÆn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä: "N¨ng lùc l·nh ®¹o vµ søc chiÕn ®Êu cña §¶ng phô thuéc mét cçh quyÕt ®Þnh vµo tr×nh

®é mäi mÆt vµ chÊt lîng ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn. Mçi c¸n bé, ®¶ng viªn lóc nµy cÇn cã lý luËn cçh m¹ng, hiÓu biÕt vÒ

chuyªn m«n, khoa häc - kü thuËt vµ v¨n hãa, ®ång thêi ph¶i n©ng cao tr×nh ®é tæ chøc thùc hiÖn ®i kÞp víi nhiÖm vô chÝnh trÞ cña §¶ng".

2- §Èy m¹nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, x©y dùng Nam

§Þnh giµu m¹nh, v¨n minh. NghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng bé tØnh lÇn thø XVIII ®· xç ®Þnh: "TÝch cùc huy ®éng vµ sö dông hiÖu qu¶ cç nguån lùc, coi träng ph¸t huy néi lùc v¨n hãa, gi¸o dôc vµ lîi thÕ vÒ ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, kinh tÕ biÓn

®Ó t¹o bíc ph¸t triÓn míi, nhanh, m¹nh vµ v÷ng ch¾c vÒ kinh tÕ - x· héi. Ph¸t huy søc m¹nh tæng hîp cña §¶ng bé vµ nh©n d©n, chñ ®éng n¾m b¾t vµ t¹o dùng thêi c¬, phÊn ®Êu rót ng¾n kho¶ng cçh vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ so víi tèc ®é, tr×nh ®é chung cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm B¾c Bé".

§Ó thùc hiÖn môc tiªu ®ã, nh÷ng ®Þnh híng ph¸t triÓn c¬ b¶n cña tØnh lµ: TiÕp tôc ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn

®¹i hãa n«ng nghiÖp, n«ng th«n; ph¸t triÓn toµn diÖn ngµnh n«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng ho¸; t¨ng cêng øng dông tiÕn bé khoa häc, c«ng nghÖ, kü thuËt, qu¶n lý ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt lîng, hiÖu qu¶ vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng. TËp trung ®Çu t, ph¸t triÓn, ®a c«ng nghiÖp trë thµnh ngµnh kinh tÕ chñ lùc, gãp phÇn chuyÓn dÞch m¹nh c¬ cÊu kinh tÕ, c¬ cÊu lao ®éng, c¬

cÊu thu ng©n sçh. Chó träng ph¸t triÓn cç ngµnh c«ng nghiÖp

®éng lùc, c«ng nghiÖp c«ng nghÖ cao ®Ó cã s¶n phÈm cã gi¸ trÞ

gia t¨ng cao, ®ång thêi ph¸t triÓn cç ngµnh c«ng nghiÖp hç trî, c«ng nghiÖp thu hót nhiÒu lao ®éng ®Ó thóc ®Èy ph¸t triÓn 104

https://thuviensach.vn

tiÓu thñ c«ng nghiÖp, lµng nghÒ vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm, nhÊt lµ

ë khu vùc n«ng th«n. TiÕp tôc thóc ®Èy cç ngµnh, lÜnh vùc dÞch vô ph¸t triÓn, phôc vô tèt cho s¶n xuÊt kinh doanh vµ n©ng cao ®êi sèng theo híng hiÖn ®¹i, v¨n minh. TËp trung c¶i t¹o, n©ng cÊp, ph¸t triÓn hÖ thèng kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ - x· héi.

Coi träng, ph¸t huy thÕ m¹nh vÒ v¨n hãa, gi¸o dôc, trong ®ã chó träng kÕ thõa, ph¸t huy truyÒn thèng v¨n hãa d©n téc vµ

quª h¬ng Nam §Þnh; gi÷ v÷ng thµnh tÝch, n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc toµn diÖn ë tÊt c¶ cç cÊp häc. Tríc m¾t, trong 5 n¨m tíi tËp trung: X©y dùng n«ng th«n míi phï hîp víi ®Þnh híng chØ ®¹o cña Trung ¬ng vµ ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tØnh. Ph¸t triÓn ngµnh c«ng nghiÖp c«ng nghÖ cao, c«ng nghiÖp c«ng nghÖ th«ng tin vµ truyÒn th«ng, c«ng nghiÖp hç trî. Ph¸t triÓn kinh tÕ biÓn, trong ®ã tËp trung x©y dùng Khu kinh tÕ tæng hîp Ninh C¬.

X©y dùng thµnh phè Nam §Þnh sím trë thµnh ®« thÞ lo¹i I trùc thuéc tØnh, trung t©m vïng nam ®ång b»ng s«ng Hång.

3- Thùc hiÖn d©n chñ, ch¨m lo ®êi sèng nh©n d©n, b¶o ®¶m an sinh x· héi. Bµi häc rót ra tõ cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng còng lµ ®iÒu ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n quan t©m nh¾c nhë lµ

"ph¶i hÕt søc gÇn gòi quÇn chóng, t«n träng quyÒn lµm chñ cña quÇn chóng". Häc tËp tinh thÇn Êy cña ®ång chÝ, trong nhiÒu n¨m qua, §¶ng bé Nam §Þnh lu«n xç ®Þnh ph¶i n©ng cao nhËn thøc cña hÖ thèng chÝnh trÞ vÒ vai trß, nhiÖm vô cña c«ng tç d©n vËn; thùc hiÖn tèt Quy chÕ d©n chñ ë c¬ së, g¾n c«ng tç d©n vËn víi viÖc thùc hiÖn cç nhiÖm vô chÝnh trÞ, ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ x©y dùng hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së, ®ång thêi ®a d¹ng hoçç h×nh thøc tuyªn truyÒn, vËn ®éng héi viªn,

®oµn viªn vµ cç tÇng líp nh©n d©n tham gia gi¸m s¸t ho¹t

®éng cña cç c¬ quan c«ng quyÒn, cña c¸n bé, ®¶ng viªn. Kh¾c phôc t×nh tr¹ng gi¶n ®¬n, h×nh thøc, híng cç ho¹t ®éng vÒ c¬

së, thùc hiÖn tèt ph¬ng ch©m "GÇn d©n, s¸t d©n, nghe d©n nãi, nãi cho d©n hiÓu vµ lµm cho d©n tin"; ®i s©u n¾m b¾t t©m t, nguyÖn väng chÝnh ®¸ng cña ®oµn viªn, héi viªn vµ quÇn chóng 105

https://thuviensach.vn

nh©n d©n; ph¶n ¸nh, ®Ò xuÊt, tham mu víi cÊp ñy, chÝnh quyÒn gi¶i quyÕt kÞp thêi cç vÊn ®Ò bøc xóc cô thÓ cña ®Þa ph¬ng, ®¬n vÞ. Cïng víi thùc hiÖn tèt d©n chñ, cç cÊp uû, chÝnh quyÒn ®ang b»ng nhiÒu biÖn ph¸p quan t©m n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña nh©n d©n; thùc hiÖn tèt c«ng tç ch¨m sãc søc khoÎ cho nh©n d©n; tËp trung gi¶i quyÕt viÖc lµm; thùc hiÖn ®Çy ®ñ, kÞp thêi cç chÝnh sçh x· héi; quan t©m ch¨m lo cç gia ®×nh th¬ng binh, liÖt sÜ, cã c«ng víi níc, ngêi nghÌo vµ trÎ em; ®Èy m¹nh cç phong trµo ®Òn ¬n ®¸p nghÜa, nh©n ®¹o tõ thiÖn vµ x©y dùng céng ®ång.

4- T¨ng cêng, cñng cè quèc phßng, gi÷ v÷ng an ninh chÝnh trÞ, trËt tù, an toµn x· héi, b¶o vÖ thµnh qu¶ cçh m¹ng, b¶o vÖ

chñ quyÒn ®Êt níc, trong ®ã chó träng x©y dùng thÕ trËn quèc phßng toµn d©n g¾n víi thÕ trËn an ninh nh©n d©n lµm nÒn t¶ng cho chiÕn lîc b¶o vÖ Tæ quèc; t¨ng cêng tiÒm lùc quèc phßng, x©y dùng khu vùc phßng thñ, lùc lîng vò trang ®Þa ph¬ng v÷ng m¹nh; kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ph¸t triÓn kinh tÕ -

x· héi víi yªu cÇu cñng cè quèc phßng, b¶o vÖ v÷ng ch¾c chñ quyÒn, an ninh tuyÕn biÓn..

Chñ ®éng, kiªn quyÕt ®Êu tranh ng¨n chÆn lµm thÊt b¹i mäi ©m mu "diÔn biÕn hoµ b×nh", b¹o lo¹n lËt ®æ vµ cç ho¹t

®éng chèng phçña cç thÕ lùc thï ®Þch, cç lo¹i téi ph¹m. Gi÷

v÷ng an ninh, trËt tù, an toµn x· héi trªn tÊt c¶ cç lÜnh vùc,

®Þa bµn, kh«ng ®Ó bÞ ®éng, bÊt ngê.

Tuy §¹i héi §¶ng bé tØnh lÇn thø XVIII, nhiÖm kú 2010 -

2015 ®· xç ®Þnh nh÷ng môc tiªu tæng qu¸t, ph¬ng híng, nhiÖm vô vµ cç gi¶i ph¸p chñ yÕu cña §¶ng bé tØnh trong giai

®o¹n 2010 - 2015, nhng §¶ng bé nhËn thøc s©u s¾c r»ng, qu¸

tr×nh tæ chøc triÓn khai, thùc hiÖn ®Ó ®a nghÞ quyÕt cña §¶ng vµo cuéc sèng, biÕn quyÕt t©m chÝnh trÞ thµnh hiÖu qu¶ thùc tiÔn lµ mét trong nh÷ng kh©u quyÕt ®Þnh nhÊt. ë ®©y, §¶ng bé Nam

§Þnh cµng thÊm thÝa nh÷ng lêi c¨n dÆn vµ häc tËp tinh thÇn cçh m¹ng vµ kinh nghiÖm l·nh ®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, 106

https://thuviensach.vn

mét con ngêi, nh ®¸nh giçña nhiÒu b¹n chiÕn ®Êu, nhiÒu nhµ l·nh ®¹o cña §¶ng lµ: "®îc §¶ng ®iÒu ®Õn nh÷ng n¬i, nh÷ng lóc vµ ë nh÷ng kh©u c«ng tç cã tÝnh quyÕt ®Þnh cña cçh m¹ng" mµ cô thÓ lµ ph¶i lêng tríc ®îc nh÷ng khã kh¨n, thö thçh:

"X©y chñ nghÜa x· héi

Cßn l¾m bíc ch«ng gai

§êng ®i kh«ng th¼ng t¾p

Quanh co cßn kÐo dµi".

Nhng ph¶i n¾m v÷ng quy luËt ph¸t triÓn vµ cã tinh thÇn l¹c quan, cçh m¹ng:

"Qua ®ªm lµ ngµy ®Õn

Ma t¹nh ®Ñp bÇu trêi

Cá c©y trµn n¾ng míi

ChuyÒn cµnh chim ca vui".

Cã tinh thÇn quyÕt t©m cao:

"Khã kh¨n kh«ng chïn bíc

Kh«ng ch¸n n¶n chê thêi".

Cã cçh nh×n toµn diÖn:

"Quan ®iÓm ph¶i toµn diÖn

Kh«ng chØ nh×n mét n¬i".

Hµnh ®éng linh ho¹t, quyÕt ®o¸n, kÞp thêi vµ s¸ng t¹o:

"Chñ ®éng vµ s¸ng t¹o

ChÝnh xç vµ kÞp thêi

QuyÕt ®Þnh thËt døt kho¸t

§õng nÓ nang xong th«i

Chí véi vµng do dù

Kh«ng "®¸nh trèng bá dïi"".

Ph¶i cã kÕ ho¹ch cô thÓ, kiÓm tra, ®«n ®èc, thêng xuyªn rót kinh nghiÖm, nh©n réng ®iÓn h×nh:

"KÕ ho¹ch cho ®ång bé

Bíc ®i cô thÓ råi

Ph¶i tËp trung døt ®iÓm

107

https://thuviensach.vn

Tæng kÕt rót kinh nghiÖm

Phæ biÕn cho kÞp thêi".

Mäi ho¹t ®éng ph¶i b¶o ®¶m nguyªn t¾c §¶ng:

"Gi÷ tËp trung d©n chñ

Cã c¬ chÕ hîp thêi

Chèng gia trëng ®éc ®o¸n

L¾ng nghe hÕt mäi n¬i".

Ph¸t huy vò khÝ phª b×nh, tù phª b×nh:

"Tù phª b×nh kh«ng l¬i

Cã u th× cã khuyÕt

Chí ng¹i m¾c ®iÒu sai

D¸m nh×n th¼ng sù thËt.

...

Ng· xuèng th× ®øng dËy

BiÕt tiÕn th× biÕt lui".

Gi÷ v÷ng t×nh ®ång chÝ vµ sù ®oµn kÕt trong §¶ng:

"§oµn kÕt lµ søc m¹nh

QuyÕt tiÕn tíi t¬ng lai".

§©y lµ nh÷ng tæng kÕt v« cïng s©u s¾c cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä trong bµi th¬ "LÏ sèng" cña ®ång chÝ, víi §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam §Þnh kh«ng chØ lµ lÏ sèng mµ cßn lµ ph¬ng ch©m, quan ®iÓm, hµnh ®éng v× nã ®óng trong bÊt kú hoµn c¶nh, thêi ®iÓm cçh m¹ng nµo. ThËt lµ mét bµi häc lín tõ

®ång chÝ Lª §øc Thä mµ §¶ng bé Nam §Þnh, c¸n bé Nam §Þnh cÇn häc tËp ®Ó vît lªn thçh thøc, khã kh¨n, l·nh ®¹o, chØ ®¹o tæ chøc thùc hiÖn th¾ng lîi NghÞ quyÕt §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc cña §¶ng lÇn thø XI, NghÞ quyÕt §¹i héi ®¹i biÓu §¶ng bé tØnh lÇn thø XVIII, x©y dùng quª h¬ng Nam §Þnh ngµy cµng giµu m¹nh, v¨n minh, nh ý nguyÖn thiÕt tha cña ®ång chÝ Lª

§øc Thä kÝnh mÕn.

108

https://thuviensach.vn

Tuæi trÎ cña anh phan ®×nh kh¶i

Trong phong trµo cçh m¹ng

T¹i quª h¬ng Nam §Þnh

TrÇn Minh Ngäc*

T¹i x· §Þch LÔ, huyÖn Mü Léc thuéc quª h¬ng Nam

§Þnh, vèn cã truyÒn thèng yªu níc, hiÕu häc víi nhiÒu danh nh©n v¨n vâ cña c¶ níc, Phan §×nh Kh¶i ®îc sinh ra vµ lín lªn trong mét gia ®×nh Nho gi¸o, nÒn nÕp, héi tô ®îc t chÊt th«ng minh, hiÕu häc vµ giµu lßng nh©n ¸i. Ngay tõ ngµy cßn th¬ Êu ë quª nhµ, Phan §×nh Kh¶i ®· ®îc tËn m¾t chøng kiÕn c¶nh nh÷ng t¸ ®iÒn lao ®éng quÇn quËt, ®Çu t¾t mÆt tèi quanh n¨m mµ cuéc sèng vÉn ch×m trong c¬ cùc ®ãi rçh.

N¨m 1925, gi· biÖt quª h¬ng §Þch LÔ lªn Thµnh Nam, thµnh phè dÖt ®Ó häc t¹i Trêng tiÓu häc Cöa B¾c (tøc Juile Ferry),

®îc chøng kiÕn c¶nh sèng xa hoa cña bän thùc d©n, quan l¹i cïng kiÕp sèng lam lò, ®ãi nghÌo cña nh÷ng c«ng nh©n, d©n nghÌo thµnh thÞ, cµng khiÕn cho Phan §×nh Kh¶i hÕt søc xãt xa.

1. Lóc Phan §×nh Kh¶i lªn thµnh phè Nam §Þnh ®i häc còng lµ lóc phong trµo ®Êu tranh ®ßi th¶ nhµ chÝ sÜ yªu níc Phan Chu Trinh cña nh©n d©n vµ häc sinh Thµnh Nam diÔn ra s«i ®éng. Anh hßa m×nh vµo phong trµo häc sinh yªu níc, biÓu t×nh, b·i khãa víi t tëng chØ häc th«i mµ cø ®Ó cho ®Êt níc

®¾m ch×m trong n« lÖ th× lµm sao xøng ®¸ng víi truyÒn thèng quª h¬ng, ®Êt níc.

___________________

* Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, BÝ th TØnh uû Nam §Þnh.

109

https://thuviensach.vn

Tõ cuèi n¨m 1926, nhiÒu häc sinh tham gia phong trµo b·i khãa bÞ chÝnh quyÒn thùc d©n phong kiÕn ®uæi häc ®· t×m

®êng sang Trung Quèc häc tËp t¹i cç líp häc cña Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn do ®ång chÝ NguyÔn ¸i Quèc tæ chøc. §îc kÕt n¹p vµo tæ chøc nµy, cç thanh niªn ®em chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ t tëng cña ®ång chÝ NguyÔn ¸i Quèc (thÓ hiÖn trong cuèn §êng Cçh mÖnh) vÒ tuyªn truyÒn vËn

®éng quÇn chóng tiÕn hµnh cçh m¹ng theo lËp trêng v« s¶n.

Mét nguån sinh lùc míi bæ sung cho tinh thÇn yªu níc cña Phan §×nh Kh¶i khiÕn bÇu m¸u nãng cña anh thªm s«i sôc.

N¨m 1928, anh tÝch cùc ho¹t ®éng trong Häc sinh héi díi sù l·nh ®¹o cña TØnh §¶ng bé Héi ViÖt Nam Cçh m¹ng Thanh niªn tØnh nhµ. Lý tëng céng s¶n ®îc xç ®Þnh; th¸ng 10-1929, ngêi thanh niªn u tó Phan §×nh Kh¶i ®îc thÇy gi¸o NguyÔn V¨n TiÕn, gi¸o viªn Trêng T©n TiÕn giíi thiÖu vµ kÕt n¹p vµo

§«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng, t¹i chi bé trêng Cöa B¾c.

§Ó lµm nhiÖm vô míi phô trçh c«ng tç thanh niªn häc sinh, Phan §×nh Kh¶i xin chuyÓn sang häc ë Trêng t thôc Av¬nia (Avenir). Nh÷ng n¨m 1929 - 1930, díi sù l·nh ®¹o cña

§¶ng bé §«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng Nam §Þnh, phong trµo c«ng héi, n«ng héi, tæ chøc häc sinh ®oµn ph¸t triÓn m¹nh.

§ång chÝ Phan §×nh Kh¶i ®· tuyªn truyÒn giç ngé vµ tæ chøc

®îc nhãm "häc sinh §oµn" gåm cç anh Phan V¨n Tïng, D¬ng Kh¾c NiÖm, TrÇn §øc Quý vµ nhiÒu ngêi khç. Cïng thêi gian trªn t¹i Trêng Av¬nia, ®ång chÝ ®· tæ chøc ®îc mét chi bé lóc ®Çu cã bèn häc sinh do ®ång chÝ lµm bÝ th.

Kh«ng chØ tuyªn truyÒn, giç ngé thanh niªn häc sinh ë thµnh phè, mçi dÞp vÒ nghØ hÌ ë quª nhµ, Phan §×nh Kh¶i ®Òu chó ý tuyªn truyÒn t tëng cçh m¹ng cho líp thanh niªn trÎ, cho nh÷ng ngêi ruét thÞt trong gia ®×nh m×nh nh Phan §×nh Dinh (tøc §inh §øc ThiÖn), Phan §×nh T¹c, Phan §×nh ThiÒu vµ Ng« V¨n Ngo¹n - nh÷ng ngêi ®· tæ chøc vµ thµnh lËp chi bé §¶ng ë §Þch LÔ ngay tõ n¨m 1930.

NhiÖt huyÕt cçh m¹ng sôc s«i ®· ®em ®Õn cho thêi häc 110

https://thuviensach.vn

sinh cña Phan §×nh Kh¶i nh÷ng th¸ng ngµy ®Çy ý nghÜa. Nh©n dÞp kû niÖm lÇn thø 13 Cçh m¹ng Th¸ng Mêi Nga thµnh c«ng, §¶ng bé §¶ng Céng s¶n §«ng D¬ng Nam §Þnh chñ tr¬ng më ®ît ho¹t ®éng m¹nh t¹i thµnh phè ®Ó khuÕch tr¬ng thanh thÕ cña §¶ng trong quÇn chóng. Cç chi bé nhµ

m¸y, trêng häc, ®êng phè cïng ®ång lo¹t hµnh ®éng. Tèi ngµy 6 vµ 7, ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i cïng cç ®¶ng viªn trong chi bé häc sinh ®em truyÒn ®¬n ®i r¶i vµ treo cê §¶ng ë nhiÒu

®êng phè vµ còng tèi h«m ®ã, gÇn nh cïng mét lóc, cç ®¶ng viªn vµ quÇn chóng cçh m¹ng ®· g©y s¸u tiÕng næ lín. N¨m giê s¸ng 7-11, gi÷a lóc c«ng nh©n Nhµ m¸y dÖt sîi ®ang ®æi ca th× hai qu¶ ph¸o bå vµ mét trµng ph¸o næ vang, c«ng nh©n hß reo n¸o nhiÖt. Sù kiÖn nµy lµm n¸o ®éng Thµnh Nam, bän ®Þch ho¶ng hèt ®a lÝnh ®i lïng sôc r¸o riÕt kh¾p n¬i, b¾t 54 ®¶ng viªn vµ quÇn chóng cçh m¹ng, trong ®ã cã ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i. Kh¸m n¬i ë t¹i nhµ chó ruét Phan §×nh Ng« ë phè Hµng Cau, mËt th¸m thu ®îc nhiÒu sçh b¸o cçh m¹ng nh Tia ®á, Tin tøc, Tranh ®Êu, Ngêi Lao khæ, Céng s¶n huÊn luyÖn.

Chóng gi¶i ®ång chÝ vÒ giam t¹i Së MËt th¸m, ë ®ã Ch¸nh Thanh tra §¬loãc ®· dïng mäi cùc h×nh ®Ó tra tÊn Phan §×nh Kh¶i, nhng ®ång chÝ ®· bÊt chÊp mäi cùc h×nh, quyÕt kh«ng khai b¸o bÊt cø mét ngêi nµo, mét c¬ së nµo cña §¶ng còng nh nh÷ng nhiÖm vô mµ §¶ng giao cho m×nh. ThÊy kh«ng khai thç ®îc g×, mét tªn lÊy cung nãi: "Mét ®ång ®éi cña «ng ®· khai hÕt nh÷ng ho¹t ®éng cña «ng råi. ¤ng ®õng quanh co". §ång chÝ

Phan §×nh Kh¶i kiªn quyÕt tr¶ lêi: "NÕu cã ai ®ã nãi khç víi nh÷ng ®iÒu t«i nãi th× ®ã lµ mét sù vu c¸o".

Sau khi hái cung vµ tra tÊn h¬n mét th¸ng, chóng ®a

®ång chÝ giam riªng ë xµ lim, cïm hai ch©n suèt ba, bèn th¸ng rßng. Ngµy 27-1-1931, chóng ®a ®ång chÝ ra xö ë Tßa ¸n Nam

§Þnh. MÆc dï ®ång chÝ kh«ng nhËn nh÷ng ho¹t ®éng trong

§¶ng Céng s¶n nhng víi nh÷ng tang vËt vµ nh÷ng ®iÒu chóng n¾m ®îc, ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i bÞ kÕt ¸n tï khæ sai chung 111

https://thuviensach.vn

th©n. Khi ®ång chÝ ký ®¬n chèng ¸n, chóng gi¶i ®ång chÝ lªn Hµ

Néi xÐt t¹i Tßa Thîng thÈm; ¸n ®îc gi¶m xuèng 10 n¨m khæ sai. §©y lµ møc ¸n cao nhÊt cña vô ¸n nµy. Gi÷a n¨m 1931,

®ång chÝ bÞ ®µy ra Nhµ tï C«n §¶o. N¨m Êy ®ång chÝ trßn 20

tuæi... N¨m 1936, tríc søc ®Êu tranh m¹nh mÏ cña nh©n d©n ta vµ ®îc sù ñng hé tÝch cùc cña phong trµo B×nh d©n Ph¸p, nhµ cÇm quyÒn Ph¸p ë §«ng D¬ng buéc ph¶i tr¶ l¹i tù do cho mét sè lín tï chÝnh trÞ, trong ®ã cã ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i.

2. Trë vÒ Nam §Þnh, ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i sím b¾t liªn l¹c víi cç ®¶ng viªn cò tiÕp tôc ho¹t ®éng; ®ång thêi t×m cçh an ñi ngêi mÑ th©n yªu lµ cô §inh ThÞ Hoµng ®· ngµy ®ªm cÇu trêi khÊn PhËt, thêng xuyªn lªn chïa ®Ó cÇu xin cho con m×nh

®îc tho¸t khái nhµ tï. Lóc ®ã cô §inh ThÞ Hoµng lµ bµ qu¶

phô cña cô Phan §×nh QuÕ, mét m×nh nu«i d¹y t¸m ngêi con.

§ång chÝ Phan §×nh Kh¶i ®· dïng lý lÏ, t×nh c¶m vµ thùc tÕ

c¶nh ¸p bøc n« lÖ cña thùc d©n ®Ó giç ngé mÑ vµ tõ ®ã, cô ®·

®éng viªn con ch¸u ho¹t ®éng cçh m¹ng vµ trë thµnh bµ mÑ c¬

së, cã c«ng nu«i dìng, b¶o vÖ nhiÒu c¸n bé cña §¶ng, trong ®ã cã cç ®ång chÝ Trêng Chinh, NguyÔn L¬ng B»ng, Hoµng Quèc ViÖt, NguyÔn V¨n Linh, Bïi L©m... ThËt lµ vinh dù cho quª h¬ng §Þch LÔ, Mü Léc, Nam §Þnh ®· cã mét gia ®×nh hÇu hÕt lµ c¸n bé tho¸t ly, trong ®ã cã ba ®ång chÝ tr¶i qua qu¸ tr×nh hy sinh phÊn ®Êu l©u dµi, trong nhµ tï vµ trªn cç chiÕn trêng ç liÖt nhÊt, ®· ®îc cö vµo Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng mµ

cã hai ngêi lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ. Riªng cô §inh ThÞ Hoµng

®· ®îc §¶ng, Nhµ níc tÆng B»ng "Cã c«ng víi níc".

Sau khi b¾t ®îc liªn l¹c víi cç ®ång chÝ ho¹t ®éng c«ng khai cña Nam §Þnh (®ång chÝ MÉn Cß, ®ång chÝ Phóc, ®ång chÝ

TrÝ...), ®ång chÝ b¾t ®îc liªn l¹c víi ®ång chÝ Ho¹t (tøc B¶o, sau nµy lµ Uû viªn §oµn Chñ tÞch Tæng C«ng ®oµn), lóc ®ã lµ Xø uû viªn phô trçh Nam §Þnh; ®ång chÝ ®îc giao phô trçh c«ng tç b¸o chÝ c«ng khai cña tØnh Nam §Þnh vµ tham gia x©y dùng c¬ së bÝ mËt cña §¶ng ë ®Þa ph¬ng. Mét ®¹i lý ph¸t hµnh sçh 112

https://thuviensach.vn

b¸o c¸nh t¶ mang tªn "Phan Kh¶i", sau ®æi tªn "Tin tøc" ®îc thµnh lËp nh»m c«ng khai tuyªn truyÒn chñ nghÜa Mç - Lªnin, giíi thiÖu ®êng lèi, chñ tr¬ng cña §¶ng, híng dÉn quÇn chóng ®Êu tranh kÕt hîp ho¹t ®éng c«ng khai vµ bÝ mËt. §ång chÝ Phan §×nh Kh¶i ®· võa giç ngé c«ng nh©n, häc sinh, võa tæ chøc x©y dùng c¬ së bÝ mËt. ChÝnh trong thêi gian nµy, ®ång chÝ

thêng xuyªn lui tíi gia ®×nh ®ång chÝ Lª V¨n L¬ng (®ang mang ¸n tö h×nh, giam ë C«n §¶o) vµ ®Æc biÖt liªn hÖ víi nhµ

v¨n NguyÔn C«ng Hoan, khÝch lÖ, gióp ®ì t liÖu cho nhµ v¨n nµy x©y dùng hoµn thµnh tç phÈm Bíc ®êng cïng.

Lµ mét c¸n bé chñ chèt l·nh ®¹o phong trµo ®Êu tranh c«ng khai thêi kú 1936 - 1939, ®ång chÝ cïng cç ®¶ng viªn ®·

khÐo lÐo híng phong trµo ®Êu tranh cña nh©n d©n Thµnh Nam theo híng d©n sinh, d©n chñ, buéc C«ng sø Al¬m¨ng ph¶i tá ra

"biÕt ®iÒu" chÞu nhîng bé mét sè yªu sçh vÒ d©n sinh, d©n chñ mµ quan träng nhÊt lµ ph¶i thùc hiÖn c¶i cçh "thuÕ ®inh".

Cho lµ Al¬m¨ng bÊt lùc, thùc d©n Ph¸p t×m cçh ®iÒu ®i n¬i khç vµ ®a Lèt De vÒ thay. Nh©n dÞp nµy, TØnh uû Nam §Þnh

®· chØ ®¹o cç ®¶ng viªn ho¹t ®éng c«ng khai, lÊy t cçh lµ

MÆt trËn d©n chñ tæ chøc mét cuéc biÓu t×nh víi danh nghÜa

"®a tiÔn" C«ng sø Al¬m¨ng, cuéc biÓu t×nh ®îc tæ chøc ngay t¹i s©n ga Nam §Þnh cã hµng ngh×n quÇn chóng mäi tÇng líp tham dù... §ång chÝ Phan §×nh Kh¶i thay mÆt quÇn chóng nãi lêi "tiÔn biÖt", ®ång thêi nªu nh÷ng yªu cÇu bøc thiÕt cña nh©n d©n Nam §Þnh ®èi víi nhµ cÇm quyÒn ®Þa ph¬ng. §©y lµ cuéc biÓu t×nh hîp ph¸p lín nhÊt thêi kú 1936 - 1939. Bän mËt th¸m rÊt tøc tèi nhng kh«ng lµm g× ®îc.

Tõ khi vÒ Nam §Þnh (th¸ng 3-1938), Lèt De t×m mäi cçh ng¨n chÆn vµ khñng bè phong trµo cçh m¹ng. Cïng víi hµng lo¹t chÝnh sçh ph¶n ®éng, chóng ra lÖnh ®×nh b¶n b¸o Tin tøc

- tê b¸o c«ng khai cña §¶ng. Thùc hiÖn chñ tr¬ng cña §¶ng ph¶n ®èi lÖnh ®ã, ngµy 18-10-1938, ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i vµ Bïi Xu©n MÉn víi danh nghÜa lµ ®¹i diÖn nh©n d©n lao ®éng 113

https://thuviensach.vn

Nam §Þnh ®· göi cho Toµn quyÒn vµ Thèng sø b¶n yªu cÇu ®ßi b·i bá lÖnh ®×nh b¶n b¸o Tin tøc vµ ®ßi c«ng bè cç quyÒn tù do d©n chñ ë §«ng D¬ng. Lóc nµy nguy c¬ ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai ngµy cµng tíi gÇn. T×nh h×nh thÕ giíi, trong níc vµ ë Nam §Þnh rÊt c¨ng th¼ng. Bän ph¶n ®éng thuéc ®Þa ®· thñ tiªu mäi quyÒn tù do d©n chñ vµ ngµy cµng bãp nghÑt phong trµo cçh m¹ng. §Þch biÕt râ ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i lµ ngêi phô trçh phong trµo c«ng khai ë Nam §Þnh, nªn ®· theo dâi r¸o riÕt ®¹i lý sçh b¸o "Phan Kh¶i", lµ trô së b¸o chÝ c«ng khai cña §¶ng ë nhµ sè 2 phè Nhµ Thê, thµnh phè Nam §Þnh. Ngµy 9-9-1939, khi ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i võa bíc vµo trô së b¸o th× bÊt ngê bÞ b¾t. §Þch nhèt ngay vµo xµ lim ë Nhµ tï Nam

§Þnh. §ång chÝ bÞ ®Þch tra tÊn d· man, hßng t×m ra nh÷ng c¬ së cçh m¹ng cña §¶ng, nhng chóng kh«ng khai thç ®îc g×

tríc khÝ phçh bÊt khuÊt cña ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i.

§ång chÝ bÞ kÕt ¸n 5 n¨m tï, vµ bÞ gi¶i lªn giam ë Nhµ tï Háa Lß (Hµ Néi). §Õn cuèi n¨m 1940, ®ång chÝ bÞ thùc d©n Ph¸p ®µy ®i Nhµ tï S¬n La.

Mét qu·ng ®êi tuæi trÎ g¾n bã sinh tö víi phong trµo cçh m¹ng Thµnh Nam, ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i ®· anh dòng, bÊt khuÊt, ®em hÕt nhiÖt t×nh, trÝ lùc phÊn ®Êu cho lý tëng céng s¶n vµ trë thµnh mét trong nh÷ng c¸n bé chñ chèt cña phong trµo cçh m¹ng tØnh nhµ. ChÝnh nh÷ng n¨m th¸ng ho¹t ®éng kh«ng mÖt mái, kh«ng qu¶n khæ ¶i hy sinh, vµo tï ra téi qua cç phong trµo ë Nam §Þnh, vµ trong cç nhµ tï trªn ®©y ®· t«i rÌn b¶n lÜnh, båi ®¾p trÝ tuÖ cçh m¹ng ®Ó sau nµy ®ång chÝ trë thµnh mét trong nh÷ng c¸n bé l·nh ®¹o chñ chèt, xuÊt s¾c cña

§¶ng. §ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc §¶ng ta tuyªn d¬ng nh÷ng c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng v× d©n t¹i §¹i héi toµn quèc lÇn thø VI cña §¶ng. Víi ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i, tøc ®ång chÝ Lª §øc Thä kÝnh mÕn, §¶ng bé vµ nh©n d©n Nam §Þnh rÊt tù hµo vÒ ngêi con u tó cña quª h¬ng ®· tiÕp nèi cha «ng, lµm r¹ng danh thªm cho m¶nh ®Êt Nam §Þnh vèn ®· næi tiÕng 114

https://thuviensach.vn

cã nhiÒu anh hïng hµo kiÖt vµ danh nh©n cña ngµn n¨m v¨n hiÕn vµ ®· trë thµnh mét n«i cçh m¹ng ®· n¶y sinh ra nhiÒu nhµ l·nh ®¹o cçh m¹ng xuÊt s¾c cña §¶ng mµ tiªu biÓu nhÊt lµ ®ång chÝ Trêng Chinh kÝnh mÕn.

115

https://thuviensach.vn

Mét cuéc gÆp gì

Nhµ v¨n Lª Minh

- Sè m×nh chØ ®îc ë nhµ híng T©y.

Cha t«i1 thêng nãi nh mét lêi vç vÒ, mçi khi nöa ®ªm nãng qu¸ t«i giÉy ®¹p lôc xôc trong giêng vµ cuèi cïng cha t«i ph¶i bu«ng bót bÕ t«i ra v¹i níc. C¬n nãng dÞu xuèng lóc vÒ s¸ng.

C¨n nhµ gç nhá sè 7, cã cÇu thang ®i riªng xuèng cöa më th¼ng ra hÌ ®êng, rÊt gièng mét lo¹t nhµ trong cïng d·y, ®Òu thuª cña Cha xø ®¹o. Nhµ tr«ng th¼ng híng mÆt trêi chiÒu, gay g¾t n¾ng löa.

Chî Rång vÒ chiÒu cµng lao xao tÊp nËp ngêi vµ hµng, ®å

biÓn tõ cç huyÖn ®¸nh b¾t ®îc theo xe khçh lóc nµy míi gång g¸nh ®æ vµo chî tØnh... Mïi t«m tÐp, c¸, r¹m tanh mÆn

¬n nång v× mét ngµy chÞu n¾ng. §Õn nçi buæi chiÒu tèi nh×n vµo nhµ chî, trong ¸nh ®Ìn mê ¶o chØ cßn thÊy tráng tr¬ nh÷ng bµn s¹p, nh÷ng cäc lÒu, nh÷ng l¸ rç nhng c¸i mïi chî kia th×

vÉn dai d¼ng bèc lªn nång nÆc thÊm íp suèt mét d·y nhµ

tr«ng xuèng chî Rång. Bªn kia nhµ chî cçh mét con ®êng lín lµ nhµ chî v¶i vµ hoa qu¶, ngîc l¹i, s¸ng sña, kh« r¸o, bíc vµo

®· th¬m ng¸t nh ®©u ®©y cã hoa ng©u, hoa huÖ. H¬ng chuèi ngù chØ riªng chî Rång míi cã, sao mµ ngät ngµo, sao mµ thanh khiÕt. Nhµ phÝa bªn Êy thuª ®¾t tiÒn h¬n.

Mét ngêi khçh l¹ ®Õn th¨m cha t«i. ¤ng kh«ng ph¶i lµ

thÇy gi¸o, v× kh«ng thÊy nãi g× chuyÖn líp häc. Còng kh«ng ___________________

1. Nhµ v¨n NguyÔn C«ng Hoan.

116

https://thuviensach.vn

ph¶i lµ ngêi trong hä Xu©n CÇu ra, v× nÕu thÕ mÑ t«i ®· biÕt.

Nhng th©n thiÕt møc nµo mµ khi ngêi khçh ra vÒ råi, cha mÑ t«i kh«ng hÕt thÇm th× vui vÎ. Trong c©u chuyÖn cña hai ngêi thêng nh¾c mét tªn hä rÊt l¹. Còng c¸i tªn hä Êy, t«i nghe mÑ ®äc trªn chiÕc phong b× th cha t«i s¾p ®em göi. Còng c¸i tªn hä Êy, mçi lÇn «ng khçh tíi th¨m, trong c©u chuyÖn cña hai ngêi thêng nh¾c ®Õn. Råi mét h«m, bµ néi t«i tõ quª

xuèng. Trong nh÷ng toan tÝnh cña ngêi lín t«i ch¾p nhÆt ®îc, céng víi trÝ tëng tîng cña trÎ th¬, t«i hiÓu r»ng ngêi chó ruét cña t«i ®i biÖt tÝch tõ khi t«i cha cã mÆt trªn ®êi nµy, mµ

c¶ nhµ ai còng nh¾c trong nh÷ng ngµy ®oµn tô ®Ó xãt th¬ng, s¾p trë vÒ ®Õn nhµ. Ngêi khçh ®· cho t«i tëng tîng ra nh

vËy. Ngêi khçh ®· bµy cçh cho cha t«i lµm ®¬n vµ bµ néi t«i

®iÓm chØ. §¬n göi MÆt trËn B×nh d©n Ph¸p ®Ò nghÞ can thiÖp cho chó ®îc phãng thÝch. Chó ®· mang mét tªn hä khç ®Ó kh«ng ai ®o¸n nhËn ®îc t«ng tÝch: Ph¹m V¨n Kh¬ng1, sè tï 6214,

®¶o C«n L«n. Ngêi khçh còng míi tõ ®¶o C«n L«n trë vÒ. Cha t«i gäi «ng theo cçh xng h« th©n mËt: Anh Kh¶i2. "Anh Kh¶i"

ngêi dong dáng cao, cao h¬n cha t«i, nhng trÎ h¬n cha t«i nhiÒu. TÐ ra "anh Kh¶i" còng ngêi tØnh nµy, nhµ ë bªn kia §ß Quan, l¹i lµ anh ruét anh §èng3, häc trß cña cha t«i vµ häc cïng líp víi chó B«ng t«i. §Òu ®· lµ ngêi th©n trong nhµ c¶.

"Anh Kh¶i" vÉn ®Õn víi cha t«i vµ bao giê cha còng sai t«i nh÷ng viÖc lÊy thuèc l¸, lÊy trµ, mÆc dï t«i cßn rÊt bÐ. §ã chøng tá mét niÒm vui cña cha t«i, ®iÒu cha t«i quý khçh. C©u chuyÖn gi÷a hai ngêi nghiªm trang, ®«i lóc xóc ®éng, vµ lÇn nµo còng vËy, sau khi tiÔn khçh ra vÒ, cha t«i ngåi vµo bµn, ®iÕu thuèc l¸ trªn tay, cha t«i nh×n ®i ®©u, ®ang nghÜ g×? Ch¾c lµ ngêi chó ruét biÖt tÝch cña t«i ®· lªn tµu thñy vµ s¾p vÒ ®Õn nhµ råi. Bao nhiªu tëng tîng h©n hoan n¶y në trong ãc t«i vÒ gi©y phót

®Çu tiªn chó hiÖn ra tríc « cöa kia, víi c¸i ®Çu hói träc, víi c¸i ___________________

1. Tøc Lª V¨n L¬ng.

2. Tøc Lª §øc Thä.

3. Tøc Mai ChÝ Thä.

117

https://thuviensach.vn

¸o tr¾ng ®Ýnh sè tï tríc ngùc. Ch¾c ch¾n bµ néi t«i sÏ bËt khãc ßa nøc në.

Cha t«i cÆm côi tríc bµn. GÇn nh kh«ng ®øng dËy. GÇn nh kh«ng biÕt g× x¶y ra xung quanh. Khãi thuèc l¸ mï mÞt trong phßng ®Õn nçi mÑ t«i kªu lªn v× ng¹t. ChØ cã t«i ®îc mon men ®Õn gÇn, gäi cha ®i ¨n c¬m, giôc cha ®øng dËy nghØ. Nhng cha chØ th¶ tay xuèng xoa ®Çu t«i:

- Con ngoan, ®i ch¬i ®·,

TiÕng ngßi bót lo¹t xo¹t ngµy ®ªm trªn trang giÊy. LiÒn trong nöa th¸ng, mét c¸nh tay cha t«i b¹i ®i nhøc nhèi.

- Sao thÕ, cha ®au l¾m ?

Cha t«i cêi:

- Con ®Êm ®óng chç nµy nµy. ThÕ, thÕ. HÕt ®au råi.

C¸i qu¶ ®Êm nhá xÝu chØ b»ng qu¶ æi cña t«i lµm cho cha t«i buån buån vµ bËt lªn tiÕng cêi.

- Cha ¬i, cã khçh.

TiÕng chu«ng ®ång rung leng keng. Cha t«i xuèng gç. Vµ

ngêi khçh vôt bíc vµo.

Mét thÊt väng lín cho tuæi th¬ cña t«i, kh«ng cã chuyÖn ©n x¸ n÷a. Ngêi lín nãi víi nhau nh thÕ sau khi khçh ra vÒ.

TÊt c¶ ®æ vì. Nh÷ng ngêi céng s¶n bÞ b¾t trë l¹i råi, hoÆc sÏ bÞ

®µy ®i c¨ng. Cuèn tiÓu thuyÕt cha t«i míi cho ra ®êi liÒn bÞ cÊm.

Cha t«i ph¶i thi hµnh lÖnh rêi khái Nam §Þnh tøc kh¾c.

Ch¼ng thÓ bao giê ngê ®îc, Ýt l©u sau, chÝnh bµ néi t«i ®·

tay n¶i lªn ®êng lÆn léi ®Õn tËn c¨ng B¸ V©n ®Ó th¨m nh÷ng ngêi b¹n con m×nh ®· bÞ b¾t trë l¹i. Lóc vÒ, bµ cÇm th ®i ph©n ph¸t ®Õn tõng gia ®×nh cho anh em, mµ suèt thêi gian ë qu©y quÇn trªn c¨ng, anh em ®· gäi bµ b»ng c¸i tªn thiªng liªng, ®Çm Êm: MÑ.

Ngµy nay nghÜ l¹i t«i vÉn söng sèt. Ngay tõ nh÷ng ngµy xa xa Êy trong x· héi ViÖt Nam ®· ngÊm ngÇm n¶y sinh mét quan hÖ ruét thÞt gi÷a ngêi víi ngêi, mèi quan hÖ kh«ng b¾t

®Çu tõ mét dßng m¸u, hoÆc tõ ®ång tiÒn vµ ®Þa vÞ nh m« h×nh x· héi ®¬ng thêi. §· lµ tï th× cßn cã ®Þa vÞ g× n÷a. Nhng mét 118

https://thuviensach.vn

sù thøc dËy ®ét ngét ®· lµm cho bµ t«i nhËn biÕt, cã mèi hßa hîp tù ®¸y lßng m×nh víi lý tëng cña con, bµ t«n träng vµ tõ ®ã kÝnh phôc cuéc ®êi hy sinh cña tÊt c¶ cç b¹n con. BÊt chÊp bän mËt th¸m ®¬ng theo dâi vµ triÖt h¹ gia ®×nh m×nh, bµ ®· lµm mét viÖc mµ x· héi ngµy Êy ngêi ta cho lµ d¹i dét. Nh÷ng ngêi tiÕp tôc ®Õn tô héi ë nhµ víi chó B«ng t«i, bµ che chë. Bµ

thêng nh¾c hái vÒ "anh Kh¶i". Nh xa kia "anh Kh¶i" ®·

mang bãng d¸ng ngêi con trai mÊt tÝch cña bµ ®¬ng ë tï chung th©n ngoµi ®¶o C«n L«n, bãng d¸ng ngêi ch¸u kªu bµ

b»ng d× ruét lµ anh T« HiÖu, mµ "anh Kh¶i" còng rÊt th©n ngoµi C«n §¶o, sau nµy ®· chÕt trong Nhµ ngôc S¬n La.

Sù kiÖn MÆt trËn B×nh d©n ë Ph¸p lªn n¾m chÝnh quyÒn vµ ë §«ng D¬ng, nhiÒu chÝnh trÞ ph¹m ®îc ra khái cç nhµ

lao vÒ ®Þa ph¬ng g©y phong trµo, "anh Kh¶i" ®îc trë vÒ Nam

§Þnh, ®· t¹o nªn nh÷ng vang ®éng s©u xa trong lßng mçi ngêi thuéc gia ®×nh chóng t«i nh thÕ.

Mét ®o¹n trong §êi viÕt v¨n cña t«i (NguyÔn C«ng Hoan):

"Tõ khi t«i ®îc theo dâi cç cuéc ®×nh c«ng cña c«ng nh©n ®ßi quyÒn lîi kinh tÕ vµ chÝnh trÞ, cç cuéc ®iÒu tra cña ChÝnh phñ b×nh d©n, ph¸i ®oµn G«®a, Vian sang §«ng D¬ng, tõ khi t«i thÝch ®äc cç sçh b¸o cña MÆt trËn d©n chñ th× t«i b¾t ®Çu yªu c«ng nh©n. T«i t×m hiÓu anh em thî thuyÒn Nhµ m¸y sîi vµ

Nhµ m¸y t¬. T«i xin gia nhËp chi nh¸nh Ph¸p cña §¶ng c«ng nh©n quèc tÕ SFIO tøc §¶ng X· héi Ph¸p vµ dÞp kû niÖm Quèc tÕ Lao ®éng n¨m 1938, t«i ®îc cö vµo ban trËt tù trong cuéc biÓu t×nh lín ngµy 1-5 t¹i khu §Êu X¶o Hµ Néi".

"Cµng gÇn gòi anh em chÝnh trÞ ph¹m cò, nhÊt lµ anh Phan §×nh Kh¶i hay ®Õn ch¬i víi t«i, t«i cµng hiÓu chñ nghÜa céng s¶n lµ nh©n ®¹o, vµ ®Êu tranh giai cÊp chÝnh lµ ®Êu tranh gi¶i phãng cho ®Êt níc, cho qu¶ng ®¹i nh©n d©n".

"Nhng mÆt khç, t«i cµng hiÓu céng s¶n, cµng yªu céng s¶n, th× bän cÇm quyÒn ë Nam §Þnh còng cµng hiÓu t«i vµ cµng kh«ng yªu t«i. Chóng cho t«i lµ ngêi céng s¶n tr¸ h×nh, lµ ®¶ng viªn §¶ng X· héi ®Ó ho¹t ®éng c«ng khai.

119

https://thuviensach.vn

"T«i lµ "mét tay céng s¶n nguy hiÓm, cÇn tèng ra khái n¬i tËp trung thî thuyÒn nµy" (nguyªn v¨n hå s¬ bÝ mËt ë Së MËt th¸m). Cho nªn Nha häc chÝnh B¾c Kú, theo lÖnh cña thèng sø,

®uæi t«i ra mét hßn ®¶o xa x«i, hÎo l¸nh lµ ®¶o Trµ Cæ. NghÞ

®Þnh thuyªn chuyÓn ký tríc ngµy nghØ hÌ mÊy h«m, b¾t t«i rêi khái Nam §Þnh lËp tøc".

"Th× õ, «ng céng s¶n cho mµy xem". Suèt nghØ hÌ, t«i ngåi lú t¹i Nam §Þnh. T«i viÕt cuèn Bíc ®êng cïng, mét truyÖn dµi vÒ n«ng d©n, ®Ó trang tr¶i mãn nî lßng ®èi víi anh em céng s¶n ë Nam §Þnh. C¸i "sù kiÖn vïng dËy" cña anh Pha cha

®óng víi thùc tÕ håi bÊy giê, nhng cuèi cïng t«i cø cho anh n«ng d©n vïng dËy. §ã lµ v× t«i ®· chÞu ¶nh hëng trong cç sçh b¸o céng s¶n håi bÊy giê".

*

* *

Anh Kh¶i thËt hå hëi khi nh¾c mét kû niÖm s©u s¾c trong

®êi anh khi t«i hái chuyÖn anh. "Lµm sao mµ t«i quen biÕt anh Hoan ? ChÝnh lµ v× cã Kh¬ng. T«i ra C«n §¶o tríc Kh¬ng".

Anh kÓ tiÕp: "§oµn 89 tï céng s¶n võa dù phiªn tßa ®¹i h×nh ®Æc biÖt më t¹i Sµi Gßn, ngµy 14-5-1939 ra ®Õn ®¶o, ®· g©y mét chÊn ®éng lín trong anh em. §oµn tï cã mÊy anh ¸n chÐm

®îc Quèc tÕ ®á can thiÖp h¹ xuèng chung th©n. T«i ë cïng banh víi Kh¬ng, mét trong nh÷ng ngêi tï ¸n chÐm ngµy ®ã, nhng ë khç kh¸m. Ph¶i nãi r»ng, anh em ai còng quý Kh¬ng. Riªng t«i, rÊt phôc tinh thÇn dòng c¶m cña anh. Kh¬ng lµ mét tÊm g¬ng vÒ sù hy sinh. Con ngêi cña anh c«ng t©m, gi¶n dÞ, ¨n ë víi ai còng cã t×nh, con ngêi tèt l¾m. Sèng víi ai còng ®îc ngêi ta th¬ng. Hai ®øa t«i th©n nhau. N¨m 1936 MÆt trËn B×nh d©n lªn, t«i ®îc phãng thÝch. T«i hái Kh¬ng: Gia ®×nh mµy cßn ai kh«ng? LÇn nµy vÒ tao sÏ ®i t×m. Tõ khi bá nhµ vµo Sµi Gßn ho¹t ®éng, Kh¬ng giÊu biÖt t«ng tÝch ®Ó khái lôy ®Õn gia ®×nh. Anh ruét cña Kh¬ng lµ anh NguyÔn C«ng Hoan ®ang d¹y häc ë Nam §Þnh. Nam §Þnh l¹i chÝnh quª t«i.

120

https://thuviensach.vn

§îc §¶ng ph©n c«ng ho¹t ®éng c«ng khai vµ trùc tiÕp ë tØnh nhµ, t«i liªn l¹c víi anh Ho¹t tøc TrÇn B¶o, lóc Êy lµ Xø uû viªn phô trçh Nam §Þnh, Th¸i B×nh. Råi qua §èng, em trai t«i, b¹n häc víi NguyÔn C«ng B«ng lµ em ót cña Kh¬ng; hai cËu nµy còng rÊt th©n nhau. ThÕ lµ t«i b¾t liªn l¹c víi B«ng vµ

®Õn anh Hoan. T«i kÓ víi anh nh÷ng chuyÖn vÒ Kh¬ng. T«i nhËn xÐt anh Hoan lµ ngêi ®iÒm ®¹m, nãi n¨ng ch¾c ch¾n, anh lµ ngêi ®· ®îc giç ngé cçh m¹ng.

T«i ®Õn anh Hoan lu«n, ë c¨n gç sè 7 phè chî Rång. Anh hái t«i nhiÒu vÒ phong trµo c«ng nh©n, vÒ t×nh h×nh cç nhµ tï C«n §¶o, S¬n La, vÒ t×nh h×nh c«ng nh©n m¸y sîi, m¸y t¬, c«ng nh©n ngoµi má. T«i ®· chuyÓn nhiÒu b¸o chÝ ®Õn cho anh ®äc.

T«i bµn víi anh Ho¹t t×m mäi cçh gióp anh Hoan tiÕp xóc ®îc réng r·i víi c«ng nh©n. Lóc Êy t«i chØ nghÜ, anh ®· giç ngé, cÇn

®Ó anh hiÓu vÒ chñ nghÜa céng s¶n. Hoµn c¶nh anh kh«ng ®i ho¹t ®éng tho¸t ly ®îc th× tham gia phong trµo c«ng khai. Cßn t«i giíi thiÖu B«ng ®Ó anh Ho¹t tæ chøc ho¹t ®éng bÝ mËt vµ ®a vµo §¶ng.

- Cã ph¶i v× anh lµ ngêi thÝch th¬ phó nªn ngµy Êy ®·

g¾n bã víi anh Hoan?

- Hoµn toµn kh«ng ph¶i thÕ. Ho¹t ®éng bÝ mËt nªn ph¶i dùa vµo gia ®×nh cç ®ång chÝ, ®ã lµ n¬i tin cËy. T«i kh«ng hÒ

nghÜ r»ng gÆp anh Hoan ®Ó ¶nh hëng g× ®Õn bíc ®êng viÕt v¨n cña anh Hoan.

- VËy anh cã ®äc Bíc ®êng cïng chø?.

- Cã. T«i ®äc ngay tõ ngµy Êy. Cç t liÖu gióp anh Hoan hiÓu vÒ ®êi sèng c«ng nh©n, mét phÇn lµ do t«i ®a ®Õn. Sau nµy trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ®«i lÇn t«i còng gÆp anh Hoan, vÉn nh xa, vui vÎ, tin cËy vµ th©n t×nh. Song chØ mét thêi gian ng¾n t«i ®· chuyÓn c«ng tç vµo mÆt trËn miÒn Nam, råi sau nµy khi anh Hoan mÊt, t«i ë mÆt trËn T©y Nam. RÊt tiÕc lµ kh«ng ®îc gÆp anh lÇn cuèi cïng. Nhng tríc sau nh mét, t«i rÊt quý träng anh. ChÝnh v× håi Êy mËt th¸m theo dâi t«i, 121

https://thuviensach.vn

biÕt t«i thêng ®Õn anh Hoan, nªn tªn anh ®· vµo sæ ®en cña Së MËt th¸m. Anh Hoan cã nãi ®Õn mét bíc chuyÓn quan träng trong ®êi viÕt v¨n cña anh thêi kú MÆt trËn B×nh d©n, vµ nh¾c

®Õn tªn t«i. Nhng t«i nghÜ, ®ã chØ lµ mét phÇn, cßn lµ do ¶nh hëng cña cao trµo cçh m¹ng vµ do anh Hoan ®· tù hµo vÒ

nh©n cçh ngêi em ruét, ngêi Êy lµ b¹n tï rÊt th©n cña t«i...

Qu¶ thËt t«i ®· bµng hoµng tríc c©u chuyÖn gi¶n dÞ trªn

®©y khi ®îc nghe kÓ l¹i: Mét cao trµo cçh m¹ng. Nh÷ng nh©n cçh céng s¶n. Th«i thóc mét tÊm lßng yªu níc. Cuéc gÆp gì gi÷a cao trµo chÝnh trÞ víi nhµ v¨n trong t×nh huèng cçh m¹ng hÕt søc ®Æc biÖt Êy, ®· t¹o nªn nh÷ng rung ®éng ng©n vang trªn nh÷ng trang viÕt.

Hµnh ®éng "vïng dËy" cña n«ng d©n Pha trong Bíc ®êng cïng; hµnh ®éng ph¶n kh¸ng ®Õn cïng cña S¸ng, chÞ phu má; nh©n vËt Pha trë thµnh c«ng nh©n hÇm lß, ®øng trong tæ chøc cña giai cÊp, ®Êu tranh quyÕt liÖt chèng bän bãc lét cêng quyÒn, ®Ò c¬ng chi tiÕt ®· hoµn thµnh cña cuèn tiÓu thuyÕt tiÕp theo: Bíc ®êng ngoÆt. TÊt c¶ ®· chøng minh mét sù kiÖn vît m×nh, mét biÕn ®éng lín trong chän lùa nh©n vËt, trong quyÕt ®Þnh sè phËn nh©n vËt, trong khuynh híng ph¸t triÓn tiÓu thuyÕt: Nhµ v¨n d¸m dÊn th©n vµ søc s¸ng t¹o bËt dËy.

LÞch sö v¨n häc ViÖt Nam cho ®Õn h«m nay cã lÏ còng míi chØ cã mét cuéc gÆp gì nµy, mét nhµ v¨n víi cao trµo cçh m¹ng, trong mét t×nh huèng ®Æc biÖt cña cçh m¹ng. Cuéc gÆp tù nhiªn nh con s«ng nhá hßa vµo trong con s«ng lín tan trong nhau ë khóc ch¶y xiÕt.

C¸i ®Ñp ®Õn, ch¼ng bao giê cÇn sù s¾p ®Æt.

C¸i ®Ñp xuÊt hiÖn, kh«ng bao giê tu©n theo ý ®Þnh cã tríc chñ quan...

C¸i ®Ñp b×nh dÞ chØ n¶y sinh trong sù ch©n thµnh cña tÊm lßng. ChÝnh v× lÏ ®ã, mèi t×nh ®· long lanh tån t¹i. C¨n nhµ nhá sè 7 nh×n xuèng chî Rång, trë thµnh n¬i chøng kiÕn.

122

https://thuviensach.vn

Nhí vÒ anh lª ®øc thä

Nh÷ng ngµy ë Nhµ tï Hßa B×nh

(1943 - 1944)

B×nh Ph¬ng*

Vµo nh÷ng n¨m 1939 - 1944, sau khi MÆt trËn D©n chñ nh©n d©n §«ng D¬ng bÞ gi¶i t¸n, hÇu hÕt cç c¬ së §¶ng trong toµn quèc bÞ thùc d©n Ph¸p khñng bè rÊt g¾t gao. C¸n bé, ®¶ng viªn bÞ b¾t hµng lo¹t ®a vµo cç nhµ tï, sè c¸n bé ho¹t ®éng ë ngoµi cßn qu¸ Ýt.

Sau khi thµnh lËp MÆt trËn ViÖt Minh th¸ng 5-1941, vµ

nhÊt lµ khi Hång qu©n Liªn X« b¾t ®Çu ph¶n c«ng m·nh liÖt trªn kh¾p cç mÆt trËn xuÊt hiÖn kh¶ n¨ng qu©n ®ång minh sÏ

chiÕn th¾ng bän ph¸t xÝt §øc - ý - NhËt, nhu cÇu vÒ c¸n bé ®Ó

l·nh ®¹o vµ ph¸t triÓn phong trµo, ®ãn thêi c¬ giµnh chÝnh quyÒn, ®ßi hái rÊt khÈn tr¬ng. C«ng tç ®µo t¹o c¸n bé cña

§¶ng lµm kh«ng kÞp, viÖc bæ sung cho cç ban l·nh ®¹o tõ Trung ¬ng ®Õn cç cÊp gÆp nhiÒu khã kh¨n.

Ngµy 3-8-1943, Chi uû Nhµ tï S¬n La ®· tæ chøc vît ngôc cho cç ®ång chÝ NguyÔn L¬ng B»ng (tøc Sao §á), NguyÔn TuÊn §¸ng (tøc TrÇn §¨ng Ninh), NguyÔn V¨n Tr©n, Lu §øc HiÓu. Cuéc vît ngôc nµy tuy cha cã sù chØ ®¹o cña Thêng vô Trung ¬ng nhng Chi uû Nhµ tï S¬n La ®· cã kÕ ho¹ch tæ chøc l·nh ®¹o chÆt chÏ nªn ®· thµnh c«ng. KÕt qu¶ ®ã cho thÊy cã kh¶ n¨ng tæ chøc vît ngôc lÊy c¸n bé tõ trong cç nhµ tï ra ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Trëng Ban Néi chÝnh Trung ¬ng.

123

https://thuviensach.vn

lµ hoµn toµn cã thÓ lµm ®îc. Do ®ã, cuèi n¨m 1943, Thêng vô Trung ¬ng ®· quyÕt ®Þnh chñ tr¬ng tæ chøc vît ngôc lÊy c¸n bé trong cç nhµ tï ®Õ quèc ®Ó t¨ng cêng c¸n bé cã kh¶ n¨ng cho phong trµo, kiÖn toµn cç cÊp uû §¶ng ®Ó ®ãn lÊy thêi c¬

®ang diÔn biÕn cã lîi cho ta. §ã lµ mét chñ tr¬ng s¸ng suèt, kÞp thêi, cã ý nghÜa chiÕn lîc, chuÈn bÞ lùc lîng c¸n bé cho Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng trong c¶ níc.

Nhµ tï S¬n La vµ Nhµ tï Hßa B×nh lµ mét trong nh÷ng n¬i cã nhiÒu c¸n bé ®îc rÌn luyÖn, thö thçh, cã tr×nh ®é chÝnh trÞ vµ kinh nghiÖm ®Êu tranh, bÞ ®Õ quèc Ph¸p b¾t vµ giam gi÷

ë ®©y. Chi bé §¶ng ë hai nhµ tï nµy còng ®îc x©y dùng v÷ng vµng nªn ®îc Thêng vô Trung ¬ng trùc tiÕp chØ ®¹o cç cuéc vît ngôc.

Thùc hiÖn chñ tr¬ng nµy cña Trung ¬ng, vµo ®Çu n¨m 1944, Thêng vô Xø uû ®· cö t«i, lóc ®ã lµ Phã BÝ th TØnh uû Hµ

§«ng, Trëng ban c¸n sù An toµn khu cña Xø uû, lªn phô trçh tØnh Hßa B×nh ®ång thêi kiªm lµm tæ trëng tæ vît ngôc hai nhµ tï S¬n La vµ Hßa B×nh ®Ó bµn cçh phèi hîp tæ chøc cç cuéc vît ngôc cô thÓ.

ë Nhµ tï Hßa B×nh, tõ cuèi n¨m 1942 ®Õn ®Çu n¨m 1943, trªn 200 tï chÝnh trÞ, trong ®ã cã Chi bé nhµ tï víi trªn 20 ®¶ng viªn do ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i (tøc Lª §øc Thä) lµm BÝ th, bÞ ®Õ quèc Ph¸p chuyÓn thµnh nhiÒu ®ît tõ Nhµ tï S¬n La vÒ

giam ë Nhµ tï Hßa B×nh, ®Ó chuyÓn ra C«n §¶o, ©m mu giÕt h¹i dÇn sè tï nµy.

VÒ ®Õn Hßa B×nh, ¸p dông kinh nghiÖm ë Nhµ tï S¬n La, Chi bé nhµ tï ®· bÝ mËt ra tê b¸o tay lµm tµi liÖu tuyªn truyÒn gi¸o dôc ®¶ng viªn, quÇn chóng. Cç ®ång chÝ ®· t×m mäi cçh

®Ó gÇn gòi, tuyªn truyÒn giç ngé cçh m¹ng, tríc tiªn lµ binh lÝnh coi tï, cç c«ng chøc nhá ë trêng tiÓu häc, nhµ th¬ng, tÇng líp lao ®éng, tiÓu th¬ng... Chi uû còng ®· cö c¸n bé ®i liªn l¹c víi mét sè c¬ së cçh m¹ng ë thÞ x· Hßa B×nh, qua ®ã 124

https://thuviensach.vn

Chi bé nhµ tï ®· ch¾p nèi ®îc víi Xø uû B¾c Kú vµ Trung

¬ng §¶ng. ChØ trong vßng nöa n¨m tõ khi cã Chi bé nhµ tï ho¹t ®éng trªn ®Þa bµn thÞ x·, l¹i cã c¸n bé cña §¶ng ë trªn cö vÒ trùc tiÕp chØ ®¹o, phong trµo cçh m¹ng ë thÞ x· Hßa B×nh ®·

cã bíc ph¸t triÓn quan träng.

Thùc hiÖn nhiÖm vô cña Trung ¬ng vµ Xø uû giao cho, khi lªn ®Õn thÞ x· Hßa B×nh, t«i ®· th«ng qua mét sè c¬ së cçh m¹ng lµ binh sÜ, c«ng chøc ®Ó t×m cçh gÆp trùc tiÕp ®ång chÝ Lª

§øc Thä.

Tríc ®©y, trong hoµn c¶nh ho¹t ®éng bÝ mËt, mçi ngêi ë mét ®Þa ph¬ng khç nhau, anh Thä bÞ ®Õ quèc Ph¸p b¾t ®µy

®i C«n §¶o, råi S¬n La, Hßa B×nh, nªn chóng t«i cha cã dÞp gÆp nhau. LÇn nµy khi tiÕp xóc víi anh Thä, truyÒn ®¹t chñ tr¬ng cña Trung ¬ng vÒ viÖc gi¶i tho¸t mét sè c¸n bé ë nhµ

tï, t«i thÊy anh lµ mét con ngêi hiÓu rÊt râ vÒ t×nh h×nh trong níc vµ quèc tÕ lóc ®ã. Anh rÊt nh¹y c¶m, ®Æc biÖt lµ vÒ nhu cÇu c¸n bé ®Ó t¨ng cêng cho phong trµo cçh m¹ng ®ang s«i sôc, anh rÊt t¸n thµnh chñ tr¬ng cña Trung ¬ng. Mäi c«ng viÖc chuÈn bÞ cho cç ®ång chÝ trèn tï ®îc anh Thä vµ cç ®ång chÝ trong Chi bé phèi hîp cïng víi tæ chøc §¶ng ë ®Þa ph¬ng thùc hiÖn mét cçh khÈn tr¬ng, chu ®¸o, theo ®óng kÕ ho¹ch

®· ®Þnh.

Vµo mét ®ªm ®Çu n¨m 1944, n¨m ®ång chÝ trong ®ã cã cç ®ång chÝ: Bïi Quang T¹o, NguyÔn H÷u HiÖt... ®îc Chi bé nhµ tï quyÕt ®Þnh vît ngôc, ®· bÝ mËt ra cöa suèi Ch× bªn bê t¶ ng¹n s«ng §µ, mµ bän coi ngôc kh«ng hÒ hay biÕt. T¹i

®©y ®· cã thuyÒn cña c¬ së chê s½n ®ãn n¨m ®ång chÝ xu«i theo dßng s«ng §µ vÒ bÕn Trung Hµ (S¬n T©y), råi cç ®ång chÝ ®i vÒ c¬ së cña Xø uû vµ Trung ¬ng an toµn. Ngµy h«m sau, bän thèng trÞ ®· huy ®éng gÇn nh toµn bé guång m¸y tõ tØnh, ch©u Kú S¬n vµ cç x· xung quanh ®Ó truy lïng tï trèn nhng ®Òu v« hiÖu.

Cã thÓ nãi Chi bé Nhµ tï Hßa B×nh mµ ®ång chÝ Lª §øc 125

https://thuviensach.vn

Thä lµm BÝ th lóc ®ã, lµ n¬i ®Çu tiªn thùc hiÖn thµnh c«ng chñ tr¬ng cña Trung ¬ng vÒ viÖc gi¶i tho¸t c¸n bé ë nhµ tï ra.

Thêi gian sau, mét sè nhµ tï khç trong toµn quèc khi biÕt Trung ¬ng cã chñ tr¬ng nµy ®· chñ ®éng liªn l¹c víi §¶ng bé t¹i ®Þa ph¬ng ®Ó tæ chøc vît ngôc. Cã n¬i lµm kh¸ tèt nh

Chî Chu, ®· tæ chøc cho 12 ®ång chÝ trèn ra an toµn.

Sau khi n¨m ®ång chÝ trèn khái Nhµ tï Hßa B×nh chØ cã mét ngµy, bän Ph¸p l¹i ®a mét sè ®oµn tï chÝnh trÞ tõ Nhµ tï S¬n La qua Hßa B×nh vÒ Hµ Néi ®Ó ®a ®i C«n §¶o. §oµn tï nµy do ®ång chÝ Ng« Ngäc Du (tøc Quúnh) lµm BÝ th chi bé ®i

®êng. Thêng vô Trung ¬ng ®· chØ thÞ cho t«i ph¶i t×m mäi cçh liªn l¹c víi ®ång chÝ Du ®Ó tæ chøc cho mét sè ®ång chÝ

ch¹y trèn ngang ®êng. Nhng chóng t«i cha kÞp bµn b¹c phèi hîp th× cã mét ®ång chÝ trong ®oµn tï tù ®éng ch¹y vµ bÞ ®Þch b¾t l¹i, nªn chi uû sî bÞ lé ph¶i quyÕt ®Þnh cho ba ®ång chÝ ch¹y tiÕp theo vµ cç ®ång chÝ ®ã ®· trèn tho¸t.

Sau hai lÇn cã tï vît ngôc ë ®Êt Hßa B×nh, bän mËt th¸m Ph¸p ®· b¾t ®Çu chó ý, mét mÆt chóng lïng sôc r¸o riÕt hßng v©y b¾t l¹i cç ®ång chÝ trèn tï, mÆt khç t×m cçh ®Ó kh¸m ph¸ ra tæ chøc cña §¶ng chuyªn trçh vît ngôc. ThÊy cã hiÖn tîng bÞ lé, kho¶ng th¸ng 5-1944, Thêng vô Trung ¬ng vµ BÝ

th Xø uû ®· ®iÒu t«i ®i lµm Trëng ban c¸n sù tØnh Phó Thä,

®ång thêi lµm nhiÖm vô ch¾p nèi víi Nhµ tï S¬n La ®Ó t×m cçh tiÕp tôc ®a mét sè ®ång chÝ ë ®©y vît ngôc.

C¬ së ®Çu tiªn mµ t«i b¾t liªn l¹c ë Phó Thä lµ ®ång chÝ

NguyÔn V¨n DÜ (tøc TrÇn Quang B×nh, sau nµy lµ Tæng Côc trëng Tæng côc Bu ®iÖn) do ®ång chÝ Lª §øc Thä, BÝ th chi bé Nhµ tï Hßa B×nh giíi thiÖu. §ång chÝ NguyÔn V¨n DÜ lµ c«ng 126

https://thuviensach.vn

nh©n c¬ khÝ ë Nhµ m¸y xe löa Gia L©m ho¹t ®éng cçh m¹ng ë

®©y råi bÞ ®Þch b¾t giam ë Nhµ tï S¬n La, sau ®a vÒ Hßa B×nh, hÕt h¹n tï, ®ång chÝ trë vÒ quª. Khi t«i vÒ lµm BÝ th th× ®ång chÝ DÜ ®îc chØ ®Þnh lµm Uû viªn Ban c¸n sù.

Cuèi n¨m 1944, ®ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt - BÝ th Xø uû B¾c Kú lªn häp víi Ban c¸n sù tØnh Phó Thä phæ biÕn mét sè chñ tr¬ng cña Trung ¬ng trong t×nh h×nh míi vµ chØ thÞ cho t«i liªn l¹c víi Nhµ tï S¬n La. §ång chÝ Lª §øc Thä, lóc ®ã ®· ra tï, cïng víi ®ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt tham gia chØ ®¹o c«ng tç vît ngôc. §ång chÝ ®· phæ biÕn cho t«i vÒ kinh nghiÖm ®èi phã víi mËt th¸m Ph¸p, cçh tiÕp cËn víi chi uû nhµ tï, viÖc chuÈn bÞ mäi mÆt khi cã t×nh huèng xÊu x¶y ra vµ trong trêng hîp qu©n NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p th× ta liªn minh víi Ph¸p ®¸nh NhËt.

Lªn ®Õn S¬n La, theo kinh nghiÖm cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i ®· t×m cçh liªn l¹c ®îc víi ®ång chÝ NguyÔn Kh¾c Xøng (tøc Lª Thanh NghÞ), BÝ th chi bé vµ ®ång chÝ NguyÔn Träng C¶nh (tøc TrÇn Quèc Hoµn), Phã BÝ th chi bé nhµ tï.

T«i ®· truyÒn ®¹t l¹i ý kiÕn cña Thêng vô Trung ¬ng vµ cïng víi cç ®ång chÝ bµn cçh tæ chøc vît ngôc vµ x©y dùng c¬ së S¬n La. Th¸ng 1-1945, ®ång chÝ Lª Thanh NghÞ hÕt h¹n tï, cã nhiÒu kh¶ n¨ng bän Ph¸p sÏ ®a ®i an trÝ ë mét n¬i nµo ®ã.

Chóng t«i ®· nhÊt trÝ tæ chøc cho ®ång chÝ NghÞ trèn ngang

®êng, vµ ®ång chÝ ®· trèn tho¸t vÒ Thîng Héi (Hµ §«ng).

Sau khi ®ång chÝ Lª Thanh NghÞ ®i, ®ång chÝ TrÇn Quèc Hoµn ®îc cö lµm BÝ th chi bé ®· cïng ban l·nh ®¹o Nhµ tï S¬n La tiÕp tôc chuÈn bÞ cho c«ng cuéc vît ngôc. §óng lóc ®ã, cuéc ®¶o chÝnh NhËt - Ph¸p næ ra, nh©n lóc bän ®Þch hoang mang dao ®éng, cç ®ång chÝ thÊy kh«ng cÇn thiÕt ph¶i tæ chøc vît ngôc theo kÕ ho¹ch cò n÷a, mµ ¸p dông sçh lîc cña Trung ¬ng, liªn minh víi Ph¸p ®¸nh NhËt.

Díi sù l·nh ®¹o cña Chi uû, ban ®¹i diÖn nhµ tï ®· ®µm ph¸n víi qu©n Ph¸p ë S¬n La, hai bªn ®· nhÊt trÝ lËp ra mét 127

https://thuviensach.vn

®oµn c¸n bé biÕt tiÕng Ph¸p ë l¹i S¬n La hîp tç víi hä ®¸nh NhËt. Cç ®ång chÝ ®ã lµ NguyÔn §øc Quý, Chu §×nh X¬ng, NguyÔn Duy Th©n, §µo N¨ng Thai... Mçi ngêi ®Òu ®îc Ph¸p trang bÞ vò khÝ tiÓu liªn hiÖn ®¹i..., ®ång thêi tªn Ch¸nh xø S¬n La cßn giao cho L¬ M«ng, gi¸m thÞ trëng nhµ tï ®a toµn bé Nhµ tï S¬n La ra T¹ Bó, ®i Ngäc ChiÕn ®Ó lªn NËm Kh¾t, mét vïng réng lín S¬n La - Yªn B¸i gi¸p nhau, nay gäi lµ huyÖn Mï Cang Ch¶i, n¬i ®©y cã ®Þa h×nh hiÓm trë.

Nhng sau ®ã, bän chØ huy Ph¸p ë S¬n La dao ®éng, thay

®æi ý kiÕn, t×m cçh ch¹y sang Trung Quèc. Tõ ®ã, ®oµn c¸n bé cña ta tiÕp cËn víi Ph¸p ph¶i bá hä, vµ tªn L¬ M«ng gi¸m thÞ

còng chia tay víi ®oµn tï Mï Cang Ch¶i. Cuéc liªn minh víi Ph¸p §ê G«n ®¸nh NhËt ®ang triÓn khai ph¶i ngõng l¹i. §oµn tï cña ta tiÕp tôc ®i vÒ Cao Ph¹, Tó LÖ, Gia Héi råi chia lµm ba to¸n ®i vÒ c¨n cø ®Þa Nang Xa - HiÒn L¬ng, H¹ Hßa vµ ra S«ng Thao vÒ xu«i hoµn toµn th¾ng lîi.

Còng trong thêi gian NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, mét sè cèt c¸n trong MÆt trËn ViÖt Minh thÞ x· Hßa B×nh ®· häp bµn vµ chñ tr¬ng ph¸t ®éng quÇn chóng khëi nghÜa ngay sau cuéc ®¶o chÝnh næ ra. Nhê n¾m ®îc chñ tr¬ng cña Trung ¬ng do cç

®ång chÝ cÊp trªn phæ biÕn; nh©n ®îc Trung ¬ng cö lªn Hßa B×nh, t«i ®· nãi víi cç ®ång chÝ r»ng ph¶i ®îi thêi c¬ chÝn muåi, nÕu tæ chøc khëi nghÜa ngay trong dÞp nµy ë thÞ x· Hßa B×nh th× sÏ thÊt b¹i vµ sÏ bÞ kÎ ®Þch khñng bè khèc liÖt. Cç ®ång chÝ ®· thèng nhÊt víi nhËn ®Þnh trªn vµ quyÕt ®Þnh ho·n cuéc khëi nghÜa.

Trong cuèn s¬ th¶o LÞch sö cçh m¹ng cña §¶ng bé vµ

nh©n d©n thÞ x· Hßa B×nh n¨m 1939 - 1945, tËp I, xuÊt b¶n n¨m 1988 cã ®o¹n viÕt: "sù nhËn ®Þnh vµ quyÕt ®Þnh s¸ng suèt,

®óng ®¾n ®ã kh«ng chØ tr¸nh ®îc sù ®æ m¸u ®¸ng tiÕc, mµ cßn

®a phong trµo cçh m¹ng thÞ x· ®i vµo con ®êng giµnh nhiÒu th¾ng lîi v÷ng ch¾c ë thêi kú tiÒn khëi nghÜa".

§ã lµ mét phÇn c«ng tç c¸n bé cña §¶ng ta chuÈn bÞ cho 128

https://thuviensach.vn

cuéc Tæng khëi nghÜa trong Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng mµ t«i cã vinh dù ®îc ®ãng gãp. Còng trong thêi gian nµy, t«i

®· cã dÞp trùc tiÕp lµm viÖc víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, thÊy ngay tõ tríc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ ®· thÓ hiÖn mét tÇm nh×n chiÕn lîc s¾c bÐn, tinh thÇn chiÕn ®Êu kiªn cêng vµ kh¶ n¨ng tæ chøc chÆt chÏ, ®îc thÓ hiÖn mét cçh s©u s¾c h¬n trong cç c«ng tç ®Çy träng trçh sau nµy.

129

https://thuviensach.vn

Nhí anh lª ®øc thä Nh÷ng n¨m th¸ng ®Çu

cña Cçh m¹ng Th¸ng T¸m vµ

toµn quèc kh¸ng chiÕn

Lª Trang*

Nh÷ng c¶m tëng ®Çu tiªn

Chóng t«i gÆp anh, mét trong nh÷ng gi¶ng viªn chÝnh trÞ

trong líp TrÇn Phó I, líp cña Xø uû B¾c Kú tæ chøc ë thÞ x· Hµ

§«ng, trong lóc kh¾p n¬i cßn kh«ng khÝ tng bõng th¾ng lîi cña cuéc Tæng khëi nghÜa Th¸ng T¸m n¨m 1945. Nh÷ng bµi gi¶ng sóc tÝch míi mÎ vÒ c«ng tç §¶ng, lÞch sö cçh m¹ng, t×nh h×nh nhiÖm vô míi do nhiÒu ngêi thÇy ®· ®îc huÊn luyÖn ngay trong cç nhµ tï cña ®Õ quèc, ®îc t«i luyÖn trong cç nhµ tï, vµ qu¸ tr×nh c«ng tç, trong ®ã cã bµi cña anh Lª §øc Thä ®·

®em l¹i cho chóng t«i c¸i hµo høng cña nh÷ng häc viªn ®ang khao kh¸t häc lý luËn chÝnh trÞ cã hÖ thèng, tuy ®©y míi lµ líp ng¾n ngµy, tæ chøc cÊp tèc.

Võa phô trçh líp TrÇn Phó nµy võa trùc tiÕp gi¶ng nhiÒu bµi, ngêi l·nh ®¹o míi ngoµi 30 tuæi, víi néi dung sóc tÝch, chØ

cÇm trªn tay mét tê dµn bµi ng¾n, cã nhiÖt t×nh say sa, cçh ph©n tÝch hïng biÖn ®· ®Ó l¹i Ên tîng s©u s¾c vÒ c¸i vèn chÝnh trÞ dåi dµo cña anh vµ vÒ phong cçh gÇn gòi th©n t×nh ®èi víi

®µn em míi ë ®é tuæi 20.

T«i l¹i vÒ V¨n phßng Xø uû B¾c Kú sau mét thêi gian c«ng ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Ban §¶ng vô trùc thuéc Ban Tæ chøc Trung ¬ng,

- Tham t¸n c«ng sø t¹i Liªn X«,

- §¹i sø ViÖt Nam t¹i Ba Lan,

- Phã Chñ nhiÖm V¨n phßng Quèc héi vµ Héi ®ång Nhµ níc.

130

https://thuviensach.vn

tç ë S¬n T©y. Nh÷ng ngµy c«ng tç phô trçh V¨n phßng, c¬

quan ë gÇn n¬i ë vµ lµm viÖc cña anh Thä, ngêi gi¶ng viªn chÝnh trÞ l¹i võa ®ang gi÷ träng trçh Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng trùc tiÕp phô trçh Xø uû B¾c Kú, kiªm c¶ phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng.

Trong nh÷ng th¸ng ngµy cuèi n¨m 1946, kh«ng khÝ Thñ

®« trë nªn nãng báng khÈn tr¬ng do nh÷ng hµnh ®éng khiªu khÝch cña Ph¸p. Vµo trung tuÇn th¸ng 12, nhiÒu c¬ quan gióp viÖc Trung ¬ng, xø uû, bé, ban, ngµnh ®· ®i vµo qu©n sù hãa tæ chøc l¹i cho phï hîp víi thêi chiÕn. Nh÷ng cuéc héi nghÞ vµ héi ý, héi b¸o mµ anh Thä tham dù ë cÊp l·nh ®¹o tríc quy ®Þnh thêi gian hµng th¸ng, hµng tuÇn, nay ngµy cµng "dÇy" h¬n, khÈn tr¬ng h¬n. Anh Thä di chuyÓn lu«n, Ýt ë c¬ quan.

Tra ngµy 18-12, t«i ®ang dù häp ë Liªn khu 1 néi thµnh th× cã ®iÖn tho¹i gäi vÒ Uû ban B¶o vÖ thµnh vµ ngay sau ®ã, t«i

®îc lÖnh theo giao th«ng liªn l¹c ra nhËn nhiÖm vô khç. VÒ

tíi mét lµng ven ®« (V¹n Phóc), t«i ®îc anh Thä gÆp ngay.

MÊy phót giao viÖc ng¾n gän råi anh Thä ph¶i ®i gÆp Bç ë gÇn

®ã. TiÔn anh ra s©n, tõ ®©y t«i lµ th ký riªng, anh Thä cßn n¾m chÆt tay t«i vµ chØ lªn gç c¨n nhµ tríc mÆt: "§©y lµ n¬i Bç vµ Thêng vô Trung ¬ng lµm viÖc, n¬i Bç hoµn thµnh dù th¶o Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn" .

§ªm 19-12-1946, xÈm tèi cña mét ngµy lÞch sö, më sang mét giai ®o¹n míi, c¶ bé m¸y phôc vô cña Trung ¬ng §¶ng vµ

Bç Hå hµnh qu©n chuyÓn tiÕp, tiÕn vÒ ven s«ng §¸y Hµ §«ng, tíi ®Þa bµn míi, chøng kiÕn nh÷ng gi©y phót lÞch sö më ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn, trêng kú, víi Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn v« cïng Êm ¸p vµ xóc ®éng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh.

Ban ®Çu anh chän kh©u c«ng tç tæ chøc cÊp bçh nhÊt: Anh lo tríc hÕt lµ chØ ®¹o chän ®Þa ®iÓm, tiÕp tÕ vËn chuyÓn, b¶o ®¶m giao th«ng liªn l¹c... cho nh÷ng chÆng ®êng c¬ quan ®Çu n·o ta chuyÓn dÇn lªn c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn chÝnh. Bao c«ng viÖc víi tÝnh chÊt dÞch chuyÓn lu«n lu«n chuyÓn ®éng ph¶i lµm nhanh chãng, lu«n lu«n cã ®ét xuÊt. CÇn cã mét ®éi c«ng tç th«ng hiÓu 131

https://thuviensach.vn

®Þa bµn, cã ý thøc b¶o mËt, n¨ng ®éng th¸o v¸t ®¶m nhiÖm. §éi c«ng tç gåm mét sè c¸n bé ®Þa ph¬ng, ®· ®îc Thêng vô Trung

¬ng sö dông suèt chÆng ®êng dµi lªn ViÖt B¾c: ®ã lµ cç anh Mêi H¬ng, chÞ H¸n, chÞ LÞch (Ng«n), cç anh Nhi, Vâ, Tinh, TrÇn TriÖu... sau nµy ®Òu hoµn thµnh trän vÑn c«ng viÖc ®îc Trung ¬ng giao. Tõng bíc anh Thä tiÕp tôc gióp Thêng vô Trung ¬ng kiÖn toµn s¾p xÕp, tríc tiªn lµ bé m¸y l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn, lËp "Trung kiªn chØ ®¹o", ®iÒu c¸n bé bæ sung cho bé m¸y b¶o vÖ Thñ ®«, cñng cè s¾p xÕp nh÷ng c¸n bé l·nh ®¹o, tõng khu kh¸ng chiÕn sau nµy s¸p nhËp thµnh Liªn khu.

C¬ quan Trung ¬ng di ®éng vµ ë ph©n t¸n tõ x· Phó

§Ønh, §iÒm M¹c ®Õn B×nh Thµnh, S¬n Phó... víi nh÷ng xãm hÎo l¸nh nh TØn Keo, Khu«n T¸t (n¬i ë vµ lµm viÖc cña Bç, n¬i cç ®ång chÝ Trêng Chinh, Ph¹m V¨n §ång, Lª §øc Thä, Vâ Nguyªn Gi¸p... thêng ®Õn lµm viÖc víi Bç Hå), B¶n B¾c (n¬i ë vµ lµm viÖc cña Bç T«n vµ gia ®×nh), §ång ChÈn, §ång Vîng (n¬i ë vµ lµm viÖc cña cç anh Trêng Chinh, Lª §øc Thä, Hoµng Quèc ViÖt). Nh÷ng n¬i ®©y ®· ®îc ghi nh nh÷ng

®Þa danh lÞch sö cña c¨n cø ®Þa, mét trong nh÷ng An toµn khu trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p.

Suèt chÆng ®êng tõ Thñ ®« lªn c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c diÔn ra nhiÒu Héi nghÞ Thêng vô Trung ¬ng, Xø uû, Héi nghÞ toµn quèc quyÕt ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh chiÕn lîc. Ngay trong nh÷ng ngµy ®Çu vµo c¨n cø ®Þa chÝnh (§Þnh Hãa - Th¸i Nguyªn), anh Thä ®· gióp Bç, anh Trêng Chinh, Thêng vô Trung ¬ng tæ chøc sím Héi nghÞ c¸n bé Trung ¬ng tõ ngµy 3

®Õn ngµy 6-4-1947 ë û Lan (ven s«ng Tuyªn Quang) vµ tõ ®ã

®Õn ngµy anh ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam tham gia l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn ë ®ã (cuèi n¨m 1948). Anh ®·

liªn tôc tham gia c«ng viÖc chØ ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn trêng kú; võa lµm c«ng tç tæ chøc cô thÓ, võa lµm tham mu chiÕn lîc.

Phong cçh cçh m¹ng, t duy biÖn chøng

Qua mÊy chôc n¨m c«ng tç tæ chøc, anh Thä thÊy râ tÇm 132

https://thuviensach.vn

quan träng cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh cña c«ng tç x©y dùng §¶ng.

ThÊm nhuÇn t tëng cña Bç Hå, anh ®· cïng tËp thÓ l·nh

®¹o, gãp phÇn quan träng trong viÖc thùc hiÖn c«ng tç hµng

®Çu nµy. Trong tõng bé m¸y chñ chèt, anh hÕt søc quan t©m

®Õn sù ®oµn kÕt hµi hßa c¸n bé cò vµ míi, ®ång thêi lu«n cã ý thøc trÎ hãa, khuyÕn khÝch nh÷ng tµi n¨ng xuÊt hiÖn. Anh cã phong cçh gÇn gòi cëi më, ch¨m sãc c¶ søc kháe vµ gia ®×nh; m¹nh d¹n giao c«ng viÖc. Nh mét cÇu nèi gi÷a Trung ¬ng vµ

bao c¸n bé cÊp díi, anh trao ®æi b»ng "th c«ng tç". NhiÒu

®ªm anh trùc tiÕp bãc th tay cña c¸n bé göi vÒ, v× nhiÒu th

nªn anh thêng nªu ý cho th ký viÕt tr¶ lêi, xem l¹i råi ký göi kÞp thêi. Anh khuyÕn khÝch th¶o luËn d©n chñ dï cã lóc cä s¸t ý kiÕn c¨ng th¼ng nh»m t×m ra ch©n lý, quan ®iÓm ®óng. T«i cßn nhí cö chØ th©n t×nh vµ c¬ng trùc cña anh khi tiÕp xóc riªng còng nh trong héi nghÞ. Trong nhiÒu héi nghÞ c¸n bé, anh thêng quan t©m tíi tõng ®ång chÝ khi hä ph¸t biÓu, anh thÊy mét sè ®ång chÝ thêng "ngåi im" kh«ng ®µo s©u suy nghÜ, hay lÊy ý kiÕn ngêi khç. Mét lÇn, anh nãi víi mét ®ång chÝ Xø uû viªn: "T«i thÊy anh thêng lµm thay Chñ tÞch! Tõ nay anh nªn chó ý gãp thªm ý kiÕn riªng cña m×nh".

VÒ rÌn luyÖn phÈm chÊt, anh thêng gióp ®ì c¸n bé, ®¶ng viªn tù rÌn luyÖn m×nh. Anh nhÊn m¹nh: cÇn suèt ®êi ph¸t huy, tù phª b×nh, häc tËp lêi d¹y vµ noi g¬ng ®¹o ®øc cña Bç Hå,

§¶ng cÇm quyÒn ph¶i lu«n chèng bÖnh quan liªu, ®Þa vÞ hiÕu danh, "g¸i vµ tiÒn" lµ hai c¸i c¹m bÉy nguy hiÓm nhÊt, lµm

®¶ng viªn tha hãa, cã khi cã ngêi ph¶n béi cçh m¹ng.

§iÒu quan träng lµ ph¶i cã t duy biÖn chøng khi ®¸nh gi¸

tõng ngêi c¸n bé, ®¶ng viªn; ph¶i xÐt qua hiÖu qu¶ c«ng tç vµ

dùa vµo ph¸n xÐt cña quÇn chóng ë c¬ së. Cã lóc anh nãi: §¸nh gi¸ mçi con ngêi c¸n bé suy ngÉm cho cïng chØ kÕt luËn ®Çy ®ñ vµ chÝnh xç nhÊt vÒ phÈm h¹nh... khi hä ®· nh¾m m¾t xu«i tay trong 6 tÊm.

Trong nh÷ng n¨m 1947 - 1948, cïng Ban Thêng vô 133

https://thuviensach.vn

Trung ¬ng, anh Thä ®· thÊy tæ chøc §¶ng ph¶i m¹nh ®Ó

chuyÓn nhanh sang giai ®o¹n míi. N¾m s¸t t×nh h×nh ph¸t triÓn §¶ng ë cç ®Þa ph¬ng, anh thÊy kh¸ phæ biÕn ë nhiÒu n¬i lµ bÖnh hÑp hßi nªn sè lîng ®¶ng viªn ph¸t triÓn quçhËm, tuy cã nh÷ng n¬i kÕt n¹p Èu. Anh ®Ò nghÞ Thêng vô Trung

¬ng ra ChØ thÞ vÒ X©y dùng §¶ng thµnh mét §¶ng quÇn chóng vµ tiÕp ®ã ra ChØ thÞ vÒ X©y dùng chi bé tù ®éng c«ng tç. Anh thêng nhÊn m¹nh viÖc kÕt n¹p ®¶ng viªn míi ph¶i theo tiªu chuÈn; anh quan t©m gióp Trung ¬ng kiÖn toµn Ban Tæ chøc Trung ¬ng; trong Ban Tæ chøc cã Ban §¶ng vô lµm c«ng tç néi bé, anh giao cho t«i lµm Trëng TiÓu ban chi bé trong Ban

§¶ng vô vµ chØ thÞ chóng t«i ph¶i thêng xuyªn ®i vÒ c¬ së, nhÊt lµ khu du kÝch vµ c¨n cø du kÝch ë ®ång b»ng Liªn khu 3, n¬i ®ang chiÕn ®Êu ç liÖt, ®Ó kiÓm tra gióp ®ì ®Þa ph¬ng vµ

rót kinh nghiÖm.

GÇn gòi th¬ng yªu d©n vµ c¸n bé

BÊt kú ë n¬i nµo tõ ®ång b»ng, trung du ®Õn ViÖt B¾c, ë nh÷ng n¬i d©n c tha thít, anh Lª §øc Thä ®Òu tranh thñ ngoµi giê lµm viÖc, tiÕp xóc víi d©n. Tõ ngµy rêi V¹n Phóc ®Õn B¶n B¾c cho tíi ngµy anh t¹m biÖt vµo Nam cuèi n¨m 1948, anh ®· sèng hßa m×nh víi nh÷ng gia ®×nh n¬i m×nh t¹m tró nh

nh÷ng ngêi trong mét nhµ... ThÊm thÝa nhÊt lµ hai c¸i TÕt ®Çu tiªn ¨n TÕt víi d©n ë Quèc Oai, S¬n T©y (TÕt §inh Hîi, 2-1947), ë §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn (TÕt MËu Tý, 2-1948). Chóng t«i nhí l¹i mét kû niÖm ®Ñp t¹i nhµ anh La C«ng §êng. Mång 3 TÕt, anh Thä cã mét cuéc trao ®æi t©m t×nh víi bµ mÑ th©n sinh anh §êng.

Bªn löa hång nhµ sµn Êy, cô bµ võa bÕ ch¸u võa cÇm tay anh Thä, vµ hái:

- §· mÊy TÕt c¸n bé xa nhµ råi? LiÖu bao giê míi vÒ xu«i gÇn gia ®×nh?

- Tha mÑ, n¨m nay lµ TÕt thø hai, t«i xa gia ®×nh nhng 134

https://thuviensach.vn

ë ®©y víi MÑ ViÖt B¾c, thËt lµ Êm lßng.

Anh mØm cêi vµ nãi tiÕp: Bao giê níc nhµ ®éc lËp hoµn toµn, giÆc Ph¸p cót vÒ th× anh em l¹i vÒ xu«i. C©u chuyÖn kÐo dµi trong kh«ng khÝ gia ®×nh sëi Êm lßng ngêi ë c¸i nhµ sµn Êy gi÷a khu rõng hÎo l¸nh ViÖt B¾c.

Nhµ th¬ Lª §øc Thä ®· ghi t©m t×nh nµy trong nh÷ng dßng th¬ ®Çy xóc ®éng:

...

T«i th¬ng cô lËn ®Ën

Cô th¬ng t«i gi·i dÇu

Giê ®©y bao bµ mÑ

Trµn ngËp mét t×nh th¬ng

Nh÷ng chµng trai v× níc

Sèng c¸i TÕt tha h¬ng.

(Nh÷ng m¶nh lßng xu©n, 10-2-1948)

ë ViÖt B¾c, bÖnh sèt rÐt rõng cã lóc l©y lan trong c¬ quan, anh Thä cïng anh NguyÔn L¬ng B»ng thêng xuyªn ch¨m lo tõng viªn thuèc, èng tiªm Quinacrin (lóc ®ã cã lóc rÊt thiÕu), b¸t ch¸o nãng cho anh em èm ®au. Khi ®i xa, c«ng tç phÝ tõ Trung ¬ng uû viªn ®Õn cÊp díi ®i bé hay ®i xe ®¹p ®Òu chung mét chÕ ®é ë møc tèi thiÓu (thêng ®ñ chi mçi b÷a mét b¸nh chng nhá, vµi qu¶ chuèi t©y hoÆc b¸t chÌ ®ç ®en...).

Mét ®Æc tÝnh næi lªn ë anh Thä lµ ®i vµo t©m t t×nh c¶m tõng ngêi, nhÊt lµ nh÷ng anh chÞ em cha lËp gia ®×nh. ChØ

trong vµi n¨m khi anh lµ Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng phô trçh tæ chøc, chóng t«i thÊy "«ng mèi" nµy cã tµi tç ®éng,

"ghÐp" kh«ng Ýt cÆp nam n÷ thµnh lËp gia ®×nh riªng. Næi lªn trong n¨m 1947, 1948 lµ ®¸m cíi anh Lª V¨n L¬ng (bao n¨m gian khæ, tï ®µy C«n §¶o, h¬n 30 tuæi råi) vµ chÞ BÝch ThuËn, c¸n bé v¨n phßng; anh D¬ng V¨n Phóc, mét chiÕn sÜ v¨n th

lµm c¬ yÕu cã lóc kiªm c¶ gi÷ tiÒn, tËn tôy, liªm khiÕt kÕt h«n cïng chÞ T«n ThÞ H¹nh, con g¸i yªu quý cña Bç T«n.

135

https://thuviensach.vn

Nh÷ng cuéc vui ®Òu ®îc tæ chøc gi¶n dÞ, gän nhÑ, tiÕt kiÖm. Chóng t«i kh«ng thÓ quªn ®¸m cíi hiÕm hoi ë c¨n cø ®Þa kh«ng cã cç bµn linh ®×nh. Trong lÔ cíi anh L¬ng - chÞ

ThuËn, thÊy kh«ng cã hoa qu¶, anh ThÐp Míi vµ mét sè thanh niªn c¬ quan n¶y ra s¸ng kiÕn t×m tõ rõng cä bªn ®åi, mét bã hoa riÒng ®á t¬i th¾m vµ mÊy qu¶ bëi rõng B×nh Thµnh...

Mét tiÓu ®éi phï rÓ bÊt ngê xÕp hµng, trÞnh träng d©ng hoa c«

d©u chó rÓ gi÷a tiÕng hoan h« s«i næi cña mäi ngêi. B÷a tiÖc cã x«i ®ç vµ m¨ng xµo; tr¸ng miÖng lµ cµ phª ®êng ®en Thanh Hãa, ®ùng trong cèc ca ra tõ c©y nøa, c©y vÇu trong rõng, nhng t×nh c¶m ®¹i gia ®×nh thÊm thÝa.

ThËt lµ mét bÊt ngê ®Çy thó vÞ ®Õn víi t«i. Khi c«ng tç ë M¸txc¬va n¨m 1968, t«i l¹i gÆp anh sau h¬n 20 n¨m, nhng ë mét chiÕn trêng khç: ë "bµn Héi nghÞ". Ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng nµy ®· gÇn 60 tuæi, ®Çu ®· b¹c ph¬, nay l¹i nhËn träng trçh ngo¹i giao: lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ta t¹i Héi nghÞ

Pari vÒ ViÖt Nam.

Qua Sø qu¸n ta t¹i M¸txc¬va, anh dµnh th× giê tranh thñ hái han t×nh h×nh quan hÖ ta vµ b¹n, nh÷ng tin tøc míi liªn quan ®Õn sù ñng hé, viÖn trî cña b¹n cho chiÕn trêng miÒn Nam, hËu ph¬ng miÒn B¾c; anh ®· n¾m kh¸ s©u t×nh h×nh cç

®éng th¸i cña Mü ë cç ®Þa bµn, kÓ c¶ ë Liªn X«, Ba Lan..., hái kh¸ kü vµ nghe chóng t«i kÓ chi tiÕt vÒ nh÷ng cuéc tiÕp xóc bÝ

mËt ViÖt Nam - Hoa Kú t¹i M¸txc¬va n¨m 1967.

Anh t©m sù: "T«i nh "con dao pha" lµm ngo¹i giao thùc thµ lµ cßn nh míi, cßn Ýt kinh nghiÖm. MÆt trËn nµy kh«ng kÐm phøc t¹p, nhng Bç vµ §¶ng giao viÖc ph¶i x«ng ra mµ

g¸nh mäi viÖc cïng ®oµn anh Xu©n Thñy". VÉn nô cêi t¬i rãi, giäng nãi trong trÎo, anh tin lµ víi nh÷ng th¾ng lîi ë chiÕn trêng, víi tµi ngo¹i giao cña Bç Hå, Bé tham mu ®èi ngo¹i dµy dÆn kinh nghiÖm, ph¸i ®oµn Xu©n Thñy l¹i cã tËp thÓ

136

https://thuviensach.vn

m¹nh, ta nhÊt ®Þnh sÏ th¾ng ®Þch mÆc dï ®èi ph¬ng hiÖn cßn nhiÒu mu mÑo, ®µm ph¸n trªn thÕ m¹nh trong khi nã ®· sa lÇy ë chiÕn trêng...

TÕt BÝnh DÇn (1986), sau 40 n¨m, anh Thä l¹i vÒ V¹n Phóc kÓ tõ Héi nghÞ Ban Thêng vô Trung ¬ng (12-1946). Håi tëng l¹i biÕt bao kû niÖm xa, qua nh÷ng dßng th¬ ®Çy xóc

®éng, anh nãi: "TrËn th¾ng h«m nay lµ trËn th¾ng cuèi cïng".

TÕt nµy (BÝnh DÇn, 1986), ngêi chiÕn sÜ kiªn trinh, tãc nay ®·

b¹c, ch©n ®i vÉn v÷ng ch¾c vît suèi trÌo ®Ìo trªn con ®êng ViÖt B¾c, bao lÇn chèng gËy qua l¹i d·y Trêng S¬n, x«ng tíi chiÕn trêng ç liÖt nhÊt, víi h×nh ¶nh ®Çy Ên tîng nh hai c©u th¬ tÆng chiÕn sÜ Trêng S¬n cña Tè H÷u:

Anh ®i xu«i ngîc tung hoµnh

Bíc dµi nh giã lay thµnh chuyÓn non.

Trë l¹i V¹n Phóc, kho¶ng cçh 40 n¨m trêi nh ng¾n l¹i.

Bao h×nh ¶nh xa cßn in s©u trong t©m kh¶m anh, trong ®ã lµ

h×nh ¶nh Bç vµ c¶ Bé tham mu chiÕn lîc tµi n¨ng cña Bç Hå.

Båi håi nhí th¬ng Bç nay ®· ®i xa, anh Thä thèt ra tù ®¸y lßng m×nh:

Bèn m¬i n¨m, mét giÊc m¬

Buång kh«ng lÆng lÏ, b©y giê lµ ®©y.

...

Tëng nh Bç vÉn ngåi ®©y ngµy nµo

N¾ng xu©n th¾m c¶nh hoa ®µo

Ra vÒ lßng nh÷ng nao nao nhí Ngêi.

"Kû niÖm xa"

(V¹n Phóc, mång 3 TÕt BÝnh DÇn)

Ngay sau TÕt nµy, anh Thä tiÕp tôc gÆp mét sè ®ång chÝ

cïng xuÊt ph¸t tõ V¹n Phóc ngµy kh¸ng chiÕn toµn quèc (19-12-1946). Cïng nhau cã nh÷ng phót "hµn huyªn", "«n cè tri t©n". Trong mét cuéc gÆp gì cuèi cïng anh tÆng t«i cuèn Th¬ Lª §øc Thä míi xuÊt b¶n.

137

https://thuviensach.vn

*

* *

NhiÒu n¨m c«ng tç víi anh Lª §øc Thä, trong thêi ®iÓm n¨m míi cña n¨m b¶n lÒ chuyÓn sang thiªn niªn kû míi, trong nh÷ng kû niÖm 10 n¨m1 anh vÜnh viÔn ra ®i, chóng t«i thÊy lßng b©ng khu©ng tëng nhí s©u s¾c tíi ngêi thÇy häc chÝnh trÞ vµ

còng lµ mét trong nh÷ng ngêi anh c¶ lµ chiÕn sÜ kiªn cêng, tÊm g¬ng trong s¸ng.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

138

https://thuviensach.vn

nhí anh s¸u thä

Vò Kú*

T«i rÊt nhí anh S¸u Thä v× tõ ngµy t«i ®îc vinh h¹nh trë thµnh th ký riªng cña Bç Hå (th¸ng 8-1945), t«i ®· ®îc biÕt vÒ anh. T«i xin trÝch nhËt ký ngµy 18 vµ 19-12-1946 ®Ó nãi vÒ

Bç Hå kÝnh yªu ®· cã nh÷ng häc trß th©n tÝn trong nh÷ng th¸ng n¨m lÞch sö.

"Ngµy 18-12-1946

Tõ 6 giê 30, lÝnh T©y mò ®á l¹i bao v©y trô së C«ng an Hµng §Ëu, 11 giê, tªn ®¹i uý Suti«ng trong Ban Liªn KiÓm Ph¸p ë Hµ Néi, b¸o tin cho Ban Liªn KiÓm ta biÕt lµ lÝnh Ph¸p

®· chiÕm ®ãng Nha Tµi chÝnh vµ yªu cÇu ta phçç ô chiÕn

®Êu. ChØ ba tiÕng sau, vµo lóc 14 giê, chóng ®· cho xe thiÕt gi¸p vµ lÝnh tíi chiÕm ®ãng lu«n. 24 giê 15, Liªn KiÓm Ph¸p l¹i tr¾ng trîn b¸o tin cho ta: "Trong ngµy 18-12, C«ng an ViÖt Nam kh«ng lµm trßn nhiÖm vô gi÷ an ninh trËt tù. NÕu t×nh h×nh nµy kÐo dµi, th× b¾t ®Çu tõ ngµy 20-12-1946 qu©n ®éi Ph¸p sÏ

®¶m nhiÖm viÖc trÞ an ë thµnh phè Hµ Néi".

§ã thùc chÊt lµ mét tèi hËu th. Tèi hËu th cña mét kÎ tù cho m×nh lµ cã søc m¹nh, muèn lµm g× th× lµm... Nh÷ng nÐt

®¨m chiªu xuÊt hiÖn trªn g¬ng mÆt gÇy cña Cô Hå, Bç lµm viÖc nhiÒu h¬n, thøc khuya h¬n. Cã ®ªm hÇu nh kh«ng ngñ.

Hai tuÇn nay, cç anh Trêng Chinh, Lª §øc Thä, Vâ Nguyªn Gi¸p thêng ®Õn häp bµn víi Bç. Khi ®Õn tõng ngêi, khi ®Õn c¶ ba anh. ThÊy Bç ngµy mét gÇy yÕu, cç anh nh¾c chóng t«i ph¶i chó ý båi dìng thªm cho Bç. §©y còng lµ vÊn ®Ò chóng ___________________

* Nguyªn Th ký cña Bç Hå.

139

https://thuviensach.vn

t«i thêng xuyªn quan t©m, nhng tõ ngµy anh NguyÔn L¬ng B»ng ®îc chØ thÞ cña Bç quay trë l¹i ViÖt B¾c ®Ó chuÈn bÞ c¬

së kh¸ng chiÕn l©u dµi th× viÖc ch¨m sãc sinh ho¹t h»ng ngµy cho Bç còng gÆp khã kh¨n h¬n. VÉn vui vÎ, Bç ®éng viªn mäi ngêi: "Cè g¾ng cho kháe ®Ó cßn kh¸ng chiÕn trêng kú"...

S¸ng nay, Bç b¶o t«i ra B¾c Bé phñ hái anh Hoµng Minh Gi¸m vÒ viÖc giao thiÖp víi Xanht¬ni. Däc ®êng thÊy nh©n d©n t¶n c rÊt ®«ng, cç khu phè ®µo ®êng ®¾p ô, ng¨n kh«ng cho bän Ph¸p tù do ®i l¹i, ChÝnh phñ tiÕp tôc kªu gäi d©n chóng b×nh tÜnh. Bän T©y cµng lµm giµ. Nh÷ng phè T©y ®Òu cã lÝnh T©y ®øng gç. Chóng mang xe bäc thÐp ®Õn, ®Æt c¶ sóng m¸y gi÷ ®êng. ë phè Kh©m Thiªn, chíng luü ®å sé, ch«n dùng

®øng nh÷ng c©y gç to vµ cao. Sinh ho¹t trong thµnh phè hÇu nh thay ®æi h¼n. Ngoµi ®êng Ýt gÆp cô giµ, ®µn bµ vµ trÎ em, chØ thÊy thanh niªn, c¶ trai lÉn g¸i ®Òu h¨ng, nhÊt lµ tù vÖ

thµnh, ngêi sóng dµi, ngêi sóng ng¾n... rÊt hiªn ngang. ë

®Çu phè Hµng §µo, trªn bøc têng c¨ng mét tê b¸o rÊt to, mçi ch÷ b»ng bµn tay, kªu gäi nh©n d©n s½n sµng. PhÝa tríc cç nhµ ®Òu cã khÈu hiÖu: "ThÒ chÕt kh«ng lµm n« lÖ!".

Qu¸ tra vÒ tíi nhµ, thÊy cç anh ®ang häp víi Bç ë trªn gç, t«i b¸o c¸o néi dung anh Hoµng Minh Gi¸m nãi vÒ

t×nh h×nh Xanht¬ni ®ang t×m cçh tr× ho·n viÖc nãi chuyÖn víi ta. T«i còng têng thuËt l¹i kh«ng khÝ c¨ng th¼ng cña Hµ

Néi, bÊt cø lóc nµo còng cã kh¶ n¨ng bïng næ, Bç vµ cç anh chó ý nghe. Bç hái t«i: khÈu hiÖu "ThÒ chÕt kh«ng lµm n«

lÖ!" cã nhiÒu kh«ng? Khi nghe t«i tr¶ lêi ë m¹n phè Hµng

§µo, Hµng Ngang,... hÇu nh nhµ nµo còng cã, thÊy ¸nh m¾t Bç vui lªn.

§ªm nay, Bç l¹i thøc khuya. Ngän ®Ìn dÇu táa mét vïng s¸ng nhá, Bç ngåi xæm trªn giêng, m¾t ®¨m chiªu nh×n vµo m¶nh giÊy tríc mÆt. PhÝa Hµ Néi sóng næ nhiÒu h¬n cç ®ªm tríc. ChiÕc bót häc sinh trong tay Bç, ngßi b»ng s¾t, b¾t ®Çu 140

https://thuviensach.vn

viÕt nh÷ng dßng ch÷ ®Çu tiªn cña mét lêi hÞch lÞch sö: Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn.

§ªm nay, viÕt xong Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn, Bç thanh th¶n ng¶ m×nh trªn chiÕc giêng gç. Khi t«i l¹i thu xÕp tµi liÖu cÊt vµo cÆp cho Bç, ®· nghe tiÕng Bç thë ®Òu.

Mét giÊc ngñ ngon ®ang ®Õn víi Bç.

T«i trë ra ®øng mét lóc l©u ë cöa sæ, nh×n vÒ phÝa Hµ Néi, n¬i ®ang cã tiÕng sóng næ vµ nh÷ng ®êng ®¹n rùc s¸ng bay ngang däc trªn bÇu trêi...

T«i quay l¹i nh×n vÒ phÝa giêng Bç ®ang n»m, sî tiÕng sóng lµm ¶nh hëng ®Õn giÊc ngñ cña Ngêi. Nhng kh«ng!

Ngêi con vÜ ®¹i cña d©n téc vÉn ®ang ngon giÊc sau khi ®· ®Ó

l¹i cho cç thÕ hÖ mai sau mét lêi hÞch bÊt hñ: "Kh«ng! Chóng ta thµ hy sinh tÊt c¶, chø nhÊt ®Þnh kh«ng chÞu mÊt níc, nhÊt

®Þnh kh«ng chÞu lµm n« lÖ".

Ngµy 19-12-1946

Míi tê mê s¸ng, Bç ®· gäi t«i chuÈn bÞ giÊy bót ®Ó lµm viÖc. Sím nay trêi l¹nh, giã lïa qua khe cöa sæ lµm rung rinh ngän ®Ìn dÇu. Bç b¶o t«i xÝch ghÕ l¹i gÇn, ®äc cho t«i viÕt th

göi cho Thñ tíng Lª«ng Blum. Bç ®äc th¼ng b»ng tiÕng Ph¸p.

§«i ch÷ t«i ph¶i hái l¹i ®Ó viÕt cho thËt ®óng. Bãng Bç mÆc ¸o khoç in to trªn têng, vÉn v÷ng, kh«ng thÊy ®éng ®Ëy. Ai mµ

nghÜ ®îc Cô Hå ®ang lµm viÖc lóc nµy trong c¨n gç xÐp nhµ

"CËu Tó" ë V¹n Phóc nhØ? Giê nµy, bµ con lµng xãm ®ang yªn giÊc.

ViÕt xong, t«i ®äc l¹i mét lÇn cho Bç nghe. Bç xem l¹i mét lÇn n÷a, kh«ng cã lçi nµo.

S¸ng nay, bän Ph¸p l¹i göi tiÕp cho ta "tèi hËu th" thø ba, ®ßi ta ph¶i ®×nh chØ mäi ho¹t ®éng kh¸ng chiÕn, ®ßi tíc vò khÝ cç lùc lîng vò trang nh©n d©n ta. Chóng ®e däa nÕu trong vßng 24 giê kh«ng thùc hiÖn nh÷ng yªu cÇu trªn, qu©n Ph¸p sÏ

hµnh ®éng. LËp tøc Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng göi mét bøc ®iÖn cho cç ®ång chÝ BÝ th tØnh uû vµ chØ huy trëng 12

chiÕn khu trong c¶ níc: "Qu©n Ph¸p ®· h¹ "tèi hËu th" ®ßi 141

https://thuviensach.vn

tíc vò khÝ cña qu©n ®éi, tù vÖ, c«ng an ta. ChÝnh phñ ta ®· bç tèi hËu th Êy. Nh vËy chØ trong vßng 24 giê lµ cïng, ch¾c ch¾n qu©n Ph¸p sÏ næ sóng. ChØ thÞ cña Trung ¬ng: "TÊt c¶

h·y s½n sµng"".

Buæi tra, Bç kh«ng nghØ. Bç xem l¹i Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn vµ chuÈn bÞ cuéc häp hÑn vµo buæi chiÒu.

14 giê 30 phót, cç anh Trêng Chinh, Lª §øc Thä, Vâ Nguyªn Gi¸p hÇu nh ®Õn cïng mét lóc, mÆc dÇu Bç ®· cã quy

®Þnh lµ mçi lÇn ®Õn häp, mçi ngêi ph¶i ®Õn cçh nhau Ýt nhÊt 5 phót. Nhng cã lÏ do tÇm quan träng cña cuéc häp, tríc sù th«i thóc cña t×nh h×nh, cç anh ®· kh«ng chó ý ®iÒu ®ã.

Cuéc häp kh«ng kÐo dµi, ®ång chÝ Trêng Chinh b¸o c¸o vÒ néi dung chñ yÕu cña ®êng lèi kh¸ng chiÕn toµn d©n toµn diÖn vµ trêng kú. §ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p b¸o c¸o nh÷ng vÊn

®Ò chÝnh vÒ t×nh h×nh vµ kÕ ho¹ch qu©n sù.

Sau khi trao ®æi ý kiÕn, Bç kÕt luËn lµ t×nh h×nh kh«ng cho phÐp nh©n nhîng n÷a. Tríc ©m mu x©m lîc tr¾ng trîn cña thùc d©n Ph¸p, chóng ta quyÕt ®Þnh kh¸ng chiÕn trong c¶

níc. Tuy khã kh¨n, gian khæ nhng cuéc trêng kú kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta nhÊt ®Þnh th¾ng lîi.

VÒ v¨n b¶n dù th¶o Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn,

®ång chÝ Lª §øc Thä cã ®Ò nghÞ thªm vµo 5 ch÷ ®îc Héi nghÞ

nhÊt trÝ hoµn toµn.

Trong Héi nghÞ, ®ång chÝ Trêng Chinh ®îc ph©n c«ng chuÈn bÞ b¶n dù th¶o vÒ vÊn ®Ò "Toµn d©n kh¸ng chiÕn" (c«ng bè vµo ngµy 22-12-1946). §ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p ®îc ph©n c«ng chuÈn bÞ vµ ®äc b¶n hiÖu triÖu ngay sau khi Hµ Néi næ sóng.

Giê næ sóng ®îc quyÕt ®Þnh vµo lóc 20 giê ngµy 19-12-1946, b»ng viÖc c«ng nh©n Nhµ m¸y ®iÖn Yªn Phô ph¸ m¸y. §iÖn t¾t lµ hiÖu lÖnh thèng nhÊt chung cho toµn thµnh phè Hµ Néi, ®ång thêi còng lµ hiÖu lÖnh chung cho c¶ níc nhÊt tÒ ®øng dËy ®¸nh giÆc, cøu níc.

§Ó cuéc tiÕn c«ng ®îc næ ra ®ång lo¹t chung trong c¶

níc, Héi nghÞ cßn quyÕt ®Þnh th«ng b¸o cho cç n¬i chó ý theo 142

https://thuviensach.vn

dâi §µi TiÕng nãi ViÖt Nam. Khi nghe ®µi ph¸t ®i c©u "§ång bµo chó ý! §ång bµo chó ý! Xin tr©n träng mêi ®ång bµo c¶ níc nghe Lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh". §ã chÝnh lµ hiÖu lÖnh tæng tiÕn c«ng më ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc.

Do cã sù chuÈn bÞ chu ®¸o, vµ ®· cã sù nhÊt trÝ tõ tríc vÒ chñ tr¬ng, ®êng lèi, nªn cuéc häp chØ diÔn ra trong vßng 45 phót.

15 giê 15 phót tan häp. Cç anh lÇn lît xuèng thang gç ra vÒ. Anh Trêng Chinh vÉn trÇm ng©m, suy nghÜ. Lóc anh em chµo, anh míi giËt m×nh, ®¸p "µ! Chµo cç ®ång chÝ". Kh«ng nh mäi lÇn, bao giê anh còng chñ ®éng chµo tríc, miÖng cêi rÊt t¬i. Cßn anh Lª §øc Thä th× d¸ng cëi më vç vµo vai t«i, t¬i cêi vµ hái: "ThÕ nµo? Söa so¹n xong c¶ råi chø". Råi véi bíc theo anh Trêng Chinh.

Anh V¨n, coi bé bÝ mËt l¾m, ®Çu ®éi mò c¸t h¬i sôp xuèng, kÝnh ®en ®eo ngay tõ trong nhµ, ¸o Pa®¬xuy khoç ngoµi dµi qu¸

khæ, bíc ra sau cïng, kh«ng nãi n¨ng g× vµ còng véi ®i xuèng.

Bç ung dung b×nh th¶n tiÕp tôc ngåi viÕt mét lóc n÷a.

ViÕt xong, Bç tù thu xÕp tµi liÖu vµo cÆp, råi gäi t«i b¶o:

"Cç chó söa so¹n ®i nhÐ, chiÒu tèi nay chóng m×nh chuyÓn".

ThÕ th«i! ThÕ còng ®ñ hiÓu.

Lóc ®ã lµ 18 giê 45 phót.

Bç Hå ë vµ lµm viÖc t¹i ®Þa ®iÓm lµng V¹n Phóc 16 ngµy.

143

https://thuviensach.vn

nhí anh s¸u

Vò M·o*

§Êt níc kh¾c ghi tªn tuæi anh

Phong trÇn mét thuë r¹ng uy danh

X«ng pha chiÕn trËn lßng can ®¶m

Thao lîc minh têng trong ®Êu tranh.

CÊt bíc ra ®i tuæi thiÕu thêi

Th¸ng n¨m l¨n lén kh¾p mu«n n¬i

Mµn ®ªm bao phñ ®au kh«n xiÕt

NhiÖt huyÕt hiÕn d©ng c¶ cuéc ®êi.

Xu«i ngîc B¾c Nam kh¾p chiÕn trêng

Tï ®µy gian khæ sãng trïng d¬ng

V× d©n v× níc lßng son s¾t

TrÝ tuÖ, ®øc tµi mét tÊm g¬ng.

Nam Bé bng biÒn bao mÕn th¬ng

"Thµnh ®ång Tæ quèc" mÊy kiªn cêng Con ®êng cçh m¹ng ®Çy gian khã

NÕm mËt n»m gai tr¶i giã s¬ng.

V÷ng chÝ bÒn gan Lª §øc Thä

Phi thêng nghÞ lùc søc b×nh sinh

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, BÝ th thø nhÊt Trung ¬ng §oµn Thanh niªn Céng s¶n Hå ChÝ Minh,

- Uû viªn Thêng vô Quèc héi, Chñ nhiÖm Uû ban §èi ngo¹i Quèc héi.

144

https://thuviensach.vn

Anh lu«n cã mÆt n¬i ®Çu sãng Xøng víi niÒm tin Hå ChÝ Minh.

M¸i Êm t×nh quª ®»m thiÕt tha

Phï sa ®á th¾m n¾ng chan hßa

ý th¬ dµo d¹t hån bay bæng

Th¬m ng¸t vên xu©n h¬ng s¾c hoa.

Nh©n hËu bao dung sèng hÕt m×nh

N¾ng ma dÇu d·i vÉn kiªn trinh

Ch©n thµnh mÉu mùc nªn nghiªm kh¾c

G¾n bã keo s¬n trän nghÜa t×nh.

C«ng tÝch lín lao ba mÆt trËn1

Pari táa s¸ng mét v× sao

V÷ng vµng thÕ ®øng cao mu trÝ

ChÝnh nghÜa ViÖt Nam d¸ng tù hµo.

Cßn nhí th¼m s©u lêi t©m sù

Anh em th©n thiÕt gäi vui vui:

"Tha anh S¸u Bóa" nghe ngå ngé

Cã thÕ, ®«i khi còng ngËm ngïi.

Ngµy Êy bµi th¬: Xu©n nhí Bç

Kh¸t khao ®æi míi híng t¬ng lai

Ch¹nh lßng ai ®ã trong gi©y l¸t

LÞch sö ®Ëm ghi: Ai ®óng, sai?

HËu thÕ råi ®©y thÊu hiÓu anh

Suèi ngµn Êm ¸p m¸t trong lµnh

T©m hån b×nh dÞ t×nh chung thñy

Gãp ¸nh hµo quang r¹ng sö xanh.

___________________

1. Ba mÆt trËn: chÝnh trÞ, qu©n sù, ngo¹i giao.

145

https://thuviensach.vn

Quª ta thªm s¸ng tªn ngêi

KÝnh d©ng anh linh ®ång chÝ Lª §øc Thä

nh©n dÞp kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh

Ph¹m Quèc Kh¸nh

VÒ Nam §Þnh, qua Thµnh Nam yªu dÊu,

Xø së s¶n sinh nh÷ng nh©n tµi.

VËt ®æi sao dêi, giã s¬ng b·o t¸p,

Danh nh©n, anh hïng, sö sçh vÉn cßn ®©y.

Cã mét con ngêi kh«ng tr¹ng nguyªn, tiÕn sÜ, Cha ph¶i vÜ nh©n, kh«ng häc vÞ cao.

Lßng yªu níc, tr¸i tim vµ trÝ tuÖ,

ThÕ giíi lu danh, c¶ ®Êt níc tù hµo!

§i theo Bç Hå tõ buæi ban ®Çu,

NÕm mËt n»m gai, tï ®µy ®©u qu¶n.

Ra chiÕn trêng hay nghÞ bµn th¬ng lîng,

VÉn ngêi ngêi chãi s¸ng mét niÒm tin.

Tríc bµn ®µm ph¸n Pari, bªn cê sao th¾m ®á, Cã mét con ngêi - Lª §øc Thä - ViÖt Nam.

§èi mÆt kÎ thï mu th©m, kÕ ®éc,

§anh thÐp v¹ch trÇn bé mÆt kÎ x©m l¨ng!

"§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng" oanh liÖt, Ngãn ®ßn thï hiÓm ®éc ®· tan tµnh.

Mu«n mòi tiÕn c«ng ®Òu nh»m vÒ híng giÆc

Chóng ph¶i quy hµng tríc chÝnh nghÜa ViÖt Nam!

ThÕ giíi nghiªng m×nh trao Gi¶i thëng N«ben, ThËt diÖu kú ViÖt Nam nay cã mét.

146

https://thuviensach.vn

Lêi chèi tõ... c¶ hµnh tinh söng sèt, NhËn ra tÇm cao mét nh©n cçh ViÖt Nam!

Tr¨m n¨m, chÝ khÝ t¹c vµo ®©y,

"§êng ra tiÒn tuyÕn" c¸nh th¬ bay.

M·i bªn chiÕn sÜ n¬i "§iÓm tùa",

Tæ chøc, ngo¹i giao rÊt toµn tµi.

§Þch LÔ d©ng ®êi, hiÕn níc non,

Hä Phan cßn m·i m·i huy hoµng.

Cã mét ngêi con - Lª §øc Thä,

S¸ng gi÷a trang vµng sö ViÖt Nam.

Nam §Þnh, ngµy 19-8-2011

147

https://thuviensach.vn

148

https://thuviensach.vn

PhÇn thø hai

Lª §øc Thä víi miÒn Nam

149

https://thuviensach.vn

150

https://thuviensach.vn

®i theo ph¸i ®oµn ®Çu tiªn

Cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ

Vµo nam bé kh¸ng chiÕn

Lª Toµn Th *

§ã lµ vµo kho¶ng gi÷a th¸ng 9-1948, ph¸i ®oµn xuÊt ph¸t tõ c¨n cø ®Þa cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ ë ViÖt B¾c, vµ

®Õn khu c¨n cø ®Þa cña Xø uû Nam Bé vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn -

Hµnh chÝnh Nam Bé vµo ®Çu n¨m 1949. Khi ®i còng nh khi

®Õn, ®Òu kh«ng cã th«ng tin trªn b¸o chÝ vµ ®µi ph¸t thanh. ThÕ

mµ ®Þch vÉn biÕt cã mét ph¸i ®oµn quan träng cña Trung ¬ng vµo c«ng tç t¹i Nam Bé. Chóng lu«n theo dâi, r×nh rËp, ®¸nh ph¸ hßng chÆn ®êng vµ "tãm b¾t" ph¸i ®oµn.

Vµo ®Çu th¸ng 9-1948, chØ cçh ngµy ph¸i ®oµn lªn ®êng

®é 10 ngµy, t«i ®îc ®iÒu ®éng tõ V¨n phßng Tæng bé ViÖt Minh sang Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng lµm Th ký riªng cho ®ång chÝ Lª §øc Thä, lóc ®ã lµ Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, phô trçh c«ng tç tæ chøc vµ d©n vËn cña Trung ¬ng. §ång chÝ Lª §øc Thä cho t«i biÕt: "Trung ¬ng cö mét ph¸i ®oµn vµo c«ng tç t¹i Nam Bé. CËu sÏ ®i, lµm th ký cho t«i. Mäi viÖc chuÈn bÞ t«i ®· giao cho V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng, cç ban, ngµnh lo liÖu vµ ®· xong xu«i... ChØ mét viÖc quan träng lµ chê anh Trêng Chinh chØnh lý xong dù th¶o §Ò c¬ng "§êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam", do anh so¹n th¶o lµ chóng ta lªn ___________________

* Nguyªn: - Xø uû viªn dù khuyÕt,

- Phã trëng Ban Tæ chøc - KiÓm tra - D©n vËn Xø uû Nam Bé.

151

https://thuviensach.vn

®êng. Chóng ta mang theo v¨n kiÖn nµy vµo cho cç ®ång chÝ

Nam Bé".

T«i biÕt lóc ®ã ®ång chÝ Trêng Chinh vµ cç ®ång chÝ gióp viÖc, ®Æc biÖt lµ TrÇn Quang Huy, lµm viÖc ngµy ®ªm rÊt khÈn tr¬ng ®Ó hoµn chØnh vµ in Ên xong tµi liÖu nµy ®Ó ph¸i ®oµn Trung ¬ng ®em vµo Nam Bé.

PhÇn t«i, ch¼ng ph¶i chuÈn bÞ g× c¶! §ång chÝ Lª §øc Thä giao cho t«i ba c¸i gãi riªng biÖt, ®· bao bäc, niªm phong kü lìng vµ cho biÕt: mét lµ tµi liÖu chØ thÞ, nghÞ quyÕt, v¨n kiÖn cña Trung ¬ng, khi tíi Nam Bé míi lÊy ra lµm viÖc; hai lµ mét sè b¹c §«ng D¬ng, khi cã lÖnh cña t«i míi ®îc chi dïng; ba lµ

mét sè vµng cho Xø uû Nam Bé. §©y lµ nh÷ng vËt bÊt ly th©n, t«i ph¶i b¶o vÖ chóng nh b¶o vÖ tÝnh m¹ng cña m×nh.

Trong nh÷ng ngµy chê lªn ®êng, ®ång chÝ Lª §øc Thä toµn hái vÒ c¸n bé, sè c¸n bé ë tï C«n §¶o chung víi t«i ®ang c«ng tç ë Nam Bé.

Tµi liÖu lÞch sö §êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam

®· xong.

Vµo mét tèi, trong s©n V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng diÔn ra lÔ tiÔn chóng t«i vµo Nam. Dù lÔ tiÔn, cã cç ®ång chÝ Trêng Chinh, Hoµng Quèc ViÖt, Lª V¨n L¬ng, v.v.. T¹i tiÖc trµ nµy, cha cã hai anh Ph¹m Ngäc Th¹ch vµ D¬ng Quèc ChÝnh. M·i tíi khi tíi bê s«ng L«, ®oµn anh Th¹ch vµ ®oµn anh ChÝnh míi nhËp vµo.

Toµn ®oµn ®· xu«i dßng s«ng L« trong xanh, hai bªn bê rõng rËm, nói cao hïng vÜ, råi xu«i tiÕp theo dßng s«ng Hång, s«ng

§¸y, vÒ tíi tËn V©n §×nh, lóc ®ã sÇm uÊt, thuéc tØnh Hµ §«ng,

®Õn c¨n cø cña Khu uû Khu 3, lÊy thªm c¸n bé gióp viÖc vµ nghØ

ng¬i ®é m¬i ngµy, cho c¸n bé nµo cÇn vÒ th¨m nhµ th× vÒ...

T¹i c¨n cø Khu uû Khu 3, t«i míi biÕt râ ph¸i ®oµn gåm:

- §ång chÝ Lª §øc Thä, Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng, Trëng ph¸i ®oµn vÒ mÆt §¶ng.

152

https://thuviensach.vn

- §ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch, lóc ®ã lµ Thø trëng Phñ Thñ tíng, lµm Trëng ph¸i ®oµn vÒ mÆt ChÝnh phñ.

- §ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh (tøc ThiÕu tíng Lª HiÕn Mai)

®¹i diÖn Bé Tæng chØ huy Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam.

C¸n bé cïng ®i gióp viÖc tæng céng 30 ngêi, gåm th ký, y sÜ, b¶o vÖ, cÇn vô... NhiÒu nhÊt lµ c¸n bé qu©n sù. Cã nh÷ng

®ång chÝ võa tèt nghiÖp Trêng SÜ quan Lôc qu©n TrÇn Quèc TuÊn, ®i víi ®ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh.

§©y lµ lÇn ®Çu tiªn t«i ®îc ®i chung mét chÆng ®êng dµi tõ ViÖt B¾c vµo Nam Bé víi ®ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch mµ t«i v« cïng th©n th¬ng, quý mÕn vµ kÝnh phôc.

S¾p trßn 50 n¨m råi, t«i cßn nhí h×nh ¶nh Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch t¬i vui, mÆc qu©n phôc, ch©n ®i giµy s¨ng®¸ - giµy cña lÝnh T©y, ®Õ cã ®inh ®Ó b¸m ®Êt (nhng ®i trªn suèi ®¸ lëm chëm th× tr¬n trît), vai quµng c©y sóng cç bin b¸ng xÕp, ba l«

trªn vai, lu«n lu«n ®Çu trÇn, cïng chóng t«i trÌo ®Ìo, léi suèi, b¨ng rõng, chÞu ®ùng gian khæ h¬n ai hÕt... ThËt lµ mét ®ång chÝ tuyÖt vêi!

§oµn chóng t«i tíi V©n §×nh (Hµ §«ng) vµo s¸ng sím tinh m¬. Kho¶ng 9 giê h«m Êy, ®Þch th¶ qu©n nh¶y dï xuèng cµn quÐt, lïng sôc b¾n ph¸.

T¹i c¨n cø Khu uû Khu 3, cã cuéc häp toµn ®oµn. T«i ®îc chØ ®Þnh lµm BÝ th Chi bé vµ lµ Trëng ®oµn c¸n bé ®i ®êng.

ThÕ lµ, cïng víi nhiÖm vô b¶o vÖ cç vËt bÊt ly th©n trong ba l«, t«i cßn thªm hai nhiÖm vô n÷a còng nÆng nÒ kh«ng kÐm. RÊt mõng lµ t«i ®· hoµn thµnh tèt nhiÖm vô, tÊt nhiªn víi sù céng tç, gióp ®ì, th¬ng yªu cña tÊt c¶ ®ång chÝ trong ®oµn.

Däc ®êng tõ ViÖt B¾c xu«i cç dßng s«ng ªm ¶ lín nhá, råi nµo lµ «t«, xe goßng, thuyÒn ®éc méc, bÌ ®æ suèi, ®i ngµy ®ªm, vît kh«ng biÕt bao dèc ®øng, ®Ìo cao, biÓn réng míi tíi ®îc §ång Th¸p Mêi, c¨n cø ®Þa thÇn th¸nh cña Xø uû vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé. BiÕt bao chuyÖn vui, buån, mµ vui lµ

chÝnh, buån chØ chót chót th«i, kh«ng sao kÓ xiÕt. Nhng nÕu kh«ng kÓ g×, e thiÕu sãt, chØ xin kÓ vµi c©u chuyÖn lín th«i...

153

https://thuviensach.vn

§oµn thêng ph¶i lªn ®êng vµo s©m sÈm tèi, ®Ò phßng m¸y bay ®Þch b¾n ph¸. Khi tíi thÞ x· Thanh Hãa, ®oµn tõ gi·

®êng s«ng, ®i ®êng bé vÒ c¨n cø Khu uû Khu 4. T¹i ®©y chóng t«i dõng ch©n vµi ngµy ®Ó thùc hiÖn mét c«ng viÖc quan träng do Bç Hå vµ ChÝnh phñ giao cho ph¸i ®oµn ChÝnh phñ - ®ã lµ

lÔ trao qu©n hµm ThiÕu tíng cho ®ång chÝ NguyÔn S¬n, lóc ®ã lµ T lÖnh Qu©n khu 4. §«ng ®¶o nh©n d©n, bé ®éi, cç bé, cç ban, ngµnh, ®oµn thÓ Khu 4 vµ tØnh Thanh Hãa tham dù.

T«i ë trong hËu trêng, dù cuéc héi ý ng¾n tríc khi ph¸i

®oµn Trung ¬ng vµ tíng NguyÔn S¬n ra m¾t c«ng chóng. LÇn

®Çu tiªn trong ®êi, t«i thÊy bé qu©n phôc cÊp tíng. Sao mµ nã

®Ñp thÕ, lÊp la lÊp l¸nh, "chãi läi ¸nh hµo quang", trªn ngêi mét vÞ tíng cao to, oai phong lÉm liÖt, mµ rÊt mùc b×nh dÞ, víi g¬ng mÆt r¹ng rì niÒm vui víi ®«i m¾t s¸ng qu¾c. Trong hËu trêng, t«i míi thÊy ®îc tÝnh t¬i trÎ, hån nhiªn, b×nh dÞ, t×nh c¶m chan hßa th©n ¸i, b×nh ®¼ng gi÷a cç c¸n bé cao cÊp g¸nh vç träng trçh cña §¶ng. T«i kh«ng thÓ nµo quªn ®îc niÒm vui h«m ®ã cña tíng NguyÔn S¬n. §ång chÝ ®øng tríc g¬ng, söa sang quÇn ¸o, mò m·o cho chØnh tÒ råi trÞnh träng bíc tíi tríc mÆt Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch, vßng hai tay tríc ngùc nãi:

"Mu«n t©u "BÖ h¹", nh t«i ®©y Thõa tíng, xin b¸o c¸o "BÖ h¹".

Mäi viÖc ®· s½n sµng. Xin chê lÖnh "BÖ h¹"". Råi ®ång chÝ lµm bé vuèt r©u dµi, ®çh©n lªn quay mét vßng 180o, ®øng nghiªm gi¬ tay chµo Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch ®óng theo kiÓu nhµ binh, mêi ph¸i ®oµn ra lÔ ®µi dù cuéc mÝttinh... Mäi ngêi cêi ré, thËt vui vÎ.

§ã lµ lÇn ®Çu tiªn vµ còng lµ lÇn duy nhÊt ph¸i ®oµn ChÝnh phñ do Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch lµm Trëng ®oµn ho¹t ®éng c«ng khai tríc c«ng chóng. Tõ sau ®ã, ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng còng nh ChÝnh phñ chØ lµm viÖc néi bé víi cç ®ång chÝ khu uû, tØnh uû vµ phô trçh chÝnh quyÒn, qu©n ®éi däc ®êng ®i.

Tõ huyÖn Bè Tr¹ch, tØnh Qu¶ng B×nh trë vµo (trõ vïng tù do cña Liªn khu 5 gåm mét phÇn phÝa nam cña tØnh Qu¶ng Nam vµ tØnh Qu¶ng Ng·i, B×nh §Þnh, b¾c Phó Yªn) lµ vïng 154

https://thuviensach.vn

bÞ ®Þch t¹m chiÕm. §oµn ph¶i leo nói, b¨ng rõng, léi suèi, phÇn nhiÒu lµ ®i qua nh÷ng vïng cã ®ång bµo d©n téc thiÓu sè sinh sèng.

Tíi b¾c Kh¸nh Hßa, mét bé phËn nhá gåm ba ®ång chÝ

trong ph¸i ®oµn Trung ¬ng víi vµi c¸n bé gióp viÖc (trong ®ã cã t«i) ®i ®êng biÓn, xuÊt ph¸t tõ Hßn HÌo (b¾c Kh¸nh Hßa) qua nhiÒu chÆng suèt däc ven biÓn miÒn Trung, vµo tËn Xuyªn Méc (Bµ RÞa), l¹i ®i bé, ®i xuång trªn cç kinh r¹ch, tíi §ång Th¸p Mêi. Bé phËn cßn l¹i, ®«ng h¬n, tiÕp tôc ®i vµ hai bé phËn ®· gÆp nhau ®«ng ®ñ, kh«ng thiÕu mét ai, t¹i c¨n cø cña Xø uû Nam Bé ë §ång Th¸p Mêi, trªn kinh Ba vµ cç kinh r¹ch l©n cËn.

ThÕ lµ cuéc hµnh tr×nh ®· tíi ®Ých!

Nhng c«ng viÖc cña ph¸i ®oµn míi thùc sù b¾t ®Çu tõ ®©y.

Anh Thä vµ anh Ba Lª DuÈn, lóc ®ã lµ BÝ th Xø uû Nam Bé, cïng cç ®ång chÝ Thêng vô Xø uû gÆp nhau ë ®©u, bµn luËn, quyÕt ®Þnh nh÷ng g× t«i kh«ng biÕt ®îc. Nhng qua thùc tÕ t×nh h×nh, t«i thÊy sù viÖc diÔn ra nh sau:

Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé ®· tæ chøc mét cuéc häp réng r·i, träng thÓ, th©n mËt ®Ó ®ãn tiÕp, hoan nghªnh ph¸i ®oµn Trung ¬ng ®Ó th«ng b¸o t×nh h×nh cho nhau vµ nghe Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch tr×nh bµy chñ tr¬ng, ®êng lèi kh¸ng chiÕn cña §¶ng vµ ChÝnh phñ.

Sau ®ã, t«i kh«ng ®îc gÆp l¹i Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch n÷a.

§ång chÝ ë l¹i bªn Uû ban, tiÕp tôc lµm viÖc mét thêi gian ng¾n.

Råi theo yªu cÇu tha thiÕt cña ®ång chÝ, ®îc sù ®ång ý cña anh Lª §øc Thä vµ anh Ba, ®ång chÝ chuyÓn vÒ c«ng tç ë §Æc khu Sµi Gßn - Chî Lín - Gia §Þnh vµ miÒn §«ng Nam Bé. §ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch ë lu«n trªn ®ã cho tíi khi trë ra Trung

¬ng lóc nµo t«i kh«ng ®îc biÕt. §ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh vµ cç c¸n bé cïng ®i th× vÒ ë bªn Bé T lÖnh Qu©n khu 8, lµm viÖc t¹i ®ã.

Anh Lª §øc Thä ®îc bè trÝ ë gÇn anh Ba ®Ó thêng xuyªn trao ®æi, bµn luËn c«ng viÖc.

155

https://thuviensach.vn

Cßn t«i ®îc vÒ ¨n, ë, lµm viÖc t¹i V¨n phßng Xø uû víi

®ång chÝ Thîng Vò (tøc NguyÔn V¨n KØnh) lóc ®ã lµ Uû viªn Thêng vô, Thêng trùc Xø uû cïng vµi ba anh em ë v¨n phßng vµ cÊp dìng.

LÇn ®Çu tiªn t«i gÆp anh T Thîng Vò - mét ®ång chÝ

l·nh ®¹o hiÒn tõ, gi¶n dÞ, nãi n¨ng m¹ch l¹c, ®«i khi võa nãi võa cêi hån nhiªn, cã khi cêi to rÊt s¶ng kho¸i. Da anh tr¾ng, m¾t s¸ng, d¸ng cao, m¶nh kh¶nh, rÊt dÔ gÇn, rÊt dÔ th¬ng...

Anh hái th¨m t«i vÒ qu¸ tr×nh c«ng tç, vÒ t×nh h×nh miÒn B¾c, vÒ t×nh h×nh søc kháe Bç Hå, cç anh Trêng Chinh, Hoµng Quèc ViÖt vµ t×nh h×nh ®êng ®i cña chóng t«i. Anh khuyªn t«i yªn t©m c«ng tç, dÇn dÇn sÏ hiÓu t×nh h×nh Nam Bé vµ quen biÕt anh chÞ em c¸n bé chung quanh Xø uû. Råi anh cho biÕt: c«ng viÖc sÏ nhiÒu ®Êy. Anh nãi Ýt, ®äc nhiÒu, viÕt nhiÒu, tr¶ lêi c«ng v¨n, th tõ cç n¬i göi tíi (tù anh viÕt, ng¾n gän, trªn nh÷ng mÈu giÊy nhá, nÐt ch÷ rÊt râ rµng ®Òu ®Æn, s¸ng sña, díi ký tªn Thîng Vò...). Tõ ®ã, t«i thêng xuyªn lµm viÖc díi sù chØ ®¹o cña anh, anh Thä vµ anh Ba, cho tíi khi anh tËp kÕt ra B¾c n¨m 1955...

Cã thÓ nãi, ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ trªn thùc tÕ ®· chia ra thµnh ba bé phËn riªng:

§ång chÝ Trëng ph¸i ®oµn ChÝnh phñ, Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch ®i c«ng tç §Æc khu Sµi Gßn - Chî Lín vµ miÒn §«ng.

§ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh g¾n chÆt víi Bé T lÖnh Nam Bé vµ Qu©n khu 8.

§ång chÝ Lª §øc Thä g¾n chÆt víi Xø uû Nam Bé.

VÒ phÇn t«i, ba nhiÖm vô nÆng nÒ g¸nh vç däc ®êng ®i, nay ®· ®îc hoµn tÊt. Kh«ng cßn lµ chi bé ®i ®êng n÷a, ph¸i

®oµn vµ c¸n bé tuú tïng ®· ph©n t¸n lµm ba. Tµi liÖu "§êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam", cç v¨n kiÖn mËt cña Trung

¬ng §¶ng ®· ®îc trao cho V¨n phßng Xø uû, Ban Tuyªn huÊn vµ cç ®oµn thÓ (lóc nµy Xø uû cha cã Ban Tæ chøc, Ban D©n vËn...).

T«i ®îc gi÷ l¹i cç tµi liÖu vÒ x©y dùng §¶ng, vÒ c«ng 156

https://thuviensach.vn

vËn, n«ng vËn, thanh vËn, phô vËn, t«n gi¸o vËn... NhiÒu l¾m!

TiÒn §«ng D¬ng, vµng ®îc trao l¹i anh Thä ®Ó anh trao cho Xø uû.

Theo lÖnh cña anh Thä, t«i vÉn cßn lµm th ký cña anh.

T«i vÒ V¨n phßng Xø uû, mét v¨n phßng rÊt gän nhÑ, ®¬n s¬,

®ãng trong nhµ ®ång bµo trªn kinh Ba Th¸p Mêi. T«i ¨n c¬m chung víi cç ®ång chÝ Thîng Vò, Long, TÝn, LÔ...; c¬m, canh do ®ång chÝ Chi ch¨m lo (®ång chÝ Chi sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬

tËp kÕt ra B¾c tiÕp tôc lµm cÊp dìng ë Bé Ngo¹i giao). Cç b÷a

¨n rÊt thÞnh so¹n so víi håi t«i ë ViÖt B¾c. Ngµy nµo còng cã c¸, l¬n, m¾m, rau b«ng sóng, rau muèng... T«i ®Æc biÖt nhí mãn canh chua me, l¬n nÊu víi rau muèng.

Mét ®ªm t¹i V¨n phßng Xø uû, lÇn ®Çu tiªn t«i gÆp l¹i

®ång chÝ Lª DuÈn, sau nhiÒu n¨m xa cçh. T«i «m chÇm lÊy anh, muèn khãc! Anh gÇy qu¸, t¬i cêi vç vç vµo lng t«i. §ªm

®ã t«i ®îc ngñ chung trªn mét bé v¸n víi anh Ba. Anh hái t«i nhiÒu, biÕt tíi ®©u, t«i tr¶ lêi tíi ®ã...

Anh hái t«i, ®¹i ý: Anh cã biÕt Trung ¬ng ®¸nh giç«ng tç cña chóng t«i trong nµy thÕ nµo, mµ cö ph¸i ®oµn vµo c«ng tç kh«ng? Chóng t«i phÊn ®Êu hÕt m×nh ®Ó kh«ng phô lßng tin cËy cña Bç, cña Trung ¬ng.

T«i tr¶ lêi: Tha anh, tríc khi lªn ®êng, t«i chØ ®îc anh Thä cho biÕt: "Trung ¬ng Ýt hiÓu t×nh h×nh Nam Bé qu¸. Bªn Bé Tæng T lÖnh th× cã biÕt nhiÒu t×nh h×nh h¬n, v× cã liªn l¹c thêng xuyªn vµo, ra, n¾m t×nh h×nh vµ lÊy b¸o c¸o. Bªn §¶ng th× Ýt qu¸. Anh Ba lµ trô cét trong ®ã, kh«ng thÓ ®i ®îc. Anh Ph¹m Hïng, anh Hµ Huy Gi¸p ®ang trªn ®êng ra Trung ¬ng.

Trung ¬ng cö t«i (Lª §øc Thä) ®i chuyÕn nµy, ch¾c ë l¹i l©u".

Anh Ba nãi: Chóng t«i trong nµy, ®óng lµ xa Trung ¬ng l¾m, mÆc dï cã ®iÖn ®µi liªn l¹c thêng xuyªn, nhng lµm sao nãi hÕt ®îc. Cã nhiÒu viÖc, nhiÒu vÊn ®Ò x¶y ra cÊp bçh, ph¶i c¨n cø vµo ®êng lèi chung cña Trung ¬ng mµ gi¶i quyÕt cho kÞp thêi, kh«ng thÓ chê chØ thÞ cña Trung ¬ng. ChiÕn trêng Nam Bé réng lín l¾m, rÊt gay go, phøc t¹p. Cã nh÷ng 157

https://thuviensach.vn

vÊn ®Ò lín ph¶i cã chñ tr¬ng, gi¶i ph¸p ®óng ®¾n, kÞp thêi, nÕu kh«ng, cã thÓ ¶nh hëng xÊu ®Õn cuéc kh¸ng chiÕn cho toµn quèc.

Chóng t«i suy nghÜ m·i, lµm sao thùc hiÖn tèt chÝnh sçh

®¹i ®oµn kÕt cña Bç vµ Trung ¬ng. Lµm sao ®oµn kÕt víi Cao

§µi, Hßa H¶o, C«ng gi¸o, B×nh Xuyªn, ngêi Hoa, ngêi Kh¬me, nh©n sÜ, trÝ thøc (trong nµy ®«ng l¾m, quan träng l¾m!). PhÇn lín cã tinh thÇn d©n téc, yªu níc th¬ng d©n, kÝnh träng Bç Hå, nhng nhiÒu ngêi cha hiÓu chñ nghÜa céng s¶n, thËm chÝ

chèng céng s¶n n÷a. Chóng ta cßn ph¶i lµm viÖc rÊt nhiÒu ®Ó

tranh thñ thªm hä, trung lËp hãa nh÷ng ngêi lng chõng, c«

lËp phÇn tö xÊu.

§èi víi anh em trong §¶ng D©n chñ ë Nam Bé, chóng ta còng cßn lµm viÖc nhiÒu. Anh chÞ em rÊt tèt, rÊt yªu níc, nhng cã nh÷ng ngêi cha hiÓu §¶ng ta, cha hiÓu chñ nghÜa céng s¶n, muèn tranh giµnh, chia quyÒn l·nh ®¹o cçh m¹ng víi §¶ng ta...

C«ng, n«ng th× g¾n bã víi §¶ng ta, ®i theo §¶ng. Ta ph¶i tiÕp tôc n©ng cao giç ngé cçh m¹ng cña hä, ph¶i t×m mäi cçh

®em l¹i lîi Ých thiÕt th©n cho hä.

Qu©n ®éi th× võa x©y dùng võa ®¸nh giÆc, ta ®· cã d©n qu©n, du kÝch, bé ®éi ®Þa ph¬ng ë kh¾p cç chiÕn trêng.

Nhng cßn ph¶i lo n©ng cao chÊt lîng, ®µo t¹o c¸n bé... Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé gåm nhiÒu vÞ cã uy tÝn lín, cã n¨ng lùc, qu¸n xuyÕn c«ng viÖc chÝnh quyÒn rÊt tèt, rÊt s¸ng t¹o, rÊt tin tëng vµo Bç Hå... Chóng ta rÊt tin cËy hä. Xø uû cã anh Ung V¨n Khiªm vµ anh Ph¹m Hïng lµm viÖc bªn ®ã.

§¶ng bé ®· cã hÖ thèng ®Õn tØnh, huyÖn, x·, ë néi thµnh Sµi Gßn ta còng cã c¬ së. Tuy nhiªn ®¶ng viªn cßn yÕu vµ Ýt.

Ph¶i ch¨m lo x©y dùng, cñng cè vµ ph¸t triÓn §¶ng, cç cÊp uû vµ chi bé.

Cç ®oµn thÓ quÇn chóng còng ®· cã, nhng ho¹t ®éng cha thiÕt thùc, cÇn t×m tßi néi dung, h×nh thøc ho¹t ®éng thiÕt thùc cña cç ®oµn thÓ quÇn chóng. Råi anh Ba nãi tiÕp: "Anh 158

https://thuviensach.vn

Thä vµ cç anh vµo trong nµy lµ lùc lîng c¸n bé t¨ng cêng cho Nam Bé. T«i sÏ xin Trung ¬ng cho cç anh ë lu«n trong nµy lµm viÖc". Vµ anh hái t«i: "§· cã vî con g× cha?". T«i b¸o c¸o:

"Cha ¹!". Anh Ba khen: "ThÕ lµ tèt! SÏ lÊy vî Nam Bé nhÐ!".

Kû niÖm mét ®ªm ngñ chung víi anh Ba yªu quý, häc mét bµi c¬ b¶n s©u s¾c, nhí ®êi vÒ t×nh h×nh vµ c«ng tç cçh m¹ng ë Nam Bé. ThËt lµ bæ Ých vµ v« cïng sung síng.

Hai anh em n»m bªn nhau, tr»n träc, mçi ngêi theo ®uæi nh÷ng ý nghÜ riªng. Tuy nh¾m m¾t nhng dêng nh kh«ng ngñ... S¸ng sím tinh m¬, chóng t«i thøc dËy tËp thÓ dôc, råi anh Ba l¹i xuèng xuång cµ rÌm, ®Õn mét c¬ quan nµo ®ã cña Xø uû...

Sau ®ã Ýt ngµy, mét ®ªm nä, ®ång chÝ Thîng Vò vµ cç

®ång chÝ V¨n phßng Xø uû kÐo nhau ®i dù lÔ thµnh h«n cña ®ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¶o víi ®ång chÝ Ph¹m ThÞ NhiÖm, suèt ®ªm kh«ng vÒ. T«i vµ ®ång chÝ Chi (cÊp dìng) ë l¹i thñ tr¹i...

S¸ng tinh m¬, t«i th¶ bé ra cÇu mèng (gÇn kinh Ba) ch¬i, xem ®ång bµo ®i chî, lµm vên vµ ®Ó t×m hiÓu ®Þa h×nh, ®Þa vËt phßng khi cã giÆc ruång bè biÕt ®êng mµ ch¹y. Bçng nghe ®ång bµo kªu: "§Þch nh¶y dï híng C¸i BÌo (x· Mü Quý)! Ch¾c sÏ

cµn lín".

T«i nh×n lªn trêi, cçh kh«ng xa t«i l¾m, hµng tr¨m chiÕc dï tõ tõ r¬i xuèng, vµ nghe tiÕng sóng næ ran. T«i véi ch¹y vÒ

V¨n phßng, cïng ®i víi ®ång chÝ Chi ®a tµi liÖu, giÊy tê, ®å

dïng cÇn thiÕt xuèng xuång, ®îi lÖnh s¬ t¸n. Mét lóc sau th×

anh Ba, anh Thä, anh Thîng Vò, cç ®ång chÝ V¨n phßng còng vÒ tíi, t¹m thêi s¬ t¸n qua kinh Bïi, lau sËy v« cïng rËm r¹p...

Cç ®ång chÝ bªn qu©n sù cho biÕt ®Þch cµn quÐt lín, bao gåm thñy, lôc, kh«ng qu©n, ®¸nh ph¸ §ång Th¸p Mêi, cç c¬ quan

®Çu n·o cña Nam Bé..., Xø uû nªn ra khái vïng §ång Th¸p Mêi. ThÕ lµ mét cuéc hµnh qu©n léi bng suèt ®ªm, lªn tíi Long Ch©u TiÒn an toµn díi sù híng dÉn cña ®ång chÝ Cao

§¨ng ChiÕm, lóc ®ã lµ Gi¸m ®èc Quèc gia Tù vÖ cuéc Nam Bé, cïng víi mét tiÓu ®éi chiÕn sÜ vâ trang.

159

https://thuviensach.vn

§Þch hoµn toµn thÊt b¹i, kh«ng ®¹t ®îc môc ®Ých. Xø uû vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé l¹i trë vÒ c¨n cø

§ång Th¸p Mêi lµm viÖc, nhng nhËn ®Þnh r»ng: Kh«ng thÓ

yªn æn lµm viÖc l©u dµi ë c¨n cø §ång Th¸p Mêi ®îc, sÏ bÞ

®Þch thêng xuyªn uy hiÕp. V× vËy, Xø uû quyÕt ®Þnh dêi toµn bé c¬ quan ®Çu n·o cña Nam Bé vÒ miÒn T©y, x©y dùng c¨n cø

®Þa l©u dµi vµ v÷ng ch¾c, n¬i cã vïng tù do réng lín, d©n c

®«ng ®óc vµ cã truyÒn thèng cçh m¹ng.

T«i ®îc ®i theo anh Thä, anh DuÈn, anh Thîng Vò, cïng nhiÒu ®ång chÝ khç, bäc qua Campuchia vÒ miÒn T©y Nam Bé, n¬i cã ®iÒu kiÖn t¬ng ®èi æn ®Þnh ®Ó triÓn khai mäi mÆt c«ng tç.

VÒ miÒn T©y Nam Bé, t«i kh«ng cßn ë V¨n phßng Xø uû n÷a, mµ ë chung víi anh Thä, lµ th ký cña anh vµ gióp anh trong c«ng tç §¶ng, tæ chøc c¸n bé vµ d©n vËn. Anh Thä b¾t

®Çu rµ so¸t l¹i c¸n bé cç khu uû, tØnh uû, §Æc khu uû Sµi Gßn -

Chî Lín. Anh Thä bµn víi anh Ba, Thêng vô Xø uû kÕ ho¹ch chÊn chØnh, cñng cè, t¨ng cêng chÊt lîng cç cÊp uû, x©y dùng lÒ lèi lµm viÖc, nÒn nÕp b¸o c¸o thØnh thÞ, quan hÖ lµm viÖc gi÷a Xø uû víi cÊp díi trùc tiÕp vµ cç ban, ngµnh, ®oµn thÓ trùc thuéc.

V¨n phßng Xø uû ®îc t¨ng cêng. Mét sè ban chuyªn m«n gióp viÖc Xø uû ®îc thµnh lËp nh Ban §¶ng vô (sau ®æi thµnh Ban Tæ chøc - KiÓm tra), Ban D©n vËn, lóc ®Çu cïng chung víi Ban Tæ chøc - KiÓm tra, sau tçh ra thµnh mét ban riªng. Cç Ban C«ng vËn, N«ng vËn, Phô vËn, Thanh vËn, T«n gi¸o vËn, Hoa vËn, Kh¬me vËn, v.v. ®îc t¨ng cêng hoÆc ®îc thµnh lËp míi.

Sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña Xø uû ®èi víi cç mÆt c«ng tç

®îc t¨ng cêng chÆt chÏ, s¸t sao h¬n. Phong trµo kh¸ng chiÕn cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc, m¹nh mÏ h¬n!

Xø uû tÝnh ®Õn viÖc më líp huÊn luyÖn båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é vµ ®µo t¹o c¸n bé, giao cho Ban Tuyªn huÊn, Ban Tæ chøc

- KiÓm tra, cïng V¨n phßng Xø uû chuÈn bÞ ch¬ng tr×nh huÊn 160

https://thuviensach.vn

luyÖn, tuyÓn chän c¸n bé ®i häc, chuÈn bÞ ®Þa ®iÓm, lo vËt chÊt cho líp häc... N¨m 1950, Trêng HuÊn luyÖn c¸n bé mang tªn ®ång chÝ Trêng Chinh, khãa 1 ®îc më. Hµng tr¨m häc viªn cña cç tØnh, thµnh tõ B×nh ThuËn trë vµo tËn mòi Cµ Mau ®· lÇn lît

®Õn häc (Trêng Trêng Chinh tiÕp tôc më líp cho tíi khãa 3).

T«i xin trë l¹i nãi vÒ ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ

ChÝnh phñ. Tõ khi Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch lªn §Æc khu Sµi Gßn - Chî Lín vµ miÒn §«ng ho¹t ®éng vµ sau khi Thêng vô Xø uû, Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé chuyÓn vÒ

miÒn T©y, th× theo t«i trªn thùc tÕ kh«ng cßn ph¸i ®oµn n÷a.

§ång chÝ Lª §øc Thä ho¹t ®éng víi t cçh lµ §Æc ph¸i viªn cña Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, g¾n chÆt víi Xø uû do ®ång chÝ Lª

DuÈn lµ BÝ th. §ång chÝ Thä kh«ng tham gia Xø uû nhng tham gia mäi sinh ho¹t cña Xø uû.

§ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh còng ho¹t ®éng nh mét §Æc ph¸i viªn cña Bé Tæng chØ huy, nhng díi sù chØ ®¹o, ph©n c«ng trùc tiÕp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, ®ång chÝ Lª DuÈn vµ cïng víi Xø uû xuèng c«ng tç ë miÒn T©y cho tíi ngµy tËp kÕt ra B¾c.

Ph¸i ®oµn tuy kh«ng cã tuyªn bè gi¶i thÓ, nhng trªn thùc tÕ mçi ngêi nhËn c«ng tç khç nhau, theo sù bè trÝ cña Trung

¬ng vµ Xø uû.

VÒ miÒn T©y mét thêi gian ng¾n, vµo cuèi n¨m 1949, t«i

®îc bæ sung lµm Uû viªn dù khuyÕt Xø uû Nam Bé.

Anh Thä cho t«i ra "ë riªng", lµm Phã Trëng ban Thêng trùc Ban §¶ng vô, råi Ban Tæ chøc - KiÓm tra - D©n vËn cña Xø uû do anh Thä lµm Trëng ban. VÒ sau, t«i cßn lµm viÖc ë nhiÒu ban khç n÷a, kh«ng tËp kÕt ra B¾c mµ tiÕp tôc ë l¹i Nam Bé gióp viÖc anh Lª DuÈn.

Vinh dù lín cña t«i lµ ®· gãp phÇn cèng hiÕn nhÊt ®Þnh ®èi víi ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ vµo c«ng tç Nam Bé n¨m 1948, ®· trë thµnh mét c¸n bé cña Nam Bé thµnh

®ång, cña d©n téc vµ cña §¶ng, díi sù d¹y dç, d×u d¾t cña

§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam quang vinh.

161

https://thuviensach.vn

Anh s¸u thä vµ nam bé mÕn yªu

Trung tíng D¬ng Quèc ChÝnh*

N¨m 1948, t«i ®îc gäi vÒ ChiÕn khu ViÖt B¾c ®Ó ®i vµo Nam Bé, trong ph¸i ®oµn qu©n - d©n - chÝnh - ®¶ng, cã ®ång chÝ

Lª §øc Thä, Thêng vô Trung ¬ng §¶ng dÉn ®Çu. §¹i diÖn qu©n ®éi lµ t«i lóc ®ã ®ang lµm ChÝnh uû Liªn khu 1, ®¹i diÖn ChÝnh phñ lµ ®ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch, Thø trëng Phñ Thñ tíng. Chóng t«i ®i vµo dÞp trung thu. C¶ ®oµn hÑn nhau tËp kÕt ë §Æng Giang. T«i ®i cha ®Õn V©n §×nh th× ®Þch nh¶y dï xuèng

®©y tµn ph¸ d÷ déi. Chóng t«i ®i bé xuèng Ninh B×nh, tõ ®ã ®Õn bÕn cÇu Yªn vµo Thanh Hãa. §Õn Thanh Hãa, ®oµn tæ chøc lÔ

thô phong qu©n hµm thiÕu tíng cho ®ång chÝ NguyÔn S¬n, mét trong mêi tíng ®Çu tiªn cña níc ta. ThiÕu tíng NguyÔn S¬n cã vÎ t©m t, ®ång chÝ Lª §øc Thä gÆp ®éng viªn tíng NguyÔn S¬n h·y cè g¾ng x©y dùng qu©n ®éi cho tèt. §¶ng vµ

qu©n ®éi sÏ kh«ng bao giê quªn c«ng lao cña ®ång chÝ. §ång chÝ

Lª §øc Thä vµ chóng t«i gÆp ®ång chÝ NguyÔn ChÝ Thanh, lóc

®ã lµ BÝ th Khu 4. §ång chÝ NguyÔn ChÝ Thanh b¸o c¸o t×nh h×nh Khu 4 chuÈn bÞ kh¸ng chiÕn. Chóng t«i gãp ý kiÕn vµ

truyÒn ®¹t ý kiÕn cña Bç vµ Thêng vô Trung ¬ng.

Lµm viÖc ë Thanh Hãa xong, chóng t«i ®i NghÖ - TÜnh, ë

®©y c¶ ®oµn lªn th¨m ®Òn thê Phan §×nh Phïng, th¨m ®ån Linh C¶m, n¬i cã c¬ së Chu LÔ, võa in tiÒn võa thö nghiÖm s¶n xuÊt bom bay. Anh em thö bom bay cho ®oµn xem, nhng thö ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Bé trëng Bé Lao ®éng - Th¬ng binh vµ X· héi.

162

https://thuviensach.vn

nghiÖm lÇn Êy kh«ng thµnh c«ng l¾m.

§oµn tiÕp tôc ®i vµo Qu¶ng B×nh ®ang bÞ ®Þch t¹m chiÕm.

C¶ ®oµn vît d¶i Trêng S¬n hïng vÜ. Mäi ngêi ®i trªn ®êng kh¸ vÊt v¶. §ång chÝ Lª §øc Thä cã s¸ng kiÕn lµ lµm mét tê b¸o lÊy tªn lµ B¨ng Ngµn. Mçi ngêi lµm mét bµi göi cho chñ bót Lª §øc Thä. Qua mçi chÆng nghØ, anh em ngåi l¹i ®äc b¸o vµ

cêi vui. Cã ®iÒu ®¸ng lu ý lµ ®Õn tØnh nµo, ®oµn còng nghe b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh kh¸ng chiÕn cña qu©n, d©n, chÝnh vµ gãp ý kiÕn vÒ cç mÆt. Nh÷ng vÊn ®Ò cña §¶ng vµ chÝnh trÞ, ®ång chÝ

Lª §øc Thä gãp ý kiÕn rÊt tØ mØ.

Qua Qu¶ng TrÞ, ®oµn ®i kh¸ gian khæ. §Þch ®· mang mét tiÓu ®oµn ra phôc kÝch c¶ th¸ng trêi ë ®êng 9 ®Ó diÖt ph¸i ®oµn ta, nhng ®oµn vÉn vît qua mét cçh an toµn. §ång chÝ Lª

Nam Th¾ng, lóc ®ã lµ chØ huy ë Qu¶ng TrÞ mang qu©n ®i ®ãn

®oµn ë ®êng 9. B¾t ®Çu tõ chÆng ®êng nµy lµ chÆng ®êng gian khæ. §Þch ®· chiÕm hoµn toµn Qu¶ng TrÞ, ta ®ãng ë chiÕn khu Ba Lßng. Muèi, råi thùc phÈm kh«ng cã ®Ó ¨n. Chóng t«i quyÕt ®Þnh mua mét con bß ®Ó lµm ruèc cho ®oµn, nhng thùc ra lµ ®Ó båi dìng cho anh em Qu¶ng TrÞ.

Trªn ®êng ®i, anh Thä yÕu nhÊt, cã lÏ 9-10 n¨m tï ®µy

®· ¶nh hëng ®Õn søc kháe cña anh. Lóc ®ã anh Thä míi 37

tuæi. Anh Ph¹m Ngäc Th¹ch vµ t«i kháe h¬n, cã lóc còng bÞ èm

®au quËt ng·. §Õn Phong §iÒn, t«i bÞ èm ph¶i n»m l¹i. Anh Thä rÊt quan t©m nªn cö ®ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch lµ bç sÜ, vµ

mét sinh viªn y khoa ë l¹i ch¨m sãc t«i, cßn ®oµn ®i tríc. §oµn qua Thõa Thiªn, cç anh TrÇn S©m, Hoµng Anh, TrÇn Quý Hai ra ®ãn. §Õn Qu¶ng Nam - §µ N½ng, anh TrÇn §×nh Tri ra ®ãn, sau ®ã chóng t«i ®i Tam Kú b»ng mét toa xe nhá trªn ®o¹n

®êng s¾t cßn l¹i. NhiÖm vô cña ®oµn trong chuyÕn ®i vµo Qu¶ng Ng·i lµ trao quyÕt ®Þnh thµnh phÇn Uû ban Kh¸ng chiÕn Khu 5 do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ký. Chóng t«i ®Õn ¨n TÕt t¹i nhµ riªng ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång, BÝ th Khu uû Khu 5.

Lóc nµy ®ång chÝ NguyÔn Duy Trinh lµ Phã BÝ th khu, cô Lª

§×nh Th¸m lµ Chñ tÞch Uû ban Kh¸ng chiÕn khu. B÷a c¬m ë 163

https://thuviensach.vn

nhµ anh §ång gi¶n dÞ nhng Êm cóng. Sau ®ã anh Thä vµ t«i

®i th¨m triÓn l·m t¬ lôa. Lóc nµy thñ ®« t¬ lôa ®· chuyÓn vÒ

Khu 5. Anh Thä ®éng viªn anh em. TÕt n¨m 1949, anh em trong ®oµn tËp kÞch, häc nh¹c sau ®ã biÓu diÔn cho ®ång bµo ë Qu¶ng Ng·i xem. Cã mét ngêi NhËt ë l¹i theo ta kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, t«i chØ nhí tªn ViÖt cña anh ta lµ Hå ChÝ Long, thiÕu t¸ NhËt. Anh Thä gÆp anh §ång, sau ®ã bµn b¹c víi t«i cã nªn nhËn Hå ChÝ Long hay kh«ng. §ång chÝ Thä gÆp Hå ChÝ

Long hái:

- T¹i sao anh muèn ®i Nam Bé?

Hå ChÝ Long t©m sù hÕt víi ®oµn ta, cuèi cïng Khu uû

®ång ý cho ®i. Sau nµy Hå ChÝ Long hy sinh ë chiÕn trêng Nam Bé.

Qua B×nh §Þnh ®Õn Phó Yªn, ®oµn gÆp Phßng liªn l¹c miÒn Nam do anh Kh©m phô trçh. §o¹n ®êng nµy lµ ®o¹n

®êng gay go gian khæ. Anh Thä rÊt chó ý ®Õn viÖc ph©n c«ng, bè trÝ ®Ó b¶o ®¶m an toµn cho ®oµn ®i. Trªn ®êng ®i tõ tr¹m nä ®Õn tr¹m kia cã ký hiÖu s½n lµ mét bã l¸ xanh buéc lªn c©y, nÕu mÊt, kh«ng dõng l¹i mµ cø ®i th¼ng lªn tr¹m tríc. S¸u anh em liªn l¹c ®· bÞ giÕt däc ®êng tõ cùc Nam Trung Bé vµo Nam Bé. Cã lÇn anh Lª mang vµng chui vµo mét hÇm cã n¾p

®¸, ®Þch ®i l¹i trªn nãc hÇm mµ kh«ng ph¸t hiÖn ra anh. Mét

®ªm vît qua s«ng CÇn Giuéc, níc s«ng rót ®i, chóng t«i bÞ sa lÇy v× con níc cha lªn. Chóng t«i léi xuèng bïn mµ ®i, hai ngêi xèc nçh kÐo anh Thä lÕt qua bïn. §Õn §ång Th¸p Mêi

®óng vµo th¸ng 5-1949, gÆp cç ®ång chÝ Lª DuÈn, BÝ th Xø uû, anh Ph¹m Hïng phô trçh C«ng an Nam Bé, anh Ph¹m B¹ch, Chñ tÞch, ®oµn lµm lÔ trao bøc th cña Bç Hå cho cô Cao TriÒu Ph¸t lµ Trëng ph¸i Cao §µi mêi hai, ph¸i hîp nhÊt.

Th ®éng viªn ®ång bµo ®¹o Cao §µi kh¸ng chiÕn. Sau khi ®oµn vµo, Nam Bé tæ chøc hai héi nghÞ: Héi nghÞ qu©n sù miÒn Nam vµ Héi nghÞ qu©n - d©n - chÝnh. Anh Lª DuÈn vµ anh Lª §øc Thä chñ tr× héi nghÞ. Sau ®ã ®ång chÝ Lª DuÈn ®iÖn ra ViÖt B¾c 164

https://thuviensach.vn

®Ò nghÞ víi Bç vµ Trung ¬ng ®Ó ®oµn ®îc ë l¹i t¨ng cêng cho miÒn Nam. Trung ¬ng ®ång ý. T«i ®îc ®iÒu vÒ lµm ChÝnh uû Bé T lÖnh Nam Bé. Anh Ph¹m Ngäc Th¹ch ®îc ®iÒu vÒ lµm Chñ tÞch Sµi Gßn - Chî Lín. Anh Lª §øc Thä lµm Phã BÝ th

Xø uû Nam Bé.

N¨m 1951, do t×nh h×nh kh¸ng chiÕn cã nhiÒu khã kh¨n, Liªn khu Nam Bé ®îc chia ra lµm hai ph©n liªn khu: ph©n liªn khu §«ng vµ ph©n liªn khu T©y. §ång chÝ Lª DuÈn phô trçh ph©n liªn khu §«ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä phô trçh ph©n liªn khu T©y hay cßn gäi lµ §«ng Nam Bé vµ T©y Nam Bé. §ång chÝ

NguyÔn V¨n Linh lóc ®ã phô trçh tuyªn huÊn Liªn khu uû ®ãng t¹i miÒn T©y cïng víi ®ång chÝ Lª §øc Thä. N¨m 1951, ë chiÕn khu ViÖt B¾c diÔn ra §¹i héi lÇn thø II cña §¶ng, ®ång chÝ

Lª DuÈn vµ c¶ anh S¸u Thä ®Òu kh«ng ra ®îc. §Õn n¨m 1953, khi miÒn B¾c tiÕn hµnh c¶i cçh ruéng ®Êt th× ®ång chÝ Lª

DuÈn vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä chñ tr¬ng Nam Bé kh«ng c¶i cçh ruéng ®Êt nh miÒn B¾c v× ë Nam Bé, bän ®Þa chñ, ph¶n

®éng ®Òu ®· ch¹y. §Êt ®ai ®· ®îc chia cho n«ng d©n mét phÇn quan träng. Trong khi ®ã, ë miÒn B¾c, ®Þa chñ vÉn cßn ë trong lßng kh¸ng chiÕn. N¨m 1955, khi tËp kÕt ra B¾c, ®ång chÝ Lª

§øc Thä ®· ®îc bæ sung vµo Bé ChÝnh trÞ vµ ®îc ph©n c«ng lµm Trëng ban söa sai c¶i cçh cña §¶ng.

§ång bµo Nam Bé trong nh÷ng ngµy kh¸ng chiÕn gäi anh Thä lµ anh S¸u Bóa - S¸u Thä mÕn yªu v× anh lµ ngêi hay nãi th¼ng vµ ®· nãi c¸i g× lµ lµm ®Õn cïng. Anh hÕt lßng th¬ng yªu

®ïm bäc ®ång chÝ còng nh ®ång bµo.

VÜnh Quang Lª ghi

165

https://thuviensach.vn

§Õn §ång Th¸p Mêi

Lª Hång LÜnh *

Th¸ng 9-1948, Bç Hå vµ Trung ¬ng §¶ng cö mét ph¸i

®oµn cÊp cao vµo Nam Bé. Ph¸i ®oµn gåm cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng, Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng l·nh ®¹o; Ph¹m Ngäc Th¹ch, Thø trëng Chñ tÞch phñ; D¬ng Quèc ChÝnh, ThiÕu tíng ChÝnh uû Khu ViÖt B¾c.

Cuèi th¸ng 9, ®i tõ ViÖt B¾c, ph¸i ®oµn ®· ®Õn chî Xªu, huyÖn Mü §øc th× dõng l¹i mÊy h«m ®Ó anh Thä lµm viÖc víi Khu uû Khu 3 vµ tØnh Lìng Hµ (Hµ Néi vµ Hµ §«ng) vµ lµm lÔ

cíi cho anh Lª Quang §¹o víi chÞ NguyÖt Tó.

Ph¸i ®oµn Trung ¬ng ®Õn Thanh Hãa th× tæ chøc lÔ thô phong qu©n hµm ThiÕu tíng cho Khu trëng Khu 4 NguyÔn S¬n. Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch thay mÆt ChÝnh phñ lµm chñ lÔ

vµ trao danh thiÕp cña Bç Hå göi NguyÔn S¬n.

Vµo cuèi tØnh Hµ TÜnh, t¹i x· Phóc §ång, huyÖn H¬ng Khª, ph¸i ®oµn dõng l¹i mÊy ngµy chuÈn bÞ l¬ng thùc, thùc phÈm mµ vît Trêng S¬n vµ còng ®Ó nhËn 80 kg vµng ë Së Tµi chÝnh Trung Bé ®a vµo chi viÖn cho Nam Bé.

Cuèi n¨m 1948, ph¸i ®oµn gÆp ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång vµ phu nh©n khi ®Õn Tam Kú trªn ®êng ®ång chÝ ra Trung

¬ng nhËn nhiÖm vô Phã Thñ tíng.

Ph¸i ®oµn ®Õn c¨n cø Liªn khu 5 ë An S¬n, huyÖn NghÜa Hµnh, tØnh Qu¶ng Ng·i th× ®óng vµo n¨m míi 1949. Ph¸i ®oµn ___________________

* Nguyªn: - C¸n bé Ph¸i ®oµn kiÓm tra Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ,

- BÝ th V¨n phßng ChÝnh uû Nam Bé, th ký ®ång chÝ Lª

DuÈn.

166

https://thuviensach.vn

ë l¹i ®©y mét thêi gian ®Ó cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §oµn lµm viÖc víi Liªn khu 5 vµ Bé T lÖnh Qu©n khu 5 gåm cç ®ång chÝ

NguyÔn Ch¸nh, ®ång chÝ TrÇn L¬ng, ®ång chÝ NguyÔn §«n...

Vµo ®Õn B¾c Kh¸nh Hßa th× ph¸i ®oµn t¹m thêi th«i ®i bé.

Anh C¶ Kh©m (NguyÔn V¨n Kh©m), Trëng ban Liªn l¹c miÒn Nam thu xÕp cho ph¸i ®oµn ®i thuyÒn ven biÓn ®Ó vµo Nam Bé.

C¶ ph¸i ®oµn chia ra lµm ba ®oµn cho gän nhÑ ®Ó ®i vµo lµm ba

®ît cçh nhau, b¶o ®¶m an toµn. §oµn mét gåm cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o, cã thªm anh Lª Toµn Th, anh Vò Quang TriÖu, anh Hång Ch©u, anh TiÖp, anh Ban y t¸ vµ hai ®ång chÝ b¶o vÖ lµ

anh Thµnh vµ anh Trô. §oµn hai do t«i - Lª Hång LÜnh - phô trçh, cã cç anh Lu Quý Kú, NguyÔn V¨n MÉn, NguyÔn Phæ vµ ba ®ång chÝ liªn l¹c. §oµn hai mang Ýt tµi liÖu vµ 40 kg vµng. §oµn ba do anh TrÇn Quang Lª phô trçh gåm anh Lª V¨n vµ anh em nh©n viªn liªn l¹c, mang rÊt nhiÒu tµi liÖu vµ 40 kg vµng.

Th¸ng 4-1949, ®oµn cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ®· ®Õn §ång Th¸p Mêi vµ c¬ quan Xø uû ë vïng Gß Th¸p. Th¸ng 5, ®oµn hai chóng t«i míi tíi n¬i. Th¸ng 6, ®oµn ba míi tíi. §oµn ba bÞ ®Þch phôc kÝch ë Cµ N¸, Ninh ThuËn khi míi tõ thuyÒn lªn bê. Nh×n anh TrÇn Quang Lª quÇn ¸o bÞ rçh, ba l« lç chç mÊy vÕt ®¹n míi biÕt anh em ®· ph¶i gian nan l¾m míi vît ®îc vßng v©y.

§oµn cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ®Õn §ång Th¸p Mêi cha

®îc mÊy h«m th× mét cuéc lÔ cha tõng cã ®îc tæ chøc ë ®©y.

§©y lµ lÔ ®ãn tiÕp ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ vµ lµ lÔ chÝnh thøc thô phong qu©n hµm Trung tíng cho T lÖnh Nam Bé NguyÔn B×nh.

Cuéc lÔ diÔn ra trªn mét vïng ®Êt kh« r¸o phÝa nam kinh D¬ng V¨n D¬ng vµo cuèi th¸ng 4-1949. Tham dù cuéc lÔ, thay mÆt Xø uû cã ®ång chÝ Lª DuÈn, ®ång chÝ Ung V¨n Khiªm,

®ång chÝ NguyÔn Thanh S¬n, ®ång chÝ Thîng Vò, ®ång chÝ

NguyÔn ThÞ ThËp. Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé cã Chñ tÞch Ph¹m V¨n B¹ch, Phã Chñ tÞch Ph¹m Ngäc ThuÇn, 167

https://thuviensach.vn

Uû viªn Néi vô Ung V¨n Khiªm, Uû viªn Ngo¹i vô NguyÔn Thanh S¬n, Gi¸m ®èc Së C«ng an DiÖp Ba, Gi¸m ®èc Së T

ph¸p Lª §×nh Chi, Gi¸m ®èc Së Th«ng tin Huúnh TÊn Ph¸t, Gi¸m ®èc Së Y tÕ NguyÔn V¨n Hëng. VÒ phÝa Bé T lÖnh Nam Bé cã T lÖnh NguyÔn B×nh, ChÝnh uû Ph¹m Ngäc ThuÇn, Phã T lÖnh Lª DuÈn, Tham mu trëng NguyÔn Ch¸nh, Chñ nhiÖm ChÝnh trÞ NguyÔn Long. VÒ cç ®oµn thÓ cçh m¹ng cã

§oµn Thanh niªn do anh TrÇn B¹ch §»ng phô trçh, §oµn Phô n÷ Nam Bé do chÞ Mêi ThËp ®øng ®Çu. §¹i diÖn nh©n d©n ba x· Th¸p Mêi, HËu Th¹nh, Nh¬n Hßa LËp còng cã mÆt tham dù. C¶ TiÓu ®oµn 404 chñ lùc cña Nam Bé do anh NguyÔn §øc Hinh lµm TiÓu ®oµn trëng, anh NguyÔn V¨n S¬ lµm ChÝnh trÞ

viªn víi ®éi ngò chØnh tÒ ®· cã mÆt tõ ®Çu.

Ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ cã cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o Lª §øc Thä, Ph¹m Ngäc Th¹ch, D¬ng Quèc ChÝnh vµ

®ång chÝ Lª Toµn Th, Vò Quang TriÖu.

Sau lÔ chµo cê vµ cuéc duyÖt binh trang nghiªm, Bç sÜ

Ph¹m Ngäc Th¹ch thay mÆt ChÝnh phñ long träng ®äc bøc th

cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh "Göi cç Uû viªn Uû ban Kh¸ng chiÕn -

Hµnh chÝnh Nam Bé, cç tØnh, quËn vµ x· ë Nam Bé", ®Ò ngµy 15-9-1948, trong ®ã Ngêi kh¼ng ®Þnh: "Trong mäi viÖc, chóng ta chØ cã mét môc ®Ých, lµ phông sù ®ång bµo, phông sù Tæ quèc. Chóng ta chØ cã mét ph¬ng ch©m, lµ chÝ c«ng v« t"1.

Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch ®äc tiÕp "Th göi nam n÷ thanh niªn vµ nhi ®ång Nam Bé" cña Bç Hå. Bç ®éng viªn: "Cç ch¸u ph¶i dòng c¶m tiÕn lªn, lµm cho xøng ®¸ng lµ con ch¸u cña Phï §æng V¬ng, cña TrÇn Quèc To¶n. Cho xøng ®¸ng lµ

thanh niªn vµ nhi ®ång cña níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa thèng nhÊt vµ ®éc lËp" 2 .

Sau tiÕng h« vang: Nghiªm! Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch thay mÆt Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ ChÝnh phñ long träng tuyªn bè chÝnh thøc phong tÆng qu©n hµm Trung tíng cho T lÖnh 168

https://thuviensach.vn

NguyÔn B×nh, ®Æt lßng tin cña ChÝnh phñ vµ qu©n ®éi vµo vÞ

trÝ Trung tíng ®Çu tiªn vµ ®éc nhÊt cña qu©n ®éi lóc nµy trong sù nghiÖp chØ huy lùc lîng vò trang nh©n d©n Nam Bé, Thµnh ®ång Tæ quèc, ®¸nh th¾ng thùc d©n Ph¸p ë n¬i ®Þa ®Çu

®Êt níc.

Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch ®äc tiÕp Th göi cç tíng sÜ VÖ

quèc qu©n vµ d©n qu©n du kÝch Nam Bé còng ®Ò ngµy 15-9-1948

cña Bç Hå, trong ®ã Bç c¨n dÆn: "Trong phong trµo Thi ®ua ¸i quèc, luyÖn qu©n lËp c«ng ngµy nay, t«i mong cç ®ång chÝ cè g¾ng ph¸t triÓn cç u ®iÓm, söa ch÷a cç khuyÕt ®iÓm, ®Ó lµm cho bé ®éi ta thËt xøng ®¸ng lµ bé ®éi cña mét níc D©n chñ Céng hßa, xøng ®¸ng víi nhiÖm vô vÎ vang lµ gi¶i phãng Tæ quèc vµ b¶o vÖ nh©n d©n"1.

Trung tíng NguyÔn B×nh ®· rÊt xóc ®éng, hÕt lßng c¶m t¹ Bç Hå vµ ChÝnh phñ ®· trao tÆng qu©n hµm Trung tíng, nhËn râ nhiÖm vô nÆng nÒ cña ngêi thø hai trong hµng ngò tíng lÜnh cña toµn qu©n, høa sÏ kh«ng ngõng trung víi níc, hiÕu víi d©n, kiªn quyÕt dÉn d¾t qu©n ®éi vµ d©n qu©n toµn Nam Bé ®¸nh th¾ng qu©n Ph¸p ë ®Þa bµn xa Trung ¬ng nhÊt.

Trung tíng hiÖu triÖu toµn qu©n ra søc luyÖn qu©n lËp c«ng, miÖt mµi luyÖn tËp x©y dùng lùc lîng, dòng c¶m vµ mu trÝ

chiÕn ®Êu b¶o vÖ nh©n d©n, gi¶i phãng Tæ quèc, lµm vÎ vang Nam Bé ®i ®Çu trong kh¸ng chiÕn.

Nh÷ng tiÕng vç tay hoan h« vang dËy víi nh÷ng tiÕng kÌn

®ång thóc giôc, cµng lµm n¸o nhiÖt cuéc lÔ lÞch sö nµy gi÷a c¨n cø §ång Th¸p Mêi bao la.

Ph¶i ®Õn 15 ngµy sau cuéc lÔ, ®oµn hai chóng t«i míi tíi

§ång Th¸p Mêi. Chóng t«i chuyÓn tµi liÖu cho ph¸i ®oµn vµ

40 kg vµng cho ng©n khè Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé xong th× vÒ ë t¹m t¹i trô së Phô n÷ Nam Bé ë x· HËu Th¹nh trªn bê kinh D¬ng V¨n D¬ng. Trô së ®ang v¾ng chñ v×

cç chÞ ®ang ®i c«ng tç vµ xuèng c¬ së.

1,2. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 498, 501.

169

https://thuviensach.vn

Trong khi chóng t«i chê ®îi ®Ó nhËn ph©n c«ng c«ng tç míi, anh Lu Quý Kú cã nh· ý lµ tæ chøc cuéc nãi chuyÖn vÒ

§êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam cho cç ®ång chÝ nhµ

v¨n, nhµ b¸o vµ cç nghÖ sÜ ë §ång Th¸p Mêi. Cuéc nãi chuyÖn ®· diÔn ra trong mét héi trêng tranh tre l¸, cã nh÷ng hµng ghÕ lµm b»ng cç tÊm v¸n th«. Cç v¨n nghÖ sÜ

®· ®Õn kh¸ ®«ng, cã tíi n¨m, s¸u chôc ngêi. Anh Ba Lª

DuÈn nghe nãi cã cuéc nãi chuyÖn vÒ §êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam còng tíi dù. §©y lµ lÇn ®Çu tiªn chóng t«i

®îc gÆp anh Ba. Anh mÆc bé bµ ba n©u, ngêi cao h¬i gÇy nhng cã ®«i m¾t ®Æc biÖt s¸ng. T«i vµ anh Lu Quý Kú ®Õn chµo anh Ba, anh ra hiÖu cho anh Kú cø tiÕp tôc nãi chuyÖn vµ ngåi vµo mét c¸i ghÕ ë gÇn phÝa cuèi.

Anh Lu Quý Kú ®· ®îc th¶o luËn nhiÒu vÒ §êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam, khi ë vïng tù do Khu 4 t¹i Thanh Hãa. Anh ®· ®îc nghe anh Trêng Chinh, Tæng BÝ th

cña §¶ng nãi vÒ §êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam. B¶n th©n anh Lu Quý Kú còng lµ mét nhµ hïng biÖn. Víi vèn lý luËn vÒ v¨n hãa rÊt dµy, anh Kú nãi chuyÖn rÊt hÊp dÉn vµ

thuyÕt phôc. Tãm t¾t l¹i anh nãi v¨n hãa ph¶i cã néi dung khoa häc, h×nh thøc d©n téc vµ phôc vô ®¹i chóng... V¨n hãa ph¶i: Khoa häc - D©n téc - §¹i chóng.

Anh Lu Quý Kú võa nãi xong, anh Ba ë cuèi héi trêng gi¬ tay ph¸t biÓu: "D©n téc chØ h×nh thøc th«i µ?". ý cña anh Ba lµ v¨n hãa ph¶i cã néi dung d©n téc, d©n téc lµ néi dung, kh«ng ph¶i chØ lµ h×nh thøc.

VÒ nhµ, anh Kú nãi víi t«i: "Khi nghe anh Ba hái vËy, m×nh to¸t må h«i ra, anh Ba nãi ®óng, d©n téc kh«ng chØ lµ

h×nh thøc cña v¨n hãa. Ph¶i lµ néi dung cña v¨n hãa".

Anh Kú ®a cho t«i quyÓn sçh LuËn v¨n nghÖ vÊn ®Ò cña Mao Tr¹ch §«ng viÕt b»ng ch÷ H¸n, t«i còng biÕt vâ vÏ ch÷ H¸n.

T«i ®äc thÊy: V¨n hãa néi dung khoa häc, h×nh thøc d©n téc, 1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 499 - 500.

170

https://thuviensach.vn

phôc vô ®¹i chóng, míi thÊy r»ng anh Ba Lª DuÈn cã sù ®éc lËp suy nghÜ rÊt s©u s¾c, ®óng ®¾n.

ý kiÕn cña anh Ba ®îc anh Lu Quý Kú b¸o c¸o ra Trung

¬ng. Dù th¶o §êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam ®· ®îc chÊn chØnh vµ ghi râ néi dung d©n téc.

Cuéc nãi chuyÖn cña anh Lu Quý Kú ë bªn bê kinh D¬ng V¨n D¬ng vµo gi÷a th¸ng 5-1949 dÉn tíi sù gãp ý ®éc

®¸o cña anh Ba Lª DuÈn lµ c¸i mèc dÉn tíi sù hoµn thiÖn cña

§êng lèi cçh m¹ng v¨n hãa ViÖt Nam cña §¶ng ta.

§Õn th¸ng 6-1949 th× tÊt c¶ Ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ tõ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ®Õn cç c¸n bé, nh©n viªn, liªn l¹c ®Òu ®· ®Õn §ång Th¸p Mêi. §oµn qu©n b¸o cã Côc phã Hoµng Minh §¹o vµ anh NguyÔn QuÕ (NguyÔn Hång Qu©n), anh Ph¹m D©n - Hoa kiÒu vô ®· ®Õn kÞp. C¶ ®oµn gåm bèn m¬i c¸n bé tiÓu ®oµn, ®¹i ®éi do cç ®ång chÝ Hïng ThÕ

B»ng, Trung ®oµn Phã, ®ång chÝ Ph¹m Hång S¬n, TiÓu ®oµn trëng phô trçh - ®oµn mµ Bé Quèc phßng - Tæng T lÖnh cho

®i theo Ph¸i ®oµn Trung ¬ng ®Ó t¨ng cêng cho Nam Bé, ®i suèt däc Trêng S¬n còng ®· tíi §ång Th¸p Mêi.

Tõ thêi gian Êy, c«ng tç kiÓm tra cña Ph¸i ®oµn ®îc triÓn khai réng r·i. Cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ph©n c«ng nhau, anh S¸u Thä lµm viÖc víi anh Ba vµ Xø uû, anh T Th¹ch lµm viÖc víi Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh, anh D¬ng Quèc ChÝnh lµm viÖc víi Bé T lÖnh Nam Bé. C¸n bé cña Ph¸i ®oµn chóng t«i cïng mét sè c¸n bé cña ®oµn Bé Tæng t lÖnh ®îc ph¸i ®i cç ®Þa ph¬ng vµ ®¬n vÞ bé ®éi ë Khu 7, Khu Sµi Gßn - Chî Lín, Khu 8.

Sau mét thêi gian gÇn hai th¸ng ®i kiÓm tra cç ®Þa ph¬ng, ®¬n vÞ, chóng t«i, c¸n bé chÝnh trÞ hay qu©n sù ®Òu tËp trung b¸o c¸o víi anh S¸u Thä.

Ngµy 9-9-1949 ®· diÔn ra cuéc héi nghÞ lín cha tõng cã ë Nam Bé: Héi nghÞ c¸n bé qu©n sù toµn Xø. Héi nghÞ ®îc tiÕn hµnh t¹i mét héi trêng míi dùng lªn ë gi÷a hai x· HËu Thµnh vµ Nh¬n Hßa LËp phÝa bê nam kinh D¬ng V¨n D¬ng.

171

https://thuviensach.vn

Dù héi nghÞ vÒ Xø Qu©n uû vµ Bé T lÖnh Nam Bé cã:

®ång chÝ Lª DuÈn, BÝ th Xø Qu©n uû, Phã T lÖnh Nam Bé,

®ång chÝ NguyÔn B×nh, T lÖnh Nam Bé, ®ång chÝ Ph¹m Ngäc ThuÇn, ChÝnh uû Nam Bé. C¬ quan Tham mu cã ®ång chÝ

NguyÔn Ch¸nh, c¬ quan ChÝnh trÞ cã ®ång chÝ NguyÔn Long, c¬

quan Phßng D©n qu©n cã Lª Th¸m, Lª Dòng.

Ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ cã ®ång chÝ Lª

§øc Thä, ®ång chÝ Ph¹m Ngäc Th¹ch, ®ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh vµ mét sè c¸n bé tuú tïng Lª Toµn Th, Lª Hång LÜnh...

Khu 7 vµ Khu Sµi Gßn - Chî Lín cã cç ®ång chÝ Huúnh V¨n NghÖ, NguyÔn V¨n TrÞ, T« Ký, Phan Träng TuÖ, Huúnh V¨n Mét, NguyÔn V¨n Dung, Lª §øc Anh, NguyÔn V¨n Lung, Vò Huy Xøng, Bïi Thanh KhiÕt. C¸n bé cç trung ®oµn cã cç

®ång chÝ NguyÔn V¨n Thi, Høa V¨n Yªn, TrÇn V¨n §Èu, NguyÔn V¨n Hît, NguyÔn V¨n TruyÖn, NguyÔn V¨n C«ng, NguyÔn V¨n B¶o...

Khu 8 cã cç ®ång chÝ NguyÔn V¨n VÞnh, NguyÔn §¨ng,

§inh Ngäc Thñy. C¸n bé cç trung ®oµn cã cç ®ång chÝ §ång V¨n Cèng, NguyÔn V¨n Thêi, NguyÔn H÷u XuyÕn, D¬ng Cù TÈm, Lª Quèc S¶n, Phan V©n, NguyÔn Th«ng, NguyÔn Quang ViÖt, NguyÔn V¨n SÜ.

Khu 9 cã cç ®ång chÝ NguyÔn V¨n TrÊn, Vâ Quang Anh, NguyÔn Xu©n Hoµng. C¸n bé trung ®oµn cã cç ®ång chÝ Tµo Tþ, Høa B¸ Léc, Huúnh Thñ, NguyÔn V¨n Sa, Hå Hïng, Böu Vinh, §µo C«ng T©m.

§ång chÝ Lª DuÈn ®· ®äc mét b¸o c¸o rÊt quan träng.

§ång chÝ chØ ra ®Õ quèc Ph¸p ®· thùc hiÖn chiÕn tranh tæng lùc tõ cµn quÐt ®µn ¸p khñng bè, ®Õn ph¸ ho¹i kinh tÕ vµ tæ chøc bé m¸y gi¸n ®iÖp ®Ó b×nh ®Þnh cho ®îc Nam Bé, nhng cã ®êng lèi chiÕn tranh nh©n d©n cña §¶ng vµ ®îc nh©n d©n ñng hé, ta

®· duy tr× vµ ®Èy m¹nh chiÕn tranh du kÝch tiÕn lªn ®¸nh mét sè trËn lín ë Khu 7, Khu 8 vµ Khu 9. §ång chÝ ®· tæng kÕt:

"Nam Bé Ýt rõng nói, bé ®éi ta ph¶i dùa vµo c¨n cø do rõng ngêi chiÕn ®Êu t¹o nªn vµ dïng ph¬ng ph¸p xoay vßng trßn 172

https://thuviensach.vn

®Ó ®¸nh giÆc". Nh¾c nhë cç c¸n bé kh¾c phôc t tëng c¸ nh©n, côc bé ®Þa ph¬ng c¶n trë sù thèng nhÊt tËp trung nh»m x©y dùng bé ®éi chñ lùc lín m¹nh ®Ó häc tËp ®¸nh vËn ®éng, ®ång chÝ ®éng viªn: "Cç ®ång chÝ cã muèn mu ®¹i sù nghiÖp kh«ng?

Mu ®¹i sù nghiÖp c¸ nh©n lµ tÇm thêng".

Sau Héi nghÞ qu©n sù Xø, Bé T lÖnh Nam Bé ®îc tæ chøc l¹i. Trung tíng NguyÔn B×nh vÉn lµm T lÖnh nhng anh Ba Lª DuÈn chuyÓn sang lµm ChÝnh uû Nam Bé. ThiÕu tíng D¬ng Quèc ChÝnh lµm Phã T lÖnh. T«i ®îc giao nhiÖm vô BÝ th V¨n phßng ChÝnh uû Nam Bé vµ lµm Th ký riªng cho anh Ba.

B¸o c¸o cña ®ång chÝ BÝ th Xø uû ®îc toµn thÓ c¸n bé hoan nghªnh nhiÖt liÖt. Cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cña ph¸i ®oµn kiÓm tra cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ hÕt søc khen ngîi.

ë §ång Th¸p Mêi, vµo gi÷a n¨m 1949 diÔn ra Héi nghÞ

c¸n bé toµn Xø. Héi nghÞ ®îc tæ chøc ë phÝa bê b¾c kinh NguyÔn V¨n TiÕp. Lóc héi nghÞ ®ang tiÕn hµnh th× ®Þch cµn vµo phÝa nam kinh NguyÔn V¨n TiÕp kÐo dµi. Bé ®éi ta ë phÝa nµy, nßng cèt lµ TiÓu ®oµn 307, ®· ng¨n chÆn vµ ®Èy lïi ®Þch ë Ba Sao, b¶o vÖ cho héi nghÞ ®îc tiÕn hµnh b×nh thêng vµ su«n sÎ.

Trong cuéc chiÕn ®Êu ®Èy lïi qu©n giÆc, ®ång chÝ §ç Huy Rõa, TiÓu ®oµn trëng 307 ®· anh dòng hy sinh.

Dù héi nghÞ, vÒ phÝa Xø uû cã cç ®ång chÝ Lª DuÈn, Ung V¨n Khiªm, NguyÔn Thanh S¬n, Thîng Vò, Mêi Cóc, Phan Träng TuÖ, NguyÔn V¨n VÞnh, NguyÔn ThÞ ThËp, NguyÔn V¨n TrÊn, NguyÔn V¨n TrÝ. Cç khu uû cã cç ®ång chÝ Hoµng D

Kh¬ng, NguyÔn V¨n Dù, V¬ng NhÞ Chi. Héi nghÞ còng cã mÆt cç ®ång chÝ BÝ th, Chñ tÞch Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh hoÆc Uû viªn Thêng vô cç TØnh uû, Thµnh uû Bµ RÞa, Biªn Hßa, Thñ DÇu Mét, T©y Ninh, Gia §Þnh, Sµi Gßn, Chî Lín, T©n An, Gß C«ng, BÕn Tre, Trµ Vinh, VÜnh Long, Sa §Ðc, Long Ch©u TiÒn, Long Ch©u HËu, CÇn Th¬, Sãc Tr¨ng, B¹c Liªu, R¹ch Gi¸...

Ph¸i ®oµn KiÓm tra Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ cã cç 173

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä, Ph¹m Ngäc Th¹ch, D¬ng Quèc ChÝnh vµ

bèn c¸n bé Lª Toµn Th, TrÇn Quang Lª, Lª Hång LÜnh, Vò Quang TriÖu.

Thay mÆt ph¸i ®oµn Trung ¬ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®äc bøc th cña Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng göi Xø uû Nam Bé vµ ®äc b¸o c¸o kiÓm tra cña ph¸i ®oµn.

Trong th cña Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ

Tæng BÝ th Trêng Chinh viÕt: "Cuéc kh¸ng chiÕn Nam Bé thËt cã tÝnh chÊt nh©n d©n kh¸ng chiÕn, tù d©n ®øng dËy x«ng lªn ®Ó tù vÖ b»ng mäi cçh, víi mäi s¸ng kiÕn, mäi kh¶ n¨ng...",

"Cuéc kh¸ng chiÕn Nam Bé m¹nh chÝnh lµ ë tù ®éng, kh«ng û l¹i, tù lùc c¸nh sinh", "ChiÕn tranh du kÝch Nam Bé m¹nh chÝnh lµ ë chç lÊy d©n lµm gèc", "Tõ kh«ng cã nói rõng hiÓm trë mµ t¹o nªn rõng ngêi, nói ngêi".

Ph¸t biÓu ®¸nh gi¸ phong trµo cçh m¹ng vµ kh¸ng chiÕn vµ sù l·nh ®¹o cña Xø uû, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· khen ngîi phong trµo cçh m¹ng vµ kh¸ng chiÕn tõ t×nh h×nh phøc t¹p ®·

®îc sµng läc vµ c¶i t¹o trë nªn thuÇn nhÊt díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng trong sù ph¸t triÓn ngµy mét réng m¹nh.

§ång chÝ Lª §øc Thä ph¸t biÓu r»ng Xø §¶ng bé ®· ®oµn kÕt ®îc ®«ng ®¶o c«ng nh©n, n«ng d©n vµ ®Æc biÖt gia t¨ng trÝ

thøc tin tëng vµ tù nguyÖn chÞu sù l·nh ®¹o cña §¶ng. §¶ng bé ®· thùc hiÖn tèt chÝnh sçh ®oµn kÕt t«n gi¸o, næi bËt lµ ®èi víi C«ng gi¸o vµ PhËt gi¸o.

Bé ®éi Nam Bé ®Æc biÖt dòng c¶m trong chiÕn ®Êu vµ víi sù mu trÝ, s¸ng t¹o ®· lµm nßng cèt cho phong trµo d©n qu©n

®îc x©y dùng ph¸t triÓn, ®· t¹o thµnh phong trµo toµn d©n

®¸nh giÆc, duy tr× vµ ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch réng r·i ë rõng nói, ®ång b»ng vµ c¶ ë ®« thÞ, ®ång thêi ®· cã nh÷ng trËn

®¸nh lín Cæ Cß, Giång Døa, Méc Hãa, La Ngµ, TÇm Vu, Sãc Xoµi, thùc hiÖn ®óng ph¸t triÓn du kÝch chiÕn, häc tËp ®¸nh vËn

®éng trong ®iÒu kiÖn thuËn lîi.

VÒ thiÕu sãt, trong viÖc thùc hiÖn chÝnh sçh d©n téc, ta cha tiÕn ®îc vµo cç vïng s©u, vïng xa ë vïng rõng nói miÒn 174

https://thuviensach.vn

§«ng Nam Bé ®Ó ®ång bµo cßn chÞu sù ®µn ¸p vµ lõa g¹t cña ®Õ

quèc Ph¸p. §èi víi chÝnh sçh ®oµn kÕt cña §¶ng, vô "thanh trõ B×nh Xuyªn" mÆc dï ®Æt môc ®Ých lµ diÖt trõ nh÷ng tªn ph¶n ®éng trong lùc lîng B×nh Xuyªn, lµ sai lÇm c¶ vÒ chñ tr¬ng vµ biÖn ph¸p. HËu qu¶ kh«ng chØ lµ chuyÖn B¶y ViÔn mang mét sè qu©n ch¹y theo Ph¸p mµ cßn di häa vµo phong trµo ®« thÞ Sµi Gßn.

Trong mét thêi gian dµi, Xø §¶ng bé ®· kh«ng n¾m c¬ng vÞ l·nh ®¹o, ®Ó cho Xø uû §¶ng d©n chñ ®ßi chia quyÒn l·nh ®¹o víi §¶ng ta, víi t cçh lµ mét §¶ng l·nh ®¹o trong MÆt trËn ViÖt Minh, ®· ®Ó cho §¶ng D©n chñ më réng lùc lîng quÇn chóng tæ chøc Thanh niªn D©n chñ, Phô n÷ D©n chñ nh tæ chøc Thanh niªn Cøu quèc, Phô n÷ Cøu quèc. MÆc dï Xø uû ®·

khÐo l·nh ®¹o thuyÕt phôc vµ gi¶i quyÕt xong, nhng ®©y lµ

mét bµi häc cÇn nhí.

Chñ tr¬ng ®Êu tranh kinh tÕ víi ®Þch, bao v©y kinh tÕ

®Þch lµ ®óng nhng còng ph¶i cã tæ chøc giao lu kinh tÕ gi÷a vïng ta vµ vïng ®Þch thÝch hîp víi t×nh h×nh v× lîi Ých cña kh¸ng chiÕn vµ cña nh©n d©n vïng gi¶i phãng.

ChØ thÞ 4/NV cã mÆt tÝch cùc lµ kªu gäi ®îc nhiÒu ngêi, nhiÒu nh©n sÜ, trÝ thøc ra kh¸ng chiÕn, nhng cã thiÕu sãt lµ

t¹o s¬ hë cho ®Þch ®a tay ch©n vµo ph¸ néi bé ta, nhÊt lµ lµm háng c¬ së cçh m¹ng ë nhiÒu n¬i trong thµnh phè.

VÒ mÆt khuyÕt ®iÓm, ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn cã mét sè nhËn xÐt khç kh¸ nghiªm kh¾c.

Sau khi ®ång chÝ Lª §øc Thä ph¸t biÓu, ®ång chÝ Lª DuÈn thay mÆt Xø uû ®øng ra nhËn hÕt nh÷ng khuyÕt ®iÓm, kÓ c¶

nh÷ng nhËn xÐt nghiªm kh¾c mµ ®¹i diÖn Trung ¬ng ®· v¹ch ra, høa sÏ t×m cçh kh¾c phôc.

§©y lµ bµi häc t«n träng vµ phôc tïng sù l·nh ®¹o cña Trung ¬ng §¶ng.

Trong thêi gian diÔn ra Héi nghÞ Xø uû lÇn nµy, ®ång chÝ

BÝ th TØnh uû Chî Lín ®· gÆp anh Ba vµ nãi: "Tõ khi anh Thä 175

https://thuviensach.vn

vµo, cç ®ång chÝ cç tØnh vÒ cø ®Õn th¨m gÆp gì vµ nãi chuyÖn víi anh Thä, kh«ng thÊy mÊy ai ®Õn víi anh Ba". Anh Ba míi nãi: "Chó nµy tÇm bËy! Anh em ®Õn th¨m ®«ng vµ gÆp gì anh Thä lµ viÖc rÊt tèt, tá lßng ngìng mé, tin tëng Trung ¬ng, sao chó l¹i cã chuyÖn so s¸nh kú l¹ nh vËy".

Sau mét thêi gian t×m hiÓu sù l·nh ®¹o cña Xø uû vµ trao

®æi víi anh Ba Lª DuÈn, anh Lª §øc Thä ®· nãi víi chóng t«i

®¹i ý: "Ngêi thay thÕ anh Trêng Chinh chØ cã thÓ lµ anh Lª DuÈn".

§©y lµ mét ph¸t hiÖn rÊt quan träng cña con ngêi dêng nh n¾m rêng mèi tæ chøc cña §¶ng. Sau nµy, khi míi chím ph¸t hiÖn nh÷ng sai lÇm trong c¶i cçh ruéng ®Êt, ®ång chÝ Lª

§øc Thä ®· ®Ò nghÞ Bç gäi anh Ba ®ang lµm BÝ th Xø uû Nam Bé ra gióp Bç. Vµ anh Ba ®· ®¶m nhiÖm tuyÖt vêi nhiÖm vô BÝ th thø nhÊt vµ Tæng BÝ th cña §¶ng tõ n¨m 1960 ®Õn n¨m 1986, nhÊt lµ trong kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.

Trong th ®Ò ®¹t vÒ nh©n sù cho §¹i héi II cña §¶ng, anh Thä viÕt vÒ anh NguyÔn V¨n Linh nh sau: "Mêi Cóc th× triÓn väng l¾m, nhng cßn qu¸ trÎ...".

Anh Lª §øc Thä còng ph¸t hiÖn ra lµ anh Ph¹m H÷u LÇu

®· lµ mét ®ång chÝ Trung ¬ng nhng khi ra tï, Trung ¬ng kh«ng nhí ®Ó ®ång chÝ tham gia Trung ¬ng. Thêi gian §¹i héi II s¾p ®Õn, anh Thä chØ cã thÓ ®Ò nghÞ anh LÇu vµo danh sçh cç øng cö viªn cña Trung ¬ng míi. Tríc m¾t, anh Thä ®Ò nghÞ

Xø uû cö anh Ph¹m H÷u LÇu lµm BÝ th, Chñ tÞch tØnh c¨n cø

§ång Th¸p lín, sau ®ã lµm BÝ th TØnh uû, Chñ tÞch tØnh Mü Tho lín gåm ba tØnh T©n An, Mü Tho, Gß C«ng. Khi anh Ph¹m Hïng -

Uû viªn Trung ¬ng ®ang lµm Gi¸m ®èc Së C«ng an chuyÓn vÒ

lµm BÝ th Ph©n Liªn khu miÒn §«ng, anh Ph¹m H÷u LÇu ®·

thay thÕ lµm Gi¸m ®èc Së C«ng an Nam Bé.

Anh Ph¹m H÷u LÇu lµ mét ®ång chÝ l·nh ®¹o v÷ng vµng, tµi n¨ng. §ång chÝ bÖnh nÆng vµ mÊt qu¸ sím.

Còng t¹i c¨n cø §ång Th¸p Mêi, anh Ba Lª DuÈn ®ãn 176

https://thuviensach.vn

tiÕp ph¸i ®oµn cña Bé Tæng T lÖnh vµo kiÓm tra vÒ viÖc chuÈn bÞ tæng ph¶n c«ng cña Nam Bé. Ph¸i ®oµn do ®ång chÝ TrÇn M¹nh Quú lµm Trëng ®oµn, cã ®ång chÝ TrÇn ThÕ M«n vµ mét sè c¸n bé trung ®oµn, tiÓu ®oµn. Quan ®iÓm cña anh Ba lµ tæng ph¶n c«ng ph¶i chñ yÕu c¨n cø vµo thùc lùc bªn trong cña ta, kh«ng thÓ dùa chÝnh vµo t×nh h×nh bªn ngoµi ¶nh hëng vµo.

Cho nªn anh Ba nªu khÈu hiÖu cho Nam Bé lµ: "TÝch cùc cÇm cù ®Ó tiÕn lªn chuÈn bÞ tæng ph¶n c«ng".

T«i biÕt anh TrÇn M¹nh Quú lµ BÝ th TØnh uû NghÖ An khi t«i häc ®Ö tø Trêng C«le Vinh vµ tham gia Thanh niªn ph¶n ®Õ. T«i hái anh M¹nh Quú: "Anh vµo kiÓm tra anh Ba µ?", anh Quú nãi: "Kh«ng, tao vµo tao häc anh Êy".

Cuèi n¨m 1949, nh©n mïa níc lín cha rót, cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o Xø uû, Uû ban vµ Bé T lÖnh Nam Bé rót vÒ vïng tù do Khu 9. C¨n cø §ång Th¸p Mêi lóc Êy chØ cßn lµ c¨n cø cña Khu 8 vµ sau ®ã lµ c¨n cø cña hai tØnh lín Mü Tho vµ Long Ch©u Sa.

Nhí khi lÇn ®Çu tiªn vµo §ång Th¸p Mêi, t«i lÊy lµm l¹:

"Trèng tr¶i thÕ mµ cã thÓ lµ c¨n cø l©u dµi cña Xø uû, Uû ban vµ Bé T lÖnh Nam Bé?".

C¸nh ®ång tròng réng lín mµ ngêi Ph¸p gäi lµ "plaine des Joncs" (®ång cá lç) mµ lµ c¨n cø chÝnh cña Nam Bé suèt mÊy n¨m trêi. T«i cø suy nghÜ m·i vÒ ®iÓm nµy. Anh Ba nãi:

"Nam Bé Ýt rõng nói, bé ®éi ta ph¶i dùa vµo c¨n cø do rõng ngêi t¹o nªn". §óng lµ rõng ngêi §ång Th¸p Mêi ®· che bé

®éi, ng¨n qu©n giÆc.

D©n §ång Th¸p Mêi tha thít, nhng ®©y lµ nh÷ng con ch¸u cña Thiªn Hé D¬ng, §èc Binh KiÒu, nh÷ng ngêi ®· tham gia khëi nghÜa Nam Kú, nh÷ng ngêi thÝch sèng tù do xa sù khèng chÕ cña thùc d©n, phong kiÕn, nh÷ng ngêi d¸m chèng chäi víi thiªn nhiªn kh¾c nghiÖt n¬i "muçi kªu nh s¸o thæi, ®Øa lÒnh nh b¸nh canh", sèng vµ lao ®éng trong vïng s×nh lÇy, níc phÌn, nöa n¨m kh« c»n, nöa n¨m níc næi. Nh÷ng ngêi d©n kiªn cêng Êy l¹i ®îc sinh ho¹t, rÌn luyÖn trong cç ®oµn 177

https://thuviensach.vn

thÓ cçh m¹ng thanh niªn, phô n÷, n«ng d©n, ®îc tæ chøc phÇn lín vµo d©n qu©n, thùc hiÖn toµn d©n kh¸ng chiÕn, toµn d©n b¶o vÖ c¨n cø. Phong trµo phßng gian, gi÷ bÝ mËt còng ®îc ph¸t ®éng trong c¬ quan, bé ®éi vµ nh©n d©n.

Qu©n ®Þch ®ãng cø ®iÓm Méc Hãa ë gÇn biªn giíi Campuchia, nh mét dao g¨m sau lng c¨n cø. Nhng Méc Hãa chØ trë nªn mét ®ån binh bÞ c« lËp bÞ líi chiÕn tranh nh©n d©n bao v©y, chØ

®îc tiÕp tÕ ®Þnh kú b»ng ®êng s«ng Vµm Cá T©y. Mçi lÇn tµu

®Þch tiÕp tÕ cho Méc Hãa lµ mçi lÇn qu©n vµ d©n ta ®îc b¸o

®éng sím theo tiÕng mâ d©y chuyÒn.

Nh©n d©n §ång Th¸p Mêi ®· cïng bé ®éi ®Þa ph¬ng tiÕn hµnh chiÕn tranh du kÝch ë vïng ®ång níc s×nh lÇy, lîi dông cç kinh r¹ch, bê lau, b×nh b¸t... mµ v©y ®¸nh ®Þch x©m nhËp, cµn quÐt.

§ång Th¸p Mêi lµ c¨n cø lßng ngêi, nhng còng cã yÕu tè ®Þa h×nh. §iÒu ®Æc biÖt lµ cç lîi thÕ cña ®Þa h×nh ®îc d©n n©ng lªn, thÕ trèng tr¶i cña ®Þa h×nh l¹i ®îc lßng ngêi che chë.

178

https://thuviensach.vn

Nh÷ng Ên tîng vÒ anh S¸u Thä

Vâ Quang Anh*

§ång chÝ Phan §×nh Kh¶i cïng ë tï víi t«i t¹i Nhµ tï S¬n La gÇn hai n¨m (1942 - 1943) nhng rÊt Ýt gÆp nhau, v× ®ång chÝ Kh¶i ®îc ®a ®i lµm c«ng viÖc biÖt lËp chØ tèi míi vÒ ngñ trong tr¹i giam. Sau ®ã t«i vµ anh em tï chÝnh trÞ ¸n nÆng trªn 10 n¨m khæ sai ®Òu bÞ Ph¸p ®a ®µy ra C«n §¶o. M·i ®Õn gÇn cuèi n¨m 1949, t«i ®îc §¶ng b¸o tin cã Ph¸i ®oµn Trung ¬ng vµo Nam Bé do ®ång chÝ Lª §øc Thä lµm Trëng ®oµn, mµ ®ång chÝ Thä chÝnh lµ ®ång chÝ Phan §×nh Kh¶i.

Chóng t«i, nh÷ng c¸n bé ë Khu 9 Nam Bé rÊt h¸o høc mong

®oµn xuèng c¸i chiÕn khu ë tËn cïng ®Êt níc nµy. KÓ tõ cuèi n¨m 1945 ®Çu n¨m 1946, sau khi ®ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt, ®¹i diÖn cña Trung ¬ng vµo c«ng tç ë Nam Bé trë vÒ B¾c, th× Khu uû, Qu©n khu uû vµ Bé T lÖnh Qu©n khu 9 cha ®îc ®ãn tiÕp mét ph¸i viªn nµo cña Trung ¬ng vµ Bé Quèc phßng Tæng T

lÖnh. ThÕ mµ lÇn nµy, trong Ph¸i ®oµn Trung ¬ng cßn cã mét thiÕu tíng lµm Ph¸i viªn cña Bé Quèc phßng Tæng T lÖnh lµ

®ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh (tøc Phêng) còng lµ b¹n tï cò cña chóng t«i ë S¬n La.

H¸o høc s¾p ®îc gÆp b¹n tï cò sau bao n¨m xa cçh mét phÇn, nhng phÇn chÝnh lµ mõng sÏ ®îc ®ãn nh÷ng tin míi nhÊt tõ Trung ¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ tõ Bç Hå kÝnh yªu. §ång thêi tin r»ng sÏ ®îc gi¶i ®¸p nh÷ng th¾c m¾c cã ë chóng t«i, trong qu¸

tr×nh thùc thi chØ thÞ, nghÞ quyÕt cña Trung ¬ng nh÷ng n¨m qua.

___________________

* Nguyªn: - ChÝnh uû Bé T lÖnh Qu©n khu 9,

- Uû viªn Thêng vô Khu uû Khu 9.

179

https://thuviensach.vn

Mãn quµ mµ t«i ®ãn ®îc ®Çu tiªn lµ "Bµi ph¸t biÓu cña

®ång chÝ Lª §øc Thä ë Héi nghÞ Xø uû th¸ng 9-1949" t¹i §ång Th¸p Mêi. §äc bµi ph¸t biÓu Êy, t«i s¸ng tá thªm nhiÒu vÊn ®Ò

cña NghÞ quyÕt Trung ¬ng nãi vÒ giai ®o¹n chiÕn lîc "TÝch cùc cÇm cù, chuÈn bÞ chuyÓn m¹nh sang Tæng ph¶n c«ng" víi ph¬ng ch©m chiÕn lîc "vÉn lÊy du kÝch chiÕn lµ chÝnh, vËn

®éng chiÕn lµ phô trî, tËp dît ®¸nh vËn ®éng khi ®iÒu kiÖn cho phÐp". §iÒu quan träng khç lµ bµi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Thä

®· nhÊn m¹nh, lùc lîng vò trang Nam Bé ph¶i r¸o riÕt thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô thiÕt yÕu tríc m¾t ®Ó phèi hîp víi chiÕn trêng chÝnh t¹o thÕ míi, lùc míi nh»m lµm chuyÓn biÕn thùc sù giai ®o¹n tÝch cùc cÇm cù vµ lµm tèt c«ng viÖc chuÈn bÞ

chuyÓn m¹nh sang tæng ph¶n c«ng. §ång chÝ nh¾c nhë: TÝch cùc cÇm cù trªn c¶ chiÕn trêng toµn quèc. §Æc biÖt ë Nam Bé, cµng ph¶i ®Èy m¹nh du kÝch chiÕn h¬n n÷a, phèi hîp chÆt chÏ ngµy cµng hiÖu qu¶ h¬n gi÷a tç chiÕn ph¸ ho¹i vµ ®Þch ngôy vËn; luån s©u vµo ho¹t ®éng ë vïng ®Þch hËu, ph¸ tan ©m mu cña ®Õ quèc Ph¸p "dïng ngêi ViÖt ®¸nh ngêi ViÖt, lÊy chiÕn tranh nu«i chiÕn tranh", nhÊt quyÕt ta kh«ng ®Ó cho ®Þch tù do v¬ vÐt ngêi vµ cña ë Nam Bé tËp trung ra ®¸nh chiÕn trêng chÝnh.

Tríc ®ã, håi ®Çu n¨m 1949 ë Héi nghÞ Qu©n sù Nam Bé vµ

håi th¸ng 3 ë Héi nghÞ Qu©n sù Qu©n khu 9, chóng t«i ®·

nghiªn cøu, th¶o luËn vµ mæ xÎ t¬ng ®èi kü vÒ chuyÓn giai

®o¹n chiÕn lîc vµ ph¬ng ch©m chiÕn lîc mµ NghÞ quyÕt Trung ¬ng ®· ®Ò ra. Nhng sau khi ®äc b¶n b¸o c¸o nãi trªn cña ®ång chÝ Thä, t«i míi chó ý h¬n ®Õn ®Ò phßng lÖch l¹c thiªn vÒ nãi nhiÒu ®Õn "chuÈn bÞ tæng ph¶n c«ng" vµ "häc tËp ®¸nh vËn ®éng chiÕn" mµ coi nhÑ "tÝch cùc cÇm cù" vµ "lÊy du kÝch chiÕn lµ chÝnh".

Thùc ra, tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 10-1949, ë Qu©n khu 9 chØ

míi lµm ®îc viÖc phæ biÕn NghÞ quyÕt cña Trung ¬ng vµ NghÞ

quyÕt Héi nghÞ Qu©n sù Nam Bé, ®ång thêi më ®ît "RÌn c¸n chØnh qu©n" trong lùc lîng vò trang qu©n khu, cha cã ho¹t 180

https://thuviensach.vn

®éng nµo thÓ hiÖn sù lÖch l¹c cô thÓ vÒ ®êng lèi vµ ph¬ng ch©m míi.

§Õn cuèi n¨m 1949, trong cuéc Héi nghÞ ®¹i biÓu më réng cña Khu §¶ng bé Khu 9, t«i ®îc Khu uû ph©n c«ng viÕt vµ ®äc b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh ®Þch - ta võa qua vµ nhiÖm vô s¾p tíi cña lùc lîng vò trang Qu©n khu 9, sau khi ®ång chÝ BÝ th Khu uû

®äc b¸o c¸o chung.

Thùc t×nh t«i cã håi hép lóc b¾t ®Çu ®äc b¸o c¸o, v× b¶n dù th¶o t«i göi xin ý kiÕn bæ khuyÕt cña cç ®ång chÝ Thêng vô khu uû viªn cha ®îc ai gãp ý, mµ nay l¹i cã sù hiÖn diÖn cña hai ®ång chÝ l·nh ®¹o cÊp trªn lµ Lª DuÈn vµ Lª §øc Thä.

Ngay sau khi t«i ®äc xong b¸o c¸o, ngêi ®Çu tiªn ph¸t biÓu nhËn xÐt lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä. §Õn b©y giê sau 50 n¨m, t«i chØ cßn nhí ®¹i kh¸i: ®ång chÝ khen t«i ®· nªu râ ®îc t×nh h×nh qu©n sù ë Qu©n khu 9, nãi lªn ®îc chç yÕu, chç m¹nh cña ®Þch vµ cña ta, ®Æc biÖt lµ ®Ò ra ®îc ph¬ng híng, nhiÖm vô vµ

biÖn ph¸p ph¶i thùc hiÖn trong thêi gian tíi, phï hîp víi ®Æc

®iÓm hoµn c¶nh, nh»m ®Èy m¹nh du kÝch chiÕn, ph¸t triÓn lùc lîng vò trang, x©y dùng ba thø qu©n, më réng vïng gi¶i phãng, ®Èy m¹nh ho¹t ®éng ë vïng hËu ®Þch, giµnh giùt l¹i khèi

®ång bµo bÞ ®Þch mua chuéc, khèng chÕ...

Qu¶ lóc ®ã t«i kh«ng nghÜ ®Õn ®îc khen mµ chØ mong khái bÞ chª trçh sai ph¹m mµ th«i.

LiÒn sau ®ã, Héi nghÞ nghØ gi¶i lao, t«i ®îc ®ång chÝ Lª

§øc Thä ngo¾c lªn chç ®ång chÝ ngåi. §©y lµ phót t¸i ngé ®Çu tiªn gi÷a hai chóng t«i kÓ tõ khi chia tay ë Nhµ tï S¬n La, nªn t«i kh«ng khái c¶m ®éng. §ång chÝ Thä tá lêi mõng thÊy t«i tiÕn bé trong lóc ë xa Trung ¬ng, mong t«i cø ®µ nµy cè g¾ng lµm tèt c«ng tç ®îc giao.

Còng trong Héi nghÞ nµy cña Khu, trong ngµy cç ®¹i biÓu häp tæ ®Ó th¶o luËn th× anh DuÈn vµ anh Thä dù cuéc häp Thêng vô Khu uû (cò) tiÕn hµnh kiÓm ®iÓm. ThËt lµ ®ét ngét cho t«i vµ cã lÏ c¶ Thêng vô Khu uû khi nghe anh DuÈn chØ

®Þnh: "§ång chÝ Anh chñ tr× cuéc häp!". T«i bèi rèi nh×n anh Thä 181

https://thuviensach.vn

th× anh l¹i cêi vµ vui vÎ b¶o: "õ, ®ång chÝ Anh lµm ®i!". T«i chØ

cßn biÕt nghe theo vµ ®Ó lÇn lît tù phª b×nh vµ phª b×nh tõ cç ®ång chÝ: NguyÔn V¨n Vùc, TrÇn V¨n HiÓn, V¨n Viªn, TrÇn V¨n §¹i, NguyÔn V¨n TrÊn, nh÷ng ®ång chÝ trong Thêng vô Khu uû ®¬ng nhiÖm. Råi ®Õn ®ång chÝ V¬ng NhÞ Chi vµ t«i lµ

hai Khu uû viªn còng häp kiÓm ®iÓm. §Õn nay, viÕt l¹i viÖc nµy, t«i còng kh«ng hiÓu t¹i sao anh DuÈn vµ anh Thä l¹i cho tiÕn hµnh mét cuéc kiÓm ®iÓm cÊp uû kh«ng tiÒn kho¸ng hËu nh

vËy. Cç Khu uû viªn dù kiÓm ®iÓm kh«ng ai ®îc b¸o tríc

®Ó chuÈn bÞ b¶n tù phª b×nh vµ phª b×nh. NÕu lµ cuéc kiÓm

®iÓm Ban ChÊp hµnh Khu uû, th× cßn thiÕu v¾ng mét sè Khu uû viªn lµ BÝ th TØnh uû. ChØ ®Þnh t«i chñ tr× cuéc häp nµy lµ ph¸

vì nguyªn t¾c tæ chøc, v× t«i chØ lµ Khu uû viªn, trong lóc hai

®ång chÝ BÝ th vµ Phã BÝ th cïng dù häp. ThËt lµ mét viÖc l¹ ®èi víi t«i. Tuy vËy t«i còng cè trÊn tÜnh lµm viÖc cho ®îc su«n sÎ.

Cuèi cïng, anh DuÈn nh©n danh BÝ th Xø uû Nam Bé tuyªn bè Xø uû quyÕt ®Þnh rót ®ång chÝ TrÊn vÒ Nam Bé, cö

®ång chÝ V¬ng NhÞ Chi ®¶m nhiÖm chøc BÝ th Khu uû vµ cö

®ång chÝ Anh vµo Thêng vô Khu uû phô trçh quyÒn ChÝnh uû Bé T lÖnh Qu©n khu 9, cßn cç ®ång chÝ HiÓn, Vùc, §¹i vÉn gi÷ trçh nhiÖm cò trong Ban Thêng vô. QuyÕt ®Þnh nµy ®·

®îc c«ng bè sau ®ã trong cuéc Héi nghÞ.

Tõ Êy ®Õn th¸ng 5-1950, trong Héi nghÞ tæng kÕt ChiÕn dÞch TOFACO (Sãc Tr¨ng), t«i míi gÆp anh Thä ®Õn dù buæi häp cuèi cïng. T«i ®· b¸o c¸o tãm t¾t diÔn biÕn cuéc Héi nghÞ vµ mêi ®ång chÝ Phã BÝ th Xø uû ph¸t biÓu huÊn thÞ cho anh em chóng t«i.

ChÝnh nhê sù ph©n tÝch râ c¸i ®îc vµ c¸i kÐm cña chiÕn dÞch mét cçh ®óng møc vµ c«ng b»ng, nªn nh÷ng ®ång chÝ ®· tham gia chiÕn dÞch nµy kh«ng chñ quan vµ bít hËm hùc vÒ nh÷ng lêi phª ph¸n qu¸ nÆng vÒ lý thuyÕt, nhÊn m¹nh nh÷ng c¸i kÐm cña nh÷ng c¸n bé míi ë B¾c vµo ph¸t biÓu tríc ®ã.

VÒ nh÷ng n¨m sau t¹i Nam Bé, t«i chØ ®îc gÆp anh S¸u Thä ë nh÷ng héi nghÞ do Xø uû Nam Bé hoÆc Trung ¬ng Côc 182

https://thuviensach.vn

miÒn Nam triÖu tËp. Vµ mçi lÇn nh vËy, t«i ®Òu thÊy m×nh thu nhËn thªm ®îc nhiÒu ®iÒu bæ Ých vÒ nhËn thøc ®èi víi ®êng lèi, chñ tr¬ng, quan ®iÓm, lËp trêng cña §¶ng vµ tç phong cña ngêi ®¶ng viªn céng s¶n.

Líp c¸n bé cÊp díi chóng t«i ë Nam Bé lóc bÊy giê thêng rØ tai nhau: Bän m×nh cã c¸i may lµ ®îc anh Ba DuÈn s¸ng suèt trong viÖc ®Ò xuÊt chñ tr¬ng, ph¬ng híng. Cßn anh S¸u Thä th× tæ chøc tèt viÖc thùc hiÖn, hai ngêi bæ sung cho nhau cµng lµm cho cÊp díi tin tëng, tÝn nhiÖm thªm.

Tõ n¨m 1953 trë vÒ sau ë Nam Bé, t«i kh«ng cã dÞp gÆp anh Thä, v× n¬i t«i c«ng tç xa Trung ¬ng Côc miÒn Nam, nhng vÉn thêng nhËn ®îc ®iÖn chØ ®¹o cña anh. Víi c¬ng vÞ lµ

Phã BÝ th Trung ¬ng Côc kiªm ChÝnh uû Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y, trong nh÷ng ®ît tiÕn c«ng ph¸ ngôy n¨m 1953 - 1954, anh ®· cã vai trß chØ ®¹o s¸t sao viÖc ho¹t ®éng hîp

®ång thèng nhÊt cña Qu©n - D©n - ChÝnh - §¶ng trong toµn Khu.

Qu¶ thùc, nÕu kh«ng cã anh, råi anh Ung V¨n Khiªm thay anh lµm ChÝnh uû trong Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y th×

ë mét cÊp khu, víi bé m¸y kh¸ng chiÕn ®¬n ®éc chØ cã c¬ quan Bé T lÖnh Khu, cßn l¹i lµ cç c¬ quan cña Uû ban Kh¸ng chiÕn -

Hµnh chÝnh Nam Bé (khç h¼n víi Ph©n liªn khu miÒn §«ng), ch¾c ch¾n khã t¹o ®îc sù phèi hîp, kÕt hîp tèt ®Ó cã thÓ ®èi chäi víi Ph¸p - ngôy.

Anh Thä, håi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé cßn cã biÖt danh ®îc anh em ®Æt lµ "anh S¸u Bóa", nhng ®èi víi t«i cha bÞ

anh "bóa" lÇn nµo. Ph¶i ch¨ng ®ã còng lµ mét kû niÖm ®¸ng nhí.

§ã lµ nh÷ng Ên tîng tèt ®Ñp cña t«i ®èi víi anh S¸u Thä.

183

https://thuviensach.vn

Nhí anh s¸u Lª §øc Thä

L÷ Minh Ch©u*

GÇn ®Õn kû niÖm ngµy sinh lÇn thø 100 cña anh S¸u Thä (10-10-1911 – 10-10-2011), t«i nhí ®Õn anh nh mét ngêi thÇy, ngêi l·nh ®¹o cã lý, cã t×nh lu«n quan t©m ®Õn c¸n bé.

Cã thÓ nãi nh÷ng bíc ngoÆt quan träng trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña t«i ®Òu cã "h×nh bãng" cña anh S¸u Thä, xin anh nhËn n¬i ngêi häc trß, ngêi em nµy mét nÐn h¬ng tëng nhí tõ tÊm lßng nh©n kû niÖm ngµy sinh cña anh.

I

T«i biÕt anh tõ n¨m 1950, khi c¬ quan Xø uû Nam Bé chuyÓn tõ c¨n cø §ång Th¸p Mêi (Khu 8) vÒ vïng U Minh miÒn T©y Nam Bé (Khu 9). Lóc bÊy giê, t«i c«ng tç t¹i V¨n phßng Khu uû Khu 9. N¨m 1950, mét sè c¸n bé V¨n phßng Khu uû Khu 9 chuyÓn vÒ V¨n phßng Khu uû Nam Bé (sau ®æi thµnh Trung ¬ng Côc miÒn Nam), trong ®ã cã t«i. §©y còng lµ thêi gian t«i thêng xuyªn tiÕp xóc, gÇn gòi cç anh l·nh ®¹o Trung

¬ng Côc miÒn Nam, trong ®ã cã anh S¸u Thä, qua cç buæi lµm viÖc, sinh ho¹t c¬ quan vµ qua cç cuéc héi nghÞ chuyªn ®Ò do Trung ¬ng Côc chñ tr× nªn t«i hiÓu ®îc ®øc ®é, tµi n¨ng vµ sù cèng hiÕn cña anh ®èi víi miÒn Nam.

Tuy nhiªn, mçi ngêi mét hoµn c¶nh, suy t nªn cã nh÷ng ý kiÕn khç nhau vÒ anh lµ lÏ thêng. Cã ngêi "kh«ng thÝch"

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng,

- Bé trëng - Tæng Gi¸m ®èc Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam,

- Phã Trëng ban Tµi chÝnh ®Æc biÖt trùc thuéc Trung ¬ng Côc miÒn Nam.

184

https://thuviensach.vn

th× cho r»ng anh qu¸ kh¾t khe, chØ "bóa" mµ Ýt quan t©m ®Õn hoµn c¶nh cô thÓ cña tõng c¸n bé, cho nªn khi xö lý cã trêng hîp thiÕu c«ng b»ng, thiÕu chÝnh xç... nhng rÊt nhiÒu ngêi, trong ®ã cã t«i cho r»ng nghiªm kh¾c vµ "bóa" ®èi víi nh÷ng sai lÇm cña c¸n bé ph¹m sai lÇm trong c«ng viÖc lµ cÇn thiÕt, anh S¸u "bóa" nhng cã tÊm lßng, xuÒ xßa. Bao che sai lÇm cña c¸n bé chØ lµm h¹i hä vµ lµm yÕu §¶ng.

Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954, t«i tëng kh«ng cßn cã dÞp gÆp anh n÷a v× c«ng viÖc mçi ngêi khç nhau. Kh«ng ngê vµo mét ngµy cuèi n¨m 1958, anh Hai Hïng (Ph¹m Hïng), thñ trëng trùc tiÕp cña t«i cho t«i biÕt anh S¸u Thä xin t«i lµm th

ký cho anh S¸u v× ngêi th ký cña anh ®îc cö ®i häc níc ngoµi. Tin nµy ®Õn víi t«i thËt ®ét ngét, nªn t«i kh«ng biÕt nãi sao khi nghe anh Hai Hïng b¸o tin. T«i vÉn nghÜ t«i ra Hµ Néi kh«ng ph¶i ®i tËp kÕt th«ng thêng nh anh chÞ em khç mµ chØ

t¹m thêi ®Ó trë vÒ miÒn Nam trong Ph¸i ®oµn ®¹i diÖn Bé Tæng T lÖnh bªn c¹nh Uû ban Quèc tÕ t¹i Sµi Gßn. Nhng khi phÝa Ph¸p buéc ph¶i chÊp nhËn ®Ó ph¸i ®oµn ®¹i diÖn Bé Tæng T

lÖnh vµo Sµi Gßn th× hä l¹i h¹n chÕ sè lîng, chØ cã 16 ngêi chø kh«ng nh dù kiÕn ban ®Çu lµ trªn 20 ngêi. Do ®ã, t«i kh«ng vµo Sµi Gßn mµ vÒ lµm viÖc díi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña anh Hai Hïng t¹i Ban Thèng nhÊt trùc thuéc Thñ tíng ChÝnh phñ ®Ó

nghiªn cøu t×nh h×nh miÒn Nam, ®ång thêi chuÈn bÞ s½n sµng cho hiÖp th¬ng theo HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ (ta biÕt Mü - ngôy cè t×nh ph¸ ho¹i nhng ph¶i chuÈn bÞ ®Ó chñ ®éng). Khi hiÖp th¬ng sau hai n¨m ®Ó thèng nhÊt ®Êt níc theo HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ kh«ng x¶y ra vµ Ph¸i ®oµn ®¹i diÖn Bé Tæng T lÖnh bªn c¹nh Uû ban Quèc tÕ t¹i Sµi Gßn kh«ng trô l¹i ®îc mµ ph¶i rót toµn bé vÒ Hµ Néi th× nguyÖn väng xin ®îc ®i häc, nhÊt lµ

häc vÒ kinh tÕ cña t«i lóc bÊy giê cµng t¨ng lªn.

V× nguyÖn väng xin ®i häc ®· Êp ñ tõ l©u nªn t«i bÞ bÊt ngê khi nghe anh Hai Hïng nãi ý cña anh S¸u Thä. BÊt ngê v× t«i cha bao giê d¸m nghÜ ®Õn ®iÒu ®ã, t«i m¹nh d¹n b¸o c¸o víi anh Hai Hïng:

185

https://thuviensach.vn

- T«i rÊt mõng v× anh S¸u hiÓu vµ tin t«i, nhng t«i rÊt muèn ®i häc, xin anh nãi giïm víi anh S¸u.

- Muèn ®i häc lµ chÝnh ®¸ng, nhng t«i ®· høa cho cËu sang lµm víi anh S¸u, vËy cËu trùc tiÕp tr×nh bµy víi anh S¸u, t«i sÏ nãi thªm ®Ó cËu ®îc ®i häc, häc xong vÒ lµm víi anh cµng tèt h¬n - anh Hai Hïng «n tån nãi.

Trªn ®êng tõ nhµ anh Hai Hïng vÒ, t«i miªn man suy nghÜ, nöa mõng nöa lo. Mõng v× anh S¸u hiÓu vµ tin, lo v× kh«ng biÕt xin ®i häc cã ®îc kh«ng? Häc xong, nÕu vÒ lµm víi anh S¸u, t«i còng vui lßng.

Mét buæi s¸ng chñ nhËt, t«i ®Õn nhµ anh S¸u.

- Anh Hai Hïng cã nãi vÒ c«ng viÖc s¾p tíi cña cËu cha? -

anh S¸u hái sau khi hái th¨m c«ng viÖc vµ søc kháe cña t«i.

- Tha anh, anh Hai cã nãi anh xin t«i vÒ lµm víi anh - t«i chËm r·i tr¶ lêi.

- ý cËu thÕ nµo?

- §îc anh S¸u quan t©m, t«i rÊt mõng vµ c¸m ¬n anh S¸u, nhng t«i cßn nhiÒu yÕu kÐm, sî kh«ng gióp ®îc nhiÒu cho anh, do ®ã xin anh cho t«i ®îc ®i häc Trêng ®¹i häc Kinh tÕ s¾p më khãa ®Çu tiªn t¹i Hµ Néi - t«i tha thiÕt tr×nh bµy.

- NguyÖn väng cña cËu lµ chÝnh ®¸ng, häc xong kh«ng chØ

vÒ lµm víi t«i mµ cßn cho miÒn Nam sau nµy, khi ®Êt níc thèng nhÊt.

TrÇm ng©m mét lóc, anh nãi:

- Th«i ®îc, t«i sÏ nãi l¹i víi anh Hai Hïng cho cËu ®i häc.

ThÕ lµ t«i ®îc ®i häc Trêng ®¹i häc Kinh tÕ t¹i Hµ Néi.

Häc gÇn mét n¨m th× t«i ®îc chän ®i häc vÒ tµi chÝnh - ng©n hµng t¹i Trêng ®¹i häc Tµi chÝnh M¸txc¬va (Liªn X«).

§©y lµ Ên tîng s©u s¾c ®Çu tiªn cña t«i ®èi víi anh S¸u, ngêi l·nh ®¹o §¶ng cÊp cao mµ l¹i tin mét c¸n bé b×nh thêng nh t«i lóc bÊy giê, chÞu nghe vµ gi¶i quyÕt tháa ®¸ng nguyÖn väng chÝnh ®¸ng cña c¸n bé, lu«n t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸n bé tiÕn bé, phôc vô ®Êt níc... Cã lÏ vËy nªn kh«ng ai cã thÓ kh«ng c«ng nhËn c«ng lao to lín cña anh trong viÖc quy ho¹ch, ®µo t¹o 186

https://thuviensach.vn

®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o §¶ng, Nhµ níc tõ tríc tíi nay.

II

Cuèi n¨m 1964, t«i vÒ níc sau gÇn 5 n¨m häc t¹i Liªn X«, anh S¸u l¹i lo cho t«i lÇn thø hai, lÇn nµy kh«ng ph¶i vÒ lµm viÖc víi anh mµ lµm trùc tiÕp cho miÒn Nam ®ang chiÕn ®Êu quyÕt liÖt chèng Mü, cøu níc.

Võa vÒ ®Õn Hµ Néi th× ngay ngµy h«m sau, anh S¸u Triªm (Phan Triªm, Phã Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng) b¸o cho t«i biÕt anh S¸u Thä vµ anh Hai Hïng cÇn gÆp t«i.

T«i ®Õn gÆp anh S¸u Thä tríc.

- CËu muèn ®i häc tiÕp hay vÒ Nam c«ng tç? - Sau khi hái th¨m viÖc häc, gia ®×nh trong Nam cña t«i, anh S¸u hái.

- Tha anh, xin anh cho t«i vÒ Nam - T«i tr¶ lêi ngay kh«ng chót ®¾n ®o, do dù.

- VËy th× tèt, anh Hai Hïng còng cã ý ®Þnh cö cËu vµo Nam v× trong ®ã ®ang cÇn ngêi nh cËu ®Ó triÓn khai mét sè viÖc cho miÒn Nam. NhiÖm vô cô thÓ nh thÕ nµo, anh Hai Hïng sÏ giao cho cËu. Nh÷ng viÖc lµm cô thÓ nÕu cã g× cha râ, cËu ph¶i hái cÆn kÏ anh Hai Hïng ®Ó n¾m v÷ng, vÒ trong ®ã mµ

lµm. Tríc khi ®i, cËu ®Õn gÆp t«i ®Ó xem cã g× t«i dÆn thªm -

anh S¸u nãi.

T¹m biÖt anh, lßng t«i ®Çy phÊn khëi v× cç anh tin m×nh vµ v× m×nh ®îc vÒ Nam. Ngµy h«m sau, t«i ®Õn gÆp anh Hai Hïng vµ ®îc anh giao nhiÖm vô, chØ vÏ tØ mØ, chu ®¸o nh÷ng viÖc cÇn ph¶i lµm khi ë Hµ Néi vµ viÖc ph¶i lµm khi vÒ Nam.

TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu t«i ph¶i lµm do anh Hai Hïng dÆn ®Òu nh»m môc ®Ých lµ cïng víi mét sè anh em trong Nam tæ chøc ®êng d©y bÝ mËt trong néi thµnh ®Ó tiÕp nhËn an toµn tiÒn (chñ yÕu lµ ngo¹i tÖ) cña Trung ¬ng chi viÖn cho miÒn Nam.

T«i tranh thñ tèi ®a thêi gian vµ cç ®iÒu kiÖn s½n cã lóc bÊy giê ®Ó hoµn thµnh nhanh vµ bÝ mËt viÖc chuÈn bÞ ®Ó lªn

®êng cµng sím cµng tèt. Nhng kh«ng may lµ ®êng c«ng khai vÒ Nam bÞ trôc trÆc, cuèi cïng t«i ph¶i ®i bé theo ®êng Trêng S¬n.

187

https://thuviensach.vn

Tríc khi lªn ®êng, t«i xin gÆp anh S¸u theo lêi dÆn cña anh.

- Khi nµo cËu lªn ®êng? Mäi viÖc cËu chuÈn bÞ chu ®¸o c¶ chø? - Anh S¸u hái.

- Tha anh, mäi viÖc anh Hai Hïng dÆn, t«i ®· chuÈn bÞ

xong, vµi h«m n÷a lµ lªn ®êng.

- CËu ®i vÒ Nam b»ng cçh nµo?

- Theo dù kiÕn vµ ®· chuÈn bÞ ®i c«ng khai b»ng m¸y bay qua níc thø ba, nhng ®êng ®i bÞ trôc trÆc, kh«ng ®¶m b¶o an toµn, nªn ph¶i ®i bé theo ®êng Trêng S¬n.

- §i bé sÏ l©u, rÊt vÊt v¶, nguy hiÓm däc ®êng. D¹ dµy cña cËu l©u nay thÕ nµo råi, søc kháe liÖu cã ®¶m b¶o kh«ng?

- Tha anh, t«i ®i ®îc, chê th«ng ®êng c«ng khai th×

kh«ng biÕt ®Õn bao giê - T«i xóc ®éng v× sù quan t©m cña anh.

- §i ®îc cµng sím th× cµng tèt, v× trong ®ã ®ang cÇn cËu

®Ó triÓn khai c«ng viÖc, nhng còng ph¶i gi÷ g×n søc kháe, d¹

dµy cña cËu ®· mæ c¾t 2/3 råi, kh«ng ®îc chñ quan. L©u nay cËu cã tin tøc gia ®×nh trong Nam kh«ng?

- C¸m ¬n anh S¸u quan t©m, t«i cã nhËn th cña vî t«i theo ®êng néi bé qua Campuchia. Nãi chung, gia ®×nh vÉn v÷ng vµng b¸m trô ho¹t ®éng.

- M«i trêng ho¹t ®éng s¾p tíi cña cËu lµ néi thµnh, h»ng ngµy ph¶i ®¬ng ®Çu víi ®Þch nªn thÕ hîp ph¸p ph¶i thËt v÷ng vµng: gia ®×nh, nghÒ nghiÖp, viÖc lµm... Riªng vÒ gia ®×nh, t«i sÏ

nãi trong ®ã bè trÝ ®a vî cËu vÒ sèng vµ ho¹t ®éng hîp ph¸p víi cËu.

T«i mõng qu¸ v× bµi to¸n khã mµ t«i b¨n kho¨n cha cã lêi gi¶i th× anh S¸u ®· thÊu hiÓu vµ cho lêi gi¶i tháa ®¸ng qu¸ søc tëng tîng cña t«i. Anh S¸u nãi lµ lµm, sau ®ã gÇn mét n¨m, bÊt ngê vî t«i ®Õn Phn«m Pªnh (Campuchia) víi t«i do Ban An ninh Trung ¬ng Côc miÒn Nam tæ chøc ®ãn vµ ®a ®Õn mµ

tríc ®ã t«i kh«ng hÒ hay biÕt. Cã gia ®×nh, cã con th× thÕ hîp ph¸p cµng v÷ng. Nhê ®ã gia ®×nh t«i vÒ Sµi Gßn ho¹t ®éng c«ng 188

https://thuviensach.vn

khai, hîp ph¸p víi ®Þch cho ®Õn ngµy gi¶i phãng miÒn Nam vÉn an toµn, kh«ng bÞ lé.

H«m ®ã t«i ®îc anh S¸u mêi ë l¹i dïng c¬m víi gia ®×nh.

B÷a c¬m Êm cóng, thÊm t×nh thÇy trß, t×nh ®ång chÝ.

Sau Tæng tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n n¨m 1968, tõ thµnh phè Sµi Gßn, t«i vÒ Trung ¬ng Côc miÒn Nam ®Ó b¸o c¸o t×nh h×nh th× t«i gÆp anh S¸u t¹i nhµ anh Hai Hïng. Anh «m t«i vµ

nãi nhiÒu lêi tèt ®Ñp vÒ ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ chóng t«i - Ban Tµi chÝnh ®Æc biÖt trùc thuéc Trung ¬ng Côc miÒn Nam víi bÝ

sè N 2683 (®¬n vÞ chuyªn lo tiÕp nhËn, chuyÓn ®æi ra nhiÒu lo¹i tiÒn khç, b¶o qu¶n, vËn chuyÓn giao cho cç ®Çu mèi: Ban Kinh tµi R, Côc HËu cÇn MiÒn, cç khu... theo kÕ ho¹ch cña Thêng vô Trung ¬ng Côc miÒn Nam). Vµ n¨m 2009, ®¬n vÞ

víi bÝ sè N 2683 ®· ®îc Nhµ níc phong tÆng danh hiÖu Anh hïng lùc lîng vò trang nh©n d©n.

Dï ë xa nhng anh vÉn quan t©m vµ hiÓu c«ng viÖc cña c¸n bé. §iÒu nµy thËt kh«ng ph¶i c¸n bé l·nh ®¹o cÊp cao nµo còng ®îc nh vËy.

III

Gi÷a n¨m 1986, t«i nhËn ®îc ®iÖn cña Ban Tæ chøc Trung

¬ng gäi ra Hµ Néi cã viÖc cÇn. Lóc bÊy giê t«i ®ang lµ Gi¸m ®èc Ng©n hµng Nhµ níc Thµnh phè Hå ChÝ Minh.

CÇm bøc ®iÖn mËt do V¨n phßng Thµnh uû trao mµ lßng t«i rÊt b¨n khoan, kh«ng biÕt cã chuyÖn g×? ChiÒu h«m ®ã, §µi truyÒn h×nh, §µi ph¸t thanh c«ng bè quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ bæ nhiÖm t«i lµm Tæng Gi¸m ®èc Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam (nay lµ Thèng ®èc) th× t«i míi hiÓu ra Hµ Néi ch¾c lµ

do viÖc nµy.

§Õn Hµ Néi ®óng hÑn, t«i gÆp anh NguyÔn §øc T©m, sau

®ã anh T©m b¸o anh S¸u Thä muèn gÆp t«i. T«i ®Õn nhµ anh S¸u Thä.

- CËu ®· gÆp anh T©m cha? - anh S¸u hái.

189

https://thuviensach.vn

- Tha anh, t«i ®· gÆp vµ anh T©m ®· gi¶i thÝch cho t«i biÕt v× sao Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh bæ nhiÖm t«i lµm Tæng Gi¸m

®èc Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam mµ cha trao ®æi tríc víi t«i, ®ång thêi ®éng viªn t«i cè g¾ng lµm.

- Ngµnh ng©n hµng ®ang cÇn ®æi míi, ®ang cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p tÝch cùc, h÷u hiÖu ®Ó gãp phÇn kh¾c phôc t×nh tr¹ng l¹m ph¸t ®ang ngµy cµng t¨ng, tiÒn mÆt ®ang thiÕu nghiªm träng kh«ng ®¶m b¶o cho chi tr¶, cho s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng hãa... Víi kinh nghiÖm thu thËp ®îc tõ nh÷ng viÖc ®·

lµm cã kÕt qu¶ t¹i Ng©n hµng Thµnh phè Hå ChÝ Minh, cËu cÇn nh©n réng ra trong c¶ níc ®Ó gãp phÇn kh¾c phôc khã kh¨n

®ang ngµy cµng t¨ng do sai lÇm vÒ gi¸ - l¬ng - tiÒn hiÖn nay.

ViÖc nµy khã, nhng ph¶i lµm. NÕu cÇn t«i gãp ý th× ®Õn gÆp t«i lóc nµo còng ®îc.

- Tha anh, nhiÖm vô míi nµy thËt khã ®èi víi t«i v× t«i cha cã sù chuÈn bÞ tríc. T«i cã ®îc mét sè kinh nghiÖm vÒ

®æi míi ho¹t ®éng ng©n hµng, nhng kinh nghiÖm ®ã chØ lµ

kinh nghiÖm cña mét ®Þa ph¬ng, cña cÊp thi hµnh. Nhng Bé ChÝnh trÞ ®· quyÕt ®Þnh, dï khã t«i còng xin chÊp hµnh vµ cè g¾ng cïng víi anh chÞ em trong ngµnh hoµn thµnh nhiÖm vô.

- CËu cha nªn nhËn viÖc cô thÓ ngay, nªn dµnh vµi th¸ng

®Çu ®i c¬ së n¾m t×nh h×nh, kÓ c¶ c¸n bé råi h·y trùc tiÕp ®iÒu hµnh c«ng viÖc cô thÓ.

Nh÷ng ®iÒu anh S¸u chØ b¶o, t«i cè g¾ng lµm, duy chØ cã viÖc cha nªn ®iÒu hµnh c«ng viÖc cô thÓ ngay mµ ®Ó ®i c¬ së n¾m t×nh h×nh th× kh«ng thùc hiÖn ®îc bao nhiªu v× c«ng viÖc phøc t¹p thóc bçh h»ng ngµy trong thêi kú l¹m ph¸t ngµy cµng t¨ng, buéc thñ trëng ph¶i quyÕt ®Þnh. T«i ®µnh ph¶i võa ®iÒu hµnh c«ng viÖc cô thÓ võa tranh thñ t×m hiÓu thªm. Cã g× khã kh¨n, nhÊt lµ vÒ tæ chøc, c¸n bé, t«i b¸o c¸o vµ xin ý kiÕn anh S¸u. Mçi lÇn t«i xin ý kiÕn, anh chØ b¶o rÊt tËn t×nh.

Nhê t«i cã mét Ýt kinh nghiÖm cô thÓ, nhê quyÕt t©m, kiªn tr× vµ nhÊt lµ nhê g¾n kÕt ®îc trong Ban l·nh ®¹o Ng©n hµng Nhµ níc, víi anh chÞ em cèt c¸n vµ víi anh chÞ em trong ngµnh 190

https://thuviensach.vn

nªn khã kh¨n dÇn ®îc kh¾c phôc, ho¹t ®éng ng©n hµng ®i dÇn vµo æn ®Þnh. Trong nhiÒu viÖc ®· lµm, cã hai viÖc t«i thÊy ®¸ng nhí nhÊt lµ:

- Phèi hîp víi cç ngµnh liªn quan cã nh÷ng gi¶i ph¸p tæng hîp ®Ó chÆn ®øng vµ kÐo kh¸ nhanh tû lÖ l¹m ph¸t xuèng;

- §ång thêi cïng víi anh chÞ em tËp trung nghiªn cøu ®Ó

gi¶i tr×nh, thuyÕt phôc cÊp trªn cho thÝ ®iÓm viÖc mµ chóng t«i cho lµ "kh©u ®ét ph¸" ®Çu tiªn vµ c¬ b¶n ®Ó ®æi míi tæ chøc vµ

ho¹t ®éng ng©n hµng lµ tçh chøc n¨ng qu¶n lý nhµ níc víi nhiÖm vô kinh doanh tiÒn tÖ ra thµnh hÖ thèng ng©n hµng hai cÊp: Ng©n hµng Nhµ níc vµ Ng©n hµng Th¬ng m¹i.

Chñ tr¬ng nµy ®îc nhiÒu ®ång chÝ l·nh ®¹o cÊp cao lóc bÊy giê, trong ®ã cã anh S¸u Thä ñng hé, nªn ngµy 3-7-1987, Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng ký ban hµnh QuyÕt ®Þnh sè 218/CT

cho phÐp Ng©n hµng lµm "thö" (thÝ ®iÓm) viÖc chuyÓn ho¹t ®éng cña ng©n hµng sang kinh doanh x· héi chñ nghÜa. Sau mÊy th¸ng thÝ ®iÓm, ngµy 26-3-1988, Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng l¹i ký ban hµnh NghÞ ®Þnh sè 54/H§BT vÒ tæ chøc bé m¸y Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam thµnh hai cÊp. HÖ thèng ng©n hµng hai cÊp tån t¹i ®Õn ngµy nay.

Anh S¸u ®· vÜnh biÖt chóng ta, nhng tªn anh vµ c«ng lao cña anh, nhÊt lµ c«ng lao vÒ tæ chøc vµ c¸n bé ®èi víi §¶ng, ®èi víi ®Êt níc th× kh«ng ai cã thÓ viÖn lý nµy hay lý khç ®Ó phñ nhËn hoÆc lµm gi¶m c«ng lao ®ã ®îc.

191

https://thuviensach.vn

T«i lu«n nhí ®Õn anh

Ung Ngäc Ky*

T«i rÊt Ýt cã c¬ héi ®îc tiÕp xóc, lµm viÖc víi anh S¸u Lª

§øc Thä.

Trong suèt ba m¬i n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ

chèng Mü, t«i chØ hai lÇn ®îc tiÕp xóc víi anh: mét lÇn t¹i chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, n¨m 1949 trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ mét lÇn n÷a, còng lµ lÇn cuèi cïng, t¹i chiÕn khu D¬ng Minh Ch©u n¨m 1968 trong kh¸ng chiÕn chèng Mü. ChØ

hai lÇn th«i, vµ lÇn tiÕp xóc thø hai l¹i v« cïng ng¾n ngñi, song Ên tîng tèt ®Ñp cña t«i ®èi víi anh S¸u, dï n¨m th¸ng ®· qua l©u, vÉn kh«ng phai nh¹t.

Kho¶ng nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 1949, Trung ¬ng cö mét ph¸i ®oµn ba ngêi gåm Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch, anh S¸u Lª

§øc Thä, vµ ThiÕu tíng D¬ng Quèc ChÝnh, do Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch lµm Trëng ®oµn, vµo chiÕn khu §ång Th¸p Mêi -

lóc Êy ®îc xem nh lµ "thñ ®«" cña Nam Bé - ®Ó gióp ®ì cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n Nam Bé. Mét cuéc mÝt tinh träng thÓ,

®«ng hµng ngµn ngêi, ®îc tæ chøc vµo mét buæi chiÒu tèi t¹i mét ®Þa ®iÓm trªn bê kªnh NguyÔn V¨n TiÕp, cçh kh«ng xa chî C¸i BÌo, ®Ó nång nhiÖt chµo mõng ph¸i ®oµn. V× ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn kÓ tõ khi næ ra cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé (tõ ngµy 23-9-1945), nh÷ng vÞ ®¹i diÖn chÝnh thøc, c«ng khai ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn §oµn Chñ tÞch Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam;

- Uû viªn th ký Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam,

- Thø trëng Phñ Chñ tÞch ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam.

192

https://thuviensach.vn

cña Trung ¬ng vµo Nam Bé, vµ v× ®©y còng lµ lÇn ®Çu tiªn gi÷a chiÕn khu §ång Th¸p Mêi cã mét cuéc mÝt tinh long träng

®«ng hµng ngµn ngêi nh vËy, cho nªn tªn tuæi cña cç vÞ

trong ph¸i ®oµn bõng s¸ng lªn vµ ¶nh hëng cña cuéc mÝt tinh

®îc d luËn bµn t¸n trong nhiÒu ngµy. Tuy Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch lµ Trëng ®oµn vµ tªn tuæi lu«n lu«n ®îc quý träng ë Nam Bé nãi chung, ë Sµi Gßn - Chî Lín nãi riªng, song d luËn trong cç giíi kh¸ng chiÕn lóc Êy vÉn xem Lª §øc Thä lµ mét nh©n vËt trung t©m, nh©n vËt quan träng nhÊt cña ph¸i ®oµn Trung ¬ng v× ngêi ta hiÓu chÝnh anh lµ ngêi mang vµo Nam Bé "Ên so¸i" cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh - nh©n vËt mµ cho

®Õn lóc Êy ®îc cç giíi kh¸ng chiÕn vµ nh©n d©n Nam Bé v«

cïng ngìng mé vµ tuyÖt ®èi tin tëng, mét niÒm ngìng mé vµ

tin tëng thiªng liªng nh ®èi víi cç nh©n vËt huyÒn tho¹i trong sö sçh. Do ®ã, tuy cha ®îc tiÕp xóc víi anh S¸u Lª

§øc Thä, tõ xa, ngêi ta vÉn cã t×nh c¶m, lßng tin tëng vµ niÒm kÝnh träng ®èi víi anh, ngêi céng sù gÇn gòi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh.

Bçng mét buæi chiÒu, kh«ng b¸o tríc, anh S¸u Lª §øc Thä th©n t×nh ®Õn th¨m c¬ quan chóng t«i, do anh Huúnh TÊn Ph¸t, Gi¸m ®èc Së Th«ng tin tuyªn truyÒn Nam Bé ®a ®Õn. §ã lµ vµo kho¶ng th¸ng 7, th¸ng 8-1949, chØ mét thêi gian ng¾n sau khi giÆc Ph¸p nh¶y dï ®¸nh phçhiÕn khu §ång Th¸p Mêi. C¬ quan chóng t«i, Kú uû Nam Bé §¶ng D©n chñ ViÖt Nam, ®ãng trªn bê kªnh NguyÔn V¨n TiÕp cçh ng· t Mü An vµi c©y sè.

Gi¶n dÞ trong bé ®å bµ ba ®en víi chiÕc kh¨n r»n quÊn cæ vµ ch©n ®Êt nh chóng t«i, nh tÊt c¶ mäi ngêi kh¸ng chiÕn thuë Êy, víi nô cêi réng më vèn cã cña m×nh, qua sù giíi thiÖu cña anh Huúnh TÊn Ph¸t, anh S¸u ®Õn b¾t tay vµ «m tõng ngêi chóng t«i trong Ban Thêng vô Kú uû Nam Bé §¶ng D©n chñ ViÖt Nam - NguyÔn ViÖt Nam, V¬ng V¨n LÔ vµ t«i - nh

®èi víi nh÷ng ngêi th©n l©u ngµy gÆp l¹i, chø hoµn toµn kh«ng víi hµo quang cña mét vÞ ®¹i diÖn ®Çy uy ®øc cña Trung ¬ng.

193

https://thuviensach.vn

Råi anh bíc sang líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ ë bªn c¹nh, chµo anh chÞ em häc viªn. TÊt c¶ líp häc ®ång lo¹t ®øng ph¾t dËy chµo anh, hÕt søc ng¹c nhiªn vµ rÊt xóc ®éng. VÉn víi nô cêi r¹ng rì, anh ®a tay lªn cao chµo anh chÞ em häc viªn vµ nãi th©n t×nh: "Cç ®ång chÝ cø tù nhiªn. T«i chØ ®Õn th¨m anh em Kú uû vµ líp häc cña cç ®ång chÝ". Mét trµng ph¸o tay vang déi næi lªn, xen lÉn nh÷ng tiÕng hoan h« nång nhiÖt chµo mõng anh. Ai nÊy nh×n nhau vui cêi, c¶m thÊy h¹nh phóc vµ vinh dù

®îc nh©n vËt quan träng nhÊt cña ph¸i ®oµn Trung ¬ng bÊt ngê ®Õn víi m×nh mét cçh rÊt th©n t×nh nh vËy.

ThÊy chóng t«i ®äc kh¸ nhiÒu sçh b¸o tiÕng Ph¸p, nhÊt lµ sçh vÒ chñ nghÜa Mç - Lªnin cña Nhµ xuÊt b¶n X· héi ë Ph¸p (Editions Sociales) - håi Êy sçh b¸o chÝnh trÞ tiÕng ViÖt tõ Trung ¬ng vµo cßn rÊt hiÕm - anh S¸u cêi: "Cç anh ®äc nhiÒu qu¸..." vµ, vÉn t¬i cêi, anh nãi khiªm nhêng: "T«i chØ

®äc chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö". Chóng t«i hiÓu anh S¸u ngÇm nh¾c m×nh: "H·y chó ý nhiÒu ®Õn chñ nghÜa nµy, nÒn t¶ng quan träng nhÊt cña chñ nghÜa x· héi khoa häc". Vµ, nh hiÓu ®îc niÒm tin tëng cïng lßng t«n kÝnh cña chóng t«i ®èi víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, anh S¸u nãi: "Bç Hå

thêng nãi: Ph¬ng ph¸p cçh m¹ng lµ mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a quyÕt t©m, tÝn t©m (lßng tin cña nh©n d©n) vµ ®ång t©m".

Trong c©u chuyÖn víi chóng t«i, kh«ng díi mét lÇn, anh S¸u nãi vui vÎ: "Kh«ng hiÓu sao, ®Õn b©y giê, cç anh vÉn cha ph¶i lµ ®¶ng viªn céng s¶n. T«i nghÜ r»ng cç anh ®· ph¶i lµ ®¶ng viªn céng s¶n". Khi anh NguyÔn ViÖt Nam, lóc Êy lµ BÝ th Kú uû, ®¸p: "Chóng t«i tham gia cçh m¹ng muén qu¸" th× anh S¸u, víi nô cêi rÊt t¬i vµ rÊt hiÒn, mîn lêi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nãi: "§èi víi cç vÞ nh©n sÜ trÝ thøc, Bç Hå an ñi: Lµm cçh m¹ng kh«ng tÝnh kÎ tríc ngêi sau. Tham gia sau mµ nhiÖt t×nh c«ng tç cçh m¹ng th× còng cã c«ng víi níc nh ngêi tham gia l©u n¨m". Råi anh tiÕp: "Ch¾c cç anh biÕt ChÕ Lan Viªn, anh Êy cã hai c©u th¬ næi tiÕng tù gi¶i táa mÆc c¶m cña m×nh, mµ ®ång thêi còng gi¶i táa t©m t mÆc c¶m cña nh÷ng vÞ nh©n 194

https://thuviensach.vn

sÜ trÝ thøc, v× lÏ nµy lÏ khç, cha tham gia §¶ng: Ta ®Õn muén, ®õng lo, Ngêi vÉn ®îi

Víi Bç Hå, Ngêi th¬ng nhÊt kÎ ®i sau.

Chóng t«i cïng cêi rÊt vui.

C©u chuyÖn th©n t×nh kÐo dµi gÇn hai tiÕng ®ång hå, kh«ng theo mét ®Çu ®Ò träng t©m nµo. Râ rµng, anh S¸u Lª §øc Thä chØ th©n mËt ®Õn th¨m Kú uû chóng t«i víi th¸i ®é vµ t×nh c¶m cña mét ngêi anh lín, l©u ngµy vÒ th¨m nh÷ng ngêi em cña m×nh trong gia ®×nh. V× vËy, dï ®©y chØ lµ lÇn ®Çu gÆp nhau, anh em Ban Thêng vô Kú uû chóng t«i thÊy dÔ dµng gÇn gòi, c¶m mÕn anh, tin cËy anh nh nh÷ng tÊm lßng ®Õn víi nh÷ng tÊm lßng.

§iÒu lµm cho chóng t«i cµng ng¹c nhiªn vµ quý mÕn anh lµ lóc ®Õn giê c¬m chiÒu, nh×n thÊy anh em bªn líp häc dän c¬m, anh S¸u nãi rÊt tù nhiªn: "§Õn giê c¬m råi, th«i ta cïng ®i ¨n!".

Ba anh em trong Thêng vô Kú uû chóng t«i nh×n nhau võa söng sèt, võa hÕt søc bèi rèi! Do anh S¸u ®Õn th¨m ®ét xuÊt, kh«ng mét lêi b¸o tríc, chóng t«i hoµn toµn kh«ng chuÈn bÞ g×, cµng kh«ng cã mét ý thøc nµo d¸m mêi anh dïng c¬m víi chóng t«i. Mét lÏ n÷a, håi Êy chóng t«i sèng rÊt kham khæ, sau trËn nh¶y dï ®èt phçña giÆc Ph¸p võa råi th× l¹i cµng sèng kham khæ, thiÕu thèn h¬n. G¹o th× cßn lÉn nhiÒu h¹t thãc (do kh«ng kÞp sµng sÈy), thøc ¨n th× chØ víi mãn c¸ kh« kho víi rau muèng c¾t ngoµi ®ång sau nhµ. RÊt may lµ h«m Êy võa nhËn ®îc mét hò t¬ng ngon cña c« Hai Thanh V©n göi tÆng Kú uû lóc ban tra. Sau trËn ®èt phçña giÆc Ph¸p, chóng t«i chØ tËp trung lo kÞp bµn ghÕ ®Ó cho líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ cña Kú uû kh«ng bÞ

gi¸n ®o¹n, cha kÞp lo bµn ¨n, cho nªn anh chÞ em häc viªn vµ

c¶ anh em Kú uû chóng t«i cø dän c¬m ngay díi ®Êt, cïng ngåi chåm hæm mµ ¨n.

HiÓu ®îc t©m tr¹ng b¨n kho¨n, lo l¾ng cña chóng t«i, anh S¸u cµng th©n t×nh: "Ta cïng ngåi díi ®Êt ¨n víi anh chÞ

em cho vui". Råi anh chñ ®éng kÐo anh Huúnh TÊn Ph¸t, anh NguyÔn ViÖt Nam, anh V¬ng V¨n LÔ vµ t«i cïng ngåi chåm 195

https://thuviensach.vn

hæm xung quanh m©m c¬m ®· dän s½n cho Kú uû ngay bªn bê kªnh NguyÔn V¨n TiÕp. Riªng NguyÔn ViÖt Nam, chØ cßn mét ch©n do bÞ th¬ng trong trËn tÊn c«ng ®ªm ®Çu tiªn vµo Sµi Gßn sau ngµy 23-9-1945, ph¶i ngåi bÖt xuèng ®Êt. ¤i! kh«ng khÝ

bçng nhiªn sao mµ vui vÎ, ®Çm Êm l¹ thêng! Giã thæi tõ c¸nh

®ång b¸t ng¸t sau nhµ, giã tõ kªnh NguyÔn V¨n TiÕp thæi lªn buæi chiÒu h«m Êy sao mµ m¸t mÎ, dÔ chÞu ®Õn vËy! C©u chuyÖn cµng lóc cµng vui. Trong chÐn c¬m cßn lÉn nhiÒu h¹t thãc, thøc

¨n chØ cã c¸ kh« kho, t¬ng víi rau muèng luéc, nhng b÷a c¬m

¨n sao mµ ngon vµ ®Ëm ®µ t×nh nghÜa vËy! Võa g¾p tõng h¹t thãc trong chÐn c¬m, anh S¸u võa kÓ lêi cña Chñ tÞch Hå ChÝ

Minh, rÊt phï hîp víi b÷a c¬m ®¹m b¹c h«m Êy: "Ai ch¼ng muèn no c¬m Êm ¸o. Nhng sinh ho¹t vËt chÊt, hÕt ®êi ngêi ®ã lµ hÕt. Cßn tiÕng t¨m tèt hay xÊu sÏ truyÒn ®Õn ngµn ®êi sau".

Chóng t«i cµng lóc cµng thÊm thÝa r»ng, anh S¸u Lª §øc Thä, tuy danh nghÜa lµ ®Õn th¨m th©n mËt ®ét xuÊt anh em chóng t«i, tuy kh«ng cã mét vÊn ®Ò nµo ®îc nªu ra, c©u chuyÖn cña anh tuy cã vÎ t¶n m¹n, nhng râ rµng trong tõng lêi tëng chõng nh bÊt chît cña anh ®Òu ®îm mét ý nghÜa cao quý lµ

d×u d¾t, n©ng ®ì, híng dÉn anh em chóng t«i tiÕn lªn theo con

®êng cña Bç.

N¨m m¬i mèt n¨m ®· qua råi, nhng buæi gÆp gì v« cïng Êm ¸p cña anh S¸u Lª §øc Thä buæi chiÒu h«m Êy bªn bê kªnh NguyÔn V¨n TiÕp gi÷a chiÕn khu §ång Th¸p Mêi léng giã n¨m 1949, nh cßn hiÓn hiÖn víi bao mèi c¶m hoµi trong t©m trÝ t«i.

Tõ ®ã, 19 n¨m sau, t«i míi cã dÞp gÆp l¹i anh. §ã lµ sau

®ît 2 cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n n¨m 1968.

Trong mét buæi giao ban buæi s¸ng cña Trung ¬ng Côc miÒn Nam t¹i chiÕn khu D¬ng Minh Ch©u do anh Ph¹m Hïng chñ tr×, anh S¸u Lª §øc Thä tõ Trung ¬ng míi vµo, ®Õn dù.

Sau buæi giao ban, anh ®Õn cuèi bµn b¾t tay t«i (lóc n·y, tõ ë ®Çu bµn víi anh Ph¹m Hïng, vÉn víi nô cêi réng më vµ

196

https://thuviensach.vn

t¬i t¾n, nh thuë nµo, anh ®· gi¬ tay vµ gËt ®Çu chµo t«i).

Trong lóc t«i ®øng dËy chµo anh th× anh th©n thiÕt «m t«i, nh

19 n¨m tríc anh ®Õn th¨m Kú uû ë chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, vµ nh· nhÆn hái: "Anh cã thêng ®îc tin cña chÞ vµ cç ch¸u kh«ng?". T«i rÊt xóc ®éng, cha kÞp ®¸p th× anh hái tiÕp, võa ®ñ cho t«i nghe: "Anh cã muèn ra th¨m chÞ vµ cç ch¸u kh«ng?". T«i bçng nhiªn thÊy nh cho¸ng v¸ng, tai nh ï ®i,

®øng lÆng kh«ng biÕt trong mÊy gi©y. Gi÷a ®«ng ngêi, t«i cè g¾ng lÊy l¹i b×nh tÜnh, tha: "Anh S¸u cã thu xÕp cho t«i ®îc gÆp trong 5 - 10 phót ®îc kh«ng?". Anh cêi, vç vai t«i vµ ®¸p ngay: "S¸ng mai nhÐ, 10 giê". Råi quay sang ®ång chÝ th ký lu«n ®i bªn c¹nh, anh dÆn: "CËu nhí nhÐ".

N¨m 1960, vî vµ hai con trai t«i, ®øa 8 tuæi, ®øa nhá 6

tuæi, ®îc ®a ra miÒn B¾c cïng víi mét sè chÞ vµ cç ch¸u. §·

t¸m n¨m råi, t«i nhí vî con quÆn th¾t ruét gan! Cø mçi lÇn nhËn ®îc th nhßa níc m¾t cña vî t«i (th nµo còng thÕ) kÌm th cña hai con t«i, nhÊt lµ nh÷ng dßng ch÷ nguÖch ngo¹c th¬

ng©y cña ®øa con ót t«i (sau nµy lµ nhµ v¨n Ung Ngäc TrÝ), t«i kh«ng sao cÇm næi ®îc níc m¾t. T«i thÇm íc m¬ cã mét dÞp nµo ®ã, nh©n mét chuyÕn ®i c«ng tç, sÏ ®îc ra th¨m vî con ë Hµ Néi. Nay anh S¸u hái t«i ®óng vµo nguyÖn väng ch¸y báng cña m×nh!

§ªm h«m ®ã, mét cuéc ®Êu tranh néi t©m d÷ déi cha tõng cã diÔn ra trong ®êi t«i.

§ît 3 cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n n¨m 1968 ®ang ®îc chuÈn bÞ r¸o riÕt. Trong hai ®ît råi, ta ®·

®¹t ®îc nhiÒu th¾ng lîi to lín, vang déi, nhng còng ®· ph¶i hy sinh, tæn thÊt rÊt nhiÒu. Víi ®ît 3 nµy, ®Þch ®· hÕt bÞ bÊt ngê, cuéc ®Êu tranh sÏ v« cïng ç liÖt vµ nh÷ng hy sinh, tæn thÊt phÝa ta sÏ kh«ng lêng hÕt ®îc. T«i lµ mét thµnh viªn trong Ban Thêng trùc cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam; l¹i cçh ®©y Ýt h«m, Trung ¬ng Côc võa thµnh lËp mét Ban míi, Ban chØ ®¹o chÝnh quyÒn do anh TrÇn Nam Trung, Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng Côc lµm Trëng ban, 197

https://thuviensach.vn

trong ®ã cã t«i vµ vµi ®ång chÝ n÷a. NhiÖm vô cña Ban nµy lµ

nghiªn cøu gióp Trung ¬ng Côc r¸o riÕt chØ ®¹o x©y dùng chÝnh quyÒn cçh m¹ng ë c¬ së vµ ë mét sè tØnh, thµnh phè ®Ó

lµm nÒn t¶ng cho viÖc thµnh lËp ChÝnh phñ cçh m¹ng l©m thêi sau nµy. C«ng viÖc míi ®îc b¾t ®Çu nghiªn cøu, cha ®îc triÓn khai mét chót nµo.

Trong bèi c¶nh nh vËy, t«i ph¶i t¹m gç mäi trçh nhiÖm

®Ó yªn b×nh, ung dung ®i ra B¾c sum vÇy víi vî con ? T«i v«

cïng bøt røt, nhiÒu lÇn tù hái vµ tù tr¶ lêi trong ®ªm Êy mét cçh hÕt søc vÊt v¶, khæ së. T«i c¶m thÊy hæ thÑn víi biÕt bao

®ång chÝ, ®ång bµo ®· oanh liÖt ng· xuèng trong hai ®ît tÊn c«ng võa qua, vµ ch¾c ch¾n r»ng sÏ cßn nhiÒu ngêi n÷a anh dòng hy sinh trong ®ît 3 nµy (sù thËt sau nµy diÔn ra ®óng nh vËy).

¤i! Thêi ®iÓm lÞch sö sao mµ o¸i o¨m, thö thçh ®Õn vËy!

T«i tù thÊy m×nh kh«ng xøng ®¸ng nÕu sÏ t¹m ra ®i trong lóc nµy ®Ó sum häp gia ®×nh, dï chØ lµ trong mét thêi gian ng¾n

®Ó råi sau ®ã trë l¹i chiÕn trêng.

T«i quyÕt ®Þnh kh«ng ®i! H×nh ¶nh v« cïng th©n yªu cña vî t«i, cña hai con t«i nh chËp chên hiÓn hiÖn nhßa trong níc m¾t t«i. T«i khæ së qu¸, ®au ®ín qu¸!

C¬n sèt rÐt rõng ®îc t¹m l¾ng vµi tuÇn lÔ nay bçng trçi dËy, dËp t«i mª man cho ®Õn tËn buæi chiÒu h«m sau.

VËy lµ t«i ®Ó lì c¬ héi "ngµn n¨m cã mét"! T«i ®µnh phô tÊm lßng vµng ngäc cña anh S¸u vËy.

Råi Ýt h«m sau ®ã, anh S¸u Lª §øc Thä ph¶i véi v· trë ra Trung ¬ng ®Ó chuÈn bÞ ®i lµm Cè vÊn cho ph¸i ®oµn ta s¾p ®i häp ë Pari do ®ång chÝ Xu©n Thñy lµm Trëng ph¸i ®oµn.

Tõ ®ã, t«i kh«ng cßn dÞp nµo ®îc gÆp anh S¸u n÷a! Nhng t×nh c¶m cña anh ®èi víi t«i th× vÉn thñy chung. N¨m 1971, anh tËn t×nh gióp ®ì vî t«i, lóc Êy ®· 48 tuæi, ®îc vît ®êng Trêng S¬n vÒ sum häp víi t«i ë c¬ quan ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam. Víi mét phô n÷ cì tuæi Êy ®îc phÐp vît ®êng Trêng S¬n lµ rÊt hiÕm. Do ®ã, anh S¸u ®· chØ ®¹o anh D¬ng Quèc ChÝnh, lóc Êy lµ Bé trëng Bé 198

https://thuviensach.vn

X· héi vµ Th¬ng binh, cho vî t«i ®îc hëng quy chÕ cña mét trëng ®oµn, cã ®îc mét ngêi mang vç vµ phôc vô, cã chÕ ®é

¨n uèng thuèc men riªng. Mét trëng ®oµn víi chØ cã mét ngêi!

Anh chÞ D¬ng Quèc ChÝnh còng vèn s½n cã mèi quan hÖ tèt

®Ñp víi vî chång t«i nªn viÖc Êy ®îc gi¶i quyÕt thËt mü m·n.

Nhê ®ã, vî t«i míi vît ®îc næi ®êng Trêng S¬n n¨m Êy.

Cho ®Õn b©y giê, mçi lÇn nh¾c ®Õn anh S¸u Lª §øc Thä lµ

vî chång t«i dµo d¹t mét niÒm quý mÕn vµ biÕt ¬n anh v« h¹n.

Vµ h«m nay, ghi l¹i mÊy dßng nµy, t«i båi håi ®èt nÐn h¬ng lßng hoµi niÖm anh, mét bËc l·o thµnh cçh m¹ng nguyªn hu©n cã nhiÒu phÈm chÊt cao quý, xøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå.

199

https://thuviensach.vn

nh÷ng lÇn gÆp anh s¸u

T« Böu Gi¸m*

T«i kh«ng cã tham väng viÕt dï chØ mét phÇn nhá nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ vÒ cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng s«i næi cña anh, nh÷ng thµnh tÝch phong phó, næi tiÕng trªn cç lÜnh vùc qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao, x©y dùng §¶ng, d©n vËn cña anh mµ

chØ xin ghi l¹i nh÷ng lÇn ®îc gÆp anh, nghe lêi chØ d¹y cña anh qua nh÷ng lÇn tiÕp xóc vµ lµm viÖc víi anh. Nh÷ng lÇn gÆp nµy

®· ®Ó l¹i nh÷ng dÊu Ên s©u s¾c trong cuéc ®êi c«ng tç cña t«i.

GÆp anh lÇn thø nhÊt

T«i may m¾n ®îc gÆp anh S¸u (anh Lª §øc Thä, t«i gäi lµ

anh S¸u tõ lÇn gÆp ®Çu tiªn ®Õn khi anh qua ®êi) khi ®îc chän häc líp chÝnh trÞ trung, cao cÊp ®Çu tiªn cña Nam Bé n¨m 1949

trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. T«i nãi may m¾n v× ®©y lµ líp ®Çu tiªn (khãa I) cña Trêng Trêng Chinh ë miÒn Nam (gåm Nam Bé vµ cç tØnh cùc Nam Trung Bé, cã cç c¸n bé t×nh nguyÖn qu©n Campuchia). T«i nãi lµ may m¾n lµ v× khãa häc nµy cã nh÷ng c¸n bé lín tuæi, tuæi §¶ng cã ngêi cßn h¬n tuæi ®êi cña t«i, cã nhiÒu

®ång chÝ lµ Khu uû viªn, BÝ th cç tØnh uû, cã ngêi lµ c¸n bé qu©n sù næi tiÕng trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p nh anh B¶y Cèng (§ång V¨n Cèng ë BÕn Tre), anh Ng« Hång Giái, anh Huúnh Thñ... ë miÒn T©y, anh S¸u Tó vµo §¶ng n¨m 1929 ë Khu 6, anh Dô vµo §¶ng n¨m 1930, BÝ th TØnh uû T©y Ninh.

___________________

* Nguyªn: - Phã V¨n phßng Trung ¬ng Côc miÒn Nam,

- Phã BÝ th TØnh uû HËu Giang,

200

https://thuviensach.vn

§iÒu may m¾n n÷a lµ khãa nµy cã nhiÒu thÇy næi tiÕng nh ®ång chÝ Lª DuÈn, ®ång chÝ Lª §øc Thä - Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, ®ång chÝ D¬ng Quèc ChÝnh (tøc ThiÕu tíng Lª HiÕn Mai) ®¹i diÖn cho Bé Tæng T lÖnh trong ph¸i

®oµn Trung ¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ Qu©n uû Trung ¬ng võa vµo Nam.

Khãa häc cã 16 bµi gåm triÕt häc mçxÝt (trong bµi gi¶ng gäi lµ ph¬ng ph¸p suy luËn), kinh tÕ chÝnh trÞ häc, chñ nghÜa Lªnin, t×nh h×nh nhiÖm vô cçh m¹ng hiÖn nay vµ cç chñ tr¬ng, c«ng tç cô thÓ. Anh S¸u gi¶ng vÒ t×nh h×nh nhiÖm vô hiÖn nay vµ mét sè vÊn ®Ò vÒ lÞch sö §¶ng.

Anh nãi nhanh, giäng B¾c nªn t«i rÊt vÊt v¶ ®Ó nghe vµ

ghi lêi gi¶ng gi¶i cña anh.

Trong khãa häc cã nhiÒu chuyÖn hay, chuyÖn vui, chuyÖn quËy ph¸ nhau cña cç "häc trß giµ" ®èi víi b¹n häc, c¶ víi gi¶ng viªn, næi nhÊt trong cç buæi v¨n nghÖ h»ng tuÇn cña häc viªn. Trong cç buæi diÔn v¨n nghÖ nghiÖp d Êy cã tiÓu phÈm, nãi th¬ kiÓu th¬ S¸u Träng, th¬ Hai Miªng næi tiÕng cña d©n gian Nam Bé kÓ vÒ nh÷ng nh©n vËt ®Æc biÖt cña khãa häc, trong ®ã nãi vÒ cç "häc trß giµ" nh trªu chäc anh Hai Thøc: Trong rõng con khØ ®¸nh ®u,

Cã chµng Cß Thøc con cu xanh lÌ.

Cßn cã c¶ chuyÖn cç b¹n häc ë tæ 2 cña ®ång chÝ Cß Thøc bÞ

anh em quËy ph¸, ®æ nguyªn b×nh mùc Waterman vµo bông anh.

Tæ 4 cña t«i cã ®ång chÝ còng ®îc mét c©u nªu danh: Lª V¨n 1 tæ bèn còng ghª

Hai tuÇn mêi bèn b÷a luû 2 benhª 3 cã mét lÇn.

Riªng anh S¸u (®îc mÖnh danh lµ S¸u Bóa) còng ®îc bèn c©u:

- Trî lý cña ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh.

1. Lª V¨n, häc viªn cÊp tiÓu ®oµn trëng, th ký ®ång chÝ ThiÕu tíng D¬ng Quèc ChÝnh.

2. Luû: tøc lui - tiÕng Ph¸p cã nghÜa lµ nã, anh Êy...

3. Benhª: tiÕng Ph¸p baigner cã nghÜa lµ t¾m.

201

https://thuviensach.vn

¤ng bÌn lËn 1 bóa Trung ¬ng, ë trong b»ng thÐp bäc nhung ë ngoµi.

Th¼ng tay ®Ëp nh÷ng quÊy sai,

Nhng xoa l¹i khÐo, ªm tai, Êm lßng.

GÆp anh lÇn thø hai

Sau khãa häc, t«i trë vÒ Khu 9, tiÕp tôc c«ng tç huÊn luyÖn phÇn triÕt häc t¹i trêng mçxÝt (c«ng khai gäi lµ Trêng ChÝnh trÞ miÒn T©y). Nhê ®îc båi dìng ë Trêng Trêng Chinh -

nhÊt lµ bé m«n ph¬ng ph¸p suy luËn, c«ng tç gi¶ng d¹y cña t«i thªm phÇn hÊp dÉn.

§ang lóc say sa lµm viÖc cña m×nh, t«i bÊt ngê nhËn

®îc c«ng v¨n ®iÒu vÒ V¨n phßng cña Xø uû Nam Bé (lóc bÊy giê ®· chuyÓn vÒ Khu 9). Cïng lóc ®ã Khu uû Khu 9 ®îc gi¶i thÓ. §ång chÝ BÝ th Khu uû Khu 9 ®îc ®iÒu vÒ lµm Gi¸m ®èc Ph©n Phßng qu©n giíi Nam Bé v× anh lµ c«ng nh©n.

T«i bïi ngïi, buån ph¶i xa trêng MçxÝt khu, kh«ng lµm c«ng tç gi¶ng d¹y n÷a, mét c«ng viÖc t«i rÊt yªu thÝch.

§îc ®a vÒ V¨n phßng Xø uû, t«i ®· gÆp ®ång chÝ Ch¸nh V¨n phßng Xø uû lµ Phan Triªm, råi gÆp ®ång chÝ Thîng Vò, Phã BÝ th phô trçh Thêng trùc Xø uû dÆn dß, trao trçh nhiÖm lµm th ký riªng cho ®ång chÝ Ph¹m Hïng (lóc bÊy giê lµ

Uû viªn Thêng trùc Xø uû kiªm Phã Gi¸m ®èc Së C«ng an Nam Bé). Sau ®ã, mét ®ång chÝ cña V¨n phßng Xø uû ®a t«i

®Õn gÆp anh S¸u. Anh S¸u vui vÎ hái th¨m vÒ c«ng tç ®· qua cña t«i, råi nãi:

- Hái lµ hái vËy, chø t«i ®· n¾m râ vÒ cËu qua ®ång chÝ

Tr¶n (tøc lµ ®ång chÝ V¬ng NhÞ Chi - BÝ th Khu uû 9, thñ trëng cña t«i).

Anh nãi tiÕp:

- T«i vµ anh Thîng Vò (Phã BÝ th Xø uû kiªm Gi¸m ®èc Trêng Trêng Chinh) qua xem xÐt cç ®ång chÝ häc viªn trÎ

___________________

1. LËn: lËn lng - d¾t bóa trong lng.

202

https://thuviensach.vn

khãa I, chän cËu vÒ gióp viÖc cho ®ång chÝ Ph¹m Hïng. Anh Hai (®ång chÝ Ph¹m Hïng) cÇn ngêi tÝn cÈn vµ trung thùc.

Anh Hai rÊt cÈn thËn vµ chÆt chÏ trong c«ng viÖc. VÒ c«ng viÖc gióp anh Hai, t«i chØ nªu mét ®iÓm. Gióp viÖc cho anh Hai, cËu sÏ biÕt nhiÒu viÖc. CËu sÏ gi÷ tµi liÖu cña anh Hai vµ ®îc dù nhiÒu cuéc häp cña anh Hai. Do ®ã, ph¶i cÈn thËn vµ gi÷ bÝ mËt tuyÖt ®èi c«ng viÖc m×nh ®îc biÕt. Cô thÓ ph¶i lµm g×, anh Hai sÏ chØ thÞ cho cËu vµ cËu ph¶i cè g¾ng lµm ®óng. T«i muèn nh¾c thªm lµ bÝ th (th ký riªng lóc bÊy giê gäi lµ bÝ th) cña ®ång chÝ l·nh ®¹o, cËu ph¶i qu¸n xuyÕn mäi viÖc tõ ¨n, ë, ®i l¹i, ®Õn giê giÊc lµm viÖc, nghØ ng¬i gi¶i trÝ cña thñ trëng ®Ó thñ trëng an t©m, tËp trung suy nghÜ nh÷ng viÖc lín cña cçh m¹ng. CËu ph¶i qu¶n lý cç ®ång chÝ b¶o vÖ, cÇn vô sao cho

®oµn kÕt víi nhau ®Ó cïng nhau phôc vô anh Hai cho tèt. Ngêi bÝ th h¬n ngêi vî ë chç lµ ph¶i hiÓu, cïng lo, cïng nghÜ nh÷ng g× mµ thñ trëng ®ang lo l¾ng, suy nghÜ vµ liÖu tríc ®Ó ®¸p øng nh÷ng ®iÒu mµ thñ trëng cÇn nhng cha nªu ra.

Nh÷ng lêi anh S¸u dÆn sao mµ nhÑ nhµng vµ ®Ëm t×nh Êy cho t«i, mét lÝnh trÎ gièng nh nh÷ng lêi c¨n dÆn cña mÑ cho con g¸i tríc khi vÒ nhµ chång.

T«i kh¾c s©u trong lßng nh÷ng lêi chØ b¶o ch©n t×nh Êy vµ

cè g¾ng thùc hiÖn, tÊt nhiªn cha ®Çy ®ñ do tr×nh ®é vµ kh¶

n¨ng m×nh. Lµ th ký riªng cña cç anh l·nh ®¹o Xø uû Nam Bé, råi Trung ¬ng Côc miÒn Nam thêi chèng Ph¸p, chóng t«i thêng ®îc dù cç cuéc héi nghÞ cña cç anh l·nh ®¹o. Lóc r¶nh rçi, ngåi víi nhau trao ®æi kinh nghiÖm c«ng tç, anh B¶y Kh¬ng (Ung V¨n Kh¬ng), mét trong nh÷ng BÝ th cña anh S¸u, t©m sù víi t«i:

- Lµm nghÒ nµy, cùc kh«ng sî, gß bã kh«ng sî, nhng khæ nhÊt lµ biÕt nhiÒu chuyÖn qu¸. M×nh lµ m¸y ph¸t nay l¹i lµm m¸y thu. Thu mµ kh«ng ph¸t ®îc chÞu kh«ng næi. Ch¾c m×nh ph¶i xin anh S¸u cho xuÊt khái nghÒ nµy.

Riªng t«i sî nhÊt vµ khæ nhÊt lµ kh«ng ®¸p øng ®îc yªu 203

https://thuviensach.vn

cÇu lµ cïng lo, cïng suy nghÜ nh÷ng g× thñ trëng ®ang suy nghÜ, mÆc dï anh Hai Ph¹m Hïng hÕt søc n©ng ®ì vµ t¹o mäi

®iÒu kiÖn ®Ó t«i ®îc tiÕn bé h¬n.

GÆp anh lÇn thø ba

LÇn thø ba, t«i ®îc anh S¸u chØ d¹y lµ vµo n¨m 1953, lóc anh Hai ®ang c«ng tç ë Ph©n liªn khu miÒn §«ng Nam Bé. Lóc

®ã, anh S¸u ®ang trªn ®êng ra Trung ¬ng c«ng tç ghÐ lµm viÖc víi anh Hai t¹i chiÕn khu D¬ng Minh Ch©u. Cïng ®i víi anh S¸u lóc Êy, t«i nhí ngoµi nh÷ng ®ång chÝ cÇn vô, b¶o vÖ, cã anh NguyÔn V¨n MÉn, anh TrÇn H÷u Phíc - BÝ th cña anh S¸u vµ y sÜ TrÞnh Kim Cang.

Trong lóc chê ®îi bè trÝ b¶o vÖ ®êng vît Trêng S¬n ra Trung ¬ng, ®Ó gi¶i trÝ, anh Hai ®a anh S¸u xem truyÖn th¬

Mét thêi chiÕn ®Êu v× d©n, v× níc cña t«i (bót danh lóc ®ã lµ

NguyÔn Tao Phïng). TruyÖn th¬ dµi gÇn 2.000 c©u, tªn gäi ban

®Çu lµ TiÓu sö Hå Chñ tÞch diÔn ca, thÓ song thÊt lôc b¸t, sau

®îc anh Hai ®æi tªn lµ Mét thêi chiÕn ®Êu v× d©n, v× níc vµ ®Ò

lêi tùa. Sçh do Ty Th«ng tin Mü Tho Ên hµnh (göi vµo Sµi Gßn víi b×a sçh lµ §êi cËu Ba). Anh Hai ®a anh S¸u xem ®Ó gi¶i trÝ, nhng t«i kh«ng ngê ®îc anh S¸u xem kü, cã ®¸nh dÊu vµ

ch÷a mét sè vÇn cha tháa ®¸ng.

Mét h«m, anh S¸u ®Õn lÒu cña t«i ngåi ch¬i vµ nãi:

- T«i kh«ng ngê cËu còng lµm th¬. Chñ ®Ò vÒ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, nh©n d©n rÊt thÝch. Nh÷ng chç cha ®¹t vÒ vÇn vµ tõ ng÷, t«i ®· ch÷a trong tËp th¬ råi. CËu xem l¹i nÕu thÊy tèt h¬n th× dïng. Theo t«i nÕu viÕt cho bµ con n«ng d©n Nam Bé

®äc nªn dïng thÓ lôc b¸t, kiÓu nãi th¬ Lôc V©n Tiªn. ViÕt thÓ

song thÊt lôc b¸t theo kiÓu diÔn ca nµy kh«ng hîp l¾m. VÒ cÊu tróc truyÖn th¬, cËu viÕt liÒn tï t× ®äc rÊt mÖt kh«ng biÕt nghØ

lóc nµo. Nªn ph©n ®o¹n nh th¬ Lôc V©n Tiªn, tõng håi, mçi håi kho¶ng 40 - 50 c©u ®Ó ngêi ®äc ng©m nga cã thÓ dõng l¹i 204

https://thuviensach.vn

®Ó t¹m nghØ, sau ®ã ®äc tiÕp. VÒ ng«n ng÷ nªn dïng ch÷ n«m na quen thuéc víi d©n.

T«i rÊt xóc ®éng ghi nhí lêi anh. Trong truyÖn th¬ sau nµy viÕt vÒ phô n÷ Nam Bé, tªn sçh lµ Bµ m¸ miÒn s«ng HËu dµi 4.400 c©u, t«i ®· lµm theo thÓ lôc b¸t, còng chia thµnh ch¬ng, håi nh anh S¸u chØ dÉn. VÒ c©u ch÷, vÇn ®iÖu, mçi lÇn viÕt, t«i

®Òu nhí tíi lêi anh cè g¾ng kh«ng Ðp vÇn, kh«ng dïng tõ ng÷ xa l¹ víi n«ng d©n.

TruyÖn th¬ nµy ®îc xuÊt b¶n vµ t¸i b¶n lÇn thø hai n¨m 1979 (10.000 b¶n) ph¸t hµnh chñ yÕu ë cç tØnh miÒn T©y, xuÊt b¶n lÇn thø ba n¨m 2003. §©y lµ mét kû niÖm s©u s¾c cña t«i vÒ anh S¸u.

GÆp anh lÇn thø t

LÇn thø t, t«i ®îc gÆp anh S¸u n¨m 1958, khi t«i ®ang häc khãa I - khãa lý luËn do cç gi¸o s Liªn X« vµ Trung Quèc gi¶ng d¹y ë Trêng NguyÔn ¸i Quèc Trung ¬ng t¹i Hµ Néi.

Anh S¸u vµo trêng gäi t«i ®Õn, b¶o anh vµ anh Hai Ph¹m Hïng cã ý ®Þnh ph©n c«ng t«i lµm th ký riªng cho anh Ba Lª DuÈn nay ®· vÒ Trung ¬ng c«ng tç. T«i rÊt bÊt ngê vµ tha víi anh r»ng: "T«i cã nguyÖn väng häc xong lý luËn xin vÒ miÒn Nam c«ng tç. NguyÖn väng cña t«i lµ nh thÕ nhng nÕu §¶ng quyÕt ®Þnh th× t«i chÊp hµnh".

Tuy nãi nh thÕ, t«i chuÈn bÞ t thÕ sÏ vÒ lµm viÖc víi anh Ba nhng kh«ng ngê, khi häc xong, t«i l¹i ®îc ph©n c«ng häc tiÕp lý luËn ë Liªn X« trong ®oµn nghiªn cøu sinh gåm 14 ®ång chÝ. Sau khi toµn ®oµn chóng t«i thi xong phÇn tèi thiÓu phã tiÕn sÜ, t«i l¹i ®îc Trung ¬ng cho phÐp cïng 6 ®ång chÝ khç ë l¹i chuÈn bÞ b¶o vÖ luËn ¸n phã tiÕn sÜ. Nhng sau ®ã, Trung

¬ng quyÕt ®Þnh rót cç ®oµn häc lý luËn Mç - Lªnin ë Trêng

§¶ng cao cÊp vµ ViÖn Hµn l©m khoa häc x· héi Liªn X« vÒ níc, v× lóc Êy Kh¬rótxèp - BÝ th thø nhÊt §¶ng Céng s¶n Liªn X«

theo chñ nghÜa xÐt l¹i.

205

https://thuviensach.vn

GÆp anh lÇn thø n¨m

VÒ níc, t«i ®îc ph©n c«ng vµo miÒn Nam c«ng tç. Mét buæi chiÒu cuèi th¸ng 4-1964, anh chÞ Ph¹m Hïng cã nh· ý tæ chøc mét b÷a c¬m gia ®×nh tiÔn t«i lªn ®êng Trêng S¬n vµo Nam.

B÷a ¨n t¹i nhµ anh chÞ Hai, t«i rÊt bÊt ngê lµ cã anh S¸u.

Cïng dù h«m ®ã cã cç anh §µo Hoµng Thñy, TrÇn H÷u Phíc, hai ngêi b¹n th©n thiÕt cña t«i.

Anh Hai, thñ trëng cò cña t«i tõ n¨m 1950, tríc khi b¾t

®Çu ¨n, nãi:

- Ngµy kia chó em (anh Hai thêng gäi t«i nh thÕ) b¾t

®Çu gian khæ, vît Trêng S¬n vµo Nam chiÕn ®Êu. §Ó chóc chó em lªn ®êng ch©n cøng ®¸ mÒm, gia ®×nh cã b÷a c¬m nhÑ

chia tay víi chó. RÊt may, h«m nay, anh S¸u ®Õn lµm viÖc víi t«i, t«i cã mêi anh S¸u ®Õn chung vui v× anh S¸u lµ ngêi tõ

®Çu ®· ch¨m sãc, d×u d¾t, n©ng ®ì chó trªn mçi bíc ®i cña chó.

Anh S¸u nãi tiÕp:

- Tríc ®©y cËu cã nguyÖn väng lµ häc tËp lý luËn vµ sau

®ã vµo Nam chiÕn ®Êu. Nay ®· häc xong trong níc råi sang Liªn X« häc tiÕp bèn n¨m, nay ®îc vÒ Nam phôc vô. Nh vËy, c¶ hai nguyÖn väng ®· ®¹t. Th«i vÒ Nam cè g¾ng phôc vô cho tèt. ChiÕn trêng gian khæ nhng ph¶i cè g¾ng vît cç khã kh¨n ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô §¶ng giao cho. Chóc cËu m¹nh lu«n vµ c«ng tç tèt.

T«i rÊt xóc ®éng nãi:

- T«i ®îc nh ngµy nay lµ nhê sù ch¨m sãc, chØ d¹y cña hai anh. Xin høa sÏ cè g¾ng lµm hÕt søc m×nh ®Ó kh«ng phô lßng tin cËy cña hai anh. Khi ®i, t«i chØ cßn tiÕc mét ®iÒu lµ

cha hoµn tÊt viÖc häc cña m×nh, ph¶i chi anh S¸u cho b¶o vÖ

xong luËn ¸n th× hay qu¸ v× tÊt c¶ ®· chuÈn bÞ s½n sµng.

Anh S¸u cêi vµ nãi ngay:

- Hay ho g× c¸i b»ng phã tiÕn sÜ cña chñ nghÜa xÐt l¹i. §a cËu ®i häc cèt lµ ®Ó cËu n¾m néi dung thùc chÊt chñ nghÜa Mç

- Lªnin, chí ®©u ph¶i ®Ó cã b»ng cÊp.

206

https://thuviensach.vn

Anh Hai còng cêi xßa vµ nãi thªm:

- Nh thÕ lµ kÕt qu¶ häc tËp cña chó em cha tèt nhÐ!

Nhí Bç Hå d¹y: Häc ®Ó hiÓu, ®Ó lµm viÖc cho d©n, phôc vô cho

®Êt níc chí ®©u ph¶i ®Ó lµm quan. Häc cèt lµ ®Ó lµm ngêi chí

®©u ph¶i ®Ó lÊy b»ng cÊp.

T«i ®á mÆt, cêi trõ, nghÜ r»ng bao nhiªu ®ång chÝ ®ang chiÕn ®Êu, sèng chÕt trong Nam, cã ®îc häc nh m×nh ®©u. §·

®îc häc, n©ng cao kiÕn thøc mµ cßn tiÕc b»ng cÊp, häc vÞ ch¼ng ph¶i lµ phô lßng cç ®ång chÝ, phô sù ch¨m sãc cña §¶ng hay sao.

N¨m lÇn gÆp anh S¸u, tuy thêi gian rÊt ng¾n, trõ lÇn thø nhÊt, lóc häc ë khãa I Trêng Trêng Chinh lµ dµi nhÊt, trªn ba th¸ng, nhng lóc Êy nghe gi¶ng bµi vµ cong lng ghi chÐp lµ

chÝnh, cßn lµ nh÷ng lÇn gÆp anh rÊt ng¾n, gÇn nh ®éc tho¹i, anh nãi, t«i l¾ng nghe, nhng nh÷ng lêi chØ d¹y ©n cÇn cña anh

®· thÊm s©u vµo lßng t«i, ®· ®Ó l¹i dÊu Ên trong ®êi c«ng tç cña t«i, t«i kh«ng bao giê quªn.

N¨m nay, kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña anh, t«i nhí

®Õn anh, thÊy hiÖn ra tríc mÆt t«i kh«ng ph¶i lµ thñ trëng, ngêi l·nh ®¹o cao cÊp mµ lµ mét ngêi thÇy, ngêi anh ch©n t×nh, rÊt th¼ng th¾n mµ mçi lêi nãi lµ mét ©n t×nh chø kh«ng ph¶i lµ nh¸t bóa nh cã ngêi ®· gäi anh. Còng cÇn nãi thªm lµ

mçi bøc th t«i göi ®Õn anh ®Òu ®îc anh tr¶ lêi (tÊt nhiªn kh«ng ph¶i chÝnh tay anh viÕt mµ do th ký cña anh ghi lêi anh, anh ký tªn).

T«i m·i m·i nhí anh, nhí nh÷ng lÇn gÆp gì, nhí nh÷ng lêi dÆn dß, chØ d¹y cña anh.

207

https://thuviensach.vn

Vµi kû niÖm vÒ anh s¸u thä

TrÇn Quang Lª*

T«i cã may m¾n ®îc gÇn gòi anh S¸u Thä kh¸ l©u. Tõ cuéc Nam tiÕn suèt däc ®êng Trêng S¬n cò (®êng mßn Hå ChÝ Minh thêi chèng Ph¸p) ®Õn khi phôc vô anh S¸u t¹i V¨n phßng Xø uû. Råi ®îc anh S¸u, anh Ba ®a sang phô trçh Ban D©n vËn Trung ¬ng Côc. KÕ ®Õn cïng tËp kÕt ra miÒn B¾c,

®îc ®a vÒ c«ng tç ë T¹p chÝ Céng s¶n, cho ®Õn khi nghØ hu.

Nh÷ng kû niÖm vÒ anh S¸u cã nhiÒu. ë ®©y t«i chØ xin nªu vµi sù kiÖn cã Ên tîng m¹nh kh«ng theo thêi gian mµ theo sù viÖc.

Bµi häc vÒ c«ng tç d©n vËn

Sau §¹i héi lÇn thø II cña §¶ng (2-1951), Trung ¬ng Côc miÒn Nam ®îc thµnh lËp gåm cç ®ång chÝ Lª DuÈn, Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, Ung V¨n Khiªm, Hµ Huy Gi¸p, NguyÔn V¨n KØnh.

Th¸ng 5-1951, t«i ®îc Trung ¬ng Côc ®iÒu sang lµm Phã Ban D©n vËn Trung ¬ng Côc, BÝ th §¶ng ®oµn MÆt trËn Nam Bé thay ®ång chÝ NguyÔn §øc ThuËn.

Tríc khi ®i, anh Ba DuÈn, anh S¸u Thä gäi t«i ®Õn gÆp.

Sau khi hái th¨m søc kháe vµ c«ng tç cña t«i, anh Ba hái t«i:

§¶ng ®iÒu ®éng anh sang lµm c«ng tç d©n vËn - mÆt trËn Nam Bé, anh nghÜ sao vÒ ®êng lèi c«ng tç mÆt trËn?

Víi vÎ tù tin, t«i tr¶ lêi: - D¹ tha, dùa vµo sù liªn minh c«ng n«ng vµ lao ®éng trÝ ãc, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, tranh ___________________

* Nguyªn Phã Ban D©n vËn Trung ¬ng Côc miÒn Nam - BÝ th §¶ng

®oµn MÆt trËn Nam Bé.

208

https://thuviensach.vn

thñ tÇng líp trung gian, ph©n hãa hµng ngò ®Þch ®Ó tËp trung hãa, ®¸nh vµo kÎ thï chÝnh.

- §iÒu ®ã t«i biÕt råi. Anh nãi ®Õn lý thuyÕt cña Lý Duy H¸n chø g× - Anh Ba ng¾t lêi t«i vµ nãi: - T«i muèn hái ë Nam Bé, lµm c«ng tç d©n vËn - mÆt trËn, cô thÓ anh cÇn n¾m vÊn

®Ò g×?

ThÕ lµ t«i to¸t må h«i lóng tóng: Tëng r»ng nãi ®óng

®êng lèi lµ tho¸t n¹n. Ai dÌ anh Ba l¹i hái thùc tÕ vµ cô thÓ

cña c«ng tç d©n vËn - mÆt trËn ë Nam Bé.

ThÊy t«i ®ang suy nghÜ, anh Ba nãi: T«i ®Ò nghÞ anh n¾m cô thÓ hai vÊn ®Ò lín: VÊn ®Ò n«ng d©n vµ vÊn ®Ò t«n gi¸o.

- VÒ vÊn ®Ò n«ng d©n, anh Ba nãi: N«ng d©n Nam Bé vèn rÊt cùc khæ, võa bÞ phong kiÕn bãc lét, võa bÞ ®Õ quèc ®Ì nÐn, cha kÓ bÞ t s¶n bãc lét. Xa kia hä ph¶i sèng ë nh÷ng "nhµ

®¸" (chØ cÇn ®¹p mét c¸i lµ ®æ): Nam Bé ph× nhiªu, t«m c¸ ®Çy

®ång, nhng ®Çy ®ång cho ai? Tõ Cçh m¹ng Th¸ng T¸m, n«ng d©n ®îc gi¶i phãng, l¹i ®îc t¹m chia ruéng ®Êt, nªn n«ng d©n rÊt tÝch cùc cçh m¹ng. Bé ®éi cña ta còng lµ ngêi n«ng d©n mÆc ¸o lÝnh th«i. Cuéc kh¸ng chiÕn cña ta ph¶i trêng kú, còng lµ v× ph¶i ®a tr×nh ®é n«ng d©n vèn thÊp kÐm lªn khoa häc hiÖn ®¹i. V× vËy n«ng d©n rÊt g¾n bã víi chÕ ®é; hä kh«ng ph¶i lµ hËu bÞ qu©n cña cçh m¹ng, mµ chÝnh hä lµ chñ lùc qu©n cña cçh m¹ng. N«ng d©n vµ c«ng nh©n ®Òu lµ chñ lùc qu©n cña cçh m¹ng.

- Cßn vÊn ®Ò t«n gi¸o ë Nam Bé. Còng cã khç víi miÒn B¾c mµ anh ®· c«ng tç; ë miÒn B¾c chØ cã hai t«n gi¸o chÝnh lµ: PhËt gi¸o vµ Thiªn Chóa gi¸o. Trong Nam, ngoµi PhËt gi¸o, Thiªn Chóa gi¸o, cßn cã Cao §µi, Hßa H¶o, Tø ©n hiÕu nghÜa, TÞnh ®é c sÜ, v.v.. TÝn ®å t«n gi¸o còng lµ nh÷ng n«ng d©n nghÌo: ®Òu cã lßng yªu níc, trõ sè Ýt bÞ mua chuéc. ChØ v× tríc kia cuéc sèng cña hä bÞ bÕ t¾c, kh«ng cã lèi ra, nªn ®µnh t×m vµo t«n gi¸o, ®Ó tr«ng chê cuéc sèng tèt ®Ñp mai sau. Ngay ®Õn

"cñ Nõng" (bói tã), hä còng cè gi÷ l¹i, kh«ng chÞu hít tãc theo lèi T©y. §ã còng lµ ®iÓm tÝch cùc trong ®êng lèi tiªu cùc cña hä.

209

https://thuviensach.vn

Anh cÇn nghiªn cøu kü ®Ó khai thç mÆt yªu níc, mÆt tÝch cùc cña hä sao cã lîi cho cçh m¹ng.

Cßn trÝ thøc Nam Bé xuÊt th©n tõ nhiÒu nguån gèc, nhiÒu níc khç nhau. ChÞu ¶nh hëng cña nÒn d©n chñ t s¶n, ®Çu ãc hä bÞ libÐral (tù do) h¬n, hiÓu ®Õ quèc h¬n vµ d¸m ®Êu tranh h¬n. Khç víi trÝ thøc miÒn B¾c, Ýt nhiÒu chÞu ¶nh hëng cña phong kiÕn h¬n.

KÕ ®ã anh S¸u Thä nãi cho t«i nghe vÒ cç ®oµn thÓ vµ c¸n bé mµ t«i sÏ cïng lµm viÖc. §ã lµ cç ®oµn thÓ C«ng, N«ng, Thanh, Phô, C«ng gi¸o, Cao §µi, Gi¶i liªn, HUHI (thiÓu sè VËn -

Héi ñng hé Issarak) §¶ng D©n chñ.

Anh S¸u nãi: Ta ®ang cã Ban ®iÒn chñ vËn, ®éng viªn ®iÒn chñ hiÕn ®iÒn, gi¶m t« cã kÕt qu¶. Nhng "cËu" nªn nhí c«ng tç ®iÒn chñ vËn muèn cã kÕt qu¶ tèt ph¶i dùa trªn c¬ së cñng cè ®îc N«ng héi, tranh thñ ®îc n«ng d©n. Mét sè c¸n bé N«ng héi cßn h÷u khuynh. Mét sè c¸n bé khç cã quan ®iÓm, lµm viÖc theo bÒ næi, h×nh thøc, kh«ng dùa v÷ng trªn c¬ së c«ng n«ng.

Trong vÊn ®Ò t«n gi¸o vËn còng vËy, anh S¸u nãi ®a sè quÇn chóng lµ n«ng d©n. Ta ph¶i võa tranh thñ cç tÇng líp bªn trªn, võa ph¶i ch¨m lo ®êi sèng vËt chÊt, v¨n hãa cho cç tÇng líp bªn díi. T«i thÊy c¸n bé ta cã hµnh ®éng kh«ng ®óng. Ban

®ªm ®i c«ng tç, gâ cöa nhµ d©n xin ngñ nhê qua ®ªm. Võa bíc vµo trong nhµ thÊy l¸ "trÇn ®iÒu", hoÆc cê "thiªn nh·n", véi bá ra ®i, rÊt sai lÇm. G©y nªn kú thÞ t«n gi¸o kÐo dµi. §Þch muèn chia rÏ d©n téc ta, ta l¹i m¾c vµo ©m mu cña ®Þch. Ta cã s¸p l¹i gÇn th× míi c¶m hãa ®îc hä. §èi víi §¶ng D©n chñ, cÇn ®èi xö d©n chñ b×nh ®¼ng t«n träng lÉn nhau. Lµ trÝ thøc, hä dÔ nhËn ra con ®êng ®óng ®¾n. Tãm l¹i mçi tÇng líp, mçi giai cÊp cã nh÷ng yªu cÇu khç nhau, cÇn ph¶i ®i s©u, ®i s¸t ®Ó t×m ra tiÕng nãi chung cã lîi cho cçh m¹ng.

ThÕ lµ chØ chõng hai tiÕng ®ång hå, t«i ®îc thô huÊn, häc

®îc nhiÒu vÊn ®Ò. Tõ lËp trêng, quan ®iÓm, ®Õn ph¬ng ph¸p c«ng tç mµ tõ tríc cha tõng ®îc nghe.

210

https://thuviensach.vn

"T«i ®æi ý kiÕn"

Th¸ng 10-1950, Xø uû triÖu tËp Héi nghÞ tæng kÕt c«ng tç d©n vËn - MÆt trËn Nam Bé. Thµnh phÇn héi nghÞ gåm cç ®¹i biÓu ®oµn thÓ cÊp Nam Bé, Ban D©n vËn - MÆt trËn Nam Bé, Ban Tuyªn huÊn Xø uû, cç bÝ th TØnh uû, Thêng vô TØnh uû phô trçh d©n vËn - mÆt trËn, tuyªn huÊn, v.v..

Héi nghÞ do cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, NguyÔn V¨n KØnh

®iÒu khiÓn. B¸o c¸o cña MÆt trËn Nam Bé, do ®ång chÝ NguyÔn V¨n Ph¸t, Tæng Th ký MÆt trËn ®äc, ®iÓm t×nh h×nh ho¹t ®éng cña MÆt trËn vµ cç ®oµn thÓ tõ n¨m 1946 ®Õn n¨m 1950 vµ ®Ò

ra ®êng lèi c«ng tç míi.

B¸o c¸o ®îc c¸n bé héi nghÞ gãp ý bæ sung ngay t¹i chç.

Gay cÊn vµ s«i næi nhÊt lµ vÊn ®Ò lËp trêng cña §oµn Thanh niªn ViÖt Nam ë Nam Bé. DiÔn tiÕn héi nghÞ ®ang diÔn ra su«n sÎ, bçng nhiªn ®ång chÝ K ®øng lªn ph¸t biÓu:

- T«i ®Ò nghÞ xem l¹i ®o¹n nãi vÒ lËp trêng cña §oµn Thanh niªn ViÖt Nam ë Nam Bé nªn vÉn lµ d©n chñ míi hay lµ

x· héi chñ nghÜa. Lµ v× trong khu kh¸ng chiÕn, t×nh h×nh t

tëng cña thanh niªn ®îc §¶ng vµ kh¸ng chiÕn rÌn luyÖn, gi¸o dôc, nay ®· thay ®æi, kh«ng nªn cø bo bo víi lËp trêng d©n chñ míi mµ nªn lµ x· héi chñ nghÜa. Ngay nh §¶ng D©n chñ Nam Bé còng ®ang chuyÓn tõ lËp trêng d©n chñ míi sang x· héi chñ nghÜa.

ThÊy cã vÎ hîp lý víi t×nh h×nh cô thÓ ë Nam Bé, ®ång chÝ

Lª §øc Thä ph¸t biÓu ®ång t×nh. T«i liÒn ®øng lªn ph¸t biÓu:

- T«i ®Ò nghÞ vÉn gi÷ lËp trêng d©n chñ míi lµ v× §oµn Thanh niªn ViÖt Nam ë Nam Bé bao gåm c¶ thanh niªn vïng c¨n cø vµ vïng t¹m bÞ chiÕm. NÕu ta ®Ó lµ x· héi chñ nghÜa th×

lµm sao thu hót ®îc thanh niªn ë thµnh thÞ. H¬n n÷a §oµn Thanh niªn ViÖt Nam ë Nam Bé lµ mét bé phËn cña §oµn Thanh niªn ViÖt Nam, ta ph¶i theo ®êng lèi chung cña c¶ níc.

ý cña t«i lËp tøc bÞ ®ång chÝ K. ph¶n bç:

- Chóng ta cÇn ph¶i rÊt thùc tÕ víi t×nh h×nh cô thÓ diÔn 211

https://thuviensach.vn

biÕn. Trong vïng ta, thanh niªn hÇu hÕt vµo tæ chøc, mét lßng, mét d¹ ®i theo §¶ng. Sè tÝch cùc ®· tßng qu©n tham gia bé ®éi, sè cßn l¹i t¨ng gia s¶n xuÊt nu«i qu©n, ph¸t triÓn kinh tÕ theo

®êng lèi cña §¶ng. Trong vïng t¹m bÞ chiÕm, thanh niªn ®i theo ViÖt Minh chèng Ph¸p, chèng Mü.

T«i ®øng lªn ®Þnh ph¸t biÓu th× ®ång chÝ Lª §øc Thä gi¬

tay ra hiÖu vµ nãi:

- CËu Lª ngåi xuèng ®Ó cËu K. nãi.

Cø thÕ cuéc tranh luËn kÐo dµi tíi 20 phót. Héi trêng ngåi im theo dâi - th× ®ång chÝ NguyÔn §øc ThuËn ®øng lªn nãi:

- T«i ®ång ý víi ý kiÕn anh Lª. Nãi r»ng thanh niªn ë vïng ta ®· vµo tæ chøc hÕt, thanh niªn ë thµnh thÞ ®i theo ViÖt Minh c¶ cã ®óng kh«ng? §oµn Thanh niªn ViÖt Nam ë Nam Bé lµ mét bé phËn cña §oµn Thanh niªn ViÖt Nam Trung ¬ng th× ph¶i theo ®êng lèi cña Trung ¬ng.

Gi÷a lóc Êy ®ång chÝ NguyÔn V¨n KØnh quay sang trao ®æi víi ®ång chÝ Lª §øc Thä. Th× ®ång chÝ Lª §øc Thä liÒn nãi:

- Th«i cËu K kh«ng ph¸t biÓu n÷a. T«i ®æi ý kiÕn, t«i t¸n thµnh ý kiÕn cña anh Lª vµ anh ThuËn. Ngåi ®©y lµm sao ta biÕt ®îc thanh niªn vïng ta ®· vµo tæ chøc hÕt, thanh niªn ë

®« thÞ ®i theo ViÖt Minh c¶. H¬n n÷a ta ph¶i lµm viÖc theo tæ chøc. Bao giê ë Trung ¬ng cho më §¹i héi toµn quèc cña Thanh niªn ViÖt Nam, thay ®æi lËp trêng cña Thanh niªn ViÖt Nam th× Nam Bé míi lµm theo ®îc. Thanh niªn cøu quèc theo lËp trêng x· héi chñ nghÜa lµ ®óng råi. Cßn Thanh niªn ViÖt Nam theo lËp trêng d©n chñ míi th× míi thu hót ®îc réng r·i thanh niªn ë ®« thÞ.

Cuéc tranh luËn chÊm døt. T«i rót ra mét ®iÒu: kh«ng ph¶i anh S¸u kh«ng chÞu nghe c¸n bé. Khi c¸n bé n¾m v÷ng vÊn ®Ò, d¸m kiªn tr× vµ m¹nh d¹n ®Êu tranh cho lÏ ph¶i th× anh S¸u s½n sµng ñng hé cho lÏ ph¶i.

Häc viªn g¬ng mÉu

Sau khi tËp kÕt ra B¾c ®îc vµi n¨m, chóng t«i gåm 600

212

https://thuviensach.vn

c¸n bé miÒn Nam vµ mét sè c¸n bé miÒn B¾c theo häc líp chÝnh trÞ cao cÊp ®Çu tiªn khãa I cña Trêng NguyÔn ¸i Quèc (1957 - 1959).

§éi ngò gi¸o s cña trêng ®Òu lµ chuyªn gia giái vÒ lý luËn do cç §¶ng Céng s¶n Liªn X« vµ Trung Quèc cö sang.

§éi ngò gi¶ng viªn vÒ m«n lÞch sö §¶ng ta, gåm nh÷ng c¸n bé l·nh ®¹o cÊp cao trong Bé ChÝnh trÞ: Lª DuÈn, Trêng Chinh, Ph¹m V¨n §ång, Lª §øc Thä, Vâ Nguyªn Gi¸p, v.v..

Ngoµi sè häc viªn cña chóng t«i ®îc chÝnh thøc cö ®i häc, cßn cã thªm mét sè "häc viªn ®Æc biÖt" ngåi häc trªn lÇu. Trong sè "häc viªn ®Æc biÖt" nµy cã mét häc viªn theo häc rÊt ®Òu

®Æn, ghi chÐp cç bµi gi¶ng rÊt tØ mØ, nghiªn cøu cÇn mÉn, lu«n lu«n ngåi hµng ®Çu vµ ®Õn líp rÊt ®óng giê. §ã lµ ®ång chÝ Lª

§øc Thä.

Khi kÕt thóc khãa häc, nh÷ng chuyªn gia cña cç §¶ng b¹n xóc ®éng ph¸t biÓu: Chóng t«i ®¸nh gi¸ rÊt cao tinh thÇn ch¨m chØ vµ cÇn mÉn häc tËp lý luËn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

§Õn m«n gi¶ng vÒ lÞch sö cña §¶ng ta th× ®ång chÝ Lª §øc Thä l¹i lªn bôc gi¶ng hÕt søc nhiÖt t×nh. Víi vèn kiÕn thøc phong phó vµ dµy d¹n kinh nghiÖm trong c«ng tç thùc tiÔn,

®ång chÝ ®· truyÒn ®¹t ®Õn häc viªn nh÷ng bµi häc hÕt søc quý b¸u cña §¶ng ta trong c«ng tç tæ chøc vµ x©y dùng §¶ng tr¶i qua cç giai ®o¹n lÞch sö cçh m¹ng.

Vµo mét buæi s¸ng ngµy chñ nhËt, t«i ®Õn th¨m ®ång chÝ

Lª §øc Thä vµ tá ý khen anh dï gi÷ c¬ng vÞ cao mµ vÉn ch¨m chØ theo häc nh mét häc viªn thùc thô. Anh th©n mËt nãi víi t«i r»ng: NÕu kh«ng chÞu khã häc tËp, nh lêi gi¸o huÊn cña Lªnin th× lµm sao mµ theo kÞp bíc tiÕn cçh m¹ng vµ lµm trßn trçh nhiÖm cña ngêi l·nh ®¹o.

Bèn «ng thÇy

S¸ng mång 1 TÕt Canh Ngä (27-1-1990) t«i ®Õn chóc TÕt anh S¸u. §ang ngåi nãi chuyÖn ë phßng khçh th× ®ång chÝ

213

https://thuviensach.vn

Phan HiÒn, råi ph¸i ®oµn Hµ Néi do ®ång chÝ Ph¹m ThÕ DuyÖt dÉn ®Çu còng ®Õn chóc TÕt. Khi c¶ ®oµn ra vÒ th× anh S¸u kÐo t«i l¹i vµ nãi chiÒu thø b¶y tíi (3-2-1990) ®Õn ¨n c¬m víi anh chÞ S¸u.

§óng hÑn, anh S¸u gäi t«i vµo phßng khçh. Anh hái vÒ

c«ng tç vµ cuéc sèng. Anh dÆn dï nghØ hu, nhng cø tiÕp tôc phÊn ®Êu lµm trßn nhiÖm vô cña ngêi ®¶ng viªn. Trong bÇu kh«ng khÝ th©n mËt, anh nãi: "Cã lóc m×nh hiÓu lÇm cËu, còng chØ do nh÷ng th«ng tin kh«ng ®óng". Råi anh t©m sù: "M×nh lµm viÖc mÊy chôc n¨m liÒn, cèng hiÕn hÕt m×nh, thµnh tÝch cã, sai lÇm còng cã. NÕu kh«ng tØnh t¸o, thËn träng th× sÏ cã h¹i".

Håi chØnh ®èn §¶ng, lóc nµy ®ang cã d luËn cç ®¶ng bé

®Òu cã hai mÆt. Bªn ngoµi lµ céng s¶n, bªn trong lµ Quèc d©n

§¶ng. M×nh cho cËu T. ®i thùc tÕ ®iÒu tra, xem xÐt. Mét thêi gian, cËu T. vÒ b¸o c¸o:

- §óng nh d luËn nãi, cç ®¶ng bé ®Òu lµ hai mÆt anh S¸u ¹.

T«i nãi ngay:

- T«i kh«ng nghe lêi cËu. KÕt luËn nh vËy th× cßn g× lµ

§¶ng n÷a. Lµm sao l¹i cã kh¸ng chiÕn th¾ng lîi, lµm sao chÕ ®é cßn tån t¹i nh b©y giê. TÊt nhiªn kh«ng tr¸nh khái, n¬i nµy, n¬i khç, cã vÊn ®Ò s¬ hë ®Ó ®Þch xen vµo. Nhng ®©u ph¶i lµ

tÊt c¶. NÕu nghe theo cËu mµ xö lý th× t×nh h×nh sÏ ra sao? Ph¶i nh×n toµn diÖn, nghiªn cøu c©n nh¾c kü cµng råi míi ®¸nh gi¸

kÕt luËn.

Tõ vÊn ®Ò nµy, anh vui miÖng nãi víi t«i: "X· héi ta hiÖn nay cã bèn «ng thÇy. Mét lµ thÇy gi¸o ®îc nh©n d©n kÝnh träng, hai lµ thÇy thuèc ®îc nh©n d©n quý mÕn, ba lµ thÇy cóng, vÏ chuyÖn ¨n tiÒn, cÇn gi¶i quyÕt dÇn, bèn lµ thÇy dïi, cÇn thËn träng, c¶nh giç. §ã lµ nh÷ng c¸n bé th©n cËn, mµ mäi ngêi thêng gäi lµ qu©n s qu¹t mo, nh÷ng chuyªn viªn gióp viÖc. M×nh th× bËn nhiÒu viÖc, lµm sao ®i hÕt mäi chç, mäi n¬i

®îc. Ph¶i dùa vµo nh÷ng c¸n bé nµy, ®îc viÖc còng cã, háng 214

https://thuviensach.vn

viÖc còng cã. VÝ dô m×nh ®Þnh ®Ò b¹t mét anh c¸n bé cã n¨ng lùc, cã v¨n hãa, th× chuyªn viªn gióp viÖc nãi: §óng lµ anh ta cã tr×nh ®é, cã n¨ng lùc, nhng ®i tíi ®©u lµ chia rÏ, bÌ ph¸i, mÊt ®oµn kÕt tíi ®ã. ThÕ lµ m×nh chùng l¹i. Råi ®Þnh ®Ò b¹t mét c¸n bé thµnh phÇn c¬ b¶n, cã ®¹o ®øc, hiÒn lµnh th× anh ta l¹i nãi: Anh ta hiÒn lµnh qu¸, ch¼ng cã ý kiÕn g× l¹, kÐm n¨ng lùc, lµm sao mµ chØ ®¹o ®îc. Ch¼ng lÏ ta l¹i ®Æt mét «ng PhËt vµo

®ã sao. ThÕ lµ m×nh dÌ dÆt.

Nh vËy ®ã, nÕu kh«ng tØnh t¸o, thËn träng, c©n nh¾c kü cµng v× lîi Ých cña cçh m¹ng, xem xÐt c¸n bé trªn nhiÒu mÆt, c¬ b¶n vµ kh«ng c¬ b¶n, tham kh¶o bµn b¹c, th× sÏ cã h¹i...".

Qua sù viÖc trªn, t«i nghÜ trong t×nh h×nh hiÖn nay, viÖc sö dông chuyªn viªn cè vÊn lµ cÇn thiÕt, nhng ®iÒu quan träng lµ

vÊn ®Ò lùa chän dïng c¸n bé. CÇn ngêi cã l¬ng t©m, trçh nhiÖm, trong s¸ng, cã phÈm chÊt, kÕt hîp víi viÖc bµn b¹c tËp thÓ, c«ng khai lµ cÇn thiÕt.

215

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä

Mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o

Chñ yÕu nam bé kh¸ng chiÕn

NguyÔn Linh *

Sau thÊt b¹i nÆng nÒ cña cuéc tÊn c«ng chiÕn lîc lªn ViÖt B¾c mïa Thu §«ng n¨m 1947, thùc d©n Ph¸p ph¶i tõ bá chiÕn lîc ®¸nh nhanh th¾ng nhanh, buéc chuyÓn sang ®¸nh kÐo dµi, thùc hiÖn chÝnh sçh "lÊy chiÕn tranh nu«i chiÕn tranh, dïng ngêi ViÖt ®¸nh ngêi ViÖt", thi hµnh "chiÕn tranh tæng lùc", b×nh ®Þnh cñng cè më réng vïng t¹m chiÕm, ®¸nh phç¬ së kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ lùc lîng hËu bÞ cña ta. §Þch chuyÓn träng t©m b×nh ®Þnh vµo miÒn Nam, ¸p dông chiÕn thuËt "khãa then cöa" bao v©y, chia c¾t cç chiÕn trêng cña ta. §Õn gi÷a n¨m 1948, ®Þch ®· ®¹t ®îc kÕt qu¶ ë nhiÒu n¬i theo ý ®å trªn.

VÒ phÝa ta, ngµy 15-1-1948, Héi nghÞ Trung ¬ng §¶ng më réng ®· ®¸nh gi¸ t×nh h×nh vµ ®Ò ra nhiÖm vô, kÕ ho¹ch cho giai ®o¹n míi, giai ®o¹n gi»ng co quyÕt liÖt gi÷a ta vµ ®Þch, song so s¸nh lùc lîng ®· bíc ®Çu thay ®æi cã lîi cho ta. Mét néi dung quan träng ®îc héi nghÞ ®Æc biÖt bµn ®Þnh lµ c«ng tç vïng sau lng ®Þch, ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch kh¾p n¬i,

"biÕn hËu ph¬ng ®Þch thµnh tiÒn ph¬ng ta", ph©n t¸n vµ lµm suy yÕu tèi ®a lùc lîng ®Þch.

Trong thêi ®iÓm vµ yªu cÇu lÞch sö ®ã, ®Ó n¾m ®Çy ®ñ t×nh h×nh vµ t¨ng cêng sù chØ ®¹o ®èi víi chiÕn trêng xa x«i nhÊt

®· anh dòng më ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn, Trung ¬ng §¶ng vµ

Bç Hå cö mét ph¸i ®oµn, ®øng ®Çu lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä, Uû ___________________

* Nguyªn: - C¸n bé Ph¸i ®oµn KiÓm tra Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ, 216

https://thuviensach.vn

viªn Ban Thêng vô Trung ¬ng vµo Nam Bé. Cïng lóc ®ã, Xø uû Nam Bé còng ®· cö mét ph¸i ®oµn do ®ång chÝ Phã BÝ th

NguyÔn §øc ThuËn vµ ®ång chÝ TrÇn Böu KiÕm ®¹i diÖn Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé dÉn ®Çu ra b¸o c¸o vµ

lµm viÖc víi Trung ¬ng vµ ChÝnh phñ. Trªn ®êng ®i, hai ph¸i

®oµn ®· gÆp nhau t¹i V©n §×nh, tØnh Hµ §«ng. ThËt ®óng lµ

nh÷ng ý tëng lín gÆp nhau.

Lªn ®êng tõ c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c vµo gi÷a th¸ng 9-1948, ph¸i ®oµn ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· vît ngµn dÆm ®êng, khi

"xÎ däc Trêng S¬n", khi cìi sãng BiÓn §«ng, xuyªn qua nhiÒu vïng ®Þch t¹m chiÕm. Tíi ®Çu n¨m 1949, ph¸i ®oµn ®Æt ch©n

®Õn §ång Th¸p Mêi, c¨n cø ®Þa næi tiÕng cña Xø uû vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé.

§¶ng bé, qu©n vµ d©n Nam Bé, tríc hÕt ë vïng c¨n cø ®Þa phÊn khëi chµo ®ãn ph¸i ®oµn ®Çu tiªn cña Trung ¬ng §¶ng vµ

ChÝnh phñ. Trong nh÷ng cuéc mÝttinh vµ héi nghÞ c¸n bé do Xø uû vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé triÖu tËp, ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Lª §øc Thä víi giäng nãi s«i næi, tr×nh bµy nh÷ng nhËn ®Þnh cña Trung ¬ng vÒ t×nh h×nh nhiÖm vô cña ®Êt níc, ph©n tÝch nh÷ng th¾ng lîi buæi ®Çu cña kh¸ng chiÕn, biÓu d¬ng ý chÝ, sù s¸ng t¹o cña §¶ng bé, qu©n vµ d©n Nam Bé, ®·

cæ vò m¹nh mÏ mäi ngêi. ViÖc truyÒn ®¹t cÆn kÏ, sinh ®éng cña

®ång chÝ Lª §øc Thä vÒ ®êng lèi, chÝnh sçh, ®Æc biÖt lµ ®êng lèi ®¹i ®oµn kÕt d©n téc cña Trung ¬ng §¶ng vµ Bç Hå kÕt hîp víi bµi ph¸t biÓu tiÕp thu, qu¸n triÖt s©u s¾c t tëng chØ ®¹o chung g¾n víi thùc tiÔn chiÕn trêng cña ®ång chÝ BÝ th Xø uû Lª DuÈn, thùc sù ®em ®Õn mét luång sinh khÝ míi, mét søc m¹nh trÝ tuÖ míi trong c¸n bé, ®¶ng viªn vµ cç nh©n sÜ, trÝ thøc.

§ång chÝ Lª DuÈn cã t©m t×nh víi mét c¸n bé trong ph¸i

®oµn: "Anh Thä vµ cç anh vµo ®©y lµ mét lùc lîng c¸n bé lín t¨ng cêng cho Nam Bé. T«i cïng Xø uû sÏ xin Trung ¬ng cho cç anh ë lu«n trong nµy cïng lµm viÖc".

Tõ ®ã cho tíi khi kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chÝn n¨m,

- BÝ th V¨n phßng ChÝnh uû Nam Bé, Th ký ®ång chÝ Lª DuÈn.

217

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n kÒ vai s¸t c¸nh cïng ®ång chÝ Lª

DuÈn vµ cç ®ång chÝ trong Xø uû - Trung ¬ng Côc miÒn Nam.

§ång chÝ thêng nãi víi c¸n bé gióp viÖc: "M×nh víi anh Ba kÕt hîp chÆt chÏ, bæ sung cho nhau th× thËt phï hîp. Anh Ba n¾m vµ chØ ®¹o cç vÊn ®Ò chiÕn lîc cßn m×nh th× cè g¾ng triÓn khai tæ chøc thùc hiÖn nh÷ng ý tëng, chñ tr¬ng cã tÇm vãc lín, ®Çy s¸ng t¹o cña anh Ba". Còng tõ ®©y, c¸i tªn "anh S¸u Thä" ®îc c¸n bé, chiÕn sÜ, ®ång bµo n¬i ®Æt c¬ quan lµm viÖc thêng gäi võa quý träng, võa th©n th¬ng bªn c¸i tªn "anh Ba DuÈn",

"anh Hai Hïng", "anh T KØnh", "anh Ba Khiªm", "anh Hai B¹ch"...

Ngoµi viÖc tham gia l·nh ®¹o chung, ®ång chÝ Lª §øc Thä

®îc ph©n c«ng trùc tiÕp phô trçh c«ng tç tæ chøc, kiÓm tra, x©y dùng §¶ng vµ c«ng tç d©n vËn, mÆt trËn. Nh©n ®©y cã thÓ

nãi, phÇn lín thêi gian ho¹t ®éng tõ khi §¶ng n¾m chÝnh quyÒn cho tíi mÊy n¨m cuèi ®êi lµm Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung

¬ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä víi c¬ng vÞ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ

liªn tôc ®îc giao phô trçh c«ng tç tæ chøc c¸n bé - x©y dùng

§¶ng. §ång chÝ cã mét bÒ dµy kiÕn thøc vµ kinh nghiÖm ho¹t

®éng cçh m¹ng, thuéc líp chiÕn sÜ cËn vÖ ®Çu tiªn cña §¶ng: 15 tuæi ®· tham gia phong trµo häc sinh yªu níc b·i khãa vµ

dù lÔ truy ®iÖu nhµ chÝ sÜ yªu níc Phan Chu Trinh. Bíc sang tuæi 17 vµo ViÖt Nam thanh niªn cçh m¹ng ®ång chÝ héi do NguyÔn ¸i Quèc s¸ng lËp, 18 tuæi trë thµnh ®¶ng viªn Céng s¶n (n¨m 1929). Còng nh nhiÒu ®ång chÝ l·nh ®¹o cao cÊp khç,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· tr¶i qua trêng häc ç liÖt cña lao tï ®Õ

quèc: C«n §¶o, S¬n La, Hßa B×nh, Hµ Néi. Trong 15 n¨m, hai lÇn bÞ ®Þch b¾t. Th¸ng 12-1944, sau khi ra tï ®îc mÊy th¸ng,

®ång chÝ ®îc chØ ®Þnh tham gia Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng vµ tíi th¸ng 8-1945, t¹i Héi nghÞ toµn quèc cña §¶ng ë T©n Trµo tØnh Tuyªn Quang, ®ång chÝ ®îc cö vµo Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, trë thµnh mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng.

C¸n bé l·nh ®¹o vµ c¸n bé chÝnh trÞ, qu©n sù trung, cao 218

https://thuviensach.vn

cÊp ë Nam Bé, tõng dù cç héi nghÞ hay theo häc Trêng §¶ng Trêng Chinh, cç líp "rÌn c¸n, chØnh qu©n" rÊt hå hëi nghe nh÷ng b¶n b¸o c¸o tæng kÕt hay chuyªn ®Ò, nh÷ng bµi gi¶ng, bµi nãi chuyÖn giµu tÝnh chiÕn ®Êu, giµu tÝnh thùc tiÔn cña

®ång chÝ Lª §øc Thä trªn nhiÒu lÜnh vùc nh x©y dùng §¶ng, qu©n sù, MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt, liªn minh c«ng n«ng, x©y dùng nÒn kinh tÕ, v¨n hãa kh¸ng chiÕn...

Ngoµi ra, ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn viÕt rÊt nhiÒu chuyªn luËn ®¨ng trªn cç b¸o Néi san cña Xø uû - Trung ¬ng Côc, Nh©n d©n miÒn Nam, Thèng nhÊt, Nghiªn cøu nh»m båi dìng nhËn thøc ®êng lèi, chÝnh sçh, uèn n¾n nh÷ng lÖch l¹c, ®óc kÕt phæ biÕn cç kinh nghiÖm, cç bµi häc phong phó, s¸ng t¹o cña cç ®¶ng bé, qu©n vµ d©n Nam Bé trong ph¸t triÓn lùc lîng, chñ ®éng chiÕn trêng, trong c«ng tç ®Þch - ngôy vËn ®i

®«i víi tç chiÕn ®Ó lµm tan r·, suy yÕu kÎ thï, trong x©y dùng cuéc sèng kh¸ng chiÕn...

N¨m 1954, cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p bíc vµo giai ®o¹n cuèi cïng.

Sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt, ®ång chÝ Lª §øc Thä khÈn tr¬ng gi¶i quyÕt biÕt bao c«ng viÖc bÒ bén nh phæ biÕn, gi¶i thÝch th¾ng lîi cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, chuÈn bÞ tinh thÇn vµ gi¶i quyÕt cç chÕ ®é, chÝnh sçh ®èi víi n«ng d©n vµ

nh©n d©n vïng gi¶i phãng tríc khi chÝnh quyÒn kh¸ng chiÕn kÕt thóc nhiÖm vô tËp kÕt qu©n ®éi vµ mét lùc lîng c¸n bé cïng con em ra B¾c võa ®Ó gióp søc x©y dùng miÒn B¾c, võa ®Ó

®µo t¹o nh©n lùc sau nµy trë vÒ gãp søc chiÕn ®Êu gi¶i phãng vµ

x©y dùng quª h¬ng; bè trÝ tæ chøc, ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn ë l¹i víi ph¬ng thøc ho¹t ®éng míi ®Ó tiÕp tôc l·nh ®¹o cuéc ®Êu tranh sÏ rÊt ç liÖt, l©u dµi trong t×nh thÕ míi ë miÒn Nam díi sù l·nh ®¹o cña Xø uû Nam Bé míi thµnh lËp, ®øng ®Çu lµ

®ång chÝ Lª DuÈn.

Mét c¸n bé l·o thµnh cçh m¹ng, ho¹t ®éng suèt 30 n¨m chiÕn trêng ë Nam Bé cã nãi víi chóng t«i: "Ph©n nöa cuéc ®êi cçh m¹ng cña «ng S¸u trùc tiÕp ch¨m lo cho Nam Bé, cho miÒn 219

https://thuviensach.vn

Nam, qua ba lÇn vµo Nam ra B¾c: n¨m 1949 ®Õn 1954; n¨m 1968 sau Tæng tÊn c«ng TÕt MËu Th©n, råi sang Paris ®· chØ

®¹o cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao cña hai ph¸i ®oµn ta; ®Çu 1975

l¹i vµo tham gia chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn th¾ng lîi trän vÑn. Nh×n thÊy «ng S¸u ®Çu ®· b¹c tr¾ng, m¾t ®· yÕu mê mµ lßng cµng träng, cµng th¬ng. M×nh cã lÇn ph¹m lçi, bÞ «ng thay mÆt Trung ¬ng "x¸ng" cho mét ¸n kû luËt. Nhng nãi g× th× nãi, vît lªn tÊt c¶, sù nghiÖp vµ con ngêi «ng S¸u ®îc §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n ta, trong ®ã cã bµ con, ®ång chÝ Nam Bé tuyªn d¬ng, tri ©n lµ ®¬ng nhiªn, thuËn t×nh vµ ph¶i ®¹o".

Qu¶ vËy, cèng hiÕn trªn 60 n¨m cña ®ång chÝ Lª §øc Thä

®èi víi ®Êt níc, nh©n d©n, ®èi víi §¶ng lµ lín. Con ngêi anh S¸u cã nh÷ng nÐt ®Ñp rÊt ®¸ng quý. Ai ®· gÇn anh thêi chÝn n¨m ®Òu thÊy anh rÊt giµu c¶m xóc, giµu t×nh th¬ng vµ réng lîng bao dung ®èi víi c¸n bé, chiÕn sÜ dï lµ lín hay nhá, dï lµ

cÊp cao hay cÊp thÊp.

Trªn ®êng thiªn lý tr¶i dµi qua ®Êt níc vµo Nam, m¾t thÊy, tai nghe, t©m c¶m nhiÒu c¶nh t×nh vµ ho¹t ®éng cña qu©n, d©n cç miÒn trong chiÕn ®Êu, s¶n xuÊt vµ x©y dùng cuéc sèng míi, anh S¸u ®· s¸ng tç nhiÒu bµi th¬ xóc ®éng, ngîi ca chiÕn sÜ, ®ång bµo, ®ång chÝ. Trong sè ®ã, cã bµi th¬ Em bÐ liªn l¹c ®îc d luËn ®¸nh giçao c¶ vÒ t tëng vµ nghÖ thuËt. "V¨n lµ ngêi"

th× ®äc tËp th¬ Nh÷ng nÎo ®êng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, do Nhµ xuÊt b¶n V¨n häc tuyÓn chän vµ xuÊt b¶n ®Çu nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kû XX, cã thÓ hiÓu chõng nµo con ngêi anh S¸u.

VËy mµ v× sao, thêi ®ã c¸n bé l¹i tr×u mÕn ®Æt biÖt hiÖu cho anh lµ "«ng S¸u Bóa" còng nh ®Æt "«ng Hai §e" cho ®ång chÝ Ph¹m Hïng. §ã lµ v× khi ®¶ kÝch, lªn ¸n kÎ ®Þch th× anh S¸u nãi rÊt quyÕt liÖt, khi phª ph¸n nh÷ng sai lÇm, nh÷ng thãi h tËt xÊu trong néi bé vµ cña c¸n bé th× anh S¸u nãi rÊt m¹nh, rÊt r¸t nh bóa bæ. Song thËt ra, khi ph¶i xö lý kû luËt, th× thêng anh S¸u tá ra nhÑ nhµng vµ chiÕu cè ®Õn hoµn c¶nh cô thÓ cña tõng ngêi. Chóng t«i nhí m·i chuyÖn mét c¸n bé cã hµnh vi sinh 220

https://thuviensach.vn

ho¹t kh«ng lµnh m¹nh víi chÞ chñ nhµ vµo mét ®ªm nä. H«m sau, anh S¸u kªu tíi phª ph¸n vuèt mÆt kh«ng kÞp, råi nhÑ

nhµng nãi: "CËu ®· 30 tuæi, kh«ng chÞu lÊy vî ®Ó tóng bÝ lµm Èu. Ph¶i kû luËt th× cËu ®au mµ m×nh còng buån l¾m. B©y giê lo kiÕm vî ®i, m×nh vµ cç anh sÏ tiÕp lo cho!".

Sau nµy, t¹i mét héi nghÞ c¸n bé ë Hµ Néi, cã lÇn anh S¸u t©m t×nh: "HiÓu vµ ®¸nh gi¸ ®óng c¸n bé khã l¾m. Ai gÇn gòi m×nh nhiÒu b»ng vî, vËy mµ chÝnh t«i cã vµi ®iÒu ®¬n gi¶n vÒ

ngêi vî sau h¬n hai chôc n¨m chung sèng míi thÊy, míi biÕt!

V× vËy, trong viÖc s¾p xÕp hay xö lý c¸n bé khã tr¸nh ®îc sai sãt, thËm chÝ sai sãt nghiªm träng. VÊn ®Ò lµ ph¶i lu«n lu«n rµ

®i so¸t l¹i, l¾ng nghe vµ dùa vµo tËp thÓ".

Nh÷ng n¨m ë bng biÒn còng nh khi lµm viÖc ë Hµ Néi, anh S¸u thêng c¨n dÆn c¸n bé gióp viÖc: "Cç th tõ c¸n bé, chiÕn sÜ, ®ång bµo göi tíi, ph¶i cè g¾ng gi¶i quyÕt kÞp thêi, tr¶

lêi nhanh chãng. §õng bao giê ®Ó bµ con, anh em ch¸n ng¸n thÊt väng khi ®Ò ®¹t ý nguyÖn lªn cÊp trªn".

Anh sèng rÊt gi¶n dÞ, liªm khiÕt. Thêi kh¸ng chiÕn, ®ãng c¬ quan trong nhµ d©n tõ trªn §ång Th¸p Mêi hay xuèng vïng U Minh miÒn T©y, b÷a c¬m thêng ngµy cña anh còng ®¹i thÓ

nh cç anh em gióp viÖc, quanh quÈn c¸ kho, cçhiªn, c¸ nÊu canh chua ®i kÌm cã cç lo¹i rau vên, rau ®ång hay rau rõng.

QuÇn ¸o gåm vµi bé bµ ba ®en, kh¨n r»n vµ cã lÏ ®éc ®¸o nhÊt lµ ®«i guèc méc bÊt ly th©n khi ë nhµ, kÓ c¶ sau nµy ë biÖt thù t¹i Hµ Néi.

§ång chÝ Lª §øc Thä, tªn thËt lµ Phan §×nh Kh¶i, sinh ngµy 10-10-1911, t¹i quª h¬ng Nam §Þnh, ®· vÜnh viÔn yªn nghØ. Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cçh m¹ng cña ®ång chÝ ®· ®îc

®óc kÕt, tuyªn d¬ng trong §iÕu v¨n mµ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh ®äc t¹i lÔ truy ®iÖu träng thÓ ë Hµ Néi, ngµy 17-10-1990: "Lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ

Minh vÜ ®¹i, ®· cã nhiÒu cèng hiÕn lín cho sù nghiÖp cçh m¹ng", "mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ yÕu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n ë Nam Bé", "lµ mét trong nh÷ng 221

https://thuviensach.vn

®ång chÝ l·nh ®¹o cã c«ng lao lín trong sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc". "TÊm g¬ng vÒ lßng trung thµnh tËn tôy víi Tæ quèc, víi §¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn cçh m¹ng dòng c¶m, kiªn cêng, bÊt khuÊt, ®øc tÝnh cÇn kiÖm liªm chÝnh vµ t×nh th¬ng ®èi víi c¸n bé cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc toµn §¶ng vµ toµn d©n ta th¬ng yªu vµ kÝnh träng"!

*

* *

§Çu th¸ng 1-1990, t«i ®îc tíi th¨m anh Lª §øc Thä t¹i khu vùc T78 ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh, khi anh vµo nghØ ë ®©y, tr¸nh c¸i rÐt Hµ Néi kh«ng cã lîi cho søc kháe ngêi cao tuæi.

MÊy ngµy tríc buæi hÑn ®ã, t«i nghÜ tíi nghÜ lui: ngoµi viÖc th¨m hái søc kháe vµ gia ®×nh anh, m×nh cã nªn vµ cã thÓ

hái anh nh÷ng vÊn ®Ò g×? Lµ ngêi c¸n bé cña §¶ng, h¬n n÷a lµ

ngêi ®· tõng c«ng tç trong mét c¬ quan Xø uû Nam Bé, sau lµ

Trung ¬ng Côc miÒn Nam, mµ anh lµ thñ trëng trùc tiÕp trong nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ai mµ kh«ng suy nghÜ, tr¨n trë nhiÒu tríc nh÷ng ®iÒu nä tiÕng kia, nhÊt lµ sau

§¹i héi lÇn thø VI cña §¶ng.

Víi anh S¸u, ®· h¬n bèn n¨m t«i cha cã dÞp ®îc gÆp. T«i cø miªn man trong håi tëng nh÷ng th¸ng n¨m qua, kÓ tõ lÇn

®Çu tiªn ®îc gÆp anh vµo ®Çu hÌ n¨m 1948 trong Héi nghÞ

Tæ chøc Trung ¬ng gåm ®¹i diÖn Ban Tæ chøc cç Liªn khu uû tõ Liªn khu 4 trë ra. Dù häp cã cç ®ång chÝ Trêng Chinh, Lª §øc Thä, Hoµng Quèc ViÖt, Lª V¨n L¬ng vµ ®ång chÝ Phã BÝ th Xø uû Nam Bé NguyÔn §øc ThuËn ra lµm viÖc víi Thêng vô Trung ¬ng §¶ng. Khi ®ã t«i míi 20 tuæi, lÇn ®Çu tiªn ®îc gÆp nhiÒu vÞ l·nh ®¹o cÊp cao cña §¶ng, c¶m thÊy thËt võa vinh h¹nh, võa ngì ngµng, lóng tóng. VËy mµ t«i l¹i

®îc giao ®äc b¸o c¸o vÒ vÊn ®Ò x©y dùng chi bé x· l·nh ®¹o s¶n xuÊt, ®êi sèng vµ chiÕn ®Êu trong vïng t¹m bÞ chiÕm vµ vïng gi¸p ranh. MÆc dï ®· ®îc Ban Tæ chøc Liªn khu uû I chØ ®¹o, vµ t«i ®· ®i vµo vïng t¹m bÞ chiÕm Nam phÇn B¾c Ninh, nghiªn cøu mét thêi gian. B¶n b¸o c¸o ®· s½n sµng, song t«i vÉn h¬i 222

https://thuviensach.vn

run. Cã lÏ thÊu hiÓu t©m tr¹ng t«i, ®ång chÝ Lª §øc Thä vç vai t«i ®éng viªn, ®ång chÝ Trêng Chinh l¹i t¬i cêi nãi: "§ång chÝ cßn trÎ qu¸ mµ sao gièng ®ång chÝ Thorez thÕ, cø m¹nh d¹n b¸o c¸o ®i Petit Thorez µ".

Sau khi nghe ®ång chÝ Lª §øc Thä nãi: "Tõ thêi tiÒn khëi nghÜa ®Õn nay, ta bËn bao nhiªu viÖc lín, cÊp bçh, b÷a nay míi nghe c«ng tç x©y dùng §¶ng ë c¬ së trong t×nh h×nh nhiÖm vô míi trong kh¸ng chiÕn, thËt thó vÞ, míi mÎ". §ång chÝ Trêng Chinh còng nãi: "§óng, nhiÒu c¸i míi cÇn ph¶i ®i s©u, tæng kÕt, nh©n réng, khç víi x©y dùng §¶ng thêi cha cã chÝnh quyÒn, cha kh¸ng chiÕn". §Õn b÷a ¨n, t«i cè ý lÈn vµo bµn ngåi víi cç c¸n bé cïng cì ë cç Liªn khu b¹n, th× ®ång chÝ Lª §øc Thä tíi kÐo t«i sang bµn cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cao vµ nãi: "Petit Thorez ngåi ®©y ®Ó cç anh võa ¨n võa hái thªm". Cuéc häp nµy, ngoµi sù bæ Ých vÒ nghiÖp vô, ®Ó l¹i trong t«i Ên tîng cã thÓ nãi lµ

"®Çu ®êi". Lµ líp ®¶ng viªn trÎ, t«i vèn cã lßng sïng kÝnh ®èi víi cç vÞ tiÒn bèi cçh m¹ng, cç vÞ l·nh tô cña §¶ng ®· ho¹t ®éng dµy d¹n trong "bãng tèi". Nµo ngê, cç ®ång chÝ th©n t×nh, vui vÎ, cêi ®ïa cëi më vµ giao tiÕp tr©n träng víi c¸n bé cÊp díi, c¸n bé míi mµ tuæi ®êi cã thÓ ë hµng con, ch¸u hay nhiÒu l¾m chØ b»ng em ót.

Ýt th¸ng sau, t«i ®îc tin ®ång chÝ Lª §øc Thä dÉn ®Çu mét ph¸i ®oµn cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ v« Nam Bé.

T«i kh«ng ngê lµ n¨m sau, t«i còng ®îc Trung ¬ng ®iÒu ®éng vµo c«ng tç trong Êy, vµ lµm viÖc t¹i Ban Tæ chøc Xø uû díi sù l·nh ®¹o trùc tiÕp cña anh. Nhí nh÷ng n¨m th¸ng c«ng tç díi quyÒn anh, vµ ®îc anh d¹y b¶o, dÉn d¾t, nhí l¹i nh÷ng lÇn nghe anh truyÒn ®¹t chØ thÞ, nghÞ quyÕt cña §¶ng hay tæng kÕt c«ng tç, kÓ c¶ ®äc mét sè bµi b¸o anh viÕt, vµ nhí c¶ mét Ýt lÇn ®îc anh tiÕp kiÕn th©n t×nh, t«i thÊy næi bËt ë anh mét t

duy nh¹y bÐn b¸m s¸t thùc tÕ. Anh thêng kh«ng nãi díi d¹ng lý luËn líp lang, song néi dung tr×nh bµy giµu tÝnh chØ ®¹o thùc tiÔn víi nh÷ng lêi lÏ nhiÒu khi n«m na, d©n d·, dïng nhiÒu thµnh ng÷ d©n gian quen thuéc, nªn ngêi nghe dÔ nhËp t©m.

223

https://thuviensach.vn

Ch¼ng h¹n nh anh b¶o: "Sau khi cã ®êng lèi, chñ tr¬ng

®óng, kÕ ho¹ch s¸t hîp th× c¸n bé quyÕt ®Þnh tÊt c¶. Nhng

®¸nh gi¸, s¾p xÕp c¸n bé giái l¾m chØ ®óng 70, 80%". Anh em chóng t«i cã ngêi th¾c m¾c: "VËy kh«ng ®îc, ph¶i b¶o ®¶m

®óng 100%". Anh tr¶ lêi: "Ngêi l·nh ®¹o ai kh«ng muèn thÕ; m×nh nãi theo thùc tÕ v× hiÓu ®óng, hiÓu s©u mét con ngêi lµ

khã l¾m, khã nhÊt. Ai mµ gÇn gòi vî b»ng chång, thÕ mµ m×nh

®©y cã vµi ®iÒu ®¬n gi¶n cña vî mµ sau 20 n¨m chung sèng m×nh míi biÕt! VÊn ®Ò lµ c«ng tç tæ chøc c¸n bé cña chóng ta ph¶i thêng kú rµ so¸t ®Ó kÞp thêi söa ®æi".

Nh÷ng bµi nãi, bµi viÕt cña anh cßn rÊt giµu tÝnh chiÕn

®Êu, tÝnh phª ph¸n. Céng víi giäng nãi lín, ræn r¶ng, s«i næi, nh÷ng lêi lÏ cña anh ph©n tÝch, lªn ¸n ©m mu, thñ ®o¹n cña

®Þch cµng thªm s¾c s¶o, quyÕt liÖt; nh÷ng lêi anh phª ph¸n thãi h, tËt xÊu cña c¸n bé, ®¶ng viªn l¾m khi rÊt m¹nh, rÊt r¸t. Bëi vËy, trong kh¸ng chiÕn ë Nam Bé, c¸n bé tr×u mÕn ®Æt biÖt hiÖu cho anh lµ "«ng S¸u Bóa" còng nh ®Æt biÖt hiÖu "«ng Hai §e"

cho ®ång chÝ Ph¹m Hïng. TÝnh cçh chñ ®éng, quyÕt liÖt ®ã cña anh ®èi víi ®Þch, sau nµy l¹i thÓ hiÖn râ qua nh÷ng mÈu chuyÖn kÓ anh ®èi ®¸p vµ ®Êu th¼ng thõng víi KÝtxinhgi¬ t¹i Héi nghÞ

Pari. Song ®èi víi c¸n bé, nh©n viªn dï lµ cÊp cao hay cÊp thÊp, thùc ra nh÷ng ai ®· gÇn anh thêi "9 n¨m" ®Òu thÊy anh rÊt giµu t×nh c¶m, giµu t×nh th¬ng vµ réng lîng, bao dung. T«i ®·

kh«ng chØ mét ®«i lÇn ®îc tham dù, chøng kiÕn anh phª ph¸n, xö lý c¸n bé trung, cao cÊp cã sai ph¹m vÒ ®¹o ®øc. Nh÷ng lêi lÏ

cña anh cã lóc nh bóa bæ, song vÉn hµm chøa sù th«ng c¶m vµ

thÓ tÊt, nhÊt lµ viÖc anh dïng nhiÒu thµnh ng÷ d©n gian ®óc kÕt tõ cuéc sèng thêng t×nh, sù phª ph¸n trë nªn mÒm m¹i, th©n t×nh. Ch¼ng h¹n nh: "... Ph¶i kû luËt, cËu ®au th× m×nh còng buån. CËu ®· trªn 30 tuæi, m×nh hiÓu c¸i c¶nh... "h·m".

VËy nªn lo kiÕm vî ®i ®Ó ®õng lµm Èu, m×nh vµ cç anh sÏ tiÕp lo cho". T«i vµ vµi anh em thêng rñ rØ víi nhau: Nghe «ng nãi th× nh ®ang x¾n tay ¸o lªn ®Ó thoi, song khi æng xö th× l¹i bu«ng chïng tay ¸o xuèng.

224

https://thuviensach.vn

Sau nµy t«i míi ®îc biÕt ®ång chÝ Lª §øc Thä tõng lµm bµi "Em liªn l¹c" ®îc d luËn ®¸nh giçao c¶ vÒ t tëng vµ

nghÖ thuËt. §· nãi "v¨n lµ ngêi" th× ®äc th¬ Trªn nh÷ng nÎo

®êng cña anh do Nhµ xuÊt b¶n V¨n häc tuyÓn chän vµ xuÊt b¶n ®Çu nh÷ng n¨m 80 thÕ kû XX, cµng thªm hiÓu anh S¸u giµu c¶m xóc, giµu t×nh th¬ng. Víi ®êi riªng cña t«i, vî chång t«i kh«ng bao giê quªn ®îc anh S¸u, anh T Thîng Vò, anh Hai Hïng cïng ®i tíi nhµ «ng bµ nh¹c t¬ng lai cña t«i, ®Ó võa thay mÆt c¬ quan, võa thay mÆt gia ®×nh cña t«i ë ngoµi B¾c, hái vî cho t«i. Riªng anh S¸u, dï bËn viÖc, vÉn u ¸i dµnh th×

giê lµm chñ h«n lÔ cíi cña chóng t«i.

*

* *

Víi t«i, c¸i håi tëng ®ã, t«i tù nhñ tríc khi ®îc anh tiÕp kiÕn, t«i cã thÓ thµnh thùc vµ m¹nh d¹n hái vµ trao ®æi víi anh nh÷ng ®iÒu day døt trong t©m t cña m×nh.

ThÊy anh gÇy yÕu h¬n tríc, nhÊt lµ khi nghe anh nãi võa míi bÞ ch¶y m¸u mòi nhiÒu ngµy vµ cç bç sÜ b¶o ®ã lµ ®iÒu may m¾n mµ m¸u tho¸t ra con ®êng nh vËy, t«i l¹i ngÇn ng¹i, sî nªu ra nh÷ng vÊn ®Ò dÔ xóc ®éng. Nhng qua nh÷ng lêi anh th¨m hái t«i vµ vî con, cïng víi th¸i ®é th©n t×nh nh xa cña anh: "Tr«ng cËu håi nµy kháe, kh¸ h¬n h¼n víi håi 1985

m×nh míi vµo th¨m cËu ë BÖnh viÖn Chî RÉy, cø tëng cËu bÞ

ung th! v.v.", t«i l¹i nh ®îc khuyÕn khÝch. Anh nãi: "M×nh ch¾c ch¼ng cßn sèng ®îc bao l©u n÷a, cã lÏ chØ tÝnh th¸ng, chø kh«ng tÝnh n¨m ®îc. CËu cã ®iÒu g× muèn nãi th× cø nªu ra, m×nh kh«ng quªn tÝnh hay hái cña cËu ®©u". §îc lêi nh cëi tÊm lßng, theo chuÈn bÞ, t«i chØ nªu mét c©u kh¸i qu¸t: "T¹i sao, mét ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng nh anh, suèt ®êi phÊn ®Êu hy sinh cho d©n téc, cho §¶ng trªn nhiÒu mÆt, c«ng tr¹ng nhiÒu vµ lín, mµ cuèi ®êi l¹i bÞ tiÕng nÆng tiÕng nhÑ cña mét sè ngêi?". Anh ®¸p liÒn: "VÊn ®Ò cËu ®Æt ra, chÝnh m×nh còng ®· tù vÊn l©u nay. M×nh nhí ®· nhiÒu lÇn nãi víi cËu vµ

víi anh em lµm c«ng tç c¸n bé; hiÓu con ngêi, hiÓu c¸n bé, 225

https://thuviensach.vn

®¸nh gi¸ vµ s¾p xÕp ®óng 100% rÊt khã, cùc kú khã. Trong viÖc Êy, c¸i trÝ, c¸i t©m, c¸i ®øc cña con ngêi lµm c«ng tç tæ chøc c¸n bé ph¶i cao, ph¶i s¸ng. M×nh vÉn nhí lêi cËu kÓ vÒ mét

®ång chÝ phô trçh tæ chøc ë tØnh §ång Nai nãi: "Cã lÏ khi TØnh uû bµn viÖc s¾p xÕp c¸n bé ®Çu ngµnh, nªn häp t¹i nghÜa trang liÖt sÜ, ®Ó thÊy c¶ níc chiÕn ®Êu hy sinh cho §ång Nai chø kh«ng chØ cã nh÷ng ®ång chÝ quª ë ®©y hay "trô" ë tØnh nµy".

"NghÒ tæ chøc c¸n bé lµ mét nghÒ dÔ "©n o¸n". §¸nh gi¸, s¾p xÕp, ®a lªn ®a xuèng, ®a vµo, ®a ra dï ®óng còng cã khi bÞ

"o¸n" v× mét sè anh em Ýt nhiÒu vÉn so b× Êm øc, tøc tèi. Huèng hå cã ®«i khi do thiÕu s©u s¸t hay v× ®Þnh kiÕn hoÆc c¶ nÓ, qu¸ tin... ®a tíi sù bè trÝ c«ng tç hoÆc xö lý sai g©y ra nh÷ng hËu qu¶ phøc t¹p". Råi anh kÓ mét ®«i trêng hîp cô thÓ ®Ó

chøng minh.

Cuéc trß chuyÖn ®· kÐo dµi hai tiÕng ®ång hå. Bªn ngoµi, hoµng h«n s¾p bu«ng xuèng. §ång chÝ b¶o vÖ tõ phßng bªn ra

®øng phÝa sau anh, lµm hiÖu cho t«i ra vÒ. T«i còng sî anh mÖt nªn dîm ®øng lªn, anh Ên t«i ngåi xuèng vµ quay l¹i ®ång chÝ

b¶o vÖ: "CËu Êy lµ c¸n bé ®· lµm viÖc nhiÒu n¨m víi t«i vµ ®·

l©u kh«ng gÆp, cø ®Ó chóng t«i hµn huyªn thªm mét lóc n÷a".

T«i kh«ng ngê, ®©y lµ lÇn cuèi cïng trong ®êi t«i ®îc gÆp anh.

226

https://thuviensach.vn

anh S¸u Thä víi sù nghiÖp

®Êu tranh cçh m¹ng ë miÒn Nam

Ph¹m ChÊn Hng*

Nh×n l¹i qu¸ tr×nh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, díi sù l·nh ®¹o cña Trung ¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, Ban Tæ chøc Trung ¬ng vµ Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng ®·

®¶m nhiÖm träng trçh c«ng tç tæ chøc c¸n bé, phôc vô cho nhiÖm vô cña cçh m¹ng miÒn Nam, ®iÒu ®éng thêng xuyªn c¸n bé d©n - chÝnh - ®¶ng vµo chiÕn trêng miÒn Nam, t¨ng cêng cho cç mÆt ho¹t ®éng cçh m¹ng tõ c¬ së ®Õn huyÖn, tØnh, khu vµ c¬ quan Trung ¬ng Côc miÒn Nam. T¸m v¹n c¸n bé do Ban Tæ chøc Trung ¬ng vµ Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng

®iÒu ®éng vµo cç chiÕn trêng B1 (Khu 5), B2 (Nam Bé), B3

(T©y Nguyªn) ®· táa ra kh¾p cç tØnh miÒn Nam, anh chÞ em ®·

vît qua mäi khã kh¨n, ®i bé nhiÒu th¸ng trêi, trÌo ®Ìo léi suèi, sèt rÐt rõng, thiÕu ¨n nhng vÉn mét lßng quyÕt t©m vît Trêng S¬n vµo chiÕn trêng, lµm nßng cèt cho phong trµo ®Êu tranh cçh m¹ng miÒn Nam.

Trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vµ ®Õ

quèc Mü cña d©n téc ta, c«ng tç tæ chøc, c¸n bé cña §¶ng ®·

®ãng vai trß rÊt lín, hÕt søc quan träng, lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh th¾ng lîi trän vÑn cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n x©m lîc, b¶o vÖ ®éc lËp chñ quyÒn vµ thèng nhÊt Tæ quèc.

Díi sù l·nh ®¹o trùc tiÕp cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, anh ___________________

* C¸n bé cçh m¹ng l·o thµnh.

Nguyªn: - Phã Vô trëng Vô MiÒn Nam - Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng;

- Phã Côc trëng Côc §ãn tiÕp c¸n bé B - Ban Tæ chøc Trung ¬ng.

227

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä cïng Bé ChÝnh trÞ vµ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

®Æc biÖt quan t©m c«ng tç tæ chøc c¸n bé nãi chung vµ c¸n bé cho chiÕn trêng miÒn Nam nãi riªng, v× ®©y lµ vÊn ®Ò mÊu chèt, lµ cèt lâi cña mäi vÊn ®Ò trong chiÕn lîc, sçh lîc cña

®êng lèi cçh m¹ng ViÖt Nam, quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.

Tµi thao lîc cña Bç Hå lµ ph¸t hiÖn hiÒn tµi vµ sö dông hiÒn tµi ngay tõ nh÷ng ngµy ®Çu bíc vµo cuéc ®Êu tranh giµnh

®éc lËp d©n téc.

Anh Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng ngêi ®îc Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ Trung ¬ng giao phô trçh c«ng tç tæ chøc vµ

huÊn luyÖn c¸n bé, c«ng tç An toµn khu l©u nhÊt tõ tiÒn khëi nghÜa (1944) vµ lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o cÊp cao cña Trung ¬ng ®· kinh qua thùc tiÔn chiÕn trêng Nam Bé, cã nhiÒu kinh nghiÖm trong c«ng tç tæ chøc, c¸n bé cña §¶ng ta. Anh ®îc trùc tiÕp lµm viÖc nhiÒu n¨m víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, vµ lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Ngêi.

Anh ®· häc tËp ®îc cçh hiÓu ngêi, sö dông ngêi, ®µo t¹o ngêi hiÒn tµi cho ®Êt níc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, thÓ hiÖn qua tµi n¨ng vÒ ®µo t¹o, huÊn luyÖn tæ chøc, bè trÝ, ®iÒu ®éng c¸n bé hîp kh¶ n¨ng, hîp m«i trêng. Anh Lª §øc Thä thÓ hiÖn rÊt râ vai trß ngêi ®øng ®Çu Ban Tæ chøc Trung ¬ng Côc nh÷ng n¨m 1949 - 1954 vµ Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng nh÷ng n¨m 1956 - 1979 trong suèt cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.

Lµ Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng, anh ®Æc biÖt ch¨m lo c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ c«ng tç tæ chøc, c¸n bé phôc vô cçh m¹ng miÒn Nam; ®ång thêi cßn ®Ò xuÊt chñ tr¬ng thµnh lËp Vô MiÒn Nam vµ Côc C¸n bé B trùc thuéc Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®Ó ch¨m lo nghiªn cøu t×nh h×nh tæ chøc c¸n bé miÒn Nam, gióp Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho cç chiÕn trêng, còng nh ®ãn tiÕp, ch¨m sãc c¸n bé tõ chiÕn trêng ra miÒn B¾c ch÷a bÖnh, häc tËp vµ c«ng tç.

228

https://thuviensach.vn

Tuy ®îc Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng phô trçh nhiÒu lÜnh vùc khç nhau: tæ chøc, ngo¹i giao, an ninh, v.v., nhng trong c«ng tç t¨ng cêng c¸n bé cho miÒn Nam, anh cã phong cçh lµm viÖc rÊt s©u s¸t. Ngoµi viÖc thêng xuyªn ®äc nh÷ng b¶n b¸o c¸o, anh cßn trùc tiÕp bµn b¹c cô thÓ víi chóng t«i, c¸n bé l·nh ®¹o cÊp díi ®Ó n¾m t×nh h×nh cô thÓ. Dï bËn nhiÒu viÖc nhng anh vÉn dµnh nhiÒu thêi gian gÆp gì víi anh chÞ em c¸n bé tõ chiÕn trêng miÒn Nam ra, ©n cÇn th¨m hái, ch¨m lo ®êi sèng tinh thÇn vµ vËt chÊt cho cç anh chÞ em tõ tiÒn tuyÕn vÒ hËu ph¬ng vµ chuÈn bÞ lªn ®êng trë l¹i tiÒn tuyÕn. Anh chÞ em miÒn Nam thêng gäi anh víi c¸i tªn th©n mËt lµ "anh S¸u Thä" vµ tªn ®ã ®· g¾n bã víi anh suèt chÝn n¨m Nam Bé kh¸ng chiÕn vµ thêi kú chèng Mü, cøu níc.

T×nh h×nh cçh m¹ng miÒn Nam bíc vµo giai ®o¹n míi sau khi cã NghÞ quyÕt 15 cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (13-1-1959), ®©y lµ NghÞ quyÕt vÒ ®êng lèi cçh m¹ng ViÖt Nam ë miÒn Nam. NghÞ quyÕt nªu râ con ®êng ph¸t triÓn cña cçh m¹ng ViÖt Nam ë miÒn Nam lµ con ®êng b¹o lùc cçh m¹ng, dùa vµo lùc lîng cña quÇn chóng lµ chñ yÕu, kÕt hîp víi lùc lîng vò trang ®¸nh ®æ quyÒn thèng trÞ cña ®Õ quèc Mü vµ

tay sai, dùng lªn chÝnh quyÒn cçh m¹ng cña nh©n d©n. NghÞ

quyÕt 15 nh luång sinh khÝ míi thæi vµo cçh m¹ng miÒn Nam, më híng ®i míi cho nh©n d©n miÒn Nam ®Êu tranh thèng nhÊt níc nhµ.

Tõ Côc Chuyªn gia thuéc Phñ Thñ tíng, t«i ®îc ®iÒu vÒ

Vô MiÒn Nam thuéc Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng råi sang Ban Tæ chøc Trung ¬ng, chuyªn trçh c«ng tç tæ chøc, c¸n bé miÒn Nam cho ®Õn ngµy miÒn Nam ®îc hoµn toµn gi¶i phãng. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cÊp cao cña Trung

¬ng §¶ng rÊt quan t©m ®Õn c«ng tç tæ chøc, c¸n bé phôc vô cçh m¹ng miÒn Nam nªn t«i cã ®iÒu kiÖn ®îc tiÕp xóc, lµm viÖc víi anh Lª §øc Thä. Khi lµm viÖc víi anh, chóng t«i vÉn thêng gäi tªn th©n mËt lµ "anh S¸u Thä" v× anh lu«n gi÷ ®óng nguyªn t¾c trong c«ng viÖc nhng còng lµ ngêi rÊt ch©n t×nh, 229

https://thuviensach.vn

cëi më vµ th¼ng th¾n. V× vËy, anh S¸u Thä ®· t¹o ®îc mèi quan hÖ gÇn gòi, ch©n thµnh, ®em l¹i hiÖu qu¶ c«ng viÖc rÊt tèt.

T«i nhí l¹i nh÷ng n¨m 60, 70 thÕ kû XX, khi lµm viÖc víi chóng t«i, anh S¸u t×m hiÓu t×nh h×nh tæ chøc, c¸n bé miÒn Nam rÊt kü vµ n¾m ch¾c t×nh h×nh. Anh rµ so¸t, kiÓm tra l¹i nh÷ng vÊn ®Ò cò ®Ó xem cã khã kh¨n víng m¾c g× kh«ng? NÕu cã th× trao ®æi ngay ®Ó cïng bµn cçh th¸o gì, gi¶i quyÕt lu«n.

VÊn ®Ò nµo cha thÓ gi¶i quyÕt ®îc ngay, anh hÑn tr¶ lêi sau, nhng thêng lµ cho ý kiÕn rÊt sím. Anh S¸u vÉn thêng nãi víi chóng t«i: "T«i vµ cç ®ång chÝ cïng ¨n c¬m miÒn B¾c nhng lµm viÖc miÒn Nam. Bç Hå vÉn nh¾c nhë thêng xuyªn quan t©m gi¶i quyÕt tèt mäi yªu cÇu cho chiÕn trêng miÒn Nam, mau chãng thèng nhÊt níc nhµ, ®ång bµo miÒn Nam tho¸t c¶nh ®au th¬ng ®Ó Bç sím ®îc vµo th¨m ®ång bµo miÒn Nam". Víi tinh thÇn lµm viÖc nh vËy, sau cuéc Tæng tÊn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968, phong trµo cçh m¹ng miÒn Nam ph¸t triÓn m¹nh vµ thêi gian lµm viÖc cña anh S¸u víi bé phËn chuyªn trçh vÒ miÒn Nam nhiÒu h¬n tríc. Tuy bËn nhiÒu träng trçh khç cña Trung ¬ng, nhng anh S¸u vÉn dµnh thêi gian ®Ó theo dâi rÊt s¸t t×nh h×nh diÔn biÕn trªn chiÕn trêng miÒn Nam. Anh trùc tiÕp ®i vµo chiÕn trêng ®Ó

nghiªn cøu thËt kü t×nh h×nh, ®Æc biÖt lµ c«ng tç tæ chøc, ®µo t¹o líp c¸n bé trÎ, chó träng thêng xuyªn c«ng tç x©y dùng

§¶ng ®Ó kÞp thêi ®iÒu ®éng bæ sung c¸n bé cho chiÕn trêng miÒn Nam.

Trong c«ng tç tæ chøc, c¸n bé phôc vô cçh m¹ng ë miÒn Nam, anh S¸u thêng ®a ra nh÷ng ý kiÕn chØ ®¹o rÊt cô thÓ, cïng chóng t«i xem xÐt, th«ng qua tõng kÕ ho¹ch c¸n bé h»ng quý, h»ng n¨m, ®Ò ra ph¬ng híng vµ tiªu chuÈn ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho tõng vïng, tõng chiÕn trêng ë miÒn Nam, sao cho phï hîp ®Ó ph¸t huy hiÖu qu¶, h¹n chÕ hy sinh, tæn thÊt trªn chiÕn trêng.

*

* *

230

https://thuviensach.vn

Lµ nhµ gi¸o tham gia cçh m¹ng rÊt sím, tõ tríc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, trong suèt cuéc ®êi tham gia cçh m¹ng, t«i lµm c«ng tç tæ chøc lµ chñ yÕu. Khi ®îc ®iÒu ®éng sang Ban Tæ chøc Trung ¬ng chuyªn lo c«ng tç tæ chøc, c¸n bé miÒn Nam, t«i cã dÞp ®îc lµm viÖc trùc tiÕp víi anh S¸u nhiÒu n¨m. Mçi khi lµm viÖc víi chóng t«i, hoÆc khi cã ®oµn c¸n bé tõ chiÕn trêng ra B¾c, anh trùc tiÕp xem xÐt danh sçh c¸n bé trung, cao cÊp bæ sung cho chiÕn trêng, nghe b¸o c¸o lý lÞch vµ hoµn c¶nh cô thÓ cña c¸n bé. §èi víi c¸n bé cao cÊp, anh gÆp mÆt tõng ngêi, nghe ý kiÕn ®Ò xuÊt cña tõng ®ång chÝ. Anh thêng ®Õn th¨m cç líp huÊn luyÖn c¸n bé chuÈn bÞ vµo chiÕn trêng, nghe c¸n bé ®Ò ®¹t ý kiÕn, nguyÖn väng tríc khi vît Trêng S¬n. N¾m ®îc t×nh h×nh cô thÓ Êy, anh S¸u ®·

lµm viÖc l¹i víi Ban HuÊn luyÖn vµ phôc vô c¸n bé B ®Ó ®éng viªn chóng t«i ph¸t huy u ®iÓm, kh¾c phôc khuyÕt ®iÓm, gi¶i quyÕt tèt nh÷ng vÊn ®Ò tån t¹i ®Ó tËp trung ch¨m sãc tèt nhÊt cho anh chÞ em vÒ tinh thÇn còng nh vËt chÊt tríc khi vµo chiÕn trêng.

§Ó n¾m râ t×nh h×nh vµ yªu cÇu cña chiÕn trêng, anh S¸u Thä yªu cÇu Ban Thèng nhÊt vµ Ban Tæ chøc Trung ¬ng cö c¸n bé cña Ban vµo nghiªn cøu t¹i chç t×nh h×nh miÒn Nam ®Ó

kÞp thêi chi viÖn, ®óng yªu cÇu cho ho¹t ®éng cña chiÕn trêng.

§Ých th©n anh ®· vµo miÒn Nam gÆp gì c¸n bé, n¾m t×nh h×nh cô thÓ vµ trùc tiÕp lµm viÖc víi cç ®ång chÝ Trung ¬ng Côc miÒn Nam. Nhê ®ã, viÖc chØ ®¹o cña Trung ¬ng ®èi víi miÒn Nam s©u s¸t h¬n, ®¸p øng tèt cç yªu cÇu cña chiÕn trêng, thóc

®Èy ho¹t ®éng cña cç chiÕn trêng miÒn Nam, ®èi phã hiÖu qu¶

h¬n víi ©m mu vµ hµnh ®éng cña ®Þch, lµm cho chóng bÞ ®éng, lóng tóng, t¹o thÕ tiÕn c«ng ngµy cµng m¹nh mÏ cña lùc lîng cçh m¹ng.

§èi víi c¸n bé c«ng tç ë chiÕn trêng ra miÒn B¾c ch÷a bÖnh, c«ng tç vµ häc tËp ®Òu ®îc Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, Trung 231

https://thuviensach.vn

¬ng §¶ng vµ anh Lª §øc Thä hÕt søc quan t©m. Cç ®ång chÝ

trong Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng thêng xuyªn gÆp mÆt th¨m hái anh chÞ em, ngay tõ khi võa ®Æt ch©n ra miÒn B¾c. Anh Lª §øc Thä l·nh ®¹o Ban Tæ chøc vµ Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng tËn t×nh ch¨m sãc, t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt ®Ó

ch÷a bÖnh, båi dìng søc kháe cho anh chÞ em tõ chiÕn trêng ra B¾c. Ngoµi viÖc gÆp gì th¨m hái chung, anh S¸u Thä cßn trùc tiÕp gÆp tõng c¸n bé cao cÊp, c¸n bé l·nh ®¹o cÊp tØnh nghe b¸o c¸o t×nh h×nh c«ng tç cô thÓ ë ngµnh, ®Þa ph¬ng còng nh

t×nh h×nh c¸n bé, quÇn chóng ë miÒn Nam, ghi nhËn nh÷ng ý kiÕn ®Ò xuÊt ®Ó phôc vô cho c«ng tç nghiªn cøu l·nh ®¹o cña Trung ¬ng.

§èi víi cç ®ång chÝ c¸n bé miÒn Nam ra c«ng tç, gÆp vµ

b¸o c¸o t×nh h×nh víi Trung ¬ng, xin chi viÖn cho chiÕn trêng,

®îc Trung ¬ng chó träng nh÷ng yªu cÇu cô thÓ, anh S¸u trùc tiÕp giao nhiÖm vô cho cç ngµnh liªn quan, t¹o ®iÒu kiÖn gi¶i quyÕt sím nhÊt, tèt nhÊt cç yªu cÇu chi viÖn cho chiÕn trêng.

Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc bíc vµo giai ®o¹n quyÕt liÖt, nhËn thÊy yªu cÇu ch÷a bÖnh, häc tËp cña c¸n bé chiÕn trêng miÒn Nam ra B¾c ngµy cµng nhiÒu, anh S¸u ®· chØ

®¹o Ban Tæ chøc, Ban Thèng nhÊt, Bé Y tÕ, Bé Gi¸o dôc cïng cç ngµnh liªn quan x©y dùng BÖnh viÖn E Hµ Néi, BÖnh viÖn Nam Khª S¬n ë QuÕ L©m (Trung Quèc), Trêng NguyÔn ¸i Quèc IV

vµ dµnh riªng Trêng phæ th«ng lao ®éng Trung ¬ng ®Ó ®¸p øng kÞp thêi cç yªu cÇu trªn.

Theo yªu cÇu cña c¸n bé B (c¸n bé chiÕn trêng miÒn Nam), nhiÒu ®ång chÝ tham gia kh¸ng chiÕn liªn tôc, suèt chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ®Õn kh¸ng chiÕn chèng Mü kh«ng cã

®iÒu kiÖn häc hµnh, hä cã tinh thÇn yªu níc, ®Êu tranh rÊt anh dòng víi kÎ thï nhng tr×nh ®é v¨n ho¸ thÊp, cã ngêi cha ®äc th«ng viÕt th¹o nªn h¹n chÕ trong c«ng tç, nhÊt lµ ®èi víi c«ng tç tæ chøc. N¾m ®îc yªu cÇu Êy, Ban Tæ chøc Trung

¬ng ®· cho phÐp cç ®¬n vÞ ®iÒu dìng c¸n bé B (gäi lµ K: K5, 232

https://thuviensach.vn

K15...) më cç líp bæ tóc v¨n hãa t¹i chç cho anh chÞ em ®Ó võa båi dìng søc kháe, võa häc tËp v¨n hãa. Anh S¸u rÊt quan t©m vµ chØ ®¹o thùc hiÖn ngay viÖc më líp båi dìng søc khoÎ vµ

tr×nh ®é v¨n ho¸, nh»m n©ng cao tr×nh ®é cho c¸n bé tæ chøc ë c¬ së t¹i chiÕn trêng miÒn Nam. Nhê vËy, nhiÒu ®ång chÝ c¸n bé c¬ së miÒn Nam, trong ®ã cã nhiÒu c¸n bé ngêi d©n téc thiÓu sè rÊt phÊn khëi, nhiÒu ngêi lµ th¬ng binh hoÆc bÞ bÖnh nÆng vÉn kiªn tr× ®iÒu trÞ, cè g¾ng vît qua ®au ®ín, bÖnh tËt, tÝch cùc tham gia ®Òu ®Æn cç líp häc v¨n hãa, tæ chøc t¹i cç

®¬n vÞ ®iÒu dìng cña c¸n bé chiÕn trêng miÒn Nam ra B¾c.

NhiÒu ®ång chÝ c¸n bé khi ra B¾c chØ cã tr×nh ®é líp 1, líp 2

nhng lóc trë vÒ miÒn Nam ®· cã tr×nh ®é v¨n hãa cÊp II, tr×nh

®é lý luËn chÝnh trÞ s¬ cÊp. Mét sè ®ång chÝ còng nhê ®îc båi dìng v¨n hãa nh vËy ®· cã tr×nh ®é cao h¬n, trong ®ã cã mét sè ®ång chÝ ®îc ®µo t¹o lªn ®Õn bËc ®¹i häc, phôc vô ®¾c lùc cho viÖc x©y dùng §¶ng, x©y dùng chÝnh quyÒn cçh m¹ng ë miÒn Nam sau ngµy hoµn toµn gi¶i phãng vµ tiÕp tôc gi÷ träng trçh cña §¶ng, Nhµ níc giao phã ®Õn nay. Nh÷ng anh chÞ em

®îc båi dìng søc khoÎ, häc tËp v¨n hãa t¹i cç ®¬n vÞ ®iÒu dìng trong chiÕn tranh t¹i miÒn B¾c ®· s½n sµng nhËn nhiÖm vô trë l¹i chiÕn trêng, søc kháe ®îc t¨ng cêng, häc lùc ®îc n©ng lªn, cç ®ång chÝ ®ã rÊt phÊn khëi, c«ng tç hiÖu qu¶ h¬n.

Trong nh÷ng n¨m chiÕn tranh, díi sù chØ ®¹o cña Trung

¬ng mµ trùc tiÕp lµ anh Lª §øc Thä, cç ban, ngµnh ®· ®ãn tiÕp, ch¨m sãc 20.500 c¸n bé tõ cç chiÕn trêng miÒn Nam ra B¾c ch÷a bÖnh vµ häc tËp; x©y dùng ®îc 25 ®¬n vÞ ®ãn tiÕp,

®iÒu trÞ ®iÒu dìng vµ häc tËp cho c¸n bé tæ chøc; 7.000 c¸n bé

®i häc ë cç trêng v¨n hãa, trêng ®¹i häc, trung häc chuyªn nghiÖp, trêng lý luËn chÝnh trÞ; 4.000 c¸n bé ®îc bè trÝ ®i ch÷a bÖnh, tham quan nghØ m¸t, häc tËp ë níc ngoµi.

Nhí vÒ anh S¸u Thä - ®ång chÝ Lª §øc Thä, mét Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng tËn tôy víi c«ng tç tæ chøc, c¸n bé nãi chung vµ ®Æc biÖt lµ c«ng tç tæ chøc, c¸n bé miÒn Nam nãi riªng - mét ngêi anh lu«n lu«n hÕt lßng v× miÒn Nam ruét thÞt 233

https://thuviensach.vn

th©n yªu, t«i håi tëng vµ viÕt l¹i ®Ó thÊy ®îc t×nh c¶m vµ

trçh nhiÖm cña ®ång chÝ Lª §øc Thä víi c«ng tç tæ chøc, c¸n bé miÒn Nam vµ víi sù nghiÖp cçh m¹ng miÒn Nam trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü, cøu níc cña nh©n d©n ta.

234

https://thuviensach.vn

Nh÷ng n¨m th¸ng sèng bªn anh

Cßn nhí m·i

TrÇn H÷u Phíc*

Cçh ®©y 48 n¨m, vµo mét ®ªm thîng tuÇn th¸ng 5-1952, t«i theo ®ång chÝ T lÖnh phã NguyÔn Ch¸nh ®i dù cuéc häp cña Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y Nam Bé. CÊp trªn giao nhiÖm vô cho t«i ph¶i cè g¾ng ghi chÐp ®Çy ®ñ nh÷ng lêi ph¸t biÓu cña anh S¸u. "Anh S¸u" lµ tªn mµ c¸n bé vµ ®ång bµo dïng ®Ó th©n mËt gäi ®ång chÝ Lª §øc Thä, Phã BÝ th Trung

¬ng Côc miÒn Nam kiªm ChÝnh uû Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y.

Khi chóng t«i võa tÒ tùu tíi n¬i häp, mét chiÕc xuång ba l¸

tõ tõ rÏ níc, lít trªn nh÷ng ngän rau dõa vµ nhÑ nhµng cËp bÕn. Tõ díi xuång, mét ngêi ®µn «ng tuæi tr¹c tø tuÇn, th©n h×nh m¶nh kh¶nh, mÆc bé ¸o quÇn bµ ba ®en, tay cÇm x¾c cèt nhanh nhÑn bíc lªn bê. Tho¹t tr«ng, t«i biÕt ngay ®ã lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä - v× ¶nh anh ®· ®îc treo nhiÒu n¬i trong nh÷ng vïng c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn.

Tuy míi ®îc gÆp mÆt lÇn ®Çu, nhng t«i ®· nhanh chãng bÞ anh thu phôc c¶m t×nh b»ng nh÷ng nô cêi ®«n hËu vµ v×

giäng nãi cã søc truyÒn c¶m m¹nh mÏ. T duy qu©n sù s¾c s¶o vµ

trÝ nhí l¹ lïng cña anh thÓ hiÖn trong bµi ph¸t biÓu øng khÈu kÐo dµi 1 giê 32 phót, ®· ®îc nh÷ng c©y bót bi cña t«i thay phiªn nhau th©u tãm trong b¶n ghi nguyªn v¨n b»ng tèc ký.

Liªn tiÕp nh÷ng tuÇn sau ®ã, ®ång chÝ NguyÔn Ch¸nh cö ___________________

* Phã Trëng Ban Thêng trùc Ban ChØ ®¹o x©y dùng Khu Di tÝch lÞch sö cçh m¹ng miÒn Nam,

235

https://thuviensach.vn

t«i ®i ghi chÐp nh÷ng bµi ph¸t biÓu cña anh trong cç cuéc héi nghÞ qu©n sù. ThÕ råi mét ngµy kia, bÊt chît t«i vinh h¹nh ®îc

®ãn nhËn niÒm vui lín: Anh S¸u göi cho t«i hai tr¨m ®ång "b¹c Cô Hå" ®Ó båi dìng vµ ®iÒu t«i vÒ lµm viÖc bªn c¹nh anh. N¨m Êy, t«i 17 tuæi. Theo bíc ch©n anh, t«i ®· ®Õn nhiÒu n¬i trªn chiÕn trêng Nam Bé vµ vïng §«ng B¾c Campuchia. Sau khi tËp kÕt ra miÒn B¾c, t«i vÉn tiÕp tôc lµm viÖc víi anh thªm mét sè n¨m.

Nghiªn cøu vÒ anh S¸u Thä, cho dï ë bÊt cø gãc ®é nµo, mäi ngêi cã dÞp hiÓu biÕt vÒ anh ®Òu thÊy râ: Anh lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå, ®· hãa th©n trong t

tëng vµ t×nh c¶m thiªng liªng cña Bç: "MiÒn Nam lu«n lu«n ë trong tr¸i tim t«i".

Sau chiÕn th¾ng ViÖt B¾c vang déi cña qu©n d©n ta vµo thu - ®«ng n¨m 1947, chiÕn lîc ®¸nh nhanh, th¾ng nhanh cña qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p bÞ thÊt b¹i nÆng nÒ. Tõ chç tiÕn c«ng

®Ó th¾ng nhanh ë B¾c Bé, ®Þch buéc ph¶i rót qu©n ë ViÖt B¾c, t¨ng viÖn vµo Nam Bé, nh»m biÕn Nam Bé thµnh c¨n cø qu©n sù, chÝnh trÞ, kinh tÕ, n¬i dù tr÷ l¬ng thùc cña thùc d©n Ph¸p

®Ó th«n tÝnh c¶ ViÖt Nam vµ §«ng D¬ng. ChÝnh trong thêi

®iÓm lÞch sö ®ã, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ Trung ¬ng §¶ng cö anh S¸u Thä vµo chiÕn trêng Nam Bé.

Tõ gi· chiÕn Khu ViÖt B¾c vµo mïa ®«ng n¨m 1948, tr¶i qua ngãt mét n¨m trêng n»m s¬ng gèi ®Êt, vît suèi trÌo ®Ìo, anh S¸u Thä ®· tíi chiÕn khu §ång Th¸p Mêi vµo kho¶ng th¸ng 5-1949. Cuéc "trêng chinh" lÞch sö nµy, ®· kh¬i dËy trong t©m hån anh nguån thi høng lín lao. Trªn nh÷ng nÎo

®êng 1 vµo Nam, anh ®· s¸ng tç ®îc nhiÒu bµi th¬ chiÕn ®Êu cã gi¸ trÞ cao, c¶ vÒ néi dung t tëng vµ nghÖ thuËt biÓu hiÖn.

Trong sè ®ã, cã bµi Em liªn l¹c lµ bµi th¬ kh¸ng chiÕn ®Çu tiªn cña ViÖt Nam ®îc dÞch ra tiÕng níc ngoµi vµ ®¨ng trªn tê Sù

- Nguyªn Th ký ®ång chÝ Lª §øc Thä.

1. §©y lµ nhan ®Ò tËp th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä xuÊt b¶n vµo cuèi n¨m 1950.

236

https://thuviensach.vn

thËt cña §oµn Thanh niªn Céng s¶n Liªn X«.

Tõ khi vµo tíi chiÕn trêng Nam Bé cho tíi lóc kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, víi c¬ng vÞ lµ Phã BÝ th Xø uû, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam kiªm ChÝnh uû Bé T

lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y, anh S¸u Thä lu«n lu«n kÒ vai s¸t c¸nh víi anh Ba Lª DuÈn vµ cç ®ång chÝ trong Xø uû, Trung

¬ng Côc chØ ®¹o tµi t×nh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p oanh liÖt cña nh©n d©n Nam Bé.

Sù hiÖn diÖn cña anh S¸u Thä vµ ®oµn ®¹i biÓu §¶ng, ChÝnh phñ ngay tõ nh÷ng ngµy ®Çu tiªn trªn chiÕn trêng miÒn Nam, ®· ®îc qu©n d©n Nam Bé h©n hoan chµo ®ãn vµ nång nhiÖt hoan nghªnh. Cçh ®©y 50 n¨m, b¸o Thèng NhÊt sè 13, Ên hµnh vµo th¸ng 5-1950, ®· viÕt: "Mïa xu©n n¨m 1950, Nam Bé ®· thu ®îc nhiÒu chiÕn th¾ng oanh liÖt, ChiÕn dÞch CÇu KÌ

cha døt tiÕng sóng chiÕn th¾ng th× ChiÕn dÞch CÇu Ngang ®·

më ra, råi ®Õn ChiÕn dÞch Cao L·nh... Gi÷a lóc Nam Bé ®ang trªn ®µ chiÕn th¾ng, th× Trung ¬ng cö mét ph¸i ®oµn do ®ång chÝ Lª §øc Thä l·nh ®¹o vµo truyÒn ®¹t nh÷ng chñ tr¬ng míi cña Trung ¬ng.

Héi nghÞ kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh toµn Nam Bé khai m¹c ngµy 4-4 trong mét bÇu kh«ng khÝ phÊn khëi vµ tin tëng, díi sù chñ täa danh dù cña ph¸i ®oµn ChÝnh phñ Trung ¬ng... Bµi thuyÕt tr×nh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vÒ t×nh h×nh §«ng D¬ng

®· ph©n tÝch rµnh m¹ch giai ®o¹n qua, chØ râ nh÷ng ®Æc tÝnh chuyÓn qua giai ®o¹n míi, vµ v¹ch ra nh÷ng nÐt lín vÒ chñ tr¬ng c«ng tç cña Nam Bé trong n¨m 1950".

Bèn th¸ng sau cuéc héi nghÞ quan träng nµy, b»ng t duy lý luËn qu©n sù s¾c s¶o, anh S¸u Thä ®· viÕt bµi chuyªn luËn dµi h¬n 7.500 ch÷ ®¨ng liªn tiÕp trªn hai sè b¸o Thèng NhÊt, sè 15 vµ 16, Ên hµnh tõ ngµy 15-8 ®Õn ngµy 15-9-1950, nh»m ph©n tÝch nh÷ng nguyªn nh©n th¾ng lîi vµ rót ra b¶y bµi häc kinh nghiÖm quý b¸u trong viÖc chØ ®¹o "chiÕn dÞch mïa Xu©n" 1950

ë Nam Bé.

Tr¶i qua b¶y n¨m l¨n lén trªn m¶nh ®Êt tËn cïng phÝa Nam Tæ quèc, bªn c¹nh nh÷ng b¶n b¸o c¸o chuyªn ®Ò sóc tÝch 237

https://thuviensach.vn

tr×nh bµy t¹i cç cuéc héi nghÞ do Xø uû, Trung ¬ng Côc, Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé, còng nh do Bé T lÖnh cç khu, ph©n liªn khu vµ cç c¬ quan d©n vËn - mÆt trËn tæ chøc, anh S¸u Thä cßn thuyÕt tr×nh nhiÒu bµi gi¶ng hµm chøa nh÷ng néi dung phong phó c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn t¹i Trêng

§¶ng cña Trung ¬ng Côc miÒn Nam (Trêng Trêng Chinh) vµ trong cç líp "rÌn c¸n, chØnh qu©n" cña bé ®éi ta. Víi tinh thÇn chiÕn ®Êu cao vµ b»ng mét nh·n quan chÝnh trÞ s¾c bÐn, cç bµi gi¶ng cña anh ®· nªu bËt lªn nh÷ng chñ ®Ò t tëng nãng báng nh: VÊn ®Ò x©y dùng §¶ng, qu©n ®éi vµ mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt v÷ng m¹nh ®Ó tiÕn hµnh th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn vµ trêng kú; vÊn ®Ò cÊp ®Êt cho n«ng d©n ®Ó cñng cè nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cña khèi c«ng n«ng liªn minh trong cçh m¹ng d©n téc - d©n chñ; vÊn ®Ò më réng vµ ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch; vÊn ®Ò x©y dùng nÒn kinh tÕ

kh¸ng chiÕn vµ ®Èy m¹nh c«ng cuéc kh¸ng chiÕn trong cç lÜnh vùc t tëng, v¨n hãa, v.v..

§Æc biÖt, tõ gi÷a n¨m 1950 ®Õn mïa xu©n n¨m 1953, anh S¸u Thä ®· viÕt nhiÒu bµi chuyªn luËn ®¨ng trªn cç b¸o Nh©n d©n miÒn Nam, Thèng NhÊt... ®Ó ®óc kÕt nh÷ng kinh nghiÖm thùc tiÔn sèng ®éng trong lÜnh vùc ®Êu tranh vò trang nh»m kÞp thêi phæ biÕn cho cç chiÕn trêng. Trong hµng lo¹t bµi viÕt cña m×nh, anh S¸u ®· ph©n tÝch s©u s¾c nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm phong phó cña qu©n, d©n Nam Bé trong viÖc ph¸t ®éng chiÕn tranh du kÝch nh»m ph¸ bao v©y, chèng cµn quÐt ®Ó giµnh quyÒn chñ ®éng trªn chiÕn trêng; nh÷ng kinh nghiÖm trong viÖc tiÕn hµnh c«ng tç ®Þch ngôy vËn ®i ®«i víi tç chiÕn ®Ó

lµm tan r· hµng ngò kÎ thï, v.v..

Sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt, cïng víi ®éi ngò c¸n bé vµ chiÕn sÜ miÒn Nam, anh lªn ®êng tËp kÕt ra miÒn B¾c. Víi c¬ng vÞ Trëng ban Thèng NhÊt vµ Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng, anh ®· x¶ th©n lµm viÖc ngµy ®ªm theo khÈu hiÖu "TÊt c¶ v× miÒn Nam ruét thÞt". T«i cßn nhí râ, trong nh÷ng n¨m 1955 - 1956, khi tËp ®oµn Ng« §×nh DiÖm lª m¸y 238

https://thuviensach.vn

chÐm ®i kh¾p n¬i, ra søc më cç chiÕn dÞch "tè céng", "diÖt céng"

®Ó d×m cçh m¹ng miÒn Nam trong biÓn m¸u, lßng phÉn né cña anh s«i sôc nh sãng trµo b·o dËy. Anh ®· tõng thøc th©u ®ªm, tù tay miÖt mµi viÕt ®Ò c¬ng ®Êu tranh vâ trang ®Ó tr×nh lªn Bé ChÝnh trÞ. Anh ao íc ®îc "xÎ däc Trêng S¬n" lÇn thø hai

®Ó ®Õn víi ®ång bµo miÒn Nam ®ang trong c¬n níc s«i, löa báng. Nhng tiÕc thay, chøng ®au ®êng ruét kinh niªn ®· lµm c¶n ng¹i bíc ch©n anh.

Híng vÒ Nam, ngµy ngµy anh ®· dèc biÕt bao t©m huyÕt vµo viÖc ch¨m lo tæ chøc vµ g©y dùng mét ®éi ngò c¸n bé u tó v÷ng m¹nh c¶ vÒ thÓ chÊt lÉn tinh thÇn, nh»m kÞp thêi chi viÖn cho nhu cÇu cña c«ng cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.

§ång thêi, anh ra søc tuyÓn chän hµng v¹n c¸n bé vµ häc sinh miÒn Nam tËp kÕt ra B¾c cho ®i båi dìng v¨n hãa, lý luËn vµ

nghiÖp vô ë trong níc còng nh ë níc ngoµi, ®µo t¹o hä thµnh nh÷ng nh©n tµi ®Ó sau nµy trë vÒ phôc vô ®¾c lùc cho c«ng cuéc t¸i thiÕt quª h¬ng.

§èi víi anh em bÇu b¹n ®ang quªn m×nh chiÕn ®Êu ë trong Nam, anh ®Æc biÖt quan t©m s¨n sãc gia ®×nh cña nh÷ng ®ång chÝ Êy b»ng tÊm lßng ®Çy nghÜa nÆng ¬n s©u. Cho ®Õn nay, tuy mét sù viÖc ®· tr«i qua h¬n bèn chôc n¨m trêi, nhng mçi lÇn nh¾c l¹i, t«i vÉn cßn båi håi xóc ®éng. §ã lµ, vµo mét buæi s¸ng mïa xu©n n¨m 1957, anh xin phÐp kh«ng dù mét phiªn häp cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng ®Ó ®Ých th©n ®a ®øa con trai anh TrÇn Quèc Th¶o vµo ch÷a bÖnh t¹i BÖnh viÖn H÷u nghÞ ViÖt -

X«, tuy r»ng viÖc ®ã anh ®· ph©n c«ng cho t«i tõ buæi chiÒu ngµy h«m tríc.

Víi c¬ng vÞ lµ ngêi ®øng ®Çu bé m¸y c«ng tç tæ chøc c¸n bé cña §¶ng ta, mçi tuÇn anh nhËn ®îc hµng tr¨m l¸ th tõ kh¾p mäi miÒn ®Êt níc, anh nãi víi t«i thËt c¶m ®éng: Nh÷ng l¸ th nµo ngoµi phong b× ®Ò mÊy ch÷ "KÝnh göi anh S¸u" th× ®Ó

dµnh riªng cho anh ®äc, v× anh biÕt râ r»ng ®ã lµ th cña c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo miÒn Nam yªu quý göi cho anh.

Sau cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ®ång lo¹t TÕt MËu 239

https://thuviensach.vn

Th©n n¨m 1968, theo tiÕng gäi cña chiÕn trêng miÒn Nam, anh l¹i lªn ®êng vµo tuyÕn löa. Ýt l©u sau ®ã, khi ®Õ quèc Mü buéc ph¶i xuèng thang ngåi vµo ®µm ph¸n víi ta t¹i Héi nghÞ Pari, anh ®· ®îc Bé ChÝnh trÞ uû thç mét träng trçh lín lao lµ trùc diÖn ®Êu tranh víi kÎ thï trªn mÆt trËn ngo¹i giao, kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ®Êu tranh qu©n sù vµ ®Êu tranh chÝnh trÞ trªn chiÕn trêng, nh»m nhanh chãng "®¸nh cho Mü cót". Víi t

cçh lµ Cè vÊn ®Æc biÖt, anh ®· cïng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta hoµn thµnh xuÊt s¾c cuéc ®Êu tranh dòng c¶m vµ ®Çy mu lîc "võa ®¸nh, võa ®µm" kÐo dµi suèt trong 4 n¨m 9 th¸ng víi 202 phiªn häp c«ng khai vµ 24 cuéc tiÕp xóc riªng.

Ngµy 25-1-1973, hai ngµy sau khi HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam ®îc ký t¾t gi÷a anh vµ Cè vÊn Tæng thèng Mü KÝtxinhgi¬, t«i ®· gÆp anh t¹i M¸txc¬va. Nh×n chiÕc nhÉn quen thuéc lµm b»ng xç m¸y bay chiÕn ®Êu Mü mµ anh ®ang ®eo trªn tay vµ c©y bót m¸y gi¾t n¬i tói ¸o võa ký t¾t t¹i bµn Héi nghÞ Pari, t«i ®· ng· vµo lßng anh víi nh÷ng dßng níc m¾t ch¶y dµi v× xiÕt bao tù hµo vµ xóc

®éng. Mét nhµ b¸o Ph¸p nãi víi t«i r»ng: "Xa nay, cha tõng cã mét d©n téc bÞ x©m lîc nµo trªn thÕ giíi l¹i chñ ®éng ®a b¶n HiÖp ®Þnh buéc kÎ thï x©m lîc ph¶i ký kÕt thõa nhËn nh÷ng quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña m×nh vµ ph¶i ®¬n ph¬ng rót hÕt qu©n ®éi vÒ níc".

Mïa Xu©n n¨m 1975, thùc hiÖn quyÕt t©m chiÕn lîc cña Bé ChÝnh trÞ, anh l¹i mang hµnh trang lÇn thø ba ®Ó lªn

®êng xung trËn. Cïng víi Bé T lÖnh vµ §¶ng uû "ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh", anh ®· trùc tiÕp tham gia chØ huy trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc cuèi cïng tiÕn hµnh tæng c«ng kÝch vµo sµo huyÖt cña ®Þch t¹i thµnh phè Sµi Gßn ®Ó thùc hiÖn hoµi b·o lín lao mµ Bç Hå kÝnh yªu ®· h»ng mong íc: "§¸nh cho Mü cót,

®¸nh cho ngôy nhµo". 11 giê 30 phót ngµy 30-4-1975, lçê chiÕn th¾ng ®· phÊp phíi tung bay trªn nãc Phñ Tæng thèng ngôy, b¸o hiÖu çh ®« hé 117 n¨m cña chñ nghÜa ®Õ quèc ®· vÜnh viÔn c¸o chung trªn ®Êt níc ta. Gi÷a ngµy héi lín cña giai cÊp 240

https://thuviensach.vn

c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng toµn thÕ giíi, ngµy 1-5-1975

cïng víi cç ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt trong Trung ¬ng Côc miÒn Nam, anh ®· nøc lßng phÊn khëi ®ãn ®ång chÝ Lª DuÈn -

Tæng BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch T«n §øc Th¾ng trong vßng tay th©n thiÕt cña m×nh t¹i s©n bay T©n S¬n NhÊt, chµo mõng giang s¬n gÊm vãc tõ B¾c chÝ Nam

®· ®îc thu vÒ mét mèi.

*

* *

Vèn lµ mét nhµ l·nh ®¹o tµi ba, anh S¸u Thä vinh dù ®îc

®¶m nhiÖm nhiÒu träng trçh lín lao trong cç lÜnh vùc ®Êu tranh xung yÕu: qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao... Tuy nhiªn, nh÷ng ngêi ®îc dÞp céng sù víi anh ®Òu thÊy râ: trong cuéc sèng thêng ngµy, anh lµ mét c¸n bé sinh ho¹t gi¶n dÞ, liªm khiÕt, lu«n lu«n quan t©m ®Õn mäi ngêi, vµ giµu lßng bç ¸i vÞ

tha. ý thøc giai cÊp vµ quan ®iÓm quÇn chóng cña anh thÓ hiÖn mét cçh sinh ®éng tríc hÕt ®èi víi ®éi ngò c¸n bé vµ chiÕn sÜ

lµm viÖc bªn c¹nh anh. ThËt vËy, tÊt c¶ anh chÞ em chóng t«i

®Òu ®îc anh quan t©m s¨n sãc kÓ c¶ vÒ cuéc sèng vËt chÊt lÉn tinh thÇn. Cã lÇn t«i ®ét ngét bÞ bÖnh, kh«ng ngê anh ®· ®Ých th©n ®Õn bé phËn b¶o vÖ søc kháe Trung ¬ng ®Ó t×m bç sÜ

ch÷a bÖnh cho t«i. §ång chÝ Hai §è, mét c¸n bé cÇn vô l·o thµnh c«ng tç l©u ngµy víi anh khi nghØ hu ®· ®îc anh ®èi xö chu toµn nh mét th©n nh©n.

ë anh, viÖc quan t©m ®Õn ®ång chÝ, b¹n bÌ ®· trë thµnh mét ®øc tÝnh, mét nhu cÇu kh«ng thÓ thiÕu ®îc cña cuéc sèng t×nh c¶m. Anh thêng c¨n dÆn ch óng t«i: "T Êt c ¶

nh÷ng th tõ cña ®¶ng viªn vµ c¸n bé tõ cç n¬i göi ®Õn, ph¶i cè g¾ng gi¶i quyÕt kÞp thêi vµ tr¶ lêi nhanh chãng. §õng bao giê

®Ó cho cç ®ång chÝ cña chóng ta ph¶i sèng trong t©m tr¹ng kh¾c kho¶i ®îi chê, hoÆc bÞ thÊt väng khi ®Ò ®¹t ý nguyÖn lªn trªn". Nh÷ng ngµy chñ nhËt vµ ngµy nghØ lÔ, anh thêng dµnh thêi gian vµo bÖnh viÖn ®Ó uý l¹o c¸n bé bÞ èm ®au, hoÆc th¨m 241

https://thuviensach.vn

viÕng gia ®×nh c¸n bé miÒn Nam tËp kÕt ra B¾c, nh÷ng c¬ së cã c«ng ®èi víi cçh m¹ng trong thêi kú tiÒn khëi nghÜa còng nh

trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. C¶m ®éng biÕt bao, nh÷ng n¨m th¸ng cuèi ®êi, søc kháe cña anh cµng suy gi¶m, viÖc ®i l¹i kh«ng dÔ dµng nh tríc, nhng anh vÉn cè g¾ng vµo nhµ

th¬ng hoÆc ®Õn tËn gia ®×nh ®Ó th¨m mét sè c¸n bé l·o thµnh cçh m¹ng nghØ hu. PhÈm chÊt quý b¸u khç cña anh ®¸ng ®Ó

cho chóng ta häc tËp lµ tuy ®Þa vÞ "chøc träng quyÒn cao", nhng kh«ng bao giê anh sö dông søc m¹nh quyÒn uy víi mäi ngêi. ViÖc û thÕ cËy quyÒn ®èi víi anh lµ ®iÒu v« cïng cÊm kþ.

Lóc míi tËp kÕt ra B¾c, anh ®îc Trung ¬ng cÊp nhµ t¹i Thñ

®« Hµ Néi. G¸nh vç c«ng vô nÆng nÒ khiÕn anh ph¶i thøc khuya dËy sím. §· vËy, ®ªm ®ªm tiÕng ®éng ån µo cña m«i trêng xung quanh lµm cho anh bÞ mÊt ngñ triÒn miªn. Qua th¨m dß, t«i ph¸t hiÖn ®îc mét ng«i nhµ yªn tÜnh - n¬i lµm viÖc cña mét sè chuyªn viªn Bé Quèc phßng. Sau khi nghe t«i tr×nh bµy, anh ®¾n ®o suy nghÜ vµ hÕt søc b¨n kho¨n. Cuèi cïng anh dÆn: CËu h·y gióp m×nh viÕt mét l¸ th ®Ó göi anh V¨n (tøc §¹i tíng Tæng T lÖnh Vâ Nguyªn Gi¸p).

NhËn ®îc th anh, anh V¨n cö ngay ®ång chÝ th ký riªng lµ §¹i t¸ Hoµng ®Õn gÆp chóng t«i. §¹i t¸ Hoµng b¸o c¸o râ: ý ®Þnh ®æi nhµ cña anh ®Òu ®îc cç ®ång chÝ trong Qu©n uû nhÊt trÝ t¸n thµnh vµ hoµn toµn ñng hé. Lóc bÊy giê anh míi thùc sù yªn t©m ®Ó cho chóng t«i b¾t tay vµo viÖc chuÈn bÞ

chuyÓn sang nhµ míi. §©y lµ ng«i nhµ mµ anh ®· sèng vµ lµm viÖc tõ n¨m 1958 cho ®Õn nh÷ng phót gi©y cuèi cïng khi qu¶

tim anh ngõng ®Ëp.

VÒ cuéc sèng riªng, anh S¸u Thä tiÕp thu s©u s¾c nÕp sèng cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh truyÒn thèng cña cha «ng. ViÖc ¨n uèng cña anh thËt lµ gi¶n dÞ. Chóng t«i kh«ng bao giê quªn nh÷ng ngµy ®ãng c¬ quan t¹i nhµ d©n ë nh÷ng vïng T©n B»ng, BiÓn B¹ch, C¸n G¸o, Ngang Dõa, §©m Cïng, C¸i Keo, Bµ HÝnh, T©n

§øc, T©n ThuËn, T©n DuyÖt... b÷a c¬m thêng ngµy cña anh quanh quÈn chØ cã vµi con c¸ sÆc kho, chiªn hoÆc nÊu canh, ¨n 242

https://thuviensach.vn

víi cç lo¹i rau ®ång, rau vên vµ rau rõng nh: rau muèng, rau dõa, b«ng sóng, rau m¸, ®ät nh·n lång, l¸ xoµi non, rau r¸ng, ®ät cho¹i... Cßn y phôc cña anh vÎn vÑn chØ cã mÊy chiÕc

¸o s¬ mi vµ vµi bé ®å "®¹i c¸n" dïng ®Ó sö dông chung cho c¶

tø mïa.

*

* *

H¬n nöa thÕ kû tr«i qua, cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ®·

lui vµo dÜ v·ng. Anh S¸u Thä còng ®· tõ biÖt thÕ giíi nµy ®Ó ®i vµo câi vÜnh h»ng. H«m nay viÕt vÒ anh vµ båi håi nhí l¹i h×nh

¶nh th©n th¬ng cña anh gi÷a nh÷ng th¸ng n¨m kh«ng thÓ nµo quªn cña thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé, trong lßng t«i d©ng lªn niÒm xóc ®éng kh«n ngu«i. Cho dï n¨m th¸ng qua

®i, nhng ®óng nh ®ång chÝ cè Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh

®· viÕt: "TÊm g¬ng vÒ lßng trung thµnh tËn tôy víi Tæ quèc, víi §¶ng vµ nh©n d©n, tinh thÇn cçh m¹ng dòng c¶m, kiªn cêng, bÊt khuÊt, ®øc tÝnh cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh vµ t×nh th¬ng

®èi víi c¸n bé cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc toµn §¶ng vµ toµn d©n ta th¬ng yªu vµ kÝnh träng".

243

https://thuviensach.vn

Mét bíc ngoÆt trong cuéc ®êi

D¬ng §×nh Th¶o*

M·n khãa häc ë Trêng §¶ng Trêng Chinh (khãa I) vµo

®Çu n¨m 1950, t«i ®îc ph©n c«ng vÒ lµm BÝ th (nh chuyªn viªn) cho ®ång chÝ Lª §øc Thä, mµ chóng t«i ®· quen gäi lµ anh S¸u. Tríc ®ã mÊy ngµy, anh Ba (tøc anh Lª DuÈn), BÝ th Xø uû, cã biÕt t«i tõ Héi nghÞ c¸n bé Thµnh uû thµnh phè Sµi Gßn -

Chî Lín håi th¸ng 4-1947, vui vÎ nãi: "Anh vÒ lµm viÖc víi anh S¸u, tèt l¾m, sÏ häc ®îc nhiÒu ®Êy!".

§óng nh anh Ba nãi, ®èi víi t«i, khãa häc ë Trêng §¶ng Trêng Chinh, thêi gian c«ng tç víi anh S¸u vµ sinh ho¹t

§¶ng bé V¨n phßng Xø uû, sau nµy lµ V¨n phßng Trung ¬ng Côc - Uû viªn Ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh Nam Bé lµ mét khãa häc bæ tóc rÊt bæ Ých. Thªm mét bíc ngoÆt trong cuéc ®êi t«i më ra tõ ®©y. Vµ vèn liÕng hµnh trang tiÕp nhËn tõ anh S¸u cßn tiÕp tôc ®îc bæ sung dµi dµi, ngay c¶ sau khi t«i chuyÓn sang lµm nh÷ng c«ng tç khç, cho ®Õn ngµy nhËn ®îc bøc th

cuèi cïng tù tay anh S¸u viÕt, tuång ch÷ cßn s¾c nÐt. §ã lµ bøc th ®Ò ngµy 3-9-1990, mçi lÇn xem l¹i, t«i kh«ng nÐn ®îc xóc

®éng khi ®äc ®Õn nh÷ng c©u nh: "Kh«ng biÕt m×nh sÏ ra ®i lóc nµo, nªn m×nh viÕt s½n th nµy cho cËu... viÕt th nµy cho cËu trong nh÷ng ngµy s¾p ra ®i, m×nh nhí l¹i biÕt bao kû niÖm kh«ng bao giê quªn cña nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, lóc ë Héi nghÞ Pari vµ thêi gian võa qua...". Anh S¸u nãi "thêi gian võa qua" ®Ó råi sau ®ã mét th¸ng vµi ngµy, anh ra ®i!

ThÊm tho¾t råi sÏ ®Õn ngµy giç anh S¸u lÇn thø 10. B¶n th©n ___________________

* Nguyªn Uû viªn Ban Thêng vô Thµnh uû Thµnh phè Hå ChÝ Minh.

244

https://thuviensach.vn

t«i cã thªm thêi gian 10 n¨m ®Ó nhËn thøc s©u h¬n tÇm vãc cña mét sù nghiÖp, suy ngÉm b×nh tÜnh vÒ mét con ngêi céng s¶n.

C©y vµ rõng

Khi vÒ lµm viÖc víi anh S¸u, cïng víi t×nh c¶m th¬ng nhí chiÕn trêng, nhí ®ång ®éi, ®ång bµo, ngêi th©n ë Chî Lín, MiÒn §«ng, t«i cßn cã nçi b¨n kho¨n kh«ng ®ñ søc ®¶m

®¬ng c«ng viÖc sÏ ®îc giao phã. May thay anh S¸u ®· cho t«i cã ®îc th¸ng réng ngµy dµi ®Ó tiÕp cËn c«ng viÖc vµ còng may thay t«i b¾t gÆp ë ®ång chÝ TrÇn Quang Lª1, ®îc anh S¸u giao cho trçh nhiÖm nh "mét tiÓu ®éi trëng", tÊm lßng cña ngêi

®µn anh, tËn t×nh d×u d¾t t«i trong c«ng tç vµ ®Æc biÖt ch¨m lo båi dìng chóng t«i vÒ lý luËn, quan ®iÓm, ph¬ng ph¸p t

tëng (lóc ®ã cha cã kh¸i niÖm "t duy")... T«i nhí m·i c©u nãi cña anh Lª: "ë c¬ng vÞ thõa hµnh - t«i ®ang lµm chÝnh trÞ viªn cÊp tiÓu ®oµn - quen thÊy c©y mµ kh«ng thÊy rõng. VÒ gióp cho c«ng tç l·nh ®¹o ë c¬ng vÞ cña anh S¸u, th× ph¶i häc thÊy rõng vµ thÊy c©y. Lµm viÖc víi anh S¸u dÇn dÇn sÏ quen th«i".

Anh S¸u thêng nh¾c chóng t«i nhí lêi Bç Hå c¨n dÆn: lµm viÖc g× còng ph¶i tÝnh ®Õn ba yÕu tè: thêi gian, kh«ng gian,

®èi tîng. Bao giê anh S¸u còng ®ßi n¾m t×nh h×nh chung g¾n víi thêi ®iÓm cô thÓ, ®èi tîng cô thÓ. Cã thÊy rõng vµ thÊy c©y cña phÝa ta vµ cña phÝa ®Þch (tõ tíng Salan, lµm Phã Tæng t lÖnh råi Tæng t lÖnh sau khi §êl¸t §êt¸txinhi chÕt, ®Õn tíng Nava), nghiªn cøu, ph¸n ®o¸n ý ®å, chñ tr¬ng cña chóng víi chiÕn trêng chÝnh B¾c Bé vµ ®èi víi chiÕn trêng Nam Bé, anh S¸u míi cïng Xø uû, Xø qu©n uû vµ Trung ¬ng Côc (tõ sau §¹i héi §¶ng lÇn thø II vµo th¸ng 2-1951) ®Ò ra nh÷ng chñ tr¬ng xç ®¸ng ®ång bé vÒ chÝnh trÞ, qu©n sù, kinh tÕ, x· héi cho cç ngµnh qu©n, d©n, chÝnh, ®¶ng ë cç cÊp vµ cho tõng chiÕn trêng, c¶ vÒ mÆt tæ chøc, nh x©y dùng Ph©n liªn khu miÒn §«ng, Ph©n liªn khu miÒn T©y, s¸p nhËp tØnh, s¾p xÕp l¹i ___________________

1. Sau lµm Phã Ban D©n vËn Trung ¬ng Côc miÒn Nam.

245

https://thuviensach.vn

lùc lîng vò trang, n©ng cao tÝnh c¬ ®éng tç chiÕn cña lùc lîng chñ lùc, x©y dùng, ph¸t triÓn bé ®éi ®Þa ph¬ng, d©n qu©n du kÝch, ®Èy m¹nh chiÕn tranh du kÝch luån vµo ®Þch hËu, më réng c«ng tç d©n vËn, ®Þch vËn... Nhê cã ®êng lèi, chñ tr¬ng phï hîp cho vïng c¨n cø, vïng gi¸p ranh vµ vïng cßn t¹m bÞ

chiÕm, nhøt lµ cho thµnh phè Sµi Gßn - Chî Lín, cç tØnh lþ, vïng cã ®ång bµo t«n gi¸o, d©n téc thiÓu sè, v.v., mµ tõng bíc ta giµnh l¹i quyÒn chñ ®éng trªn chiÕn trêng, cã thªm thÕ vµ

lùc hiÖp ®ång víi chiÕn trêng chÝnh, vµ khi thêi c¬ ®Õn gãp phÇn cã hiÖu qu¶ vµo chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ vµ th¾ng lîi trªn bµn Héi nghÞ Gi¬nev¬, th¸ng 7-1954.

§îc may m¾n lµ mét ngêi trong cuéc, t«i ®ång t×nh vµ

rÊt c¶m ¬n ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh, ®ang lµ Tæng BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, trong lêi ®iÕu ®· ghi nhËn c«ng lao cña anh S¸u lµ "mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ yÕu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n ë Nam Bé".

§ång chÝ TrÇn Quang C¬, Thø trëng Bé Ngo¹i giao, qua

"n¨m n¨m trêi" lµm viÖc víi anh S¸u ë Héi ®µm Pari, vµ ®îc dù nh÷ng cuéc häp bÝ mËt gi÷a anh S¸u víi KÝtxinhgi¬, còng ®·

häc ë anh S¸u bµi häc t¬ng tù nh bµi häc c©y víi rõng cña t«i:

"§Ó chuÈn bÞ tríc khi vµo mçi lÇn ®µm ph¸n, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Òu ®ßi hái nghiªm kh¾c tu©n thñ nguyªn t¾c bÊt di bÊt dÞch: ph¶i bµn b¹c th«ng qua ®îc phÇn I lµ ph©n tÝch, nhËn

®Þnh t×nh h×nh th× míi ®îc phÐp bµn sang phÇn II lµ chñ tr¬ng ®Êu tranh... tøc lµ ph¶i biÕt ®Þch, biÕt ta".

Sau ngµy gi¶i phãng Xu©n 1975, t«i mõng xiÕt bao khi b¾t gÆp trong B¸o c¸o cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh t¹i Héi nghÞ lÇn thø s¸u Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa II), mÊy ngµy tríc khi ký HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ th¸ng 7-1954, cã mét ®o¹n: "...

cã ngêi thÊy th¾ng lu«n, muèn ®¸nh bõa, ®¸nh ®Õn cïng, hä chØ thÊy c©y kh«ng thÊy rõng, chØ thÊy Ph¸p rót mµ kh«ng thÊy

©m mu cña chóng; chØ thÊy Ph¸p kh«ng thÊy Mü"1. NiÒm vui ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.7, tr. 318.

246

https://thuviensach.vn

nµy cña t«i ®îc nh©n lªn khi ®äc c©u cña Lªnin chÕ giÔu nh÷ng ngêi "kh«ng biÕt khoa häc lµ g×" ®· ®a "nhµ lý luËn" ®Õn chç

"chØ thÊy c©y kh«ng thÊy rõng"1.

Trong lÇn gÆp mét sè ®ång chÝ trong Ban Thêng vô Thµnh uû Thµnh phè Hå ChÝ Minh (s¸ng 30-12-1988) t«i cã dù, anh S¸u l¹i nh¾c: "Nh×n thÊy c¸ nh©n mµ kh«ng thÊy tËp thÓ

th× nh thÊy c©y mµ kh«ng thÊy rõng".

Bµi häc "rõng" vµ "c©y" ®· trë thµnh nÕp nghÜ cña t«i trong nh÷ng n¨m c«ng tç ngo¹i giao còng nh trong nh÷ng c«ng tç khç nhau tõ sau ngµy 30-4 lÞch sö. Nã gióp cho t«i tù gi¶i ®¸p nhiÒu vÊn ®Ò trong c«ng tç vµ trong cuéc sèng lu«n lu«n ®æi míi.

C¸i chiªng vµ tiÕng chiªng

Gi÷a lóc vËn níc ®ang nh ngµn c©n treo sîi tãc, håi cuèi n¨m 1945, Nam Bé vµ Nam Trung Bé võa ®øng lªn chèng thùc d©n Ph¸p, tr¶ lêi c©u hái cña b¸o chÝ vÒ vÊn ®Ò ngo¹i giao, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· chØ râ: "Thùc lùc m¹nh, ngo¹i giao sÏ

th¾ng lîi. Thùc lùc lµ c¸i chiªng mµ ngo¹i giao lµ c¸i tiÕng"3. Tõ sau ngµy thµnh lËp níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, chiªng ViÖt Nam ®· tõng mÊy phen ®îc giãng lªn trong ngo¹i giao hßa ®µm dÉn ®Õn HiÖp ®Þnh s¬ bé ngµy 6-3-1946, T¹m íc ngµy 14-9-1946 vµ sau chiÕn th¾ng lÉy lõng §iÖn Biªn Phñ lµ HiÖp

®Þnh Gi¬nev¬ 1954 më ra mét bíc ngoÆt míi trong phong trµo cçh m¹ng ViÖt Nam vµ qu¸ tr×nh sôp ®æ kh«ng cøu v·n næi cña chñ nghÜa thùc d©n cò.

Mêi bèn, mêi l¨m n¨m sau, tuy hai mµ mét, chiªng ViÖt Nam cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng, sau lµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, l¹i ®îc giãng lªn trong hßa ®µm bèn bªn. Cã thùc lùc, cã chiªng råi, Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ Trung ___________________

1. V.I. Lªnin: Toµn tËp, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2006, t.29, tr. 385.

3. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.4, tr. 126.

247

https://thuviensach.vn

¬ng §¶ng víi b¶n lÜnh chÝnh trÞ, tÇm nh×n xa thÊy réng ®· chñ

®éng chän ®óng thêi c¬, chän ®Þa bµn vµ chän ®óng ngêi ®a chiªng ®i ®¸nh vµ giµnh th¾ng lîi.

Chiªng ViÖt Nam do Bé trëng Xu©n Thñy cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa cïng Phã Chñ tÞch cña §oµn Chñ tÞch MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng TrÇn Böu KiÕm vµ ngêi kÕ tôc lµ Bé trëng NguyÔn ThÞ B×nh cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam giãng lªn trªn diÔn ®µn c«ng khai t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ phè Clªbe. Chiªng ViÖt Nam cßn ®îc giãng lªn trong diÔn ®µn bÝ mËt gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa víi Mü. Linh hån vµ nh©n vËt chÝnh t¹i diÔn

®µn nµy lµ Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä - anh S¸u Thä, kh«ng chØ c¸n bé tõ trong níc ta gäi nh vËy, mµ bµ con ViÖt Nam, c¸n bé lµm c«ng tç ViÖt kiÒu t¹i chç ë løa tuæi 30 trë lªn còng th©n mËt gäi nh vËy.

VÒ néi dung héi ®µm, nhiÒu ®ång chÝ cïng dù héi ®µm bÝ

mËt ®· cã viÕt ra trªn sçh b¸o. Nhng cÇn hiÓu hßa ®µm thùc chÊt lµ nh÷ng trËn "gi¸p lçµ" liªn tôc ®Ó giµnh tõng ý, tõng ch÷, tõng c©u b»ng hai thø tiÕng, l¾m khi ph¶i tÝnh c¶ ®Õn "th×"

cña ®éng tõ ("®ang" hay "sÏ")... th× míi th«ng c¶m ngêi ®¸nh chiªng lóc nµo thÇn kinh còng c¨ng th¼ng, nhng l¹i ph¶i tØnh t¸o, nh¹y bÐn thêng trùc nh mét ngêi cao cê ®ñ søc tiªn liÖu n¨m, b¶y níc ®i. Vµ khç víi ngêi ®¸nh cê, ngêi th¬ng lîng cßn ph¶i thÓ hiÖn th¸i ®é theo ®ßi hái cña t×nh huèng, t«i kh«ng nãi "tù kiÒm chÕ", mµ lµ chñ ®éng tá th¸i ®é.

Chóng ta h·y nghe cè vÊn cña ph¸i ®oµn Mü Henri KÝtxinhgi¬ nãi vÒ tÝnh chÊt cña ®Êu tranh gi÷a hai bªn trong quyÓn sçh lo¹i håi ký díi nhan ®Ò: Henri KÝtxinhgi¬ ë Nhµ Tr¾ng 1968 - 1973: "Trong h¬n ba n¨m1 Lª §øc Thä vµ c¶

chÝnh t«i ®· b¾t søc ®Ò kh¸ng cña mçi chóng t«i chÞu ®ùng thö thçh ghª gím, mu toan ®¸nh sËp thµnh tr× cña bªn kia, t×m cçh dån ®èi ph¬ng vµo ch©n têng. Ngo¹i giao gi÷a kÎ thï lµ

___________________

1. Tõ n¨m 1969 ®Õn n¨m 1972.

248

https://thuviensach.vn

mét c«ng viÖc giÕt ngêi, cµng nguy hiÓm h¬n nÕu nã tù ®Æt díi dÊu hiÖu mét cuéc hßa gi¶i"1. ChØ cã thÓ hiÓu ®ã lµ lêi lÏ

cña mét kÎ x©m lîc thó nhËn mu ®å ngoan cè trªn bµn th¬ng lîng, thö thçh ngêi ®èi tho¹i nh thÕ nµo. Cßn viÖc

«ng Thä ®Êu tranh kiªn tr× b»ng mäi cçh ®Ó ®ßi kÎ x©m lîc ph¶i rót qu©n, chÊm døt x©m lîc, c«ng nhËn cç quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña ®Êt níc m×nh, th× sao l¹i nãi "dån ®èi ph¬ng vµo ch©n têng"? Vµ chóng ta còng nªn nghe KÝtxinhgi¬ nhËn xÐt

«ng Lª §øc Thä. Dï cã muèn "lËt läng"; "®æi tr¾ng thay ®en"

(nh anh S¸u ®· nãi th¼ng víi KÝtxinhgi¬), kh«ng tõ bá ¶o tëng th¬ng lîng trªn thÕ m¹nh..., KÝtxinhgi¬ còng kh«ng thÓ kh«ng thõa nhËn: "Thä ®øng v÷ng trªn lËp trêng cña «ng ta..."2; "... «ng ta kh«ng hÒ lay chuyÓn trong cçh ®Þnh nghÜa khu phi qu©n sù"3; "Thªm mét lÇn n÷a t«i ®¸nh gi¸ thÊp Lª §øc Thä"4; "Hµ Néi (qua Lª §øc Thä) muèn gi÷ c¸i quyÒn ®îc di chuyÓn qu©n sù qua khu phi qu©n sù - mét kiÓu nhµo lén ngo¹i giao duyªn d¸ng (charmante acrobatie diplomatique) ®Ó cã ®Þa bµn réng h¬n cho viÖc x©m nhËp"5...

Mét sù viÖc ®îc KÝtxinhgi¬ kÓ ra còng gióp hiÓu thªm

"ngêi cña ta". KÝtxinhgi¬ tÆng quµ cho Bé trëng Xu©n Thñy vµ Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä, víi Lª §øc Thä tÆng sçh ¶nh vÒ Trêng §¹i häc Havít ®Ó cho «ng "cã t liÖu nghiªn cøu vÒ

Trêng §¹i häc nµy, trong trêng hîp «ng chÊp nhËn ý kiÕn cña t«i ®Õn thuyÕt tr×nh vÒ chñ nghÜa Mç - Lªnin"6. Mét dÞp khç, KÝtxinhgi¬ cã nãi víi anh S¸u vµ anh Xu©n Thñy: "Lªnin nãi: mét bíc tiÕn, hai bíc lïi. T«i häc tËp Lªnin ®Êy!". Anh S¸u nãi l¹i: "Chñ nghÜa Lªnin ph¶i vËn dông linh ho¹t. Cßn «ng th× m¸y mãc". KÝtxinhgi¬ buéc ph¶i nãi: "ThÕ th× mét vµi phiªn häp n÷a chóng t«i sÏ häc tËp Lªnin tèt h¬n"1. VÒ sau

®óng lµ KÝtxinhgi¬ cã mêi anh S¸u sang gi¶ng bµi vÒ chñ nghÜa ___________________

1,2,3,4,5,6. H. KÝtxinhgi¬: ë Nhµ Tr¾ng, B¶n dÞch tiÕng Ph¸p, Nxb. Fayard, 1979, tr. 1412, 1488, 1495, 1496, 1500, 1476.

1,2. Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, Nxb. C«ng an nh©n d©n, Hµ Néi, 1996, tr. 117 - 118, 1412.

249

https://thuviensach.vn

Mç - Lªnin ë Trêng §¹i häc Havít.

Mçi phiªn häp lµ mét trËn ®Êu trÝ, kÐo dµi 4, 5, 6 tiÕng, g¨ng nhÊt lµ trong th¸ng 10-1972. §¹t kû lôc dµi nhÊt lµ phiªn häp ®· ®a hai bªn ®Õn sù nhÊt trÝ vÒ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n trong HiÖp ®Þnh ®· diÔn ra tõ 9 giê s¸ng ngµy 11 ®Õn 2 giê s¸ng ngµy h«m sau. KÝtxinhgi¬ "thë phµo" ®· ghi "th¬ng lîng mét m¹ch 16 giê liÒn vµ trªn thùc tÕ lµ 22 giê trong 30 giê võa qua"2.

Cßn ®ång chÝ Thø trëng Ngo¹i giao TrÇn Quang C¬ cho biÕt:

"§ång chÝ Lª §øc Thä... kh«ng nghØ ng¬i lÊy mét phót vµ vÉn tØnh t¸o ®Êu tranh, kh«ng cho phÐp m×nh cã mét lêi lÏ nµo s¬

hë, sai sãt trªn bµn ®µm ph¸n víi ®èi ph¬ng"3. T«i tÝnh anh S¸u lóc ®ã võa trßn 61 tuæi (10-1911 – 10-1972).

Hai ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng - ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam sö dông diÔn ®µn hßa ®µm c«ng khai vµ ®Þa bµn Pari trung t©m ®iÓm cña ch©u ¢u cã Mü, qua ®Êu lý vµ b»ng nhiÒu ho¹t ®éng ë ngoµi héi trêng, ®· gãp phÇn tranh thñ thªm thÕ vµ lùc cã lîi cho hai ®oµn vµ cho c¶ chiÕn trêng. ThÕ

vµ lùc ®ã ë ngay trªn níc Mü, v« tËn tõng nhµ, µo vµo quèc héi.

KÝtxinhgi¬ bao nhiªu lÇn ph¶i kªu than chÝnh quyÒn NÝchx¬n ngµy cµng bÞ lªn ¸n, bÞ c« lËp: D luËn c«ng chóng trªn thÕ giíi g©y søc Ðp ®èi víi chóng t«i, mµ kh«ng víi Hµ Néi vµ cßn sÏ

t¨ng thªm søc Ðp ®ã kh«ng sao ®ì næi (fatalement)4. Vµ khi NÝchx¬n bç bá ®Ò nghÞ cña KÝtxinhgi¬ xuÊt hiÖn trªn ®µi truyÒn h×nh chuÈn bÞ d luËn cho hµnh ®éng nÐm bom ®iªn cuång, man rî dÞp Noël n¨m 1972, y ph¶i tù an ñi: Cã lÏ NÝchx¬n ®·

cã lý, khi tÝnh to¸n ®©u cßn d luËn c«ng chóng nµo ®Ó mµ

tranh thñ1.

Nãi vÒ tiÕp xóc bÝ mËt, cïng víi anh Xu©n Thñy vµ cã mét ___________________

3. B¸o Nh©n D©n, ngµy 17-10-1990.

4. Xem: Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, S®d, tr. 1484 - 1490.

1. Xem: Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, S®d, tr. 1484 - 1490.

250

https://thuviensach.vn

ban tham mu hïng hËu, anh S¸u võa lo toan gi¶i quyÕt cç vÊn ®Ò th¨m dß ý ®å, kh¶ n¨ng cña ®èi ph¬ng vµ tÝnh to¸n nh÷ng con bµi cña bªn m×nh cã thÓ qu¨ng ra vµ vµo thêi ®iÓm nµo cña thÕ trËn ba mòi gi¸p c«ng qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao. Tõ Pari, anh S¸u, víi trçh nhiÖm trong Bé ChÝnh trÞ, cßn tham gia ý kiÕn l·nh ®¹o, chØ ®¹o chiÕn trêng ®Ó hiÖp ®ång

®¸nh - ®µm, t¹o ®iÒu kiÖn cho th¬ng lîng vµ tríc hÕt cho chiÕn trêng ®Èy m¹nh ®Êu tranh qu©n sù, chÝnh trÞ.

Trong ph¹m vi bµi nµy, nãi riªng vÒ anh S¸u, víi cèng hiÕn cña anh vµo th¾ng lîi ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vµ nh÷ng cèng hiÕn khç cho cçh m¹ng ë miÒn Nam, anh rÊt xøng ®¸ng "lµ

mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o cã c«ng lao lín trong sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc" ®óng nh

®ång chÝ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh ®· nªu cao trong lêi

®iÕu ®a tiÔn anh.

VÒ HiÖp ®Þnh Pari, t«i kh«ng thÓ kh«ng kÓ mét mÈu chuyÖn nh sau: Sau khi HiÖp ®Þnh ®îc ký kÕt, t«i ®îc ®iÒu vÒ lµm Ngêi ph¸t ng«n cña §oµn ®¹i biÓu qu©n sù cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi t¹i Héi nghÞ qu©n sù hai bªn ë T©n S¬n NhÊt.

Trong mét cuéc tiÕp xóc, mét ®¹i t¸ qu©n ®éi Sµi Gßn ®Æt ra víi t«i c©u hái: "T¹i sao qu©n ®éi Mü vµ ®ång minh rót råi, mµ qu©n

®éi miÒn B¾c vÉn ë l¹i miÒn Nam? Gi¶ dô chóng t«i kh«ng tù kiÒm chÕ mµ ®a qu©n vît khu phi qu©n sù, th× cç «ng cã chÊp nhËn ®îc kh«ng?". T«i tr¶ lêi, kh«ng ph¶i lªn giäng:

"CÇm ch¾c lµ phÝa Mü vµ cç «ng kh«ng t«n träng HiÖp ®Þnh vµ

trªn thùc tÕ cç «ng ®· cã hµnh ®éng vi ph¹m råi. Cßn nh theo c¸i gi¶ dô mµ «ng ®a ra, nÕu cç «ng d¸m lµm, th× cÇm ch¾c qu©n ®éi cña cç «ng kh«ng qua khái khu phi qu©n sù ®îc ®©u, cßn cã bé phËn nµo lät qua ®îc, th× còng cÇm ch¾c sÏ kh«ng cßn m¹ng nµo ®Ó quay trë vÒ". Viªn ®¹i t¸ Sµi Gßn cêi miÔn cìng råi rót ªm. Trong gi©y phót ®ã, trong t«i l©ng l©ng niÒm tù hµo vµ lßng biÕt ¬n v« h¹n ®èi víi lùc lîng vò trang ViÖt Nam trªn hai miÒn th©n th¬ng, ®èi víi ®ång bµo, ®ång chÝ, nhÊt lµ trong 251

https://thuviensach.vn

vïng t¹m bÞ chiÕm rßng r· ba m¬i n¨m dµi ®»ng ®½ng! Vµ

cµng thÊm thÝa h¬n c¸i gi¸ ph¶i tr¶ vµ b¶n lÜnh ®Ó cã ®îc HiÖp

®Þnh Pari lµm vò khÝ cho bªn cã chÝnh nghÜa, cã nh©n d©n.

Ghi l¹i mÊy dßng nµy, t«i tù kh¾c s©u h¬n trong lßng niÒm biÕt ¬n ®èi víi Bç Hå, §¶ng vµ d©n téc m×nh ®· ®óc nªn Chiªng ViÖt Nam, ®· chän ®óng ngêi mang chiªng ®i ®¸nh vµ

ngêi ®îc chän còng ®· giãng lªn nh÷ng tiÕng chiªng diÖu kú.

Quan ®iÓm thùc tiÔn

§iÒu g× lµm cho t«i thÊy dÔ gÇn víi anh S¸u trong khãa häc ë Trêng Trêng Chinh vµ ngay trong nh÷ng tuÇn lÔ ®Çu khi vÒ

lµm viÖc víi anh, ®iÒu ®ã ph¶i qua th¸ng n¨m, nhiÒu sù viÖc, nh÷ng dÞp chuyÖn trß nh t©m sù, t«i míi dÇn dÇn ®i tíi tù lý gi¶i ®îc. Cã nhiÒu ®iÒu, trong ®ã t«i b¾t gÆp quan ®iÓm thùc tiÔn cã tÝnh hÖ thèng ë anh S¸u, sau nµy gäi lµ t duy thùc tiÔn.

Tríc hÕt t«i biÕt anh S¸u cã tù quy ®Þnh cho m×nh chÕ ®é tù häc: nghiªn cøu, tham kh¶o sçh kinh ®iÓn, t liÖu chuyªn ®Ò, kh¶o s¸t thùc tÕ, ®èi tho¹i... Nh÷ng chuyÕn ®i theo anh S¸u ®Ó dù Héi nghÞ tæ chøc c¸n bé, Héi nghÞ c«ng tç chÝnh trÞ, c«ng tç

®¶ng, tæng kÕt chiÕn dÞch, Héi nghÞ qu©n, d©n, chÝnh, ®¶ng ë x·...

lµ nh÷ng líp bæ tóc kiÕn thøc, quan ®iÓm, lËp trêng cho t«i.

Nh÷ng vÊn ®Ò thùc tiÔn sinh ®éng ®îc anh S¸u g¹n läc, hÖ thèng hãa, n©ng lªn thµnh bµi häc kinh nghiÖm lµm s¸ng tá thªm ®êng lèi, chñ tr¬ng mang tÝnh quan ®iÓm, tÝnh lý luËn. ChuyÖn c©y víi rõng kÓ trªn ®©y còng lµ chuyÖn rÌn luyÖn quan ®iÓm thùc tiÔn.

§¬n cö mét viÖc rÊt nhá: sau sù kiÖn Phíc Long ®Çu n¨m 1975, chiÕn trêng miÒn Nam s«i ®éng dån dËp lªn, cã ý kiÕn hái cã nªn cho ®µo l¹i hÇm hè c¸ nh©n, thö l¹i cßi b¸o ®éng vµo 12 giê mçi ngµy kh«ng? Anh S¸u cho r»ng døt kho¸t kh«ng lµm, v× Mü kh«ng cã kh¶ n¨ng can thiÖp l¹i, chí cã lµm ®iÒu g×

khiÕn cho kÎ thï lÇm tëng ta "võa ®¸nh võa run". Quan ®iÓm thùc tiÔn ®· ng¨n chÆn mét viÖc tuy nhá, mµ nÕu ®Ó x¶y ra, th×

tç h¹i ®©u ph¶i nhá.

252

https://thuviensach.vn

Sau ngµy gi¶i phãng 30-4-1975, t«i cã ®îc nghe anh S¸u gi¶i ®¸p nh÷ng vÊn ®Ò ®îc ®Æt ra trong Héi nghÞ c¸n bé (®Çu th¸ng 7-1975) häc tËp NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ¬ng Côc lÇn thø 16. Toµn v¨n bµi nãi chuyÖn cña anh to¸t lªn quan ®iÓm thùc tiÔn s©u s¾c, dï cã nh÷ng vÊn ®Ò ph¶i ®îi ®Õn §¹i héi VI cña §¶ng, nh÷ng §¹i héi kÕ tiÕp vµ cho ®Õn b©y giê, ¸nh s¸ng ch©n lý míi lãe ra. T«i xin ghi l¹i mét sè ý cña anh nh sau: Anh nªu néi dung cña tõng nhiÖm vô vµ cçh ®Æt vÊn ®Ò

sao cho cã hiÖu qu¶: vÊn ®Ò rÊt cÊp bçh ®èi víi §¶ng bé miÒn Nam lµ n©ng cao n¨ng lùc l·nh ®¹o cña §¶ng vÒ ®êng lèi, chÝnh sçh, nhÊt lµ häc tËp c«ng tç qu¶n lý kinh tÕ. VÊn ®Ò nµy chóng ta thiÕu sãt nhÊt.

Anh ®Æt vÊn ®Ò kinh tÕ vµ ®êi sèng lµ vÊn ®Ò then chèt hµng

®Çu vµ còng lµ vÊn ®Ò khã kh¨n nhÊt, kh«ng ph¶i chØ do khã kh¨n khçh quan mµ cßn ë b¶n chÊt cña vÊn ®Ò, giai ®o¹n míi

®ßi hái tËp trung cho s¶n xuÊt, tËp trung lo ®êi sèng cña quÇn chóng. Anh S¸u nh¾c nhë vÊn ®Ò x©y dùng kinh tÕ lµ vÊn ®Ò rÊt míi mÎ ®èi víi chóng ta vµ th¼ng th¾n nh×n nhËn: "Ngay b¶n th©n chóng t«i bao nhiªu n¨m råi ë miÒn B¾c, ®· x©y dùng chñ nghÜa x· héi... mµ cßn cã c¸i bì ngì...". Anh S¸u nh¾c ®i nh¾c l¹i kinh tÕ cã quy luËt cña nã, khç h¼n víi quy luËt ®¸nh ®Þch, n¾m ®îc quy luËt ®ã lµ khã kh«ng ph¶i dÔ, phøc t¹p l¾m, cho nªn vÊn ®Ò nµy lµ vÊn ®Ò then chèt hµng ®Çu cña chÝnh quyÒn cçh m¹ng mµ còng lµ vÊn ®Ò khã kh¨n nhÊt. Sau nµy ®äc Lªnin, t«i míi biÕt Lªnin còng ®· cã lêi c¶nh b¸o: "Sai lÇm mµ

chóng ta ®· m¾c ph¶i v× ®· ®em ¸p dông kinh nghiÖm trong thêi kú ®Êu tranh qu©n sù vµ chÝnh trÞ vµo lÜnh vùc kinh tÕ, ®·

s¶n sinh tç h¹i cña nã; ®ã lµ mét sai lÇm nghiªm träng nhÊt, mét sai lÇm c¨n b¶n, mµ ë mçi bíc ®i, chóng ta vÉn cßn tiÕp tôc m¾c ph¶i..."1.

Anh S¸u quan t©m c¨n dÆn ph¶i hÕt søc tØnh t¸o, thËn ___________________

1. V.I. Lªnin: Toµn tËp, S®d, t.44, tr. 389.

253

https://thuviensach.vn

träng trong chñ tr¬ng, chÝnh sçh cã liªn quan ®Õn con ngêi thuéc cç ®èi tîng khç nhau, ph¶i th©m nhËp quÇn chóng, ®i c¬ së. Trong t×nh h×nh cßn nhiÒu mÆt phøc t¹p ngµy gi¶i phãng, trong viÖc khai thç nh÷ng hå s¬ khai b¸o cña nh÷ng phÇn tö chiªu håi ph¶n béi, anh chØ râ ph¶i ph©n biÖt chç ®óng, chç sai vµ nh÷ng ®iÒu bÞa ®Æt dùng lªn, cho nªn ph¶i hÕt søc tØnh t¸o.

VÒ mÆt tæ chøc, anh nªu ra nh÷ng vÊn ®Ò cÇn ph¶i c©n nh¾c: ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi cã thÓ lµm mét sè nhiÖm vô trong giai ®o¹n nµy, nhng ph¶i gÊp rót h×nh thµnh mét chÝnh quyÒn cÊp Trung ¬ng Côc ho¹t ®éng mét thêi gian, qua thêi kú c¶i t¹o, t×nh h×nh æn ®Þnh vµ lóc bÊy giê Trung ¬ng trùc tiÕp víi tØnh.

Trong quan ®iÓm thùc tiÔn cña anh S¸u, kh«ng chØ cã lý mµ

cßn cã t×nh, vÒ ph¹m trï quy luËt cã quy luËt kinh tÕ, quy luËt x· héi, quy luËt t×nh c¶m... g¾n víi quy luËt tæ chøc.

Quan ®iÓm thùc tiÔn - t duy ®æi míi

Nh©n dÞp Trêng §¶ng cao cÊp NguyÔn ¸i Quèc kÕt thóc n¨m häc 1983 - 1984, anh S¸u ®Õn nãi chuyÖn vÒ "Mét sè vÊn

®Ò kinh tÕ - x· héi tríc m¾t" thÓ hiÖn râ ý chÝ vµ t×nh c¶m cña anh S¸u híng tíi §¹i héi VI cña §¶ng. Anh S¸u lu ý ngêi nghe lµ c¸n bé cña Trêng vµ häc viªn lµ c¸n bé chñ chèt cña

§¶ng, Nhµ níc, ®oµn thÓ: "Cßn h¬n mét n¨m rìi n÷a míi häp

§¹i héi lÇn thø VI, nhng ngay tõ b©y giê chóng ta ®· ph¶i b¾t

®Çu tæng kÕt t×nh h×nh, mµ chØ mÊy th¸ng n÷a lµ chóng ta ph¶i

®a vµo B¸o c¸o chÝnh trÞ ®Ó th¶o luËn. Lóc ®ã chóng ta l¹i cã dÞp ®¸nh gi¸ t×nh h×nh mét lÇn n÷a vµ ®ã lµ sù ®¸nh giçña toµn §¶ng"1.

Ngay tõ thêi ®iÓm ®ã, anh S¸u ®· phª ph¸n "nh÷ng hiÓu ___________________

1,2,3,4,5,7. Lª §øc Thä: X©y dùng §¶ng trong cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam, Nxb. Sù thËt, Hµ Néi, 1985, tr. 461 - 462, 461, 468, 475, 462, 493 - 494.

254

https://thuviensach.vn

biÕt vµ kinh nghiÖm cña chóng ta vÒ qu¶n lý kinh tÕ cha cã bao nhiªu, nhËn ®Þnh cña chóng ta l¹i cha s¸t víi t×nh h×nh thùc tiÔn, cßn nãng véi, chñ quan, dÉn ®Õn kÕ ho¹ch x©y dùng

®Êt níc thiÕu c¨n cø v÷ng ch¾c..."2. Do "d¸m nh×n th¼ng vµo sù thËt"3 mµ anh chØ râ: "§· lµ thêi kú qu¸ ®é th× vÊn ®Ò nµo còng khã v× nã cha æn ®Þnh, cha ®Þnh h×nh, ®¬ng cßn biÕn ®éng.

Do ®ã ph¶i ®Æt vÊn ®Ò cho ®óng, ph¶i thËt c«ng phu"4.

Nh÷ng vÊn ®Ò ®îc anh ®Ò cËp còng sÏ lµ nh÷ng vÊn ®Ò

mµ §¹i héi VI cña §¶ng sÏ th¶o luËn vµ ra nghÞ quyÕt më ra mét bíc ngoÆt vÒ chÊt trong l·nh ®¹o cña §¶ng, qu¶n lý cña Nhµ níc vµ ®êi sèng kinh tÕ, v¨n hãa, x· héi cña ®Êt níc.

Anh ®Æc biÖt ghi nhËn "tríc hÕt lµ nh÷ng n¨ng ®éng, s¸ng t¹o cña mét sè thµnh phè, ®Þa ph¬ng"5, gi÷a lóc cßn cã nh÷ng ý kiÕn rÊt khç nhau, anh nªu nhËn xÐt vµ kÕt luËn: "Cçh lµm ®ã cña mét sè thµnh phè vµ mét sè tØnh6 kh«ng ph¶i lµ ®iÓn h×nh c¸ biÖt mµ cã tÝnh phæ biÕn"7. ý kiÕn nµy cña anh S¸u lµ mét sù ñng hé v« cïng quý b¸u ®èi víi nh÷ng g× mµ anh Mêi Cóc -

NguyÔn V¨n Linh, ®¬ng kiªm BÝ th Thµnh uû Thµnh phè Hå

ChÝ Minh ®· tr×nh bµy trong Héi nghÞ §µ L¹t th¸ng 7-1983, mµ

nh÷ng ngêi trong cuéc quen gäi lµ "Sù kiÖn §µ L¹t"8.

Anh S¸u phç häa c¬ cÊu kinh tÕ trong bíc ®i ban ®Çu, vÊn ®Ò thÞ trêng, vÒ giç¶ ph¶i "®i ®Õn mét gi¸"1, vÊn ®Ò qu¶n lý, ph©n cÊp qu¶n lý lÊy tÝnh hiÖu qu¶ lµm tiªu chuÈn chñ yÕu.

Trong bµi nãi chuyÖn, anh S¸u cßn cã nh÷ng lêi nh lêi c¶nh b¸o: "... quan liªu, bao cÊp rÊt nÆng trong bé m¸y l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cña Nhµ níc... Bé m¸y l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cång kÒnh, quan liªu bao cÊp nh vËy, th× díi c¬ së dÔ tù do, tïy tiÖn"2; "Ngêi ®Õn b¸o c¸o thÊy anh thÝch nghe b¸o c¸o thÕ nµo ___________________

6. Anh chØ râ tªn Thµnh phè Hå ChÝ Minh, H¶i Phßng, Qu¶ng Nam - §µ N½ng, Long An (T.G).

8. NguyÔn V¨n Linh: Hµnh tr×nh cïng lÞch sö, Nxb. TrÎ, Thµnh phè Hå ChÝ Minh, 1999, tr. 162.

1,2,3,4,5,6. Lª §øc Thä: X©y dùng §¶ng trong cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam, S®d, tr. 506, 485, 481, 486 - 487, 468, 470.

255

https://thuviensach.vn

th× hä sÏ b¸o c¸o theo kiÓu ®ã. Th«ng tin nh vËy rÊt nguy hiÓm"3; "c«ng tç c¸n bé lµ khã nhÊt... vÊn ®Ò c¸n bé l¹i cµng khã kh¨n, phøc t¹p v× cã anh luån lät, xiªn xÑo, rÊt phøc t¹p...

cßn cã nh÷ng hiÖn tîng "«, dï" ®ñ kiÓu"4.

Trong khi anh nh¾c nhë "kh«ng ph¶i nh×n vµo sù thËt mµ

run sî, bi quan, dao ®éng vµ chïn bíc l¹i"5, anh còng nghiªm kh¾c phª ph¸n nh÷ng trêng hîp tiªu cùc ®Õn tª liÖt nh "lóc nµo... còng nãi kh©u ph©n phèi lu th«ng lµ nãng báng, nhng h×nh nh báng qu¸, nªn nã tª ®i, kh«ng thÊy báng vµ còng kh«ng biÕt nãng"6.

§Õn khi toµn §¶ng, ®îc sù hëng øng réng r·i cña cç giíi ®ång bµo, cã c¶ ®ång bµo yªu níc ®ang sinh sèng ë níc ngoµi bíc vµo ngµy th¸ng s«i ®éng tiÕn tíi §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI cña §¶ng, t duy vµ nh÷ng ý kiÕn cña anh phôc vô c«ng cuéc ®æi míi cµng thªm s¾c nÐt vµ ®îc tr©n träng giíi thiÖu trong tËp sçh Nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh cña c«ng tç x©y dùng §¶ng".

Anh S¸u tiÕp tôc nªu râ: "Kh«ng coi nhÑ thµnh tùu, u

®iÓm, nhng ph¶i nh×n th¼ng vµo khuyÕt ®iÓm, khã kh¨n"7,

"khã kh¨n lín nhÊt, tËp trung nhÊt lµ t×nh h×nh kinh tÕ, ®êi sèng, x· héi..., cç mÆt mÊt c©n ®èi lín cßn nghiªm träng..."8 vµ

anh còng tiÕp tôc phª ph¸n sai lÇm "duy tr× qu¸ l©u mét c¬ chÕ

tËp trung quan liªu bao cÊp"1.

Anh nhÊn m¹nh: "§¸nh gi¸ ®óng t×nh h×nh lµ ®iÒu v«

cïng hÖ träng trong l·nh ®¹o"2 vµ "nhÊt thiÕt ph¶i b¾t ®Çu tõ viÖc t¹o ra trong §¶ng mét bÇu kh«ng khÝ thËt sù chan hßa, d©n chñ... kh«ng nªn cã lèi lµm viÖc "gi÷ miÕng" nhau, nÓ nang nhau, nÐ tr¸nh nhau"3. Anh nªu thø tù cña mét sè nhiÖm vô cÊp bçh vÒ x©y dùng §¶ng: thø nhÊt, s¾p xÕp l¹i tæ chøc, kiÖn toµn bé m¸y, bè trÝ ®óng c¸n bé; thø hai, thùc hiÖn tù phª b×nh ___________________

7,8. Lª §øc Thä: Nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh cña c«ng tç x©y dùng §¶ng, Nxb. Sù thËt, Hµ Néi, 1986, tr. 35, 17.

1,2,3,4,5,6,7. Lª §øc Thä: Nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh cña c«ng tç x©y dùng §¶ng, S®d, tr. 16, 35, 28 - 29, 20, 19, 24, 24 - 25.

256

https://thuviensach.vn

vµ phª b×nh, n©ng cao chÊt lîng ®¶ng viªn, kh¾c phôc cç hiÖn tîng tiªu cùc trong §¶ng; thø ba, ®æi míi phong cçh vµ lÒ lèi lµm viÖc. Trong viÖc "thùc hiÖn mét bíc sù chuyÓn tiÕp c¸n bé, b¶o ®¶m tÝnh liªn tôc vµ tÝnh kÕ thõa trong l·nh ®¹o cña

§¶ng", "kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a c¸n bé giµ vµ c¸n bé trÎ"4, anh tha thiÕt ®Æt vÊn ®Ò "ph¶i m¹nh d¹n ®µo t¹o, sö dông vµ ®Ò b¹t líp c¸n bé trÎ ®Ó thay thÕ, nÕu kh«ng chóng ta sÏ bÞ hÉng, c«ng tç l·nh ®¹o sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n"5.

NhÊt qu¸n trong viÖc kh¼ng ®Þnh "tù phª b×nh vµ phª b×nh lµ quy luËt ph¸t triÓn cña §¶ng", anh kh«ng nÐ tr¸nh sù thËt:

"Cç c¸n bé chñ chèt, cç c¬ quan l·nh ®¹o cÊp trªn ph¶i g¬ng mÉu tù phª b×nh vµ phª b×nh - l©u nay ta cha lµm ®îc nh

vËy, chÝnh ®iÒu ®ã còng h¹n chÕ tù phª b×nh vµ phª b×nh..."6.

Ph¶n ¸nh t©m t, nguyÖn väng cña ®¶ng viªn vµ quÇn chóng tha thiÕt víi sù nghiÖp x©y dùng §¶ng trong s¹ch, v÷ng m¹nh, ngang tÇm víi c«ng cuéc ®æi míi, anh nh¾c nhë: "NÕu c¸n bé chñ chèt vµ c¬ quan l·nh ®¹o cÊp trªn kh«ng g¬ng mÉu tù phª

b×nh vµ phª b×nh th× kh«ng thÓ më ra phong cçh míi thËt sù d©n chñ trong §¶ng vµ sÏ lµm t¾c ngay tù phª b×nh vµ phª

b×nh"7.

Qua mét sè ®iÓm nªu trªn, t«i cã suy ngÉm: tuy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng mÆt cßn h¹n chÕ nhng nh÷ng vÊn ®Ò cÊp bçh vÒ kinh tÕ, x· héi, vÒ x©y dùng §¶ng do anh S¸u ®Æt ra cã kÕt hîp lý luËn víi thùc tiÔn, nhÊt lµ lÊy tÝnh hiÖu qu¶ lµm tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ ®óng sai lµ mét sù ®ãng gãp rÊt ®¸ng ®îc tr©n träng cho §¹i héi VI cña §¶ng vµ ®· ®îc §¹i héi VI cña §¶ng kh¼ng ®Þnh, bæ sung. RÊt tiÕc anh S¸u ra ®i mµ chØ míi thÊy

®îc nh÷ng ®iÓm b¸o hiÖu ®Êt níc b¾t ®Çu trë m×nh vµo nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp kû 90 thÕ kû XX.

Mét ngêi céng s¶n

Më ®Çu ®o¹n nãi vÒ t×nh nghÜa lµm ngêi vµ lµm ngêi céng s¶n cña anh S¸u, t«i xin trÝch c©u sau ®©y trong Minh t©m 257

https://thuviensach.vn

Böu gi¸m 1 do v¨n hµo Tr¬ng VÜnh Ký dÞch: "... tè nh¬n nan, tè tè nh¬n nan, vi nh¬n nan, vi nh¬n nan..." (lµm ngêi ®· khã råi, lµm ngêi cho xong l¹i cµng khã h¬n n÷a! - Lµm ngêi thËt khã, lµm ngêi thËt khã!).

Lµm ngêi ®· lµ khã, lµm ngêi céng s¶n cµng khã h¬n vµ

lµm ngêi céng s¶n suèt ®êi g¸nh vç nh÷ng träng trçh nh

anh S¸u cµng khã biÕt bao.

T«i cã nghe nhiÒu ®ång chÝ cçh m¹ng l·o thµnh t¹i Thµnh phè Hå ChÝ Minh ph¸t biÓu ý kiÕn trùc tiÕp víi anh S¸u. T«i

®îc dù nhiÒu buæi anh S¸u lµm viÖc víi Ban Thêng vô Thµnh uû.

§¸p l¹i bøc th cña anh S¸u viÕt cho t«i, t«i cã viÕt mét bøc th, khi nhËn, anh S¸u b¶o ®äc cho c¶ gia ®×nh nghe. Trong th cã ®o¹n: "Tõ mçi anh2, t«i tiÕp nhËn nh÷ng c¸i m¹nh vÒ t©m hån, t duy, tÝnh §¶ng, lèi sèng... ®ång thêi t«i còng th¼ng th¾n ph¸t biÓu ý kiÕn cña t«i, ph¶n ¸nh d luËn ®èi víi tõng anh, v×

cç anh lµ sù nghiÖp chung... Nh÷ng ý kiÕn cña t«i ph¸t biÓu vÒ

tõng con ngêi, anh S¸u cã thÓ tin kh«ng v× c¸i g× khç h¬n lµ v×

c¸i chung, v× anh S¸u n÷a, anh S¸u cÇn ®îc th«ng tin v« t".

T«i xin ghi l¹i mÊy dßng trªn ®Ó nãi tríc m¾t t«i ®ang ë tuæi xÊp xØ t¸m m¬i, h×nh ¶nh cña anh S¸u hiÖn lªn lµ h×nh

¶nh cña mét ngêi céng s¶n víi nh÷ng phÈm chÊt céng s¶n. Së dÜ t«i ®· d¸m ph¸t biÓu ý kiÕn mét cçh th¼ng th¾n víi anh, cã nh÷ng ý kiÕn khç, thËm chÝ tr¸i víi ý cña anh, kh«ng ph¶i v×

t«i cã tÝnh §¶ng cao mµ v× t«i tin ë tÝnh §¶ng cña anh. §Çu n¨m 1954, trong lóc ph¶i gÊp rót chuÈn bÞ ra Trung ¬ng, anh kh«ng quªn viÕt mÊy dßng göi l¹i ®Ó "xin lçi v× ®· cã lÇn nãng n¶y" víi t«i. T«i thiÕt nghÜ ®©u ph¶i chØ ®èi víi t«i, anh míi cã cö chØ trung thùc nh vËy, mµ trªn thùc tÕ tríc héi nghÞ hay trß chuyÖn t©m sù, anh còng ®· th¼ng th¾n nh×n nhËn trong khi ph¸t biÓu ý kiÕn, gi¶i quyÕt c«ng viÖc trong 10 lÇn còng cã ___________________

1. Héi Nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y v¨n häc Thµnh phè Hå ChÝ Minh xuÊt b¶n, n¨m 1991, tr. 150.

2. Anh S¸u vµ nhiÒu anh l·nh ®¹o khç (TG).

258

https://thuviensach.vn

lÇn sai, khi s¾p xÕp, bè trÝ c¸n bé trong 10 trêng hîp chØ mong

®óng ®îc 7. T«i tù nãi víi t«i së dÜ cã nh÷ng trêng hîp anh S¸u ph¹m sai sãt ë nh÷ng møc ®é khç nhau, chÝnh lµ do thiÕu th«ng tin, hoÆc nhËn th«ng tin sai l¹c, trong khi anh chñ quan nghÜ r»ng anh lµm viÖc "rÊt thËn träng", "cã trçh nhiÖm cao víi tæ chøc" vµ thùc lßng cña anh lµ nh vËy.

ChÝnh anh còng thõa nhËn "thùc tÕ kh«ng ph¶i kh«ng cã trêng hîp do th«ng tin sai lÖch, cho nªn hiÓu kh«ng ®óng vµ do

®ã nhËn xÐt ®¸nh gi¸ sai c¸n bé"1.

Bªn c¹nh nh÷ng sai lÖch khã tr¸nh khái, c«ng b»ng mµ

nãi, anh S¸u cã c«ng lín gãp phÇn ph¸t hiÖn, båi dìng, cÊt nh¾c mÊy thÕ hÖ c¸n bé chñ chèt cao, trung cÊp, trong ®ã sè

®«ng gi÷ ®îc phÈm chÊt, ph¸t huy tç dông. T«i nhí rÊt râ TÕt BÝnh DÇn n¨m 1986, anh S¸u lµ ngêi chñ ®éng tham kh¶o ®Ò

xuÊt ý kiÕn ®Ó Bé ChÝnh trÞ, Trung ¬ng §¶ng th¶o luËn nhÊt trÝ giíi thiÖu ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh, ®¬ng kiªm BÝ th

Thµnh uû Thµnh phè Hå ChÝ Minh, øng cö chøc vô Tæng BÝ th

trong §¹i héi §¶ng lÇn thø VI. ThiÕt nghÜ ®ã còng lµ mét ®ãng gãp cña anh S¸u v× §¶ng, v× ®Êt níc.

T©m hån cña anh S¸u kh«ng chØ dån vµo c«ng tç mµ cßn

®îc bay bæng trong nh÷ng bµi th¬ chan chøa nghÜa t×nh vµ

trçh nhiÖm. Anh s¸ng tç th¬ theo nhu cÇu thÈm mü, nhu cÇu tù thÓ hiÖn. T«i th«ng c¶m c¸i ch©n chÊt, c¸i thñy chung vµ con ngêi anh trong th¬:

NhÑ nh giã tho¶ng ngoµi kia

Giäng hß m¸i ®Èy thuyÒn vÒ bÕn xa

Nghiªng nghiªng chiÕc nãn bµi th¬

Xanh xanh tµ ¸o íc m¬ nh÷ng g×

(B×nh TrÞ Thiªn)

Tµu thuyÒn xu«i ngîc h«m mai

___________________

1. Lª §øc Thä: Nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh cña c«ng tç x©y dùng §¶ng, S®d, tr. 22.

259

https://thuviensach.vn

C©u ca väng cæ giäng ai ngät lµnh

§«i bê in bãng dõa xanh

Lng trêi c¸nh Ðn tin xu©n ®ang vÒ

(Cöu Long)

Bao n¨m cay ngät ®· tõng

Nhµ cao cöa réng nay ®õng véi quªn

(Kh«ng thÓ nµo quªn)

T×nh nghÜa cña anh trong c©u th¬ vµ lêi nãi ®îc thÓ hiÖn b»ng hµnh ®éng. Tríc khi viÕt nh÷ng dßng nµy, qua ®iÖn tho¹i, t«i cã hái l¹i nhµ th¬ B¶o §Þnh Giang (cã c«ng lín trong viÖc ch¨m lo chÝnh sçh ®èi víi anh em v¨n nghÖ sÜ c«ng tç ë chiÕn trêng miÒn Nam) vÒ c«ng tç cña n÷ ®ång chÝ NhÞ Hµ tríc khi trë vÒ Nam vµ trao ®æi ý kiÕn víi nhau vÒ viÖc anh S¸u lo cho NhÞ Hµ sang Liªn X« ch÷a bÖnh, cho NghÖ sÜ Nh©n d©n Quèc H¬ng (®· ®îc ph¸t hiÖn mang bÖnh hiÓm nghÌo) sang Céng hßa d©n chñ §øc ch÷a bÖnh. Nãi chuyÖn xong, mét lóc t«i nghe ®iÖn tho¹i reo vµ ë ®Çu d©y, anh B¶o §Þnh Giang gäi l¹i, víi giäng nãi chËm r·i quen thuéc, anh nh¾c anh S¸u cßn quan t©m gióp ®ì gi¶i quyÕt nhiÒu trêng hîp khç n÷a!

§óng, lµm ngêi thËt khã! Nhng anh S¸u ®· lµm ngêi vµ ngêi céng s¶n, chÊp nhËn quªn m×nh v× h¹nh phóc cña

®ång bµo, cña thÕ hÖ h«m nay vµ mai sau.

ë Trêng NguyÔn ¸i Quèc, anh ®· nãi rÊt thanh th¶n:

"Råi ®©y, mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o cña §¶ng vµ Nhµ níc giµ

tuæi sÏ ra ®i. Chóng ta cã lo l¾ng, c¸i lo ®ã lµ khçh quan, lµ

chÝnh ®¸ng. Nhng chóng ta cã c¶ mét tËp thÓ cçh m¹ng, cã søc m¹nh chung, chóng ta tin sù nghiÖp cçh m¹ng cña chóng ta nhÊt ®Þnh sÏ th¾ng lîi vÎ vang". Nay anh vµ nhiÒu anh chÞ ®·

lÇn lît ra ®i. Trong søc m¹nh tËp thÓ cña thÕ hÖ h«m nay cßn cã søc m¹nh trÝ tuÖ, tÊm g¬ng sèng, chiÕn ®Êu cña cç thÕ hÖ

®i tríc, trong ®ã cã anh S¸u Lª §øc Thä th©n th¬ng.

260

https://thuviensach.vn

m·i m·i kÝnh mÕn vµ quý träng anh

§ç Duy Liªn*

Anh Lª §øc Thä, anh S¸u Thä - ngêi ®ång chÝ vµ lµ ngêi anh mµ t«i rÊt kÝnh mÕn; kÝnh mÕn anh v× anh ®· cèng hiÕn trän cuéc ®êi m×nh cho Tæ quèc, cho cçh m¹ng, cho §¶ng, cho d©n.

T«i cßn nhí, tõ nh÷ng th¸ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, trong mét sè anh tõ Trung ¬ng vµo Nam Bé cïng kh¸ng chiÕn chung víi chóng t«i cã anh S¸u Thä. Víi sù non nít cña tuæi trÎ míi giç ngé, t«i cø nghÜ cç anh cÊp cao nh anh S¸u, ch¾c lµ rÊt nghiªm kh¾c, oai vÖ... m×nh ph¶i gi÷ mét kho¶ng cçh kh«ng d¸m ®Õn gÇn, nhng kh«ng ph¶i. Anh S¸u rÊt b×nh dÞ, xuÒ xßa trong giao tiÕp víi anh chÞ em, nãi chung lµ kh«ng khç g× víi cç b¹n ®ång løa víi t«i lóc ®ã.

Kh«ng chØ trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p mµ ®Õn cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü hÕt søc ç liÖt - gi÷a chiÕn trêng gian nguy Êy, t«i l¹i ®îc gÆp anh S¸u; lÇn nµy th× anh em th©n thiÕt l¾m råi. Còng chÊp nhËn bom ®¹n, c¨ng th¼ng suèt ngµy

®ªm nh chóng t«i. Anh tá ra th«ng c¶m vµ cµng th¬ng chóng t«i h¬n.

Nh tríc ®©y, lÇn nµy t«i còng kh«ng ®îc lµm viÖc gÇn anh, ph¶i lo hµnh trang trë vµo néi thµnh Sµi Gßn c«ng tç vµ

lÇn Êy kh«ng may m¾n t«i l¹i bÞ ®Þch b¾t vµo tï.

N¨m 1968, ra tï, t«i ®îc ph©n c«ng ra Hµ Néi ®Ó ®i c«ng tç ë níc ngoµi; t«i l¹i cã dÞp gÆp anh S¸u. GÆp t«i, anh rÊt vui mõng, vui v× mèi th©n t×nh quen biÕt cò, mõng v× biÕt t«i võa ___________________

* Nguyªn Phã Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n Thµnh phè Hå ChÝ Minh.

261

https://thuviensach.vn

tho¸t khái tay kÎ thï. Anh cho ®a ngay t«i vµo kiÓm tra søc kháe vµ ®iÒu trÞ bÖnh ë BÖnh viÖn ViÖt - X« (nay lµ BÖnh viÖn H÷u NghÞ). Anh dÆn dß t«i ph¶i yªn t©m ®iÒu trÞ, thËt kháe míi ®i c«ng tç. ThØnh tho¶ng anh ®Ých th©n vµo bÖnh viÖn th¨m t«i.

Khi ®îc ph©n c«ng c«ng tç, t«i tham gia trong §oµn ®¹i biÓu cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ë Héi nghÞ

Pari, anh gäi t«i ®Õn ®Ó trùc tiÕp dÆn dß, anh nãi t«i võa ph¶i tham gia ®ãng gãp ý kiÕn cho §oµn, nhng viÖc chÝnh mµ anh giao lµ ®i vËn ®éng quÇn chóng c¶ trong bµ con ViÖt kiÒu vµ c¶

trong nh©n d©n Ph¸p, t¹o sù ñng hé cao ®Ó lµm hËu thuÉn tèi

®a cho tiÕng nãi cña ta trªn bµn héi nghÞ.

Trong nh÷ng th¸ng ngµy ë xø ngêi l¹ lÉm, cã ®iÒu g× ®ã lµm cho t«i kh«ng thÝch nghi ®îc. T«i nhí chiÕn trêng, nhí cç ®ång chÝ ë nhµ, nhí chång, nhí con. Cã lÏ cç anh hiÓu ®îc t©m tr¹ng cña t«i, nªn c¶ anh S¸u Thä, anh Xu©n Thñy ®Òu rÊt quan t©m ®Õn t«i, lu«n lu«n hái han vµ ®éng viªn, s¨n sãc t«i rÊt chu ®¸o. T×nh c¶m Êm ¸p ®ã ®· gióp t«i æn ®Þnh dÇn... th×

mét mÊt m¸t lín trong cuéc ®êi l¹i Ëp ®Õn víi t«i: chång t«i ®·

hy sinh trong chiÕn trêng miÒn Nam.

Lóc ®Çu, anh S¸u Thä vµ cç anh kh«ng cho t«i biÕt, dÆn dß anh chÞ em trong ®oµn, ai biÕt còng ph¶i gi÷ kÝn. Mét thêi gian sau, anh S¸u gÆp t«i vµ th«ng b¸o cho t«i r»ng: ë nhµ kªu t«i vÒ, t«i mõng vui kh«ng thÓ nãi hÕt ®îc, khÊp khëi ®Ó sím trë vÒ miÒn Nam. VÒ ®Õn nhµ, cã bÌ b¹n, cã con bªn c¹nh, cç anh chÞ míi cho t«i biÕt tin buån. ChÝnh lóc ®ã t«i míi hiÓu ®îc cçh thu xÕp tÕ nhÞ, chu ®¸o, hiÓu ®îc t×nh c¶m cña cç anh l·nh ®¹o, trong ®ã anh S¸u lµ ngêi cã trçh nhiÖm cao nhÊt.

Sau ®ã, mçi lÇn ë Héi nghÞ Pari vÒ Hµ Néi, kh«ng lÇn nµo anh kh«ng gäi t«i ®Õn th¨m, cã khi ®ãn c¶ cç con t«i cïng ®Õn.

Anh an ñi vç vÒ t«i vµ b¶o t«i ph¶i lu«n lu«n lµ ngêi ®¶ng viªn dòng c¶m.

Tuy kh«ng lµm viÖc trªn bµn héi nghÞ n÷a, nhng t«i vÉn theo dâi t×m hiÓu diÔn tiÕn cña héi nghÞ. Cho ®Õn b©y giê, mçi 262

https://thuviensach.vn

khi nghÜ ®Õn, t«i kh«ng thÓ quªn ®îc mét nçi lo l¾ng trong lßng, t×nh c¶m võa xãt xa th¬ng anh võa kh©m phôc khi biÕt r»ng tuæi anh ®· cao, søc anh ®· yÕu, nhÊt lµ t«i biÕt thÇn kinh cña anh kh«ng dÔ dµng chÞu ®îc sù c¨ng th¼ng, thÕ mµ h»ng tuÇn, h»ng th¸ng anh vÉn cø ph¶i ngåi hµng chôc giê liªn tôc

®Êu trÝ, mµ søc c¨ng th¼ng lªn ®Õn tét ®é víi tªn cè vÊn Mü, mét tªn võa x¶o quyÖt l¹i cßn rÊt sung søc. T«i thùc sù kh©m phôc anh. Dùa vµo thÕ th¾ng lîi cña ta ë chiÕn trêng miÒn Nam, b»ng sù b×nh tÜnh, tØnh t¸o, kiªn ®Þnh, kh«n ngoan, anh lu«n ë thÕ tÊn c«ng, anh dån kÎ ®Þch vµo thÕ bÞ ®éng. Nhê vµo th¾ng lîi to lín ë chiÕn trêng, cç anh chÞ ë Héi nghÞ Pari, díi sù chØ ®¹o cña anh S¸u ®· khai thç dån Ðp buéc ®Þch ph¶i nhîng bé, vµ HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam ®îc ký kÕt.

T«i biÕt, chÝnh nh÷ng th¸ng ngµy c¨ng th¼ng ®Õn tét ®Ønh

®ã ®· cíp ®i cña anh nhiÒu tuæi thä. Anh S¸u ®· cèng hiÕn v«

®iÒu kiÖn cho Tæ quèc, sù nghiÖp cçh m¹ng vµ c«ng lao to lín cña anh ®· ®îc §¶ng vµ nh©n d©n t«n vinh.

Sau khi miÒn Nam ®îc gi¶i phãng, ®Êt níc ®îc thèng nhÊt, t«i l¹i cã dÞp ®îc gÆp anh S¸u. T«i biÕt anh th¬ng t«i nªn lÇn nµo vµo thµnh phè c«ng tç, anh còng kªu t«i, anh D¬ng §×nh Th¶o, anh T Th¾ng... ®Õn th¨m. Anh dÆn dß chu

®¸o vÒ nh÷ng viÖc ph¶i ghi nhí trong qu¸ tr×nh lµm viÖc. Cã mét lÇn anh giao cho t«i chuÈn bÞ ®Ó ®a anh ®Õn th¨m mét sè gia ®×nh liÖt sÜ vµo dÞp 27-7. T«i ®a anh ®i huyÖn Nhµ BÌ, th¨m mét bµ mÑ liÖt sÜ, anh xóc ®éng cÇm tay bµ cô ®Ó c¶m ¬n sù hy sinh cña ngêi mÑ liÖt sÜ. Anh biÕt t«i ®ang lµm c«ng tç th¬ng binh x· héi, nhng vÉn dÆn t«i ph¶i nhí lµm chu ®¸o c«ng tç chÝnh sçh ®èi víi gia ®×nh liÖt sÜ vµ th¬ng binh.

Trong hµng nói c«ng viÖc ®Ì nÆng lªn trçh nhiÖm cña anh, anh vÉn nhí ®Õn tõng c¸n bé. Anh theo dâi, anh biÕt t«i lµm viÖc cã kÕt qu¶ vµ cã trçh nhiÖm ë thµnh phè, nªn ®· chÊp thuËn cho ®Ò b¹t t«i lªn mét trçh nhiÖm cao h¬n. Anh ®Ých th©n ®Õn nhµ th¨m t«i vµ th«ng b¸o quyÕt ®Þnh ®ã. T«i trÇn 263

https://thuviensach.vn

t×nh víi anh vÒ hoµn c¶nh cña t«i vµ xin anh cho t«i ®îc ë l¹i vÞ trÝ c«ng tç cò. Cø tëng anh S¸u lµ "«ng S¸u Bóa" th× kh«ng dÔ g× lay chuyÓn, nhng kh«ng, anh ®· l¾ng nghe. ThÊy t«i nãi thËt lßng nªn anh chÊp thuËn.

Anh ®i xa ®· l©u råi, vµ còng ®· l©u råi, t«i thÇm ao íc cã dÞp nµo ®ã ®îc nãi t×nh c¶m cña t«i, lßng biÕt ¬n cña t«i víi anh. T«i lín dÇn trong nhiÖm vô cçh m¹ng, cã phÇn cè g¾ng cña t«i, nhng cßn nhê nhiÒu bµi häc cña cç ®ång chÝ xung quanh, trong ®ã cã tÝnh chiÕn ®Êu, tÝnh quyÕt ®o¸n, t×nh c¶m vµ

sù quan t©m ®Õn cç ®ång chÝ xung quanh cña anh S¸u Thä lµ

nh÷ng bµi häc quý.

Tha anh S¸u, nÕu anh ®øng ®©u ®©y, anh theo dâi vµ ®äc nh÷ng dßng t«i ®ang viÕt nµy, xin anh h·y cêi, nô cêi ®«n hËu cña anh tõ nh÷ng n¨m nµo xa l¾m råi ph¶i kh«ng anh - víi mét ngêi häc trß bÐ nhá, bao giê còng quý träng anh.

264

https://thuviensach.vn

Bªn anh

TrÇn Thanh Phan

§Çu n¨m 1968, ®ång chÝ Lª §øc Thä (anh S¸u), Uû viªn Bé ChÝnh trÞ vµo R lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc. Lóc nµy anh S¸u kh«ng khoÎ, cha thÝch nghi ngay ®îc víi m«i trêng khÝ hËu, thêi tiÕt ë rõng rËm, níc ®éc. Th ký cña anh cho t«i biÕt anh S¸u lµ ngêi rÊt yªu th¬. ë Hµ Néi, sau nh÷ng giê lµm viÖc, lóc gi¶i trÝ hay nghØ ng¬i, anh S¸u thêng t×m ®äc, hoÆc nghe ng©m th¬ trªn ®µi vµ thØnh tho¶ng lµm th¬. Mçi lÇn ch¨m sãc søc khoÎ cho anh, bç sÜ ®Òu më c¸tsÐt ®· ghi s½n nh÷ng giäng ng©m th¬ anh a thÝch, vÆn nhá võa ®ñ ®Ó anh nghe, v×

®ã còng lµ mét trong nh÷ng cçh trÞ liÖu gãp phÇn lµm gi¶m bÖnh mÊt ngñ thêng xuyªn cña anh.

Vèn biÕt t«i ®· cïng c«ng tç t¹i V¨n phßng Trung ¬ng

§¶ng n¨m 1955, th ký cña anh nhê t«i t×m gióp nh÷ng bµi th¬

hay nãi vÒ miÒn Nam ®Ó phôc vô anh S¸u gi¶i trÝ vµ ch÷a bÖnh.

Mét tuÇn sau, vµo buæi tèi, t«i ®îc gäi sang gÆp anh S¸u.

T«i cha kÞp chµo tha th× anh ®· b¶o nh÷ng bµi th¬ t«i göi cho anh, anh ®äc, nghe, ng©m gÇn hÕt. Anh nãi nh÷ng bµi th¬

cña mét sè tç gi¶ nh B¶o §Þnh Giang, Lª Anh Xu©n, ViÔn Ph¬ng, Hoµi Vò... nãi chung lµ tèt vÒ néi dung vµ ý th¬, råi ®ét nhiªn anh hái t«i cã thÝch, cã yªu th¬ kh«ng? T«i tha víi anh r»ng, v× yªu th¬ nªn tõ håi cßn lµ häc sinh ®Õn khi tham gia kh¸ng chiÕn, t«i thêng su tÇm, ghi chÐp l¹i nh÷ng bµi th¬

mµ t«i t©m ®¾c. Thêi gian ë V¨n phßng Trung ¬ng Côc, thØnh tho¶ng cao høng, t«i còng cã lµm mét sè bµi nhng chØ ®Ó tù sù 265

https://thuviensach.vn

vµ lu niÖm cho riªng m×nh hoÆc trao ®æi th©n mËt víi b¹n bÌ

yªu th¬. Võa døt lêi, thÊy bç sÜ ®Õn, t«i ®Þnh ra vÒ, th× anh b¶o t«i n¸n l¹i vµi phót vµ dÆn dß, ®éng viªn t«i gióp viÖc cho anh Bêng thËt tèt. Anh Bêng lµ mét ®ång chÝ ch©n chÊt, lµ mét l·nh ®¹o ho¹t ®éng l©u n¨m ®îc Trung ¬ng tin yªu, ®ång chÝ

quý mÕn, ®îc lµm viÖc, tiÕp cËn víi anh, t«i sÏ häc tËp ®îc nhiÒu ®iÒu, nhiÒu kinh nghiÖm ®Ó rÌn luyÖn b¶n th©n vµ ¸p dông trong c«ng tç.

§îc tin anh S¸u trë ra Hµ Néi chuÈn bÞ ®i Ph¸p trªn c¬ng vÞ Cè vÊn ®Æc biÖt cña ph¸i ®oµn ta t¹i Héi nghÞ Pari, t«i sang chµo t¹m biÖt anh. Anh l¹i gîi chuyÖn vÒ th¬, b¶o t«i nÕu cã nh÷ng bµi th¬ hay trong Nam th× nhí göi ra cho anh. Anh nhê anh T Th¾ng, Ban An ninh R, lóc Êy còng cã mÆt, chôp anh vµ

t«i mét kiÓu ¶nh. Th t«i göi ra B¾c cho gia ®×nh th× nhê anh B¶o chuyÓn hé. Cã dÞp thuËn tiÖn, anh sÏ ®Õn th¨m gia ®×nh t«i.

Mét s¸ng ë R, ®äc tin tøc ®îc biÕt "«ng Lª §øc Thä" vµ

ph¸i ®oµn ta ®· ®Õn Ph¸p dù Héi nghÞ Pari, t«i véi viÕt vµi dßng th¬ tùa ®Ò Nhí anh göi ra B¾c cho anh. Lóc ®ång chÝ Mai ChÝ

Thä ®i häp ë Trung ¬ng trë vÒ, anh S¸u cã nh¾n lêi th¨m t«i, cho biÕt ®· nhËn ®îc cç bµi th¬ t«i göi cho anh vµ göi tÆng t«i mét chiÕc ®ång hå Liªn X« mµ m·i ®Õn nay t«i cßn tr©n träng gi÷ g×n nh mét b¶o vËt quý giçho riªng m×nh. N¨m 1974, t«i

®îc ra B¾c trÞ bÖnh vµ kh«ng quªn mang theo nhiÒu bµi th¬

cña cç tç gi¶ tªn tuæi ë miÒn Nam theo lêi dÆn cña anh khi t¹m biÖt anh ë R n¨m xa. BiÕt t«i võa ra B¾c, anh S¸u cho Ban Thèng nhÊt ®ãn t«i ®Õn gÆp anh t¹i nhµ riªng. Mét s¸ng mïa thu Hµ Néi, lÇn nµy ®Õn th¨m vµ tríc khi chµo t¹m biÖt anh S¸u ra vÒ, trong t«i vÉn cßn l©ng l©ng l¾ng ®äng kû niÖm n¨m xa ë R nh khi ®Õn th¨m chµo tríc khi anh trë l¹i miÒn B¾c: Gi÷a rõng b¸t ng¸t mªnh m«ng

Bªn anh vÉn sëi Êm lßng kÝnh yªu.

V©ng! Dï nay anh ®· ®i xa, m·i m·i vÉn "bªn anh".

266

https://thuviensach.vn

§åNG CHÝ L£ §øC THä

NH÷NG N¡M TH¸NG ë §åNG TH¸P M¦êI

Lª VÜnh T©n *

S¸u m¬i ba n¨m tríc ®©y, sau chiÕn th¾ng vang déi cña ChiÕn dÞch ViÖt B¾c thu ®«ng 1947, Bç Hå vµ Trung ¬ng

§¶ng ta nhËn ®Þnh: N¨m 1947, qu©n Ph¸p ®· bÞ thÊt b¹i nÆng c¶ trªn hai lÜnh vùc chÝnh trÞ vµ qu©n sù. VÒ mÆt chÝnh trÞ, thÊt b¹i trong viÖc dùng lªn chÝnh phñ bï nh×n NguyÔn V¨n Xu©n.

Trong lÜnh vùc qu©n sù, thÊt b¹i qua cç cuéc hµnh qu©n cµn quÐt tiªu diÖt c¬ quan l·nh ®¹o ®Çu n·o cña ta ë chiÕn khu ViÖt B¾c vµ c¨n cø ®Þa §ång Th¸p Mêi.

Tuy nhiªn víi t duy qu©n sù s¾c bÐn, Trung ¬ng nhËn

®Þnh thu ®«ng n¨m 1948 qu©n viÔn chinh Ph¸p sÏ ra søc thùc hiÖn kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh nh»m triÖt ph¸ nguån nh©n lùc, vËt lùc cña ta ë vïng trung du B¾c Bé vµ ®ång b»ng ch©u thæ s«ng Cöu Long, t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng tËp trung qu©n lùc ®Ó tç chiÕn trªn chiÕn trêng chÝnh - chiÕn trêng B¾c Bé. ChÝnh v×

vËy, Trung ¬ng yªu cÇu: "Nam Bé h·y ®¸nh m¹nh h¬n n÷a ®Ó

chia sÎ g¸nh nÆng cho chiÕn trêng B¾c Bé".

§ång chÝ Lª §øc Thä - Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng, Trëng Ban §¶ng vô kiªm Trëng Ban D©n vËn Trung

¬ng vµ Ph¸i ®oµn ChÝnh phñ Trung ¬ng ®· lªn ®êng vµo Nam Bé trong thêi ®iÓm lÞch sö Êy. Cïng ®i víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, cã Bç sÜ Ph¹m Ngäc Th¹ch - Thø trëng Phñ Chñ tÞch, víi danh nghÜa ®¹i diÖn ChÝnh phñ vµ ThiÕu tíng Lª HiÕn Mai 267

https://thuviensach.vn

(D¬ng Quèc ChÝnh), víi danh nghÜa ®¹i diÖn Bé Tæng T lÖnh.

Sè c¸n bé tïy tïng kho¶ng 30 ngêi.

Ph¸i ®oµn ®· n»m s¬ng gèi ®Êt, léi suèi trÌo ®Ìo tiÕn hµnh mét cuéc hµnh qu©n gian khæ, ®i däc theo chiÒu dµi cña s¸u chiÕn khu, vît qua nh÷ng khu rõng ®¹i ngµn trïng ®iÖp n»m trªn d·y Trêng S¬n vµ ®i xuyªn qua mét sè vïng ®Þch hËu gÆp nhiÒu hiÓm nguy bÊt tr¾c, víi lé tr×nh íc tÝnh kho¶ng 3.500 kil«mÐt. Rêi ®¹i b¶n doanh Ban Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng ë §Þnh Hãa - Th¸i Nguyªn gi÷a mïa Thu n¨m 1948, Ph¸i

®oµn ®· tíi kªnh Ba Th¸p - §ång Th¸p Mêi vµo cuèi mïa kh«

n¨m 1949 (kho¶ng h¹ tuÇn th¸ng 4 d¬ng lÞch).

Ba m¬i b¶y n¨m sau chuyÕn ®i kh«ng thÓ nµo quªn Êy, ngµy 15-3-1985, trong khi tr¶ lêi phãng viªn Sylvana Foa cña h·ng Th«ng tÊn x· Mü (UPI), ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· håi tëng l¹i: "Tõ ViÖt B¾c vµo chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, trªn ®êng ®i kh«ng nh÷ng ph¶i vît qua rõng nói hiÓm trë, mµ cßn qua c¶

nh÷ng vïng cã ®Þch, cho nªn ®oµn t«i ®i cã hai, ba ngêi hy sinh. B¶n th©n t«i còng suýt chÕt".

Ngay trong chÆng ®êng ®Çu, khi ®ång chÝ Lª §øc Thä ghÐ qua V©n §×nh - Hµ §«ng ®Ó lµm viÖc víi Khu ñy Khu 3, Ph¸i ®oµn ta ®· bÞ ®Þch ph¸t hiÖn. Ngµy 20-9-1948, chóng huy

®éng 1.300 qu©n, bÊt ngê cho lÝnh dï nh¶y xuèng V©n §×nh ®Ó

thùc hiÖn kÕ ho¹ch "®¸nh óp" chíp nho¸ng. Tuy nhiªn, cuéc tÊn c«ng ®· bÞ thÊt b¹i hoµn toµn. B¶y th¸ng sau, khi ®ång chÝ Lª

§øc Thä vµ Ph¸i ®oµn ®Æt ch©n lªn c¨n cø ®Þa Xø ñy Nam Bé chØ ®îc kho¶ng h¬n 5 tuÇn lÔ, tõ ngµy 2 ®Õn ngµy 8-6-1949,

®Þch ®· më cuéc cµn quÐt lín vµo §ång Th¸p Mêi víi 4.000

qu©n, cã xe léi níc, tµu chiÕn, m¸y bay vµ lÝnh dï. Nhng chóng ®· bÞ TiÓu ®oµn 404 b¶o vÖ c¨n cø cña Nam Bé, TiÓu

®oµn chñ lùc 307 cña Khu 8, TiÓu ®oµn 309 cña tØnh Mü Tho phèi hîp chÆt chÏ víi d©n qu©n, du kÝch cña x· c¨n cø ®¸nh tr¶

* Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, BÝ th TØnh ñy, Chñ tÞch Héi ®ång nh©n d©n tØnh §ång Th¸p.

268

https://thuviensach.vn

quyÕt liÖt. Bèn tr¨m tªn ®Þch vµ 6 xe léi níc ®· bÞ tiªu diÖt.

B¸o Thèng NhÊt th¸ng 6-1949 ®· viÕt: "TrËn tÊn c«ng vµo §ång Th¸p Mêi th¸ng 6-1949 lµ trËn tÊn c«ng lín nhÊt vµ còng lµ

thÊt b¹i ®au ®ín nhÊt cña qu©n Ph¸p ë Nam Bé... Môc tiªu cña trËn tÊn c«ng nµy lµ nh»m tiªu diÖt c¬ quan ®Çu n·o l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn, nhÊt lµ Ph¸i ®oµn ChÝnh phñ Trung ¬ng míi vµo Nam Bé".

ViÖc Ph¸i ®oµn ChÝnh phñ Trung ¬ng do ®ång chÝ Lª §øc Thä dÉn ®Çu vµo chiÕn khu §ång Th¸p Mêi gi÷a lóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p trong toµn quèc bíc sang n¨m thø t, lµ mét trong nh÷ng sù kiÖn lÞch sö quan träng trªn chiÕn trêng Nam Bé. Nã ®· thæi mét luång sinh khÝ míi vµ g©y niÒm tin tëng m¹nh mÏ trong qu©n vµ d©n ta, nhÊt lµ trong ®éi ngò c¸n bé qu©n, d©n, chÝnh, ®¶ng ë cç ®Þa ph¬ng, cç ngµnh, cç cÊp.

§iÒu vui mõng nhÊt ®èi víi c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo ta ë c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn §ång Th¸p Mêi nãi riªng vµ trªn chiÕn trêng Nam Bé nãi chung, lµ ®· ®îc ®ång chÝ Lª §øc Thä trao tËn tay bèn l¸ th cña Bç Hå viÕt t¹i nói rõng chiÕn khu ViÖt B¾c ngµy 15-9-1948.

Trong Th vµo Nam, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh viÕt: "Nh©n dÞp ph¸i ®oµn cña ChÝnh phñ vµo Nam, t«i göi lêi th©n ¸i hái th¨m toµn thÓ ®ång bµo...

§· h¬n 3 n¨m, ®ång bµo vµ chiÕn sÜ Nam Bé ®· vµ ®ang anh dòng kh¸ng chiÕn ®Ó gi÷ v÷ng nÒn ®éc lËp, thèng nhÊt vµ

d©n chñ...

Trong mïa Thi ®ua ¸i quèc ®ang s«i næi kh¾p c¶ níc, t«i mong r»ng ®ång bµo Nam Bé sÏ h¨ng h¸i tham gia, vÒ qu©n sù còng nh vÒ chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n hãa, v.v.." 1.

Trong Th göi cç Uû viªn Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé, cç tØnh, quËn vµ x· ë Nam Bé, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 495 - 496.

269

https://thuviensach.vn

viÕt: "Nh©n dÞp ph¸i ®oµn cña ChÝnh phñ vµo Nam, t«i göi lêi th©n ¸i chµo toµn thÓ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé, Uû ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh cç tØnh, quËn vµ x·...

MÆc dÇu ë xa ChÝnh phñ Trung ¬ng, cç Uû ban Nam Bé trong h¬n 3 n¨m nay ®· ®¶m ®¬ng c«ng viÖc h»ng ngµy víi mét tinh thÇn dòng c¶m vµ thèng nhÊt. Mét sè ñy viªn cç cÊp tØnh, quËn vµ x· ®· oanh liÖt hy sinh v× Tæ quèc, vµ ®· nªu cao chÝ khÝ xung phong cña d©n téc ta... V× vËy, nhiÖm vô cña cç Uû ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh cç cÊp lµ ph¶i ph¸t ®éng phong trµo Thi ®ua ¸i quèc, toµn diÖn vµ toµn d©n, ®Ó ®a kh¸ng chiÕn mau ®Õn th¾ng lîi, thèng nhÊt vµ ®éc lËp mau ®Õn thµnh c«ng"1.

Trong Th göi tíng sÜ VÖ quèc qu©n vµ d©n qu©n du kÝch Nam Bé, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh viÕt: "Nh©n dÞp ph¸i ®oµn ChÝnh phñ vµo Nam, t«i göi lêi th©n ¸i th¨m cç ®ång chÝ...

§· h¬n 3 n¨m nay, bé ®éi vµ d©n qu©n Nam Bé ®· lËp nhiÒu chiÕn c«ng vÎ vang, vµ ®· trëng thµnh trong khãi löa.

Cç ®ång chÝ ®· thùc hiÖn ®îc kÕ ho¹ch cíp khÝ giíi ®Þch

®¸nh l¹i ®Þch, ¸p dông triÖt ®Ó chiÕn thuËt vËn ®éng du kÝch, vµ

ph¸ ho¹i hËu ph¬ng ®Þch...

Trong phong trµo Thi ®ua ¸i quèc, luyÖn qu©n lËp c«ng ngµy nay, t«i mong cç ®ång chÝ cè g¾ng ph¸t triÓn cç u ®iÓm, söa ch÷a cç khuyÕt ®iÓm, ®Ó lµm cho bé ®éi ta thËt xøng ®¸ng lµ bé ®éi cña mét níc D©n chñ Céng hßa, xøng ®¸ng víi nhiÖm vô vÎ vang lµ gi¶i phãng Tæ quèc vµ b¶o vÖ nh©n d©n"2.

Trong Th göi nam n÷ thanh niªn vµ nhi ®ång Nam Bé, Bç Hå viÕt: "Nh©n dÞp ph¸i ®oµn ChÝnh phñ vµo Nam, Bç göi lêi th©n ¸i th¨m cç ch¸u...

Trong phong trµo Thi ®ua ¸i quèc nµy, Bç mong cç ch¸u sÏ cïng víi thanh niªn vµ nhi ®ång toµn quèc, h¨ng h¸i xung phong. Cç ch¸u ph¶i dòng c¶m tiÕn lªn, lµm cho xøng

®¸ng lµ con ch¸u cña Phï §æng V¬ng, cña TrÇn Quèc To¶n.

___________________

1,2. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 497 - 498, 499 - 500.

270

https://thuviensach.vn

Cho xøng ®¸ng lµ thanh niªn vµ nhi ®ång cña níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa thèng nhÊt vµ ®éc lËp"1.

Nh»m biÓu thÞ niÒm tin m·nh liÖt vµ lßng t«n kÝnh s©u xa cña cç tÇng líp nh©n d©n Nam Bé, cña qu©n vµ d©n chiÕn khu

§ång Th¸p Mêi ®èi víi Trung ¬ng, mét cuéc mÝttinh träng thÓ cña Xø ñy vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé ®·

®îc tæ chøc gÇn chî C¸i BÌo (nay thuéc x· T©n Héi Trung, huyÖn Cao L·nh) ®Ó chµo mõng ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ Ph¸i

®oµn ChÝnh phñ.

Tõ khi ®Æt ch©n lªn kªnh Ba Th¸p ®Õn lóc di chuyÓn xuèng c¨n cø ®Þa U Minh ë miÒn T©y Nam Bé, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®¶m nhËn träng trçh ®¹i diÖn Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng bªn c¹nh Xø ñy Nam Bé. §ång chÝ ®· táa s¸ng trªn nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng vµ ®Ó l¹i nh÷ng Ên tîng ®Ñp trong cç c¬

quan qu©n, d©n, chÝnh, ®¶ng. Tç phong c«ng tç vµ phong cçh l·nh ®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· thÓ hiÖn ®Ëm nÐt t tëng

" Söa ®æi lèi lµm viÖc" cña Bç Hå. Sinh ho¹t gi¶n dÞ, gÇn gòi quÇn chóng nh©n d©n, s©u s¸t ®¶ng viªn, c¸n bé, coi träng viÖc tu dìng vµ rÌn luyÖn phÈm chÊt ®¹o ®øc, kiªn ®Þnh víi lËp trêng quan ®iÓm, ®Ò cao tinh thÇn tù phª b×nh vµ phª b×nh, gi÷ v÷ng ý thøc tæ chøc vµ kû luËt... §ã lµ nh÷ng gi¸ trÞ tinh hoa vÒ ®¹o ®øc cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc ph¸t s¸ng ë chiÕn khu §ång Th¸p Mêi. Víi c¬ng vÞ phô trçh c«ng tç tæ chøc, huÊn luyÖn vµ ®µo t¹o, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ ngêi cã c«ng trong viÖc phæ cËp vµ gi¸o dôc t tëng "cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh", "chÝ c«ng v« t" cña Bç Hå cho ®¶ng viªn, c¸n bé trªn chiÕn trêng Nam Bé.

Cïng víi ®ång chÝ Lª DuÈn, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nªu g¬ng s¸ng trong viÖc x©y dùng h¹t nh©n ®oµn kÕt v÷ng ch¾c trong c¬ quan l·nh ®¹o ®Çu n·o cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 501.

271

https://thuviensach.vn

trªn chiÕn trêng Nam Bé, biÕn Xø ñy Nam Bé vµ Trung ¬ng Côc miÒn Nam thµnh mét khèi thèng nhÊt ý chÝ vµ hµnh ®éng.

N¨m th¸ng ®i qua, cho ®Õn ngµy nay, nh©n d©n Nam Bé vµ qu©n d©n tØnh §ång Th¸p nh×n vÒ qu¸ khø vÎ vang, rÊt tù hµo vÒ hai nhµ l·nh ®¹o lçi l¹c cña thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p trªn chiÕn trêng Nam Bé - Lª DuÈn vµ Lª §øc Thä. Lª DuÈn lµ

mét kiÕn tróc s trëng tµi ba v¹ch ra nh÷ng ý tëng chiÕn lîc

®óng ®¾n ®Ó chØ ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn. Lª §øc Thä, lµ ngêi l·nh

®¹o kiªn cêng giµu kinh nghiÖm, nhµ tæ chøc ®Çy b¶n lÜnh vµ

tµi n¨ng. Cèng hiÕn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä t¹i chiÕn khu

§ång Th¸p Mêi thÓ hiÖn næi bËt trong c«ng tç tæ chøc - c¸n bé vµ trong lÜnh vùc ho¹t ®éng qu©n sù.

Trong c«ng tç tæ chøc c¸n bé, cïng víi Ban Thêng vô Xø ñy, ngay sau khi ®Õn chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, ®ång chÝ Lª

§øc Thä ®· tiÕn hµnh rµ so¸t ®Ó cñng cè bé m¸y tæ chøc cña cç

®¬n vÞ trùc thuéc Xø ñy vµ Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé ®îc thùc sù v÷ng m¹nh c¶ vÒ cç mÆt chÝnh trÞ, t

tëng vµ tæ chøc theo ph¬ng ch©m "tinh binh tinh c¸n" cña Bç Hå. §i ®«i víi viÖc cñng cè, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· xóc tiÕn viÖc thµnh lËp mét sè ®¬n vÞ míi nh»m ®¸p øng viÖc thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh - nh thµnh lËp Ban Tæ chøc, Ban KiÓm tra Xø ñy, trêng §¶ng mang tªn Trêng Chinh ®Ó båi dìng lý luËn cho ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o ë cç ®Þa ph¬ng vµ

cç ngµnh qu©n, d©n, chÝnh, ®¶ng, v.v.. §iÒu quan t©m ®Æc biÖt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ dèc søc vµo viÖc cñng cè sù l·nh ®¹o thèng nhÊt cña §¶ng trong cç lùc lîng vò trang, ®èi víi ba thø qu©n trªn chiÕn trêng.

Trong lÜnh vùc qu©n sù, khi ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ Ph¸i

®oµn ChÝnh phñ vµo ®Õn chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, qu©n Ph¸p trªn chiÕn trêng Nam Bé ®ang ra søc thùc hiÖn kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh lÊn chiÕm míi nh»m thùc hiÖn bèn môc tiªu: X©y dùng mét hÖ thèng th¸p canh dµy ®Æc mang tªn tíng §ê la Tua 272

https://thuviensach.vn

(De la Tour) trªn cç trôc lé giao th«ng; sö dông lùc lîng qu©n

®Þa ph¬ng kÕt hîp víi lÝnh th¸p canh t¹i chç thêng xuyªn cµn quÐt nh»m khèng chÕ quÇn chóng vµ ®¸nh bËt c¸n bé, ®¶ng viªn ta ra khái ®Þa bµn; dïng xe léi níc kÕt hîp víi thñy, lôc, kh«ng qu©n tæ chøc cç cuéc hµnh qu©n cµn quÐt lín tÊn c«ng cç c¬ quan l·nh ®¹o ®Çu n·o kh¸ng chiÕn t¹i chiÕn khu §ång Th¸p Mêi; ph¸ ho¹i kinh tÕ, ng¨n chÆn cç ®êng giao th«ng tiÕp tÕ l¬ng thùc, thùc phÈm cho kh¸ng chiÕn.

ViÖc thay ®æi chiÕn thuËt cña ®Þch cã kÕt qu¶ ®¸ng kÓ.

HÖ thèng th¸p canh ®Æc biÖt g©y cho ta nhiÒu khã kh¨n.

Trong b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh Nam Bé göi ra Trung ¬ng, ®ång chÝ Lª DuÈn - BÝ th Xø ñy Nam Bé nhËn xÐt: "Tr¶i qua nh÷ng trËn cµn quÐt cña giÆc, nh©n d©n nãi chung, trong kho¶ng n¨m 1949 phÇn ®«ng cã phÇn mÖt mái". Tríc t×nh h×nh ®ã, Xø ñy Nam Bé vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä - ®Æc ph¸i viªn cña Trung ¬ng xç ®Þnh nhiÖm vô qu©n sù cÊp bçh ph¶i kiªn quyÕt ®¸nh b¹i kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh míi cña ®Þch.

Nh»m ph¸ vì hÖ thèng th¸p canh De la Tour, trong bµi chuyªn luËn vÒ qu©n sù ®¨ng trªn b¸o Thèng nhÊt sè 15 vµ

16 n¨m 1950, ®øng trªn quan ®iÓm thùc tiÔn vµ biÖn chøng,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ph©n tÝch thÊu ®¸o nh÷ng nhîc

®iÓm c¬ b¶n trong hÖ thèng th¸p canh nµy. §ång chÝ viÕt:

"Qu©n ®Þch ë Nam Bé ®· tù hµo r»ng c¸i hÖ thèng phßng ngù b»ng ®ån bèt vµ th¸p canh däc theo cç ®êng giao th«ng lµ

bÊt kh¶ x©m ph¹m, nhng chóng cã biÕt ®©u r»ng chÝnh c¸i hÖ thèng phßng ngù ®ã mang s½n trong nã bao nhiªu nhîc

®iÓm. Nhîc ®iÓm thø nhÊt, lµ tinh thÇn qu©n ®éi cña chóng b¹c nhîc vµ do lùc lîng cña chóng ph©n t¸n máng manh l¹i cµng thªm b¹c nhîc h¬n n÷a. Nhîc ®iÓm thø hai, lµ lùc lîng cña chóng bÞ ph©n t¸n. Qu©n cña chóng tríc ®©y tËp trung tõng tiÓu ®oµn, trung ®oµn ®Õn ®¹i ®oµn, nay ph¶i ph©n t¸n ra tõng trung ®éi, tiÓu ®éi ®Õn tõng tæ 5 - 6 tªn ®Ó

b¶o vÖ nh÷ng n¬i chóng t¹m chiÕm. Trong lóc ®ã chóng ta 273

https://thuviensach.vn

biÕt tËp trung lùc lîng trªn chiÕn trêng ®Ó ®¸nh lùc lîng

®Þch ph©n t¸n. HÖ thèng phßng ngù cña ®Þch sÏ bÞ bé ®éi ta chÆt ra tõng khóc ®Ó bao v©y, c« lËp vµ tiªu diÖt. Nhîc ®iÓm thø ba, v× ph©n t¸n lùc lîng ®Ó chiÕm ®ãng s©u vµo néi ®Þa ta, sù tiÕp viÖn cña ®Þch gÆp nhiÒu trë ng¹i vÒ ph¬ng tiÖn chuyªn chë vµ giao th«ng. Nhîc ®iÓm thø t, trong mÊy n¨m chiÕn tranh, qu©n sè cña ®Þch võa chÕt võa bÞ th¬ng hµng v¹n, sè qu©n tham gia ph¶n chiÕn ngµy mét t¨ng, l¹i gÆp khã kh¨n vÒ tµi chÝnh nªn ®Þch kh«ng thÓ bæ sung thªm qu©n sè.

Tuy qu©n chÝnh quy cña ta Ýt h¬n ®Þch, nhng chóng ta biÕt tËp trung lùc lîng cña cç thø qu©n nªn chiÕm u thÕ trªn chiÕn trêng ®Ó tiªu diÖt ®Þch".

Nhê dùa trªn c¬ së cña sù ph©n tÝch chÝnh xç ®ã, qu©n vµ d©n ta ®· ph¸t huy cao ®é nh©n tè vÒ chÝnh trÞ vµ tinh thÇn trong cç chiÕn dÞch qu©n sù liªn tiÕp næ ra gi÷a thu

®«ng n¨m 1949 vµ xu©n hÌ n¨m 1950. ChiÕn thuËt ®Æc c«ng

®¸nh th¸p canh næi tiÕng còng ®· ®îc ra ®êi trªn c¬ së cña t duy qu©n sù ®ã. Ngay trong chiÕn dÞch CÇu KÌ diÔn ra 40

ngµy trªn ®Þa bµn cña ba huyÖn CÇu KÌ, TiÓu CÇn vµ CÇu Ngang (tØnh VÜnh Long, Trµ Vinh) tõ ngµy 7-12-1949 ®Õn 16-1-1950 nh»m môc tiªu lµm ®Õn tan r· hÖ thèng ®ån bèt th¸p canh, ph¸ thÕ k×m kÑp, qu©n ta ®· diÖt vµ bøc rót 56 th¸p canh cña ®Þch. Thùc tiÔn trªn ®©y cho thÊy râ, ch¼ng nh÷ng trong ho¹t ®éng chÝnh trÞ mµ c¶ trªn lÜnh vc qu©n sù, t duy lý luËn vµ c«ng tç chØ ®¹o thùc tiÔn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt s¾c s¶o, nh¹y bÐn.

*

* *

Lª §øc Thä lµ mét chiÕn sÜ céng s¶n kiªn trung, lµ häc trß xuÊt s¾c cña Bç Hå, lµ ngêi cã c«ng trong viÖc tham gia l·nh

®¹o cuéc Tæng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn Th¸ng T¸m n¨m 1945

vµ cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc th¸ng 12-1946. §ång chÝ ®· ®îc Bç Hå ph¸i vµo Nam ®Ó t¨ng cêng cho chiÕn trêng Nam Bé 274

https://thuviensach.vn

trong nh÷ng th¸ng n¨m gian khæ cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. ViÕt ®Çy ®ñ vÒ ®ång chÝ ñy viªn Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng ®¹i diÖn cho Trung ¬ng bªn c¹nh Xø ñy Nam Bé tõ n¨m 1949 ®Õn n¨m 1951 vµ lµ BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam tõ n¨m 1952 ®Õn n¨m 1954, lµ viÖc rÊt khã, cho dï chØ ®ãng khung trong ph¹m vi cña chiÕn khu §ång Th¸p Mêi. Mét ®iÒu ai còng cã thÓ c¶m nhËn ®îc lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· táa s¸ng trong nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng vµ ®Ó l¹i nh÷ng Ên tîng kh«ng thÓ phai mê trªn chiÕn trêng Nam Bé, trong ký øc vµ t×nh c¶m cña ®ång chÝ vµ ®ång bµo trªn m¶nh ®Êt tËn cïng phÝa Nam cña Tæ quèc.

N¨m n¨m sau ngµy ®Êt níc thèng nhÊt, khi ®ã ®ång chÝ Lª

§øc Thä s¾p 70 tuæi. Nhí chiÕn khu xa, ®ång chÝ ®· vÒ l¹i m¶nh

®Êt Gß Th¸p vµ dßng kªnh Ba lÞch sö ë t¹i x· T©n KiÒu, huyÖn Th¸p Mêi hiÖn nay ®Ó th¨m c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn cña Xø ñy Nam Bé ngµy tríc, th¨m ®ång chÝ vµ ®ång bµo ®· cïng m×nh mét thêi n»m s¬ng gèi ®Êt, d·i n¾ng dÇm ma. B©ng khu©ng nh×n c¶nh cò, xóc ®éng nhí tíi nh÷ng kû niÖm xa, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· c¶m tç viÕt mét bµi th¬ nhan ®Ò lµ §ång Th¸p: T«i tõ ViÖt B¾c vµo §ång Th¸p,

C¨n cø n¨m nµo ®Ó ®¸nh T©y.

MÇhÝn, kinh Ba - «i nhí m·i,

§©u cßn mong gÆp m¸ h«m nay.

Ba l¨m n¨m Êy nhiÒu thay ®æi,

§¸nh Ph¸p thua råi, ®¸nh Mü thua.

§ång Th¸p xu©n vÒ, trang sö míi,

NghÜa t×nh trän vÑn vÉn nh xa.

C¶m ®éng biÕt bao, t×nh c¶m cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi qu©n vµ d©n chiÕn khu §ång Th¸p Mêi tríc ®©y còng nh

®èi víi §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh §ång Th¸p ngµy nay, lµ

"nghÜa t×nh trän vÑn", son s¾t thñy chung. T×nh c¶m cña qu©n 275

https://thuviensach.vn

vµ d©n chiÕn khu §ång Th¸p Mêi tríc ®©y còng nh t×nh c¶m cña §¶ng bé vµ nh©n d©n tØnh §ång Th¸p ngµy nay ®èi víi

®ång chÝ Lª §øc Thä, m·i m·i lµ "nghÜa t×nh trän vÑn vÉn nh

xa". T«i xin mîn c©u th¬ ®Ñp Êy cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ó

kÕt thóc bµi viÕt nµy.

276

https://thuviensach.vn

PhÇn thø ba

Lª §øc Thä víi c«ng tç

tæ chøc x©y dùng §¶ng

277

https://thuviensach.vn

278

https://thuviensach.vn

vÒ NH÷NG §ãNG GãP

CñA §åNG CHÝ L£ §øC THä trong

C¤NG TÇ Tæ CHøC X¢Y DùNG §¶NG

T« Huy Røa *

NhiÒu n¨m qua, trong suy nghÜ vµ t×nh c¶m cña chóng ta,

®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n lu«n lµ mét trong nh÷ng nhµ l·nh

®¹o tµi n¨ng thuéc líp c¸n bé ®Çu tiªn cña §¶ng vµ lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. N¨m 1926, lóc míi 15 tuæi ®ång chÝ ®· giç ngé vµ tham gia ho¹t

®éng cçh m¹ng. N¨m 18 tuæi (th¸ng 10-1929), ®ång chÝ ®· trë thµnh ®¶ng viªn céng s¶n. Trong nh÷ng n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, lóc c«ng khai còng nh khi bÝ mËt hay trong nh÷ng n¨m th¸ng bÞ giam cÇm, ®ång chÝ ®· sím thÓ hiÖn kh¶ n¨ng thiªn bÈm trong t duy chiÕn lîc vµ n¨ng lùc tæ chøc ho¹t ®éng thùc tiÔn cïng b¶n lÜnh cçh m¹ng, lßng trung thµnh tuyÖt ®èi víi

§¶ng, Tæ quèc vµ nh©n d©n. Lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o tµi n¨ng trªn nhiÒu lÜnh vùc: qu©n sù, ngo¹i giao, tæ chøc..., ®ång chÝ ®·

®îc §¶ng vµ Bç Hå tÝn nhiÖm giao nhiÒu träng trçh cña

§¶ng, cña ®Êt níc. ë c¬ng vÞ c«ng tç nµo, ®ång chÝ còng tá râ b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng, tinh thÇn l¹c quan cçh m¹ng vµ

mét dòng khÝ chiÕn ®Êu kiªn cêng, ®Çy nhiÖt huyÕt, s½n sµng x¶ th©n v× lîi Ých cña nh©n d©n, cña Tæ quèc, v× nghÜa vô quèc tÕ cao c¶. Suèt cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng ®Çy sãng giã vµo Nam, ra B¾c, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®em hÕt t©m søc, tµi n¨ng vµ trÝ tuÖ cña m×nh cèng hiÕn cho sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ

___________________

* Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng §¶ng, Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng.

279

https://thuviensach.vn

vang cña §¶ng, v× ®éc lËp, tù do cña ®Êt níc, cña d©n téc. Nhí vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, c¸n bé, ®¶ng viªn vµ nh©n d©n lu«n nhí ®Õn nh÷ng ®ãng gãp to lín cña ®ång chÝ víi cçh m¹ng ViÖt Nam trong vai trß cña mét nhµ tæ chøc, mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña cçh m¹ng trªn chiÕn trêng miÒn Nam trong kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vµ chèng ®Õ quèc Mü; mét nhµ ngo¹i giao tµi ba, s¾c s¶o. Trong ®ã, gÇn c¶ cuéc

®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña m×nh, ®ång chÝ ®· dµnh nhiÒu thêi gian, t©m søc cho c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng. Cã thÓ nãi, trªn nhiÒu c¬ng vÞ c«ng tç quan träng, tªn tuæi cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· g¾n liÒn víi nh÷ng thµnh qu¶ vÜ ®¹i trong nhiÒu giai ®o¹n cña cçh m¹ng ViÖt Nam.

Ngay trong nh÷ng n¨m th¸ng ho¹t ®éng tríc Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· thÓ hiÖn "mét tÇm nh×n chiÕn lîc s¾c bÐn, tinh thÇn chiÕn ®Êu kiªn cêng vµ

kh¶ n¨ng tæ chøc chÆt chÏ". Vµo nh÷ng n¨m 1939 - 1944, sau khi MÆt trËn d©n chñ nh©n d©n §«ng D¬ng bÞ gi¶i t¸n, hÇu hÕt cç c¬ së ®¶ng trong toµn quèc bÞ thùc d©n Ph¸p khñng bè rÊt g¾t gao, c¸n bé, ®¶ng viªn bÞ b¾t hµng lo¹t, sè c¸n bé ho¹t

®éng ë ngoµi cßn rÊt Ýt. ChÝnh trong thêi ®iÓm ®ã, MÆt trËn ViÖt Minh ®îc thµnh lËp (th¸ng 5-1941), nhu cÇu vÒ c¸n bé l·nh

®¹o phong trµo cçh m¹ng, chuÈn bÞ thêi c¬ giµnh chÝnh quyÒn rÊt cÊp thiÕt. ViÖc bæ sung c¸n bé cho cç ban l·nh ®¹o tõ Trung

¬ng ®Õn cç cÊp gÆp nhiÒu khã kh¨n. Cuèi n¨m 1943, Thêng vô Trung ¬ng ®· quyÕt ®Þnh chñ tr¬ng tæ chøc vît ngôc cho c¸n bé ®ang bÞ giam cÇm trong cç nhµ tï ®Õ quèc ®Ó t¨ng cêng c¸n bé cho phong trµo vµ kiÖn toµn cç cÊp ñy ®¶ng, chuÈn bÞ lùc lîng s½n sµng ®ãn lÊy thêi c¬ ®ang cã lîi cho ta.

§ã lµ mét chñ tr¬ng s¸ng suèt, kÞp thêi, cã ý nghÜa chiÕn lîc.

Víi vai trß lµ BÝ th chi bé Nhµ tï Hßa B×nh, ®ång chÝ lµ ngêi l·nh ®¹o thùc hiÖn thµnh c«ng chñ tr¬ng trªn, ®· gi¶i tho¸t nhiÒu c¸n bé trong nhµ tï, t¨ng cêng lùc lîng cho cçh m¹ng, chuÈn bÞ tiÕn hµnh Tæng khëi nghÜa.

Th¸ng 8-1945, t¹i Héi nghÞ c¸n bé toµn quèc cña §¶ng ë T©n Trµo, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc cö vµo Ban Thêng vô 280

https://thuviensach.vn

Trung ¬ng §¶ng; th¸ng 12-1946, ®ång chÝ dù Héi nghÞ Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng quyÕt ®Þnh toµn quèc kh¸ng chiÕn. §ång chÝ ®· gióp Trung ¬ng bè trÝ, ph¸t triÓn lùc lîng

§¶ng, ®oµn thÓ, chÝnh quyÒn, ®Æc biÖt lµ phô trçh c«ng tç chuyÓn bé m¸y kh¸ng chiÕn tõ Hµ Néi lªn chiÕn khu ViÖt B¾c

®Ó tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p.

Víi cçh m¹ng miÒn Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nhiÒu ®ãng gãp to lín, trùc tiÕp l·nh ®¹o phong trµo cçh m¹ng cña nh©n d©n Nam Bé tõ gi÷a cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p gian khæ; nhiÒu n¨m sèng, ho¹t ®éng vµ chiÕn ®Êu cïng nh©n d©n miÒn Nam trong kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc cho

®Õn th¾ng lîi vÜ ®¹i cña ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö mïa Xu©n n¨m 1975, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt

®Êt níc.

Th¸ng 9-1948, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc ph©n c«ng lµ

Trëng ph¸i ®oµn cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµo Nam Bé c«ng tç, lµm Trëng Ban §¶ng vô kiªm Trëng Ban D©n vËn Xø ñy Nam Bé. Sau khi nghiªn cøu kü, n¾m ch¾c t×nh h×nh cçh m¹ng miÒn Nam, ®ång chÝ kh¼ng ®Þnh: "Ph¶i x©y dùng, cñng cè §¶ng trong lùc lîng vò trang, trong c«ng an, trong vïng bÞ ®Þch t¹m chiÕm, ph¸t triÓn §¶ng ph¶i lu«n lu«n

®i ®«i víi cñng cè §¶ng, ph¶i d×u d¾t ®¶ng viªn míi trong c«ng tç thùc tÕ, ph¶i më líp huÊn luyÖn ng¾n ngµy cho hä. Ph¶i lu«n lu«n ch¨m lo cñng cè chi bé, ®Ò phßng bän ®Þch chui vµo trong §¶ng, ph¸ ho¹i §¶ng tõ bªn trong". §ång chÝ ®· chñ ®éng cïng Thêng vô Xø ñy rµ so¸t, n¾m l¹i c¸n bé chñ chèt cña cç cÊp ñy trong cç khu ñy, tØnh ñy, §Æc khu ñy Sµi Gßn - Chî Lín

- Gia §Þnh; tõng bíc kiÖn toµn bé m¸y l·nh ®¹o Xø ñy, chÊn chØnh lÒ lèi lµm viÖc, khÈn tr¬ng triÓn khai mét sè biÖn ph¸p cÊp bçh nh»m chÊn chØnh, kiÖn toµn mét sè cÊp uû, ®ång thêi,

®ång chÝ Lª §øc Thä vµ Thêng vô Xø ñy lu«n gi÷ v÷ng nguyªn t¾c b¸o c¸o, xin chØ thÞ cña Thêng vô Trung ¬ng vµ Bç Hå vÒ

nh÷ng vÊn ®Ò cÇn thiÕt. Cç ho¹t ®éng Êy ®· trùc tiÕp cñng cè, ph¸t triÓn lùc lîng cña cçh m¹ng miÒn Nam vµ b¶o ®¶m sù 281

https://thuviensach.vn

l·nh ®¹o, chØ ®¹o thèng nhÊt cña Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, cña Bç Hå ®èi víi chiÕn trêng miÒn Nam.

§Ó n©ng cao chÊt lîng ®éi ngò c¸n bé cçh m¹ng cña

§¶ng ë miÒn Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chñ ®éng ®Ò xuÊt víi Thêng vô Xø ñy më líp huÊn luyÖn, båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é cña c¸n bé tØnh, khu, lÊy tªn lµ Trêng Trêng Chinh.

B¶n th©n ®ång chÝ ®· trùc tiÕp tham gia gi¶ng d¹y víi nh÷ng bµi gi¶ng hµm chøa nh÷ng néi dung phong phó, s©u s¾c c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn. Tõ n¨m 1950 ®Õn n¨m 1954, hµng tr¨m c¸n bé trung, cao cÊp ®· ®îc huÊn luyÖn, båi dìng, n©ng cao tr×nh

®é ®¸p øng cho nhu cÇu cña cçh m¹ng miÒn Nam.

Trong cuéc kh¸ng chiÕn khèc liÖt chèng ®Õ quèc Mü x©m lîc vµ bÌ lò tay sai, t¬ng quan lùc lîng gi÷a ta vµ ®Þch v«

cïng chªnh lÖch, cã thêi kú, nhiÒu c¬ së ®¶ng bÞ xãa, sè ®¶ng viªn t¹i miÒn Nam tõ 50.000 ®ång chÝ (n¨m 1954) ®Õn n¨m 1959 chØ cßn l¹i 7.000 ®ång chÝ, sè c¸n bé ®¶ng viªn bÞ giÕt, bÞ tï ngµy cµng nhiÒu. ChÝnh trong thêi ®iÓm hiÓm nghÌo ®ã, ®îc Trung ¬ng giao nhiÖm vô ch¨m lo c«ng tç tæ chøc x©y dùng

§¶ng phôc vô cçh m¹ng miÒn Nam, ®ång chÝ ®· ®Ò xuÊt viÖc thµnh lËp Vô miÒn Nam vµ Côc C¸n bé B trùc thuéc Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®Ó gióp §¶ng ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho cç chiÕn trêng còng nh ®ãn tiÕp, ch¨m sãc c¸n bé tõ chiÕn trêng ra miÒn B¾c ch÷a bÖnh, häc tËp vµ c«ng tç. Víi phong cçh lµm viÖc s©u s¸t, ®ång chÝ lu«n ®a ra nh÷ng ý kiÕn chØ

®¹o cô thÓ, th«ng qua tõng kÕ ho¹ch, ®Ò ra cçh thøc, tiªu chuÈn ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho tõng vïng, tõng chiÕn trêng, sao cho ph¸t huy hiÖu qu¶, h¹n chÕ hy sinh, tæn thÊt.

§ång chÝ trùc tiÕp th«ng qua danh sçh c¸n bé trung, cao cÊp bæ sung cho chiÕn trêng, l¾ng nghe ý kiÕn ®Ò xuÊt vµ nguyÖn väng cña tõng c¸n bé, kÞp thêi ®éng viªn tinh thÇn còng nh

vËt chÊt tríc khi c¸n bé vît Trêng S¬n vµo chiÕn trêng.

B¶n th©n ®ång chÝ còng ®îc Trung ¬ng cö vµo miÒn Nam n¾m t×nh h×nh, trùc tiÕp cïng lµm viÖc víi cç ®ång chÝ Trung

¬ng Côc miÒn Nam, nhê ®ã, viÖc chØ ®¹o cña Trung ¬ng ®èi 282

https://thuviensach.vn

víi miÒn Nam ®îc s©u s¸t h¬n, ®¸p øng tèt h¬n cç yªu cÇu cña chiÕn trêng, b¶o ®¶m sù th¾ng lîi trong ho¹t ®éng qu©n sù cña ta trªn cç chiÕn trêng miÒn Nam.

Trong nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng ®Õ quèc Mü, c¸n bé c«ng tç ë chiÕn trêng ra miÒn B¾c ch÷a bÖnh, c«ng tç vµ häc tËp ®Òu ®îc Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, Trung ¬ng §¶ng vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä hÕt søc quan t©m. Tríc nh÷ng yªu cÇu chi viÖn cho chiÕn trêng, thay mÆt Trung ¬ng, ®ång chÝ trùc tiÕp giao nhiÖm vô cho cç ban, ngµnh, t¹o ®iÒu kiÖn gi¶i quyÕt sím nhÊt, tèt nhÊt cç yªu cÇu chi viÖn ®ã. Trong nh÷ng n¨m chiÕn tranh chèng ®Õ quèc Mü, cç ban, ngµnh ®· ®ãn tiÕp, ch¨m sãc 20.500 c¸n bé tõ chiÕn trêng miÒn Nam ra B¾c ch÷a bÖnh vµ

häc tËp; x©y dùng ®îc 25 ®¬n vÞ ®ãn tiÕp, ®iÒu trÞ, ®iÒu dìng vµ häc tËp cho c¸n bé; trªn 7.000 c¸n bé ®îc ®i häc ë cç trêng v¨n hãa, trêng ®¹i häc, trung häc chuyªn nghiÖp, trêng lý luËn chÝnh trÞ; 4.000 c¸n bé ®îc bè trÝ ®i ch÷a bÖnh, nghØ

dìng, tham quan, häc tËp ë níc ngoµi.

§Çu n¨m 1955, ®ång chÝ tõ Nam Bé tËp kÕt ra miÒn B¾c.

N¨m 1956, khi Trung ¬ng ph¸t hiÖn sai lÇm trong c¶i cçh ruéng ®Êt vµ cñng cè tæ chøc, Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ ®· giao nhiÖm vô cho ®ång chÝ Lª §øc Thä lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng kiªm Trëng ban ChØ ®¹o c«ng tç söa sai. T×nh h×nh tæ chøc ®¶ng lóc nµy gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, nhiÒu c¬ së

®¶ng ë n«ng th«n bÞ nghi ngê, nhiÒu c¸n bé l·nh ®¹o chñ chèt cç cÊp bÞ b¾t tï, bÞ nghi oan... Thùc hiÖn chñ tr¬ng kiªn quyÕt söa sai cña Bé ChÝnh trÞ vµ Bç Hå, Ban Tæ chøc Trung ¬ng do

®ång chÝ Lª §øc Thä lµm Trëng ban ®· cö hµng ngh×n c¸n bé cña Trung ¬ng vÒ ®Þa ph¬ng, c¬ së xin lçi d©n vµ minh oan cho c¸n bé. §ång chÝ ®· tËp trung søc cho c«ng tç söa sai, tõng bíc cñng cè l¹i tæ chøc c¬ së ®¶ng vµ phôc håi danh dù, minh oan cho hµng ngh×n c¸n bé, ®¶ng viªn, kh«i phôc ®îc lßng tin cña quÇn chóng nh©n d©n ®èi víi §¶ng.

Trong c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Æc biÖt quan t©m nhiÖm vô x©y dùng tæ chøc c¬ së cña 283

https://thuviensach.vn

§¶ng. Ngay trong nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng ®Õ quèc Mü ë miÒn B¾c, ®ång chÝ ®· ®Ò xuÊt vµ chØ ®¹o thùc hiÖn cuéc vËn

®éng x©y dùng chi bé, ®¶ng bé c¬ së "bèn tèt" (s¶n xuÊt, chiÕn

®Êu tèt; chÊp hµnh chÝnh sçh tèt; c«ng tç quÇn chóng tèt vµ

cñng cè §¶ng tèt). Cuéc vËn ®éng ®· ®em l¹i nh÷ng kÕt qu¶

quan träng: tæ chøc c¬ së ®¶ng ®îc cñng cè, ph¸t huy tç dông l·nh ®¹o s©u s¸t, toµn diÖn ®èi víi mäi ho¹t ®éng ë c¬ së, b¶o

®¶m thùc hiÖn th¾ng lîi nhiÖm vô s¶n xuÊt, chiÕn ®Êu vµ chÝnh sçh cña §¶ng, cña Nhµ níc, t¨ng cêng mèi liªn hÖ gi÷a

§¶ng víi quÇn chóng. Th«ng qua thùc tiÔn cuéc vËn ®éng, nhiÒu cÊp ñy ®¶ng ®· kh¾c phôc ®îc th¸i ®é xem nhÑ c«ng tç x©y dùng tæ chøc c¬ së ®¶ng, nhËn thøc s©u s¾c h¬n vÒ vai trß cña tæ chøc c¬ së ®¶ng, quan t©m chØ ®¹o cñng cè c¬ së ®¶ng. §ã lµ mét bµi häc kinh nghiÖm quý, mang ý nghÜa thêi sù cho ®Õn h«m nay.

Mïa Xu©n n¨m 1975, cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc giµnh th¾ng lîi vÎ vang, ®Êt níc ta ®îc thèng nhÊt. T×nh h×nh, nhiÖm vô míi ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu míi to lín ®èi víi c«ng tç tæ chøc. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò lín vµ khã nhÊt lóc ®ã lµ ®iÒu ®éng, bè trÝ l¹i c¸n bé ®¸p øng nh÷ng nhiÖm vô míi.

Ngay sau gi¶i phãng, Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®· tham mu cho Trung ¬ng ®iÒu ®éng hµng tr¨m c¸n bé cao cÊp, hµng v¹n c¸n bé l·nh ®¹o, qu¶n lý vµ c¸n bé chuyªn m«n cho miÒn Nam, b¶o ®¶m cho viÖc thùc hiÖn cç nhiÖm vô chÝnh trÞ. Mét bµi häc cùc kú s©u s¾c trong c«ng tç tæ chøc, c¸n bé lµ víi tÇm nh×n xa, tr«ng réng, §¶ng, Bç Hå ®· dµy c«ng ®µo t¹o, rÌn luyÖn mét

®éi ngò ®«ng ®¶o c¸n bé lµ con em miÒn Nam ë miÒn B¾c vµ cç níc x· héi chñ nghÜa. §ã lµ mét lùc lîng quan träng ®Ó bè trÝ, s¾p xÕp c¸n bé cho miÒn Nam sau gi¶i phãng. Thùc hiÖn cç nghÞ quyÕt cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cïng cç ®ång chÝ trong Trung ¬ng, trong Bé ChÝnh trÞ vµ ®éi ngò nh÷ng ngêi lµm c«ng tç tæ chøc x©y dùng

§¶ng nhanh chãng gi¶i quyÕt hµng lo¹t vÊn ®Ò cÊp bçh, nh: x©y dùng vµ cñng cè hÖ thèng chÝnh trÞ thèng nhÊt trong c¶ níc, 284

https://thuviensach.vn

trong ®ã bao gåm viÖc x©y dùng cç tæ chøc ®¶ng, chÝnh quyÒn vµ ®oµn thÓ cç cÊp ë vïng míi ®îc gi¶i phãng; nhanh chãng b¾t tay vµo c«ng tç chuÈn bÞ nh©n sù cho Quèc héi vµ ChÝnh phñ khi ®Êt níc thèng nhÊt; chuÈn bÞ §¹i héi IV cña §¶ng.

Kinh qua nhiÒu m«i trêng ho¹t ®éng thùc tiÔn vµ cç chiÕn trêng, häc tËp ®îc cçh hiÓu ngêi, sö dông ngêi, ®µo t¹o ngêi hiÒn tµi cho ®Êt níc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, víi tÝnh cçh quyÕt ®o¸n, trung thùc, nghiªm kh¾c víi c¸n bé, b¶n th©n vµ c¶ gia ®×nh trong thùc hiÖn nhiÖm vô còng nh trong cuéc sèng, víi nhiÒu kinh nghiÖm thùc tiÔn trong c«ng tç tæ chøc, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gãp phÇn to lín ®Æt nÒn mãng cho c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng vµ tæ chøc cña c¶ hÖ thèng chÝnh trÞ ë níc ta; trong ®ã, ®ång chÝ ®· tËp trung søc vµo viÖc x©y dùng, qu¶n lý vµ bè trÝ ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o cÊp cao cña

§¶ng. §Æc biÖt, tõ §¹i héi III ®Õn §¹i héi VI cña §¶ng, víi vai trß Trëng TiÓu ban nh©n sù, ®ång chÝ tËn tôy ®Õn tËn n¬i xem xÐt, c©n nh¾c thËn träng tríc khi giíi thiÖu c¸n bé vµo c¬ quan l·nh ®¹o cao nhÊt cña §¶ng, gióp Bé ChÝnh trÞ chuÈn bÞ tèt nh©n sù cho lùa chän, bÇu cö Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th vµo cç kú ®¹i héi §¶ng. §ång chÝ lu«n nh¾c nhë c¸n bé tæ chøc ph¶i chó ý ph¬ng ch©m: thËn träng, d©n chñ; l¾ng nghe ý kiÕn c¬ së, ý kiÕn tËp thÓ. Sau khi ®· c©n nh¾c mäi mÆt, víi trçh nhiÖm ®îc giao, ®ång chÝ thÓ hiÖn chÝnh kiÕn mét cçh døt kho¸t. Theo ®ång chÝ, ®iÒu quan träng nhÊt cña viÖc chuÈn bÞ nh©n sù cÊp cao cña §¶ng lµ ph¶i biÕt l¾ng nghe nhiÒu ý kiÕn cña c¸n bé cç cÊp, kh«ng nghe mét chiÒu hoÆc ý kiÕn cña mét, hai c¸ nh©n. Ph¶i ®Æt yªu cÇu hµng

®Çu, quyÕt ®Þnh lµ chÊt lîng c¸n bé, nhÊt lµ tiªu chuÈn ®øc tµi khi chän c¸n bé tham gia cÊp ñy, tham gia hÖ thèng chÝnh trÞ.

Víi ph¬ng ph¸p lµm viÖc khoa häc, th¸i ®é nghiªm tóc, s©u s¸t trong c«ng viÖc, n¾m v÷ng u, khuyÕt ®iÓm, t©m t, nguyÖn väng cña c¸n bé; t«n träng, l¾ng nghe, tiÕp thu ý kiÕn cña ®ång sù, cña cÊp díi; quyÕt ®o¸n trong s¾p xÕp, bè trÝ, kiªn tr× trong tham mu, ®æi míi trong ®µo t¹o, båi dìng c¸n bé, 285

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gãp phÇn tÝch cùc x©y dùng ®îc ®éi ngò c¸n bé b¶o ®¶m tÝnh kÕ thõa vµ sù v÷ng vµng cña §¶ng trong mäi t×nh thÕ. §ång chÝ Lª §øc Thä ®Æc biÖt quan t©m x©y dùng, ®µo t¹o, lùa chän ®éi ngò c¸n bé trÎ tuæi ®Ó chuÈn bÞ cho cç giai ®o¹n cçh m¹ng tiÕp theo, tÝnh to¸n ®Õn c¶ mét sè ®ång chÝ cã triÓn väng chuÈn bÞ cho cç vÞ trÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña

§¶ng, Nhµ níc. Trong nh÷ng thËp kû 60 - 80 thÕ kû XX, nhiÒu c¸n bé u tó ë cç ngµnh, cç ®Þa ph¬ng ®· ®îc ph¸t hiÖn, quy ho¹ch, ®µo t¹o, båi dìng, rÌn luyÖn, thö thçh trong thùc tiÔn, ®Ò b¹t vµ trëng thµnh, gãp phÇn b¶o ®¶m th¾ng lîi vÎ

vang cña sù nghiÖp gi¶i phãng ®Êt níc vµ hoµn thµnh cç nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña c¶ d©n téc. Trong kÕt qu¶ nµy, cã c«ng lao ®¸ng kÓ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

Trªn c¬ng vÞ ngêi phô trçh c«ng tç tæ chøc, c¸n bé cña

§¶ng trong nhiÒu n¨m, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng cho §¶ng trong viÖc ho¹ch ®Þnh ®êng lèi, chÝnh sçh vÒ tæ chøc, c¸n bé cña §¶ng qua cç thêi kú cçh m¹ng vµ

chØ ®¹o tæ chøc thùc hiÖn trong thùc tiÔn. T tëng, tç phong, ph¬ng ph¸p lµm viÖc cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ó l¹i nhiÒu bµi häc quý cho nh÷ng ngêi lµm c«ng tç tæ chøc.

§Ó lµm tèt viÖc ch¨m lo x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn cña toµn §¶ng, cña hÖ thèng chÝnh trÞ, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n dµnh nhiÒu thêi gian, t©m søc cho c«ng tç x©y dùng

®éi ngò c¸n bé chuyªn trçh lµm c«ng tç tæ chøc x©y dùng

§¶ng. Xç ®Þnh viÖc tham mu nhËn xÐt, ®Ò b¹t, bæ nhiÖm c¸n bé cã phÇn trçh nhiÖm rÊt lín cña ®éi ngò nµy, ®ång chÝ lu«n

®ßi hái tÊt c¶ c¸n bé, ®¶ng viªn cña ngµnh tæ chøc ph¶i ®i s©u t×m hiÓu, nghiªn cøu tõng c¸n bé thuéc trçh nhiÖm qu¶n lý, ph¶i n¾m ch¾c kÕt qu¶ thùc hiÖn nhiÖm vô cña c¸n bé ®îc

§¶ng giao phã, u ®iÓm, khuyÕt ®iÓm, triÓn väng cña c¸n bé ®ã.

§ång chÝ phª b×nh cçh qu¶n lý hêi hît, chØ ®¸nh giç¸n bé trªn lý lÞch "chÕt" mµ kh«ng s©u s¸t c«ng viÖc cña c¸n bé, b¸o c¸o chung chung vÒ "lËp trêng, quan ®iÓm" mµ kh«ng n¾m ch¾c phÈm chÊt, n¨ng lùc vµ tÝnh cçh cña c¸n bé th«ng qua 286

https://thuviensach.vn

viÖc thùc hiÖn cç nhiÖm vô cña §¶ng vµ Nhµ níc. §ång chÝ

còng phª ph¸n t×nh tr¹ng sù vô, kinh nghiÖm chñ nghÜa. §ång chÝ yªu cÇu ph¶i híng c«ng tç tæ chøc vµo phôc vô nhiÖm vô chÝnh trÞ, ®Ò xíng x©y dùng quy ho¹ch c¸n bé, ph¸t hiÖn vµ båi dìng c¸n bé kÕ cËn, chñ ®éng chuÈn bÞ c¸n bé cho nh÷ng nhiÖm vô t¬ng lai.

§ång chÝ lu«n ®ßi hái anh em c«ng tç ë ngµnh tæ chøc cña

§¶ng ph¶i ra søc häc tËp n©ng cao tr×nh ®é chÝnh trÞ, trau dåi

®¹o ®øc cçh m¹ng, rÌn luyÖn phong cçh lµm viÖc s©u s¸t, cô thÓ, ph¬ng ph¸p t duy ®óng ®¾n, khoa häc khi xem xÐt con ngêi. §ång chÝ lu«n nh¾c nhë c¸n bé tæ chøc ph¶i trung thùc, c«ng t©m, khçh quan, ®èi xö víi c¸n bé kh«ng ®îc xen c¶m t×nh hoÆc thµnh kiÕn c¸ nh©n, ph¶i khiªm tèn, kh«ng ®îc cËy quyÒn thÕ, kh«ng ®îc léng quyÒn.

Tõ thùc tiÔn nhiÒu n¨m lµ ngêi ®øng ®Çu c¬ quan tæ chøc cña §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng nhËn xÐt rÊt kh¸i qu¸t vµ còng rÊt thùc tiÔn vÒ c«ng tç c¸n bé, ®ã lµ: NÕu cã ai hái t«i trong c«ng tç cçh m¹ng cã viÖc g× khã? T«i sÏ tr¶ lêi: khã nhÊt lµ c«ng tç c¸n bé v× c«ng tç nµy võa cô thÓ do cã quan hÖ trùc tiÕp ®Õn sù trëng thµnh cña mét ngêi nhÊt

®Þnh, l¹i võa trõu tîng do khã cã thÓ c©n, ®ong, ®o ®Õm ®îc n¨ng lùc, phÈm chÊt, b¶n lÜnh cña c¸n bé, ®ã lµ cßn cha nãi tíi c©u: "cai quan ®Þnh mÖnh". Cho nªn, khi lµm c«ng tç c¸n bé, ph¶i theo dâi thêng xuyªn, s©u s¸t c¸n bé, ®¸nh giç¸n bé qua kÕt qu¶ cña viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô ®îc giao, qua phÈm chÊt, lèi sèng; ph¶i nghe nhiÒu "tiÕng chu«ng", ph¶i kh¬i dËy vµ ph¸t huy ®îc u ®iÓm cña c¸n bé...V× khã kh¨n nh vËy nªn trong c«ng tç ®Ò b¹t c¸n bé nãi chung, nÕu ®óng ®îc 80% lµ tèt råi.

Tõ §¹i héi lÇn thø III ®Õn §¹i héi lÇn thø V cña §¶ng,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chñ tr× viÖc tæng kÕt c«ng tç x©y dùng

§¶ng vµ söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng, trùc tiÕp tr×nh bµy cç b¸o c¸o quan träng nµy tríc §¹i héi, qua ®ã, ®ång chÝ ®· gãp phÇn ph¸t triÓn mét bíc lý luËn vÒ §¶ng cÇm quyÒn trªn c¬ së qu¸n triÖt vµ vËn dông s¸ng t¹o nguyªn lý cña chñ nghÜa Mç -

287

https://thuviensach.vn

Lªnin vµ t tëng Hå ChÝ Minh vÒ x©y dùng §¶ng kiÓu míi cña giai cÊp c«ng nh©n. Nh÷ng t tëng quan träng trong c«ng tç x©y dùng §¶ng nãi chung, c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng nãi riªng ®· ®îc kh¼ng ®Þnh, ®ã lµ: Kiªn tr× kh¼ng ®Þnh tÝnh giai cÊp vµ tÝnh tiªn phong cña §¶ng, tõng bíc hÖ thèng hãa, hoµn thiÖn cç nguyªn t¾c c¬ b¶n thÓ hiÖn b¶n chÊt cña §¶ng; ph¸t triÓn lý luËn vÒ x©y dùng §¶ng víi t cçh lµ mét §¶ng cÇm quyÒn ®a ®Êt níc ®i theo con ®êng x· héi chñ nghÜa; ®æi míi c«ng tç tæ chøc g¾n liÒn víi ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ

qu¶n lý, ®a c«ng tç tæ chøc ®i tríc mét bíc nh»m thóc ®Èy

®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý.

Kh«ng chØ trùc tiÕp l·nh ®¹o, chØ ®¹o, tæ chøc thùc hiÖn c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt quan t©m ®Õn viÖc chØ ®¹o tæng kÕt thùc tiÔn, nghiªn cøu lý luËn vÒ

c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng, gi¸o dôc, ®µo t¹o c¸n bé tæ chøc, c«ng tç t tëng trong c«ng tç tæ chøc. Nh÷ng n¨m c«ng tç ë c¬ng vÞ Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng, ®ång chÝ cã nhiÒu bµi nãi, bµi viÕt cã tÝnh tæng kÕt vÒ c«ng tç tæ chøc cã gi¸

trÞ chØ ®¹o thùc tiÔn, cã tÝnh chiÕn ®Êu cao, phª ph¸n nh÷ng nhËn thøc sai lÇm trong c«ng tç tæ chøc, ®îc nhiÒu c¸n bé,

®¶ng viªn quan t©m, nghiªn cøu.

Trong qu¸ tr×nh ®¶m trçh c«ng tç tæ chøc x©y dùng

§¶ng qua cç thêi kú cçh m¹ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n t©m niÖm mét cçh nhÊt qu¸n vÒ môc tiªu, nhiÖm vô cña c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng lµ: C«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng ph¶i phôc vô ®êng lèi chÝnh trÞ; xç ®Þnh l·nh ®¹o nhiÖm vô kinh tÕ

lµ trung t©m, x©y dùng §¶ng lµ then chèt; trong c«ng tç x©y dùng §¶ng, cÇn coi träng nhiÖm vô x©y dùng ®éi ngò c¸n bé lµ

träng t©m, c¸n bé cÊp chiÕn lîc lµ quyÕt ®Þnh. Nh÷ng quan

®iÓm, gi¶i ph¸p vµ kinh nghiÖm trong c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ c«ng tç tæ chøc, c¸n bé cña ®ång chÝ Lª §øc Thä cho tíi nay vÉn cßn nguyªn gi¸ trÞ lý luËn vµ gi¸ trÞ thùc tiÔn, vµ ®ã lµ

nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm bæ Ých, quý b¸u ®èi víi c«ng cuéc ®æi míi hiÖn nay.

288

https://thuviensach.vn

Nh×n l¹i cuéc ®êi 64 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, h¬n 20

n¨m g¾n bã víi c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng cña ®ång chÝ Lª

§øc Thä, §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n ghi nhËn nh÷ng ®ãng gãp to lín cña ®ång chÝ vµo sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng, cña d©n téc nãi chung vµ c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng nãi riªng.

ë ®ång chÝ Lª §øc Thä, chóng ta thÊy sù kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a n¨ng lùc ho¹ch ®Þnh, x©y dùng ®êng lèi víi tµi n¨ng chØ ®¹o, tæ chøc cô thÓ; gi÷a tÝnh kiªn ®Þnh vÒ nguyªn t¾c víi tÝnh s¸ng t¹o vµ tinh thÇn ®æi míi trong hµnh ®éng; gi÷a lý luËn víi thùc tiÔn; gi÷a lêi nãi vµ viÖc lµm. §ång chÝ xøng ®¸ng lµ "mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i", xøng ®¸ng víi nh÷ng "c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng, v× d©n" mµ §¹i héi lÇn thø VI ®· kh¼ng ®Þnh, xøng ®¸ng víi niÒm tin yªu, kÝnh träng cña ®éi ngò c¸n bé lµm c«ng tç tæ chøc vµ cña hµng triÖu tr¸i tim con ngêi ViÖt Nam.

289

https://thuviensach.vn

vµi kû niÖm nhá vÒ ngêi anh lín

cña ngµnh tæ chøc

Lª §øc B×nh*

I

T«i ®îc gÆp anh Lª §øc Thä lÇn ®Çu tiªn vµo mïa xu©n n¨m 1947. Ngµy ®ã TØnh uû Lµo Cai cö t«i ®i dù líp huÊn luyÖn cña Trung ¬ng §¶ng më ë huyÖn Quèc Oai gÇn Chïa ThÇy.

Líp cã kho¶ng 30 häc viªn lùa chän tõ cç tØnh miÒn B¾c. Anh Thä ph¸t biÓu khai m¹c líp häc, ®¹i ý nãi vÒ tÇm quan träng cña viÖc ®µo t¹o c¸n bé, mÆc dï cuéc kh¸ng chiÕn võa b¾t ®Çu, c«ng viÖc ®ang rÊt bÒ bén nhng Trung ¬ng vÉn quyÕt ®Þnh më líp huÊn luyÖn ®Ó ®µo t¹o båi dìng c¸n bé, coi ®©y lµ mét c«ng viÖc rÊt cÇn kÝp cña cçh m¹ng, cña kh¸ng chiÕn. Anh cho biÕt líp häc nµy ®îc Trung ¬ng ®Æt tªn lµ líp TrÇn Thµnh ®Ó

tëng nhí ngêi chiÕn sÜ quyÕt tö qu©n ®· «m bom ba cµng diÖt xe t¨ng ®Þch vµ anh dòng hy sinh trong nh÷ng ngµy ®Çu kh¸ng chiÕn cña Thñ ®«.

Anh Trêng Chinh gi¶ng nhiÒu buæi cho líp chóng t«i vÒ

®êng lèi, chñ tr¬ng kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p - mµ sau nµy lµ

néi dung chÝnh tç phÈm næi tiÕng cña anh: Kh¸ng chiÕn nhÊt

®Þnh th¾ng lîi. Anh Hoµng Quèc ViÖt gi¶ng vÒ c«ng tç quÇn chóng cña §¶ng. Cßn anh Lª §øc Thä gi¶ng vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng, c«ng tç tæ chøc vµ c¸n bé. Nh÷ng bµi gi¶ng cña ___________________

* Nguyªn: - Phã trëng Ban thø nhÊt Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng nh÷ng n¨m 1982 - 1986,

- Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa V, VI, VII,

- Trëng Ban Néi chÝnh Trung ¬ng.

290

https://thuviensach.vn

anh Thä dÔ hiÓu, thiÕt thùc, giµu vèn sèng thùc tiÔn, rÊt bæ Ých cho nh÷ng c¸n bé trÎ chóng t«i ngµy ®Çu ho¹t ®éng cçh m¹ng. Anh nãi giäng sang s¶ng, s«i næi, g©y Ên tîng m¹nh mÏ. Giê gi¶i lao, anh th¨m hái, trß chuyÖn vui vÎ th©n mËt víi häc viªn.

Héi trêng lªn líp mîn nhê ng«i ®×nh lµng, cßn ¨n ë th×

nhê nhµ d©n. Buæi tèi, mçi tæ häc viªn qu©y quanh mét chiÕc ®Ìn dÇu häc bµi. §iÒu kiÖn sinh ho¹t, ¨n ë rÊt thiÕu thèn, nhng ai ai còng h¨ng say häc tËp. Mét sè häc viªn líp nµy vÒ sau trë thµnh nh÷ng c¸n bé cao cÊp cña §¶ng, nh anh Lª Thµnh, Uû viªn Trung ¬ng §¶ng khãa III, Trëng Ban N«ng nghiÖp Trung ¬ng, anh NguyÔn Tu©n, BÝ th TØnh uû Qu¶ng Ninh vµ

cã thêi gian lµm Thø trëng Bé C«ng nghiÖp, v.v..

Líp häc ®îc chõng mét th¸ng th× giÆc Ph¸p më cuéc tÊn c«ng ®¸nh réng ra vïng Hµ §«ng - S¬n T©y. Chóng t«i ®îc lÖnh di chuyÓn ngay trong ®ªm; mäi häc viªn ba l« lªn vai ®i bé suèt ®ªm vµ c¶ ngµy h«m sau qua thÞ x· S¬n T©y, lªn Trung Hµ, vît s«ng §µ sang Hng Hãa. Líp häc tiÕp tôc thªm Ýt ngµy råi bÕ m¹c sím h¬n dù ®Þnh.

T«i trë vÒ c«ng tç ë ®Þa ph¬ng ®îc Ýt l©u, ®Õn mïa thu n¨m ®ã (1947), Trung ¬ng l¹i më líp huÊn luyÖn. V× líp tríc t«i häc dë dang nªn TØnh uû Lµo Cai quyÕt ®Þnh cö t«i ®i häc tiÕp.

Líp huÊn luyÖn nµy më t¹i mét khu rõng thuéc huyÖn

§Þnh Hãa trong c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c. Líp ®îc lÊy tªn T« HiÖu -

mét ®ång chÝ l·nh ®¹o cña §¶ng ®· hy sinh t¹i Nhµ tï S¬n La.

Héi trêng ®îc dùng b»ng tre nøa l¸, Èn m×nh gi÷a rõng c©y um tïm; häc viªn ¨n ë nhê mÊy nhµ sµn cña ®ång bµo d©n téc gÇn ®ã. Còng nh líp tríc, anh Thä khai m¹c nãi râ môc ®Ých cña líp vµ xç ®Þnh nhiÖm vô häc tËp cña chóng t«i. Cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cña §¶ng ph©n c«ng nhau ®Õn gi¶ng bµi. Anh Thä vÉn lµ gi¶ng viªn chÝnh vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng, c«ng tç tæ chøc vµ c¸n bé. Líp nµy cã thªm anh Lª V¨n L¬ng gi¶ng cho chóng t«i vÒ nguyªn lý cña chñ nghÜa Lªnin. Thêi gian líp nµy 291

https://thuviensach.vn

dµi h¬n vµ néi dung cã phÇn réng vµ s©u h¬n. Trong cçh gi¶ng d¹y cã sù gÇn gòi gi÷a gi¶ng viªn vµ häc viªn. Khi ®ang nghe gi¶ng, häc viªn cã g× th¾c m¾c cã thÓ nªu c©u hái lu«n. C¶ trong giê nghØ gi¶i lao, chóng t«i còng qu©y quÇn quanh gi¶ng viªn hái vµ trao ®æi ý kiÕn trong bÇu kh«ng khÝ cëi më vµ th©n mËt.

T«i lµ mét trong nh÷ng häc viªn m¹nh d¹n nªu lªn víi gi¶ng viªn nhiÒu c©u hái vÒ nh÷ng vÊn ®Ò t«i cha hiÓu râ. Cã lÏ thÊy t«i ham nghiªn cøu, ham häc hái nªn ngoµi viÖc tr¶ lêi trùc tiÕp, anh Thä vµ anh L¬ng cßn ®a cho t«i mîn ®äc thªm mét sè sçh nãi vÒ chñ nghÜa Mç - Lªnin viÕt b»ng tiÕng Ph¸p. Buæi tèi bªn bÕp löa nhµ sµn, t«i say sa ®äc; thÝch nhÊt lµ cuèn Histoire du Parti Communiste (b) de l'URSS (LÞch sö §¶ng Céng s¶n (b«ns¬vÝch) Liªn X«) vµ cuèn Principes du LÐninisme (Nh÷ng nguyªn lý cña chñ nghÜa Lªnin). Víi tr×nh ®é chÝnh trÞ

cã h¹n ngµy ®ã t«i cha hiÓu s©u nhng nh÷ng bµi gi¶ng ë líp vµ mÊy cuèn sçh ®ã ®· më ra cho t«i nhiÒu hiÓu biÕt míi mÎ.

Líp häc ®îc h¬n mét th¸ng th× giÆc Ph¸p nh¶y dï xuèng B¾c K¹n më ®Çu cuéc tÊn c«ng lªn c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c. Trung

¬ng quyÕt ®Þnh kÕt thóc sím líp häc ®Ó chóng t«i trë vÒ ®Þa ph¬ng c«ng tç. Tríc khi chia tay chóng t«i, anh Thä c¨n dÆn vÒ c«ng tç gÆp vÊn ®Ò g× khã kh¨n, cha hiÓu th× cø göi th

liªn hÖ víi anh hoÆc cç anh l·nh ®¹o khç.

T«i trë vÒ Lµo Cai ®îc Ýt ngµy th× giÆc Ph¸p tõ Lai Ch©u

®¸nh sang. Chóng t«i tæ chøc cuéc chiÕn ®Êu ë ®Þa ph¬ng.

Còng dÞp nµy TØnh uû chóng t«i nhËn ®îc b¶n ChØ thÞ cña Thêng vô Trung ¬ng, trong ®ã cã c¨n dÆn ph¶i n¾m v÷ng quy luËt cña chiÕn tranh. Chóng t«i kh«ng hiÓu néi dung lµ g×. Nhí lêi anh Thä dÆn, t«i m¹nh d¹n viÕt th hái anh. ChØ Ýt l©u sau, t«i nhËn ®îc th tr¶ lêi cña anh th¨m hái ®éng viªn t«i c«ng tç, kÌm theo mét tµi liÖu ®¸nh m¸y vµi trang gi¶i thÝch vÒ quy luËt cña chiÕn tranh; t«i cßn nhí tµi liÖu ®ã më ®Çu b»ng trÝch dÉn lêi cña Cl«d¬vÝt, ®¹i ý: "ChiÕn tranh lµ sù kÕ tôc cña chÝnh trÞ b»ng ph¬ng tiÖn khç".

Còng trong kho¶ng thêi gian nµy, t«i ®îc nghiªn cøu lo¹t 292

https://thuviensach.vn

bµi cña anh Thä viÕt trªn T¹p chÝ Sinh ho¹t §¶ng vÒ vÊn ®Ò

ph¸t triÓn vµ cñng cè §¶ng.

Cã thÓ nãi nh÷ng bµi häc nhËp m«n vÒ c«ng tç x©y dùng

§¶ng t«i ®· thu nhËn ®îc tõ ngêi thÇy ®Çu tiªn lµ anh Lª

§øc Thä.

Nhí l¹i thêi kú nµy, t«i thÊy r»ng trong ®iÒu kiÖn nh÷ng ngµy ®Çu kh¸ng chiÕn khã kh¨n gian khæ nh vËy mµ Trung

¬ng §¶ng vÉn quyÕt t©m më liªn tiÕp cç líp ®µo t¹o båi dìng c¸n bé, vµ anh Thä lµ ngêi trùc tiÕp tæ chøc chØ ®¹o cç líp huÊn luyÖn nµy víi tÊt c¶ nhiÖt t×nh ch¨m sãc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé cña §¶ng. Còng mét phÇn quan träng nhê ®ã mµ líp c¸n bé trÎ chóng t«i ®· ®îc trëng thµnh.

T«i còng cã Ên tîng s©u s¾c vÒ t×nh ®ång chÝ, ®ång ®éi, vÒ

mèi quan hÖ gi÷a cç ®ång chÝ l·nh ®¹o víi líp c¸n bé trÎ chóng t«i ngµy Êy thËt lµ gÇn gòi, cëi më, rÊt d©n chñ. ¦íc mong sao ngµy nay gi÷a nh÷ng ngêi céng s¶n, gi÷a cÊp trªn vµ cÊp díi còng gi÷ ®îc mèi quan hÖ d©n chñ, tin cËy vµ nh÷ng t×nh c¶m

®ång chÝ, ®ång ®éi th¾m thiÕt nh vËy, lo¹i bá ®îc mäi sù xa cçh quan d¹ng.

II

N¨m 1958, t«i nhËn ®îc quyÕt ®Þnh cña Ban BÝ th ®iÒu

®éng vÒ c«ng tç ë Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng. Lóc nµy anh Thä tõ chiÕn trêng miÒn Nam ra ®îc Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng trë l¹i lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng. Anh Thä bµn víi l·nh ®¹o vµ mét sè c¸n bé trong Ban tríc t×nh h×nh cçh m¹ng ®· chuyÓn sang giai ®o¹n míi cÇn më héi nghÞ tæ chøc toµn quèc ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh h×nh vµ bµn ®Þnh nhiÖm vô c«ng tç tæ chøc s¾p tíi. Díi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña anh, Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®· khÈn tr¬ng chuÈn bÞ héi nghÞ. T¹i héi nghÞ, anh ®· tr×nh bµy ®Ò ¸n, ph©n tÝch t×nh h×nh c«ng tç tæ chøc nh÷ng n¨m qua, kh¼ng ®Þnh nh÷ng thµnh tùu, rót kinh nghiÖm nh÷ng sai lÇm trong c¶i cçh ruéng ®Êt vµ chØnh ®èn tæ chøc, 293

https://thuviensach.vn

nªu lªn chñ tr¬ng cÇn chuyÓn híng c«ng tç tæ chøc vµ c¸n bé theo yªu cÇu cçh m¹ng trong thêi kú míi, phôc vô c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë miÒn B¾c vµ ®Êu tranh thèng nhÊt níc nhµ, t¨ng cêng gi¸o dôc vÒ chñ nghÜa x· héi cho c¸n bé,

®¶ng viªn, ®iÒu ®éng vµ bè trÝ l¹i c¸n bé, tiÕn hµnh ®µo t¹o båi dìng c¸n bé ®Ó ®¸p øng yªu cÇu nhiÖm vô chÝnh trÞ míi, nhÊt lµ vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ... B¶n ®Ò ¸n ®îc héi nghÞ

nhÊt trÝ vµ ®¸nh giçao, cã ý nghÜa chØ ®¹o quan träng ®èi víi c«ng tç tæ chøc c¸n bé trong thêi kú míi.

TiÕp ®ã anh Thä chØ ®¹o c¸n bé trong Ban tËp trung lùc lîng vµo viÖc chuÈn bÞ Dù th¶o B¸o c¸o x©y dùng §¶ng vµ söa

®æi §iÒu lÖ §¶ng tr×nh ra §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng sÏ häp vµo n¨m sau. Anh cho ý kiÕn cÇn tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng tõ sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m ®Õn gi¶i phãng miÒn B¾c ®Ó rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cho thêi kú míi ®ång thêi víi viÖc nghiªn cøu bæ sung, söa ®æi §iÒu lÖ

§¶ng cho phï hîp víi nh÷ng biÕn ®æi míi cña t×nh h×nh vµ

nhiÖm vô cçh m¹ng.

T¹i §¹i héi III cña §¶ng (1960), anh thay mÆt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng tr×nh bµy B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng vµ

söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng. B¶n B¸o c¸o ®· kh¼ng ®Þnh nh÷ng thµnh tùu to lín vÒ x©y dùng §¶ng ta ®ång thêi ph©n tÝch s©u s¾c nh÷ng khuyÕt ®iÓm trong x©y dùng §¶ng, cã n¬i cã lóc h÷u khuynh, cã n¬i cã lóc "t¶" khuynh, mµ quy l¹i lµ b¾t nguån tõ kh«ng qu¸n triÖt ®Çy ®ñ tÝnh chÊt giai cÊp c«ng nh©n vµ tÝnh tiªn phong cña §¶ng trªn cç lÜnh vùc t tëng vµ tæ chøc. §©y qu¶ lµ vÊn ®Ò c¬ b¶n vµ trung t©m cña c«ng tç x©y dùng §¶ng kh«ng chØ ë thêi ®iÓm ®ã mµ l©u dµi vÒ sau, cho tíi cç §¹i héi

§¶ng gÇn ®©y vÉn ®îc ®Ò cËp tíi. B¸o c¸o cßn tæng kÕt thùc tiÔn chÊp hµnh nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ, vÒ phª b×nh vµ tù phª b×nh, vÒ ®oµn kÕt thèng nhÊt trong §¶ng, vÒ t¨ng cêng mèi liªn hÖ ruét thÞt gi÷a §¶ng vµ nh©n d©n, chèng quan liªu mÖnh lÖnh, xa rêi quÇn chóng lµ c¨n bÖnh nguy hiÓm cña §¶ng cÇm quyÒn. B¸o c¸o vµ §iÒu lÖ §¶ng ®· xç ®Þnh §¶ng Lao 294

https://thuviensach.vn

®éng ViÖt Nam lµ §¶ng cña giai cÊp c«ng nh©n, lµ ®éi tiªn phong cã tæ chøc vµ lµ tæ chøc cao nhÊt cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam; §¶ng ®¹i biÓu cho lîi Ých cña giai cÊp c«ng nh©n, cña nh©n d©n lao ®éng vµ cña d©n téc ViÖt Nam. §iÒu lÖ §¶ng xç

®Þnh nÒn t¶ng t tëng cña §¶ng lµ chñ nghÜa Mç - Lªnin, vµ

th«i kh«ng nªu t tëng nµo khç nh b¶n §iÒu lÖ ®îc th«ng qua ë §¹i héi II n¨m 1951 n÷a.

§¹i héi III cña §¶ng ®· thµnh c«ng rùc rì. §¹i héi ®· xç

®Þnh ®êng lèi cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c vµ

®êng lèi ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam, tiÕn tíi thèng nhÊt níc nhµ. §ång thêi, B¶n §iÒu lÖ (söa ®æi) vµ B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng ®· ®îc §¹i héi nhÊt trÝ th«ng qua. §iÒu ®ã ghi nhËn mét bíc trëng thµnh míi cña §¶ng ta trong c«ng tç x©y dùng §¶ng. Nhng viÖc kh¾c phôc triÖt ®Ó nh÷ng khuyÕt

®iÓm vµ nhËn thøc m¬ hå nãi trªn kh«ng ph¶i dÔ dµng trong chèc l¸t nh thùc tiÔn nh÷ng n¨m sau nµy chøng tá.

Sau §¹i héi §¶ng, anh Thä chÊp nhËn nguyÖn väng cña t«i xin chuyÓn sang ho¹t ®éng trªn lÜnh vùc kinh tÕ. §Õn n¨m 1963, t«i nhËn ®îc quyÕt ®Þnh cña Ban BÝ th ®iÒu ®éng t«i trë l¹i c«ng tç ë Ban Tæ chøc Trung ¬ng. Anh Thä gi¶i thÝch cho t«i lµ Ban cÇn t¨ng cêng c«ng tç nghiªn cøu tæng kÕt ®Ó ®µo t¹o båi dìng n©ng cao dÇn tr×nh ®é lý luËn vµ thùc tiÔn cña ®éi ngò c¸n bé tæ chøc, kh¾c phôc t×nh tr¹ng sù vô, kinh nghiÖm chñ nghÜa trong c«ng tç tæ chøc. Anh cho biÕt anh vµ l·nh ®¹o Ban quyÕt ®Þnh ®a t«i vÒ Ban ®Ó phô trçh Vô biªn so¹n ®îc thµnh lËp víi ba nhiÖm vô chÝnh: nghiªn cøu tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng tõ ngµy thµnh lËp §¶ng ®Õn nay, thµnh lËp Trêng Tæ chøc Trung ¬ng vµ xuÊt b¶n T¹p chÝ X©y dùng §¶ng, nh»m gãp phÇn n©ng cao chÊt lîng chÝnh trÞ vµ chuyªn m«n cña ®éi ngò c¸n bé tæ chøc. Mét sè c¸n bé cã tr×nh ®é lý luËn chÝnh trÞ vµ kh¶ n¨ng biªn tËp nh anh §Æng Hång Tinh, anh

§µo Duy CËn, anh Hßa, anh Vò Thä... ®îc ®iÒu ®éng vÒ c«ng tç ë Vô Biªn so¹n.

Díi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña anh Thä, anh em chóng t«i tæ 295

https://thuviensach.vn

chøc su tÇm nghiªn cøu cç v¨n kiÖn cña §¶ng, cç tç phÈm, bµi nãi bµi viÕt cña Bç Hå, cña anh Lª DuÈn, anh Trêng Chinh vµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng qua cç thêi kú cã liªn quan ®Õn c«ng tç x©y dùng §¶ng. Chóng t«i gÆp gì cç c¸n bé l·o thµnh cçh m¹ng vµ céng tç víi ViÖn nghiªn cøu LÞch sö

§¶ng ®Ó t×m hiÓu vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng ë cç thêi kú lÞch sö tríc ®©y. Sau gÇn hai n¨m lµm viÖc khÈn tr¬ng, anh em chóng t«i ®· nghiªn cøu vµ biªn tËp xong B¸o c¸o vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng qua cç thêi kú lÞch sö tõ ngµy thµnh lËp §¶ng

®Õn nay, u ®iÓm, khuyÕt ®iÓm vµ mét sè bµi häc kinh nghiÖm chñ yÕu. B¸o c¸o ®· ®îc anh Thä vµ l·nh ®¹o Ban ngµy Êy th«ng qua. Tµi liÖu nµy ®· gióp Ých cho viÖc biªn so¹n cç bµi gi¶ng vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng, c«ng tç tæ chøc c¸n bé ë Trêng Tæ chøc sau nµy.

TiÕp ®ã, anh em chóng t«i biªn so¹n gi¸o tr×nh vµ n¨m 1965

më líp ®Çu tiªn båi dìng c¸n bé tæ chøc cç tØnh, thµnh vµ

cç bé, ngµnh Trung ¬ng. Anh Thä khai m¹c líp häc vµ gi¶ng bµi ®Çu tiªn vÒ nhiÖm vô vµ yªu cÇu rÌn luyÖn tu dìng cña ngêi c¸n bé tæ chøc. Chóng t«i mêi cç ®ång chÝ l·nh ®¹o Ban vµ mét sè ngµnh ®Õn gi¶ng cho mét sè bµi hoÆc b¸o c¸o bæ sung.

Chóng t«i rót kinh nghiÖm tõng bíc, hoµn thiÖn gi¸o tr×nh, n©ng cao chÊt lîng häc tËp. Uû ban KiÓm tra Trung ¬ng ngµy Êy rÊt ®ång t×nh víi viÖc lµm cña anh Thä vµ Ban Tæ chøc Trung ¬ng, ®· phèi hîp lËp thµnh Trêng Tæ chøc - KiÓm tra Trung ¬ng thuéc sù chØ ®¹o chung cña hai Ban. Trêng tiÕn dÇn tíi më líp riªng cho tõng lo¹i ®èi tîng: líp cho c¸n bé tæ chøc tØnh, thµnh, huyÖn riªng, líp cho c¸n bé tæ chøc cña cç bé riªng, líp tæ chøc riªng, líp kiÓm tra riªng. Mçi líp chõng hai -

ba th¸ng, mçi n¨m më hai - ba líp. C¸n bé rÊt hoan nghªnh viÖc më Trêng Tæ chøc - KiÓm tra Trung ¬ng. Ngµy ®ã chØ víi vµi c¸n bé mµ më ®îc trêng líp nh vËy thËt lµ mét cè g¾ng lín; cã lÏ ®©y lµ trêng chÝnh trÞ cã biªn chÕ nhá nhÊt vµo nh÷ng n¨m ®ã.

Còng sau mét thêi gian chuÈn bÞ khÈn tr¬ng, theo tinh 296

https://thuviensach.vn

thÇn chØ ®¹o cña anh Thä, ®· cho ra ®êi T¹p chÝ X©y dùng §¶ng -

c¬ quan híng dÉn c«ng tç tæ chøc - x©y dùng §¶ng cña Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng. Sè ®Çu tiªn ra m¾t vµo ®óng lóc Mü b¾t ®Çu tiÕn hµnh chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c. Chóng t«i biªn tËp mét sè bµi bµn vÒ chuyÓn híng c«ng tç tæ chøc - x©y dùng §¶ng b¶o ®¶m hai nhiÖm vô võa s¶n xuÊt, võa chiÕn ®Êu.

T¹p chÝ më nhiÒu chuyªn môc: cã luËn v¨n truyÒn ®¹t vµ híng dÉn qu¸n triÖt ®êng lèi, quan ®iÓm, chñ tr¬ng cña §¶ng vÒ

c«ng tç x©y dùng §¶ng, cã bµi viÕt cña cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ë ngµnh, ®Þa ph¬ng vµ c¬ së giíi thiÖu vµ trao ®æi kinh nghiÖm vÒ c«ng tç tæ chøc, cã môc giíi thiÖu lÇn lît häc thuyÕt Mç -

Lªnin vµ t tëng cña Bç Hå vÒ x©y dùng §¶ng. Tê t¹p chÝ

®îc c¸n bé trong ngµnh hå hëi ®ãn nhËn, ®¸nh gi¸ lµ cã néi dung thiÕt thùc bæ Ých, sè lîng ph¸t hµnh t¨ng nhanh.

Kho¶ng hai n¨m sau, c«ng viÖc cña Trêng Tæ chøc -

KiÓm tra Trung ¬ng vµ T¹p chÝ X©y dùng §¶ng ®Òu ®· ph¸t triÓn vµ ®i vµo nÒn nÕp. L·nh ®¹o Ban Tæ chøc Trung ¬ng quyÕt ®Þnh tçh ra thµnh hai ®¬n vÞ riªng trùc thuéc Ban. §Õn

®©y Vô Biªn so¹n ®· hoµn thµnh nhiÖm vô giao cho nã ban ®Çu,

®îc quyÕt ®Þnh gi¶i thÓ.

Anh Thä rÊt quan t©m ®Õn tæng kÕt thùc tiÔn, nghiªn cøu lý luËn vÒ c«ng tç tæ chøc - x©y dùng §¶ng, gi¸o dôc ®µo t¹o c¸n bé tæ chøc, c«ng tç t tëng trong c«ng tç tæ chøc.

Nh÷ng n¨m nµy anh cã kh¸ nhiÒu bµi nãi, bµi viÕt ®¨ng trªn b¸o Nh©n D©n, trªn T¹p chÝ Häc tËp (sau nµy lµ T¹p chÝ Céng s¶n) cã tÝnh tæng kÕt vÒ c«ng tç tæ chøc, cã gi¸ trÞ chØ ®¹o thùc tiÔn, cã tÝnh chiÕn ®Êu cao phª ph¸n uèn n¾n nh÷ng nhËn thøc sai lÇm trong c«ng tç tæ chøc, ®îc nhiÒu c¸n bé, ®¶ng viªn quan t©m nghiªn cøu.

Theo t«i nhËn thøc, trong nh÷ng n¨m chèng Mü, cøu níc,

§¶ng ta, ®øng ®Çu lµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ sau ®ã lµ ®ång chÝ Lª DuÈn cïng tËp thÓ Bé ChÝnh trÞ ®· rÊt quan t©m ®Õn c«ng tç x©y dùng §¶ng, ®· h×nh thµnh hÖ thèng quan ®iÓm, nguyªn t¾c, ph¬ng ch©m vÒ x©y dùng §¶ng kh¸ hoµn chØnh tõ 297

https://thuviensach.vn

vËn dông s¸ng t¹o häc thuyÕt Mç - Lªnin vÒ §¶ng vµo thùc tiÔn ViÖt Nam. Trong ®ã, anh Lª §øc Thä cã phÇn ®ãng gãp tÝch cùc.

III

Mïa Xu©n n¨m 1975, cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc giµnh th¾ng lîi vÎ vang, Tæ quèc ta ®îc thèng nhÊt trong

®éc lËp tù do. Nhng nh©n d©n ta hëng hßa b×nh cha ®îc bao l©u th× P«npèt nÆng ®Çu ãc d©n téc cùc ®oan ®· g©y ra cuéc chiÕn tranh biªn giíi T©y Nam x©m ph¹m chñ quyÒn l·nh thæ vµ tµn s¸t d· man ®ång bµo ta. Chóng ta tá râ thiÖn chÝ, cè g¾ng th¬ng lîng gi¶i quyÕt hßa b×nh cç tranh chÊp nhng kh«ng thµnh. Bªn níc Lµo anh em, cç thÕ lùc ®Õ quèc cïng bÌ

lò phØ tay sai r¸o riÕt ho¹t ®éng ph¸ ho¹i. Trªn biªn giíi phÝa B¾c níc ta nh÷ng ngµy ®ã, t×nh h×nh còng diÔn biÕn rÊt phøc t¹p - nh mäi ngêi ®Òu biÕt.

T×nh h×nh, nhiÖm vô míi l¹i ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu míi to lín vÒ c«ng tç tæ chøc. VÊn ®Ò lín vµ khã nhÊt vÒ tæ chøc lóc ®ã lµ ®iÒu ®éng bè trÝ l¹i c¸n bé ®¸p øng nh÷ng nhiÖm vô míi vÒ

t¨ng cêng cho cç huyÖn, x· biªn giíi vµ lµm nghÜa vô quèc tÕ

gióp cçh m¹ng Lµo vµ Campuchia. §¶ng cÇn ®iÒu ®éng hµng ngh×n, hµng ngh×n lît c¸n bé, ®¶ng viªn ®i lµm cç nhiÖm vô trªn, l¹i trong ®iÒu kiÖn c¸n bé, bé ®éi vµ nh©n d©n ta võa ra khái hai cuéc kh¸ng chiÕn cøu níc l©u dµi, mäi ngêi míi ®îc sèng trong hßa b×nh, cç gia ®×nh ®oµn tô cha ®îc bao l©u.

Nhng nhê lßng yªu níc, tinh thÇn quèc tÕ trong s¸ng, tÝnh tæ chøc kû luËt cao cña c¸n bé, ®¶ng viªn ta, mäi ngêi ®Òu xç

®Þnh ®îc trçh nhiÖm cña m×nh, nghiªm chØnh chÊp hµnh nhiÖm vô míi mµ §¶ng giao cho. T«i còng nghÜ sù chØ ®¹o thùc hiÖn ®Çy quyÕt t©m, sù ®«n ®èc r¸o riÕt cïng víi uy tÝn cña anh Lª §øc Thä ®· gãp phÇn kh«ng nhá vµo thµnh c«ng cña nh÷ng cuéc ®iÒu ®éng c¸n bé quy m« rÊt lín ngµy Êy.

Theo ph¬ng híng chØ ®¹o cña anh Thä v¹ch ra, anh em trong Ban Tæ chøc Trung ¬ng chóng t«i lËp kÕ ho¹ch cô thÓ, 298

https://thuviensach.vn

tÝnh to¸n nhu cÇu c¸n bé cho cç huyÖn vµ x· biªn giíi c¨n cø theo ®Ò xuÊt cña tØnh vïng nµy, ph©n bè chØ tiªu ®iÒu ®éng cho cç tØnh ®ång b»ng B¾c Bé vµ Khu 4 cò, råi xÐt duyÖt danh sçh tõng ngêi b¶o ®¶m chän ®óng c¸n bé tèt ®ñ tiªu chuÈn quy

®Þnh. Cã tíi mÊy tr¨m huyÖn uû viªn ë cç tØnh, thµnh miÒn xu«i ®· ®îc ®iÒu ®éng lªn cñng cè biªn giíi phÝa B¾c. C«ng viÖc quy m« lín nh vËy nhng ®· ®îc hoµn thµnh trong cã vµi th¸ng ®¸p øng yªu cÇu cña nhiÖm vô lóc ®ã.

ë Lµo, tríc t×nh h×nh phøc t¹p do cç thÕ lùc ph¶n ®éng trong vµ ngoµi níc g©y ra, §¶ng Nh©n d©n cçh m¹ng Lµo yªu cÇu ViÖt Nam ®a chuyªn gia sang gióp. §¶ng ta ®· ®¸p øng yªu cÇu cña b¹n cö chuyªn gia sang gióp trªn mét sè lÜnh vùc.

N¨m 1978, theo chØ thÞ cña anh Thä, Ban Tæ chøc Trung ¬ng

®· cö ®oµn chuyªn gia tæ chøc sang gióp b¹n kinh nghiÖm vÒ

c«ng tç x©y dùng §¶ng. §oµn gåm cã t«i, anh Vò O¸nh - Vô trëng, anh §óc - Phã Trëng ban Tæ chøc TØnh uû NghÖ TÜnh, råi tiÕp sau cã anh Qu¸n - Vô trëng vµ mét sè ®ång chÝ khç.

ë Campuchia, nh÷ng c¸n bé, ®¶ng viªn tèt ly khai víi P«npèt tõ nhiÒu nguån ®· tËp hîp nhau, tæ chøc l¹i §¶ng, chÝnh quyÒn, MÆt trËn vµ qu©n ®éi cçh m¹ng Campuchia. Theo yªu cÇu cña b¹n, §¶ng vµ ChÝnh phñ ta ®· cö chuyªn gia sang gióp trªn mét sè lÜnh vùc c«ng tç mµ b¹n cha cã nhiÒu kinh nghiÖm.

Ban Tæ chøc Trung ¬ng theo chØ ®¹o cña anh Thä còng

®· san sÎ mét phÇn c¸n bé chñ chèt sang gióp b¹n vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng. Tõ cuèi n¨m 1978, anh Vò Oanh, Phã ban, cç anh Vô trëng Lª Huy B¶o, §Æng Hång Tinh, Lª D©n vµ nhiÒu vô phã, chuyªn viªn ®· ®îc cö ®i gióp b¹n. Tíi cuèi n¨m 1979, khi anh Vò Oanh vµ mÊy anh trªn do nhu cÇu c«ng tç ph¶i vÒ

níc, th× theo chØ thÞ cña anh Thä, t«i l¹i tõ Lµo chuyÓn qua lµm Phã Ban B 68 kiªm trëng ®oµn chuyªn gia tæ chøc gióp Campuchia. Råi lÇn lît nhiÒu ®ång chÝ vô trëng, vô phã, chuyªn viªn cña Ban nh anh O¸nh, anh Hµ, anh Hoµng, anh 299

https://thuviensach.vn

C¨n... sang tham gia ®oµn chuyªn gia tæ chøc cïng víi t«i. MÊy n¨m sau khi b¹n ®· trëng thµnh, cç ®oµn chuyªn gia chóng ta hoµn thµnh nhiÖm vô lÇn lît rót vÒ níc.

§¶ng ta ®· gióp cçh m¹ng Lµo vµ Campuchia víi tinh thÇn quèc tÕ trong s¸ng, víi tÊm lßng bÌ b¹n thñy chung. Anh Lª §øc Thä ®· ®ãng gãp mét phÇn tÝch cùc vµo sù nghiÖp ®ã.

IV

Trªn c¬ng vÞ ngêi phô trçh c«ng tç tæ chøc c¸n bé cña

§¶ng trong nhiÒu n¨m, anh Thä ®· dµnh nhiÒu c«ng søc vµo viÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé cña §¶ng vµ Nhµ níc ta.

Anh ®ßi hái cç ®ång chÝ lµm c«ng tç qu¶n lý c¸n bé ë Ban Tæ chøc Trung ¬ng ph¶i ®i s©u t×m hiÓu, nghiªn cøu tõng c¸n bé thuéc trçh nhiÖm qu¶n lý, hiÓu râ qu¸ khø ®· ®µnh, mµ

ph¶i n¾m ch¾c viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô hiÖn nay ®îc §¶ng giao phã, kÕt qu¶ hoµn thµnh, u ®iÓm, khuyÕt ®iÓm thÕ nµo, triÓn väng ra sao. Anh phª b×nh cçh qu¶n lý hêi hît chØ ®¸nh giç¸n bé trªn lý lÞch "chÕt" mµ kh«ng s©u s¸t c«ng viÖc cña c¸n bé, b¸o c¸o chung chung lµ "c¸n bé tèt", lµ "lËp trêng v÷ng"

hoÆc "cha v÷ng" mµ kh«ng n¾m ch¾c phÈm chÊt vµ n¨ng lùc cña c¸n bé th«ng qua viÖc thùc hiÖn cç nhiÖm vô chÝnh trÞ cña

§¶ng vµ Nhµ níc.

Anh phª ph¸n t×nh tr¹ng sù vô, kinh nghiÖm chñ nghÜa

"®¶ng vô ®¬n thuÇn", anh ®ßi hái c¸n bé tæ chøc ph¶i n¾m ch¾c, b¸m s¸t nhiÖm vô chÝnh trÞ cña §¶ng, ph¶i híng c«ng tç tæ chøc vµo phôc vô nhiÖm vô chÝnh trÞ. Anh ®Ò xíng ph¶i x©y dùng quy ho¹ch c¸n bé, ph¶i ph¸t hiÖn vµ båi dìng c¸n bé kÕ

cËn, ph¶i chñ ®éng chuÈn bÞ c¸n bé trong nh÷ng nhiÖm vô t¬ng lai, kh«ng bÞ ®éng, níc ®Õn ch©n míi nh¶y.

Anh lu«n ®ßi hái anh em c«ng tç ë Ban Tæ chøc Trung

¬ng ph¶i ra søc häc tËp n©ng cao tr×nh ®é chÝnh trÞ, trau dåi

®¹o ®øc cçh m¹ng, rÌn luyÖn phong cçh lµm viÖc s©u s¸t, cô thÓ, cã ph¬ng ph¸p t tëng ®óng, khoa häc khi xem xÐt sù 300

https://thuviensach.vn

vËt vµ con ngêi. Anh chó träng nh¾c nhë c¸n bé tæ chøc ph¶i trung thùc, c«ng t©m, khçh quan, ®èi xö víi c¸n bé kh«ng ®îc xen c¶m t×nh hoÆc thµnh kiÕn c¸ nh©n, ph¶i khiªm tèn, kh«ng

®îc cËy quyÒn thÕ, kh«ng ®îc léng quyÒn.

C«ng tç c¸n bé rÊt quan träng mµ còng thËt lµ khã. §¸nh giç¸n bé cho chÝnh xç ®· kh«ng dÔ, sö dông, bè trÝ c¸n bé cho

®óng l¹i lµ c¶ mét khoa häc vµ nghÖ thuËt cña ngêi l·nh ®¹o.

Trong ®éi ngò c¸n bé ë mÊy thËp kû 60 - 80 thÕ kû XX, nhiÒu ®ång chÝ u tó ë cç ngµnh, cç ®Þa ph¬ng ®· ®îc ph¸t hiÖn, båi dìng, ®Ò b¹t vµ trëng thµnh. T«i nghÜ trong nµy cã phÇn c«ng lao ®¸ng kÓ cña anh Thä.

Ngêi ®êi bªn c¹nh mÆt m¹nh kh«ng ai lµ kh«ng cã mÆt yÕu. Trong ho¹t ®éng cçh m¹ng, bªn c¹nh u ®iÓm, kh«ng ai lµ

kh«ng cã khuyÕt ®iÓm. Trong c«ng tç c¸n bé - mét c«ng tç rÊt khã kh¨n, l¹i cµng nh vËy. Bªn c¹nh nhiÒu viÖc lµm ®óng, lµm tèt, cã trêng hîp nµy hoÆc trêng hîp nä, do kh«ng ®îc th«ng tin ®Çy ®ñ hoÆc trong bèi c¶nh lÞch sö cô thÓ nµo ®ã, dÉn tíi sù

®¸nh giç¸n bé thiÕu chuÈn xç, sù bè trÝ sö dông sai hoÆc kh«ng phï hîp, kû luËt qu¸ nÆng hoÆc qu¸ nhÑ..., ©u còng lµ

®iÒu khã tr¸nh hoµn toµn ®îc. §iÒu quan träng lµ ph¶i cã tÊm lßng trong s¸ng, c«ng t©m, cè g¾ng kh«ng ®Ó x¶y ra nh÷ng khuyÕt ®iÓm lín g©y hËu qu¶ nÆng nÒ, vµ mét khi thÊy sai ph¶i nghiªm tóc söa ch÷a. Qua mét sè n¨m sèng vµ lµm viÖc gÇn anh Lª §øc Thä, t«i nghÜ anh lµ mét con ngêi nh vËy.

Vµo nh÷ng ngµy ®Çu cña n¨m 2000 nµy, trong kh«ng khÝ

vui mõng kû niÖm lÇn thø 70 ngµy thµnh lËp §¶ng, t«i ghi l¹i mÊy dßng håi øc vÒ anh Lª §øc Thä víi tÊm lßng kÝnh träng mét ngêi anh lín cña Ban Tæ chøc Trung ¬ng, cña ngµnh tæ chøc cña §¶ng ta.

301

https://thuviensach.vn

Nhí anh Lª §øc Thä

NguyÔn §×nh H¬ng*

T«i ®îc phôc vô c«ng tç cho anh Thä trong nhiÒu n¨m kÓ tõ n¨m 1956 cho ®Õn lóc anh l©m bÖnh hiÓm nghÌo. Trong qu·ng thêi gian ®ã cã lóc anh Thä ®îc Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng vµo c«ng tç ë miÒn Nam, ®i ®µm ph¸n víi Mü ë Héi nghÞ Pari,

®i ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö; thêi gian t«i ë gÇn anh nhÊt lµ tõ sau n¨m 1976, vµo cç thêi ®iÓm mµ t«i vµ mét vµi anh em khç ®îc ph©n c«ng gióp anh Thä chuÈn bÞ §¹i héi lÇn thø IV, råi §¹i héi lÇn thø V, vµ lÇn thø VI cña §¶ng. Qua thêi gian gióp viÖc cho anh Thä chuÈn bÞ nh©n sù cho ba §¹i héi §¶ng, cã thêi gian v× c«ng viÖc qu¸ nhiÒu vµ dån dËp nªn t«i ph¶i ®Õn lµm viÖc t¹i nhµ riªng anh Thä. §Êy lµ cha kÓ c«ng viÖc h»ng ngµy, c«ng tç c¸n bé còng kh¸ nhiÒu viÖc. Trong niÒm th¬ng tiÕc v« h¹n cña t«i ®èi víi anh S¸u Thä, t«i chØ xin viÕt mét sè nÐt mµ anh S¸u Thä ®· ®Ó l¹i trong ký øc cña t«i. Qua mÊy chôc n¨m phôc vô c«ng tç nh©n sù, bªn c¹nh anh, t«i thÊy râ anh lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o xuÊt s¾c vµ cã nhiÒu tµi n¨ng. Lµ

mét ®ång chÝ l·nh ®¹o trong Ban Thêng vô Trung ¬ng, trong Bé ChÝnh trÞ phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng nhiÒu n¨m nhÊt, anh ®· dèc hÕt c«ng søc cña m×nh ®Ó ch¨m lo cho c«ng viÖc chung cña §¶ng vµ cho c«ng tç x©y dùng §¶ng. ChØ riªng c«ng tç c¸n bé, t«i thÊy ë anh mÊy nÐt næi bËt sau:

- Mét lµ tÝnh quyÕt ®o¸n cao, d¸m chÞu trçh nhiÖm, kh«ng trï trõ, kh«ng tr¸nh nÐ vµ còng d¸m nhËn c¸i sai vÒ phÝa m×nh, ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Phã trëng Ban Thêng trùc Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng,

- Trëng Ban B¶o vÖ chÝnh trÞ néi bé Trung ¬ng.

302

https://thuviensach.vn

kh«ng ®æ lçi cho ngêi khç. Anh thêng t©m sù víi chóng t«i: lµm c«ng tç c¸n bé ®· khã nhng hiÓu c¸n bé l¹i lµ ®iÒu khã h¬n, "thøc l©u míi biÕt ®ªm dµi", nãi chung ®¸nh giç¸n bé

®óng 70 - 80% còng lµ tèt råi. Bëi v×: trong thùc tÕ ®· diÔn ra cã c¸n bé khi cha cã quyÒn lùc th× khç, khi ®· cã quyÒn lùc råi th× míi béc lé hÕt khuyÕt tËt; cã c¸n bé trong ®iÒu kiÖn thuËn buåm xu«i giã th× kh«ng sao, song khi kh«ng ®îc tháa m·n tham muèn cña m×nh th× l¹i buån phiÒn, bÊt m·n, o¸n trçh tæ chøc. Cè nhiªn nãi 70 - 80% kh«ng cã nghÜa lµ nãi ®Õn diÖn c¸n bé chñ chèt nhÊt trong Bé ChÝnh trÞ, cç ®ång chÝ chñ tr× c¬

quan cÊp cao cña Nhµ níc.

- Hai lµ lµm viÖc rÊt tËp trung, kh«ng ph©n t¸n. Anh cho r»ng nÕu viÖc g× còng lµm, th× ch¼ng cã viÖc g× lµm ®Õn n¬i ®Õn chèn. Vµo dÞp chuÈn bÞ nh©n sù §¹i héi §¶ng, anh dµnh hÇu nh 70 - 80% thêi gian cho c«ng viÖc ®ã; cã lóc anh t©m sù, tËp trung lµm ®Õn nh vËy mµ cßn cã sai sãt.

- Ba lµ rÊt cô thÓ, kh«ng chØ nghe qua c¬ quan chøc n¨ng b¸o c¸o. Khi cã vÊn ®Ò g× quan träng, anh trùc tiÕp ®Õn kiÓm tra tËn n¬i. T«i cßn nhí cã lÇn mét c¸n bé bÞ b¾t, khai ra cho mét

®ång chÝ bé trëng. Cha tin b¸o c¸o cña c¬ quan chøc n¨ng, anh xuèng tËn n¬i vµ trùc tiÕp hái c¸n bé ®ã; kÕt qu¶ ®· gi¶i oan cho ®ång chÝ bé trëng. Nh÷ng trêng hîp t¬ng tù, anh

®Òu trùc tiÕp kiÓm tra l¹i ®Ó hiÓu thùc chÊt vÊn ®Ò.

- Bèn lµ tÝnh th¼ng th¾n, béc trùc ®èi víi c¸n bé; khi cã d

luËn vÒ chuyÖn nµy chuyÖn khç th× anh mêi lªn hái vµ nãi th¼ng. Anh thêng nh¾c nhë anh em chóng t«i lµ ph¶i khçh quan, trung thùc vµ th¬ng yªu c¸n bé, kh«ng ®îc nãi ®iÒu xÊu cña c¸n bé víi ngêi khç khi kh«ng cã mÆt ngêi c¸n bé

®ã, ®iÒu tèi kþ ®èi víi c¸n bé lµm c«ng tç tæ chøc lµ "yªu nªn tèt, ghÐt nªn xÊu". Khi anh ®îc Trung ¬ng ph©n c«ng phô trçh tæ chøc, ®iÒu ®Çu tiªn lµ chän c¸n bé lµm Phã trëng Ban.

Cã nh÷ng lóc c©n nh¾c ba, bèn ngêi míi chän mét. Anh ghÐt nhÊt lµ tÝnh nãi dèi, kh«ng trung thùc, tríc mÆt c¸n bé th× nãi tèt cho ®îc lßng, v¾ng mÆt th× l¹i nãi khç, kÓ c¶ trong cuéc 303

https://thuviensach.vn

sèng h»ng ngµy, nÕu c¸n bé kh«ng trung thùc mµ ®îc giao gi÷

chøc vô l·nh ®¹o sÏ rÊt kh«ng tèt. Anh thêng nhÊn m¹nh tÝnh trung thùc cña c¸n bé, kÓ c¶ ®èi víi ngêi gióp viÖc cho anh.

- N¨m lµ rÊt nghiªm kh¾c víi sai lÇm, nhng l¹i rÊt bao dung ®é lîng ®èi víi c¸n bé thµnh khÈn nhËn sai lÇm; ë nhiÒu trêng hîp c¸n bé cã khuyÕt ®iÓm, anh yªu cÇu ph¶i kiÓm ®iÓm

®Õn n¬i ®Õn chèn, nãi th¼ng víi c¸n bé, kh«ng xuª xoa m¬n trín. NÕu qua nh¾c nhë ®«i ba lÇn mµ c¸n bé kh«ng söa ch÷a th× ph¶i cã xö lý nghiªm; ngîc l¹i, nÕu c¸n bé biÕt ®îc sai lÇm vµ quyÕt t©m söa th× th¸i ®é cña anh lµ khuyÕn khÝch, gióp ®ì, th©n ¸i, kh«ng ®Þnh kiÕn. Cã c¸n bé bÞ kû luËt mµ hoµn c¶nh gia

®×nh cã khã kh¨n, anh nh¾c nhë Ban Tæ chøc gióp ®ì, kh«ng v×

c¸n bé ph¹m khuyÕt ®iÓm mµ xa l¸nh vµ kh«ng quan t©m ®Õn cuéc sèng cña anh em. Anh thêng dÆn lµ lµm cçh nµo ®Ó ng¨n chÆn ®îc c¸n bé ph¹m sai lÇm míi lµ tèt, cßn ®Ó cho c¸n bé ph¹m sai lÇm ph¶i xö lý th× ch¼ng hay g×. Cã nh÷ng viÖc rÊt nhá mµ t«i cßn nhí m·i: ®ã lµ nh÷ng c¸n bé khi ®îc giao chøc vô th× chÞ vî thêng lîi dông c¬ng vÞ cña chång ®Ó lµm nh÷ng

®iÒu kh«ng hay, g©y tai tiÕng; ngoµi viÖc trùc tiÕp gÆp c¸n bé ®Ó

nh¾c nhë nÕu cÇn, anh thêng b¶o chóng t«i mét n¨m ph¶i gÆp cç chÞ ®ã vµ nh¾c nhë khÐo ®Ó cç chÞ gi÷ uy tÝn cho chång.

- ChÝnh anh còng rÊt mÉu mùc vµ nghiªm kh¾c ®èi víi gia

®×nh. Anh sèng rÊt gi¶n dÞ tõ ¨n, mÆc, ®i l¹i ®Õn c¶ trang bÞ

trong nhµ, còng kh«ng ®ßi hái cÇu kú. Anh thêng nh¾c nhë chÞ

vµ cç ch¸u ph¶i gi÷ g×n kh«ng ®îc sö dông qu¸ tiªu chuÈn mµ

§¶ng, Nhµ níc ®· quy ®Þnh. T«i ®îc lµm viÖc nhiÒu ngµy t¹i nhµ riªng cña anh, nªn ®îc gÇn gòi nh÷ng ngêi trong gia

®×nh, kÓ c¶ cç ®ång chÝ th ký, bç sÜ, b¶o vÖ, nh©n viªn phôc vô; cç ®ång chÝ ®Òu thõa nhËn ë anh S¸u Thä tÊm g¬ng s¸ng vÒ lèi sèng lµnh m¹nh vµ gi¶n dÞ.

Vµo thêi gian chuÈn bÞ nh©n sù cho §¹i héi §¶ng lÇn thø VII, anh NguyÔn V¨n Linh - Tæng BÝ th cã yªu cÇu anh ®ãng gãp ý kiÕn; song lóc nµy bÖnh t×nh cña anh ngµy mét nÆng, anh thÊy kh«ng cßn ®iÒu kiÖn ®Ó ®i s©u s¸t c¸n bé n÷a nªn chØ dÆn dß 304

https://thuviensach.vn

anh em chóng t«i nh÷ng ®iÒu mµ anh muèn nãi trong c«ng tç nh©n sù vµ x©y dùng §¶ng nãi chung.

Anh Thä ®· ®i xa nhng c«ng lao cña anh ®èi víi §¶ng, víi ®Êt níc, tµi n¨ng vµ ®øc ®é cña anh cßn ®Ó l¹i nh÷ng h×nh

¶nh tèt ®Ñp trong nhiÒu c¸n bé, nhÊt lµ nh÷ng c¸n bé ®· tõng c«ng tç víi anh hoÆc gióp viÖc anh trong nh÷ng n¨m chiÕn tranh ç liÖt, trong c«ng tç tæ chøc, trong Héi nghÞ Pari vµ

trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö.

Anh S¸u Thä kÝnh mÕn!

Xa anh ®· 10 n¨m1, s¾p ®Õn ngµy giç anh, nh÷ng ®ång chÝ

l·nh ®¹o, b¹n bÌ cña anh, vµ nh÷ng ngêi ®· gióp viÖc anh

®ang nhí vÒ anh. Mçi ngêi xuÊt ph¸t tõ lßng th¬ng nhí anh vµ gîi l¹i nh÷ng ký øc vÒ anh ®Ó viÕt. Trong khu«n khæ cña mét quyÓn sçh nhiÒu ngêi viÕt vÒ anh, t«i còng chØ viÕt nh÷ng

®iÒu in ®Ëm vµo ký øc cña t«i trong nh÷ng n¨m th¸ng gióp viÖc anh vÒ c«ng tç c¸n bé.

C«ng lao vµ sù nghiÖp cèng hiÕn cña anh ®èi víi §¶ng vµ

®Êt níc hÕt søc to lín vÒ nhiÒu mÆt. Trong mét cuèn sçh nµy lµm sao mµ chóng t«i viÕt hÕt ®îc. Cµng th¬ng anh bao nhiªu, cµng nhí l¹i nh÷ng lêi anh dÆn bÊy nhiªu. Mong anh nhËn lÊy ë chóng t«i tÊm lßng ch©n thµnh vµ th¬ng nhí anh v« h¹n.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

305

https://thuviensach.vn

Anh lª ®øc thä - tÝnh kiªn ®Þnh

Cçh m¹ng vµ tinh thÇn ®æi míi

Qua bèn lÇn chuÈn bÞ V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng

Lª Huy B¶o*

T«i ®îc giao trùc tiÕp vµ cïng víi cç ®ång chÝ cã trçh nhiÖm cña Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng gióp ®ång chÝ Lª §øc Thä chuÈn bÞ §iÒu lÖ §¶ng vµ cç V¨n kiÖn vÒ x©y dùng §¶ng t¹i cç §¹i héi lÇn thø III, lÇn thø IV vµ lÇn thø V cña §¶ng.

§Õn §¹i héi lÇn thø VI, anh Lª §øc Thä chØ lµm Trëng TiÓu ban nh©n sù §¹i héi, nhng v× vÊn ®Ò nh©n sù cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò ®æi míi c¬ cÊu tæ chøc cç c¬ quan Trung ¬ng nªn anh

®· phèi hîp víi anh NguyÔn §øc T©m chØ ®¹o viÖc x©y dùng NghÞ quyÕt sè 34-NQ/TW (th¸ng 7-1986) cña Bé ChÝnh trÞ vÒ

kiÖn toµn tæ chøc vµ qua ®ã cho ý kiÕn c¶ vÒ bæ sung, söa ®æi

§iÒu lÖ §¶ng.

Cç V¨n kiÖn §¹i héi lµ c«ng tr×nh tËp thÓ cña toµn §¶ng, do Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng tr×nh §¹i héi §¶ng quyÕt ®Þnh cuèi cïng. Tuy nhiªn ngêi chÞu trçh nhiÖm tríc Trung ¬ng vÒ dù th¶o v¨n kiÖn, tæng hîp, ph©n tÝch lý lÏ vÒ cç ý kiÕn khç nhau ®Ó ®Ò nghÞ tËp thÓ quyÕt ®Þnh, gi÷ vai trß quan träng. Anh Lª §øc Thä ®· lµm tèt cç kh©u nµy: Cç néi dung quan träng thÓ hiÖn trong cç dù th¶o do anh chÞu trçh nhiÖm chØ ®¹o vµ

cç ý kiÕn do anh ®Ò xuÊt, ñng hé vµ ®Ò nghÞ tiÕp thu, ®· ®îc Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, §¹i héi cç cÊp vµ toµn quèc vÒ c¬

b¶n chÊp nhËn.

Qua cç V¨n kiÖn nãi trªn næi lªn mÊy ®iÓm lín vÒ tÝnh ___________________

* Nguyªn Phã trëng Ban Thêng trùc Ban Tæ chøc Trung ¬ng.

306

https://thuviensach.vn

kiªn ®Þnh cçh m¹ng vµ tinh thÇn ®æi míi trong c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ c«ng tç tæ chøc mµ anh Lª §øc Thä lµ mét ®ång chÝ tiªu biÓu.

Mét lµ: Kiªn tr× kh¼ng ®Þnh tÝnh giai cÊp vµ tÝnh tiªn phong cña §¶ng vµ tõng bíc hÖ thèng hãa, hoµn thiÖn cç nguyªn t¾c c¬ b¶n thÓ hiÖn b¶n chÊt cña §¶ng.

Trong thËp kû 60 cña thÕ kû XX, chñ nghÜa xÐt l¹i hiÖn ®¹i xuÊt hiÖn râ ë mét sè ®¶ng anh em. Kiªn tr× nh÷ng nguyªn lý cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ t tëng Hå ChÝ Minh vÒ x©y dùng §¶ng trong ®iÒu kiÖn míi cña mét nöa ®Êt níc ®îc gi¶i phãng, víi ®êng lèi ®a miÒn B¾c ®i lªn chñ nghÜa x· héi, vµ

thùc tÕ khçh quan ë c¶ hai miÒn ®Êt níc, §¶ng ta cÇn vµ cã

®iÒu kiÖn ®Ó lµm râ tÝnh chÊt §¶ng, nh»m t¨ng cêng søc m¹nh

®oµn kÕt, n©ng cao søc chiÕn ®Êu cña §¶ng, ng¨n chÆn nh÷ng thiªn híng, nhËn thøc sai lÇm ®· vµ cã thÓ x¶y ra trong §¶ng.

§iÒu lÖ §¶ng do §¹i héi §¶ng lÇn thø III th«ng qua kh¼ng

®Þnh: "§¶ng Lao ®éng ViÖt Nam lµ §¶ng cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam, lµ ®éi tiÒn phong cã tæ chøc vµ lµ tæ chøc cao nhÊt cña giai cÊp c«ng nh©n..."1. "§¶ng ®¹i biÓu quyÒn lîi cña giai cÊp c«ng nh©n, ®ång thêi ®¹i biÓu quyÒn lîi cña nh©n d©n lao ®éng vµ quyÒn lîi cña d©n téc"2. T¹i §¹i héi lÇn thø IV, V, VI cña §¶ng, §iÒu lÖ §¶ng ®îc söa ®æi l¹i: "§¶ng ®¹i biÓu trung thµnh lîi Ých cña giai cÊp c«ng nh©n, cña nh©n d©n lao ®éng vµ

cña c¶ d©n téc".

Còng chÝnh tõ §¹i héi lÇn thø IV, trªn c¬ së tæng kÕt toµn diÖn tÝnh chÊt §¶ng vµ nghÖ thuËt chØ ®¹o c«ng tç x©y dùng

§¶ng, §¹i héi ®· ®a vµo §iÒu lÖ §¶ng mét cçh toµn diÖn cç nguyªn t¾c c¬ b¶n c¶ vÒ chÝnh trÞ, t tëng vµ vÒ tæ chøc, cç ph¬ng ch©m x©y dùng §¶ng, víi nh÷ng néi dung míi ®Ó b¶o

®¶m b¶n chÊt cña §¶ng víi t cçh lµ ®éi tiÒn phong cña giai cÊp c«ng nh©n ®· cÇm quyÒn.

___________________

1,2. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, Nxb. ChÝnh trÞ

quèc gia, Hµ Néi, 2002, t.21, tr. 777.

307

https://thuviensach.vn

VÒ chÝnh trÞ, t tëng kh¼ng ®Þnh §¶ng lÊy chñ nghÜa Mç - Lªnin lµm nÒn t¶ng t tëng, chØ ra cç yÕu tè b¶o ®¶m cho §¶ng cã ®êng lèi ®éc lËp, tù chñ ®óng ®¾n, nh»m ng¨n chÆn nguy c¬ sai lÇm vÒ ®êng lèi cña §¶ng cÇm quyÒn, kh¼ng

®Þnh nguyªn t¾c kÕt hîp mét cçh ®óng ®¾n chñ nghÜa yªu níc ch©n chÝnh víi chñ nghÜa quèc tÕ cña giai cÊp c«ng nh©n, chèng mäi biÓu hiÖn cña chñ nghÜa d©n téc hÑp hßi, s« vanh níc lín.

VÒ tæ chøc, ghi râ cç nguyªn t¾c toµn diÖn b¶o ®¶m cho §¶ng thùc sù lµ mét khèi thèng nhÊt ý chÝ vµ hµnh ®éng, cã liªn hÖ

chÆt chÏ víi nh©n d©n trong ®iÒu kiÖn míi.

§iÒu lÖ ®· ghi râ cç ph¬ng ch©m x©y dùng §¶ng mét cçh ®ång bé b¶o ®¶m cho viÖc chØ ®¹o c«ng tç x©y dùng §¶ng

®îc ®óng ®¾n, ®îc tiÕn hµnh mét cçh chñ ®éng vµ cã s¸ng t¹o. Cç ph¬ng ch©m còng chÝnh lµ nh÷ng nguyªn t¾c vÒ chØ

®¹o c«ng tç x©y dùng §¶ng, v× nÕu lµm sai lÖch mét ph¬ng ch©m nµo ®ã, c«ng tç x©y dùng §¶ng nhÊt ®Þnh sÏ chÖch sang mÆt nµy hay mÆt khç vµ do ®ã còng kh«ng b¶o ®¶m tèt b¶n chÊt cña §¶ng.

ViÖc kh¼ng ®Þnh nh÷ng nguyªn t¾c, ph¬ng ch©m trªn ®©y mét cçh ®óng ®¾n phï hîp víi thùc tiÔn cçh m¹ng ViÖt Nam lµ mét bíc tiÕn míi vÒ lý luËn cña §¶ng ta trong c«ng tç x©y dùng §¶ng. Kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mµ cã §¶ng anh em ®·

cho ®¨ng toµn v¨n phÇn më ®Çu "§¶ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ x©y dùng §¶ng" trong §iÒu lÖ cña §¶ng ta, sau §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng.

Víi cç quy ®Þnh míi trong phÇn më ®Çu cña §iÒu lÖ §¶ng,

§¶ng ta vÉn kh¼ng ®Þnh ®îc b¶n chÊt giai cÊp cña §¶ng,

®ång thêi còng kh¼ng ®Þnh vai trß lÞch sö cña m×nh ®èi víi d©n téc, ®îc nh©n d©n thõa nhËn lµ §¶ng cña chÝnh m×nh, cña d©n téc m×nh, kh«ng biÕn §¶ng thµnh "§¶ng toµn d©n", mét nguyªn nh©n s©u xa dÉn ®Õn sù tan r· cña §¶ng Céng s¶n Liªn X« vµ mét sè ®¶ng khç.

308

https://thuviensach.vn

Hai lµ: Gãp phÇn ph¸t triÓn lý luËn vÒ x©y dùng §¶ng cña mét §¶ng cÇm quyÒn ®a ®Êt níc ®i theo con ®êng x· héi chñ nghÜa.

B¸o c¸o tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ söa ®æi

§iÒu lÖ §¶ng cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng t¹i §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng khi ®Ò cËp ®Õn c¬ cÊu tæ chøc b¶o ®¶m quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n díi chÕ ®é ta chØ râ: "Trong c¬ cÊu tæ chøc chung cña c¶ x· héi, §¶ng, Nhµ níc, nh©n d©n lµ mét tæng thÓ thèng nhÊt, trong ®ã §¶ng lµ ngêi l·nh ®¹o, nh©n d©n lao ®éng lµ ngêi lµm chñ tËp thÓ, Nhµ níc lµ ngêi qu¶n lý"1.

ChÝnh trªn quan ®iÓm nµy vÒ mét §¶ng cÇm quyÒn, §¶ng ta lµ §¶ng ®Çu tiªn trong cç ®¶ng mçxÝt cÇm quyÒn ®· ®a vµo §iÒu lÖ §¶ng mét ch¬ng riªng víi tiªu ®Ò: "Sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi tæ chøc nhµ níc vµ tæ chøc quÇn chóng". Néi dung cña ch¬ng nµy thùc chÊt lµ kh¼ng ®Þnh néi dung vµ

ph¬ng thøc l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi cç tæ chøc trong hÖ

thèng chÝnh trÞ. ChÝnh dù th¶o §iÒu lÖ cña §¶ng Céng s¶n Liªn X« lóc chuÈn bÞ cho §¹i héi XXIX (tríc khi §¶ng nµy sôp ®æ n¨m 1991) míi bæ sung ch¬ng nµy.

Cç néi dung, nguyªn t¾c vÒ x©y dùng §¶ng vµ nhiÒu quy

®Þnh cô thÓ ®îc ®Ò cËp trong cç §iÒu lÖ §¶ng vµ cç b¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng, vµ vÒ söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng t¹i bèn kú §¹i héi nãi trªn ®· rÊt chó träng bæ sung cç néi dung cã tç dông gãp phÇn ph¸t triÓn lý luËn vÒ §¶ng cÇm quyÒn cña giai cÊp c«ng nh©n.

Khi §iÒu lÖ §¶ng kh¼ng ®Þnh, bæ sung néi dung "§¶ng ®¹i biÓu trung thµnh lîi Ých cña giai cÊp c«ng nh©n, cña nh©n d©n lao ®éng vµ cña c¶ d©n téc"2 vµo nguyªn t¾c c¬ b¶n vµ chung nhÊt, thÓ hiÖn b¶n chÊt §¶ng: §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lµ ®éi tiªn phong cña giai cÊp c«ng nh©n, lµ ®· kh¼ng ®Þnh râ rµng vÞ

trÝ míi cña §¶ng ta ®· trë thµnh §¶ng cÇm quyÒn, lµ ngêi l·nh

®¹o duy nhÊt ®èi víi d©n téc, ®¹i diÖn lîi Ých cña c¶ d©n téc.

___________________

1,2. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 810, 916.

309

https://thuviensach.vn

Trong ®iÒu kiÖn hßa b×nh, l·nh ®¹o ®Êt níc ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n hãa, ®êi sèng x· héi, §¶ng ta cÇn rÊt coi träng quyÒn lµm chñ cña d©n g¾n liÒn víi thùc hiÖn chÕ ®é d©n chñ néi bé §¶ng, ®ång thêi còng thÊy r»ng chñ nghÜa c¸ nh©n, nguån gèc s©u xa cña nhiÒu nguy c¬ nh sù sa sót vÒ nhiÖt t×nh cçh m¹ng vµ t×nh ®ång chÝ, tÝnh b¶n vÞ, côc bé, tÖ tham nhòng, sçh nhiÔu nh©n d©n, sù tha hãa biÕn chÊt trong lèi sèng vµ tÖ

quan liªu, xa quÇn chóng (nh Lªnin vµ Hå ChÝ Minh ®· chØ râ) cã ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn. Cç b¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng t¹i cç kú §¹i héi nãi trªn ®· ph©n tÝch ®Ò cËp nhiÒu vÒ mÆt lý luËn vµ thùc tiÔn, vÒ cç nguy c¬ ®ã vµ ®· thÓ hiÖn tinh thÇn cç néi dung c¬ b¶n vÒ ®Æc ®iÓm cña §¶ng cÇm quyÒn vµo cç nguyªn t¾c vÒ x©y dùng §¶ng, ®ång thêi cã cç quy ®Þnh cô thÓ vµo

§iÒu lÖ §¶ng nh»m ng¨n chÆn kh¾c phôc cç mÆt tiªu cùc.

VÒ mÆt tæ chøc, thay v× ®Ò cËp riªng rÏ ë phÇn më ®Çu cña

§iÒu lÖ §¶ng mét sè nguyªn t¾c tõ tríc ®· ®Ò cËp ®Õn nh tËp trung d©n chñ, tù phª b×nh vµ phª b×nh, liªn hÖ víi quÇn chóng,

§iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø IV ®· cã nh÷ng bæ sung, söa

®æi quan träng.

VÒ nguyªn t¾c tæ chøc cña §¶ng, tríc hÕt kh¼ng ®Þnh mét cçh kh¸i qu¸t nguyªn t¾c §¶ng ph¶i lµ "mét khèi thèng nhÊt vÒ ý chÝ vµ hµnh ®éng", trong ®ã tr×nh bµy mét cçh cã hÖ thèng cç nguyªn t¾c khç b¶o ®¶m sù thèng nhÊt nµy trong ®iÒu kiÖn

§¶ng cÇm quyÒn.

"§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lµ mét khèi thèng nhÊt vÒ ý chÝ vµ hµnh ®éng, ®îc tæ chøc theo nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ, lÊy tù phª b×nh vµ phª b×nh lµm mét quy luËt ph¸t triÓn vµ cã kû luËt nghiªm minh"1. TiÕp ®ã ®Ò cËp cç nguyªn t¾c khç thÓ hiÖn d©n chñ vµ kû luËt nh»m b¶o ®¶m sù ®oµn kÕt thèng nhÊt ®ã.

Khi Lªnin nãi vÒ c¬ së cña sù ®oµn kÕt thèng nhÊt cña

§¶ng ®· nhÊn m¹nh hai mÆt: ®êng lèi chÝnh trÞ vµ nguyªn t¾c ___________________

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 920.

310

https://thuviensach.vn

tæ chøc cña §¶ng. B¸o c¸o tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ

söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø IV nhÊn m¹nh thªm mét ý: "C¬ së cña truyÒn thèng ®oµn kÕt, thèng nhÊt cña §¶ng lµ ®êng lèi, chÝnh sçh ®óng ®¾n, thÊm nhuÇn t tëng cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ nh÷ng nguyªn t¾c tæ chøc vµ sinh ho¹t cña §¶ng. C¬ së Êy ®îc cñng cè b»ng t×nh c¶m cçh m¹ng trong s¸ng vµ t×nh th¬ng yªu ®ång chÝ s©u s¾c cña nh÷ng ngêi céng s¶n ®· t¹o nªn søc m¹nh phi thêng cña §¶ng ta"1.

Cç §iÒu lÖ §¶ng tõ §¹i héi IV ®Õn §¹i héi VI trong phÇn

§¶ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ x©y dùng §¶ng quy ®Þnh:

"§¶ng coi viÖc gi÷ g×n ®oµn kÕt nhÊt trÝ trong §¶ng trªn c¬ së

®êng lèi chÝnh trÞ vµ nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ lµ sinh mÖnh cña §¶ng vµ kiªn quyÕt ®Êu tranh chèng chñ nghÜa c¸

nh©n, chèng mäi biÓu hiÖn chia rÏ, bÌ ph¸i trong §¶ng. Gi÷a c¸n bé, ®¶ng viªn ph¶i x©y dùng t×nh th¬ng yªu ®ång chÝ s©u s¾c"2.

Trong ®iÒu kiÖn §¶ng cÇm quyÒn, viÖc thùc hiÖn nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ kh«ng dõng l¹i ë viÖc gi¶i quyÕt cç mèi quan hÖ trong néi bé §¶ng.

B¸o c¸o tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi IV ®· chØ râ "b¶o ®¶m cho ®êng lèi, chÝnh sçh vµ cç nghÞ quyÕt cña §¶ng, cç quy t¾c sinh ho¹t §¶ng, kÕ

ho¹ch Nhµ níc vµ ph¸p chÕ x· héi chñ nghÜa ®îc triÖt ®Ó

chÊp hµnh lµ néi dung c¬ b¶n cña viÖc t¨ng cêng kû luËt cña

§¶ng trong ®iÒu kiÖn §¶ng n¾m chÝnh quyÒn"3, vµ còng chØ râ:

"Lóc nµy, thùc hiÖn nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ cña §¶ng g¾n liÒn víi nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ trong bé m¸y Nhµ

níc, víi viÖc xç ®Þnh vÞ trÝ mçi cÊp, ph©n c«ng trçh nhiÖm qu¶n lý mét cçh ®óng ®¾n nhÊt lµ vÒ kinh tÕ".

Ph¸t triÓn thªm mét bíc thÓ hiÖn tinh thÇn NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø t Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng (khãa IV) n¨m 1978, B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø V ®· chØ râ ___________________

1,2,3. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, 311

https://thuviensach.vn

nh÷ng tç h¹i cña c¬ chÕ tËp trung quan liªu, bao cÊp ®èi víi c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ ®Ò ra nhiÒu chñ tr¬ng, biÖn ph¸p nh»m thóc ®Èy ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ

vµ qua ®ã mµ §¶ng t¨ng cêng chÊt lîng cña viÖc thùc hiÖn nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ cña §¶ng.

VÒ nguyªn t¾c liªn hÖ víi quÇn chóng trong ®iÒu kiÖn

§¶ng cÇm quyÒn, B¸o c¸o tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ

söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø IV ®· chØ râ: "Trong mèi quan hÖ gi÷a §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n, vÊn ®Ò ®Æt ra hiÖn nay kh«ng ph¶i chØ lµ §¶ng vµ Nhµ níc ®éng viªn quÇn chóng thùc hiÖn nhiÖm vô chÝnh trÞ do §¶ng vµ Nhµ níc ®Ò ra, còng kh«ng ph¶i chØ lµ sù më réng d©n chñ cña §¶ng vµ Nhµ

níc nh»m thu hót quÇn chóng ®ãng gãp ý kiÕn mét cçh chñ

®éng, cã s¸ng t¹o vµo c«ng viÖc chung cña §¶ng vµ Nhµ níc, mµ h¬n thÕ n÷a, cßn ph¶i x©y dùng b»ng ®îc mét hÖ thèng cç quan hÖ ®óng ®¾n gi÷a §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n víi c¬ chÕ

hoµn chØnh vµ nh÷ng biÖn ph¸p cã hiÖu lùc, nh»m x©y dùng chÕ

®é lµm chñ tËp thÓ x· héi chñ nghÜa"1. Trong §iÒu lÖ §¶ng, thay v× chØ nãi ®Õn nguyªn t¾c "®i ®êng lèi quÇn chóng" phÇn nµo nÆng vÒ ph¬ng ph¸p c«ng tç, phong cçh l·nh ®¹o, ë phÇn "§¶ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ x©y dùng §¶ng" ®· ®Ò

cËp s©u h¬n c¶ vÒ b¶n chÊt vµ ph¬ng ph¸p: "§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam liªn hÖ chÆt chÏ víi quÇn chóng, kh«ng ngõng ch¨m lo x©y dùng chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ x· héi chñ nghÜa, ph¸t huy mäi kh¶ n¨ng s¸ng t¹o cña giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao

®éng, ph¸t huy cao nhÊt søc m¹nh tæng hîp cña hÖ thèng chuyªn chÝnh v« s¶n"2.

Trong ®iÒu kiÖn §¶ng cÇm quyÒn, ch¼ng nh÷ng §¶ng liªn hÖ víi quÇn chóng th«ng qua tæ chøc §¶ng, ®¶ng viªn, c¸n bé tr. 826 - 827, 921, 838.

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 817 - 818.

2. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 919.

312

https://thuviensach.vn

vµ cç ®oµn thÓ nh©n d©n nh tríc, mµ ®iÒu míi lµ §¶ng cßn ph¶i th«ng qua Nhµ níc mµ liªn hÖ mét cçh réng r·i vµ chÆt chÏ víi nh©n d©n trªn mäi mÆt ®êi sèng x· héi. Bëi vËy coi träng x©y dùng tæ chøc vµ ph¸t huy vai trß cña Nhµ níc ®· ®îc ph©n tÝch kü cµng trong cç v¨n kiÖn cña cç §¹i héi nãi trªn.

§iÒu lÖ §¶ng ngoµi ch¬ng nãi vÒ sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi Nhµ níc, cßn quy ®Þnh trong phÇn më ®Çu cña §iÒu lÖ §¶ng khi ®Ò cËp ®Õn mèi liªn hÖ víi quÇn chóng còng nh trong cç

®iÒu cô thÓ vÒ nhiÖm vô cña cÊp uû, cña tæ chøc c¬ së §¶ng, cña

®¶ng viªn ®Òu quy ®Þnh viÖc ph¶i coi träng x©y dùng Nhµ níc, tu©n theo ph¸p luËt mét cçh chÆt chÏ.

VÒ ph¬ng ch©m x©y dùng §¶ng. Trong cçh m¹ng d©n téc d©n chñ, khi cha giµnh ®îc chÝnh quyÒn, §¶ng ta nhÊn m¹nh ph¬ng ch©m: "Tr¶i qua ®Êu tranh mµ trëng thµnh". Khi

§¶ng ®· cã chÝnh quyÒn, ph¬ng ch©m nµy tõng bíc ®îc ph¸t triÓn t¬ng ®èi toµn diÖn, nhÊt lµ tõ cuéc vËn ®éng x©y dùng tæ chøc c¬ së §¶ng theo bèn yªu cÇu (l·nh ®¹o s¶n xuÊt vµ chiÕn

®Êu; chÊp hµnh chÝnh sçh; c«ng tç vËn ®éng quÇn chóng; c«ng tç x©y dùng §¶ng vÒ t tëng vµ tæ chøc; vµ g¾n x©y dùng chi bé víi n©ng cao chÊt lîng ®¶ng viªn: "chi bé 4 tèt, ®¶ng viªn 4

tèt"...) tõng bíc ®îc tæng kÕt, hoµn chØnh vµ n©ng cao trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng víi NghÞ quyÕt sè 23 cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng khãa III ®îc ghi thµnh n¨m ph¬ng ch©m x©y dùng §¶ng. Cç ph¬ng ch©m nµy ®îc bæ sung vµ ®a vµo §iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø IV víi vÞ trÝ

lµ mét trong cç vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ x©y dùng §¶ng.

Còng trong §iÒu lÖ §¶ng ®îc th«ng qua t¹i cç kú §¹i héi IV, V, VI, tríc khi ®Ò cËp ®Õn cç ph¬ng ch©m x©y dùng

§¶ng, §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh mét nguyªn t¾c c¬ b¶n cña §¶ng cÇm quyÒn: "§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam coi viÖc kh«ng ngõng x©y dùng vµ cñng cè §¶ng, t¨ng cêng sù l·nh ®¹o cña §¶ng lµ

nhiÖm vô quyÕt ®Þnh ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng"1.

___________________

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 921.

313

https://thuviensach.vn

Nguyªn t¾c ®ã còng ®ång nghÜa víi viÖc xç ®Þnh "x©y dùng

§¶ng lµ then chèt" ngµy nay, vµ còng thÓ hiÖn quan ®iÓm chèng

®a nguyªn ®a ®¶ng ®èi lËp vµ khuynh híng xem nhÑ vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng vµ c«ng tç x©y dùng §¶ng trong ®iÒu kiÖn

§¶ng cÇm quyÒn.

Nghiªn cøu kü §iÒu lÖ §¶ng vµ cç V¨n kiÖn §¹i héi vÒ

c«ng tç x©y dùng §¶ng tõ khi §¶ng cÇm quyÒn, nhÊt lµ tõ §¹i héi lÇn thø IV, chóng ta cã quyÒn tù hµo vÒ sù qu¸n triÖt vËn dông cã s¸ng t¹o nh÷ng nguyªn lý cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ t tëng Hå ChÝ Minh vÒ x©y dùng §¶ng ta trong tõng thêi kú, nhÊt lµ ®· gãp phÇn ph¸t triÓn lý luËn vÒ §¶ng cÇm quyÒn trong ®iÒu kiÖn cña mét níc võa míi tho¸t khái çh thùc d©n, phong kiÕn. Kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mµ sau khi §iÒu lÖ §¶ng

®îc th«ng qua t¹i §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng, cã ®¹i diÖn cña mét §¶ng anh em yªu cÇu gÆp ®¹i diÖn cña §¶ng ta vµ ph¸t biÓu vÒ ®¹i thÓ: §iÒu lÖ §¶ng cña cç ®ång chÝ rÊt mçxÝt -

lªninnÝt, nhng rÊt ViÖt Nam; rÊt coi träng cç yÕu tè vÒ §¶ng cÇm quyÒn, coi träng vai trß cña nh©n d©n vµ cña chÝnh quyÒn nh©n d©n; vµ hái cã ph¶i cç ®ång chÝ ®· tæng kÕt phong trµo Céng s¶n Quèc tÕ kh«ng?

Ba lµ: §æi míi c«ng tç tæ chøc g¾n liÒn víi ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý, ®a c«ng tç tæ chøc ®i tríc mét bíc nh»m thóc ®Èy ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý. Cã ý kiÕn phª ph¸n c«ng tç tæ chøc thêng tr× trÖ kh«ng ®¸p øng kÞp yªu cÇu cña nhiÖm vô chÝnh trÞ. §iÒu nµy nhiÒu lÇn §¶ng ta

®· tù phª b×nh vµ ch¾c sÏ cßn ph¶i ®Ò cËp ®Õn nhiÒu. ë ®©y xin nãi ®Õn mét u ®iÓm cña c«ng tç tæ chøc víi tinh thÇn ®æi míi tríc thêi kú ®æi míi vµ ®· gãp phÇn thóc ®Èy viÖc x©y dùng

®êng lèi ®æi míi toµn diÖn cña §¹i héi lÇn thø VI.

§Çu n¨m 1978, Bé ChÝnh trÞ giao cho anh Lª §øc Thä chuÈn bÞ Héi nghÞ toµn thÓ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng lÇn thø t (khãa IV) víi chñ ®Ò kiÖn toµn tæ chøc, c¶i tiÕn chÕ ®é lµm viÖc. Lóc nµy trong Ban Tæ chøc Trung ¬ng cã hai lo¹i ý kiÕn: tËp trung gi¶i quyÕt nh÷ng mÆt cßn yÕu kÐm vÒ x©y dùng §¶ng 314

https://thuviensach.vn

vµ bé m¸y tæ chøc; ý kiÕn khç lµ ph¶i ®i tõ söa ®æi vÒ qu¶n lý kinh tÕ th× míi x©y dùng §¶ng, kiÖn toµn tæ chøc tèt ®îc. §ång chÝ Lª §øc Thä vèn nh¹y c¶m víi thùc tiÔn ñng hé ý kiÕn thø 2

vµ kÕt hîp chÆt chÏ víi anh NguyÔn Duy Trinh ®Ó chØ ®¹o Ban Tæ chøc Trung ¬ng x©y dùng dù th¶o NghÞ quyÕt nµy. Héi nghÞ

lÇn thø t Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa IV) ®· th¶o luËn b¶n dù th¶o vµ ra NghÞ quyÕt sè 10-NQ/TW, ngµy 27-7-1978 vÒ KiÖn toµn tæ chøc, c¶i tiÕn chÕ ®é lµm viÖc, ®¸p øng yªu cÇu cña t×nh h×nh vµ nhiÖm vô míi.

NghÞ quyÕt nµy ®i tõ xç ®Þnh yªu cÇu ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ ph¬ng thøc qu¶n lý kinh tÕ ®Ó tiÕn hµnh kiÖn toµn tæ chøc, c¶i tiÕn chÕ ®é lµm viÖc. Bé ChÝnh trÞ nhÊt trÝ víi dù th¶o vµ cho r»ng th«ng thêng th× quyÕt ®Þnh vÒ ®æi míi kinh tÕ ph¶i

®i tríc th× söa ®æi vÒ tæ chøc míi thuËn chiÒu. Nhng nÕu nh

vËy th× chËm. Bé ChÝnh trÞ nhÊt trÝ tr×nh Trung ¬ng lµ Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn nµy "tuy chñ ®Ò lµ tæ chøc, chÕ ®é lµm viÖc nhng ®èi víi mét sè vÊn ®Ò ®· chÝn muåi vÒ c¬ cÊu kinh tÕ vµ

qu¶n lý kinh tÕ, còng cã thÓ vµ cÇn ®Ò cËp nhÊt lµ vÒ vÞ trÝ, nhiÖm vô cña c¬ së, ®Þa ph¬ng, cña ngµnh... Nh thÕ Héi nghÞ

bµn vÒ tæ chøc vµ chÕ ®é lµm viÖc lÇn nµy ®Æt thªm c¬ së cho viÖc nghiªn cøu cô thÓ hãa c¬ cÊu kinh tÕ vµ ph¬ng thøc qu¶n lý míi" (sau nµy gäi lµ c¬ chÕ qu¶n lý míi).

NghÞ quyÕt sè 10-NQ/TW, khãa IV (1978) ®· chØ râ "do cha n¾m v÷ng quy luËt kinh tÕ vµ khoa häc tæ chøc, do chËm söa ch÷a nh÷ng khuyÕt ®iÓm kÐo dµi trong tæ chøc vµ chÕ ®é lµm viÖc, nªn hiÖn nay bé m¸y cña chóng ta kÐm hiÖu lùc"1 vµ ®Ò ra ph¬ng híng, nhiÖm vô, trong ®ã nhÊn m¹nh: "CÇn ®æi míi s©u s¾c vÒ quan ®iÓm x©y dùng tæ chøc; ®æi míi cçh chØ ®¹o"2..., "VÒ

kinh tÕ, bé m¸y l·nh ®¹o vµ qu¶n lý ph¶i xuÊt ph¸t tõ nh÷ng

®ßi hái cña viÖc x©y dùng c¬ cÊu kinh tÕ míi... vµ ph¬ng thøc qu¶n lý míi"3. TiÕp ®ã NghÞ quyÕt ®· ®i ngay vµo xç ®Þnh vÞ trÝ, nhiÖm vô cña c¬ së, trong ®ã cã ®o¹n nãi râ: "Cç c¬ së cña nÒn 315

https://thuviensach.vn

kinh tÕ quèc d©n... lµ n¬i trùc tiÕp diÔn ra ba cuéc cçh m¹ng; lµ

n¬i thÓ hiÖn cô thÓ quyÒn lµm chñ tËp thÓ cña nh©n d©n lao

®éng, b¶o ®¶m sù nhÊt trÝ gi÷a quyÒn lîi cña c¶ níc víi quyÒn lîi cña tËp thÓ vµ quyÒn lîi cña tõng ngêi lao ®éng" (tøc lµ ba lîi Ých). NghÞ quyÕt giao quyÒn tù chñ vÒ tµi chÝnh cho ®¬n vÞ c¬

së, yªu cÇu "c¬ së ph¶i thùc hiÖn cho ®îc chÕ ®é h¹ch to¸n kinh tÕ"4 vµ cho phÐp "cç c¬ së cã quyÒn ®Æt quan hÖ kinh tÕ trùc tiÕp víi cç ®¬n vÞ kinh tÕ khç, víi cç viÖn nghiªn cøu vµ trêng häc b»ng nh÷ng hîp ®ång vÒ ph©n c«ng vµ hîp tç s¶n xuÊt, vÒ

cung øng vËt t, vÒ tiªu thô s¶n phÈm, vÒ vËn chuyÓn hµng hãa, vÒ ®µo t¹o c«ng nh©n, vÒ ¸p dông vµ nghiªn cøu khoa häc, kü thuËt"5. §ã chÝnh lµ nh÷ng yÕu tè ®Çu tiªn cña sù chuyÓn ®æi c¬ chÕ tËp trung quan liªu, bao cÊp sang c¬ chÕ qu¶n lý míi, c¬

chÕ thÞ trêng míi.

§i tõ ph©n tÝch vÞ trÝ, nhiÖm vô cña c¬ së vµ cç cÊp, NghÞ

quyÕt ®Ò cËp ®Õn viÖc h×nh thµnh cç ngµnh kinh tÕ - kü thuËt:

"Tïy ®iÒu kiÖn mµ lËp nhãm s¶n phÈm, xÝ nghiÖp liªn hîp, liªn hiÖp cç xÝ nghiÖp, c«ng ty, vµ giao chøc n¨ng trùc tiÕp qu¶n lý s¶n xuÊt, kinh doanh cho cç tæ chøc kinh tÕ Êy"6. Trªn c¬ së ®ã ph©n biÖt chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ níc cña cç bé víi chøc n¨ng trùc tiÕp qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh cña ®¬n vÞ kinh tÕ.

NghÞ quyÕt xç ®Þnh n¨m chøc n¨ng qu¶n lý nhµ níc cña cç bé vµ chØ ra ph¬ng híng gi¶i ph¸p tinh gi¶n bé m¸y cña bé, chuyÓn cç chøc n¨ng qu¶n lý cô thÓ vÒ cç ®¬n vÞ kinh tÕ; bá côc, gi¶m vô víi chøc n¨ng vô chØ lµm tham mu kh«ng cã quyÒn chØ

®¹o ®¬n vÞ kinh tÕ, v.v.. Trªn c¬ së ®æi míi chøc n¨ng cña c¬ quan qu¶n lý nhµ níc, h×nh thµnh cç ngµnh kinh tÕ - kü thuËt mµ ®æi míi tæ chøc nhµ níc, tõng bíc gi¶m bé, kh¾c phôc hµnh chÝnh hãa, quan liªu hãa trong cç ®oµn thÓ, c¶i tiÕn sù l·nh ®¹o cña

§¶ng, kh¾c phôc cç mÆt tiªu cùc trong §¶ng, ngoµi x· héi, v.v.. §ã lµ mét qu¸ tr×nh g¾n liÒn ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ, c¶i tiÕn ph¬ng thøc qu¶n lý víi kiÖn toµn tæ chøc, c¶i tiÕn chÕ ®é lµm viÖc.

1,2,3,4,5,6. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.39, 316

https://thuviensach.vn

TiÕp theo NghÞ quyÕt sè 10-NQ/TW ngµy 27-7-1978, Bé ChÝnh trÞ ra NghÞ quyÕt sè 32-NQ/TW ngµy 20-11-1980 vÒ C«ng tç tæ chøc (Thùc hiÖn mét sù chuyÓn biÕn s©u s¾c vÒ tæ chøc nh»m t¨ng cêng l·nh ®¹o vµ qu¶n lý nhÊt lµ vÒ kinh tÕ). NghÞ quyÕt nµy cô thÓ hãa vµ uèn n¾n viÖc thùc hiÖn NghÞ quyÕt sè 10-NQ/TW vµ ®Ò ra yªu cÇu "ph¶i cã mét sù ®æi míi s©u s¾c cã tÝnh cçh m¹ng vÒ quan ®iÓm x©y dùng tæ chøc vµ c¶i tiÕn c«ng tç qu¶n lý" 1 (tøc ®æi míi t duy). Cïng víi viÖc thùc hiÖn NghÞ

quyÕt Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn thø s¸u vÒ t×nh h×nh vµ nhiÖm vô cÊp bçh trong ®ã cho phÐp thùc hiÖn c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë miÒn Nam, viÖc thùc hiÖn cç NghÞ quyÕt trªn

®©y ®· ®em l¹i nh÷ng chuyÓn biÕn bíc ®Çu víi ChØ thÞ 100-CT/TW cña Ban BÝ th, cç NghÞ ®Þnh 25/CP, NghÞ ®Þnh 34/CP

cña Héi ®ång Bé trëng vÒ ®æi míi qu¶n lý trong n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, v.v.. TiÕp ®ã, sau khi ®· h×nh thµnh trªn 60 liªn hiÖp cç xÝ nghiÖp, vµ Tæng c«ng ty ë mét sè ngµnh, Bé ChÝnh trÞ ra dù th¶o NghÞ quyÕt sè 306 ngµy 8-4-1986 vÒ B¶o ®¶m quyÒn tù chñ s¶n xuÊt, kinh doanh cña cç ®¬n vÞ kinh tÕ c¬

së; Bé ChÝnh trÞ còng ®· ra NghÞ quyÕt sè 34-NQ/TW (th¸ng 8-1986) vÒ KiÖn toµn tæ chøc, n©ng cao hiÖu lùc cña bé m¸y, ®¸p øng yªu cÇu cña nhiÖm vô kinh tÕ - x· héi. NghÞ quyÕt nµy hoµn thiÖn mét bíc cç nguyªn t¾c vµ gi¶i ph¸p vÒ ®æi míi tæ chøc g¾n víi ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, më réng chèng tËp trung quan liªu sang c¶ cç ngµnh, ®¬n vÞ sù nghiÖp, vµ quyÕt ®Þnh s¸p nhËp cç bé thÊy ®· chÝn muåi, gi¶m bít mét sè ban ë Trung ¬ng, vµ chñ tr¬ng bít nhiÒu c¬ quan trùc thuéc Thêng vô Héi ®ång Bé trëng.

Tõ NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn thø t (khãa IV)

®Õn NghÞ quyÕt sè 34-NQ/TW cña Bé ChÝnh trÞ (khãa V) lµ mét qu¸ tr×nh tõng bíc ®æi míi tæ chøc g¾n liÒn viÖc ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ - x· héi, khç víi mét sè níc tr. 317, 318, 318 - 319, 321, 321 - 322, 330.

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.41, tr. 446.

317

https://thuviensach.vn

khç trong "c¶i tæ" ®· ®Æt vÊn ®Ò s¸p nhËp cç bé kh«ng ®i tõ c¶i cçh c¬ chÕ qu¶n lý ë c¬ së.

T tëng chØ ®¹o vÒ ®æi míi tæ chøc g¾n víi ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ - x· héi ®îc thÓ hiÖn râ nÐt trong cç v¨n kiÖn vÒ x©y dùng §¶ng ®îc th«ng qua t¹i cç

§¹i héi lÇn thø V vµ lÇn thø VI, ®Æc biÖt ®îc thÓ hiÖn xuyªn suèt cç phÇn cña B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng t¹i §¹i héi V. Khi

®Ò cËp ®Õn tÖ quan liªu, B¸o c¸o nhÊn m¹nh tríc hÕt tÖ quan liªu trong viÖc ®Ò ra chÝnh sçh, ph¸p luËt vµ chØ râ: "CÇn chÊm døt t×nh tr¹ng quan liªu mÖnh lÖnh kh«ng thÊy hÕt tç h¹i cña viÖc dïng biÖn ph¸p hµnh chÝnh ®¬n thuÇn thay cho biÖn ph¸p kinh tÕ vµ gi¸o dôc, qu¶n lý kinh tÕ theo lèi hµnh chÝnh quan liªu bao cÊp, nu«i mäi ho¹t ®éng b»ng tiÒn cña Nhµ níc"...,

"lµm cho mäi ho¹t ®éng cña bé m¸y kh«ng tÝnh to¸n hiÖu qu¶

kinh tÕ mµ chØ cÇn "xin lÖnh cÊp ph¸t" tõ trªn xuèng, nhÊt lµ

lµm theo quy ®Þnh gß bã ®· lçi thêi, thiÕu vËn dông cç chñ tr¬ng, biÖn ph¸p vµo ®iÒu kiÖn míi", v.v..

ChØ riªng viÖc thay côm tõ "n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý cña Nhµ níc" trong §iÒu lÖ §¶ng t¹i §¹i héi lÇn thø VI b»ng côm tõ "n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý cña Nhµ níc" còng ®· cã ý nãi

®Õn bªn c¹nh yÕu tè "n¨ng lùc" cßn cã cç yÕu tè tæng hîp khç t¹o nªn hiÖu qu¶ qu¶n lý cña bé m¸y nhµ níc, trong ®ã mét yÕu tè cùc kú quan träng lµ §¶ng vµ Nhµ níc ph¶i ®Ò ra ®îc c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý ®óng.

T tëng chØ ®¹o vÒ ®æi míi tæ chøc g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh

®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý lµ mét t tëng chØ ®¹o cã tÝnh chiÕn lîc sÏ cßn tån t¹i l©u dµi bëi v× ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý trong thêi kú qu¸ ®é ®i lªn chñ nghÜa x· héi b¶n th©n nã lµ mét qu¸ tr×nh l©u dµi, mét §¶ng cÇm quyÒn ph¶i coi träng ®iÒu ®ã.

*

* *

TÝnh kiªn ®Þnh vÒ nguyªn t¾c vµ tinh thÇn ®æi míi thÓ

318

https://thuviensach.vn

hiÖn trong cç v¨n kiÖn cña §¶ng qua cç kú §¹i héi nãi trªn còng ph¶n ¸nh tÝnh kiªn ®Þnh vÒ nguyªn t¾c vµ tinh thÇn ®æi míi, mét trong nh÷ng ®øc tÝnh ®îc thÓ hiÖn kh¸ râ trong anh Lª §øc Thä kh«ng chØ trªn lêi nãi, trong cç bµi viÕt, mµ c¶

trong viÖc lµm cô thÓ. §îc sù gi¸o dôc cña §¶ng, cña Bç Hå, l¹i tr¶i qua rÌn luyÖn thö thçh ë kh¾p cç mòi nhän cña ®Êu tranh cçh m¹ng trªn nhiÒu lÜnh vùc, trong anh thÓ hiÖn râ b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng, t duy nh¹y c¶m vµ ®øc tÝnh th¼ng th¾n ®Êu tranh víi mäi biÓu hiÖn tiªu cùc, nhÊt lµ bÖnh chñ quan, nãng véi hoÆc b¶o thñ, tr× trÖ trªn cç mÆt c«ng tç, ngay c¶ trong c«ng tç tæ chøc mµ anh chÞu trçh nhiÖm.

Nh©n dÞp §¶ng trßn 70 tuæi, vµ ngµy giç lÇn thø 101 cña anh, xin nhí l¹i ®«i ®iÒu vÒ anh mµ t«i lµ mét nh©n chøng trùc tiÕp qua bèn kú §¹i héi §¶ng.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

319

https://thuviensach.vn

Anh S¸u thä víi c¸n bé tæ chøc

Vò Träng Kiªn*

Lµ mét trong nh÷ng c¸n bé c«ng tç l©u n¨m ë Ban Tæ chøc Trung ¬ng vµ qua nhiÒu n¨m lµm viÖc díi sù chØ ®¹o cña anh S¸u Thä, chñ yÕu lµ vÒ c«ng tç c¸n bé, t«i còng nh

mét sè ®ång chÝ ®· ®îc anh chØ b¶o nhiÒu. Tõ ngµy anh ®i xa, mçi khi nh¾c tíi anh, nhÊt lµ vµo ngµy giç anh, ®Õn gia ®×nh th¾p nÐn h¬ng tëng niÖm anh, t«i l¹i nhí nh÷ng lêi anh dÆn dß, chØ b¶o trong héi nghÞ cã ®«ng c¸n bé cïng dù còng nh

nhiÒu khi lµm viÖc trùc tiÕp víi anh trong c¨n phßng tiÕp khçh hoÆc díi hÇm s©u, lóc ph¶i tr¸nh m¸y bay giÆc Mü t¹i nhµ

riªng cña anh.

Nh÷ng ®iÒu anh Thä nãi vÒ c«ng tç tæ chøc th× rÊt nhiÒu vµ s©u s¾c. Sau ®©y t«i chØ xin thuËt l¹i mét sè ®iÒu mµ anh thêng nh¾c nhë, chØ b¶o.

X©y dùng §¶ng lµ mét qu¸ tr×nh thèng nhÊt bao gåm x©y dùng §¶ng vÒ chÝnh trÞ, vÒ t tëng vµ vÒ tæ chøc. C¶ ba mÆt c«ng tç ®ã cã quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau, nÕu tçh rêi hoÆc xem nhÑ mÆt nµo th× ®Òu kh«ng thÓ lµm tèt mÆt kia vµ kh«ng thÓ x©y dùng §¶ng v÷ng m¹nh.

NÕu §¶ng kh«ng ®îc x©y dùng v÷ng ch¾c trªn lËp trêng t tëng cña chñ nghÜa Mç - Lªnin, kh«ng v¹ch ra ®îc ®êng lèi chÝnh trÞ râ rµng, ®óng ®¾n th× viÖc x©y dùng tæ chøc sÏ

kh«ng cã ph¬ng híng, kh«ng cã néi dung chÝnh xç.

B¶n th©n viÖc x©y dùng tæ chøc ph¶i tu©n theo nh÷ng ___________________

* Nguyªn: - Phã trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng,

- Trëng Ban Tæ chøc ChÝnh phñ.

320

https://thuviensach.vn

nguyªn lý cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ ph¶i xuÊt ph¸t tõ nhiÖm vô chÝnh trÞ, phôc vô yªu cÇu cña nhiÖm vô chÝnh trÞ cña

§¶ng. Nªn mét trong nh÷ng vÊn ®Ò mµ anh Thä thêng nh¾c nhiÒu lµ c¸n bé tæ chøc ph¶i qu¸n triÖt quan ®iÓm kÕt hîp chÆt chÏ cç mÆt x©y dùng §¶ng vÒ chÝnh trÞ, vÒ t tëng, vµ vÒ tæ chøc; ®Êu tranh kh¾c phôc nh÷ng khuynh híng lÖch l¹c nh

"§¶ng vô ®¬n thuÇn", tçh rêi cç mÆt ®ã trong b¶n th©n ngµnh tæ chøc còng nh trong cç cÊp uû vµ trong c¸n bé cç ngµnh khç.

V× vËy, c«ng tç tæ chøc lµ mét c«ng tç hÕt søc träng yÕu vµ réng lín. ChØ riªng c«ng tç tæ chøc cña §¶ng, chñ yÕu lµ

c«ng tç c¸n bé, c«ng tç ®¶ng viªn vµ qu¶n lý ®¶ng viªn, x©y dùng tæ chøc c¬ së vµ cç cÊp uû §¶ng, kiÓm tra t×nh h×nh chÊp hµnh cç chÝnh sçh vµ nghÞ quyÕt vÒ c«ng tç tæ chøc cña §¶ng còng ®· quan träng vµ nÆng nÒ biÕt chõng nµo. Nã cã quan hÖ

mËt thiÕt tíi nhiÖm vô chÝnh trÞ, ph¶i b¶o ®¶m cho nhiÖm vô chÝnh trÞ cña §¶ng ®îc thùc hiÖn. C«ng tç nµy kh«ng ph¶i chØ

mét m×nh c¬ quan tæ chøc lµm nhng Ban Tæ chøc Trung ¬ng víi chøc n¨ng nhiÖm vô cña m×nh díi sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o trùc tiÕp cña Trung ¬ng §¶ng vµ cç cÊp uû §¶ng gi÷ vai trß rÊt quan träng.

§Ó cã thÓ gióp cÊp uû lµm tèt c«ng tç tæ chøc x©y dùng

§¶ng, c¸n bé tæ chøc mét mÆt ph¶i ra søc häc tËp, nghiªn cøu n¾m v÷ng nguyªn lý c¬ b¶n cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vÒ x©y dùng §¶ng, mÆt khç t×nh h×nh thùc tÕ cña §¶ng, cña cçh m¹ng níc ta kh«ng ngõng ph¸t triÓn, nªn c¸n bé tæ chøc cßn ph¶i thêng xuyªn quan t©m nghiªn cøu s©u ®êng lèi vµ

nhiÖm vô chÝnh trÞ cña §¶ng, n¾m v÷ng t×nh h×nh thùc tiÔn vµ

®Æc ®iÓm cña §¶ng ta, cçh m¹ng níc ta trong tõng giai ®o¹n, còng nh n¾m v÷ng t×nh h×nh ®Æc ®iÓm cña ®Þa ph¬ng m×nh, ngµnh m×nh ®Ó tõ ®ã suy nghÜ vËn dông ®óng ®¾n nh÷ng nguyªn lý phæ biÕn cña chñ nghÜa Mç - Lªnin vÒ x©y dùng

§¶ng, chÊp hµnh nghiªm chØnh vµ cã s¸ng t¹o cç nghÞ quyÕt, chØ thÞ cña Trung ¬ng vÒ x©y dùng §¶ng. §ång thêi c¸n bé tæ 321

https://thuviensach.vn

chøc cßn ph¶i häc tËp kh«ng ngõng n©ng cao tr×nh ®é v¨n hãa, kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ qu¶n lý kinh tÕ, x· héi, vÒ chiÕn tranh nh©n d©n; vµ ho¹t ®éng ë ngµnh nµo ph¶i cã nh÷ng hiÓu biÕt cÇn thiÕt vÒ chuyªn m«n kü thuËt cña ngµnh ®ã.

Anh cßn thêng nhÊn m¹nh mét vÊn ®Ò rÊt quan träng ®èi víi c¸n bé tæ chøc lµ rÌn luyÖn tu dìng ®¹o ®øc cçh m¹ng.

Anh nãi: NÕu nh tu dìng ®¹o ®øc cçh m¹ng lµ yªu cÇu ®èi víi mäi c¸n bé, ®¶ng viªn th× ®èi víi c¸n bé tæ chøc, yªu cÇu ®ã

®Æt ra cµng cÊp thiÕt. C¸n bé nµo kÐm ®¹o ®øc cçh m¹ng, m¾c chñ nghÜa c¸ nh©n còng ®Òu g©y tç h¹i. Nhng chñ nghÜa c¸

nh©n ë c¸n bé tæ chøc cã thÓ g©y tç h¹i trong mét ph¹m vi réng lín h¬n nhiÒu, nhÊt lµ ®èi víi nh÷ng ®ång chÝ lµm c«ng tç c¸n bé. ë lÜnh vùc nµy, nÕu c¸n bé tæ chøc thiÕu c«ng t©m, kh«ng khçh quan, c¶m t×nh riªng víi ai th× nhÊn nhiÒu mÆt tèt, cã

®Þnh kiÕn xÊu víi ai th× nãi nhiÒu mÆt dë, lµm cho cÊp uû hoÆc

®ång chÝ phô trçh hiÓu sai c¸n bé, sÏ g©y tç h¹i lín. Ch¼ng nh÷ng kh«ng b¶o ®¶m thùc hiÖn nhiÖm vô chÝnh trÞ, chuyªn m«n, mµ cßn lµm tæn h¹i ®Õn sinh mÖnh chÝnh trÞ cña c¸n bé, lµm cho néi bé lñng cñng mÊt ®oµn kÕt. C¸n bé tæ chøc ph¶i chÆt chÏ víi b¶n th©n, nghiªm kh¾c rÌn luyÖn, nªu cao tinh thÇn chÝ c«ng v« t, ®øc tÝnh trung thùc, lu«n ®Æt lîi Ých cña

§¶ng, cña cçh m¹ng lªn trªn hÕt, kiªn quyÕt kh¾c phôc mäi biÓu hiÖn cña chñ nghÜa c¸ nh©n.

NhiÒu lÇn anh Thä c¨n dÆn chóng t«i, trong c«ng tç tæ chøc th× c«ng tç c¸n bé gi÷ mét vÞ trÝ rÊt quan träng. Ph¶i hÕt søc quan t©m ®Õn c¸n bé vµ c«ng tç c¸n bé, gi¶i quyÕt kÞp thêi tÊt c¶ c¸i g× cã thÓ gi¶i quyÕt ®îc ®èi víi c¸n bé. C¸n bé thêng cã nhiÒu yªu cÇu chÝnh ®¸ng trong cuéc sèng liªn quan ®Õn quyÒn lîi vÒ tinh thÇn, vÒ vËt chÊt cña mçi ngêi, nªn cÊp uû vµ

cç ®ång chÝ cã trçh nhiÖm ph¶i coi träng xem xÐt, gi¶i quyÕt.

Tuy ®ã lµ c«ng viÖc cña cÊp uû nhng cÊp uû kh«ng lµm sao n¾m ®îc tÊt c¶ mäi viÖc, cho nªn cã quyÕt ®Þnh hay kh«ng, cã thùc hiÖn ®îc tèt hay kh«ng lµ do c¬ quan tæ chøc. V× chóng ta lµ ngêi nghiªn cøu, ngêi theo dâi hiÓu biÕt c¸n bé, nÕu chóng 322

https://thuviensach.vn

ta kh«ng b¸o c¸o th× cÊp uû kh«ng biÕt ®Ó quyÕt ®Þnh. Nªn ®èi víi c«ng tç x©y dùng §¶ng, c«ng tç c¸n bé, chóng ta ph¶i ®em hÕt nhiÖt t×nh cçh m¹ng cña m×nh ®Ó lµm c«ng tç ®¹t kÕt qu¶

tèt. Anh cßn nãi, tõ tríc tíi nay chóng ta ®· cã nh÷ng cè g¾ng nhng cã thÓ nãi cha ®Çy ®ñ, cha cè g¾ng hÕt søc trong viÖc gi¶i quyÕt yªu cÇu cña c¸n bé vµ nÕu cha lµm cho c¸n bé thÊy c¬ quan tæ chøc lµ n¬i m×nh cã thÓ göi g¾m lßng tin th× ®ã lµ

mét khuyÕt ®iÓm cÇn chó ý söa ch÷a.

Anh lu«n nh¾c chóng ta ph¶i tu dìng ®¹o ®øc cçh m¹ng, rÌn luyÖn ph¬ng ph¸p t tëng vµ tç phong c«ng tç ®óng

®¾n. C«ng tç tæ chøc c¸n bé ®ßi hái chóng ta ph¶i theo s¸t t×nh h×nh vµ nhiÖm vô chÝnh trÞ cña §¶ng, cña mçi ®Þa ph¬ng, mçi ngµnh, xem xÐt ph©n tÝch t×nh h×nh trªn nhiÒu mÆt. Ph¶i n¾m v÷ng ®êng lèi, ph¬ng ch©m chÝnh sçh cña §¶ng nhng l¹i ph¶i ®i s©u, cô thÓ, nhÊt lµ khi t×m hiÓu c¸n bé. NhËn xÐt

®¸nh gi¸ tõng ngêi c¸n bé, kh«ng thÓ chung chung, ®¹i kh¸i, nhng còng tr¸nh sa ®µ vµo nh÷ng viÖc vôn vÆt mµ bá sãt nh÷ng viÖc lín, nhÊt lµ ®èi víi c¸n bé gi÷ c¬ng vÞ phô trçh.

Do ®ã cÇn ph©n c«ng, ph©n nhiÖm cho râ rµng. Ban Tæ chøc lµ

c¬ quan trung t©m, phèi hîp cç c¬ quan cã trçh nhiÖm. Khi ®·

ph©n c«ng, ph©n cÊp qu¶n lý râ th× ph¶i theo dâi s¸t, kiÓm tra chÆt chÏ.

Nh÷ng lÇn nghe chóng t«i b¸o c¸o vÒ c¸n bé, nhÊt lµ viÖc nhËn xÐt ®èi víi sè c¸n bé gi÷ chøc vô chñ chèt ë nh÷ng ngµnh träng yÕu, anh Thä thêng hái chóng t«i rÊt kü; nÕu thÊy cã vÊn

®Ò quan träng hoÆc cßn cã m¾c møu, mµ xÐt thÊy kh¶ n¨ng chóng t«i cã h¹n, anh kiªn quyÕt s¾p xÕp th× giê trùc tiÕp gÆp gì c¸n bé ®ã. T«i nhí cã lÇn anh næi nãng, phª b×nh chóng t«i lµ

t×m hiÓu vÊn ®Ò cña c¸n bé kh«ng s©u s¸t, kh«ng ch¾c ch¾n, nhng råi l¹i ®éng viªn, khuyÕn khÝch. Anh nãi vµ anh th«ng c¶m víi chóng t«i v× c«ng tç c¸n bé khi ®i vµo tõng con ngêi thêng gÆp nh÷ng vÊn ®Ò rÊt khã, c¸n bé còng lµ con ngêi, cã t tëng diÔn biÕn mµ ta kh«ng dÔ thÊy. §èi víi cïng mét c¸n bé, thêng cã nh÷ng nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ khç nhau, nªn ph¶i 323

https://thuviensach.vn

nghiªn cøu s©u, t×m hiÓu kü. Muèn hiÓu biÕt c¸n bé ®óng, ®iÒu quan träng lµ ph¶i t×m hiÓu kÕt qu¶ c«ng tç cña c¸n bé. Nhng c«ng viÖc cña c¸n bé ph¶i ®¶m nhiÖm mçi ngµy mét chuyªn s©u, mµ kh¶ n¨ng, tr×nh ®é kiÕn thøc cña c¸n bé tæ chøc th× cßn nhiÒu h¹n chÕ cho nªn ph¶i cè g¾ng häc hái míi ®¸p øng ®îc nhiÖm vô.

NhiÒu lÇn anh nh¾c chóng t«i: C¸n bé tæ chøc lµ ngêi n¾m lý lÞch cña c¸n bé, hiÓu biÕt nhiÒu ®iÒu bÝ mËt cña c¸n bé.

V× thÕ cÇn ph¶i tuyÖt ®èi gi÷ bÝ mËt. Nh÷ng nhËn xÐt vÒ c¸n bé, lý lÞch cña c¸n bé kh«ng ®îc ®em nãi lung tung víi nh÷ng ngêi kh«ng cã trçh nhiÖm. NÕu lµm nh vËy sÏ g©y lñng cñng trong néi bé §¶ng, lµm cho c¸n bé th¾c m¾c. §ã lµ ®iÒu mµ mäi c¸n bé ë c¬ quan tæ chøc ph¶i chó ý.

Anh thêng nãi víi chóng t«i, c¸n bé tæ chøc ph¶i cã t×nh th¬ng vµ quý träng c¸n bé, coi c¸n bé lµ vèn quý nhÊt mµ

§¶ng ph¶i ®µo t¹o rÌn luyÖn rÊt c«ng phu, ph¶i ch¨m lo s¨n sãc c¸n bé trong c«ng tç còng nh lóc èm ®au, cÇn th¨m hái, gióp

®ì kh¾c phôc khã kh¨n, kÓ c¶ khi c¸n bé ph¹m sai lÇm ®Õn møc bÞ thi hµnh kû luËt còng kh«ng v× thÕ mµ xa l¸nh. Trong lóc hoµn c¶nh kinh tÕ cña ®Êt níc trong nh÷ng n¨m tríc ®©y cã rÊt nhiÒu khã kh¨n, ng©n sçh cßn nghÌo nµn, anh vÉn chñ tr¬ng Ban Tæ chøc Trung ¬ng cÇn cã mét kho¶n tiÒn ®Ó trî cÊp cho mét sè c¸n bé cao cÊp, l·o thµnh cçh m¹ng tuæi cao, søc yÕu cã nhiÒu bÖnh tËt vµ mét sè lµ trÝ thøc tiªu biÓu. Sè tiÒn tuy Ýt nhng thÓ hiÖn t×nh c¶m ®èi víi c¸n bé trong lóc cuéc sèng khã kh¨n, anh cßn giao cho mÊy anh em chóng t«i thay phiªn nhau h»ng tuÇn ®Õn th¨m sè c¸n bé ®au èm do Trung

¬ng qu¶n lý n»m ë cç bÖnh viÖn.

T×nh c¶m cña anh Thä ®èi víi c¸n bé lóc èm ®au ®· ®Ó l¹i trong t«i nh÷ng dÊu Ên kh«ng quªn ®îc. T«i nhí mÊy lÇn b¶n th©n t«i ph¶i n»m bÖnh viÖn ®Ó mæ thïng thËn vµ lÇn bÞ ch¶y m¸u d¹ dµy nghiªm träng; mÆc dï lóc ®ã rÊt bËn c«ng viÖc, anh

®· dµnh th× giê ®Õn th¨m, an ñi ®éng viªn t«i. Nh÷ng ngµy héi

®µm t¹i Pari, mÆc dï ®ang cïng mét sè ®ång chÝ ph¶i ®Êu tranh 324

https://thuviensach.vn

c¨ng th¼ng trªn bµn Héi nghÞ, anh Thä vÉn nhí tíi sè c¸n bé èm ®au, søc kháe gi¶m sót nhiÒu, trong ®ã cã t«i, anh ®· giao cho bç sÜ b¶o vÖ søc kháe mua thuèc göi vÒ cho chóng t«i ch÷a bÖnh vµ båi bæ c¬ thÓ. NhËn mÊy hép thuèc cña anh tõ bªn Ph¸p göi vÒ, chóng t«i rÊt c¶m ®éng.

Anh Thä ®i xa ®· 10 n¨m1, nhng mçi khi Ban Tæ chøc Trung ¬ng b¶o t«i tham gia ý kiÕn vµo c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng vµ nh÷ng lÇn dù cuéc gÆp mÆt h»ng n¨m cña c¸n bé hu trÝ cña Ban, t«i l¹i nhí tíi anh Thä, anh L¬ng vµ sè ®ång chÝ ®· c«ng tç l©u n¨m ë Ban Tæ chøc Trung ¬ng, nay kh«ng cßn n÷a. Nhí tíi cç anh, t«i nghÜ cÇn cè g¾ng ®ãng gãp ý kiÕn vµo c«ng tç tæ chøc khi §¶ng yªu cÇu.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

325

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä,

Ngêi anh c¶ cña ®éi ngò c¸n bé

lµm c«ng tç tæ chøc cña §¶ng

vµ cña hÖ thèng chÝnh trÞ

Lª Quang Thëng*

Víi lßng kÝnh träng s©u s¾c nhµ cçh m¹ng l·o thµnh, ngêi anh c¶ cña ®éi ngò nh÷ng ngêi lµm c«ng tç tæ chøc, c¸n bé ë ViÖt Nam, chóng t«i lµ nh÷ng c¸n bé lµm c«ng tç tæ chøc thuéc thÕ hÖ sau, xin cã ®«i lêi, nh lµ ®Ó d©ng mét b«ng hoa vµ

th¾p mét nÐn nhang tëng nhí, nh©n kû niÖm lÇn thø 100 ngµy sinh vµ lÇn thø 21 ngµy mÊt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng trong th¸ng 10-2011 nµy!

Chóng t«i m·i m·i ghi nhí ®ång chÝ, lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß u tó cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®· gãp phÇn to lín vµo viÖc ®Æt nÒn mãng cho c«ng tç tæ chøc cña §¶ng vµ cña hÖ thèng chÝnh trÞ ë níc ta, ngay tõ ngµy ®Çu dùng níc, phÇn lín thêi gian trong c¶ hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n x©m lîc vµ trong c«ng cuéc x©y dùng, ®æi míi ®Êt níc nh÷ng n¨m hßa b×nh, cho ®Õn khi ®ång chÝ qua ®êi. §ång chÝ ®îc §¶ng ph©n c«ng trùc tiÕp phô trçh c«ng tç tæ chøc cña Trung ¬ng tõ th¸ng 8-1945 ®Õn cuèi th¸ng 12-1948; Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng Côc miÒn Nam tõ n¨m 1949 ®Õn n¨m 1954; Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng cç thêi kú: 1956 - 1973, 1976 -

1982; BÝ th Thêng trùc phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng kiªm Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng nh÷ng n¨m 1980 - 1982, ___________________

* Nguyªn Phã Trëng ban Thêng trùc Ban Tæ chøc Trung ¬ng.

326

https://thuviensach.vn

Trëng TiÓu ban nh©n sù §¹i héi VI cña §¶ng n¨m 1986. §ã lµ

mét ngêi kiªn trung, t©m huyÕt víi sù nghiÖp cçh m¹ng ViÖt Nam; cã tµi n¨ng xuÊt s¾c, ®a d¹ng, kh«ng chØ trong c«ng tç tæ chøc, mµ c¶ ë nh÷ng lÜnh vùc träng yÕu khç, nh t tëng, ngo¹i giao, néi chÝnh, qu©n sù... §ã lµ mét trong nh÷ng c¸n bé l·nh ®¹o cña §¶ng, ®· biÕn nhµ tï ®Õ quèc, thùc d©n thµnh trêng häc cçh m¹ng; tõng tr¶i vµ hiÓu biÕt s©u réng t×nh h×nh

§¶ng vµ t×nh h×nh ®Êt níc tõ B¾c chÝ Nam; cã nhiÒu s¸ng kiÕn vµ quyÕt ®o¸n trong c«ng viÖc, ch©n t×nh víi mäi ngêi.

§ång chÝ nªu yªu cÇu rÊt cao ®èi víi c«ng tç tæ chøc lµ

ph¶i: "ChuyÓn m¹nh c«ng tç tæ chøc, n©ng tr×nh ®é tæ chøc lªn kÞp tr×nh ®é chÝnh trÞ"1 cña §¶ng vµ nh©n d©n. §ång chÝ

Lª §øc Thä cã vinh dù vµ trçh nhiÖm chñ tr× viÖc tæng kÕt c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng ®Ó chuÈn bÞ, tiÕn hµnh vµ trùc tiÕp tr×nh bµy cç b¸o c¸o quan träng nµy ë ba ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc cña §¶ng: §¹i héi lÇn thø III (n¨m 1960),

§¹i héi lÇn thø IV (n¨m 1976), §¹i héi lÇn thø V (n¨m 1982).

Nh÷ng quan ®iÓm, chÝnh sçh, gi¶i ph¸p vµ kinh nghiÖm trong c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ c«ng tç tæ chøc, c¸n bé thÓ hiÖn trong cç b¸o c¸o ®ã cho tíi nay vÉn cßn nh÷ng gi¸ trÞ lý luËn vµ

thùc tiÔn ®óng ®¾n, cÇn tiÕp tôc ®îc qu¸n triÖt vµ thùc hiÖn, nh: "Chóng ta ph¶i ch¨m lo gi÷ v÷ng vµ ph¸t huy truyÒn thèng liªn hÖ víi quÇn chóng cña §¶ng, ®Êu tranh kh¾c phôc mäi biÓu hiÖn xa rêi quÇn chóng ®Ó cã thÓ ph¸t ®éng ®«ng ®¶o quÇn chóng dèc hÕt søc lùc, tµi n¨ng cèng hiÕn vµo sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi vµ ®Êu tranh thùc hiÖn thèng nhÊt níc nhµ..."2; hoÆc: "B¶o ®¶m cho tæ chøc §¶ng cã tÝnh n¨ng ®éng cao, cã c¬ cÊu tæ chøc phï hîp, cã kû luËt nghiªm minh vµ cã tç phong chØ ®¹o s©u s¸t..."3; hoÆc: "... tiÕn hµnh ®æi míi viÖc

®µo t¹o, båi dìng c¸n bé, bè trÝ ®óng vµ b¶o ®¶m tÝnh kÕ thõa trong viÖc x©y dùng ®éi ngò cèt c¸n... b¶o ®¶m sù v÷ng vµng ___________________

1. T¹p chÝ Céng s¶n, sè th¸ng 2-1962.

2. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.21, tr. 661.

3. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.37, tr. 797.

327

https://thuviensach.vn

cña §¶ng trong mäi t×nh thÕ..."1.

Trong c«ng tç c¸n bé, mét thêi gian dµi ®ång chÝ ®· chñ tr×, cïng víi Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th, víi sù gióp søc cña Ban Tæ chøc Trung ¬ng, cç ban khç vµ cç cÊp uû §¶ng tËp trung lµm tèt c«ng tç tuyÓn lùa, ®µo t¹o, ®iÒu ®éng, bè trÝ nhiÒu líp c¸n bé ®¶ng, chÝnh quyÒn, ®oµn thÓ qu©n sù, kinh tÕ, v¨n hãa vµ nh÷ng c¸n bé cèt c¸n cña §¶ng lµm c«ng tç tæ chøc, trong

®ã cã nhiÒu c¸n bé xuÊt s¾c, gãp phÇn b¶o ®¶m cho sù th¾ng lîi vÎ vang cña cuéc kh¸ng chiÕn cøu níc vµ viÖc hoµn thµnh cç nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña c¶ níc. T¹i Héi nghÞ

c¸n bé toµn quèc chuÈn bÞ §¹i héi VI cña §¶ng (n¨m 1986),

®ång chÝ ®· ph¸t biÓu mét nhËn xÐt thùc tÕ, rót ra tõ kinh nghiÖm trong c«ng tç c¸n bé, lµm cho ngêi nghe ph¶i suy nghÜ nhiÒu, lµ trong c«ng viÖc, ai mµ ch¼ng cã u, cã khuyÕt, lµm c«ng tç c¸n bé thËt quan träng vµ khã kh¨n, chØ cã thÓ bè trÝ ®óng vµ ph¸t huy ®îc vai trß, tç dông tèt cña kho¶ng 60

®Õn 70% trêng hîp mµ th«i! §ã còng lµ mét lêi tù phª b×nh nghiªm tóc vµ thµnh khÈn cña ®ång chÝ vÒ c«ng tç c¸n bé do m×nh phô trçh, theo tinh thÇn "nh×n th¼ng vµo sù thËt, nãi

®óng sù thËt" ®Ó söa ch÷a vµ ®æi míi lóc bÊy giê.

Cïng trong thêi gian nµy, víi sù chØ ®¹o cña ®ång chÝ, mét sè nghÞ quyÕt, chØ thÞ cña Trung ¬ng §¶ng ®· ®îc chuÈn bÞ, th«ng qua vµ triÓn khai thùc hiÖn cã nhiÒu chuyÓn biÕn tÝch cùc, cho tíi nay vÉn cßn lu l¹i trong t©m trÝ cña nhiÒu ngêi vµ

trong kÕt qu¶ thùc tiÔn c«ng tç tæ chøc, c¸n bé cña §¶ng, nh: ChØ thÞ cña Ban BÝ th sè 45-CT/TW ngµy 2-6-1978 KhÈn tr¬ng ®Èy m¹nh viÖc x©y dùng quy ho¹ch c¸n bé l·nh ®¹o, c¸n bé qu¶n lý; NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø t Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa IV) sè 10-NQ/TW, ngµy 27-7-1978

vÒ KiÖn toµn tæ chøc, c¶i tiÕn chÕ ®é lµm viÖc, ®¸p øng yªu cÇu cña t×nh h×nh vµ nhiÖm vô míi; NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ

sè 32-NQ/TW, ngµy 20-11-1980 vÒ C«ng tç tæ chøc (Thùc hiÖn ___________________

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.43, tr. 272.

328

https://thuviensach.vn

mét sù chuyÓn biÕn s©u s¾c vÒ tæ chøc nh»m t¨ng cêng l·nh

®¹o vµ qu¶n lý nhÊt lµ vÒ kinh tÕ)...

Chóng t«i cã mét thêi gian ng¾n ®îc lµm viÖc vµ trùc tiÕp nghe nh÷ng lêi chØ gi¸o cña ®ång chÝ vÒ nh÷ng vÊn ®Ò trong c«ng tç tæ chøc, c¸n bé, khi ®ång chÝ trùc tiÕp phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng, ®Æc biÖt lµ trong thêi gian chuÈn bÞ vµ

tiÕn hµnh §¹i héi VI - §¹i héi ®æi míi cña §¶ng. Chóng t«i häc tËp ®îc ë ®ång chÝ th¸i ®é nghiªm tóc, s©u s¸t trong c«ng viÖc, t«n träng, l¾ng nghe vµ tiÕp thu ý kiÕn thÊy lµ ®óng cña céng sù vµ ngêi díi quyÒn. Lu l¹i trong trÝ nhí cña chóng t«i h×nh

¶nh cña ®ång chÝ - mét chÝnh khçh c¬ng nghÞ, cã giäng nãi

©m vang, m¹nh mÏ khi gÆp nh÷ng vÊn ®Ò gay cÊn, hoÆc trÇm Êm, nhÑ nhµng khi cÇn thuyÕt phôc, t©m t×nh víi nh÷ng ngêi cïng lµm viÖc víi m×nh.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· nªu mét tÊm g¬ng cho nh÷ng ngêi lµm c«ng tç tæ chøc cña §¶ng vµ cña hÖ thèng chÝnh trÞ ë

®Êt níc ta h«m nay vµ mai sau.

329

https://thuviensach.vn

NHí MéT LÇN §I C¤NG TÇ

Vµ LµM VIÖC VíI ANH S¸U

Nhµ b¸o H÷u Thä*

Thêi gian c«ng tç ë B¸o Nh©n D©n, thØnh tho¶ng t«i ®îc mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o gäi lªn hái ý kiÕn hoÆc gióp viÖc nµy viÖc khç. Víi ®ång chÝ Lª §øc Thä (thêng gäi th©n mËt lµ anh S¸u, hoÆc anh S¸u Thä) th× cho tíi cuèi n¨m 1979, t«i cha tõng

®îc lµm viÖc nhng ®· tõng biÕt anh lµ ®ång chÝ l·nh ®¹o

§¶ng rÊt cã uy tÝn, rÊt s¾c s¶o vµ t«i ®· tõng nghe anh "nãi vo"

suèt hai buæi rÊt hïng hån, khóc triÕt víi nh÷ng ph©n tÝch rÊt s©u s¾c vÒ thêi cuéc t¹i Héi trêng lín NguyÔn ¸i Quèc. T«i cã nguyªn t¾c lµ ®ång chÝ nµo gäi th× lªn lµm viÖc, cßn kh«ng tù

®éng xin gÆp ai, cho nªn lÜnh vùc kinh tÕ n«ng nghiÖp mµ t«i theo dâi, viÕt bµi l¹i kh«ng ph¶i lµ lÜnh vùc ®ång chÝ Lª §øc Thä phô trçh cho nªn t«i Ýt ®îc gÆp ®ång chÝ.

ThÕ råi, t«i nhí lµ tõ gi÷a n¨m 1980, thØnh tho¶ng V¨n phßng anh S¸u l¹i gäi t«i lªn lµm viÖc. Vµo thêi ®ã, sau khi cã NghÞ quyÕt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng lÇn thø 6 (khãa IV) víi nh÷ng quan ®iÓm vµ chÝnh sçh cã phÇn cëi më, nhiÒu ®Þa ph¬ng ®· s¸ng t¹o nh÷ng m« h×nh s¶n xuÊt míi, thÓ hiÖn trong thùc tiÔn sù quan t©m tríc hÕt tíi lîi Ých ngêi lao ®éng trong mèi quan hÖ ba lîi Ých, "®Ó cho s¶n xuÊt bung ra", tõ viÖc cho gia ®×nh x· viªn mîn ®Êt cña hîp tç x· ®Ó trång mµu, råi b¸n tr©u, b¸n m¸y kÐo cho x· viªn ®Ó khái cã t×nh tr¹ng "cha chung ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Tæng Biªn tËp B¸o Nh©n D©n,

- Trëng ban T tëng - V¨n hãa Trung ¬ng.

330

https://thuviensach.vn

kh«ng ai khãc" ë Hµ S¬n B×nh; ®Æc biÖt lµ chia ®Êt "kho¸n chui"

ë §oµn X¸, H¶i Phßng vµ nhiÒu n¬i khç... M« h×nh míi, chñ tr¬ng míi nµo còng cã ý kiÕn ®¸nh gi¸ khç nhau, thËm chÝ

tranh luËn víi nhau rÊt gay g¾t, chôp mò nhau rÊt nÆng nÒ vµ

nhiÒu ngêi cßn rôt rÌ tá râ chÝnh kiÕn v× ¸m ¶nh chuyÖn cay

®¾ng cña anh Kim Ngäc (VÜnh Phóc) h¬n 10 n¨m tríc. Thêi gian nµy, t«i ho¹t ®éng rÊt x«ng x¸o, viÕt nhiÒu bµi ®iÒu tra

®¨ng trªn B¸o Nh©n D©n. Còng nãi cho c«ng b»ng th× cã nh÷ng bµi cña t«i ca ngîi m« h×nh lµm ¨n kiÓu cò nhng dÇn dÇn do tiÕp xóc thùc tiÔn, l¾ng nghe n«ng d©n vµ c¸n bé c¬ së, khuynh híng ñng hé cç m« h×nh míi h×nh thµnh ngµy cµng râ rµng trong cç bµi viÕt cña t«i.

ViÖc x· héi, nh©n d©n quan t©m th× còng lµ nh÷ng vÊn

®Ò mµ cç ®ång chÝ l·nh ®¹o hÕt søc quan t©m. Cã thÓ do thÊy t«i viÕt nhiÒu bµi ®iÒu tra vÒ nh÷ng vÊn ®Ò mµ cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o quan t©m cho nªn cã mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o, trong

®ã cã anh S¸u Thä gäi t«i lªn hái ý kiÕn, cã ®ång chÝ khen ngîi, cæ vò, cã ®ång chÝ nh¾c nhë cÇn thËn träng. Khi ®îc tin anh S¸u gäi lªn lµm viÖc t¹i nhµ riªng ë sè 6 NguyÔn C¶nh Ch©n, t«i h¬i ngµi ng¹i v× c¸i uy vµ sù s¾c s¶o cña anh mµ t«i ®· biÕt nhng quan träng h¬n lµ c¸i tiÕng "S¸u Bóa" mµ anh em miÒn Nam hay nãi khi nh¾c tíi anh. Nhng khi tiÕp xóc, lµm viÖc víi anh, t«i thÊy kh«ng khÝ rÊt tho¶i m¸i. Më ®Çu, rÊt sßng ph¼ng, anh nãi ngay: "Cç bµi b¸o cña cËu t«i ®· ®äc, gäi cËu lªn ®©y ®Ó

cËu nãi thªm nh÷ng g× cha viÕt, cø nãi cho tho¶i m¸i". Nghe anh nãi thÕ, t«i biÕt anh lµ ngêi quen lµm viÖc vµ hiÓu c¸nh nhµ b¸o chóng t«i, v× cã ngêi tõng nãi "Nhµ b¸o thêng viÕt ra mét nöa nh÷ng ®iÒu hä nghÜ". Tuy nhiªn, lóc ®Çu, t«i còng dÌ

dÆt, chØ nãi thªm mét phÇn nh÷ng suy nghÜ cña m×nh, nh÷ng suy nghÜ quan träng nhÊt vÉn cha d¸m nãi.

T×nh h×nh tranh c·i vÒ kho¸n s¶n phÈm råi còng chÊm døt khi Ban BÝ th cã Th«ng b¸o sè 22 vµo cuèi n¨m 1980 vµ ®Æc biÖt lµ ChØ thÞ 100 "kho¸n tíi nhãm vµ ngêi lao ®éng" vµo th¸ng Giªng n¨m 1981. Tëng mäi sù ®· ªm mµ vÉn kh«ng ªm v× sau 331

https://thuviensach.vn

mét vô s¶n xuÊt, cã ®oµn ®¹i biÓu kinh tÕ cña Liªn X« sang nghiªn cøu t×nh h×nh, Trëng ®oµn lµ ®ång chÝ Patsca, Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n Liªn X«, Phã Chñ nhiÖm Uû ban kÕ ho¹ch Nhµ níc Liªn X«, ngêi ®îc giao phô trçh cç ch¬ng tr×nh viÖn trî cho ViÖt Nam, nghÜa lµ mét ngêi cã tiÕng nãi träng lîng víi l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ níc ta. T«i nghe nãi trong b¸o c¸o göi cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ cã kiÕn nghÞ kh«ng nªn tiÕp tôc thùc hiÖn kho¸n s¶n phÈm.

B¸o c¸o ®ã t«i ®îc ®ång chÝ th ký cña mét ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ cho "®äc trém" chø B¸o Nh©n D©n kh«ng ph¶i lµ

®Þa chØ ®îc nhËn. Cho nªn mét buæi, anh S¸u gäi t«i lªn hái:

"Cã ý kiÕn cho n«ng d©n mîn ®Êt trång mµu vµ chia ruéng kho¸n cho x· viªn lµ lµm suy yÕu kinh tÕ tËp thÓ, cËu thÊy thÕ

nµo?". Mét c©u hái th¼ng thõng, hãc bóa, ph¶i ch¨ng anh muèn t«i cã ý kiÕn vÒ kiÕn nghÞ trong b¸o c¸o kia, vµ theo t«i biÕt th×

®ã còng lµ ý kiÕn cña mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o mét ban cña

§¶ng. Trong kh«ng khÝ ®· quen lµm viÖc tho¶i m¸i víi anh S¸u, h«m ®ã t«i m¹nh d¹n tr¶ lêi: "Tha anh, theo b¸o c¸o cña Bé N«ng nghiÖp th× cho ®Õn tríc khi kho¸n s¶n phÈm, ruéng

®Êt cña hîp tç x· ë miÒn B¾c bá hoang tíi mét v¹n hÐcta, ch¼ng nhÏ ®Ó ®Êt bá hoang l¹i lµm cho kinh tÕ tËp thÓ v÷ng m¹nh hay sao? Cßn theo t«i th× tç ®éng cña kho¸n s¶n phÈm theo ChØ thÞ 100 ®· râ trªn ®ång ruéng trong hai vô råi, còng cã mét sè khuyÕt ®iÓm khi thùc hiÖn nhng kh«ng ph¶i do kho¸n theo ChØ thÞ mµ lµ cha kho¸n th¼ng ®Õn gia ®×nh cho nªn n«ng d©n cha cã ®Çy ®ñ trçh nhiÖm lµm chñ trªn ®ång ruéng cña m×nh". Thùc ra trong t×nh h×nh bøc xóc vµ lóc h¨ng lªn th× t«i nãi th¼ng ra thÕ nhng nãi xong råi th× run v× c©u tr¶ lêi cã phÇn

"hçn" vµ ý kiÕn cña t«i ®Õn lóc ®ã cha dÔ ®îc chÊp nhËn. Tuy nhiªn, nghe t«i nãi thÕ, anh còng kh«ng tá th¸i ®é g× v× ch¾c r»ng ý kiÕn cña t«i còng chØ lµ mét lo¹i ý kiÕn anh nghe ®îc.

Kho¶ng mét th¸ng sau, vµo mïa xu©n n¨m 1982, V¨n phßng cña anh th«ng b¸o lµ anh ®· nghe nhiÒu ý kiÕn cña ngêi phô trçh vµ cç chuyªn gia nhng anh muèn trùc tiÕp ®i kh¶o 332

https://thuviensach.vn

s¸t thùc tÕ; anh muèn ®i mét n¬i mµ ë ®ã cßn cã ý kiÕn ph©n v©n víi chñ tr¬ng kho¸n. Cç anh ë ban vµ bé nãi lµ nªn ®i Th¸i B×nh. Anh hái t«i: "ý kiÕn cña nhµ b¸o thÕ nµo?". §óng lµ

phong cçh lµm viÖc cÈn träng, cô thÓ cña anh S¸u mµ t«i ®·

tõng nghe vµ ®· cã lÇn ®îc chøng kiÕn khi theo anh ®i kh¶o s¸t mÊy buæi d©n t×nh khu Phóc X¸ ngoµi b·i s«ng Hång, n¬i cã

"t×nh h×nh x· héi phøc t¹p" ®Ó anh chuÈn bÞ cã ý kiÕn vÒ an ninh Thñ ®«. T«i tr¶ lêi lµ cç anh ®· kiÕn nghÞ ®óng ®Þa ph¬ng anh S¸u cÇn ®i nghiªn cøu. L·nh ®¹o tØnh lóc ®ã lµ anh B¸i - BÝ

th, anh TrÞnh - Chñ tÞch, anh §æng - Phã BÝ th, anh H¹ng -

Uû viªn Thêng vô, Trëng Ban N«ng nghiÖp... ®Òu lµ nh÷ng

®ång chÝ cã ý thøc tæ chøc kû luËt cao, do ®ã ch¾c sÏ chÊp hµnh nghiªm tóc ChØ thÞ 100. Nhng Th¸i B×nh l¹i lµ ®Þa ph¬ng ®Çu tiªn ®¹t 5 tÊn thãc mét hÐcta mµ qu¶n lý theo c¬ chÕ cò, l¹i cã Vò Th¾ng lµ hîp tç x· ®iÓn h×nh c¶ níc, cã ®ång chÝ NghÞ, Chñ nhiÖm ®îc mêi ®i b¸o c¸o kh¾p n¬i, ®· ®Õn b¸o c¸o tríc mÊy tr¨m häc viªn chÝnh trÞ cao cÊp c¶ níc t¹i trêng NguyÔn

¸i Quèc, cho nªn trong lßng mét sè ®ång chÝ cßn ph©n v©n lµ cã lý do. V¨n phßng anh S¸u cho gäi anh NguyÔn Ngäc Tr×u, Bé trëng Bé N«ng nghiÖp, nguyªn BÝ th TØnh ñy Th¸i B×nh vµ t«i lµ Uû viªn Ban biªn tËp, Trëng Ban N«ng nghiÖp B¸o Nh©n D©n, ®· nhiÒu lÇn viÕt bµi vÒ Th¸i B×nh, ®i theo cïng kh¶o s¸t, nhng dÆn: chØ nghe råi cã ý kiÕn g× th× b¸o c¸o riªng víi anh S¸u, cã thÓ v× anh ng¹i ph¸t biÓu cña chóng t«i cã thÓ

gîi ý cho c¬ së b¸o c¸o, lµm cho b¸o c¸o thiÕu trung thùc... Nghe b¸o c¸o, th¶o luËn c¶ ngµy råi ®i c¬ së, t«i thÊy râ khi hái còng nh khi ph¸t biÓu, anh S¸u dÇn dÇn tá th¸i ®é døt kho¸t ñng hé tiÕp tôc kho¸n s¶n phÈm trong n«ng nghiÖp, nhng anh nh¾c cÇn chó ý tíi thu nhËp, ®êi sèng cña cç gia ®×nh chÝnh sçh, gia ®×nh neo ®¬n, Ýt lao ®éng khi thùc hiÖn c¬ chÕ míi. T«i hiÓu lµ khi l¾ng nghe ý kiÕn nhiÒu chiÒu (trong ®ã cã t«i lµ nhµ

b¸o) vµ viÖc trùc tiÕp ®i kh¶o s¸t thùc tiÔn lµ ®Ó anh cã ý kiÕn 333

https://thuviensach.vn

víi kiÕn nghÞ cña §oµn ®¹i biÓu kinh tÕ Liªn X« vÒ chñ tr¬ng thùc hiÖn kho¸n míi ë níc ta.

Tõ ®ã, anh hay gäi t«i lªn lµm viÖc, chñ yÕu hái t×nh h×nh n«ng nghiÖp, n«ng th«n. Bçng mét h«m, sau buæi lµm viÖc, anh nãi víi t«i: "CËu nªn sang Bé N«ng nghiÖp lµm Thø trëng gióp thªm anh Tr×u m¶ng qu¶n lý". Nghe thÕ, t«i giËt m×nh véi tha:

"Tha anh, t«i hiÓu qu¶n lý n«ng nghiÖp chØ ®ñ ®Ó viÕt b¸o chø kh«ng ®ñ tr×nh ®é qu¶n lý ngµnh n«ng nghiÖp". Nghe t«i tr¶ lêi thÕ, anh còng kh«ng nãi g× thªm. Khi tiÔn t«i, anh Bïi Ngäc, th ký cña anh nãi: "Sao cËu chèng l¹i ý kiÕn anh S¸u?". T«i giËt m×nh nãi "m×nh cã chèng g× ®©u, chØ nãi thËt thÕ th«i ®Ó xin anh cho tiÕp tôc lµm b¸o". T«i vÒ b¸o c¸o l¹i víi Tæng Biªn tËp Hoµng Tïng th× anh Tïng nãi: "Anh S¸u cã trao ®æi ý kiÕn víi t«i, nhng ý kiÕn «ng Trëng Ban Tæ chøc Êy th× kh«ng ai c·i

®îc ®©u, cËu bíng còng kh«ng ®îc". ThÕ lµ t«i ph¶i chuÈn bÞ

ra ®i, còng lµ mét thø ®Ò b¹t thªm mét nÊc nhá, tuy vËy t«i kh«ng vui v× ph¶i bá nghÒ b¸o. Nhng hai h«m sau, anh Ngäc ë v¨n phßng anh S¸u gäi ®iÖn ®Õn nãi: "Anh S¸u nãi, th«i ®Ó cËu Êy ë l¹i lµm b¸o, viÕt cho ®óng vÒ n«ng nghiÖp còng rÊt cÇn, nãi

®Ó «ng yªn t©m!". T«i rÊt mõng v× ®îc tiÕp tôc lµm b¸o vµ nghÜ

lµ t«i ®· cã lÇn "d¸m c·i l¹i" anh S¸u mµ anh còng bao dung chÊp nhËn lêi c·i hîp lý ®Êy chø!

334

https://thuviensach.vn

cèng hiÕn to lín cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä trong c«ng tç tæ chøc

c¸n bé ë nam bé thêi kú kh¸ng chiÕn

chèng thùc d©n Ph¸p

Lª Toµn Th

T«i kh«ng cã may m¾n ®îc ë tï chung víi ®ång chÝ Lª

§øc Thä, nhng l¹i cã may m¾n lµ th ký riªng cña ®ång chÝ, khi ®ång chÝ l·nh trçh nhiÖm Trëng ph¸i ®oµn cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng vµo Nam Bé c«ng tç th¸ng 9-1948. Lóc

®ã, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, phô trçh Trëng Ban §¶ng vô (sau lµ Ban Tæ chøc) Trung ¬ng, kiªm Trëng Ban D©n vËn Trung ¬ng...

Tríc khi ®îc Trung ¬ng §¶ng ®iÒu ®éng tíi lµm viÖc trùc tiÕp víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i ®· nghe danh tiÕng cña

®ång chÝ lµ mét c¸n bé xuÊt s¾c trong Thêng vô Trung ¬ng

§¶ng, ®îc Bç Hå rÊt th¬ng yªu, quý mÕn, ®îc Tæng BÝ th

Trêng Chinh lóc ®ã rÊt tin cËy, lµ c¸nh tay rÊt ®¾c lùc cña Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, ®Æc biÖt lµ trong c«ng tç tæ chøc c¸n bé.

§ång chÝ Lª §øc Thä biÕt rÊt nhiÒu c¸n bé cña §¶ng, rÊt hiÓu c¸n bé, v× ®ång chÝ ®· ho¹t ®éng l©u n¨m trong §¶ng, ®·

kinh qua nhiÒu nhµ tï cña ®Þch, nhÊt lµ ®· ë C«n §¶o, S¬n La.

§ång chÝ rÊt quý mÕn, yªu th¬ng c¸n bé, t×m hiÓu t©m t, nguyÖn väng, m¾c mÝu, ©u lo cña c¸n bé vµ thêng t×m mäi cçh gióp ®ì cho c¸n bé trong c«ng viÖc chung, còng nh trong ®êi t... §ång chÝ Lª §øc Thä næi tiÕng lµ mét "«ng mai" giái (mai cã 335

https://thuviensach.vn

nghÜa lµ mèi). §ång chÝ ®· xe t¬ - kÕt tãc cho nhiÒu cÆp c¸n bé nªn vî nªn chång...

T«i cã may m¾n ®îc dù Héi nghÞ c¸n bé toµn miÒn B¾c lÇn thø 5 vµo kho¶ng th¸ng 5-1948 t¹i ViÖt B¾c, díi sù chñ täa cña cè Tæng BÝ th Trêng Chinh, vµ cã nh÷ng ngµy Bç Hå ®·

tíi dù. Qu¶ t×nh, lêi ®ån kh«ng sai. T¹i Héi nghÞ nµy, t«i ®îc chøng kiÕn sù ho¹t ®éng s«i næi cña anh Lª §øc Thä.

Th¸ng 9-1948, t¹i ViÖt B¾c, t«i ®îc ®iÒu ®éng tõ V¨n phßng Tæng bé ViÖt Minh, mµ t«i lµ Ch¸nh V¨n phßng, sang Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng ®Ó ®i c«ng tç vµo Nam Bé víi

®ång chÝ Lª §øc Thä; ®ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt, lóc ®ã lµ Uû viªn Thêng vô Trung ¬ng §¶ng, BÝ th Tæng bé ViÖt Minh nãi víi t«i nh vËy.

Ngay h«m sau, t«i sang c¬ quan ®ång chÝ Thä vµ tõ ®ã liÒn lng víi ®ång chÝ cho tíi n¨m 1954 míi chia tay nhau. T«i ë l¹i Nam Bé thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, ®ång chÝ Thä trë ra Hµ

Néi lµm viÖc trong Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng.

BiÕt bao kû niÖm s©u s¾c kh«ng thÓ nµo quªn víi ®ång chÝ

Lª §øc Thä. Nhng s©u s¾c nhÊt lµ nh÷ng kû niÖm, nh÷ng bµi häc t«i ®· häc ®îc ë ®ång chÝ vÒ c«ng tç tæ chøc c¸n bé, c«ng tç x©y dùng §¶ng...

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét ®ång chÝ rÊt vui tÝnh, dÔ gÇn, dÔ nãi chuyÖn, dÔ chan hßa. T«i sèng liÒn lng víi ®ång chÝ

trong suèt nh÷ng ngµy th¸ng ®i ®êng däc dµi ®Êt níc, tõ ViÖt B¾c tíi cç miÒn Nam Bé. T×nh c¶m thËt lµ g¾n bã, võa lµ ®ång chÝ, võa lµ anh em!

Ngay ngµy ®Çu tiªn lµm viÖc víi ®ång chÝ, ®ång chÝ ®· chØ

hái t«i vÒ c¸n bé, nh÷ng c¸n bé mµ t«i ®· cïng ë tï ë Háa Lß -

Hµ Néi vµ C«n §¶o. ThËt lµ mét cuéc hái han dµi, kh¸ kü lìng vÒ c¸n bé mµ t«i kh«ng thÓ ®¸p øng ®Çy ®ñ ®îc! Qua cuéc trß chuyÖn cña ®ång chÝ vÒ c¸n bé, t«i thÊy m×nh n«ng c¹n qu¸, biÕt Ýt qu¸ vÒ nh÷ng ®ång chÝ sèng chung trong nhµ tï, biÕt nh÷ng

®iÒu kh«ng quan träng.

Däc ®êng ®i tõ B¾c vµo Nam, tríc khi tíi §ång Th¸p 336

https://thuviensach.vn

Mêi, c¨n cø cña Xø uû Nam Bé, ®ång chÝ Lª §øc Thä cã nh÷ng buæi lµm viÖc ng¾n víi mét sè tØnh uû, khu uû. Sau khi nghe t×nh h×nh cç mÆt, bao giê ®ång chÝ còng c¨n dÆn: Ph¶i x©y dùng, cñng cè §¶ng trong lùc lîng vò trang, trong c«ng an, trong vïng bÞ ®Þch t¹m chiÕm, ph¸t triÓn §¶ng ph¶i lu«n lu«n

®i ®«i víi cñng cè §¶ng, ph¶i d×u d¾t ®¶ng viªn míi trong c«ng tç thùc tÕ, ph¶i më líp huÊn luyÖn ng¾n ngµy cho hä. Ph¶i lu«n lu«n ch¨m lo cñng cè chi bé. Thùc hiÖn phª b×nh vµ tù phª

b×nh, ph¶i lu«n lu«n ®Ò cao c¶nh giç, ®Ò phßng bän ®Þch chui vµo trong §¶ng, ph¸ ho¹i §¶ng tõ bªn trong.

Tíi ®îc §ång Th¸p Mêi vµo kho¶ng th¸ng 5-1949, ®ång chÝ v« cïng mõng rì ®îc gÆp l¹i cç ®ång chÝ Lª DuÈn, Ph¹m Hïng, Ung V¨n Khiªm, vµ bao ®ång chÝ ®· tõng ë chung trong nhµ tï, lÇn ®Çu ®îc gÆp cç ®ång chÝ trong Uû ban Kh¸ng chiÕn - Hµnh chÝnh Nam Bé: Ph¹m V¨n B¹ch, NguyÔn Thµnh Vinh, Kha V¹ng C©n, Ph¹m Ngäc ThuÇn...

T«i ®Æc biÖt kh©m phôc t×nh ®oµn kÕt g¾n bã keo s¬n, kh«ng m¶y may gîn sãng gi÷a anh Lª §øc Thä víi cç anh trong Xø uû Nam Bé lóc ®ã, ®øng ®Çu lµ anh Lª DuÈn, BÝ th

Xø uû. T«i thÊy rÊt râ anh Thä cã lßng th¬ng yªu, kÝnh träng rÊt s©u s¾c víi cç anh trong Thêng vô Xø uû, ®Æc biÖt lµ víi anh Lª DuÈn. Trong nh÷ng lóc riªng t, anh Thä thêng trß chuyÖn víi t«i vÒ anh Lª DuÈn. Anh Thä coi anh Lª DuÈn nh mét ngêi anh, cã tr×nh ®é lý luËn vµ thùc tiÔn cao, ®Æc biÖt lµ tinh thÇn s¸ng t¹o, vËn dông s¸ng t¹o chñ nghÜa Mç -

Lªnin vµo t×nh h×nh thùc tÕ cña ViÖt Nam. Anh Thä rÊt ®ång ý víi anh em ®ång chÝ Nam Bé gäi anh Ba Lª DuÈn lµ ®ång chÝ

"®¬ x¨ng bu gi" (tiÕng Ph¸p cã nghÜa ®en lµ hai tr¨m nÕn, nghÜa bãng lµ rÊt s¸ng, s¸ng chãi). Anh Thä nãi víi t«i: "Anh Ba (Lª DuÈn) cã tÇm nh×n chiÕn lîc, rÊt s©u s¾c, rÊt réng lín, lu«n c¨n cø vµo t×nh h×nh thùc tÕ ViÖt Nam, ph©n tÝch, nhËn xÐt ®Ó

cã nh÷ng chñ tr¬ng, chÝnh sçh ®óng ®¾n, thÝch hîp. T«i (anh Thä) rÊt mÕn phôc anh Ba. Tuy nhiªn anh Ba cã rÊt Ýt th×

giê ®Ó lo viÖc tæ chøc thùc hiÖn".

337

https://thuviensach.vn

B¶n th©n t«i, rÊt ®ång t×nh víi anh Thä vÒ ®iÒu trªn ®©y, vµ theo t«i, anh Thä, mét c¸n bé ®Çu ngµnh cña Trung ¬ng vÒ

c«ng tç tæ chøc c¸n bé, ®îc Trung ¬ng ph¸i vµo Nam Bé c«ng tç thùc sù ®· lµ mét sù bæ sung tuyÖt ®Ñp cho anh Lª DuÈn, cho phong trµo cçh m¹ng ë Nam Bé. T«i thÊy anh Lª DuÈn vµ

anh S¸u Thä ®· céng tç, hîp tç víi nhau rÊt chÆt chÏ, rÊt ®Ñp

®Ï, lµm g¬ng s¸ng cho toµn thÓ §¶ng bé Nam Bé noi theo.

T«i thÊy c«ng viÖc ®Çu tiªn cña anh Thä lóc bÊy giê ë Nam Bé lµ ®· cïng Thêng vô Xø uû rµ so¸t l¹i c¸n bé trong cç cÊp uû §¶ng: trong cç khu uû, tØnh uû, ®Æc khu uû, Sµi Gßn - Chî Lín - Gia §Þnh, rµ l¹i, n¾m l¹i cç ®ång chÝ chñ chèt cña cç cÊp uû nµy. T«i ngµy cµng thÊm thÝa ®©y lµ mét c«ng viÖc cùc kú quan träng, mµ trong bÊt cø thêi kú nµo, §¶ng ta còng ®Òu quan t©m. Bëi v× theo t«i nghÜ, cÊp uû §¶ng cç cÊp lµ ®Çu n·o cña phong trµo cçh m¹ng c¶ mét ®Þa ph¬ng. §Çu n·o cã trong s¹ch, v÷ng m¹nh, th× phong trµo cçh m¹ng ®Þa ph¬ng míi v÷ng m¹nh... NÕu ngîc l¹i th× tÊt c¶ sÏ rÊt xÊu...

Qua viÖc rµ so¸t l¹i c¸n bé trong cç cÊp uû §¶ng, t«i thÊy anh Thä ®· ®Ò nghÞ víi Thêng vô Xø uû mét sè biÖn ph¸p kh¸

khÈn cÊp mµ v÷ng ch¾c, chÊn chØnh kiÖn toµn ngay lËp tøc mét sè cÊp uû mµ kÕt qu¶ ®· tá râ lµ rÊt cÇn thiÕt, rÊt ®óng ®¾n. §èi víi mét sè cÊp uû, tuy cã vÊn ®Ò cÇn chØnh ®èn, nhng cha nghiªm träng vµ cÊp bçh, Thêng vô Xø uû chñ tr¬ng gi¶i quyÕt tõng bíc, thËn träng...

Chóng ta ®Òu biÕt, sau Khëi nghÜa Nam Kú bÞ thÊt b¹i,

§¶ng bé Nam Bé bÞ tæn th¬ng rÊt nÆng nÒ. NhiÒu c¸n bé u tó cña §¶ng bÞ ®Þch b¾n giÕt, tï ®µy... Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 bïng næ, nh©n d©n Nam Bé díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, giµnh ®îc chÝnh quyÒn cha ®Çy mét th¸ng th× thùc d©n Ph¸p

®· g©y hÊn trë l¹i, buéc nh©n d©n Nam Bé ph¶i tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh chèng giÆc ngo¹i x©m.

TÊt c¶ ®Òu ®îc x©y dùng tõ ®Çu, tõ c¬ së tæ chøc §¶ng,

®Õn cç ®oµn thÓ quÇn chóng, chÝnh quyÒn, lùc lîng vâ trang cçh m¹ng... Nh©n d©n Nam Bé võa ®¸nh giÆc, võa x©y dùng 338

https://thuviensach.vn

lùc lîng cçh m¹ng, võa trëng thµnh trong löa ®¹n chiÕn tranh! Nh©n d©n Nam Bé lóc ®ã rÊt thiÕu c¸n bé. Nh trong mét ®ªm nä, khi ph¸i ®oµn Trung ¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ Bé Tæng t lÖnh míi ®Õn Nam Bé, ®ång chÝ Lª DuÈn cã nãi víi t«i:

"Anh Thä vµ cç anh vµo trong nµy lµ lùc lîng lín c¸n bé t¨ng cêng cho Nam Bé. T«i sÏ xin Trung ¬ng cho cç anh ë lu«n trong nµy lµm viÖc".

§óng nh thÕ, anh Thä vµ chóng t«i ®· ®îc Trung ¬ng cho ë l¹i c«ng tç l©u dµi ë Nam Bé.

Anh Thä vµ Thêng vô Xø uû ®· tõng bíc x©y dùng, kiÖn toµn bé m¸y l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña Xø uû, lÒ lèi lµm viÖc ngµy cµng cã nÒn nÕp, quy cñ h¬n.

V¨n phßng Xø uû ®îc t¨ng cêng c¸n bé theo dâi, nghiªn cøu cç mÆt ho¹t ®éng cña phong trµo cçh m¹ng Nam Bé, cña cç chiÕn trêng khu, tØnh. Cã mét thêi gian, vµo kho¶ng 1951 - 1952, ®ång chÝ NguyÔn V¨n Linh lóc ®ã lµ Xø uû viªn

®îc ®iÒu ®éng vÒ lµm Ch¸nh V¨n phßng Xø uû Nam Bé.

§ång chÝ Lª §øc Thä chØ ®¹o trùc tiÕp cç Ban §¶ng vô (sau nµy ®æi thµnh Ban Tæ chøc - KiÓm tra vµ sau n÷a tçh h¼n thµnh Ban Tæ chøc riªng biÖt do ®ång chÝ Lª §øc Thä lµm Trëng ban, t«i lµm Phã Trëng ban Thêng trùc). §iÒu ®ã cho ta thÊy Thêng vô Xø uû rÊt quan t©m ®Õn viÖc cñng cè, t¨ng cêng V¨n phßng Xø uû vµ Ban Tæ chøc Xø uû. NhiÒu Ban chuyªn m«n cña Xø uû ®îc cñng cè hoÆc ®îc thµnh lËp míi nh Ban D©n vËn, cç Ban C«ng vËn, N«ng vËn, Thanh vËn, T«n gi¸o vËn (bao gåm Cao ®µi vËn, Hßa h¶o vËn, C«ng gi¸o vËn...), Hoa vËn, Kh¬me vËn,... ®îc thµnh lËp, hoÆc t¨ng cêng c¸n bé.

Riªng Ban Tuyªn huÊn cña Xø uû th× ®· cã tõ l©u vµ lµ

mét ban m¹nh cña Xø uû.

Thêng vô Xø uû ®Þnh kú hoÆc thêng mêi cç ®ång chÝ

phô trçh cç khu uû, tØnh uû vÒ lµm viÖc víi Thêng vô Xø uû vµ thêng ph¸i c¸n bé xuèng n¾m t×nh h×nh ë cç khu, tØnh.

Nhê vËy mµ sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña Thêng vô Xø uû ®èi 339

https://thuviensach.vn

víi cç khu, tØnh, §Æc khu Sµi Gßn - Chî Lín - Gia §Þnh ®îc chÆt chÏ thêng xuyªn h¬n.

§ång chÝ Lª §øc Thä vµ Thêng vô Xø uû rÊt quan t©m b¸o c¸o t×nh h×nh Nam Bé víi Thêng vô Trung ¬ng §¶ng vµ

Bç, vµ xin chØ thÞ cña Bç vµ Thêng vô Trung ¬ng vÒ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn thiÕt.

Sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o thèng nhÊt cña Thêng vô Trung

¬ng, cña Bç ®èi víi chiÕn trêng miÒn Nam ®îc thùc hiÖn th«ng suèt vµ chÆt chÏ.

Sau khi ta rêi c¨n cø cña Xø uû Nam Bé, tõ §ång Th¸p Mêi xuèng miÒn T©y Nam Bé vµ khi bé m¸y lµm viÖc cña Xø uû ®· bíc ®Çu æn ®Þnh, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chñ ®éng ®Æt vÊn ®Ò víi Thêng vô Xø uû: më líp huÊn luyÖn båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é cña c¸n bé tØnh, khu, lÊy tªn lµ Trêng Trêng Chinh, biÖt danh cña ®ång chÝ Tæng BÝ th Trung ¬ng

§¶ng ta lóc ®ã. Gi¶ng viªn lµ cç ®ång chÝ Xø uû viªn, cç ®ång chÝ phô trçh cç ban, ngµnh chuyªn m«n cña Xø uû. Häc viªn lÊy tõ Ninh ThuËn, B×nh ThuËn trë vµo cho tíi mòi Cµ Mau.

Tõ n¨m 1950, Trêng Trêng Chinh ®· liªn tôc më ®îc ba khãa, cho tíi n¨m 1954, lµ n¨m ®×nh chiÕn, thi hµnh HiÖp

®Þnh Gi¬nev¬ vÒ ViÖt Nam míi ngõng ho¹t ®éng. Hµng tr¨m c¸n bé trung, cao cÊp ®· ®îc båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é ë Trêng Trêng Chinh. NhiÒu ®ång chÝ hiÖn nay cßn gi÷ nhiÒu kû niÖm s©u s¾c, ®Çm Êm vÒ m¸i trêng nµy.

Vµ tríc khi Nam Bé hoµn thµnh viÖc tËp kÕt, chuyÓn qu©n ra miÒn B¾c theo HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ ViÖt Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä còng ®· lµ mét trong nh÷ng gi¶ng viªn chñ yÕu cña líp huÊn luyÖn ng¾n ngµy cho c¸n bé trung, cao cÊp cç tØnh, thµnh Nam Bé, ®îc ph©n c«ng ë l¹i ho¹t ®éng bÝ mËt ë Nam Bé.

T«i cßn nhí tiÕng nãi ©n cÇn, lu luyÕn cña ®ång chÝ c¨n dÆn chóng t«i, nh÷ng c¸n bé ë l¹i ho¹t ®éng trong lßng ®Þch: Ph¶i tuyÖt ®èi trung thµnh víi lîi Ých cña nh©n d©n, cña §¶ng!

340

https://thuviensach.vn

Anh Lª §øc Thä kÝnh nhí, anh ®· ®i xa!

Nhng v¨ng v¼ng ®©u ®©y, t«i vÉn nghe tiÕng nãi sang s¶ng cña anh ngµy Êy: "Ph¶i tuyÖt ®èi trung thµnh víi lîi Ých cña nh©n d©n, cña §¶ng".

Chóng t«i ®· vµ ®ang nghiªm chØnh chÊp hµnh lêi c¨n dÆn cña anh, còng lµ lêi c¨n dÆn cña Bç Hå mu«n vµn kÝnh yªu.

341

https://thuviensach.vn

Cã mét trëng ban tæ chøc

Trung ¬ng §¶ng, cã mét chó s¸u thä

NguyÔn ThÞ Ngäc Liªn*

N¨m 1969, t«i ®îc §¶ng vµ Nhµ níc cö lµm trëng ®oµn Anh hïng, ChiÕn sÜ thi ®ua, Dòng sÜ diÖt Mü cña cç lùc lîng vò trang gi¶i phãng miÒn Nam ra th¨m miÒn B¾c, th¨m cç níc x· héi chñ nghÜa vµ mét sè níc ®Ó tuyªn truyÒn cho cuéc chiÕn ®Êu chÝnh nghÜa gi¶i phãng d©n téc ®ang ë giai ®o¹n cao trµo t¹i miÒn Nam ViÖt Nam. Sau cuéc tËp kÝch chiÕn lîc TÕt MËu Th©n, Mü buéc ph¶i ngåi vµo bµn Héi nghÞ Pari. Håi

®ã, nh÷ng cuéc ®Êu trÝ næi tiÕng cña ph¸i ®oµn ta trªn mÆt trËn ngo¹i giao - ®Æc biÖt vai trß cña ®ång chÝ Lª §øc Thä -

®îc b¹n bÌ kh¾p thÕ giíi biÕt ®Õn nh mét ®iÓm son cña cuéc kh¸ng chiÕn.

... Ra tíi Hµ Néi, t«i ®îc s¾p xÕp ë khu nhµ 103 Qu¸n Th¸nh. Mäi viÖc, tõ kh©u tæ chøc vµ tham gia cç Héi nghÞ quèc tÕ ®Õn kh©u tuyªn truyÒn vËn ®éng, ®èi víi t«i cßn hÕt søc míi mÎ. Ngoµi ch¬ng tr×nh th¨m cç níc, t«i cßn ®îc giao tham gia Héi nghÞ liªn hoan Thanh niªn D©n chñ thÕ giíi tæ chøc t¹i Henxinki (PhÇn Lan). §ang lo l¾ng cho chuyÕn ®i th× ®îc th«ng b¸o chó S¸u Lª §øc Thä tíi th¨m t«i. Chó míi tõ Pari vÒ.

TiÕng t¨m cña chó S¸u tõ cç cuéc ®èi tho¹i víi KÝtxinhgi¬, t«i

®· tõng nghe vµ kÝnh nÓ. §ã lµ lÇn ®Çu tiªn t«i gÆp chó S¸u; mét cuéc gÆp gì ng¾n vµ th©n th¬ng nh ®øa con ®i xa vÒ gÆp l¹i ngêi cha. Chó hái th¨m t×nh h×nh, c¨n dÆn vµi nÐt chÝnh ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- BÝ th TØnh uû §ång Nai.

342

https://thuviensach.vn

yÕu cña c«ng tç ngo¹i giao: "Cuéc chiÕn ®Êu cña nh©n d©n ta rÊt vÜ ®¹i. Ch¸u ®i lÇn nµy lµ mét con ngêi thËt viÖc thËt tõ cuéc chiÕn ®Êu Êy. Qua ch¸u, b¹n bÌ vµ nh©n d©n thÕ giíi hiÓu

®îc thùc chÊt cuéc kh¸ng chiÕn chÝnh nghÜa cña nh©n d©n miÒn Nam ViÖt Nam". T«i nghe trong lêi c¨n dÆn ®ã nh h¬i thë hµo hïng cña d©n téc, mét d©n téc nhá ®ang ®øng ë mòi nhän cña dßng thç cçh m¹ng vÜ ®¹i cña l¬ng tri loµi ngêi ®èi diÖn víi thçh thøc cuèi cïng cña chñ nghÜa ®Õ quèc...

Tõ ®ã, mçi lÇn ®i c«ng tç vÒ, chó S¸u Thä ®Òu ®Õn th¨m t«i. Chó khen: "Ch¸u lµm ngo¹i giao kh¸ l¾m, ®Ó l¹i nhiÒu Ên tîng cho b¹n bÌ n¨m ch©u". N¨m 1971, t«i b¸o c¸o xin chó cho vÒ miÒn Nam tiÕp tôc cïng ®ång ®éi chiÕn ®Êu. Chó nh×n t«i rÊt l©u vµ nãi sÏ xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ, v× ý ®Þnh cña cÊp trªn muèn gi÷ mét sè anh hïng, dòng sÜ ®Ó cho ®i häc, x©y dùng nguån c¸n bé l©u dµi. Cuèi cïng, t«i còng ®îc chÊp thuËn cho trë l¹i chiÕn trêng vµ cïng ®ång ®éi tiÕp tôc chÆng chãt cña cuéc chiÕn ®Êu 30 n¨m.

Sau ngµy miÒn Nam gi¶i phãng, lóc t«i ®îc cö lµm BÝ th

HuyÖn uû Thèng NhÊt, tØnh §ång Nai, ®Þa bµn cã ®«ng ®ång bµo C«ng gi¸o di c n¨m 1954, t«i l¹i ®îc vinh dù tiÕp chó S¸u Thä vÒ th¨m vµ lµm viÖc. Chó ë l¹i ba ngµy, võa n¾m t×nh h×nh, võa theo dâi s¸t sao c«ng tç l·nh ®¹o cña HuyÖn uû. Chó l¾ng nghe, xem xÐt tõng viÖc, tõng chñ tr¬ng, theo dâi phong cçh

®iÒu hµnh tõng cuéc häp giao ban, tõng buæi sinh ho¹t Thêng vô. Sau nµy, khi ®îc ®a vµo danh sçh øng cö vµ ®îc §¹i héi §¶ng toµn quèc bÇu vµo c¬ng vÞ Uû viªn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng khãa V, t«i míi biÕt chuyÕn ®i ®ã cña chó S¸u lµ chuyÕn ®i thiÕt kÕ nh©n sù tríc §¹i héi §¶ng. Suèt nhiÒu nhiÖm kú, chó S¸u tËn tôy ®Õn tËn n¬i xem xÐt, c©n nh¾c thËn träng tríc khi giíi thiÖu c¸n bé vµo c¬ quan l·nh ®¹o cao nhÊt cña §¶ng. Søc m¹nh cña §¶ng tríc hÕt lµ ë ®éi ngò c¸n bé tõ Trung ¬ng tíi ®Þa ph¬ng, vµ tham mu cho viÖc nhËn xÐt,

®Ò b¹t, bæ nhiÖm c¸n bé cã phÇn trçh nhiÖm rÊt lín cña bé m¸y

®¶m trçh c«ng tç tæ chøc. V× c«ng tç tæ chøc lµ yÕu tè quyÕt 343

https://thuviensach.vn

®Þnh, lµ kh©u then chèt, c¬ b¶n nhÊt b¶o ®¶m cho mäi th¾ng lîi cña c«ng cuéc cçh m¹ng dï ë bÊt kú thêi kú nµo.

Lªnin ®· tõng nãi: "H·y cho chóng t«i mét tæ chøc nh÷ng ngêi cçh m¹ng, vµ chóng t«i sÏ ®¶o ngîc níc Nga lªn"1, mµ

c«ng tç tæ chøc thùc chÊt lµ viÖc s¾p xÕp, ®Ò b¹t, bæ nhiÖm c¸n bé mét cçh hÕt søc cô thÓ, tïy thuéc vµo phÈm chÊt, n¨ng lùc (®øc, tµi) cña tõng ngêi vµo nh÷ng c¬ng vÞ thÝch hîp.

Bëi cã chñ tr¬ng, ®êng lèi, chÝnh sçh ®óng cha ®ñ, mµ

c¸i quan träng lµ ai lµ ngêi chØ ®¹o, triÓn khai thùc hiÖn?

Thùc tÕ cho thÊy, kh«ng Ýt ®Þa ph¬ng, ban, ngµnh nhiÒu khi chñ tr¬ng mét ®»ng, thùc hiÖn l¹i mét nÎo.

Nh©n d©n tin vµ lµm theo hay kh«ng lµ hä nh×n vµo ®¹o

®øc, tç phong cña tõng c¸n bé h»ng ngµy.

§iÒu Êy ®· ®îc Bç Hå ®óc kÕt: "C¸n bé nµo, phong trµo Êy".

Trong mäi thø "nhÇm" th× "nhÇm" ngêi kh«ng cã g× cøu ch÷a næi. Thùc tÕ diÔn biÕn ë Liªn X« nh÷ng n¨m gÇn ®©y lµ

mét bµi häc ®au xãt cho chóng ta rót kinh nghiÖm.

Muèn c«ng tç tæ chøc c¸n bé ®îc tèt, tríc tiªn ®ßi hái nh÷ng ngêi lµm c«ng tç tæ chøc c¸n bé ph¶i thùc sù lµ tÊm g¬ng cho mäi ngêi soi vµo, nghÜa lµ ph¶i trung thùc, trong s¸ng, c«ng t©m, tuyÖt ®èi trung thµnh víi §¶ng vµ Nhµ níc, cã mét t duy s¾c s¶o, tç phong s©u s¸t quÇn chóng vµ c¬ së.

T«i cµng hiÓu v× sao chó S¸u Thä l¹i tËn tôy ®Õn tõng n¬i xem xÐt, c©n nh¾c tríc khi giíi thiÖu c¸n bé vµo cç c¬ quan l·nh

®¹o cña §¶ng. Phong cçh lµm viÖc cña chó S¸u Thä - Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng ®Ó l¹i nhiÒu bµi häc cho c«ng tç x©y dùng §¶ng; trong ®ã, kh©u nhËn xÐt c¸n bé ph¶i xuÊt ph¸t tõ phong trµo cçh m¹ng cña quÇn chóng. ChÝnh chó S¸u Thä, chø kh«ng ph¶i chØ dùa trªn mét hÖ thèng b¸o c¸o nhiÒu khi mang tÝnh h×nh thøc mµ ®Ých th©n chó ®Õn tËn n¬i xem xÐt cô thÓ tõng viÖc vµ tõng con ngêi khi cÇn ph¶i c©n nh¾c.

___________________

1. V.I. Lªnin: Toµn tËp, S®d, t.6, tr. 162 .

344

https://thuviensach.vn

Víi nh÷ng kû niÖm kh«ng quªn vÒ chó S¸u Thä, t«i t©m niÖm tiªu chuÈn ®¸ng quan t©m nhÊt ®èi víi c¸n bé §¶ng trong mäi thêi kú lµ ph¶i ®îc nh©n d©n tin tëng, yªu mÕn. §¶ng chØ

cã thÓ ph¸t triÓn vµ gi÷ v÷ng ngän cê l·nh ®¹o víi mét ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn trong s¹ch, v÷ng vµng mµ mçi ngêi ph¶i lµ

mét h¹t nh©n, mét ®Þa chØ tin cËy göi g¾m cña quÇn chóng nh©n d©n.

345

https://thuviensach.vn

Vµi mÈu chuyÖn vÒ anh S¸u

NguyÔn ThÞ YÕn*

VÒ mÆt §¶ng, anh S¸u gi÷ träng trçh cao, nhng chóng t«i, nh÷ng ngêi th©n thiÕt cña anh S¸u, vÉn gäi anh th©n mËt theo thø lµ anh S¸u - Anh S¸u Thä, còng nh ®· gäi cç anh Ba (Lª DuÈn), anh Hai (Ph¹m Hïng), v.v..

Th¸ng 4-1950 cã cuéc Héi nghÞ më réng Phô n÷ toµn Nam Bé, ®©y lµ cuéc héi nghÞ lín nhÊt ®Çu tiªn häp ë Khu 9 khi c¬

quan võa æn ®Þnh n¬i ë, sau cuéc di dêi tõ §ång Th¸p Mêi vÒ

Khu 9. C¬ quan Phô n÷ Nam Bé lóc ®ã ®ãng t¹i nhµ «ng T MÑo, Êp R¹ch Ruéng, x· VÜnh ThuËn §«ng, huyÖn Long Mü, tØnh R¹ch Gi¸. Cuéc héi nghÞ më réng nµy nh»m ®Èy m¹nh phong trµo phô n÷ lªn nh÷ng bíc tiÕn xa h¬n sau khi cã chñ tr¬ng hîp nhÊt cç tæ chøc phô n÷ vµo Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam.

§Õn dù Héi nghÞ cã ®«ng ®ñ ®¹i biÓu phô n÷ cç tØnh Nam Bé. TÊt nhiªn cã mÆt c¶ cç ®ång chÝ Trung ¬ng. Héi nghÞ ®îc

®ãn ®oµn c¸n bé Trung ¬ng vµo dù, trong ®ã ®ång chÝ Lª §øc Thä lµm trëng ®oµn. Ngoµi ra, ®i cïng víi ®oµn cßn cã cç anh NguyÔn §øc ThuËn, Lª Toµn Th... Cuéc héi nghÞ nµy còng lµ lÇn gÆp gì ®Çu tiªn cña t«i víi anh S¸u. Cuéc gÆp gì tuy ng¾n ngñi nhng h×nh ¶nh anh ®äng m·i trong t«i. Sau lÇn Êy, ®Õn th¸ng 12-1953, t«i tËp kÕt ra B¾c, cã gÆp anh trong cç héi nghÞ hay nh÷ng lóc anh ®Õn th¨m chÞ Mêi ThËp (NguyÔn ThÞ ThËp).

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- §¹i biÓu Quèc héi, Thø trëng Bé C«ng nghiÖp thùc phÈm,

- Ch¸nh V¨n phßng Héi Liªn hiÖp Phô n÷ Nam Bé trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p.

346

https://thuviensach.vn

MÆc dï kh«ng trùc tiÕp lµm viÖc víi anh S¸u nhiÒu, nhng nh÷ng lÇn tiÕp xóc víi anh t¹o cho t«i mét sù quý träng kÝnh mÕn, kh«ng chØ ®èi víi mét ngêi l·nh ®¹o cao trong §¶ng, mµ

cßn ë t×nh c¶m ch©n t×nh, ®iÒm ®¹m vµ c¬ng nghÞ cña anh. Cã hai mÈu chuyÖn vÒ anh lµm t«i nhí m·i.

Cuèi th¸ng 12-1977, gi¸p nh÷ng ngµy kû niÖm thµnh lËp Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam, tiÕt trêi se se l¹nh cña mïa chuyÓn tiÕp ®«ng sang xu©n, anh S¸u ®Õn nhµ t«i ch¬i. T«i thùc sù bÊt ngê vµ xóc ®éng bªn bµn trµ h¬ng, trµ mãc c©u chÝnh hiÖu xø Th¸i nãng h«i hæi, táa lan vÞ th¬m ngät ngµo cµng lµm cho c©u chuyÖn cña chóng t«i thªm ®Ëm ®µ. Anh S¸u vui vÎ vµ

cëi më hái th¨m tõng ngêi trong gia ®×nh t«i, hái th¨m vÒ c«ng tç, c«ng viÖc vµ cuéc sèng cña t«i. Sau ®ã anh hµo høng kÓ

chuyÖn ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh mµ anh trùc tiÕp tham gia chØ

®¹o. Nghe anh kÓ mµ t«i nh thÊy khÝ thÕ hõng hùc cña qu©n vµ d©n ta trong ChiÕn dÞch ®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975

"ThÇn tèc, thÇn tèc, ®¹i thÇn tèc" tiÕn th¼ng vµo Sµi Gßn nh

võa míi diÔn ra; nh thÊy niÒm h©n hoan, r¹o rùc cña d©n Nam Bé quª h¬ng mµ t«i xa cçh ®· h¬n 20 n¨m, mõng vui ®ãn chiÕn th¾ng. Anh S¸u kÓ: tríc khi lªn ®êng vµo ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, anh Ba (Lª DuÈn) ®a tiÔn ©n cÇn dÆn dß quyÕt t©m cña §¶ng, cña ChÝnh phñ ph¶i toµn th¾ng trong ChiÕn dÞch nµy. Vµ anh cã lµm bµi th¬ høa víi anh Ba chiÕn th¾ng míi trë vÒ. Tõng trËn ®¸nh, tõng ngµy ®ªm, tõng diÔn biÕn lín nhá cña ChiÕn dÞch ®Òu ®îc anh S¸u ghi chÐp tØ mØ, b¸o c¸o ra Trung

¬ng, ra Bé ChÝnh trÞ... Sau ®ã anh S¸u cã tÆng t«i tËp th¬ cña anh lµm ngay trªn ®êng ChiÕn dÞch, gi÷a ma bom ®¹n næ, trong sù tho¸i ch¹y th¶m h¹i cña qu©n ®Þch vµ chiÕn th¾ng cña ta. T«i v« cïng t©m ®¾c vµ xóc ®éng khi ®äc l¹i nh÷ng bµi th¬

cña anh, vµ t«i cã mÊy dßng th¬ n«m na göi l¹i anh S¸u: Xu©n vÒ rõng nói ®ãn anh ®i

Tãc b¹c ®êng xa cã s¸ g×

ThuËn lîi thêi c¬ ta n¾m ®îc

347

https://thuviensach.vn

Bªn tai lêi dÆn níc non nhµ

Giôc gi· miÒn Nam tiÕng ph¸o xa

Vît suèi b¨ng ®Ìo tam c¸ nguyÖt

NhÞp bíc ch©n anh chiÕn th¾ng vÒ

Rén rµng ph¸o trËn thiÕp anh ®a

§¶ng dÆn lßng ghi buæi tiÔn ®a

H«m nay ®Õn nhê anh ®Ò tÆng

NhËt ký niÒm vui buæi xu©n vÒ.

T×nh c¶m cña anh S¸u ®èi víi gia ®×nh t«i thËt lµ s©u ®Ëm, th©n th¬ng. T×nh c¶m cµng ®Ëm ®µ h¬n khi c©u chuyÖn thø hai x¶y ra khiÕn t«i canh c¸nh m·i trong lßng. Kh«ng ph¶i do m×nh mµ nghe sao nhøc nhèi nh cã téi víi §¶ng, víi d©n. §·

hai m¬i n¨m tr«i qua mµ sao c©u chuyÖn Êy ch¼ng hÒ phai trong t«i. Dï ®ã chØ lµ chuyÖn hiÓu lÇm nhng nã còng chøng tá sù quan t©m cña anh ®èi víi gia ®×nh t«i. §óng h¬n ®ã lµ sù quan t©m cña ngêi l·nh ®¹o cao cÊp ®Õn sinh ho¹t cña ®ång

®éi, cña ngêi d©n.

B©y giê t«i ®· ngoµi b¶y m¬i tuæi ®êi, n¨m m¬i tuæi

§¶ng, ®· thuéc líp ngêi xa nay hiÕm. Nh©n ®Çu xu©n Canh Th×n, thÕ giíi s¾p bíc sang thÕ kû míi vµ kû niÖm 110 n¨m ngµy sinh cña Bç Hå, l¹i ®óng vµo dÞp kû niÖm ngµy thµnh lËp

§¶ng (3-2-1930 – 3-2-2000), c¶ níc ®ang trong giai ®o¹n x©y dùng, chØnh ®èn §¶ng, t«i xin kÓ chuyÖn nµy nh mét bµi häc quý b¸u vÒ ®¹o ®øc ngêi ®¶ng viªn, còng lµ nh¾c kû niÖm khã quªn gi÷a t«i vµ anh S¸u.

Lóc Êy s¾p vµo §¹i héi §¶ng lÇn thø V, anh S¸u lµ Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng, t«i ®ang lµ Tæng Gi¸m ®èc Liªn hiÖp cç xÝ nghiÖp ®å hép miÒn Nam. Mét buæi s¸ng ë phßng lµm viÖc t¹i c¬ quan t«i, bçng chu«ng ®iÖn tho¹i ®æ dån, t«i nhÊc m¸y, ®Çu d©y bªn kia vang lªn mét giäng nãi ®µn «ng:

- Al«! Cã ph¶i chÞ YÕn kh«ng?

- Xin lçi ai ë ®Çu d©y ®Êy? - T«i hái.

- T«i lµ th ký cña anh S¸u ®©y. Anh S¸u cã viÖc gÊp muèn gÆp chÞ.

348

https://thuviensach.vn

- Cã viÖc g× quan träng kh«ng anh? - T«i lo l¾ng hái l¹i.

- Cã, anh S¸u muèn gÆp trùc tiÕp chÞ hái vµi chuyÖn. ChÞ

thu xÕp ®Õn T78 gÆp anh S¸u nhÐ. T«i sÏ chê ®ãn chÞ.

T«i kh«ng biÕt chuyÖn g× nhng còng ®o¸n ®îc chuyÖn kh¸ quan träng nªn anh S¸u míi gÆp gÊp nh vËy. T«i véi v·

thu xÕp c«ng viÖc, bån chån ra xe ®a ®i. T¹i T78, anh S¸u ®·

®îi t«i s½n sµng ë phßng lµm viÖc cña anh. Khi chØ cã t«i vµ anh, anh vÉn gi÷ th¸i ®é ®iÒm ®¹m, ©n cÇn nhng trong s¾c mÆt, giäng nãi kÐm vui, kh«ng nh cç lÇn gÆp mÆt tríc. T«i thÇm nghÜ: "Chµ! Ch¾c lµ cã viÖc g× lµm anh S¸u bËn t©m l¾m ®©y nªn anh S¸u kh«ng ®îc vån v· l¾m". T«i ®iÓm nhanh trong

®Çu nh÷ng viÖc m×nh ®· lµm gÇn ®©y kh«ng cã g× sai ph¹m nªn còng h¬i yªn t©m. Sau nh÷ng lêi hái th¨m vÒ søc kháe, c«ng viÖc, anh S¸u nh×n t«i ®¨m ®¨m hái ®ñ chuyÖn. T«i kh«ng nhí hÕt cuéc ®èi tho¹i nÆng nÒ Êy, nhng ý chÝnh lµ: Anh S¸u biÕt vÒ t«i nhiÒu, tin tëng t«i vµ gia ®×nh t«i. Anh b»ng lßng vÒ

c«ng tç vµ c«ng viÖc cña t«i. Nhng gÇn ®©y anh cã nghe chuyÖn kh«ng hay x¶y ra trong gia ®×nh t«i nªn gÆp hái th¼ng xem h thùc thÕ nµo. T«i lo l¾ng hái l¹i anh:

- Anh S¸u nghe chuyÖn g× vÒ t«i?

Lìng lù gi©y l¸t, anh nãi chËm r·i:

- GÇn ®©y t«i cã nghe nãi vÒ viÖc chÞ ®èi xö víi con d©u thÕ

nµo ®ã ®Ó ®Õn nçi nã ph¶i tù tö!

T«i bµng hoµng c¶ ngêi, thùc ra ®· kh¸ l©u t«i vµ anh S¸u kh«ng gÆp nhau. Anh l¹i gi÷ mét träng trçh lín cña §¶ng, c«ng viÖc bËn nªn anh cã thÓ Ýt biÕt vÒ gia ®×nh t«i sau nµy. T«i ngËp ngõng hái l¹i anh S¸u:

- Anh nãi g× nghe kú vËy! Anh S¸u biÕt rÊt râ vÒ em vµ gia

®×nh em mµ. MÊy chôc n¨m trêi theo cçh m¹ng, theo §¶ng, em cha lµm g× sai tr¸i c¶. Xin b¸o c¸o víi anh S¸u yªn lßng, ®Õn ngµy h«m nay mÊy ®øa con em cßn ë trong qu©n ®éi, kÓ c¶ con g¸i, cha cã ch¸u nµo lÊy vî g¶ chång, th× lÊy ®©u ra d©u víi rÓ

®Ó em ®èi xö kh¾c nghiÖt víi chóng ®Õn nçi nã ph¶i tù tö.

Nghe nãi ®Õn ®ã, anh S¸u cíp lêi, ®Ëp m¹nh tay xuèng bµn: 349

https://thuviensach.vn

- BËy thiÖt! Ngêi ta ®ån nh vËy cã chÕt ngêi ta kh«ng kia chø. NÕu t«i kh«ng gÆp chÞ th× nguy to. T«i biÕt chÞ mµ, ®©u thÓ cã chuyÖn ®ã ®îc. V× thÕ t«i míi gÆp trùc tiÕp chÞ lµ vËy.

§óng lµ tÝnh cçh cña anh S¸u, viÖc g× còng lµm ®Õn n¬i

®Õn chèn, chuyÖn g× còng ph¶i hiÓu cÆn kÏ, kh«ng tin lêi ®ån

®¹i. Anh l¹i cêi ha h¶ n¾m chÆt bµn tay t«i nh võa tho¸t ®îc khái ®¸m m©y mï s¾p cã c¬n gi«ng, vµ kÓ vui cho t«i nghe mét c©u chuyÖn thËt lµ thÊm thÝa:

ë ®êi nµy cã bèn «ng thÇy:

Mét lµ, «ng thÇy gi¸o, ta ph¶i hÕt lßng kÝnh träng.

Hai lµ, «ng thÇy thuèc, ngêi mµ ta ph¶i quý mÕn.

Ba lµ, «ng thÇy mo, lµm ta mª tÝn.

Bèn lµ, «ng thÇy dïi, khiÕn ta ph¶i c¶nh giç mäi lêi ®ån

®¹i, tin vÞt còng tõ «ng thÇy dïi mµ ra. Riªng víi «ng thÇy dïi, nÕu mÊt c¶nh giç, kh«ng chØ con ngêi tõ tèt thµnh xÊu mµ

ngîc l¹i, tæ chøc §¶ng còng tan n¸t. Lµm ngêi l·nh ®¹o cµng ph¶i ®Ò phßng nh÷ng thÇy dïi nµy. Lµ ngêi lµm c«ng tç tæ chøc c¸n bé l©u n¨m kh«ng ph¶i lóc nµo còng trùc tiÕp gÆp gì c¸n bé cÊp díi ®îc, tÊt nhiªn còng kh«ng thÓ tr¸nh khái sù sai sãt qua nh÷ng th«ng tin nh trªn, nhÊt lµ sù ®¸nh giç¸n bé trong c«ng tç x©y dùng §¶ng v÷ng m¹nh.

B©y giê dï ®· nghØ hu nhng Ên tîng vÒ lÇn gÆp mÆt cçh ®©y hai m¬i n¨m ë T78 Êy vÉn nh bµi häc quý ®èi víi t«i trong cuéc sèng. §ã còng lµ bµi häc chung ®èi víi ngêi l·nh

®¹o, nhÊt lµ ®èi víi ngêi lµm c«ng tç tæ chøc §¶ng.

350

https://thuviensach.vn

MÉu mùc trong lèi sèng

Minh Ch©u*

LÇn ®Çu tiªn t«i ®îc gÆp anh Lª §øc Thä lµ vµo mét ngµy thu ®«ng n¨m 1948. §ã lµ lóc anh dÉn ®Çu mét ®oµn c¸n bé cña Trung ¬ng §¶ng t¨ng cêng cho Nam Bé, B×nh TrÞ Thiªn vµ

®Õn c«ng tç ë mét níc b¹n.

§i ®Õn §« L¬ng (NghÖ An), ®oµn nghØ l¹i ban ngµy ë nhµ

mét c¬ së cçh m¹ng. Trong ®oµn cã mét ®ång chÝ ngêi NghÖ

An. §ång chÝ nµy xin phÐp anh Thä ®i th¨m mét ngêi bµ con, hÑn ®Õn 12 giê tra th× vÒ. §· 12 giê råi, ®ång chÝ Êy cha vÒ.

Sau nöa giê ®îi chê, ®oµn ®µnh ph¶i ¨n c¬m tríc. GÇn mét giê sau, ®ång chÝ Êy míi cã mÆt. Khi Êy anh Thä rÊt khã chÞu, ®·

nghiªm kh¾c phª b×nh ®ång chÝ Êy vµ dÆn chung c¶ mäi ngêi:

"Lµm c«ng tç mµ Trung ¬ng giao cho lÇn nµy, cã rÊt nhiÒu gian khæ, chóng ta ph¶i hÕt søc gi÷ g×n, gi÷ bÝ mËt, gi÷ kû luËt, chÞu ®ùng mäi hy sinh vÊt v¶, gi÷ nghiªm mäi quy ®Þnh ®i

®êng, quy ®Þnh c«ng tç". Nãi råi, anh ©n cÇn an ñi ®éng viªn

®ång chÝ ngêi NghÖ An, hái han viÖc chuÈn bÞ quÇn ¸o, thuèc men vµ mäi thø khç cÇn cho c¸ nh©n. V× ®ång chÝ nµy lµ ngêi

®Çu tiªn trong ®oµn s¾p tçh ra, theo con ®êng bÝ mËt khç ®i sang mét níc b¹n.

LÇn thø hai t«i ®îc lµm viÖc víi anh Lª §øc Thä lµ vµo mïa thu n¨m 1958. Anh vµo Vinh (NghÖ An) ®Ó cïng Liªn khu uû 4 thùc hiÖn viÖc gi¶i thÓ Liªn khu uû 4.

Néi dung chÝnh trÞ cña cuéc häp ®Ó c«ng bè quyÕt ®Þnh cña ___________________

* Nguyªn: - BÝ th TØnh uû NghÖ An,

- Khu uû viªn, Ch¸nh V¨n phßng Liªn khu uû 4,

- Phã V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng,

- QuyÒn Trëng Ban Tµi chÝnh - Qu¶n trÞ Trung ¬ng.

351

https://thuviensach.vn

Trung ¬ng vµ bµn nh÷ng c«ng viÖc ph¶i lµm, anh bµn víi Thêng vô Liªn khu uû. Riªng vÒ b÷a c¬m th©n mËt cã cç ®ång chÝ trong Liªn khu uû vµ ®¹i diÖn chÝnh quyÒn, mÆt trËn, cç

®oµn thÓ Liªn khu uû 4, th× anh Thä c¨n dÆn t«i rÊt kü: "Ph¶i chu ®¸o, träng thÞ, hîp khÈu vÞ mäi ngêi, nhng ph¶i hÕt søc tiÕt kiÖm".

Trong thêi gian anh nghØ l¹i trô së, ¨n c¬m h»ng ngµy hÕt bao nhiªu tiÒn, anh b¶o ®ång chÝ cÇn vô thanh to¸n ®Çy ®ñ víi V¨n phßng Liªn khu uû.

ThÕ råi, sau khi Liªn khu uû 4 gi¶i thÓ, t«i ®îc Trung ¬ng

§¶ng ®iÒu ®éng ra Hµ Néi gi÷ chøc vô Phã V¨n phßng Trung

¬ng §¶ng. Tõ ®©y, thêng xuyªn t«i ®îc lµm viÖc víi anh. T«i phô trçh c«ng tç tµi chÝnh, qu¶n trÞ cña Trung ¬ng §¶ng.

C«ng viÖc nµy liªn quan ®Õn nhiÒu cÊp, nhiÒu ngêi nªn khi gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ngoµi chÕ ®é, chÝnh sçh, t«i ph¶i xin ý kiÕn cña anh. BÊt kú chñ tr¬ng lín hay viÖc cô thÓ, anh ®Òu cho ý kiÕn vµ dÆn dß kü cµng. Cã viÖc tÕ nhÞ qu¸, anh b¶o: "ViÖc nµy ®Ó m×nh lµm cho, cËu ®õng nãi, e cã sù hiÓu lÇm".

§Çu n¨m 1960, anh giao cho t«i chuÈn bÞ b¶n quy ®Þnh míi cña Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng vÒ mét sè chÕ ®é ®èi víi c¸n bé cao cÊp cña §¶ng. Trong ®ã cã nh÷ng vÊn ®Ò nh: gióp ®ì khi gia ®×nh gÆp khã kh¨n, ch¨m sãc søc kháe, bè trÝ nhµ ë, cung cÊp ph¬ng tiÖn ®i c«ng tç xa, v.v.. §Ó lµm viÖc nµy, anh nh¾c nhë t«i ph¶i t×m hiÓu kü cµng vµ hÕt søc quan t©m ®Õn ®êi sèng gia ®×nh cña mét sè nh©n sÜ trÝ thøc tiªu biÓu. Khi t«i chuÈn bÞ xong b¶n dù th¶o quy ®Þnh, anh söa ch÷a vµ bæ sung nhiÒu ý kiÕn rÊt xç ®¸ng, chÆt chÏ, rÊt phï hîp víi hoµn c¶nh gia ®×nh c¸n bé lóc bÊy giê. Anh lu ý ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò rÊt tinh tÕ.

VÒ cuéc sèng riªng t cña anh, anh lu«n c¨n dÆn chóng t«i:

"ChÕ ®é mµ Trung ¬ng quy ®Þnh cã nh÷ng g× th× lµm ®óng nh

vËy, kh«ng ®îc lµm g× ngo¹i lÖ".

Gi÷a nh÷ng n¨m 60 thÕ kû XX, ng«i nhµ gia ®×nh anh ë, cã d·y nhµ cÇu bÞ dét, s©n nhµ bÞ h ®«i chç, têng nhµ bÞ rªu mèc.

352

https://thuviensach.vn

Chóng t«i ®Ò nghÞ anh cho quÐt v«i têng nhµ, l¸t l¹i s©n vµ

ch÷a l¹i nhµ cÇu. Anh nhÊt ®Þnh kh«ng chÊp thuËn vµ b¶o r»ng:

"Trong lóc ®Êt níc cßn chiÕn tranh, ng©n sçh cña Nhµ níc vµ cña §¶ng cßn khã kh¨n l¾m, cç cËu kh«ng nªn bµy ra lµm nh÷ng viÖc Êy, tèn kÐm l¾m. ChØ ch÷a chót Ýt nh÷ng viªn ngãi háng, nh÷ng thanh gç bÞ mèi, mät mµ th«i". M·i ®Õn khi anh ®i c«ng tç ë níc ngoµi, nh©n lóc Bé Quèc phßng x©y hÇm tró Èn tr¸nh bom ®Þch cho cç ®ång chÝ l·nh ®¹o, chóng t«i míi ch÷a

®îc nhµ cÇu bÞ h háng qu¸ nÆng.

Anh ®i c«ng tç níc ngoµi mÊy n¨m liÒn, ¸o quÇn ch¼ng may s¾m g×, quanh quÈn chØ dïng hai bé may theo kiÓu "®¹i c¸n". Ngo¹i tÖ ®îc cÊp ®Ó dïng cho viÖc b¶o vÖ søc kháe, chi hÕt bao nhiªu, cßn bao nhiªu, khi vÒ Hµ Néi, anh ®Òu chØ thÞ cho

®ång chÝ th ký riªng thanh to¸n ®Çy ®ñ víi V¨n phßng Trung

¬ng, tiÒn thõa n¹p vµo quü cña §¶ng.

Cuèi thu n¨m 1988, t«i sang nhµ riªng th¨m anh, anh vµ

t«i trao ®æi víi nhau vÒ nhiÒu vÊn ®Ò. §©y lµ lÇn cuèi cïng anh nãi chuyÖn víi t«i l©u nhÊt trong nh÷ng n¨m th¸ng cuèi ®êi anh. Khi nãi ®Õn nh÷ng chuyÖn vÒ nh©n t×nh thÕ th¸i, t«i ®äc lu«n mét c©u ca dao: "Thøc khuya míi biÕt ®ªm dµi, sèng l©u míi biÕt lßng ngêi thñy chung". Anh liÒn uèn n¾n l¹i ngay cho

®óng c©u ca dao nµy. Ph¶i nãi lµ:

"Thøc l©u míi biÕt ®ªm dµi,

ë l©u míi biÕt lµ ngêi cã nh©n".

§óng vËy, anh nh¾c t«i nãi cho ®óng c©u ®ã, kh«ng chØ anh lµ con ngêi nhí vµ am hiÓu ca dao, tôc ng÷ ViÖt Nam, mµ cßn muèn thæ lé t©m niÖm cña anh lµ con ngêi ta sèng ë trªn ®êi bao giê còng ph¶i gi÷ cho lßng m×nh "cã nh©n, cã nghÜa".

T«i nhí m·i ý söa cña anh. Nhí anh, mét con ngêi nh©n hËu, mÉu mùc.

353

https://thuviensach.vn

Nh÷ng kû niÖm s©u s¾c cña t«i

vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

GS. Ph¹m Thµnh*

T«i cã vinh h¹nh ®îc tiÕp xóc vµ gÆp gì ®ång chÝ Lª §øc Thä nhiÒu lÇn. Tªn anh tõ rÊt sím ®· gîi cho t«i mét thiÖn c¶m ®Æc biÖt. Cã lÏ v× §øc Thä chÝnh lµ quª h¬ng th©n thiÕt cña t«i lµ

huyÖn §øc Thä, tØnh Hµ TÜnh. Ph¶i ch¨ng cã mét mèi liªn hÖ

nµo ®ã gi÷a ngêi t«i kh©m phôc vµ ®Þa ph¬ng n¬i ch«n nhau c¾t rèn cña t«i. ChÝnh v× vËy nh÷ng cuéc gÆp gì vµ tiÕp xóc Êy

®· ®Ó l¹i trong t«i nhiÒu kû niÖm s©u s¾c.

1. LÇn ®Çu tiªn t«i gÆp ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ vµo kho¶ng th¸ng 9 ®Õn th¸ng 11-1946. Lóc ®ã, t«i ®îc TØnh uû Hµ TÜnh cö ®i häc mét líp huÊn luyÖn c¸n bé, ®¶ng viªn do Trung ¬ng tæ chøc lÇn ®Çu tiªn ë Hµ §«ng cïng víi ba ®ång chÝ khç lµ

NguyÔn Phån, Thêng vô TØnh uû lµm Trëng ®oµn vµ hai ®ång chÝ n÷a lµ Hµ Xu©n Trêng vµ Lª Dþ. §©y lµ líp häc ®Çu tiªn cña §¶ng sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m do Trung ¬ng tæ chøc mµ gi¶ng viªn toµn lµ c¸n bé cao cÊp cña §¶ng: ®ång chÝ Trêng Chinh, Lª §øc Thä, NguyÔn Kh¸nh Toµn, Bïi C«ng Trõng.

§îc häc líp nµy lµ mét vinh dù rÊt lín ®èi víi t«i lóc ®ã lµ mét

®¶ng viªn võa míi ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng. §ång chÝ Lª §øc Thä võa lµ ngêi phô trçh líp häc võa lµ gi¶ng viªn phÇn x©y dùng

§¶ng. §ång chÝ ®· gi¶ng nh÷ng ®iÒu rÊt lý thó vµ míi mÎ ®èi víi t«i. Cho nªn t«i còng nh nhiÒu anh chÞ em häc viªn khç 354

https://thuviensach.vn

®Òu ch¨m chó l¾ng nghe bµi gi¶ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, còng nh cña cç gi¶ng viªn khç. T«i cßn nhí nh in cho ®Õn nay hai vÊn ®Ò c¬ b¶n mµ ®ång chÝ Lª §øc Thä tr×nh bµy ®ã lµ: Nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ vµ nguyªn t¾c tù phª b×nh vµ phª

b×nh. T«i ®· thu nhËn ®Çy ®ñ nh÷ng bµi gi¶ng cña ®ång chÝ Lª

§øc Thä vÒ nguyªn t¾c x©y dùng §¶ng mµ t«i ®· truyÒn ®¹t l¹i rÊt cã hiÖu qu¶ cho cç häc viªn ë cç líp huÊn luyÖn ®¶ng viªn vµ nh©n sÜ trÝ thøc ë tØnh nhµ sau ®ã. ChØ riªng ®iÒu nµy còng nãi râ sù ch¨m chó cña t«i ®èi víi bµi gi¶ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lóc ®ã ®Õn møc nµo.

Nhng cã mét sù kiÖn thuéc lÜnh vùc t cçh sinh ho¹t cña t«i lóc ®ã mµ t«i lu«n lu«n nhí m·i. Håi Êy t«i cßn thanh niªn, hiÕu ®éng vµ cã phÇn "nghÞch ngîm" n÷a. Sè lµ gi÷a bµi gi¶ng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, bçng nhiªn t«i ph¸ lªn cêi, mét tiÕng cêi hån nhiªn khi nh×n thÊy mét b¹n häc viªn ë bµn trªn cã mét ®éng tç bÊt thêng, nhng cã lÏ thÇy Thä tëng r»ng t«i g©y cêi kh«ng nghiªm tóc trong häc tËp. ThÇy bçng nghiªm kh¾c chØ tay vÒ híng t«i vµ nãi to lªn víi mét th¸i ®é phª b×nh nghiªm kh¾c: "§ång chÝ cêi c¸i g×? Sao ®ang nghe gi¶ng bµi l¹i cêi. Häc hµnh th× ph¶i nghiªm tóc chø!". T«i cói g»m mÆt xuèng kh«ng nãi n¨ng g×, nhng tõ ®Êy ®· rót ra ®îc mét bµi häc ®Ých ®¸ng cho m×nh. Trong lóc häc ph¶i cã th¸i ®é nghiªm tóc, ch¨m chó nghe gi¶ng bµi.

2. Tõ lÇn gÆp gì ®Çu tiªn ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Õn lÇn gÆp thø hai lµ ®óng 30 n¨m trêi ®»ng ®½ng: n¨m 1976, sau khi miÒn Nam ®îc hoµn toµn gi¶i phãng, t«i cã dÞp vµo Thµnh phè Hå ChÝ Minh ®Ó t×m hiÓu t×nh h×nh t¹i chç cña mét vïng míi trë vÒ víi Tæ quèc th©n yªu sau hµng bao n¨m bÞ ®Õ quèc hÕt Ph¸p ®Õn Mü x©m chiÕm. §Ó thùc hiÖn yªu cÇu t×m hiÓu cña m×nh, t«i ®· xin gÆp ®ång chÝ Lª §øc Thä tõ sau gi¶i phãng

* Nguyªn Gi¸m ®èc - Tæng Biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt, nay lµ Nhµ

355

https://thuviensach.vn

miÒn Nam ViÖt Nam lµ Phã ban ®¹i diÖn §¶ng vµ ChÝnh phñ t¹i Thµnh phè Hå ChÝ Minh. T«i cßn nhí lóc ®ã ®ång chÝ ë t¹i mét ®Þa ®iÓm gÇn hå Con Rïa vµ Nhµ thê lín cña thµnh phè.

§ång chÝ ®ãn tiÕp t«i th©n mËt vµ dµnh c¶ gÇn mét buæi s¸ng nãi cho t«i nghe vÒ t×nh h×nh miÒn Nam vµ nhÊt lµ t×nh h×nh Thµnh phè Hå ChÝ Minh míi ®îc gi¶i phãng. T«i cã nh¾c l¹i chuyÖn cò cçh lóc ®ã gÇn 30 n¨m. §ång chÝ cêi víi mét nô cêi vui vÎ vµ hån nhiªn, ®Çy t×nh th¬ng yªu tha thiÕt ®èi víi t«i. Sau kho¶ng hai giê nãi chuyÖn gi÷a t«i vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i xin phÐp ra vÒ ®Ó khái lµm phiÒn ®ång chÝ ®ang bËn rén tr¨m c«ng ngh×n viÖc. Víi mét t×nh c¶m buån vui lÉn lén cã th¬ng yªu, cã hèi tiÕc, cã biÕt ¬n, t«i ®· lµm mét bµi th¬ tÆng

®ång chÝ Lª §øc Thä ngay sau chuyÕn gÆp gì nµy, bµi th¬ in ë phÇn sau sÏ nãi lªn ®iÒu ®ã.

3. Sau buæi lµm viÖc víi ®ång chÝ Lª §øc Thä ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh, t«i ®· cã ®iÒu kiÖn tiÕp xóc nhiÒu h¬n víi ®ång chÝ. Néi dung cña cç cuéc tiÕp xóc nµy chñ yÕu lµ ®Ó bµn vÒ

mét sè vÊn ®Ò lý luËn mµ t«i ®Æc biÖt quan t©m víi tÝnh cçh lµ

Tæng biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt.

Cã hai lÇn tiÕp xóc ®· ®Ó l¹i cho t«i nhiÒu kû niÖm s©u s¾c nhÊt:

LÇn thø nhÊt t«i gÆp ®ång chÝ ®Ó t×m hiÓu quan ®iÓm cña

§¶ng ta vÒ chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ. VÊn ®Ò do ®ång chÝ Lª DuÈn

®Ò xíng vµ ®Ó nhiÒu c«ng søc tæng kÕt. T«i ®· tr×nh bµy rÊt dµi víi ®ång chÝ Lª §øc Thä vÒ lý luËn lµm chñ tËp thÓ mµ

t«i ®îc ph©n c«ng tham gia nghiªn cøu vÒ chñ ®Ò nµy mµ

b¶n th©n t«i còng rÊt t©m ®¾c nh néi dung vµ b¶n chÊt cña chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ, c¬ chÕ tæ chøc cña chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ, vai trß cña cç tæ chøc vµ tÇng líp x· héi trong chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ, v.v.. Nghe t«i tr×nh bµy xong, ®ång chÝ Thä ph¸t biÓu hÕt søc ng¾n gän, nhng ®Çy søc thuyÕt phôc. §ång chÝ nãi xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt.

356

https://thuviensach.vn

®¹i ý, chóng ta cÇn nhí râ: lµm chñ tËp thÓ lµ mét vÊn ®Ò míi cña lý luËn. Trong c«ng tç nghiªn cøu lý luËn ph¶i lu«n g¾n lý luËn víi thùc tiÔn. Lêi chØ dÉn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ng¾n gän, t«i thÊm thÝa r»ng: thùc tiÔn rÊt sinh ®éng, lý luËn g¾n víi thùc tiÔn còng rÊt sinh ®éng. Muèn cho nh©n d©n lµm chñ th× ph¶i th«ng qua thùc tiÔn ®Ó t×m ra c¬ chÕ ®Ó nh©n d©n lµm chñ tõ thÊp lªn cao, trong thêi kú qu¸ ®é, kh«ng thÓ ®èt ch¸y giai ®o¹n.

LÇn thø hai t«i ®· göi lªn ®ång chÝ Lª §øc Thä mét b¶n kiÕn nghÞ cña t«i lªn Trung ¬ng vÒ mét sè vÊn ®Ò vÒ ®êng lèi, chÝnh sçh. Trong b¶n kiÕn nghÞ nµy, t«i cã mét sè nhËn xÐt vÒ

cç vÊn ®Ò kinh tÕ nh quy luËt gi¸ trÞ, giç¶, c¹nh tranh thÞ

trêng, v.v.. Cã lÏ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· xem kü b¶n kiÕn nghÞ

cña t«i, cho nªn ®ång chÝ ®· tr¶ lêi t«i tuy v¾n t¾t nhng rÊt râ rµng. §ång chÝ nãi: "T«i ®· nhËn ®îc th cña anh. Nh÷ng ý kiÕn gãp ý cña anh ®óng thêi gian qua nh÷ng viÖc ®ã lµm cha tèt, cho nªn t×nh h×nh cßn cã khã kh¨n. Hoan nghªnh ý kiÕn cña anh, sau nµy anh cã ý kiÕn g×, anh cø viÕt th cho t«i. Chóc anh m¹nh lu«n.

Th©n ¸i!

Thä"

Phong cçh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä nh ®· nªu ra ë ®©y

®· ®éng viªn t«i rÊt nhiÒu. Tõ lÇn trao ®æi ý kiÕn b»ng v¨n b¶n nµy, t«i ®· thêng xuyªn nghiªn cøu lý luËn vµ tr×nh bµy lªn cÊp trªn nh÷ng vÊn ®Ò mµ b¶n th©n ®· t©m ®¾c. Bøc th cña

®ång chÝ viÕt cho t«i lµ mét bót tÝch quý hiÕm. B¶n th©n t«i

®· cÊt gi÷ cÈn thËn bøc th nµy lµm kû niÖm tõ mÊy chôc n¨m nay.

4. Nãi ®Õn ý kiÕn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, vÒ cç vÊn ®Ò lý luËn, t«i kh«ng thÓ kh«ng nh¾c l¹i buæi lµm viÖc cña ®ång chÝ

víi chóng t«i (®ång chÝ TrÞnh Thóc Huúnh, ®ång chÝ TrÇn §øc Minh vµ t«i) thay mÆt Nhµ xuÊt b¶n gãp ý kiÕn vµo quyÓn sçh 357

https://thuviensach.vn

X©y dùng §¶ng trong cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam cña ®ång chÝ gåm mét sè bµi nãi vµ bµi viÕt ®îc chuyÓn cho Nhµ xuÊt b¶n. Lµ c¸n bé biªn tËp cña Phßng ChÝnh trÞ do ®ång chÝ Huúnh phô trçh, theo thñ tôc cña Nhµ xuÊt b¶n, ®ång chÝ

TrÇn §øc Minh ®· ®äc kü b¶n th¶o vµ nªu lªn mét lo¹t vÊn

®Ò xin ý kiÕn tç gi¶. Lóc ®ã ®ång chÝ Thä ®ang ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· cho gäi c¸n bé Nhµ xuÊt b¶n vµo lµm viÖc. Sau khi ®· ®äc l¹i kü b¶n th¶o cña m×nh vµ ®· nghiªn cøu kü nh÷ng kiÕn nghÞ cña Nhµ xuÊt b¶n, ®ång chÝ nãi víi chóng t«i: "T«i hoan nghªnh ý kiÕn gãp ý cña Nhµ xuÊt b¶n. Chç nµo t«i ®ång ý t«i ®· ghi trong b¶n th¶o. T«i chØ ®Ò nghÞ Nhµ xuÊt b¶n chó ý mÊy ®iÓm sau ®©y: cç b¶n viÕt cña t«i øng vµo cç hoµn c¶nh tríc ®©y. Cho nªn nh÷ng ®iÓm nµo ®· cã tÝnh lÞch sö th× cø ®Ó

nguyªn nh cò, biªn tËp chñ yÕu nªn chó träng vÒ quan ®iÓm, lËp trêng vµ ph¶i hÕt søc nh¹y c¶m vÒ chÝnh trÞ vµ ph¶i chó träng vÒ mÆt h×nh thøc".

Lêi chØ b¶o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä rÊt quý ®èi víi chóng t«i, ®· híng dÉn chóng t«i trong viÖc biªn tËp b¶n th¶o cç sçh cña cç ®ång chÝ l·nh ®¹o mµ chóng t«i cã trçh nhiÖm xuÊt b¶n.

Sau nh÷ng buæi lµm viÖc, chóng t«i xin phÐp ®îc chôp chung víi ®ång chÝ Thä mét tÊm ¶nh lµm kû niÖm. §ång chÝ vui vÎ nhËn lêi. ThÕ lµ chóng t«i cã ®îc mét tÊm ¶nh ®Ñp chôp chung ngay tríc nhµ nghØ cña §¶ng ë T78, gåm bèn ngêi lµ cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i, TrÞnh Thóc Huúnh vµ TrÇn

§øc Minh.

5. Trong cç buæi tiÕp xóc tËp thÓ th× buæi ®Õn th¨m cña

®ång chÝ Lª §øc Thä ®Õn Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt nh©n dÞp Nhµ

xuÊt b¶n kû niÖm 40 n¨m thµnh lËp, ngµy 5-12-1985, lµ ®¸ng ghi nhí nhÊt.

Khç víi nhiÒu cuéc ®Õn th¨m cña c¸n bé l·nh ®¹o víi mét tËp thÓ c¬ quan, ®¬n vÞ, ®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng trùc tiÕp nãi chuyÖn ngay víi c¸n bé, nh©n viªn cña Nhµ xuÊt b¶n. §ång 358

https://thuviensach.vn

chÝ b¶o t«i triÖu tËp c¸n bé l·nh ®¹o trong c¬ quan ®Õn häp tríc víi ®ång chÝ. Trong cuéc häp nµy, ®ång chÝ ngåi nãi chuyÖn rÊt vui vÎ, th©n mËt víi anh em, trao ®æi ý kiÕn víi anh em ®Ó n¾m ch¾c t×nh h×nh cña Nhµ xuÊt b¶n vµ dÆn dß anh em mét cçh th¼ng th¾n vµ th©n t×nh vÒ c«ng viÖc cÇn lµm cña Nhµ

xuÊt b¶n. Sau kho¶ng vµi tiÕng ®ång hå lµm viÖc nh vËy, ®ång chÝ Lª §øc Thä míi ra héi trêng lín nãi chuyÖn víi anh em toµn thÓ c¬ quan. Cçh lµm viÖc nµy t¹o nªn mét kh«ng khÝ võa th©n mËt, võa nghiªm trang, võa s©u s¸t. Tríc ®«ng ®¶o anh em cña Nhµ xuÊt b¶n, ®ång chÝ biÓu d¬ng nh÷ng thµnh tÝch 40

n¨m qua cña Nhµ xuÊt b¶n ®ång thêi còng nghiªm kh¾c phª

ph¸n sai lÇm ®· ph¹m ph¶i nh cã lÇn ®· xuÊt b¶n sçh kh«ng

®óng theo chøc n¨ng cña m×nh, cã nguy c¬ ®Ó lät quan ®iÓm kh«ng ®óng quan ®iÓm cña §¶ng. §ång chÝ c¨n dÆn Nhµ xuÊt b¶n cña §¶ng ph¶i ph¶n ¸nh ®êng lèi, chÝnh sçh cña §¶ng, ph¶i b¸m s¸t c¬ quan l·nh ®¹o vµ cç c¬ quan qu¶n lý cña §¶ng vµ ph¶i chän ®îc mét ®éi ngò céng tç viªn tèt. Anh em l¾ng nghe vµ ghi chÐp ®Çy ®ñ nh÷ng ý kiÕn cña ®ång chÝ. Sù cã mÆt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vµo ®óng dÞp kû niÖm 40 n¨m cña Nhµ

xuÊt b¶n Sù thËt ®· lµm cho ngµy kû niÖm trë nªn phong phó vµ bæ Ých. §èi víi t«i, mét c¸n bé ®· lµm viÖc ë Nhµ xuÊt b¶n nhiÒu n¨m nhÊt, kÓ tõ n¨m 1951, khi c¬ quan cßn ë chiÕn khu ViÖt B¾c th× ®©y lµ mét kû niÖm, ®· ®Ó l¹i cho t«i mét Ên tîng s©u s¾c nhÊt trong ®êi c«ng tç cña t«i. Nh÷ng tÊm h×nh chôp

®îc trong ngµy nµy víi ®ång chÝ Thä vµ anh em c¬ quan lµ

nh÷ng vËt kû niÖm quý b¸u nhÊt cßn lu l¹i m·i trong tËp sçh

¶nh cña t«i.

6. §Ó nãi hÕt kû niÖm s©u s¾c cña t«i vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i xin ghi l¹i díi ®©y bµi th¬ cña t«i ®Ò tÆng ®ång chÝ.

Bµi th¬ nãi vÒ buæi tiÔn ®a lu luyÕn gi÷a t«i víi ®ång chÝ Thä ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh n¨m 1976. §ång chÝ lµ ngêi ®· ®îc Bé ChÝnh trÞ giao cho trçh nhiÖm nÆng nÒ lµ ®¹i diÖn Bé ChÝnh trÞ trong hai sø mÖnh cã ý nghÜa lÞch sö kh«ng bao giê phai mê 359

https://thuviensach.vn

kh«ng chØ trong t©m kh¶m c¸ nh©n: ®ång chÝ ®· ®¹i diÖn Bé ChÝnh trÞ cïng Bé trëng Xu©n Thuû l·nh ®¹o §oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ®µm ph¸n víi Mü t¹i Héi nghÞ

Pari nh÷ng n¨m 1968-1973; sau ®ã, ®ång chÝ l¹i ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam ®Ó cïng cç ®ång chÝ Bé ChÝnh trÞ ®· cã mÆt trong ®ã chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc.

*

* *

Buæi tiÔn ®a ®Çy lu luyÕn

KÝnh tÆng anh Lª §øc Thä

Anh tiÔn t«i ra cöa,

M¸i tãc anh tuyÕt tr¾ng phau!

T«i ngËp ngõng mét lóc sau:

"Tha anh, ®· bao tuæi?".

Anh nh×n t«i tr×u mÕn,

¤i! c¸i nh×n cña mét ngêi anh.

Mét ngêi anh lu«n lu«n ®øng ë ®Çu trËn tuyÕn, Cña mÑ hiÒn, Tæ quèc ViÖt Nam.

Mét ngêi anh "trung hiÕu" vÑn toµn víi giang san, Víi Tæ quèc, víi quÇn chóng lÇm than.

Mét ngêi anh theo ch©n Bç,

Trän ®êi v× níc v× d©n.

"T«i s¸u nh¨m",

TiÕng anh nãi tan ®i trong giäng cêi gißn gi·.

T«i trÇm ng©m.

"§· ba m¬i n¨m.

Nhanh qu¸ nhØ!

Míi ngµy nµo,

Hìi thêi gian víi chiÒu s©u... vµ chiÒu cao.

360

https://thuviensach.vn

Hay phÝa tríc vµ ®»ng sau!

Sao mµ chãng thÕ!"

Nô cêi anh, vÉn nô cêi sau chiÕn th¾ng ë Pari.

"Håi Pari c¨ng l¾m". Råi anh nhá nhÑ:

"Cßn ®i chiÕn dÞch thËt ung dung".

õ! Ung dung thËt, anh nhØ,

Ung dung trong nh÷ng bµi th¬ l¹c quan, t¬i trÎ.

"Nhng giê ®©y,

Sao mµ c¨ng thÕ,

Nµo ph¸ ©m mu kÎ thï,

Nµo x©y dùng chÝnh trÞ,

Nµo quÐt v¨n ho¸ ®åi trôy cña thùc d©n,

Nµo phôc håi kinh tÕ, nhÊt lµ kinh tÕ.

Tõng ngµy... tõng giê... kh«ng dÔ,

Ph¶i ®¾n ®o, suy nghÜ".

C¨ng thÕ, nhng vÉn nô cêi r¹ng rì ®Çy l¹c quan, Trong nh÷ng giê phøc t¹p khã kh¨n,

ë Héi nghÞ Pari lÞch sö.

"T«i cßn lµm viÖc nhiÒu l¾m ®îc d¨m n¨m".

T«i nghÜ thÇm:

"Cßn Ýt thÕ, sao anh?

§©u cã lÏ".

Giäng anh ®»m th¾m, lêi anh thiÕt tha.

Vµ tho¸ng qua,

Cã nÐt buån trong c©u nãi ®ïa ý nhÞ.

Anh ch×a bµn tay th©n thiÕt:

"Anh ®i bé hay ®i xe?"

"T«i ë phè Hµm Nghi gÇn nªn ®i bé",

"Th«i anh vÒ nhÐ!".

N¾m bµn tay anh

Sao mµ Êm thÕ

361

https://thuviensach.vn

Mét niÒm tin vµ c¶ mét t×nh th¬ng.

Trµn trÒ...

T©m hån vµ c¶... m¾t t«i.

"Cßn Ýt thÕ sao anh? §©u cã lÏ".

T«i ngo¶nh mÆt nhanh ra vÒ,

§«i m¾t nhßa lÖ.

362

https://thuviensach.vn

Nh÷ng kû niÖm cña t«i

VÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

GS. Ph¹m Nh C¬ng*

LÇn ®Çu tiªn t«i ®îc gÆp ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ khi ®ång chÝ gÆp ®oµn c¸n bé thø ba ®îc cö ®i häc lý luËn Mç - Lªnin ë Trêng §¶ng cao cÊp Liªn X« t¹i M¸txc¬va vµo n¨m 1960, ®Ó

c¨n dÆn nh÷ng ®iÒu cÇn thiÕt vÒ nhiÖm vô vµ th¸i ®é häc tËp.

Tuy nhiªn, tríc ®ã t«i ®· ®îc nghe nãi nhiÒu vÒ ®ång chÝ.

N¨m 1964, sau khi ë M¸txc¬va vÒ ®ang chê ®îc bè trÝ

c«ng tç, vµo th¸ng 5, t«i ®îc ®ång chÝ Lª §øc Thä cho gäi lªn gÆp. §©y lµ cuéc gÆp trùc tiÕp ®Çu tiªn cña t«i víi ®ång chÝ.

§ång chÝ nãi cho t«i biÕt lµ Ban BÝ th ®· quyÕt ®Þnh cö t«i lµm ViÖn trëng ViÖn TriÕt häc thuéc Uû ban Khoa häc Nhµ

níc víi nhiÖm vô ®Þnh híng l¹i ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ cñng cè tæ chøc cña ViÖn TriÕt häc. T«i cã phÇn bÊt ngê vÒ quyÕt ®Þnh

®iÒu ®éng ®ã, vÉn nghÜ r»ng ch¾c m×nh sÏ tiÕp tôc c«ng tç ë Trêng NguyÔn ¸i Quèc, nh tríc khi ®i häc cçh ®©y bèn n¨m. T×nh h×nh t tëng cña anh chÞ em ë ViÖn TriÕt häc lóc nµy cã nhiÒu diÔn biÕn phøc t¹p, t«i còng cha cã bao nhiªu kinh nghiÖm trong viÖc tæ chøc, chØ ®¹o ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc, tuy ®· ®îc §¶ng chó ý ®µo t¹o, båi dìng, cho ®i häc lÇn lît ë Trêng §¶ng cao cÊp ë Trung Quèc, Liªn X«, céng l¹i lµ 6 n¨m. Thªm vµo ®ã, lóc nµy ViÖn trëng ViÖn V¨n häc lµ

®ång chÝ §Æng Thai Mai, ViÖn trëng ViÖn Sö häc lµ ®ång chÝ

TrÇn Huy LiÖu, ®Òu lµ nh÷ng ®ång chÝ mµ vÒ tuæi ®êi, thêi gian ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn dù khuyÕt Trung ¬ng §¶ng,

- Chñ nhiÖm Uû ban Khoa häc x· héi.

363

https://thuviensach.vn

tham gia ho¹t ®éng cçh m¹ng vµ uy tÝn häc thuËt trong ngµnh

®· khçao vµ v÷ng ch¾c, kh«ng biÕt viÖc cö t«i lµm ViÖn trëng ViÖn TriÕt häc cã t¬ng xøng vµ ®îc ®ãn nhËn mét cçh thuËn lîi kh«ng. Trong lßng t«i lóc ®ã võa cã sù phÊn khëi vÒ sù tÝn nhiÖm cña §¶ng, võa cã sù b¨n kho¨n kh«ng biÕt liÖu m×nh cã hoµn thµnh tèt nhiÖm vô ®îc giao kh«ng. T«i ®· tr×nh bµy nh÷ng suy nghÜ ®ã víi ®ång chÝ Lª §øc Thä. §ång thêi còng m¹nh b¹o hái thªm: T«i ®i häc ë Liªn X« vÒ (lóc nµy quan ®iÓm cña ta vµ l·nh ®¹o Liªn X« vÒ ®êng lèi ®Êu tranh cçh m¹ng cã sù khç nhau lín), thµnh phÇn xuÊt th©n cña t«i còng kh«ng thuéc nh÷ng thµnh phÇn c¬ b¶n, liÖu ®ång chÝ vµ Ban BÝ th cã yªn t©m vµ tin tëng kh«ng. Buæi gÆp ®Ó giao c«ng tç diÔn ra kh¸ dµi, ®ång chÝ Thä chó ý l¾ng nghe, hái thªm trong khi nghe t«i nãi vµ cuèi cïng nãi víi t«i: Ban BÝ th vµ t«i ®· c©n nh¾c vµ

xem xÐt kü tríc khi quyÕt ®Þnh cö cËu lµm ViÖn trëng ViÖn TriÕt häc lóc nµy. Cã khã kh¨n phøc t¹p ®Êy, nhng cè g¾ng lµm tèt nhiÖm vô ®îc giao. T×m hiÓu t×nh h×nh cho kü, dùa vµo anh chÞ em, söa ch÷a, uèn n¾n nh÷ng thiÕu sãt, sai lÇm võa qua, nhng ph¶i ®oµn kÕt, quy tô ®îc anh chÞ em vµo c«ng viÖc.

Nh÷ng vÊn ®Ò thuéc vÒ ph¬ng híng, nhiÖm vô nghiªn cøu th× tranh thñ xin ý kiÕn chØ ®¹o cña anh Ba, anh N¨m. Ph¶i khiªm tèn, nhng còng kh«ng nªn tù ti, lµm viÖc víi mét t thÕ

®µng hoµng.

Buæi gÆp mÆt nµy ®· ®Ó l¹i trong t«i mét Ên tîng s©u s¾c.

Nh÷ng lêi c¨n dÆn cña ®ång chÝ Thä ®· ®éng viªn, chØ dÉn cho t«i rÊt nhiÒu trong thêi gian ®Çu vÒ c«ng tç ë ViÖn TriÕt häc.

Vµi viÖc mµ t«i kÓ thªm díi ®©y còng gióp ta hiÓu thªm vÒ ®ång chÝ Thä trong c«ng tç c¸n bé, trong sù quan t©m ®Õn sè phËn cña nh÷ng con em chóng ta khi míi bíc vµo ®êi.

Lóc t«i ®îc cö lµm ViÖn trëng ViÖn TriÕt häc th× Ban BÝ

th cha bæ nhiÖm thªm ai lµm ViÖn phã. T«i cã nªu vÊn ®Ò nµy víi ®ång chÝ Thä ®Ó cã ngêi cïng chia sÎ trçh nhiÖm vµ tiÕn cö anh Vò Khiªu, mét ®ång chÝ ®· tõng ®i häc víi t«i ë Trêng

§¶ng cao cÊp Trung Quèc ë B¾c Kinh, cïng vÒ c«ng tç ë 364

https://thuviensach.vn

Trêng NguyÔn ¸i Quèc Trung ¬ng. T«i hiÓu anh Vò Khiªu lµ

ngêi cã tri thøc uyªn th©m vÒ vèn v¨n hãa d©n téc, lµ mét c©y bót giµ dÆn s¾c s¶o, l¹i ®i s©u nhiÒu h¬n so víi t«i vµo cç lÜnh vùc ®¹o ®øc häc, mü häc... Anh cã chñ kiÕn riªng cña m×nh trong cç vÊn ®Ò, nhng ®óng lµ tÝnh anh mÒm máng, Ýt tham gia vµo cç cuéc tranh luËn chÝnh trÞ - lý luËn thêng diÔn ra ë ViÖn lóc nµy. Anh Lª §øc Thä ®¸nh giçao anh Khiªu, nhng còng thÊy nhîc ®iÓm nµy cña anh nªn cha ®ång ý. Mét thêi gian sau, khi t×nh h×nh æn ®Þnh, ho¹t ®éng cña ViÖn ®îc ®Èy m¹nh h¬n, t«i l¹i nªu l¹i ®Ò nghÞ bæ nhiÖm anh Vò Khiªu lµm ViÖn phã vµ ®· ®îc anh ®ång ý. ë ®©y t«i thÊy râ viÖc sö dông c¸n bé cña anh Thä lµ xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu nhiÖm vô, kh«ng

®Þnh kiÕn víi c¸n bé.

Tõ nh÷ng n¨m 1960, ChÝnh phñ ta ký HiÖp ®Þnh víi cç níc x· héi chñ nghÜa, håi ®ã h»ng n¨m göi con em c¸n bé vµ

nh©n d©n ®i ®µo t¹o c«ng nh©n kü thuËt. Con g¸i ®Çu cña anh Vò Khiªu ®¨ng ký xin tuyÓn ®i ®µo t¹o ë Bungari. Mäi thñ tôc

®· lµm xong, ®· nhËn hé chiÕu. Nhng hai ngµy tríc khi lªn

®êng cïng ®oµn th× nhËn ®îc th«ng b¸o lµ ch¸u sÏ ë l¹i, kh«ng ®i n÷a vµ yªu cÇu tr¶ l¹i hé chiÕu. Kh«ng ai nãi râ lý do, nhng chóng t«i ngÇm hiÓu r»ng quyÕt ®Þnh nµy cã liªn quan

®Õn sù ®¸nh gi¸ kh«ng ®óng cña ai ®ã ®· ngé nhËn vÒ bè cña ch¸u. T«i h×nh dung râ sù ®¶o lén, bi quan, hoang mang vÒ t©m lý, t×nh c¶m cña ch¸u. Ph¶i t×m cçh gióp ch¸u tho¸t khái c¶nh ngé ®¸ng th¬ng nµy. Nhng b»ng cçh nµo, v× víi lÒ lèi, quy tr×nh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò lo¹i nµy, thêi gian hai ngµy kh«ng

®ñ ®Ó tr¶i qua cç kh©u cÇn thiÕt tríc khi ®Õn ®îc ngêi cã thÈm quyÒn. Suy ®i tÝnh l¹i, t«i thÊy chØ cßn cçh lµ tr×nh bµy th¼ng trêng hîp nµy lªn ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ ngêi thêng d¸m quyÕt ®o¸n tríc sù viÖc nh thÕ nµy. T«i lµm viÖc ®ã víi ý thøc trçh nhiÖm - ®¹o ®øc cña m×nh ®èi víi anh Vò Khiªu vµ

con g¸i anh Êy. T«i tr×nh bµy víi ®ång chÝ Lª §øc Thä thùc tr¹ng trªn ®©y.

§ång chÝ Lª §øc Thä cho ý kiÕn t«i lµ th¼ng th¾n, thÊu 365

https://thuviensach.vn

t×nh ®¹t lý, vµ kÕt qu¶ ®¸ng mõng lµ con g¸i anh Vò Khiªu ®·

®îc nhËn l¹i hé chiÕu vµ kÞp lªn ®êng ®i Bungari cïng víi cç b¹n.

T«i chuyÓn ngµnh tõ qu©n ®éi ra ngoµi n¨m 1957, khi ®îc Ban BÝ th ®iÒu vÒ Trêng NguyÔn ¸i Quèc Trung ¬ng, lóc nµy ®îc giao nhiÖm vô chuÈn bÞ ®Ó më líp häc dµi h¹n vÒ chñ nghÜa Mç - Lªnin vµ LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. T«i vÉn n»m trong ng¹ch sÜ quan dù bÞ vµ vÉn cã t×nh c¶m s©u ®Ëm víi qu©n ®éi, n¬i ®µo t¹o, rÌn luyÖn ®Çu tiªn cho t«i cã nh÷ng phÈm chÊt cña ngêi c¸n bé cçh m¹ng. Khi ®Õ quèc Mü tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c vµ chuyÓn sang chiÕn tranh côc bé ë miÒn Nam, Bé Quèc phßng ®· cã giÊy gäi t«i trë l¹i qu©n ®éi. Khi nhËn ®îc tin b¸o, t«i coi ®ã lµ nghÜa vô tù nhiªn cña m×nh, s½n sµng l¹i mét lÇn n÷a lng ®eo ba l«, ch©n

®i dÐp lèp lªn ®êng. Nhng khi Uû ban Khoa häc x· héi b¸o c¸o lªn Ban BÝ th th× ®ång chÝ Lª §øc Thä cho ý kiÕn: Ban BÝ

th sÏ bµn l¹i víi Bé Quèc phßng, tuy bªn qu©n ®éi cÇn thªm c¸n bé, nhng cã nhiÒu nguån bæ sung khç, cßn mÆt trËn khoa häc hiÖn nay ®éi ngò c¸n bé cßn thiÕu nhiÒu, nguån bæ sung l¹i hiÕm, mÆt trËn khoa häc nay mai cßn cÇn ph¸t triÓn vµ ngµy cµng cã vÞ trÝ quan träng, kh«ng nªn ®iÒu ®éng ®i sè c¸n bé hiÖn nay cßn Ýt ái. ThÕ lµ t«i l¹i tiÕp tôc ë l¹i lµm ViÖn trëng ViÖn TriÕt häc.

Còng nh sau ®ã, khi HiÖp ®Þnh Pari ®· ®îc ký kÕt, t«i

®îc Ban Thèng nhÊt Trung ¬ng gäi ®i häc líp c¸n bé chuÈn bÞ

t¨ng cêng cho mÆt trËn t tëng - v¨n hãa ë miÒn Nam.

Nhng khi häc xong chê nhËn c«ng tç lªn ®êng th× l¹i cã ý kiÕn cña Ban BÝ th gi÷ l¹i. §©y kh«ng ph¶i lµ mét chÝnh sçh

®èi víi c¸ nh©n c¸n bé, mµ lµ mét cçh bè trÝ c¸n bé cã tÇm nh×n xa; mÆt trËn khoa häc - lý luËn ngµy cµng quan träng, cã yªu cÇu ngµy cµng cao, ®éi ngò cña chóng ta cßn máng, sù trëng thµnh cña mét c¸n bé khoa häc x· héi, c¸n bé lý luËn ®ßi hái nhiÒu c«ng phu vµ thêi gian, kh«ng nªn x¸o trén, thay ®æi c«ng tç cña hä mét cçh ®¬n gi¶n. Mét sè kinh nghiÖm, vÊp v¸p cña chóng ta sau nµy trong viÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé gi¶ng d¹y 366

https://thuviensach.vn

vµ nghiªn cøu lý luËn ®· chøng minh ®iÒu ®ã.

Trong qu¸ tr×nh c«ng tç ë ViÖn TriÕt häc vµ Uû ban Khoa häc x· héi, t«i cã mÊy lÇn ®îc lµm viÖc trùc tiÕp víi ®ång chÝ

Lª §øc Thä, lÇn th× t«i xin ®îc gÆp ®Ó xin ý kiÕn, ®Ò xuÊt kiÕn nghÞ, lÇn th× ®ång chÝ Lª §øc Thä cho gäi ®Õn. §iÒu ®ång chÝ Lª

§øc Thä thêng xuyªn khuyªn, nh¾c nhë t«i qua nh÷ng lÇn gÆp lµ ph¶i lu«n lu«n b¸m s¸t thùc tÕ, ®iÒu tra nghiªn cøu thùc tÕ,

®a h¬i thë cña cuéc sèng vµo lý luËn, tr¸nh gi¸o ®iÒu sçh vë, lý luËn su«ng. §ã lµ mét lêi c¨n dÆn, nh¾c nhë kh«ng bao giê thõa vµ vÉn cßn ý nghÜa thùc tiÔn nãng hæi ®èi víi sinh ho¹t lý luËn cña chóng ta hiÖn nay.

Cho ®Õn nay, c«ng tç lý luËn cña chóng ta vÉn l¹c hËu h¬n so víi cuéc sèng. Theo t«i, ®iÒu ®ã cã mét nguyªn nh©n quan träng lµ chóng ta cha nhËn diÖn ®óng vµ ®Çy ®ñ vÒ c¨n bÖnh gi¸o ®iÒu ®Ó cã quyÕt t©m vµ biÖn ph¸p h÷u hiÖu nh»m kh¾c phôc nã.

Hai Ên tîng s©u ®Ëm ®äng l¹i trong t«i vÒ ®ång chÝ Lª

§øc Thä cho ®Õn nay lµ lÇn ®îc nghe ®ång chÝ Lª §øc Thä kÓ

vÒ nh÷ng thu ho¹ch, c¶m nhËn nãng hæi cña m×nh sau khi ®i th¨m c¸n bé vµ chiÕn sÜ cç ®¬n vÞ bé ®éi chèt gi÷ cç ®iÓm ë biªn giíi phÝa B¾c, vµ lÇn ®ång chÝ yªu cÇu t«i ph¸t biÓu ý kiÕn riªng cña m×nh víi t cçh lµ ngêi nghiªn cøu vÒ chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ. Mét cçh nãi chuyÖn rÊt t©m t×nh, chia sÎ nh÷ng c¶m nhËn vµ l¾ng nghe nh÷ng ý kiÕn cña c¸n bé. Theo t«i ®©y lµ nh÷ng phÈm chÊt rÊt ®¸ng quý cña ®ång chÝ.

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng ta trong mét thêi gian dµi. Cèng hiÕn to lín cña

®ång chÝ kh«ng chØ trong ph¹m vi c«ng tç tæ chøc - c¸n bé, mµ c¶

trong nhiÒu lÜnh vùc khç, ®Æc biÖt lµ trong ngo¹i giao, qu©n sù.

Nh÷ng ®iÒu t«i tr×nh bµy trªn ®©y chØ lµ nh÷ng kû niÖm cña mét c¸n bé trung, cao cÊp b×nh thêng, ®· cã dÞp ®îc lµm viÖc trùc tiÕp víi ®ång chÝ Lª §øc Thä vÒ c«ng viÖc mµ m×nh

®îc giao. Tuy vËy, qua nh÷ng viÖc cô thÓ nµy còng cã thÓ thÊy

®îc mét sè nÐt ®¸ng tr©n träng vÒ con ngêi, tÝnh cçh cña

®ång chÝ Lª §øc Thä.

367

https://thuviensach.vn

Trong mét lÇn lµm viÖc víi cç c¸n bé sö häc vµo th¸ng 9-1988, ®ång chÝ Trêng Chinh cã nãi: "ViÖc ph¶n ¸nh ch©n thùc lÞch sö lµ yªu cÇu sè mét. Yªu cÇu ®ã ph¶i ®îc b¶o ®¶m khi viÕt vÒ lÞch sö cña §¶ng, còng nh vÒ cuéc ®êi ho¹t ®éng cña mét c¸ nh©n. Kh«ng t« hång, thay thÕ sù thËt lÞch sö b»ng giai tho¹i lÞch sö, nhng còng kh«ng b«i ®en, vÈy bïn nh¬ lªn lÞch sö".

§Ó tá lßng kÝnh mÕn ®èi víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, mét chiÕn sÜ céng s¶n thuéc líp ®¶ng viªn ®Çu tiªn cña §¶ng ®· hy sinh suèt cuéc ®êi cña m×nh v× lý tëng cao c¶, ngêi c¸n bé l·nh ®¹o trung kiªn, xuÊt s¾c ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín vµo sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ nh©n d©n, t«i xin viÕt ®«i dßng vÒ ®ång chÝ.

*

* *

Giíi thiÖu cho c¸n bé, nh©n d©n mét sù hiÓu biÕt, ®¸nh gi¸

khçh quan, c«ng b»ng vÒ nh÷ng ®ång chÝ ®· tõng hiÕn d©ng c¶

cuéc ®êi m×nh vµ cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng vµo sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng, cña d©n téc lµ viÖc lµm cÇn thiÕt, ®óng lóc. §ã còng lµ nh÷ng kinh nghiÖm vµ bµi häc quý b¸u cho ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn hiÖn nay trong viÖc phÊn ®Êu n©ng cao trÝ tuÖ vµ phÈm chÊt cña m×nh.

§ã cßn lµ nghÜa vô t©m linh ®èi víi nh÷ng ®ång chÝ ®· ®i xa, nghÜa vô t×nh c¶m, ®¹o ®øc ®èi víi nh÷ng ngêi th©n trong gia ®×nh cña nh÷ng ®ång chÝ ®ã ®ang cïng chóng ta nèi tiÕp sù nghiÖp cña cha anh.

368

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä bµn vÒ

ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o

TS. Bïi C«ng Hïng*

Trong mét sè lÇn ®îc trùc tiÕp tiÕp xóc, lµm viÖc víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, vµ qua nhiÒu tç phÈm ®ång chÝ ®Ó l¹i cho ®êi, t«i nhËn thÊy ®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng chØ lµ nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c vÒ c«ng tç tæ chøc, ngo¹i giao, qu©n sù, mµ cßn lµ nhµ

t tëng, nhµ lý luËn cña §¶ng, cña cçh m¹ng níc ta, xøng

®¸ng lµ häc trß cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i.

Qua h¬n hai m¬i tç phÈm cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng ta, mµ t«i ®·

®îc ®äc, t«i thÊy ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· quan t©m nhiÒu vÊn

®Ò, ®Æc biÖt lµ vÊn ®Ò ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o bªn c¹nh cç vÊn ®Ò khç nh c«ng tç t tëng, c«ng tç båi dìng cña ®¶ng viªn. §¶ng ta ®· l·nh ®¹o d©n téc ViÖt Nam, nh©n d©n ViÖt Nam lµm Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, x©y dùng Nhµ níc d©n chñ nh©n d©n ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸.

§¶ng ta ®· cã chiÕn lîc vµ sçh lîc tµi t×nh ®Ó ®¸nh b¹i chñ nghÜa thùc d©n cò vµ thùc d©n míi Hoa Kú, ®Ó b¶o vÖ nÒn ®éc lËp tù do thiªng liªng cña Tæ quèc, ®Ó võa x©y dùng, lµm trßn nghÜa vô d©n téc, võa lµm trßn nghÜa vô quèc tÕ v« s¶n. Cç

®ång chÝ l·nh ®¹o cña §¶ng ta, trong ®ã cã ®ång chÝ Lª §øc Thä, ®· s¸ng t¹o ph¬ng ph¸p cçh m¹ng míi mÎ, ®éc ®¸o, trªn c¬ së chñ nghÜa Mç - Lªnin, trªn c¬ së cçh m¹ng thùc tiÔn cña d©n téc, trªn c¬ së truyÒn thèng l©u ®êi, kinh nghiÖm l©u ®êi ___________________

* Nguyªn Phã Tæng biªn tËp T¹p chÝ V¨n häc, Héi viªn Héi Nhµ v¨n ViÖt Nam.

369

https://thuviensach.vn

cña d©n téc, trªn c¬ së nh©n d©n lµm chñ tËp thÓ lÞch sö d©n téc, vËn mÖnh d©n téc.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· tõng suy nghÜ, ®· tõng trùc tiÕp tham gia l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé, Héi ®µm ë Pari, chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, tham gia nghÜa vô quèc tÕ, tham gia x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn cña

§¶ng ta vµ ®· ®óc kÕt vÒ lý luËn trong nhiÒu quyÓn sçh tõ n¨m 1949 ®Õn n¨m 1989.

Muèn chän lùa ®îc ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o, viÖc ®Çu tiªn cã tÝnh nguyªn t¾c, cã tÝnh quyÕt ®Þnh lµ ph¶i thÊu suèt, n¾m v÷ng s©u s¾c mét cçh chñ ®éng, toµn diÖn chñ nghÜa Mç - Lªnin, n¾m ®îc kinh nghiÖm cçh m¹ng thÕ giíi trong lÞch sö thÕ giíi, n¾m ®îc kinh nghiÖm ®Êu tranh cña d©n téc vµ giai cÊp qua lÞch sö d©n téc, lÞch sö §¶ng. Ngay tõ n¨m 1949, trong Héi nghÞ c¸n bé toµn Nam Bé lÇn thø hai, th¸ng 10-1949,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· phª ph¸n khuynh híng khinh thêng lý luËn, chØ chó träng kinh nghiÖm cô thÓ, v× nÕu kh«ng n¾m v÷ng cç nguyªn lý lý luËn c¬ b¶n th× ch¼ng nh÷ng kh«ng thÓ

s¸ng t¹o ®óng híng, mµ cßn cã thÓ x¶y ra t¶ khuynh hoÆc h÷u khuynh, hoÆc xÐt l¹i hoÆc gi¸o ®iÒu. §ång chÝ ®· nhÊn m¹nh nguyªn t¾c c¬ b¶n nµy: "ViÖc häc tËp, Trung ¬ng ®· ra nghÞ

quyÕt tõ sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m, b¾t cç ®ång chÝ mçi ngµy ph¶i bá ra hai giê häc tËp, Trung ¬ng ®· sím nhËn thÊy cç

®ång chÝ cò th× kÐm v¨n hãa, cç ®ång chÝ míi th× chÝnh trÞ cßn non, nÕu kh«ng häc tËp th× kh«ng thÓ l·nh ®¹o chÝnh quyÒn

®îc. NghÞ quyÕt ®ã ®· gÇn bèn n¨m, §¶ng bé B¾c Trung ®·

®em l¹i Ýt nhiÒu kÕt qu¶, nhng riªng Nam Bé chóng ta cã thÓ

nãi gÇn nh kh«ng cã häc tËp... Nh÷ng ®ång chÝ cã kinh nghiÖm c«ng tç l¹i cßn khinh thêng lý luËn ®· trë nªn hÑp hßi thiÓn cËn... Sè sçh b¸o xuÊt b¶n cßn kh«ng ®ñ vµ ph¸t hµnh kh«ng phæ cËp ®Õn tËn chi bé"1.

Cã lý luËn, n¾m v÷ng chñ nghÜa Mç - Lªnin, n¾m v÷ng ___________________

1. GÊp tiÕn tíi x©y dùng mét §¶ng quÇn chóng m¹nh mÏ, TØnh uû CÇn Th¬

ph¸t hµnh, 1950.

370

https://thuviensach.vn

kiÕn thøc v¨n hãa nh©n lo¹i vµ d©n téc, ngêi l·nh ®¹o cçh m¹ng trong qu¸ tr×nh l·nh ®¹o cçh m¹ng míi cã tÇm nh×n bao qu¸t, kh«ng sa vµo thiÓn cËn, hÑp hßi, ®Þa ph¬ng chñ nghÜa, bÌ ph¸i. Khi nãi vÒ Lªnin, nh©n kû niÖm lÇn thø 100

Ngµy sinh cña Ngêi, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nªu lªn vai trß cña tÇm nh×n ®ã, vÞ trÝ quan träng cña sù kÕt hîp gi÷a cçh m¹ng vµ khoa häc. V× s¸ng t¹o Êy lµ s¸ng t¹o trªn c¬ së kÕ thõa cã chän läc, phª ph¸n, s¸ng t¹o trªn nh÷ng ph¬ng híng chiÕn lîc ®· thèng nhÊt. S¸ng t¹o tïy tiÖn kh«ng cã bê bÕn, v« nguyªn t¾c, th× cã kh¶ n¨ng trë thµnh xÐt l¹i, chèng l¹i chñ nghÜa Mç - Lªnin.

Nãi ®Õn V.I. Lªnin, ®ång chÝ Lª §øc Thä nhÊn m¹nh ®Æc

®iÓm nµy: "Lµ phîng hoµng ®¹i ngµn cña cçh m¹ng thÕ giíi, Lªnin ®· nªu tÊm g¬ng mÉu mùc cña ngêi l·nh ®¹o vµ ngêi céng s¶n, cã tÇm nh×n bao trïm toµn thÕ giíi vµ kh¸i qu¸t c¶

thêi ®¹i, lu«n kÕt hîp cçh m¹ng víi khoa häc, lý luËn víi thùc tiÔn, ®Çy nhiÖt t×nh, n¨ng ®éng, dòng c¶m, s¸ng t¹o, d¸m nghÜ, d¸m lµm, khã kh¨n còng b×nh tÜnh, s¸ng suèt, tin tëng kh«ng bê bÕn vµo søc m¹nh cña giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao

®éng, vµo th¾ng lîi cña sù nghiÖp cçh m¹ng, suèt ®êi sèng gi¶n dÞ vµ gÇn gòi víi quÇn chóng"1.

Muèn s¸ng t¹o ph¬ng ph¸p cçh m¹ng míi, cßn ph¶i ho¹t

®éng l¨n lén trong thùc tiÔn, ®óc rót kinh nghiÖm tõ thùc tiÔn,

®óc kÕt kinh nghiÖm s¸ng t¹o cña quÇn chóng, n©ng lªn thµnh lý luËn. ë trong thùc tiÔn, lý luËn trong qu¸ tr×nh vËn ®éng sÏ

béc lé mÆt m¹nh, yÕu, sÏ ph¸t triÓn. Quy luËt sÏ biÓu hiÖn trong nh÷ng ho¹t ®éng cô thÓ, ho¹t ®éng cô thÓ gióp ta t×m ra quy luËt s©u xa bªn trong. Bao giê ®ång chÝ Lª §øc Thä còng dµnh phÇn ®óc kÕt cç bµi häc rót ra tõ t×nh h×nh cô thÓ. §Ó ®óc kÕt lý luËn vÒ chÕ ®é qu¶n lý míi trong hîp tç n«ng nghiÖp, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®Õn cç hîp tç x· Vò Th¾ng, §«ng Vinh,

§«ng Quang, Minh Quang, Phó L¬ng, H¶i V©n, Kh¸nh Phó, 371

https://thuviensach.vn

Léc H¹, cç huyÖn §«ng Hng, Nam Ninh thuéc cç tØnh Th¸i B×nh, Hµ Nam Ninh. Cµng ®i s©u, l¾ng nghe, ®ång chÝ cµng tin r»ng: "Ph¶i l¾ng nghe ý kiÕn quÇn chóng, l¾ng nghe nh÷ng ý kiÕn "thuËn tai" còng nh ý kiÕn "tr¸i tai", tæng kÕt nh÷ng s¸ng kiÕn cña quÇn chóng ®Ó bæ sung chÝnh sçh... T×nh h×nh ®ang khã kh¨n, nhng khã kh¨n thêng lµ nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ, nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ l¹i ph¶i ®îc xem xÐt vµ ®¸nh gi¸ nã trong thùc tiÔn ®Çy sinh ®éng vµ díi ¸nh s¸ng ®êng lèi cña §¶ng.

S¸ng kiÕn vÒ kho¸n s¶n phÈm cµng lµm cho chóng ta tin tëng mét ch©n lý mµ Lªnin thêng nh¾c nhë chóng ta: "QuÇn chóng lu«n lu«n s¸ng t¹o""1. §ång chÝ Lª §øc Thä coi träng viÖc l¨n m×nh vµo ho¹t ®éng thùc tiÔn, kiÓm tra vµ bæ sung ®êng lèi trong thùc tiÔn ®Êu tranh vµ cçh m¹ng: "®Ó biÕn NghÞ quyÕt

§¹i héi lÇn thø V cña §¶ng thµnh hiÖn thùc, cô thÓ vµ hµnh

®éng ph¶i lµ khÈu hiÖu cña chóng ta. Ph¶i cô thÓ th× míi hµnh

®éng ®îc... L¨n m×nh vµo hµnh ®éng l¹i lµ mét dÞp ®Ó kiÓm nghiÖm chÝnh sçh cña chóng ta, kÞp thêi bæ sung, lµm cho chÝnh sçh cô thÓ h¬n n÷a, g¾n víi cuéc sèng h¬n n÷a, do ®ã cã kh¶ n¨ng trë thµnh hiÖn thùc h¬n n÷a"2.

§ång chÝ Lª §øc Thä quan niÖm mét cçh hoµn chØnh vÒ

néi dung cña tæ chøc thùc tiÔn: "Nãi tæ chøc thùc tiÔn lµ nãi ®Õn hµng lo¹t nh÷ng kh©u ho¹t ®éng hîp thµnh mét hÖ thèng hoµn chØnh tõ ®Ò ra chñ tr¬ng thÝch hîp ®Õn thùc hiÖn ®¹t kÕt qu¶

cô thÓ vµ tæng kÕt kinh nghiÖm rót ra nh÷ng bµi häc bæ Ých"3.

§Ó cã ®îc ph¬ng ph¸p s¸ng t¹o cçh m¹ng, ®ång chÝ Lª

§øc Thä cho r»ng cÇn ph¶i cã tinh thÇn cçh m¹ng tiÕn c«ng, n¨ng ®éng, d¸m nghÜ, d¸m lµm; kiªn cêng trong ®Êu tranh vµ

dòng c¶m chèng b¶o thñ tr× trÖ. Ngay tõ n¨m 1949, ®ång chÝ Lª

1. Lª DuÈn - Lª §øc Thä: Kû niÖm lÇn thø 100 ngµy sinh V.I. Lªnin, Nxb.

Sù thËt, Hµ Néi, 1980.

1,2. Xem: Lª §øc Thä: Ph¸t huy nh©n tè míi, hoµn chØnh chÕ ®é qu¶n lý míi trong hîp tç x· n«ng nghiÖp, Nxb. Sù thËt, Hµ Néi, 1982.

3. B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng t¹i

§¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø V, ngµy 27-3-1982. B¸o Nh©n D©n, ngµy 31-3 vµ ngµy 1-4-1982.

372

https://thuviensach.vn

§øc Thä ®· phª ph¸n th¸i ®é rôt ®Çu, rôt cæ, uèn Ðo, quanh co, quan liªu, trèng rçng: "ChÝnh sçh ®êng lèi trung gian kh«ng ph¶i lµ chÝnh sçh cña §¶ng ta, ®ã lµ chÝnh sçh cña mét chÝnh

®¶ng rôt ®Çu, rôt cæ, uèn Ðo, quanh co, ngµy cµng hñ b¹i. ChÝnh sçh ®ã kh«ng tr¸nh khái lµm cho §¶ng hãa ra mét c¬ quan quan liªu, trèng rçng, kh«ng khç g× tîng gç, kh«ng g©y ®îc tç ®éng g×, mµ l¹i xa l×a giai cÊp c«ng nh©n"1.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· chØ ra b¶o thñ tr× trÖ thÓ hiÖn trªn ba mÆt:

1. Kh«ng kÞp thêi söa ®æi c¬ chÕ qu¶n lý bao cÊp, trãi buéc bªn díi nÆng nÒ, kh«ng kÞp thêi ®Ò ra c¬ chÕ qu¶n lý míi vµ

chñ tr¬ng míi, nh÷ng chÝnh sçh vµ ®ßn bÈy kinh tÕ.

2. KÐo dµi t×nh tr¹ng kÐm cái trong chØ ®¹o vµ tæ chøc thùc hiÖn. C¬ chÕ hµnh chÝnh quan liªu bao cÊp.

3. B¶o thñ tr× trÖ trong tÊt c¶ cç kh©u c«ng tç c¸n bé2.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· nãi lªn t×nh tr¹ng b¶o thñ tr× trÖ, b»ng h×nh ¶nh "®i lªn dèc b»ng chiÕc xe bß b¸nh vu«ng". Xe bß b¸nh vu«ng mµ leo dèc th× cßn g× lµ tèc ®é, cßn g× lµ søc m¹nh, sù tr×

trÖ lµ lÏ ®¬ng nhiªn. Nhng ®ång thêi, ®ång chÝ Lª §øc Thä còng nh×n nhËn mét cçh ®óng ®¾n vµ toµn diÖn. Tõ khã kh¨n, tõ vÊp v¸p, ®iÒu quan träng h¬n c¶ mµ §¶ng ta ®· biÕt rót ®îc cç bµi häc kinh nghiÖm ®Ó tiÕn lªn, chø kh«ng bi quan, n¶n chÝ, mµ rót kinh nghiÖm ®Ó tiÕn hµnh cçh m¹ng nhanh h¬n, tèt h¬n. Cçh nh×n nhËn vÊn ®Ò s¸ng suèt, tØnh t¸o rÊt cÇn thiÕt trong qu¸ tr×nh t×m tßi ph¬ng ph¸p cçh m¹ng thÝch hîp "§iÒu quan träng lµ §¶ng ta ®· rót ra ®îc bµi häc kinh nghiÖm quý b¸u trong viÖc x©y dùng chñ nghÜa x· héi"3.

Tõ cç quan ®iÓm nãi trªn, ®ång chÝ Lª §øc Thä cho r»ng

§¶ng ta ®· s¸ng t¹o ra ph¬ng ph¸p cçh m¹ng míi thÝch hîp víi tõng thêi kú, tõng ®èi tîng, cã nhiÒu ®ãng gãp cho kho tµng ___________________

1. GÊp tiÕn tíi x©y dùng mét §¶ng quÇn chóng m¹nh mÏ, TØnh uû CÇn Th¬ ph¸t hµnh, 1950.

2,3. Lª §øc Thä: PhÊn ®Êu n©ng cao tÝnh giai cÊp c«ng nh©n, tÝnh tiªn phong cña §¶ng, x©y dùng §¶ng v÷ng m¹nh vÒ chÝnh trÞ, t tëng vµ tæ chøc, Nxb. Sù thËt, Hµ Néi, 1983.

373

https://thuviensach.vn

kinh nghiÖm cçh m¹ng thÕ giíi. §ã lµ thµnh tùu næi bËt cña

§¶ng ta. §¶ng ta lµ mét §¶ng cã tÝnh chiÕn ®Êu cao, l¹i lµ mét

§¶ng tr×nh ®é lý luËn cao, cã nhiÒu l·nh tô cã søc s¸ng t¹o m¹nh mÏ nh Bç Hå, nh ®ång chÝ Lª DuÈn... Sù s¸ng t¹o Êy thÓ hiÖn trong cç mÆt:

- L·nh ®¹o ®êng lèi,

- H×nh thøc tæ chøc vµ ph¬ng ph¸p ®Êu tranh. "LÞch sö cçh m¹ng níc ta trong nöa thÕ kû qua chøng minh §¶ng ta thËt sù lµ mét §¶ng Mç - Lªnin kh«ng nh÷ng vÒ ph¬ng diÖn l·nh ®¹o ®êng lèi mµ cßn c¶ vÒ ph¬ng diÖn s¸ng t¹o h×nh thøc tæ chøc vµ ph¬ng ph¸p ®Êu tranh. §óc kÕt ®îc nhiÒu kinh nghiÖm phong phó vµ ®éc ®¸o vÒ ph¬ng ph¸p cçh m¹ng lµ mét thµnh tùu næi bËt cña §¶ng ta"1.

§ång chÝ Lª §øc Thä cho r»ng §¶ng ta s¸ng t¹o ®îc ph¬ng ph¸p cçh m¹ng ®óng ®¾n nhê ba nguyªn nh©n c¬ b¶n:

+ TriÖt ®Ó khai thç mét cçh s¸ng t¹o kho tµng lý luËn cña chñ nghÜa Mç - Lªnin.

+ Coi träng tæng kÕt t×nh h×nh thùc tÕ.

+ N¾m v÷ng nguyªn t¾c liªn hÖ chÆt chÏ víi quÇn chóng, víi thùc tiÔn chèng quan liªu, chñ quan, b¶o thñ, chèng tù do v«

kû luËt, thiÕu d©n chñ, v« trçh nhiÖm2.

Song ®Ó s¸ng t¹o ph¬ng ph¸p cçh m¹ng m¹nh mÏ h¬n,

®ång chÝ còng cho r»ng ta cÇn cã "mét c¬ cÊu lµm viÖc ®ång bé vµ

m¹nh tõ c¬ quan ®Õn c¬ së, cÇn x©y dùng ®îc phong cçh vµ chÕ

®é lµm viÖc cçh m¹ng khoa häc" h¬n n÷a, ®ång chÝ Lª §øc Thä quan t©m ®Õn viÖc ®æi míi ph¬ng ph¸p lµm viÖc v×: ph¬ng ph¸p vµ chÕ ®é lµm viÖc lµ mét yÕu tè ®Æc biÖt ®Ó b¶o ®¶m tÝnh chÝnh xç cña viÖc ®Æt ra cç quyÕt ®Þnh vµ biÕn nã thµnh ___________________

1. Xem: Lª DuÈn - Lª §øc Thä: Kû niÖm lÇn thø 100 ngµy sinh V.I.Lªnin, S®d.

2. Xem: B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng t¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø V, ngµy 27-3-1982, b¸o Nh©n D©n ngµy 31-3 vµ ngµy 1-4-1982.

374

https://thuviensach.vn

hiÖn thùc1. §ã lµ ph¬ng ph¸p l·nh ®¹o vµ tç phong c«ng nghiÖp mµ chóng ta cÇn phÊn ®Êu x©y dùng.

Sù s¸ng t¹o ph¬ng ph¸p cçh m¹ng cña §¶ng ta theo

®ång chÝ Lª §øc Thä lµ thÓ hiÖn tinh thÇn ®éc lËp tù chñ vµ sù s¸ng t¹o Êy cã ®îc cßn nhê vµo cç yÕu tè cô thÓ h¬n: 1. Ph©n tÝch s¾c bÐn t×nh h×nh,

2. Cã chiÕn lîc cçh m¹ng tiÕn c«ng,

3. KhÐo phèi hîp mäi lùc lîng,

4. Sö dông søc m¹nh tæng hîp cña §¶ng1.

Néi dung cô thÓ cña viÖc s¸ng t¹o ph¬ng ph¸p cçh m¹ng theo ®ång chÝ Lª §øc Thä ph¶i bao gåm c¶ ba kh©u c«ng tç l·nh

®¹o cô thÓ:

1. L·nh ®¹o chÝnh trÞ,

2. L·nh ®¹o tæ chøc,

3. L·nh ®¹o x©y dùng ®êng lèi chÝnh sçh3.

Ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o cña §¶ng thÓ hiÖn sù

"kiªn cêng v÷ng vµng vÒ ®êng lèi, ®· tæ chøc vµ l·nh ®¹o nh©n d©n ta vît qua mäi thö thçh nghiªm träng cña ®Êt níc, lu«n ph¸t huy tinh thÇn cçh m¹ng tiÕn c«ng ®Ó ®a cçh m¹ng tiÕn kh«ng ngõng". Cã ®îc ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o lµ nhê:

§¶ng ta ®· n¾m v÷ng ngän cê ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x·

héi, kÕt hîp hµi hßa gi÷a chñ nghÜa yªu níc ch©n chÝnh víi chñ nghÜa quèc tÕ v« s¶n vµ ®· phÊn ®Êu cao ®Ó lµm trßn nghÜa vô quèc tÕ4.

Ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o chØ lµ mét trong cç vÊn

®Ò mµ ®ång chÝ Lª §øc Thä quan t©m. Trong bµi nµy, t«i chØ

tr×nh bµy s¬ qua mét cçh cã hÖ thèng vÊn ®Ò mµ ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· nghiªn cøu vµ ®óc kÕt trong cuéc ®êi ho¹t ®éng cña ®ång chÝ. Sù ph¸t triÓn lý luËn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn phong phó, ®a d¹ng h¬n, nhÊt lµ trong lÜnh vùc tæ chøc qu¶n lý ___________________

1,4. Xem: B¸o c¸o vÒ x©y dùng §¶ng cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng t¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø V, ngµy 27-3-1982, b¸o Nh©n D©n ngµy 31-3 vµ ngµy 1-4-1982.

375

https://thuviensach.vn

c¸n bé, lÜnh vùc ®èi ngo¹i, lÜnh vùc an ninh, lÜnh vùc x©y dùng

§¶ng, lÜnh vùc v¨n nghÖ mµ t«i kh«ng ®Ò cËp trong bµi viÕt nhá nµy.

§ång chÝ Lª §øc Thä ra ®i ®· 10 n¨m2, nhng nh÷ng bµi häc vÒ lý luËn mµ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ò cËp vÉn cã tÝnh thêi sù nãng hæi, vÉn cÇn ®îc tiÕp tôc nghiªn cøu vËn dông trong c«ng tç x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, trong chØ ®¹o c«ng tç cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa hiÖn nay.

1,3. Xem: §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: B¸o c¸o tæng kÕt c«ng tç x©y dùng

§¶ng vµ söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng, Nxb. Sù thËt, Hµ Néi, 1978.

2. N¨m 2000 (B.T).

376

https://thuviensach.vn

kû niÖm vÒ ®ång chÝ lª ®øc thä

GS, TS. NguyÔn Ngäc Tr©n*

Phong trµo ViÖt kiÒu t¹i Ph¸p cã may m¾n ®Æc biÖt ®·

®îc Bç Hå g©y dùng cçh ®©y 81 n¨m, khi Bç, lóc ®ã lµ

NguyÔn ¸i Quèc, thµnh lËp Héi nh÷ng ngêi ViÖt Nam yªu níc t¹i Ph¸p, vµ ®· ®îc nhiÒu dÞp gÆp cç vÞ l·nh ®¹o cña §¶ng vµ

Nhµ níc. T«i cßn nhí trong nh÷ng n¨m chèng Mü, cøu níc, qua mçi lÇn ®îc tiÕp xóc, phong trµo nh ®îc tiÕp thªm søc m¹nh vµ niÒm tin, sù g¾n bã víi ®Êt níc ®îc quyÖn chÆt thªm, bÊt chÊp kh«ng gian, cçh trë, bÊt chÊp nh÷ng nguy hiÓm mµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn cã thÓ g©y ra cho b¶n th©n vµ cho gia

®×nh chóng t«i ë miÒn Nam.

Ngêi mµ phong trµo ®· ®îc gÇn gòi trong nhiÒu n¨m, vµ

®· ®Ó l¹i nhiÒu kû niÖm s©u s¾c, lµ ®ång chÝ Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä, khi ®ång chÝ dÉn d¾t, cïng víi ®ång chÝ Bé trëng Xu©n Thñy, c«ng viÖc ®µm ph¸n t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam tõ n¨m 1968 ®Õn n¨m 1973.

Chóng t«i vÉn thêng nãi víi nhau, thêi gian Héi nghÞ

Pari vÒ ViÖt Nam lµ nh÷ng n¨m th¸ng v« cïng quý b¸u, ®Çy ý nghÜa ®èi víi phong trµo vµ ®èi víi mçi anh chÞ em chóng t«i.

B»ng viÖc trong níc lùa chän Pari lµm n¬i ®µm ph¸n víi Mü, chóng t«i còng nhËn thøc ®îc r»ng chóng t«i ph¶i cè g¾ng c«ng tç gÊp ®«i, gÊp ba ®Ó xøng ®¸ng víi sù tin cËy mµ trong ___________________

* Nguyªn: - §¹i biÓu Quèc héi khãa X, Phã Chñ nhiÖm Uû ban §èi ngo¹i Quèc héi;

- Phã Chñ nhiÖm Uû ban Khoa häc vµ Kü thuËt Nhµ níc,

- Chñ nhiÖm Uû ban vÒ ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi,

- Uû viªn §oµn Chñ tÞch Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam.

377

https://thuviensach.vn

níc ®Æt vµo phong trµo.

T«i vÉn cßn nhí râ ba h×nh ¶nh vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä: nÐt mÆt tËp trung vµ bíc ®i "nh ®o nh ®Õm" trong s©n Choisy Le Roi1; nÐt mÆt khi ®ång chÝ gÆp l¹i Ngo¹i trëng Mü KÝtxinhgi¬ ngay sau khi Mü nÐm bom B52 suèt 12 ngµy ®ªm Hµ

Néi, H¶i Phßng vµ nÐt mÆt th©n th¬ng gÇn gòi khi ®ång chÝ

gÆp gì kiÒu bµo vµ cç ch¸u thiÕu nhi.

H×nh ¶nh ®Çu tiªn gîi cho t«i liÒn nghÜ tíi nh÷ng n¨m th¸ng ®ång chÝ ®· tr¶i qua trong ngôc tï cña thùc d©n ®Õ quèc.

§èi víi t«i, h×nh ¶nh ®ã lµ biÓu tîng vÒ niÒm tin s¾t ®¸ vµo th¾ng lîi cuèi cïng cña cçh m¹ng, ®¹t ®îc b»ng tõng bíc v÷ng ch¾c.

NÐt mÆt thø hai ®èi víi t«i thÓ hiÖn võa sù kiªn ®Þnh, võa sù c¨m ghÐt, khinh miÖt thãi lËt läng, tr¸o trë ®Çy téi lçi. T«i hiÓu thªm phÇn nµo quyÕt ®Þnh cña ®ång chÝ kh«ng nhËn Gi¶i thëng N«ben Hßa b×nh v× ®· kh«ng cã sù ph©n biÖt gi÷a x©m lîc vµ bÞ x©m lîc.

H×nh ¶nh thø ba t«i c¶m nhËn ®îc qua nÐt mÆt cña ®ång chÝ lµ c¶ niÒm th¬ng yªu mµ §¶ng, Nhµ níc vµ nh©n d©n trong níc dµnh cho kiÒu bµo, lµ niÒm ®éng viªn chóng t«i h·y sèng xøng ®¸ng víi h×nh ¶nh cña nh©n d©n ViÖt Nam trong m¾t nh©n d©n Ph¸p, nh©n d©n cç níc; h·y cè g¾ng trau dåi chuyªn m«n, tinh th«ng mét ngµnh, mét nghÒ, ®Ó khi ®Êt níc hßa b×nh thèng nhÊt, trë vÒ níc phôc vô.

Ba h×nh ¶nh trªn ®©y, cïng víi nh÷ng n¨m th¸ng phong trµo ViÖt kiÒu ®îc tiÕp xóc víi ®ång chÝ, víi Bé trëng Xu©n Thñy vµ víi hai ®oµn ®µm ph¸n, ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, lµ mét phÇn ®Æc biÖt quan träng trong vèn sèng cña chóng t«i, lµ nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cho c«ng tç mµ suèt ®êi chóng t«i kh¾c m·i vµo t©m trÝ.

___________________

1. Trô së cña Ph¸i ®oµn níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa lµ Trêng

§¶ng Maurice Thorez cña §¶ng Céng s¶n Ph¸p, ®Æt t¹i Choisy Le Roi, ngo¹i

« ®«ng nam cña Pari.

378

https://thuviensach.vn

Th¸ng 9-1976, t«i vÒ níc cïng víi gia ®×nh, gi¶ng d¹y ë Trêng ®¹i häc Tæng hîp Thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ tham gia

§oµn Chñ tÞch Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam, råi sau ®ã ra Hµ Néi c«ng tç.

T«i rÊt c¶m ®éng v× ®ång chÝ Lª §øc Thä, mÆc dï bÒ bén c«ng tç vÉn lu«n nhí ®Õn phong trµo ë Ph¸p. Mçi lÇn gÆp t«i, dï chØ trong kho¶nh kh¾c, ®ång chÝ ®Òu hái vÒ Héi ngêi ViÖt Nam t¹i Ph¸p, cç Héi Phô l·o, C«ng nh©n, C«ng th¬ng, cç Héi trÝ thøc, sinh viªn, B¸o §oµn kÕt. §ång chÝ cßn nhí tõng ngêi, cô Ty, cô M¹c (Héi Phô l·o), anh §ång, anh Ch©u, anh NghiÖp, anh ThiÒu, anh Kh¶i, bç Hoµng Xu©n H·n, bç sÜ

Hoµng Xu©n M·n, kiÕn tróc s Vâ Thµnh NghÜa, gi¸o s Bïi Träng LiÔu,... ®ång chÝ kh«ng quªn bç sÜ Phan, bç sÜ Jeanne Phi, bç sÜ Hoµng, bç sÜ nha khoa NguyÔn VÜnh Huª vµ cç anh chÞ khç, nh÷ng ngêi ®· ch¨m sãc søc kháe cho hai ®oµn

®µm ph¸n. §ång chÝ còng rÊt quan t©m ®Õn t×nh h×nh kiÒu bµo ë cç níc khç trªn thÕ giíi. Mçi lÇn, ®ång chÝ ®Òu nh¾c ®Õn sù cÇn thiÕt ph¶i cñng cè Héi vµ më réng ®oµn kÕt.

§èi víi nh÷ng anh chÞ em ®· vÒ níc sau n¨m 1975, ®ång chÝ kh«ng quªn hái th¨m tõng ngêi, tõng gia ®×nh, anh Hµ, chÞ

HuÖ, anh Mü, anh Uû, chÞ Phîng, anh HiÓn, chÞ YÕn, anh Nhêng, chÞ Ngäc Phîng, anh An, chÞ V©n, anh Anh, chÞ Mai, anh B×nh, chÞ V©n, anh Thä, anh C¬ng,... sinh sèng ra sao, c«ng tç cã thuËn lîi kh«ng vµ cç ch¸u häc hµnh cã giái kh«ng.

Vµo dÞp TÕt, mçi khi vµo Thµnh phè Hå ChÝ Minh c«ng tç, ®ång chÝ kh«ng quªn cho gäi chóng t«i ®Õn ®ãn Xu©n. Nh¾c chuyÖn Pari, nãi chuyÖn h«m nay, chóng t«i hiÓu ®ång chÝ muèn nh¾n nhñ chóng t«i gi÷ m·i nhiÖt t×nh cçh m¹ng, c«ng tç kh«ng tÝnh to¸n riªng t nh ngµy tríc ®Ó h¨ng h¸i tham gia vµo c«ng cuéc x©y dùng Tæ quèc hßa b×nh, thèng nhÊt h«m nay.

T«i cßn nhí, nh míi h«m nµo, mét buæi s¸ng n¨m 1985,

®ång chÝ cho gäi t«i lªn gÆp nh thØnh tho¶ng ®ång chÝ vÉn lµm.

Trong c©u chuyÖn, ®ét nhiªn ®ång chÝ hái t«i: "CËu hiÓu qu¶n lý 379

https://thuviensach.vn

Nhµ níc nh thÕ nµo?"1. T«i cã h¬i bÞ ®éng vµ sau mét tho¸ng lùa lêi, t«i ®· ®¸p: "Tha anh2, theo t«i nghÜ ®ã lµ Nhµ níc t¹o

®iÒu kiÖn cho c¬ së ®Ó c¬ së hoµn thµnh tèt nhÊt nhiÖm vô mµ

Nhµ níc muèn c¬ së lµm, nh»m ®¹t ®îc môc tiªu chung mµ

Nhµ níc ®Ò ra". Nghe t«i nãi xong, ®ång chÝ mØm cêi. Mét l¸t sau, ®ång chÝ nãi: "Qu¶n lý Nhµ níc ph¶i s©u s¸t. Ph¶i vÒ c¬

së, ®i thùc tÕ. Nhng cha ®ñ. Muèn s©u s¸t cßn ph¶i biÕt nghe, ph¶i biÕt nh×n vµ ph¶i biÕt hái". T«i nhí m·i nh÷ng kinh nghiÖm c«ng tç sóc tÝch mµ t«i ®· nhËn ®îc, nh÷ng kinh nghiÖm ®· gióp Ých t«i rÊt nhiÒu trong c«ng tç cho tíi nay.

N¨m 1990, ®îc tin ®ång chÝ Lª §øc Thä ®au nÆng, khã qua khái, t«i liªn hÖ víi bç sÜ ThuËn ®Ó xin vµo th¨m. §Õn hÑn, tríc khi t«i vµo phßng, anh ThuËn dÆn: "Anh S¸u rÊt yÕu, anh chØ th¨m 15 phót th«i nhÐ. Nhí ®õng nãi chuyÖn g× lµm anh S¸u ph¶i suy nghÜ". T«i høa. §ång chÝ l¹i lµ ngêi lu«n chñ

®éng hái t«i. LÇn thø nhÊt, anh ThuËn vµo, ®ång chÝ ra dÊu ®Ó

t«i ë l¹i thªm. LÇn thø hai, t«i ®øng lªn gi· tõ. SiÕt tay t«i,

®ång chÝ nãi: "M×nh gÆp cËu lÇn gÆp nµy lµ lÇn chãt. M×nh h«n Hång vµ hai ch¸u. Tr©n nãi víi Hµ, HuÖ, Uû, Phîng, NghiÖp, Ch©u, §ång vµ anh em quen biÕt lµ m×nh chµo tõ biÖt. Cè g¾ng c«ng tç thËt tèt. Lµm thËt tèt mäi nhiÖm vô §¶ng giao. §ã lµ

tÝnh §¶ng".

NghÑn ngµo, t«i «m h«n tõ biÖt ®ång chÝ, lßng trµn ®Çy th¬ng kÝnh.

___________________

1. Lóc nµy, t«i lµ Phã Chñ nhiÖm Uû ban Khoa häc vµ Kü thuËt Nhµ níc.

2. Trong giao tiÕp tõ khi cßn ë Pari, ®ång chÝ ®Ò nghÞ chóng t«i gäi ®ång chÝ lµ anh S¸u cho th©n mËt.

380

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä

ChÊp hµnh quyÕt ®Þnh cña tæ chøc

Lu V¨n MÉn*

Mét h«m, vµo kho¶ng gi÷a n¨m 1985, ®ång chÝ BÝ th chi bé n¬i ®ång chÝ Lª §øc Thä sinh ho¹t §¶ng (chóng t«i thêng gäi lµ Chi bé ®ång chÝ S¸u Thä), mêi t«i, khi ®ã lµ Phã V¨n phßng Trung ¬ng, BÝ th §¶ng uû c¬ quan, sang dù cuéc häp chi bé kiÓm ®iÓm mét ®ång chÝ ®¶ng viªn ph¹m khuyÕt ®iÓm.

Lóc t«i sang ®Õn n¬i ®· thÊy ®ång chÝ Lª §øc Thä ®ang nãi chuyÖn vui vÎ víi anh chÞ em trong chi bé. Sau khi ®ång chÝ

®¶ng viªn tr×nh bµy xong b¶n tù kiÓm ®iÓm, mét sè ®ång chÝ

trong chi bé ph¸t biÓu ý kiÕn. §Õn lît m×nh, ®ång chÝ S¸u Thä

®· ph©n tÝch râ u, khuyÕt ®iÓm cña ®ång chÝ ®¶ng viªn nµy, sau cïng, ®ång chÝ ®Ò nghÞ: "Cho ®ång chÝ ®¶ng viªn ®ã trë vÒ c¬

quan cò, th«i kh«ng gióp c«ng tç cña ®ång chÝ n÷a; thÕ còng lµ kû luËt råi, kh«ng nªn cã h×nh thøc g× khç". Chi bé th¶o luËn thªm mét lóc råi kÕt luËn nhÊt trÝ víi ý kiÕn cña ®ång chÝ

S¸u Thä.

Cuèi tuÇn, trong cuéc häp thêng kú cña Thêng vô §¶ng uû c¬ quan, trong ®ã cã ®ång chÝ Uû viªn Thêng vô, Chñ nhiÖm Uû ban KiÓm tra cña §¶ng uû, t«i b¸o c¸o l¹i sù viÖc vµ ý kiÕn cña chi bé, trong ®ã cã ý kiÕn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ò nghÞ

kh«ng cã h×nh thøc kû luËt g× ®èi víi ®ång chÝ ®¶ng viªn ph¹m sai lÇm nãi trªn.

Thêng vô §¶ng uû th¶o luËn thÊy: mÊy n¨m qua, trong ___________________

* Nguyªn Phã V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng, BÝ th §¶ng uû c¬ quan.

381

https://thuviensach.vn

§¶ng bé c¬ quan V¨n phßng Trung ¬ng Ýt cã cç vô kû luËt

§¶ng, nhng mét, hai vô ph¹m khuyÕt ®iÓm cßn nhÑ h¬n vô nµy mµ còng cã h×nh thøc kû luËt; trêng hîp nµy, nÕu kh«ng thi hµnh kû luËt c¶nh c¸o th× khã gi¸o dôc ®¶ng viªn trong

§¶ng bé. Thêng vô §¶ng uû giao cho t«i sang b¸o c¸o l¹i víi

®ång chÝ S¸u Thä vµ chi bé. Khi ®ã, t«i còng kh¸ b¨n kho¨n thÊy ý kiÕn cña Thêng vô §¶ng uû c¬ quan khç víi ý kiÕn cña

®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ th× tr×nh bµy sao ®©y.

T«i trao ®æi víi ®ång chÝ BÝ th chi bé vµ ®Ò nghÞ thu xÕp

®Ó t«i sang b¸o c¸o l¹i víi ®ång chÝ S¸u Thä. §ång chÝ S¸u Thä cho t«i gÆp ngay buæi chiÒu h«m ®ã sau khi ®ång chÝ ®i häp vÒ.

ThÊy t«i ®Õn, ®ång chÝ vui vÎ hái: "Cã viÖc g× ®Êy?". T«i còng v÷ng t©m vµ tr×nh bµy hÕt ý kiÕn cña Thêng vô §¶ng uû.

§ång chÝ S¸u Thä hái kü thªm mét sè vô kû luËt tríc ®©y trong §¶ng bé. Sau ®ã, ®ång chÝ cêi hiÒn hËu vµ nãi: "Th«i, Thêng vô §¶ng uû ®· quyÕt ®Þnh nh thÕ th× t«i chÊp hµnh.

Anh vÒ b¸o c¸o l¹i víi Thêng vô §¶ng uû".

T«i ra vÒ, lßng thËt sù nhÑ nhâm vµ phÊn khëi víi ý nghÜ:

"§ång chÝ l·nh ®¹o cÊp cao cña §¶ng mµ sinh ho¹t chi bé ®Òu vµ quan t©m l¾ng nghe ý kiÕn cña §¶ng bé c¬ së nh thÕ th×

thuËn lîi cho viÖc gi¸o dôc ®¶ng viªn biÕt bao".

382

https://thuviensach.vn

Nhí vÒ anh s¸u thä víi tÊm lßng

T«n kÝnh vµ c¶m phôc

Lu V¨n Lîi*

Ngµy 2-6-1968 lµ ngµy ®¸ng ghi nhí trong ®êi t«i: LÇn

®Çu tiªn t«i ®îc tiÕp cËn víi anh S¸u Thä t¹i mét biÖt thù trªn

"§åi Lªnin" M¸txc¬va, n¬i anh Thä dõng ch©n trªn ®êng ®i dù Héi nghÞ Pari víi t cçh Cè vÊn ®Æc biÖt cña ph¸i ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa do ®ång chÝ Xu©n Thñy lµm Trëng

®oµn.

Anh Thä võa tíi s©n bay, b¹n ®· th«ng b¸o: l·nh ®¹o cao cÊp Liªn X« sÏ ®Õn th¨m vµ ®Ò nghÞ héi ®µm víi anh t¹i biÖt thù.

Anh Thä yªu cÇu sø qu¸n b¸o c¸o tin tøc míi nhÊt xung quanh Héi nghÞ Pari, d luËn thÕ giíi. §¹i sø NguyÔn Thä Ch©n b¸o c¸o v¾n t¾t t×nh h×nh Liªn X«, quan hÖ gi÷a hai níc. T«i

®îc ph©n c«ng lµm tin cho anh Thä, ®óng "nghÒ" cña t«i lµ tïy viªn Phßng V¨n hãa b¸o chÝ, vÉn thêng tæng kÕt tin tøc h»ng tuÇn cho ®¹i sø qu¸n vµ lu häc sinh t¹i M¸txc¬va. Anh Thä nghe vµ hái rÊt kü vÒ d luËn Mü vµ ph¬ng T©y. T«i nh häc trß thuéc bµi, nªn tù tin. Lµm tin võa xong th× l·nh ®¹o cao cÊp cña Liªn X« ®Õn. T«i phiªn dÞch lu«n cho anh Thä trong héi ®µm.

Mét bÊt ngê lín ®èi víi t«i lµ sau b÷a c¬m tèi, anh Thä gäi t«i vµ anh Ph¹m ThÕ §èng (th ký riªng cña anh Thä) vµo phßng khçh vµ nãi: "CËu Lîi thu xÕp mai cïng ®i víi t«i sang Pari. T«i cÇn ngêi th«ng th¹o ngo¹i giao ngo¹i ng÷ ®i víi t«i.

___________________

* Nguyªn: - Th ký riªng ®ång chÝ Lª §øc Thä,

- Chuyªn viªn cao cÊp Bé Ngo¹i giao,

- Phã BÝ th §¶ng uû, Tham t¸n c«ng sø §¹i sø qu¸n ViÖt Nam t¹i Liªn X«.

383

https://thuviensach.vn

C«ng viÖc cô thÓ, cËu §èng sÏ trao ®æi víi cËu. NÕu kh«ng kÞp lµm thñ tôc th× cËu sang sau, nhng cÇn sang sím. CËu §èng sÏ nãi víi §¹i sø ®Ó ®iÖn vÒ Bé Ngo¹i giao ý kiÕn cña t«i". Tríc quyÕt ®Þnh cña anh Thä, t«i võa vui, võa lo. Vui v× ®îc ®i phôc vô mét ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng quan träng nh anh vµo thêi

®iÓm lÞch sö cã mét kh«ng hai. Cßn lo lµ do c«ng viÖc míi mÎ vµ

v« cïng phøc t¹p. Nghe anh §èng phç häa c«ng viÖc cña th

ký, t«i yªn t©m, khÈn tr¬ng bµn giao, vµ lµm thñ tôc "®i T©y"

nh anh Thä dÆn. T«i trë thµnh ngêi gióp viÖc cho anh Thä tõ d¹o ®ã cho tíi cuèi n¨m 1980 th× bÞ èm nÆng. Anh Thä cho t«i trë l¹i ngµnh ngo¹i giao ®Ó cã ®iÒu kiÖn kÕt hîp trÞ bÖnh sau 12

n¨m c«ng tç liªn tôc víi anh.

Anh Thä rÊt lo cho søc kháe cña t«i. Lóc ®Çu anh nãi víi Ban Tæ chøc Trung ¬ng cho t«i ®i nghØ ë Ba Lan, nhng theo ý kiÕn bç sÜ, t«i ph¶i ®îc ch÷a l©u dµi vµ c¬ b¶n.

T«i sang l¹i ®Þa bµn Liªn X« quen thuéc c«ng tç nhiÖm kú thø ba. ThØnh tho¶ng t«i biªn th th¨m anh vµ gia ®×nh. Anh tù tay biªn th cho t«i ®«i lÇn. T«i cßn gi÷ lµm kû niÖm th cña anh göi cho t«i n¨m 1982. Anh viÕt: "Lóc nµy c«ng viÖc bª bèi qu¸ l¹i nhí tíi cËu. Lóc nµo vÒ th× l¹i vÒ chç m×nh lµm viÖc. Håi nµy bËn §¹i héi kh«ng më m¾t ra ®îc, kh«ng lÊy mét ngµy nghØ.

§· xong phÇn B¸o c¸o chÝnh trÞ vµ B¸o c¸o x©y dùng §¶ng ®·

®îc Héi nghÞ Trung ¬ng th«ng qua. Nay ®Õn phÇn nh©n sù lµ

hãc bóa nhÊt. §êi ho¹t ®éng cçh m¹ng cña m×nh khã nhÊt lµ

vÊn ®Ò nµy, nhng sÏ cè g¾ng lµm tèt".

N¨m 1984 vÒ níc, t«i ®Õn chµo anh vµ gia ®×nh. ThÊy t«i søc kháe kh¸ trë l¹i, anh b¶o: "CËu nghØ ®i vµi ngµy råi l¹i vÒ

lµm viÖc víi m×nh. C«ng viÖc ®ì h¬n råi, kh«ng vÊt v¶ nh tríc

®©u. V¶ l¹i b©y giê t«i dïng hai th ký còng ®ì bËn h¬n. C«ng viÖc cña cËu b©y giê lµ gióp t«i m¶ng c«ng tç ngo¹i giao, t

tëng, v¨n hãa - v¨n nghÖ - b¸o chÝ, gi¶i quyÕt th tõ, qu¶n lý v¨n phßng vµ n¾m tin tøc h»ng ngµy. Cã hai th ký nªn ph¶i ph©n c«ng râ cho dÔ lµm viÖc".

So víi tríc, c«ng viÖc cña t«i thÕ lµ nhÑ ®i nhiÒu. Nghe anh t©m t×nh vµ giao viÖc, t«i t©m niÖm lêi anh lóc nµy lµ thÓ

384

https://thuviensach.vn

hiÖn t×nh c¶m vµ tÝn nhiÖm cña anh ®èi víi t«i. T«i hiÓu ®iÒu ®ã vµ thÇm nhñ ph¶i cè g¾ng kh«ng phô lßng tin cña anh.

LÇn thø hai gióp viÖc cho anh Thä vµo ®óng thêi kú ®Êt níc l©m vµo giai ®o¹n mu«n vµn khã kh¨n, anh Thä bËn nhiÒu c«ng viÖc. Do tÝnh khÈn tr¬ng trong c«ng tç, phôc vô anh Thä, cuèi n¨m 1989 th× t«i ®ét quþ.

Khi xa anh lÇn thø hai lóc søc kháe cña anh Thä còng b¾t

®Çu yÕu, nhng t«i kh«ng ngê anh chuyÓn bÖnh mau qu¸. Khi nhËn ®îc ®iÖn cña Bé Ngo¹i giao, do ®ång chÝ Thø trëng ký, göi cho t«i lóc ®ã ®ang ë Liªn X« b¸o tin: "Anh Thä èm nÆng, ch¾c khã qua. Lîi nªn thu xÕp vÒ ngay", t«i ®· xin phÐp vÒ th¨m anh ngay. Bíc vµo phßng anh Thä n»m ë tÇng 1 nhµ sè 6 phè NguyÔn C¶nh Ch©n, n¬i tríc ®©y bè trÝ phßng lµm viÖc cña anh, tr«ng anh gÇy qu¸, xanh xao, nhng trÝ ãc anh vÉn tØnh t¸o. Anh vui khi cã t«i bªn c¹nh chuyÖn trß. Bç sÜ ThuËn dÆn t«i ®õng kÓ chuyÖn nhiÒu lµm anh mÖt. HÇu nh mÊy ngµy vÒ

níc t«i ®Òu ®Õn th¨m anh. R¶nh rçi lóc nµo anh l¹i gäi t«i vµo nghe chuyÖn vÒ Liªn X«, vÒ thÕ giíi. T«i cè t×m chuyÖn vui kÓ

anh nghe, nhng anh b¶o: T«i biÕt hÕt råi, cËu cø nãi tho¶i m¸i

®i, t«i muèn nghe sù thËt dï cã lµ sù thËt ®au lßng vÒ diÔn biÕn t×nh h×nh ë Liªn X« vµ §«ng ¢u lóc ®ã.

S¸ng ngµy 29-7-1990, t«i ®Õn chµo anh vµ gia ®×nh ®Ó trë l¹i M¸txc¬va, anh «m t«i vµ nãi trong níc m¾t: "T«i yÕu l¾m råi. Ch¾c gÆp cËu lÇn cuèi cïng. CËu ®i kháe nhí. Cho t«i göi lêi hái th¨m chÞ vµ cç ch¸u. T«i biÕt cã lóc t«i kh«ng ph¶i víi cËu, cËu th«ng c¶m. T«i kh«ng bao giê quªn nh÷ng n¨m th¸ng cËu lµm viÖc víi t«i, nhÊt lµ t×nh c¶m cña cËu ®èi víi t«i".

Cßn t«i lóc ®ã kh«ng sao nãi ®îc nªn lêi, t«i chØ gËt gËt

®Çu vµ «m h«n anh lÇn ®Çu tiªn trong 18 n¨m c«ng tç víi anh, c¸i h«n trong níc m¾t víi lßng th¬ng nhí.

*

* *

385

https://thuviensach.vn

Anh Lª §øc Thä ®i xa thÊm tho¾t ®· trßn 10 n¨m1. H×nh

¶nh cña anh, tªn tuæi vµ sù nghiÖp cña anh g¾n liÒn víi nh÷ng thµnh qu¶ cña cuéc cçh m¹ng vÜ ®¹i cña §¶ng ta vµ nh©n d©n ta. Thùc vËy, 10 n¨m qua, cø mçi khi cã nh÷ng ngµy kû niÖm lín, nh÷ng ngµy truyÒn thèng vÎ vang cña ®Êt níc, cña cç ban ngµnh cña §¶ng, chóng ta l¹i ®îc nghe nh¾c ®Õn tªn anh mét cçh tr©n träng. Mêi n¨m qua ®· cã biÕt bao nhiªu bµi b¸o, håi ký, håi øc cña nhiÒu nhµ ho¹t ®éng v¨n hãa x· héi, cña nhiÒu danh tíng níc ta cã ®Ò cËp tíi vai trß cña anh Thä víi cç thêi kú lÞch sö cña hai cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh vµ cuéc Héi ®µm Pari vÒ ViÖt Nam.

Anh ®· ®Ó l¹i cho chóng ta rÊt nhiÒu tç phÈm lý luËn thùc tiÔn vÒ c«ng tç x©y dùng §¶ng, c«ng tç tæ chøc c¸n bé, vÒ

c«ng tç t tëng, c«ng tç vËn ®éng quÇn chóng... Ngoµi ra cßn hµng tr¨m bµi b¸o, bµi nãi, tr¶ lêi pháng vÊn vµ víi mét sè lîng hµng ngµn th ®iÖn vµo Nam, ra B¾c ®îc lu gi÷ t¹i cç c¬ quan lu tr÷ cña §¶ng vµ Nhµ níc. "Ph«ng" tµi liÖu cña anh Thä ®îc lu t¹i c¬ quan lu tr÷ Trung ¬ng rÊt lín vµ phong phó. T«i nhí râ lêi anh dÆn: "Tríc khi cËu vÒ ngo¹i giao, toµn bé tµi liÖu vµ ¶nh liªn quan ®Õn c«ng tç cña t«i cËu lËp thµnh danh sçh vµ trao cho Côc Lu tr÷ Trung ¬ng. §ã lµ tµi s¶n cña §¶ng. T«i kh«ng cã c¸i g× lµ cña riªng, cã ch¨ng chØ cã mÊy tËp th¬". T«i ®· lµm ®óng ý anh. Sau nµy t«i ®îc biÕt cç ®ång chÝ th ký sau t«i còng lµm y nh anh ®· c¨n dÆn t«i.

ë víi anh Thä tõng Êy n¨m, t«i lu«n coi anh võa nh

ngêi thÇy, ngêi thñ trëng, võa lµ ngêi anh mµ t«i lu«n lu«n kÝnh träng, c¶m phôc. Anh lµ ngêi thÇy thùc sù v× t«i häc ®îc ë anh rÊt nhiÒu kiÕn thøc ®Õn tç phong, nhÊt lµ vÒ cçh ®èi nh©n xö thÕ cña anh. ChÝnh cuéc ®êi anh víi 64 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng liªn tôc, nh÷ng n¨m th¸ng tr¶i qua cç nhµ tï tµn ç næi tiÕng tõ Háa Lß ®Õn C«n §¶o, tõ S¬n La ®Õn Hßa B×nh, ___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

386

https://thuviensach.vn

®· lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ lßng yªu níc, ý chÝ kiªn cêng mét lßng mét d¹ v× sù nghiÖp cña §¶ng. T«i c¶m phôc anh ë ý chÝ

tiÕn c«ng, ®· lµm viÖc g× lµ anh tËp trung cao ®é ®Ó hoµn thµnh.

Cã lÇn anh t©m sù khi t«i hái anh sao trong suèt chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé, anh kh«ng lµm bµi th¬ nµo, mµ chØ trong chuyÕn ®i 10 ngµy th¨m Trêng S¬n Xu©n 75 anh lµm c¶ chôc bµi. Anh tr¶ lêi chØ khi ngêi ta cã c¶m høng thùc sù míi lµm th¬ ®îc, cßn chÝn n¨m ë Nam Bé, t«i tËp trung vµo c«ng tç l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn cïng cç anh trong Trung ¬ng Côc, c«ng tç tæ chøc, c«ng tç huÊn luyÖn, kh«ng cßn thêi giê vËt chÊt ®Ó nghÜ ®Õn th¬. Ph¶i nãi anh Thä cã vèn tri thøc, t

duy lý luËn rÊt phong phó vÒ nhiÒu lÜnh vùc, céng víi trÝ nhí vµo lo¹i ®Æc biÖt. §· bao lÇn theo anh ®i dù nh÷ng buæi gÆp gì, tiÕp xóc, héi th¶o, trong tay anh chØ cã ghi nh÷ng ý lín g¹ch

®Çu dßng; anh tr×nh bµy vÊn ®Ò lý luËn g¾n víi thùc tiÔn víi nh÷ng suy nghÜ, ®¸nh gi¸, nhËn xÐt rÊt râ rµng, khóc chiÕt, m¹ch l¹c, sinh ®éng cuèn hót ngêi nghe. §Æc biÖt hai lÇn theo anh ®Õn Trêng §¶ng NguyÔn ¸i Quèc vµ ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam n¬i anh ®· ph¸t biÓu liÒn ba bèn buæi vÒ nh÷ng vÊn

®Ò quan träng mµ sau nµy c¨n cø vµo nh÷ng b¶n ghi chÐp, sau khi chØnh lý l¹i kh«ng nhiÒu ®· ®îc in thµnh nh÷ng tËp sçh hoµn chØnh.

T«i nhí m·i mét lÇn t«i ®Ò ®¹t nguyÖn väng tíi anh Thä cho t«i ®îc ®i häc líp lý luËn ng¾n ngµy ®Ó cã kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ phôc vô tèt h¬n. Anh Thä b¶o: "CËu cã nguyÖn väng Êy lµ tèt nhng cËu mµ ®i häc lóc nµy th× kh«ng cã ngêi quen viÖc ë nhµ. CËu ®· ®îc ®µo t¹o c¬ b¶n råi, b©y giê cø chÞu khã qua c«ng tç thùc tiÔn kÕt hîp víi tù nghiªn cøu cç tµi liÖu cÇn thiÕt cËu sÏ trëng thµnh. CËu ph¶i nhí thùc hµnh sinh ra hiÓu biÕt, hiÓu biÕt cµng nhiÒu, cµng cã kinh nghiÖm, mµ kinh nghiÖm lµ mÑ thµnh c«ng, thµnh c«ng chÝnh lµ hiÖu qu¶ c«ng tç. Häc tËp lµ viÖc c¶ ®êi. Häc trong thùc tiÔn ®èi víi cËu lóc 387

https://thuviensach.vn

nµy thÝch hîp nhÊt". Tõ ®ã t«i yªn t©m c«ng tç vµ lµm theo

®óng ý kiÕn cña anh.

Nãi vÒ tÝnh chu ®¸o, cÈn thËn, chÝnh xç kÞp thêi th× Ýt ai b»ng anh Thä, anh ®· giao viÖc g× lµ anh nhí l¾m, anh kiÓm tra lu«n. Bao giê anh còng dÆn lµm viÖc g× còng ph¶i cã kÕ ho¹ch, ph¶i ®Þnh râ thêi h¹n, ph¶i cã tr¶ lêi cña cç c¬ quan mµ anh ®·

cã th göi ®i. Anh lu«n nh¾c: "Kh«ng bao giê ®îc ®¸nh trèng bá dïi, cã viÖc tëng lµ nhá nhng cã khi l¹i ®ông ch¹m ®Õn quyÒn lîi thiÕt thùc sèng cßn cña ngêi c¸n bé, ngêi d©n. NÕu cø nghÜ lµ nhá mµ bá qua th× anh chÞ em kh«ng cßn biÕt tr«ng cËy vµo ®©u? V× t¾c trçh mµ quªn hoÆc kh«ng gi¶i quyÕt ®Õn n¬i ®Õn chèn lµ cã téi".

Anh Thä lµ ngêi rÊt ngay th¼ng, cã khi nãng tÝnh nhng l¹i còng lµ ngêi rÊt hiÒn. §óng nh lêi ®ång chÝ Trêng Chinh ghi sau tÊm ¶nh ®Ò tÆng anh Thä ngµy 14-9-1948 tríc lóc anh Thä ®îc Bç Hå vµ Trung ¬ng cö vµo Nam Bé tham gia l·nh

®¹o kh¸ng chiÕn: "Th©n mÕn tÆng anh Thä vµ noi g¬ng ngay th¼ng cña anh". Nhµ th¬ danh tiÕng Tè H÷u còng vµo dÞp ®ã tÆng anh Thä tÊm ¶nh víi lêi ghi: "H«n anh, nhí anh, nhí l¾m, ngêi anh khæ h¹nh víi m×nh, dÞu hiÒn víi ®ång chÝ nh ngêi mÑ vµ quyÕt liÖt cçh m¹ng nh mét vÖ quèc qu©n dòng c¶m lóc xung trËn. Anh, anh nhí lµm th¬ nhÐ, gëi cho Lµnh xem". §ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt th× ghi sau ¶nh: "KÝnh tÆng anh Thä, mét

®ång chÝ rÊt kiªn nhÉn bÒn bØ vµ s¸ng suèt lu«n lu«n cã mÆt trong hµng ngò §¶ng 18 n¨m nay".

52 n¨m ®· tr«i qua, mµ nh÷ng lêi méc m¹c, ch©n thµnh quý gi¸ ®ã, t«i vÉn thÊy rÊt ®óng víi nh©n cçh vµ cèt cçh tríc sau cña anh Lª §øc Thä.

§«i lÇn anh t©m sù víi chóng t«i vÒ t×nh c¶m cña anh ®èi víi anh Trêng Chinh, anh Lª DuÈn vµ anh Ph¹m V¨n §ång,

®Æc biÖt ®èi víi Bç Hå th× t×nh c¶m, lßng tin thËt ®Æc biÖt. ViÖc tæ chøc phôc vô ch¨m lo søc kháe, cuéc sèng cña Bç Hå hÕt søc chu ®¸o. Chóng t«i còng c¶m nhËn ®îc qua cç c©u chuyÖn 388

https://thuviensach.vn

®îc nghe, Bç Hå rÊt quý vµ tin tëng anh Thä trong viÖc gióp Bç chän nh÷ng ngêi l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng vµ Nhµ

níc. Bç ®· chän anh Thä lµ ngêi phô trçh tæ chøc sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m, ®· hai lÇn giao cho anh nhiÖm vô vµo Nam Bé tham gia chØ ®¹o kh¸ng chiÕn. ChÝnh Bç còng ®· ®Ò nghÞ

víi Bé ChÝnh trÞ ®iÒu anh Thä ë trong Nam ra ®Ó g¸nh vç nhiÖm vô ë Héi nghÞ Pari.

Khi thÊy Bç Hå ®au, anh rÊt lo l¾ng. Tõ n¨m 1967, Bç cµng ngµy cµng yÕu nhiÒu. Víi trçh nhiÖm lµ ngêi phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng, anh rÊt lo cho søc kháe cña Bç vµ

nghÜ nÕu Bç mÊt th× ph¶i íp thi hµi cña Bç ®Ó sau nµy cç ch¸u thiÕu niªn vµ nhi ®ång, ®ång bµo c¶ níc, nhÊt lµ ®ång bµo miÒn Nam cha bao giê ®îc gÆp Bç Hå ®Òu cã thÓ nh×n thÊy h×nh d¸ng cña Bç. Cïng n¨m Êy, anh Thä ®· chñ ®éng trao ®æi víi anh NguyÔn L¬ng B»ng, sau ®ã ®Ò nghÞ víi ®ång chÝ Lª

DuÈn vµ Bé ChÝnh trÞ nhê Liªn X« gióp ®ì viÖc nµy. §ång chÝ

Lª DuÈn ®· tr×nh bµy vµ ®îc Bé ChÝnh trÞ ®ång ý ngay. Anh Thä cïng anh NguyÔn L¬ng B»ng bÝ mËt chän ba bç sÜ cö ®i Liªn X« häc kü thuËt b¶o qu¶n thi hµi. ViÖc lµm nµy còng ®îc gi÷ bÝ mËt víi cç ®ång chÝ khç. ChØ riªng mÊy ®ång chÝ ®i häc vµ anh NguyÔn Thä Ch©n biÕt th«i. Thêi gian ba bç sÜ sang Liªn X«, t«i ®îc §¹i sø NguyÔn Thä Ch©n gäi lªn cho biÕt vÒ

nhiÖm vô cña ®oµn bç sÜ ®i häc; anh Ch©n nãi: ngoµi c¸n bé c¬

yÕu, t«i vµ cËu biÕt viÖc nµy, kh«ng ®îc ®Ó lé víi bÊt cø ai. Anh Ch©n giao nhiÖm vô cho t«i gi÷ liªn l¹c víi Ban §èi ngo¹i §¶ng Céng s¶n Liªn X« vµ gióp ®ì anh em vÒ mäi mÆt theo yªu cÇu, th tõ ®Òu qua hép th cña c¸n bé ®i B do t«i nhËn vµ chuyÓn.

Thêi gian mÊy th¸ng ®Çu cç bç sÜ cßn ®îc khuyªn kh«ng ®i ch¬i, kh«ng tiÕp xóc víi ai, sî gÆp ngêi quen lé chuyÖn. Cç quy ®Þnh nµy ®Òu do anh Thä ®Ò ra cèt sao gi÷ kÝn chuyÖn hoµn toµn.

Nhê viÖc cö ngêi ®i häc kü thuËt b¶o qu¶n thi hµi ®îc kÞp thêi nªn sau mét thêi gian ®i häc víi cç ph¬ng tiÖn ®îc 389

https://thuviensach.vn

chuÈn bÞ vÒ níc th× võa lóc Bç ®i xa. Ta chñ ®éng b¶o qu¶n thi hµi cña Bç ®îc tèt. §ã lµ ®iÒu may m¾n ®èi víi ®Êt níc.

T«i kÓ l¹i chuyÖn nµy chØ cèt nãi lªn mét ®iÒu: anh Thä vµ

Bé ChÝnh trÞ tuy ®· giÊu Bç vÒ quyÕt ®Þnh trªn, nhng ®ã lµ

mét quyÕt ®Þnh rÊt s¸ng suèt vµ kÞp thêi, ®¸p øng ®îc nguyÖn väng thiªng liªng cña toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta muèn suèt ®êi ®îc chiªm ngìng thi hµi cña vÞ l·nh tô Hå ChÝ Minh thiªn tµi, vÜ ®¹i.

390

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä víi trÝ thøc

ngµnh y

§¹i t¸ Vò V¨n ThuËn*

T«i vèn lµ bç sÜ phôc vô søc kháe §¹i tíng NguyÔn ChÝ

Thanh. Sau khi ®ång chÝ NguyÔn ChÝ Thanh mÊt (6-1967), t«i

®îc Tæng côc ChÝnh trÞ ®iÒu sang c«ng tç ë Tæ y tÕ I thuéc V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng, trùc tiÕp phôc vô søc kháe cho cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th vµ mét sè ®ång chÝ

l·o thµnh cçh m¹ng diÖn chÝnh sçh u ®·i. Do tËn t©m phôc vô, n¨m 1985, Tæ y tÕ I ®· ®îc tÆng thëng Hu©n ch¬ng §éc lËp h¹ng NhÊt.

Tõ th¸ng 2-1968 ®Õn ngµy 13-10-1990, t«i ®· ®îc vinh dù phôc vô søc kháe trªn hai m¬i n¨m cho ®ång chÝ Lª §øc Thä, cïng anh vµo Nam ra B¾c, nhiÒu lÇn ®i cç chiÕn trêng, nhiÒu lÇn ®i c«ng tç ë Pari, M¸txc¬va, B¾c Kinh, Lµo, Campuchia...

Trªn hai m¬i n¨m chung sèng, bao giê còng thÊy ®ång chÝ Lª

§øc Thä lµ mét ngêi céng s¶n chiÕn ®Êu kiªn cêng, trung thùc, th¼ng th¾n, chÝ c«ng v« t, cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, ngµy ®ªm tËn tôy víi c«ng viÖc kÓ c¶ nh÷ng lóc èm ®au. T«i biÕt nhiÒu chuyÖn hay vÒ cuéc sèng... vµ cçh lµm viÖc cña ®ång chÝ Thä nhng trong bµi viÕt nµy chØ xin nãi ®Õn quan hÖ mËt thiÕt cña ®ång chÝ

Thä víi trÝ thøc ngµnh y, víi ngµnh qu©n y.

§ång chÝ Lª §øc Thä, khi lµm Trëng Ban Tæ chøc Trung

¬ng ®· ®îc Trung ¬ng cö kiªm Trëng Ban B¶o vÖ søc kháe Trung ¬ng.

Do vÞ trÝ c«ng tç vµ mèi quan hÖ th©n t×nh, t«n träng trÝ

391

https://thuviensach.vn

thøc, ®ång chÝ Lª §øc Thä bao giê còng s½n lßng gióp ®ì anh chÞ em trong ngµnh trong mäi trêng hîp cÇn thiÕt. Cã lÇn bç sÜ T«n ThÊt Tïng cÇn hãa chÊt ®Ó mæ gan kh«, nhng thø hãa chÊt nµy chØ cã thÓ nhê Gi¸o s Böu Héi míi kiÕm ®îc. Do vËy, anh Thä giao cho t«i tr×nh bµy víi anh Mai V¨n Bé, Tæng ®¹i diÖn ViÖt Nam t¹i Ph¸p nhê ngá ý víi «ng Böu Héi. KÕt qu¶ t«i

®· mang vÒ ®îc lo¹i hãa chÊt ®Ó mæ gan kh« ®a Gi¸o s Tïng.

Nh©n ®ã, Gi¸o s T«n ThÊt Tïng b¶o t«i vÒ c¶m ¬n anh Thä vµ ®Ò nghÞ anh Thä cho mua mét sè thuèc cÇn thiÕt ®Ó ch÷a bÖnh cho Gi¸o s §inh C«ng Th¾ng. Sau khi t«i xin ý kiÕn, ch¼ng nh÷ng anh Thä ®ång ý ngay mµ cßn b¶o: "CËu cø lo cho anh Êy theo yªu cÇu vµ sau nµy nÕu nh÷ng ®ång chÝ nµo thËt cÇn thiÕt thuèc g× mµ trong níc kh«ng cã th× cho phÐp cËu cø t×m cçh gi¶i quyÕt mµ kh«ng ph¶i cã ý kiÕn cña t«i n÷a". §îc lêi dÆn nh vËy, t«i cha bao giê phô lßng tin cña anh, tÊt c¶ nh÷ng yªu cÇu cÇn thiÕt, t«i ®Òu cã tranh thñ ®Çy ®ñ ý kiÕn cña cç ®ång chÝ cã trçh nhiÖm trong Héi ®ång B¶o vÖ søc kháe Trung ¬ng vµ Ban Tµi chÝnh qu¶n trÞ Trung ¬ng gi¶i quyÕt kÞp thêi, tháa ®¸ng.

Mét lÇn khç, Gi¸o s T«n ThÊt Tïng ®Õn mêi anh Thä dù häp bµn viÖc phong gi¸o s ngµnh y dîc (qu©n d©n Y). Cô Hå

§¾c Di mêi anh S¸u cho ý kiÕn.

§ång chÝ Lª §øc Thä gãp ý kiÕn vÒ cçh lùa chän häc hµm, häc vÞ vµ gãp mét sè ý kiÕn vÒ ngµnh y: Bé Y tÕ ph¶i ®Ò ®¹t víi ChÝnh phñ t¹o ra nhiÒu c¬ së khoa häc kü thuËt vµ cç ph¬ng tiÖn cÇn thiÕt khç, cã chÝnh sçh u ®·i t¬ng xøng víi kh¶

n¨ng vµ sù cèng hiÕn cña c¸n bé, ®Ó ®éi ngò c¸n bé khoa häc kü thuËt ngµnh y dîc cã ®iÒu kiÖn cèng hiÕn theo tµi n¨ng. Trong c«ng tç tæ chøc, cÇn ®a nhiÒu c¸n bé trÎ vµo qu©n ®éi, c¸n bé qu©n ®éi ®Õn ®é tuæi nµo ®ã ra c¬ quan bÖnh viÖn, trêng d©n y.

§©y lµ sù chuyÓn ®æi cã tÝnh x©y dùng liªn hoµn rÊt cã ý nghÜa nhng khi thùc hiÖn cÇn vËn dông chÕ ®é, chÝnh sçh tháa

®¸ng, ®õng ®Ó c¸n bé ph¶i hôt hÉng.

* Bç sÜ, qu©n y, biÖt ph¸i Tæ y tÕ I, trùc tiÕp ch¨m sãc søc kháe cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

392

https://thuviensach.vn

Sau nµy, nghÜ l¹i thÊy cç thÇy Di, thÇy Tïng, thÇy Tíc vµ mét sè vÞ khç dù buæi häp ®ã ®· lµm ®îc nhiÒu viÖc nh lêi anh Thä gîi ý håi ®ã.

Sau n¨m 1975, víi c¬ng vÞ ®¹i diÖn Bé ChÝnh trÞ mét thêi gian t¹i miÒn Nam, anh ®· ®Õn th¨m cç bÖnh viÖn. Anh Thä bµn víi anh Ph¹m Hïng lÊy BÖnh viÖn V× D©n lµm n¬i ®iÒu trÞ

cho c¸n bé c¶ qu©n sù vµ d©n sù ba miÒn vµo lµm viÖc khi ®au èm. Ngoµi ra, ë miÒn Trung sau nµy còng cÇn ph¶i cã bÖnh viÖn c¸n bé. Hai anh ®· thèng nhÊt ý kiÕn: anh S¸u sÏ lµm viÖc víi l·nh ®¹o qu©n ®éi, anh Hïng sÏ th«ng b¸o cho anh Vò V¨n CÈn vµ cã quyÕt ®Þnh râ rµng. Ngoµi ra, anh Thä cßn gãp ý tu bæ, söa sang BÖnh viÖn Nhi ®ång I, Nhi ®ång II mét cçh cô thÓ. Anh Thä còng ®· cho nghiªn cøu chÝnh sçh ®èi víi c¸n bé ngµnh y tÕ còng nh cç ngµnh khç ë l¹i c«ng tç t¹i miÒn Nam sau ngµy gi¶i phãng.

Tuy bËn ch¨m lo c«ng viÖc chung, anh vÉn quan t©m gãp ý, gi¶i quyÕt nh÷ng viÖc mµ l·nh ®¹o ngµnh y ®Ò xuÊt. MÊy n¨m tríc khi anh mÊt, anh còng cã ý kiÕn ®Ò ®¹t viÖc cñng cè l¹i Tæ y tÕ phôc vô Trung ¬ng, b¶o t«i dù th¶o ph¬ng ¸n. Dùa theo ý kiÕn cña anh, t«i ®· lµm vµ b¸o c¸o l¹i víi anh, råi göi anh Vò V¨n CÈn.

Cç nhµ trÝ thøc ®· gÇn anh, hay lµm viÖc víi anh, hoÆc do anh chñ ®éng t×m gÆp ®Òu cã lßng mÕn phôc vµ yªu quý anh.

Trong dÞp ®µm ph¸n víi Mü ë Pari, anh Thä ®· nhiÒu lÇn gÆp gì ®ång bµo ViÖt Nam ë Ph¸p vµ cç níc khç. Mäi cuéc gÆp ®Òu diÔn ra vui vÎ, ch©n thµnh. Gi¸o s NguyÔn §¹t Xëng, mét nhµ khoa häc xuÊt s¾c ®· tõng ®îc tÆng Hu©n ch¬ng cao quý cña níc Ph¸p, cç cô Hoµng Xu©n H·n, Hoµng Xu©n M·n vµ

gia ®×nh ®Òu dµnh cho anh Thä t×nh c¶m ch©n thµnh vµ quý träng.

Ngay c¶ nh÷ng quan chøc cao cÊp cña chÕ ®é cò nh cùu Thñ tíng TrÇn V¨n H÷u, tíng TrÇn ThiÖn Khiªm, TrÇn V¨n §«n, sau lÇn gÆp ®ång chÝ Lª §øc Thä còng ®Òu tá ra vinh dù vµ béc b¹ch hèi lçi víi tæ tiªn, víi quª h¬ng ®Êt níc, víi c«ng ®øc cña 393

https://thuviensach.vn

Cô Hå, còng mong con ch¸u sÏ thay hä gãp phÇn x©y dùng Tæ quèc ViÖt Nam ngµy cµng thÞnh vîng.

Khi l©m bÖnh, anh lµ ngêi chiÕn ®Êu kiªn cêng víi bÖnh tËt, nghiªm tóc tËp luyÖn, uèng thuèc vµ ¨n ë theo ®óng quy

®Þnh cña y tÕ ®Ó b¶o vÖ søc kháe.

Khi anh n»m bÖnh viÖn, biÕt søc kh«ng cßn ®îc bao l©u, anh gäi t«i vµo vµ nãi: "T«i muèn cã chót quµ cho anh em phôc vô, kh«ng biÕt nªn tÆng c¸i g×". ThÊy anh b¨n kho¨n, t«i ®Ò

nghÞ anh tÆng mçi ngêi mét quyÓn th¬ cña anh, ghi ý kiÕn cña anh vÒ tõng ®ång chÝ vµ mãn quµ Êy ®· lµm tÊt c¶ chóng t«i c¶m ®éng, ghi nhí.

Ngay ®ªm Êy, anh l¹i gäi t«i vµo dÆn dß mét vµi viÖc vµ nãi:

"Cã lóc nãng, bùc m×nh ®· m¾ng cËu, ThuËn thø lçi cho m×nh. Nhê cËu nãi víi nh÷ng ®ång chÝ ®· tõng lµm viÖc r»ng nÕu m×nh cã ®iÒu g× lµm cç ®ång chÝ ®ã kh«ng hµi lßng th× còng th«ng c¶m mµ thø lçi cho m×nh".

¤i mét lêi tr¨ng trèi ch©n thµnh thùc t©m, quý h¬n ngµn vµng! Nh©n kû niÖm 10 n¨m1 ngµy mÊt cña anh, t«i xin ghi l¹i bµi th¬ t«i ®· lµm ngµy 13-10-1990:

Anh S¸u tõ nay khuÊt bãng råi!

Bao nhiªu tr¨n trë kh¾c tim t«i,

NhiÒu n¨m gian khæ anh tõng tr¶i,

Phó quý, vinh hoa nhîng cho ®êi,

NghÜa d©n, t×nh §¶ng anh trän vÑn,

Liªm - Trung - TrÝ - Dòng ®îc nh lêi,

Tr¨n trë bao ®iÒu "yªu cuéc sèng", Ngµn n¨m an giÊc anh S¸u ¬i!

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

394

https://thuviensach.vn

Mét ngµy lµm viÖc cña anh Lª §øc Thä

Bïi Ngäc*

T«i lµm th ký riªng cho anh Lª §øc Thä trong mét thêi gian kh«ng dµi, nhng trong t«i vÉn gi÷ m·i mét h×nh ¶nh vÒ

anh - mét ngêi l·nh ®¹o th«ng minh, s¾c s¶o, b¶n lÜnh, th¼ng th¾n vµ kiªn quyÕt, ®ång thêi còng lµ mét ngêi anh rÊt ®çi th©n th¬ng, ch©n thµnh, gÇn gòi, chu ®¸o vµ rÊt ®¸ng kÝnh.

NÐt næi bËt trong nÕp sèng cña anh lµ gi¶n dÞ, nhng trong c«ng viÖc, anh lu«n ®ßi hái ë m×nh vµ cç ®ång chÝ xung quanh tinh thÇn tËn tôy, khÈn tr¬ng, chu ®¸o vµ tÝnh nguyªn t¾c cao.

§Ó b¶o ®¶m thêi gian, thêng ngµy tõ 7 giê s¸ng, anh võa

¨n s¸ng võa nghe th ký b¸o c¸o t×nh h×nh trong níc vµ thÕ

giíi. Anh lu«n yªu cÇu t«i kh¸i qu¸t nh÷ng th«ng tin míi vµ chØ

b¸o c¸o nh÷ng ®iÒu ®· biÕt, nh÷ng vÊn ®Ò quan träng th× trÝch

®äc v¨n b¶n b¸o c¸o, th«ng tin do cç c¬ quan cã trçh nhiÖm göi ®Õn. Më ®Çu t«i thêng b¸o c¸o t×nh h×nh hoÆc ®äc nh÷ng th«ng tin quan träng vÒ an ninh, quèc phßng, kinh tÕ - x· héi, c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ t×nh h×nh quèc tÕ, ®Æc biÖt lµ vÒ cç níc lín, cç trôc quan hÖ Mü - X«, Mü - Trung, nh÷ng diÔn biÕn míi ë khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng, §«ng Nam ¸ vµ

nh÷ng diÔn biÕn ë thÕ giíi, khi cã nh÷ng néi dung míi. Anh võa nghe, võa nhËp t©m ngay c¶ nh÷ng con sè quan träng. Anh rÊt chó ý ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra cïng nh÷ng tån t¹i, khuyÕt ®iÓm trong qu¸ tr×nh l·nh ®¹o, tæ chøc thùc hiÖn cç chñ tr¬ng, nghÞ

quyÕt cña §¶ng. Nh÷ng t liÖu, b¸o c¸o quan träng thêng do anh tù ®äc vµ nghiªn cøu.

___________________

* Nguyªn Th ký riªng ®ång chÝ Lª §øc Thä.

395

https://thuviensach.vn

Trong mét sè lÇn bÞ mÖt, kh«ng thÓ ®i gÆp ®îc ®ång chÝ

nµo ®ã trong Bé ChÝnh trÞ, anh b¶o t«i: cËu sang b¸o c¸o víi anh lµ "®¸ng lÏ anh S¸u sang gÆp anh ®Ó trao ®æi, nhng anh mÖt kh«ng sang ®îc, cã cho t«i sang b¸o c¸o l¹i ý kiÕn cña anh S¸u víi cç anh". Sau ®ã, anh thêng cã kiÓm tra l¹i xem t«i cã b¸o c¸o ®óng ý kiÕn cña anh kh«ng.

T«i ®îc biÕt lµ nhiÒu lóc thøc giÊc tõ 4 hoÆc 5 giê s¸ng, anh ®· hÖ thèng l¹i nh÷ng th«ng tin h»ng ngµy, h»ng tuÇn xem næi lªn nh÷ng vÊn ®Ò g× cÇn lu ý, vÊn ®Ò nµo cha râ cÇn ph¶i cho ®i kh¶o s¸t, xem l¹i nh÷ng ý kiÕn cña m×nh ®· trao ®æi víi cç c¸n bé ®Õn lµm viÖc h»ng ngµy. NÕu cã chç nµo cha chuÈn xç th× bæ khuyÕt ngay s¸ng h«m sau. Cã nh÷ng lóc võa vµo

®Õn bµn ¨n s¸ng, anh ®· b¶o t«i gië sæ ra ghi ngay nh÷ng ®Çu viÖc ®Ó khi ¨n xong, anh sÏ lµm viÖc cô thÓ víi t«i.

Sau khi lµm viÖc víi th ký (trõ nh÷ng ngµy ®i häp), anh trë vÒ phßng riªng ®Ó tù nghiªn cøu, ®äc cç tµi liÖu chuÈn bÞ

häp Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th, cç th cña cç Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, cç ®ång chÝ BÝ th vµ cña c¸n bé, nhÊt lµ cña cç ®ång chÝ

c¸n bé l·o thµnh cçh m¹ng; cã khi gÆp cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th, Ban Tæ chøc Trung ¬ng hoÆc nghe b¸o c¸o trùc tiÕp cña mét sè ngµnh.

Buæi s¸ng, anh thêng lµm viÖc ®Õn 11 giê 30 phót, cã lóc kÐo dµi tíi tËn 12 giê. Buæi chiÒu anh lµm viÖc tõ 14 giê ®Õn 17 giê 30 phót, cã khi kÐo dµi ®Õn 6 - 7 giê tèi. Buæi chiÒu anh thêng cã cç cuéc gÆp víi cç ®ång chÝ Uû viªn Trung ¬ng, cç

®ång chÝ c¸n bé l·o thµnh cçh m¹ng, cç nh©n sÜ, trÝ thøc, v¨n nghÖ sÜ. Thêng th× mçi buæi chiÒu anh chØ gÆp ®îc ba, bèn c¸n bé. NhiÒu khi anh dµnh ®Õn nöa buæi chiÒu ®Ó tr¶ lêi th cña c¸n bé hoÆc cho ý kiÕn ®Ó cç c¬ quan chøc n¨ng gi¶i quyÕt. Anh dÆn t«i ph¶i theo dâi vµ b¸o c¸o ®Þnh kú víi anh vÒ kÕt qu¶ gi¶i quyÕt th cña c¸n bé, nh©n d©n. Cã lÇn anh dµnh c¶ buæi chiÒu

®Ó gÆp mét, hai ®ång chÝ Uû viªn Trung ¬ng lµ Bé trëng ®Ó

trao ®æi, t×m hiÓu vÒ nh÷ng d luËn nµy nä; nÕu thÊy ®óng th×

396

https://thuviensach.vn

anh nh¾c nhë hoÆc yªu cÇu lµm râ, nÕu kh«ng ®óng th× ®Ò

phßng. Anh thêng nãi víi t«i: "Gióp c¸n bé thÊy râ khuyÕt

®iÓm ®· khã vµ lµm cho c¸n bé söa ch÷a ®îc khuyÕt ®iÓm l¹i cµng khã h¬n".

Khi ®· t×m hiÓu, xç minh râ rµng nh÷ng d luËn vÒ

nh÷ng hµnh vi tiªu cùc, sai tr¸i trong lèi sèng cña c¸n bé, anh thêng th¼ng th¾n nh¾c nhë riªng, cã khi phª b×nh c«ng khai trong cç cuéc héi nghÞ vµ yªu cÇu chÊm døt ngay, nÕu sau nµy ai cßn tiÕp tôc vi ph¹m th× sÏ bÞ kû luËt cña §¶ng. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë Nam Bé, anh em thêng gäi anh lµ "S¸u Bóa". Nhng trong mét chuyÕn ®i c«ng tç cïng anh vµo miÒn Nam, mét ®ång chÝ c¸n bé l·o thµnh ®· gi¶i thÝch víi t«i lµ "S¸u Bóa" nhng lµ "bóa nhung", v× anh rÊt th¼ng th¾n trong phª

b×nh, nhng kh«ng thµnh kiÕn trong c«ng tç c¸n bé; sau khi ®·

söa ch÷a khuyÕt ®iÓm, nÕu ®ång chÝ nµo ®ñ tiªu chuÈn vÉn

®îc ®Ò b¹t. Anh nãi: "NÕu cã ai hái t«i trong c«ng tç cçh m¹ng cã viÖc g× khã? T«i sÏ tr¶ lêi: khã nhÊt lµ c«ng tç c¸n bé v× c«ng tç nµy võa cô thÓ do cã quan hÖ trùc tiÕp ®Õn sù trëng thµnh cña mét ngêi nhÊt ®Þnh, l¹i võa trõu tîng do khã cã thÓ c©n ®ong, ®o ®Õm ®îc n¨ng lùc, phÈm chÊt, b¶n lÜnh cña c¸n bé, ®ã lµ cßn cha nãi tíi c©u: "cai quan ®Þnh mÖnh". Cho nªn, khi lµm c«ng tç c¸n bé ph¶i theo dâi thêng xuyªn, s©u s¸t c¸n bé, ®¸nh giç¸n bé qua kÕt qu¶ cña viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô ®îc giao, qua phÈm chÊt, lèi sèng; ph¶i nghe nhiÒu

"tiÕng chu«ng", ph¶i kh¬i dËy vµ ph¸t huy ®îc u ®iÓm cña c¸n bé... V× khã kh¨n nh vËy nªn trong c«ng tç ®Ò b¹t c¸n bé nãi chung nÕu ®óng ®îc 80% lµ tèt råi".

Trong ®ît chuÈn bÞ cho Bé ChÝnh trÞ ra NghÞ quyÕt vÒ x©y dùng Thñ ®« Hµ Néi, anh ®i kh¶o s¸t thùc tÕ cç c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh, phêng, quËn... Anh ®Ò nghÞ c¶ mét sè ban, ngµnh chøc n¨ng cö c¸n bé cïng ®i nghiªn cøu. Anh xuèng tËn tæ d©n phè, cöa hµng thùc phÈm, c«ng ty, ®ån c«ng an, vµ c¶ nhµ

giam... ®Ó xem xÐt, t×m hiÓu t×nh h×nh vµ trao ®æi víi c¸n bé, 397

https://thuviensach.vn

nh©n d©n tríc. Sau ®ã, anh mêi mét sè ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ cïng nghe QuËn uû, C«ng an QuËn, Së C«ng an, Thµnh uû b¸o c¸o.

Trong ®ît ®i kh¶o s¸t tuyÕn phßng thñ biªn giíi, anh

®· lªn tËn chèt tiÒn tiªu, tæ chøc riªng mét cuéc häp kh«ng cã c¸n bé trung ®éi vµ ®¹i ®éi tham gia ®Ó anh em chiÕn sÜ tù do ph¸t biÓu. Anh yªu cÇu mét chiÕn sÜ kÓ vÒ mét ngµy trùc chiÕn, tËp luyÖn, lao ®éng, sinh ho¹t nh thÕ nµo. Anh cßn t×m hiÓu khÈu phÇn ¨n cña cç chiÕn sÜ vÒ l¬ng thùc, thùc phÈm nh rau, thÞt, cçã b¶o ®¶m ®ñ tiªu chuÈn kh«ng, tù tay anh xem xÐt ch¨n, ¸o trÊn thñ cña chiÕn sÜ dµy, máng thÕ nµo, cã

®ñ Êm kh«ng. Anh cßn t×m hiÓu cô thÓ ®«i giµy ®i ®îc bao l©u th× rçh v× däc ®êng lªn chèt anh thÊy cã chiÕn sÜ mÆc quÇn rçh, ®i ch©n ®Êt. Sau ®ã anh míi nghe c¸n bé ®¹i ®éi, tiÓu ®oµn, trung ®oµn b¸o c¸o, xem xÐt toµn bé tuyÕn bè phßng, kho qu©n nhu; nghe Tæng côc HËu cÇn b¸o c¸o råi míi lµm viÖc víi Bé Quèc phßng.

Th«ng thêng, cø hai, ba th¸ng mét lÇn, hoÆc cã khi mét th¸ng mét lÇn anh dµnh c¶ buæi s¸ng hoÆc chiÒu ngµy chñ nhËt

®i th¨m mét sè anh em c¸n bé trung cao ®ang n»m ®iÒu trÞ t¹i BÖnh viÖn ViÖt - X«, BÖnh viÖn Qu©n y 108. Anh yªu cÇu mét

®ång chÝ Phã trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng cïng ®i, vµ ®Ò

nghÞ trî cÊp cho nh÷ng ®ång chÝ c¸n bé gÆp nhiÒu khã kh¨n trong khi n»m viÖn.

Anh rÊt chó ý tíi th¸i ®é vµ tç phong lµm viÖc cña th ký.

Cã lÇn sau khi nghe ý kiÕn ph¶n ¸nh cña cç c¸n bé ®Õn lµm viÖc, anh gÆp t«i vµ chØ b¶o cÆn kÏ: "BiÕt cËu lµm viÖc nhiÒu, cã khi ph¶i lµm c¶ buæi tra mµ kh«ng ®îc nghØ, nhng khi cã c¸n bé ®Õn liªn hÖ lµm viÖc th× th¸i ®é ®ãn tiÕp ph¶i niÒm në, vui vÎ v× hä ®Õn ®Òu lµ v× c«ng viÖc chung c¶, ngay c¶ trêng hîp yªu cÇu gi¶i quyÕt chÝnh sçh, chÕ ®é th× còng cã vÊn ®Ò

trçh nhiÖm chung cña c«ng tç tæ chøc - c¸n bé".

Trong nh÷ng chuyÕn ®i c«ng tç hay ch÷a bÖnh ë níc 398

https://thuviensach.vn

ngoµi, anh lu«n dÆn t«i cô thÓ vÒ vÊn ®Ò tµi liÖu mang ®i, yªu cÇu kiÓm tra kü hµnh lý cña ®oµn c¶ khi ®i lÉn khi vÒ, cÊm chØ

viÖc lîi dông, bu«n b¸n. Anh lu«n chó ý ®Õn vÊn ®Ò b¶o mËt, anh dÆn t«i cïng anh em trong ®oµn kh«ng ®îc b¸o c¸o hoÆc trao ®æi t×nh h×nh ë trong phßng, mµ nªn thùc hiÖn khi cïng ®i bçh bé ngoµi vên. Cã lóc nh©n mét cuéc häp Bé ChÝnh trÞ, anh ®· ®Ò nghÞ víi ®ång chÝ Ch¸nh V¨n phßng Trung ¬ng lµm viÖc víi cç ®ång chÝ th ký cña cç ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th vÒ c«ng tç b¶o mËt. Anh cßn ®Ò nghÞ ph©n c«ng mét ®ång chÝ trong Ban BÝ th ®Þnh kú gÆp cç phu nh©n cña cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ, Ban BÝ th nh¾c nhë cç chÞ

chó ý gi÷ uy tÝn cho chång.

MÆc dï rÊt bËn viÖc, nhng anh vÉn lu«n dµnh t×nh c¶m cïng sù quan t©m chu ®¸o ®èi víi nh÷ng ngêi xung quanh, kÓ

c¶ ®èi víi vî con cña c¸n bé gióp viÖc.

Trong nh÷ng lóc gi¶i lao gi÷a buæi, anh thêng tranh thñ ch¬i víi cç ch¸u hay xuèng bÕp gÆp chÞ cÊp dìng hái han vÒ

viÖc lµm, gia ®×nh cña chÞ, vÒ t×nh h×nh giç¶ thÞ trêng... T«i nhí mét lÇn ë mét tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long, biÕt tiÕng anh S¸u chÆt chÏ, nªn V¨n phßng TØnh uû cho anh em cïng ®i

¨n uèng b×nh thêng. Riªng anh S¸u do ®au ruét v× bÞ tï ®µy nhiÒu n¨m, nªn cã cÊp dìng ®i theo ®Ó nÊu chÕ ®é ¨n kiªng.

Lµm viÖc ®îc hai, ba h«m, anh hái t«i: "MÊy h«m nay cç cËu

¨n uèng thÕ nµo?". T«i b¸o c¸o lµ anh em còng ¨n uèng b×nh thêng nh c¸n bé ë v¨n phßng. Nh©n khi ®ång chÝ BÝ th TØnh uû ®Õn th¨m, anh nãi lµ mÊy ®ång chÝ c¸n bé miÒn B¾c cïng ®i lÇn ®Çu tiªn ®Õn miÒn T©y Nam Bé, cã g× ngon cho anh em cïng thëng thøc. ThÕ lµ ngay h«m sau chóng t«i ®îc chiªu ®·i ®Æc s¶n quý cña miÒn T©y.

Mêi n¨m ®· qua, khi ngåi viÕt l¹i nh÷ng dßng nµy, tríc m¾t t«i hiÖn râ vÎ mÆt hiÒn hËu vµ r¹ng rì cña mét ngêi anh hÕt søc ch©n thµnh, gi¶n dÞ, th¼ng th¾n vµ lu«n gÇn gòi, chu

®¸o, th¬ng yªu c¸n bé. Anh Lª §øc Thä lµ thÕ ®Êy.

399

https://thuviensach.vn

400

https://thuviensach.vn

GIA §×NH T¤I MANG ¥N

BÇ L£ §øC THä SUèT §êI

NguyÔn Hanh*

Tõ th¸ng 5-1941, phong trµo ViÖt Minh ph¸t triÓn rÊt m¹nh, thu hót sù hëng øng réng r·i cña ®«ng ®¶o quÇn chóng yªu níc. Ba mÑ con t«i ®· tham gia tÝch cùc phong trµo ngay tõ ®Çu n¨m 1945. Cµng gÇn tíi th¸ng 8-1945, ho¹t ®éng ñng hé phong trµo cña ba mÑ con t«i cµng tÝch cùc h¬n, nhÊt vµo ®Çu th¸ng 8-1945, ho¹t ®éng gÇn nh c«ng khai.

Hai anh em t«i lóc ®ã ®ang lµ thanh niªn häc sinh, "chÝ

nam nhi" thóc giôc, kh«ng thÓ ngåi yªn khi cao trµo cçh m¹ng ñng hé ViÖt Minh, giµnh ®éc lËp, tù do cho ®Êt níc ®ang sôc s«i trong c¶ níc. Cßn mÑ t«i lµ nhµ t s¶n cã tiÕng t¨m vµo bËc nhÊt nh× ë Hµ Néi vµ H¶i Phßng còng ®· sím giç ngé cçh m¹ng, ñng hé phong trµo ViÖt Minh cña Cô Hå. MÑ t«i ®· chñ

®éng vµ m¹nh d¹n vËn ®éng b¹n bÌ mua tÝn phiÕu ViÖt Minh, mua v¶i ®á, v¶i vµng may cê ®á sao vµng n¨m c¸nh, gióp cç

®oµn khÊt thùc lóc ®ãi kÐm, ñng hé tiÒn §«ng D¬ng, göi thuèc men, thãc g¹o, dông cô Ên lo¸t lªn chiÕn khu ViÖt B¾c, v.v..

MÑ t«i ®· cã mét hµnh ®éng ®Æc biÖt m¹nh b¹o lµ: s¸ng ngµy 19-8-1945, bµ dïng xe « t« du lÞch cña gia ®×nh, tr¬ng cê

®á sao vµng ngay ®Çu mòi xe ch¹y lªn Th¸i Nguyªn ®Ó kÞp b¸o tin mõng lín cho con trai thø hai lµ Hoµng C«ng ®ang ho¹t

®éng bÝ mËt díi sù chØ ®¹o cña cç «ng §µo An Th¸i, NhÞ Quý, Hoµng ThÕ ThiÖn, Song Hµo ë Vâ Nhai ®Ó b¸o tin: "Hµ Néi ®·

___________________

* Con trëng bµ NguyÔn ThÞ N¨m, tøc C¸t Hanh Long.

401

https://thuviensach.vn

khëi nghÜa". Qu¸ phÊn khëi, bµ quªn c¶ nguy hiÓm d¸m cho xe ch¹y quanh thµnh phè Th¸i Nguyªn mét vßng råi míi sang

§ång BÈm, lªn La Hiªn, §×nh C¶. Lóc nµy bän NhËt cha ®Çu hµng chÝnh thøc.

Tinh thÇn giç ngé cçh m¹ng vµ hµnh ®éng dòng c¶m cña bµ ®· ®éng viªn vµ thóc giôc hai anh em t«i. Em t«i -

Hoµng C«ng tham gia Tæng khëi nghÜa ë Th¸i Nguyªn, cßn t«i - NguyÔn Hanh tham gia Tæng khëi nghÜa ë Hµ Néi t¹i Kh©m sai B¾c Bé phñ vµ sau ®ã ®îc cö ®i b¶o vÖ ph¸i ®oµn gåm cã cç «ng NguyÔn L¬ng B»ng, TrÇn Huy LiÖu, Cï Huy CËn vµo HuÕ tiÕp nhËn sù tho¸i vÞ vµ nhËn Ên kiÕm vµng cña B¶o §¹i ®em vÒ Hµ Néi, ®óng vµo lóc ®ang diÔn ra lÔ mÝt tinh ë Qu¶ng trêng Ba §×nh ngµy 2-9-1945. C¶ mét rõng cê ®á sao vµng n¨m c¸nh mõng th¾ng lîi Cçh m¹ng Th¸ng T¸m vµ chµo

®ãn b¶n Tuyªn ng«n §éc lËp cña Bç Hå.

Do tinh thÇn yªu níc vµ cã nh÷ng ho¹t ®éng cçh m¹ng cô thÓ, thiÕt thùc, nªn gia ®×nh t«i ®· ®îc Trung ¬ng giao trçh nhiÖm gióp ®ì vµ ch¨m sãc cç c¸n bé §¶ng trong ®ã cã gia ®×nh «ng Hoµng H÷u Nh©n (BÝ th ®Çu tiªn cña H¶i Phßng) vµ bç Lª §øc Thä. Lóc ®ã, Th¸i Nguyªn lµ n¬i ®ãn tiÕp c¸n bé, chiÕn sÜ tõ chiÕn khu vÒ. Riªng bç Lª §øc Thä, gia ®×nh chóng t«i ®· cã nh÷ng c¶m t×nh th©n thiÕt ngay tõ nh÷ng ngµy ®Çu.

Cçh ¨n ë gi¶n dÞ, th©n mËt, g¬ng mÉu trong mäi sinh ho¹t cña bç ®· nhanh chãng chiÕm ®îc t×nh c¶m vµ sù kÝnh phôc cña gia ®×nh. Trong nh÷ng lóc r¶nh rçi, bç Lª §øc Thä thêng hay nãi chuyÖn víi chóng t«i nh anh em trong gia ®×nh, gi¶ng gi¶i cho chóng t«i vÒ phong trµo vµ mÆt trËn, vÒ cç chñ tr¬ng vµ chÝnh sçh cña ChÝnh phñ ta víi bän Tµu Tëng (lóc nµy, bän nµy ®ang ra søc tuyªn truyÒn ph¶n ®éng vµ ph¸ rèi trËt tù x· héi).

Bç cßn gi¶ng gi¶i cho chóng t«i vÒ T b¶n luËn, gi¶i thÝch dÔ nghe, dÔ hiÓu, kh¬i dËy vµ cñng cè cho gia ®×nh chóng t«i niÒm tin tëng vµo t¬ng lai chñ nghÜa x· héi, mÆc dï lóc nµy t×nh thÕ "thï trong, giÆc ngoµi" ë níc ta rÊt phøc t¹p. Bç còng 402

https://thuviensach.vn

ch©n t×nh t×m hiÓu xuÊt th©n cña gia ®×nh t«i tõ c«ng chøc cña Ph¸p, ®i bu«n s¾t cò, gÆp vËn may nªn ®· trë thµnh ngêi bu«n b¸n ë H¶i Phßng, tÝch lòy ®îc Ýt vèn bá ra mua ruéng ®Êt, chñ yÕu lµ ®Ó l¸nh n¹n, v× lóc ®ã giÆc NhËt ®· x©m chiÕm §«ng D¬ng, chø kh«ng ph¶i ruéng ®Êt ®· cã tõ l©u ®êi.

Bç rÊt vui v× ®éng c¬ tham gia cçh m¹ng cña gia ®×nh lµ ®óng d¾n. Em trai t«i - Hoµng C«ng ®îc bç Lª §øc Thä chuyÓn tõ Th¸i Nguyªn vÒ Hµ Néi c«ng tç, ®îc giao nhiÖm vô vËn ®éng häc sinh, sinh viªn. Khi toµn quèc kh¸ng chiÕn, Hoµng C«ng ®· ®îc tham gia chiÕn ®Êu ngay tõ nh÷ng ngµy

®Çu tiªn b¶o vÖ Thñ ®« vµ ®· bÞ th¬ng g·y ch©n t¹i mÆt trËn Ng· T Së. Thêi kú nµy bç Lª §øc Thä ®· b¸o cho gia ®×nh t«i chuyÓn vÒ hËu ph¬ng, tham gia kh¸ng chiÕn trêng kú. VÒ

hËu ph¬ng Th¸i Nguyªn, mÑ t«i ®· xung phong ®i ®Çu thùc hiÖn "Tiªu thæ kh¸ng chiÕn" trong buæi mÝt tinh lín ë Th¸i Nguyªn, lµm g¬ng cho mäi ngêi noi theo. MÑ t«i cßn trùc tiÕp tham gia c«ng tç phô n÷ vµ ®îc bÇu lµ Héi trëng Phô n÷

tØnh Th¸i Nguyªn vµ lµ Uû viªn Liªn khu Héi Phô n÷1. Trong thêi kú ®Çu kh¸ng chiÕn, bç Lª §øc Thä thêng cã viÕt th vÒ

th¨m hái vµ ®éng viªn gia ®×nh theo kh¸ng chiÕn ®Õn cïng.

Nghe lêi bç, mÑ t«i h¨ng say ho¹t ®éng, cã n¨m ®îc bÇu ®i dù

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc.

Mét ngµy mïa thu n¨m 1948, bç Lª §øc Thä vÒ Th¸i Nguyªn th¨m gia ®×nh vµ cæ vò, ®éng viªn mÑ t«i tiÕp tôc tÝch cùc c«ng tç kh¸ng chiÕn. Sau nµy, chóng t«i míi biÕt lµ h«m ®ã bç ®Õn chia tay víi gia ®×nh ®Ó vµo Nam Bé c«ng tç. Trong thêi gian bç xa miÒn B¾c, gia ®×nh t«i ch¼ng nh÷ng kh«ng cßn

®îc bç ©n cÇn chØ b¶o, ®éng viªn, mµ cßn ph¶i g¸nh chÞu mét sù mÊt m¸t to lín kh«ng g× bï ®¾p næi lµ sinh m¹ng mÑ t«i.

Trong thêi gian c¶i cçh ruéng ®Êt, mÑ t«i bÞ quy lµ ®Þa chñ vµ bÞ g¸n téi lµ ViÖt gian - Quèc d©n §¶ng vµ bÞ xö oan. MÑ

t«i ®· tõng kh«ng hÒ tiÕc tµi s¶n lín cña m×nh ë Hµ Néi vµ H¶i ___________________

1. Chóng t«i cha cã ®iÒu kiÖn ®Ó xç minh t liÖu nµy (BT).

403

https://thuviensach.vn

Phßng ®Ó theo MÆt trËn ViÖt Minh; hÕt lßng ch¨m nu«i c¸n bé, chiÕn sÜ; tÝch cùc ho¹t ®éng trong phong trµo phô n÷ kh¸ng chiÕn; trong "TuÇn lÔ vµng" ë H¶i Phßng, ®· ñng hé 100 l¹ng vµng (vµo lo¹i nhÊt nh× ë H¶i Phßng) vµ còng cã ®ãng gãp c¶ ë Th¸i Nguyªn.

Còng thËt may chung cho nhiÒu gia ®×nh bÊt h¹nh, trong

®ã cã gia ®×nh t«i, lµ §¶ng vµ Bç Hå còng ®· thÊy nh÷ng sai lÇm nghiªm träng trong c¶i cçh ruéng ®Êt vµ cã chñ tr¬ng thùc hiÖn söa sai. Sau khi tËp kÕt ra miÒn B¾c, cuèi n¨m 1955, bç Lª §øc Thä ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ giao phô trçh c«ng tç söa sai trong cuéc vËn ®éng c¶i cçh ruéng ®Êt vµ

chØnh ®èn tæ chøc. Díi sù chØ ®¹o s¸t sao, cô thÓ vµ tËn t×nh cña bç, nhiÒu gia ®×nh ®· ®îc gi¶i táa nh÷ng nçi oan khiªn,

®au ®ín, tñi nhôc; uy tÝn cña §¶ng còng ®îc kh«i phôc vµ ®Ò

cao. MÑ t«i ®· ®îc minh oan, söa l¹i thµnh phÇn lµ "t s¶n, ®Þa chñ kh¸ng chiÕn" . Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i mäi viÖc sau nµy ®Òu thuËn buåm, xu«i giã ngay ®èi víi con ch¸u cña bµ...

Con g¸i ®Çu lßng cña t«i ®îc vµo ®¹i häc, nhng khi tèt nghiÖp, ph©n c«ng c«ng tç, kh«ng ®îc c¬ quan nµo chÊp nhËn v× bµ néi ch¸u ®· bÞ xö trong c¶i cçh ruéng ®Êt. Con trai thø hai, theo g¬ng bè vµ chó, xin vµo bé ®éi. §¬n vÞ thÊy ch¸u c«ng tç tèt vµ cã kh¶ n¨ng, ®· cö ch¸u ®i häc ®¹i häc t¹i chøc. Võa häc, võa c«ng tç tèt, nhng ®Õn khi tèt nghiÖp, khi ph¸t hiÖn ra ch¸u lµ ch¸u néi ®Þa chñ, nhµ trêng ®· kh«ng cho ch¸u thi tèt nghiÖp. Nhê cã sù gióp ®ì tËn t×nh cña bç Lª §øc Thä, nªn c¶ hai con t«i míi tho¸t n¹n.

Ba n¨m sau khi söa sai cho mÑ t«i, hai anh em t«i míi

®îc xÐt l¹i thµnh tÝch phÊn ®Êu tõ thêi ViÖt Minh bÝ mËt vµ

nhê cã sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña bç Lª §øc Thä, nªn chóng t«i

®îc phôc håi c«ng tç. ChØ tiÕc r»ng viÖc thùc hiÖn söa sai kh«ng nhÊt qu¸n vµ kh«ng lµm ®óng ë c¬ së. Em trai t«i cha

®îc chøng nhËn lµ th¬ng binh vµ phôc håi ®¶ng tÞch. Kh«ng may lµ em t«i ®· mÊt tríc thêi kú ®æi míi nªn kh«ng ®îc xÐt khen thëng theo NghÞ quyÕt 28/CP cña ChÝnh phñ. Cßn t«i 404

https://thuviensach.vn

may m¾n h¬n, sau nµy ®îc xÐt lµ "c¸n bé tiÒn khëi nghÜa".

Bç Lª §øc Thä cßn sèng th× h¼n lµ rÊt mõng cho t«i. Gia ®×nh t«i ®êi ®êi nhí ¬n bç ®· d×u d¾t, gióp ®ì, an ñi, ®éng viªn c¶

gia ®×nh t«i tham gia cçh m¹ng còng nh khi bÞ oan sai. Sau nµy bç Lª §øc Thä ®· ®Õn th¨m gia ®×nh chóng t«i, tÆng mét tËp th¬, ë trang ®Çu cã ghi mÊy dßng ch÷ tù tay bç viÕt: "Th©n tÆng Hanh vµ C«ng, ®Ó ®¸nh dÊu chÊm døt sù ®au buån kÐo dµi l©u n¨m cña gia ®×nh vµ còng lµ cña chung".

Kh«ng bót nµo t¶ xiÕt nçi vui mõng cña gia ®×nh chóng t«i

®îc bç giç ngé, gi¸o dôc, ®éng viªn. V©ng lêi bç, chóng t«i kiªn tr×, nhÉn n¹i, sèng lµnh m¹nh, tù lùc c¸nh sinh kh¾c phôc khã kh¨n, c«ng tç tèt cho ®Õn khi ®îc nghØ hu. NhÊt lµ cç ch¸u cßn trÎ tuæi, ®îc gi¸o dôc cè g¾ng ®ãng gãp c«ng søc cho

®Êt níc ngµy cµng giµu m¹nh, v¨n minh. Cç con ch¸u néi ngo¹i cña bµ ®Òu cã tr×nh ®é ®¹i häc, cao häc. Cã ch¸u d¹y m«n to¸n ë §¹i häc Bçh khoa, cã ch¸u hÕt tuæi qu©n lµm kü s

luyÖn gang thÐp, cã ch¸u lµm kü s ®iÖn l¹nh...

Kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña bç Lª §øc Thä (10-10-1911 –

10-10-2011), chóng t«i cïng hä hµng, con ch¸u bµ NguyÔn ThÞ

N¨m (tøc C¸t Hanh Long), xin cói ®Çu tríc ¶nh bç, nguyÖn suèt ®êi nhí ¬n bç vµ lµm theo lêi bç.

405

https://thuviensach.vn

406

https://thuviensach.vn

PhÇn thø t

Lª §øc Thä víi c«ng tç

Ngo¹i giao

407

https://thuviensach.vn

408

https://thuviensach.vn

Bót tÝch cña Bç Hå vÒ viÖc cö ®ång chÝ Lª §øc Thä

®i dù Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam

409

https://thuviensach.vn

§ång chÝ Lª §øc Thä

víi c«ng tç ngo¹i giao

Ph¹m B×nh Minh*

Kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh ®ång chÝ Lª §øc Thä - tªn thËt lµ Phan §×nh Kh¶i (10-10-1911 – 10-10-2011), thÕ hÖ

ngo¹i giao h«m nay thµnh kÝnh vµ biÕt ¬n tëng nhí vÒ mét nhµ l·nh ®¹o tiÒn bèi cña §¶ng "cã tµi n¨ng vÒ nhiÒu mÆt",

"mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ

®¹i, ®· cã nhiÒu cèng hiÕn lín cho sù nghiÖp cçh m¹ng, ®Ó l¹i cho ®ång bµo, ®ång chÝ chóng ta nh÷ng t×nh c¶m v« cïng quý mÕn"1.

Trong cuéc hßa ®µm lÞch sö kÐo dµi 5 n¨m ë Pari (1968 - 1973),

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c sø mÖnh cña mét nhµ ngo¹i giao chiÕn lîc thêi ®¹i Hå ChÝ Minh. §Ó chuÈn bÞ

cho viÖc më mÆt trËn ngo¹i giao, võa ®¸nh võa ®µm theo tinh thÇn cña NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn thø 13 (khãa III) th¸ng 1-1967, trong cuéc häp Bé ChÝnh trÞ ngµy 22-4-1968, khi bµn vÒ viÖc ®µm ph¸n víi Mü, Bç Hå ®· dù ®Þnh: "ViÖc tiÕp xóc víi Mü ph¶i chuÈn bÞ kü, lÊy anh S¸u (tøc anh Lª §øc Thä) tham gia ®oµn, cã thÓ lµm cè vÊn"2. Sau khi ®· trao ®æi thèng nhÊt víi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång, Bç Hå ®· trùc tiÕp viÕt th göi Bé ChÝnh trÞ yªu cÇu ®ång chÝ Lª §øc Thä bµn giao cho

®ång chÝ Ph¹m Hïng - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng ___________________

* Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, Bé trëng Bé Ngo¹i giao.

1. B¸o Nh©n D©n, ngµy 18-10-1990.

2. NguyÔn Xu©n: Nhµ ngo¹i giao Lª §øc Thä vµ HiÖp ®Þnh Pari - chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2006, tr. 415.

410

https://thuviensach.vn

Côc miÒn Nam, nh÷ng c«ng viÖc mµ ®ång chÝ ®îc Bé ChÝnh trÞ

ph©n c«ng vÒ cçh m¹ng miÒn Nam ®Ó nhËn nhiÖm vô míi.

§ång chÝ Lª §øc Thä võa ®îc cö vµo miÒn Nam th¸ng 2-1968

®Ó cïng Trung ¬ng Côc miÒn Nam tham gia l·nh ®¹o cçh m¹ng miÒn Nam, l¹i ®îc ®iÒu ra miÒn B¾c ®Ó ®i Pari "nãi chuyÖn" víi Mü. Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng ®ång chÝ

cïng víi ®ång chÝ NguyÔn Duy Trinh phô trçh mÆt trËn ngo¹i giao, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Æc trçh chØ ®¹o ®µm ph¸n Pari víi vai trß c«ng khai lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa do ®ång chÝ Bé trëng Xu©n Thñy lµ Trëng ®oµn.

Khi chän ngêi lµm "Cè vÊn ®Æc biÖt" cho ®oµn ®µm ph¸n ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa víi ®oµn ®µm ph¸n ChÝnh phñ Hoa Kú, Bç Hå biÕt r»ng: ®µm ph¸n víi cç chÝnh khçh chuyªn nghiÖp, läc lâi vµ c¬ mu cña Hoa Kú - siªu cêng hïng m¹nh, trong lÞch sö cËn ®¹i cha tõng thua cuéc chiÕn tranh nµo, cã u thÕ tuyÖt ®èi vÒ ph¬ng diÖn chiÕn tranh so víi ViÖt Nam, lµ mét viÖc v« cïng khã kh¨n, phøc t¹p. §©y lµ mét cuéc

®Êu trÝ, ®Êu lý hÕt søc cam go ë mét trung t©m cña ph¬ng T©y, xa Trung ¬ng, nªn l·nh ®¹o ®µm ph¸n trùc tiÕp kh«ng chØ cÇn tinh thÇn cçh m¹ng tiÕn c«ng vµ ý thøc kû luËt mµ cßn ph¶i cã tÇm t duy chiÕn lîc, b¶n lÜnh v÷ng vµng vµ ph¬ng ph¸p s¸ng t¹o, kh«n khÐo. §ång chÝ Lª §øc Thä lµ ngêi thÝch hîp nhÊt khi

®ã v× ë ®ång chÝ cã sù héi tô ®ñ cç yªu cÇu cña mét nhµ ®µm ph¸n quèc tÕ vÒ mäi vÊn ®Ò liªn quan tíi chiÕn tranh vµ hßa b×nh cña ViÖt Nam - mét quèc gia cã chñ quyÒn.

Lµ "mét ngêi n¨ng næ, x«ng x¸o, kiªn nghÞ, thêng ®îc cö ®i nh÷ng n¬i quyÕt ®Þnh vµo nh÷ng lóc quyÕt ®Þnh"1, nªn khi ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ giao nhiÖm vô phô trçh ®µm ph¸n trùc tiÕp víi Mü, ®ång chÝ xç ®Þnh ®ã lµ mét nhiÖm vô cçh m¹ng vµ ý thøc s©u s¾c ®îc nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n cÇn ph¶i kh¾c phôc ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô ®Æc biÖt nµy. Tríc ___________________

1. §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: ChiÕn trêng lµ n¬i gÆp gì (Håi øc vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä), in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 38.

411

https://thuviensach.vn

khi sang Pari, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc Bç Hå trùc tiÕp gÆp vµ dÆn dß, giao nhiÖm vô. Trong suèt qu¸ tr×nh chØ ®¹o vµ thùc hiÖn trùc tiÕp ®µm ph¸n víi ®¹i diÖn cña Mü ë Pari, ®ång chÝ ®·

lu«n qu¸n triÖt s©u s¾c vµ vËn dông triÖt ®Ó t tëng vµ phong cçh ngo¹i giao Hå ChÝ Minh. Tõ ®©y cã thÓ rót ra mét sè bµi häc quý b¸u cho thÕ hÖ ngo¹i giao ViÖt Nam h«m nay vµ mai sau: Mét lµ, b¶o ®¶m sù l·nh ®¹o toµn diÖn cña §¶ng trong c«ng tç ngo¹i giao nh»m b¶o vÖ tèt nhÊt lîi Ých quèc gia.

Lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, ®îc ®ång chÝ Lª DuÈn ñy quyÒn lµ "T lÖnh chiÕn trêng" cã "toµn quyÒn" ë mÆt trËn ®µm ph¸n Pari, nhng ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· lu«n qu¸n triÖt s©u s¾c vµ

gi¶i quyÕt thÊu ®¸o mèi quan hÖ gi÷a l·nh ®¹o tËp thÓ vµ c¸

nh©n phô trçh, duy tr× "mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi Hµ Néi, trùc tiÕp b¸o c¸o t×nh h×nh cuéc ®µm ph¸n, nªu lªn cç s¸ng kiÕn vµ tiÕp nhËn nh÷ng chØ thÞ cña Bé ChÝnh trÞ ®Ó tiÕn hµnh ®µm ph¸n"1.

Trong trêng hîp cha cã sù thèng nhÊt vÒ mét nhËn ®Þnh

®¸nh gi¸ hay vÒ mét kiÕn nghÞ cô thÓ nµo ®ã gi÷a "Pari" víi "Hµ

Néi", ®ång chÝ lu«n chÊp hµnh nghiªm nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ cña §¶ng. Sau cuéc gÆp riªng ngµy 11-10-1968 t¹i nhµ riªng cña ®oµn Mü ë phè Touraine (Tuaren), thÞ trÊn Sceaux (S«) gi÷a Cè vÊn Lª §øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy víi Hariman vµ

C. Vanx¬, trong khi mét tháa thuËn chung vÒ viÖc Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c vµ sau ®ã häp bèn bªn cã c¶ MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn ®ang tiÕn tíi trong tÇm tay th× chiÒu 13-10-1968, Cè vÊn Lª §øc Thä nhËn ®îc chØ thÞ cña Hµ Néi, trong ®ã yªu cÇu ®ßi "Mü ph¶i nãi chuyÖn víi MÆt trËn vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn ph¶i thay ®æi chÝnh sçh. Nh vËy míi cã héi nghÞ bèn bªn ®îc" 2. Cè vÊn Lª §øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy cïng cç thµnh viªn trong ___________________

1. NguyÔn ThÞ B×nh: Lª §øc Thä - Nhµ th¬ng thuyÕt tÇm cì lín, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 351.

2. Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, Nxb. C«ng an nh©n d©n, Hµ Néi, 1996 , tr. 39.

412

https://thuviensach.vn

®oµn suy nghÜ, trao ®æi rÊt nhiÒu vÒ viÖc lµm sao cã thÓ thi hµnh ®îc mét chØ thÞ qu¸ khã kh¨n nµy.

Ta cÇn ®Ò cao vai trß cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, nhng lóc ®ã vÉn cßn trªn nöa triÖu qu©n Mü vµ qu©n §ång minh céng víi 70 v¹n qu©n ngôy vµ hÖ

thèng chÝnh quyÒn ®Þch kiÓm so¸t phÇn lín miÒn Nam. Mü tuy bÞ ¸p lùc bÇu cö tæng thèng s¾p tíi, song trªn chiÕn trêng, kÕ

ho¹ch tÊn c«ng cña ta ®ît 2 (th¸ng 5), ®ît 3 (th¸ng 8) sau TÕt MËu Th©n ®Òu kh«ng thùc hiÖn ®îc, lùc lîng cña ta còng

®· cã tæn thÊt lín. Nh vËy, yªu cÇu nµy lµ quçao, kh«ng ph¶n ¸nh ®óng t¬ng quan lùc lîng trªn chiÕn trêng. C¶ ®ªm

®ã vµ c¶ s¸ng h«m sau ®oµn häp rÊt c¨ng th¼ng. NÕu thùc hiÖn theo chØ thÞ th× cã nguy c¬ bá lì thêi c¬ buéc Mü chÊm døt nÐm bom vµ häp bèn bªn vµ cßn cã thÓ dån ®èi ph¬ng vµo ®êng cïng liÒu lÜnh. Thêi gian th× kh«ng cßn nhiÒu, thêi c¬ sÏ qua nhanh. CÇn b¸o c¸o háa tèc vÒ Hµ Néi, cã thÓ Hµ Néi cha cã

®ñ th«ng tin cÇn thiÕt, dïng ®iÖn th× kh«ng thÓ trao ®æi hÕt

®îc t×nh h×nh.

S¸ng 14-10, ®ång chÝ Lª §øc Thä cÊp tèc rêi Pari, tíi B¾c Kinh ®· cã mét chuyªn c¬ chê vµ ngµy 16-10 ®· vÒ tíi Hµ Néi.

§©y lµ chuyÕn ®i nhanh nhÊt cña Cè vÊn Lª §øc Thä tõ Pari vÒ

Hµ Néi trong suèt thêi gian ®µm ph¸n ë Pari. Trong ba ngµy 17, 18, 19-10-1968, Bé ChÝnh trÞ ®· häp liªn tôc ®Ó nghe b¸o c¸o vµ

th¶o luËn vÒ t×nh h×nh ®µm ph¸n ë Pari. Trong chØ thÞ göi cho

®oµn ë Pari ngµy 20-10-1968 cã sù ®iÒu chØnh: "VÊn ®Ò ®ßi Mü nãi chuyÖn víi MÆt trËn vµ ®ßi Sµi Gßn thay ®æi chÝnh sçh kh«ng ph¶i lµ ®iÒu kiÖn b¾t buéc Mü ph¶i chÊp nhËn tríc, sau nµy vµo héi nghÞ bªn ta sÏ tiÕp tôc ®Êu tranh" 1. ThÕ lµ sù cè

"trôc trÆc" ®Çu tiªn gi÷a "Pari" víi "Hµ Néi" ®· ®îc hãa gi¶i, c¶

§oµn thë phµo nhÑ nhâm vµ tranh thñ thêi gian ®Ó kÞp ®i tíi ___________________

1. Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, S®d, tr. 44.

413

https://thuviensach.vn

tháa thuËn vÒ viÖc Mü quyÕt ®Þnh chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c kh«ng ®iÒu kiÖn ngµy 31-10-1968 vµ sau ®ã sÏ tiÕn hµnh häp bèn bªn. §©y lµ th¾ng lîi ngo¹i giao quan träng ®Çu tiªn trong triÓn khai thùc hiÖn NghÞ quyÕt 13 cña Ban ChÊp hµnh Trung

¬ng (khãa III): "Tríc m¾t, chóng ta cÇn tËp trung vµo khÈu hiÖu ®ßi Mü ph¶i chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn vµ vÜnh viÔn viÖc nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh khç chèng níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa" 1.

Th¾ng lîi ngo¹i giao nµy ®· phôc vô trùc tiÕp cho lîi Ých

®Êt níc. Tõ ®©y, miÒn B¾c cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n ®Ó kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ, hµn g¾n vÕt th¬ng chiÕn tranh ph¸

ho¹i, x©y dùng hËu ph¬ng v÷ng ch¾c cho cçh m¹ng miÒn Nam, ®ång thêi häp bèn bªn sÏ më ra triÓn väng míi cho ®µm ph¸n, tiÕn tíi gi¶i ph¸p. ý thøc s©u s¾c vÒ lîi Ých d©n téc tèi cao mét cçh tù nhiªn ®· thÊm vµo m¸u ®ång chÝ Lª §øc Thä ngay tõ nh÷ng n¨m th¸ng cña hai ®ît tï ®µy lao khæ 11 n¨m cña ngêi chiÕn sÜ céng s¶n trÎ tuæi (th¸ng 10-1929 ®îc kÕt n¹p vµo §«ng D¬ng Céng s¶n §¶ng, th¸ng 10-1930 ®· bÞ ®Þch b¾t lÇn ®Çu vµ bÞ kÕt ¸n 10 n¨m tï khæ sai ®i C«n §¶o). ChÝnh v×

vËy mµ trong suèt qu¸ tr×nh ®µm ph¸n, ®ång chÝ lu«n nÆng lßng víi lîi Ých thiÕt th©n cña ®ång bµo, ®ång chÝ. Khi Mü muèn tr× ho·n viÖc trao tr¶ tï chÝnh trÞ ë miÒn Nam ViÖt Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· c«ng phÉn thùc sù víi ®èi ph¬ng: "¤ng h·y tù ®Æt m×nh vµo ®Þa vÞ t«i. T«i sÏ ¨n nãi thÕ nµo víi nh©n d©n t«i nÕu t«i ký kÕt víi «ng mµ anh em ®ång chÝ t«i kh«ng ra khái nhµ tï?"2.

Hai lµ, n©ng tÇm t duy chiÕn lîc vµ tËp trung trÝ tuÖ tËp thÓ vµo c«ng tç nghiªn cøu chiÕn lîc ®Ó x©y dùng cç luËn cø ___________________

1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.28, tr. 176.

2. NguyÔn §×nh Ph¬ng: Anh S¸u vµ ®µm ph¸n Pari, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 477.

414

https://thuviensach.vn

khoa häc cho cç s¸ng kiÕn, kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p trong qu¸

tr×nh ®µm ph¸n.

T duy chiÕn lîc cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc ph¸t triÓn trong qu¸ tr×nh tham gia l·nh ®¹o cçh m¹ng ViÖt Nam.

§ång chÝ ®· ®îc cö vµo Thêng vô Trung ¬ng t¹i Héi nghÞ

c¸n bé toµn quèc cña §¶ng ë T©n Trµo th¸ng 8-1945. ý chÝ vÒ

thèng nhÊt ®Êt níc cña ®ång chÝ ®· ®îc thÓ hiÖn trong bµi th¬

T×nh Nam B¾c viÕt kû niÖm mét n¨m ngµy Nam Bé kh¸ng chiÕn (23-9-1946). Th¸ng 12-1946, ®ång chÝ dù Héi nghÞ Ban Thêng vô Trung ¬ng §¶ng quyÕt ®Þnh toµn quèc kh¸ng chiÕn do Bç Hå chñ tr×. VÒ v¨n b¶n dù th¶o Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn, ®ång chÝ Lª §øc Thä cã ®Ò nghÞ thªm vµo 5 ch÷

®îc héi nghÞ nhÊt trÝ hoµn toµn.

Tõ ho¹t ®éng thùc tiÔn cçh m¹ng ®a d¹ng vµ sù cÇu thÞ, kiªn tr× häc hái, t duy chiÕn lîc cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ngµy cµng ®îc hoµn thiÖn. Trong qu¸ tr×nh chØ ®¹o ®µm ph¸n ë Pari, ®ång chÝ lu«n kÕt hîp ph¸t huy tèi ®a trÝ tuÖ tËp thÓ víi trçh nhiÖm cña tõng c¸ nh©n. §ång chÝ t©m sù víi anh em lµm nghiªn cøu: "§¸nh Mü trªn chiÕn trêng ®· khã, ®Êu víi Mü trªn bµn ®µm ph¸n ch¾c kh«ng ph¶i dÔ. Ph¶i võa lµm, võa rót kinh nghiÖm, häc hái. ë ®©y xa Trung ¬ng nªn ph¶i tËp thÓ

bµn b¹c cho kü vµ Trung ¬ng ë xa nªn ta ph¶i chñ ®éng nghiªn cøu ®Ò xuÊt"1.

ThÊm nhuÇn lêi dÆn cña Bç: "Muèn thµnh c«ng, ph¶i biÕt tríc mäi viÖc", ®ång chÝ yªu cÇu bé phËn nghiªn cøu tríc tiªn ph¶i: n¾m ch¾c "t×nh h×nh níc Mü, nghiªn cøu kü lìng cç mÆt chiÕn lîc, sçh lîc, cã nhiÒu ph¬ng ¸n tÊn c«ng ®Þch, tõng bíc th¨m dß ý ®å ®èi ph¬ng"2. Do ®· c«ng tç nhiÒu n¨m ë ___________________

1. Trung tíng §oµn Ch¬ng: Më ®ét ph¸ khÈu, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 425 - 426.

2. Hµ V¨n L©u: Tõ chiÕn trêng ®Õn bµn ®µm ph¸n - Nhí vÒ anh S¸u, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 364.

415

https://thuviensach.vn

chiÕn trêng Nam Bé (®· tõng kiªm chøc ChÝnh ñy Ph©n khu miÒn T©y Nam Bé trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p), rÊt nhí ®Þa danh vµ cç ®Þa ph¬ng, hiÓu ®Æc ®iÓm mét sè ®¬n vÞ, thËm chÝ

t×nh h×nh cç vÞ chØ huy, nªn ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh h×nh chiÕn trêng thËt khçh quan, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ò ra nh÷ng yªu cÇu rÊt cao vÒ thu thËp vµ xö lý th«ng tin. Tæ qu©n sù ph¶i liªn l¹c thêng xuyªn víi "nhµ" ®Ó n¾m t×nh h×nh míi nhÊt vµ Bé Tæng Tham mu ®· ph¶i huy ®éng mäi kh¶ n¨ng cã thÓ ®Ó

®¸p øng yªu cÇu cña §oµn ®µm ph¸n. §èi víi mét sè ®ång chÝ

lµm c«ng tç b¸o chÝ, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· sím thÊy sù lîi h¹i cña lµng b¸o Pari, nªn ®· chØ thÞ: nhiÖm vô chÝnh ë Pari lµ tiÕp xóc cç nhµ b¸o quèc tÕ ®Ó thu thËp, khai thç tin tøc, t×nh h×nh.

Lµ ngêi l·nh ®¹o cao nhÊt cña ta trong ®µm ph¸n, l¹i lµ

ngêi cã b¶n lÜnh v÷ng vµng, cã tÝnh quyÕt ®o¸n cao, nhng

®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng bao giê vâ ®o¸n. Lµm viÖc g×, nhÊt lµ viÖc ®a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh quan träng, ®ång chÝ ®Òu b¾t

®Çu tõ sù ph©n tÝch tØ mØ t×nh h×nh, rót ra nh÷ng kÕt luËn cÇn thiÕt råi xö lý mét cçh linh ho¹t1. Ngay sau sù kiÖn Lonnon lµm ®¶o chÝnh lËt ®æ Xihanóc (18-3-1970), ®ång chÝ ®· ph©n tÝch sù kiÖn nµy liÒn mét m¹ch gÇn hai tiÕng ®ång hå kh«ng nghØ trong phßng "®Æc biÖt" vµ dù ®o¸n råi ®©y Mü sÏ ®a qu©n

®¸nh vµo Campuchia. NhËn ®Þnh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä göi vÒ Hµ Néi ®· ®îc "nhµ" chÊp nhËn vµ sù thËt còng ®· diÔn ra

®óng nh dù ®o¸n: ngµy 24-4-1970, NÝchx¬n ®· cho qu©n Mü

®¸nh vµo Campuchia. KÕt qu¶ cô thÓ cña t duy chiÕn lîc ph¶i lµ dù b¸o chÝnh xç ®Ó ®Þnh híng ®óng cho chuÈn bÞ cç ph¬ng ¸n vµ huy ®éng lùc lîng.

§ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng chØ nghe b¸o c¸o, mµ cßn trùc tiÕp ®äc kü cç biªn b¶n tõng cuéc häp c«ng khai vµ bÝ mËt; nhËn xÐt ph¸t biÓu cña Mü vµ ý kiÕn cña cç thµnh viªn trong ®oµn; ___________________

1. Xem: NguyÔn ThÞ B×nh: Lª §øc Thä - Nhµ th¬ng thuyÕt tÇm cì lín, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 351 - 352.

416

https://thuviensach.vn

gîi ý cÇn t×m hiÓu ý ®å, th¨m dß th¸i ®é, quan ®iÓm cña Mü vµ tù m×nh chuÈn bÞ néi dung ph¸t biÓu cho tõng phiªn häp1. Qu¸n triÖt s©u s¾c t tëng chiÕn lîc cña Bç Hå "§¸nh cho Mü cót,

®¸nh cho Ngôy nhµo" vµ chØ thÞ cña BÝ th thø nhÊt Lª DuÈn lµ

"Mü ph¶i ra, cßn qu©n ta ë l¹i", sau khi Mü tuyªn bè ngõng nÐm bom miÒn B¾c kh«ng ®iÒu kiÖn, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chØ ®¹o cho CP50 nghiªn cøu c«ng thøc ®Ó tr×nh Bé ChÝnh trÞ: "Níc ViÖt Nam lµ mét, d©n téc ViÖt Nam lµ mét. ChiÕn ®Êu ®Ó b¶o vÖ níc ViÖt Nam lµ quyÒn thiªng liªng cña mäi ngêi ViÖt Nam tõ Nam

®Õn B¾c. Sau khi Mü rót hÕt qu©n vµ chÊm døt can thiÖp vµo miÒn Nam, vÊn ®Ò cç lùc lîng vò trang ViÖt Nam ë miÒn Nam do cç bªn ViÖt Nam cïng gi¶i quyÕt"2. §©y lµ mét trong cç néi dung cèt lâi ®îc thÓ hiÖn trong HiÖp ®Þnh ®îc ký kÕt sau nµy.

§ång thêi, ®ång chÝ còng ®· giao cho tæ qu©n sù nhiÖm vô nghiªn cøu rót kinh nghiÖm cç ®iÒu kho¶n qu©n sù cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ ViÖt Nam, dù kiÕn cç ©m mu, thñ ®o¹n cña Mü trong cuéc ®µm ph¸n kÕt thóc chiÕn tranh, ®¸nh gi¸

t¬ng quan lùc lîng ë chiÕn trêng, chç m¹nh, chç yÕu cña mçi bªn, cuèi cïng lµ dù th¶o cç ®iÒu kho¶n qu©n sù vÒ ngõng b¾n, rót qu©n vµ kiÓm so¸t3.

Trong mét phiªn häp víi phÝa Mü vµo mïa hÌ n¨m 1972,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chØ râ nh÷ng c¨n nguyªn t¹i sao Mü l¹i l¶ng tr¸nh ®Ò nghÞ cña ta vÒ viÖc ph¶i thay nhãm NguyÔn V¨n ThiÖu, Henri KÝtxinhgi¬ buéc ph¶i thõa nhËn r»ng: "Sù ph©n tÝch cña Lª §øc Thä vÒ chiÕn lîc cña Hoa Kú lµ ®óng vµ kh«n ngoan"1. Vµo cuèi th¸ng 11-1972, khi cuéc ®µm ph¸n mËt vµo håi gay cÊn nhÊt, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng ®ång chÝ Xu©n Thñy sang th¨m ®oµn miÒn Nam ë V¬rie l¬ Buys«ng. Sau khi ___________________

1. Xem: Hµ V¨n L©u: Tõ chiÕn trêng ®Õn bµn ®µm ph¸n - Nhí vÒ anh S¸u, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 366.

2. §inh Nho Liªm: Nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c Lª §øc Thä, in trong sçh

Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 392.

3. Xem: ThiÕu tíng NguyÔn §«n Tù: N¨m n¨m ®¸nh - ®µm ë Pari, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 432.

417

https://thuviensach.vn

bµn xong kÕ ho¹ch ®Êu tranh c«ng khai t¹i Héi nghÞ Clªbe,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nh¾n nhñ ®oµn b»ng mét c©u KiÒu:

"D»n lßng chê ®îi Ýt l©u

ChÇy ra th× còng n¨m sau véi g×".

"Hai th¸ng sau, th¸ng 1-1973, HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam

®· ®îc ký kÕt"2.

Ba lµ, kh«n khÐo gi÷ v÷ng ®éc lËp tù chñ vµ ®oµn kÕt quèc tÕ.

Mét trong nh÷ng khã kh¨n lín ®èi víi ®µm ph¸n cña ta ë Pari lµ sù khç biÖt vÒ quan ®iÓm ®èi víi ®µm ph¸n vµ m©u thuÉn X« - Trung. Vµo thêi gian ®ã, trªn thÕ giíi cã t©m lý ng¹i Mü vµ sî Mü. Cã lêi khuyªn kh«ng ®µm ph¸n, cø ®¸nh. Cã ý kiÕn l¹i thóc giôc ®µm ph¸n thËt nhanh! Hai ®ång minh chiÕn lîc cña ta lµ Liªn X« vµ Trung Quèc l¹i tõ m©u thuÉn trong quan hÖ vÒ ®êng lèi cña §¶ng ®· dÇn chuyÓn thµnh m©u thuÉn ®èi kh¸ng gi÷a hai Nhµ níc, thËm chÝ ®· x¶y ra chiÕn tranh biªn giíi gi÷a hai níc n¨m 1969. Mü ®· tËn dông tèi ®a m©u thuÉn nµy ®Ó Ðp ta. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ lµm sao ®Ó vÉn võa tranh thñ ®îc sù ñng hé cña c¶ Liªn X« vµ Trung Quèc, võa

®éc lËp, chñ ®éng ®îc trong quyÕt sçh, b¶o vÖ tèt nhÊt lîi Ých cña ®Êt níc. Trong nh÷ng chuyÕn ®i vÒ Hµ Néi, khi qua M¸txc¬va vµ B¾c Kinh, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· khÐo lÐo th«ng b¸o cho l·nh ®¹o tõng níc vÒ cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao cña ta, tranh thñ, thuyÕt phôc hai níc anh em ®ång t×nh víi cç chñ tr¬ng ®èi ngo¹i cña ta. N¨m 1972, khi ®µm ph¸n ®ang ®i tíi håi kÕt th× ta còng ph¶i ®èi mÆt víi thçh thøc lín: hßa ho·n Mü - X« - Trung. Tríc khi Tæng thèng NÝchx¬n ®Õn B¾c Kinh

®é nöa th¸ng, b¹n gîi ý ta lµ trong thêi gian NÝchx¬n ë Trung Quèc, ®ång chÝ Lª §øc Thä cã thÓ gÆp gì "th¶o luËn nghiªm chØnh" víi KÝtxinhgi¬ ë ®ã. S¸u ngµy tríc khi NÝchx¬n chÝnh thøc th¨m Liªn X«, b¹n l¹i nªu vÊn ®Ò KÝtxinhgi¬ muèn gÆp riªng ta t¹i M¸txc¬va vµ s½n sµng gióp ®ì ta tæ chøc cuéc gÆp 1,2. Hµ §¨ng: Hai lÇn bµn kÕ sçh, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 372, 378.

418

https://thuviensach.vn

®ã. Ta ®· nh· nhÆn tõ chèi hai gîi ý ®ã vµ buéc Mü ph¶i tiÕp tôc ®µm ph¸n trùc tiÕp víi ta ë Pari. §ång thêi Cè vÊn Lª §øc Thä còng nãi th¼ng vµ rÊt kiªn quyÕt víi KÝtxinhgi¬: "Trong mÊy n¨m qua, cç «ng ®· ch¹y v¹y chç nµy chç kia ®Ó t×m ra lèi tho¸t nhng kh«ng biÕt cç «ng cã rót ®îc kinh nghiÖm kh«ng?

Thùc ra cç «ng chØ uæng c«ng v« Ých, lµm phøc t¹p thªm vÊn ®Ò

cho cç «ng... Kh«ng cã cçh thÇn kú nµo ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò

ViÖt Nam ngoµi cçh ®µm ph¸n nghiªm chØnh víi chóng t«i ë Héi nghÞ Pari trªn c¬ së nh÷ng ®Ò nghÞ cña chóng t«i vµ nh÷ng

®Ò nghÞ cña cç «ng. Trong mét v¸n cê, quyÕt ®Þnh th¾ng b¹i ph¶i lµ ngêi trong cuéc, kh«ng cã cçh nµo khç. Chóng t«i ®éc lËp gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chóng t«i"1.

Sau chuyÕn th¨m cña Tæng thèng NÝchx¬n tíi B¾c Kinh vµ M¸txc¬va, KÝtxinhgi¬ thêng tá th¸i ®é khiªu khÝch trong

®µm ph¸n. Cã lÇn míi vµo häp, KÝtxinhgi¬ ®· hái ngay Cè vÊn Lª §øc Thä: "Ngµi Cè vÊn qua B¾c Kinh, M¸txc¬va, ch¾c ®·

®îc nghe b¹n cña ngµi th«ng b¸o vÒ ý kiÕn cña chóng t«i trong

®ît ®µm ph¸n nµy?". Cè vÊn Lª §øc Thä ®· ®¸p tr¶ ngay:

"Chóng t«i chiÕn ®Êu chèng qu©n ®éi cç «ng trªn chiÕn trêng, còng chÝnh chóng t«i ®µm ph¸n víi cç «ng trªn bµn héi nghÞ.

B¹n chóng t«i hÕt lßng ñng hé chóng t«i, nhng kh«ng lµm thay chóng t«i"2. ý chÝ s¾t ®¸ vµ tinh thÇn ®éc lËp, tù chñ cña tæ tiªn

®îc kÕ thõa, hun ®óc trong t tëng Hå ChÝ Minh: "§éc lËp nghÜa lµ chóng t«i ®iÒu khiÓn lÊy mäi c«ng viÖc cña chóng t«i, kh«ng cã sù can thiÖp ë ngoµi vµo"3 lu«n ®îc ®ång chÝ Lª §øc Thä, Bé trëng Xu©n Thñy vµ tËp thÓ ®oµn ®µm ph¸n qu¸n triÖt vµ thùc hiÖn mét cçh kh«n khÐo vµ triÖt ®Ó trong suèt qu¸

tr×nh ®µm ph¸n ë Pari.

___________________

1. Hµ §¨ng: Hai lÇn bµn kÕ sçh, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 377.

2. NguyÔn Xu©n: Nhµ ngo¹i giao Lª §øc Thä vµ HiÖp ®Þnh Pari - chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 418.

3. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.5, tr. 136.

419

https://thuviensach.vn

Tinh thÇn ®éc lËp, tù chñ, chñ ®éng tiÕn c«ng cña c¶ §oµn

®µm ph¸n trªn toµn mÆt trËn ngo¹i giao ë Pari ®· gãp phÇn t¹o ra søc m¹nh ®oµn kÕt quèc tÕ to lín ®èi víi cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc cña nh©n d©n ViÖt Nam vµ buéc ®èi ph¬ng kh«ng cßn lùa chän nµo khç ngoµi viÖc ph¶i ®µm ph¸n nghiªm chØnh víi ta ë Pari. §ång thêi, sù kh«n khÐo trong øng xö còng ®· gióp ta vÉn tranh thñ ®îc tèi ®a trong chõng mùc cã thÓ sù gióp ®ì cña c¶ Liªn X« vµ Trung Quèc ®èi víi cuéc chiÕn ®Êu giµnh ®éc lËp, tù do cho Tæ quèc.

Bèn lµ, qu¸n triÖt s©u s¾c ph¬ng ch©m "dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn" trong xç ®Þnh môc tiªu cô thÓ, biÖn ph¸p vµ h×nh thøc

®Êu tranh ngo¹i giao.

"Mü ph¶i ra, cßn qu©n ta ë l¹i" lµ vÊn ®Ò hãc bóa nhÊt trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n. Ta ®· kiªn tr× vµ quyÕt t©m ®Êu tranh hµng n¨m ®Ó ®¹t ®îc sù tháa thuËn ®ã. §ång chÝ Lª §øc Thä ®øng mòi chÞu sµo vÒ vÊn ®Ò nµy. §©y lµ mét trçh nhiÖm rÊt lín tríc §¶ng vµ nh©n d©n. §èi víi bé phËn nghiªn cøu gi¶i ph¸p, ®ång chÝ nh¾c nhë: "Cç cËu vÏ ra bao nhiªu ph¬ng

¸n còng ®îc, cµng nhiÒu ph¬ng ¸n cµng tèt, nhng ph¶i nhí lêi Bç "dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn", c¸i bÊt biÕn lµ Mü ph¶i rót hÕt qu©n, cßn qu©n miÒn B¾c th× vÉn tiÕp tôc ë l¹i miÒn Nam"1.

ChÝnh tµi chÌo l¸i cña ®ång chÝ Lª §øc Thä t¹i bµn ®µm ph¸n

®· ®a ®Õn kÕt qu¶ lµ Mü rót qu©n mµ kh«ng nh¾c ®Õn sù cã mÆt cña qu©n ®éi B¾c ViÖt Nam t¹i miÒn Nam ViÖt Nam vµ ®ßi hai bªn cïng rót n÷a. Ngoµi lý lÏ ®Çy søc thuyÕt phôc, ®ång chÝ

®· tá ra rÊt kiªn nhÉn nghe ®èi ph¬ng, nhng vÉn kiªn quyÕt gi÷ v÷ng lËp trêng cña m×nh1.

§Ó khuÊt phôc ®îc KÝtxinhgi¬ - mét chÝnh khçh läc lâi vµ

___________________

1. NguyÔn Xu©n: Nhµ ngo¹i giao Lª §øc Thä vµ HiÖp ®Þnh Pari - chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 419 - 420.

420

https://thuviensach.vn

mu m«, b¶n th©n ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· lao t©m, khæ lùc t×m hiÓu con ngêi KÝtxinhgi¬, nghiªn cøu thÊu ®¸o t×nh h×nh, chuÈn bÞ ý tø cña tõng c©u ch÷ cho ph¸t biÓu trong tõng phiªn häp ®Ó

sao cho ®èi ph¬ng thÊy râ quyÕt t©m cña ta lµ døt kho¸t kh«ng cã chuyÖn rót qu©n vÒ miÒn B¾c, hiÓu ®îc ý chÝ s¾t ®¸ kh«ng g× lay chuyÓn næi cña c¶ mét d©n téc tõ thÕ hÖ nµy sang thÕ hÖ khç trong suèt mÊy ngµn n¨m lÞch sö ®· ®Êu tranh kiªn cêng v× nÒn

®éc lËp vµ tù do cña Tæ quèc. Trong tõng phiªn häp víi KÝtxinhgi¬,

®ång chÝ cßn ph¶i ®Êu trÝ quyÕt liÖt, v¹ch ra nh÷ng mu m« Èn n¸u ®»ng sau nh÷ng tuyªn bè cña ®èi ph¬ng, buéc hä ph¶i thay

®æi cçh tiÕp cËn vÊn ®Ò.

§èi víi ch¬ng tr×nh 7 ®iÓm do KÝtxinhgi¬ ®· ®a ra trong cuéc häp ngµy 31-5-1971 (tuy ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn Mü ®a ra mét gi¶i ph¸p toµn §«ng D¬ng, Mü s½n sµng ®Þnh thêi h¹n rót hÕt qu©n Mü, cßn viÖc rót qu©n cña ViÖt Nam do ngêi §«ng D¬ng gi¶i quyÕt víi nhau, nhng l¹i "lê ®i" vÊn ®Ò chÝnh trÞ...),

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· phª ph¸n: "Cç «ng cã thËt sù gi¶i quyÕt hay cßn gië nhiÒu thñ ®o¹n n÷a. §ã lµ ®iÒu chóng t«i rÊt b¨n kho¨n, nghi ngê v× qua cç ®Ò nghÞ cña «ng chóng t«i thÊy cç «ng cha thËt sù muèn gi¶i quyÕt. Cç «ng ®Æt cçh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cha ®óng. Tríc hÕt, cç «ng muèn tçh vÊn ®Ò

qu©n sù víi vÊn ®Ò chÝnh trÞ. Nhng ®ã lµ mét ®Ò nghÞ kh«ng thùc tÕ. Håi ®Çu n¨m 1970, cç «ng ®· ®ång ý th¶o luËn vÊn ®Ò

qu©n sù vµ vÊn ®Ò chÝnh trÞ ®i ®«i. Kh«ng cã cuéc chiÕn tranh nµo mµ l¹i kh«ng cã môc ®Ých chÝnh trÞ. Qu©n sù chØ lµ mét thñ

®o¹n, mét ph¬ng tiÖn ®Ó ®¹t ®îc môc ®Ých chÝnh trÞ mµ th«i...

NÕu cuéc chiÕn ®Êu cña chóng t«i kh«ng ®¹t ®îc môc ®Ých chÝnh trÞ, tøc lµ hßa b×nh, tù do, ®éc lËp thùc sù, th× cuéc chiÕn

®Êu ®ã cßn tiÕp tôc. Cç «ng ®Ò nghÞ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò qu©n sù råi ngõng b¾n ngay trong khi cha gi¶i quyÕt vÊn ®Ò chÝnh trÞ

lµ nh»m môc ®Ých cñng cè ngôy quyÒn tay sai... ®Ó tiÕp tôc ViÖt 1. Xem: NguyÔn §×nh Ph¬ng: Anh S¸u vµ ®µm ph¸n Pari, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 475.

421

https://thuviensach.vn

Nam hãa chiÕn tranh... NÕu cç «ng cßn duy tr× chÝnh quyÒn NguyÔn V¨n ThiÖu th× kh«ng gi¶i quyÕt ®îc vÊn ®Ò"1.

Trong cç cuéc ®Êu trÝ quyÕt liÖt víi cç nhµ th¬ng lîng Mü, Cè vÊn Lª §øc Thä rÊt gi÷ v÷ng nguyªn t¾c, kiªn nhÉn b¶o vÖ quan ®iÓm cña m×nh, kh«ng lïi bíc tríc søc Ðp nµo, kh«ng nao nóng tríc sù ®e däa nµo. ¤ng thêng ®a ra nh÷ng lËp luËn s¾c s¶o vµ dån ®èi ph¬ng vµo thÕ bÞ ®éng ®èi phã. Trong cuéc gÆp bÝ mËt ngµy 24-11-1972, TiÕn sÜ Henri KÝtxinhgi¬ cè t×nh ®äc cho Cè vÊn Lª §øc Thä nghe hai bøc ®iÖn víi lêi lÏ ®e däa m¹nh mÏ cña Tæng thèng R. NÝchx¬n, Cè vÊn ®· b×nh tÜnh nghe hÕt hai bøc ®iÖn råi cÊt lªn tiÕng cêi vµ chËm r·i nãi b»ng mét giäng ®anh thÐp: Chóng t«i biÕt giê phót nµy lµ quyÕt ®Þnh l¾m. Chóng t«i cã trçh nhiÖm víi nh©n d©n, víi Tæ quèc chóng t«i. Chóng t«i biÕt nÕu chiÕn tranh tiÕp tôc n÷a th× tæn thÊt rÊt lín, nhng nh©n d©n chóng t«i kh«ng thÓ chÊp nhËn mét hiÖp

íc ®Çu hµng tr¸ h×nh. NÕu kh«ng gi¶i quyÕt ®îc th× tÊt nhiªn chóng t«i ph¶i chiÕn ®Êu, dï muèn hay kh«ng muèn.

§èi víi nh÷ng vÊn ®Ò kh«ng thuéc vÒ nguyªn t¾c, ®ång chÝ

Lª §øc Thä lu«n linh ho¹t, øng biÕn uyÓn chuyÓn theo lêi d¹y cña Bç Hå: "dïng lèi nãi chuyÖn th× ph¶i nh©n nhîng nhau

®óng møc"2. Ch¼ng h¹n, vÒ t¬ng lai cña miÒn Nam, trong khi

®èi tho¹i víi KÝtxinhgi¬, ®ång chÝ nãi: "MiÒn Nam ViÖt Nam kh«ng thÓ trë thµnh thuéc ®Þa kiÓu thùc d©n míi, nhng còng kh«ng ph¶i x· héi chñ nghÜa mµ ph¶i thùc sù ®éc lËp vµ trung lËp, ph¶i cã mét chÝnh phñ hßa hîp d©n téc gåm cç bªn"3. Hay vÒ tªn gäi cña hiÖp ®Þnh, ®ång chÝ Lª §øc Thä còng nh¾c CP50

"®a c«ng thøc ®Ó phÝa Mü cã thÓ chÊp nhËn ®îc, tr¸nh tõ x©m lîc... víi tªn gäi: "HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp ___________________

1. Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, S®d, tr. 162.

2. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.7, tr. 316.

3. Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò: Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, S®d, tr. 162.

422

https://thuviensach.vn

l¹i hßa b×nh" võa ®¸p øng ®îc nguyÖn väng cña nh©n d©n ta, phï hîp víi mong muèn cña d luËn quèc tÕ, võa t¹o ®iÒu kiÖn cho Mü rót lui trong danh dù"1.

Trong øng xö víi ®èi ph¬ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n chñ

®éng víi phong th¸i ung dung, tù t¹i, uyÓn chuyÓn, khiªm nhêng cña ngêi ®¹i diÖn cho mét d©n téc chÝnh nghÜa vµ v¨n hiÕn. Kh¾c s©u lêi dÆn cña Bç: Lµm ngo¹i giao th× ph¶i nhanh trÝ, biÕt ®èi ®¸p cã lý lÏ, buéc ®èi ph¬ng ph¶i chÞu, míi g×n gi÷

®îc quèc thÓ, ®ång chÝ lu«n øng ®èi linh ho¹t víi nh÷ng luËn

®iÓm s¾c bÐn. Cã lÇn khi ®ång chÝ phª ph¸n ®Ò nghÞ rót qu©n mµ

KÝtxinhgi¬ ®a ra lµ mét bíc lïi so víi nh÷ng tho¶ thuËn mµ

hai bªn ®· ®¹t ®îc tõ tríc, KÝtxinhgi¬ ®¸p l¹i: "Lªnin nãi: mét bíc tiÕn, hai bíc lïi. T«i häc tËp Lªnin ®Êy". §ång chÝ ®Ëp l¹i ngay: "Chñ nghÜa Lªnin ph¶i ®îc vËn dông linh ho¹t. Cßn «ng th× m¸y mãc". Mét lÇn khç, ®ång chÝ ®· kh«n khÐo nãi víi ®¹i diÖn Mü r»ng, t«i thÊy ®Ò nghÞ cña cç «ng còng ®îc, nhng trong ®oµn chóng t«i cã luËt gia Lu V¨n Lîi, theo «ng Êy th× vÒ

mÆt ph¸p lý kh«ng thÓ chÊp nhËn ®îc. TiÕn sÜ KÝtxinhgi¬ võa ph¶i nÓ ngêi ®èi tho¹i, võa ng¹i cç cè vÊn trong ®oµn.

Trong håi ký ë Nhµ Tr¾ng, Henri KÝtxinhgi¬ ®· viÕt vÒ

®èi thñ cña m×nh: "Tãc hoa r©m, ®êng bÖ, Lª §øc Thä bao giê còng mÆc bé ®¹i c¸n x¸m hoÆc mar«ng, ®«i m¾t to vµ s¸ng, Ýt khi ®Ó lé sù cuång tÝn ®· thóc ®Èy «ng håi mêi s¸u tuæi ®i theo phong trµo du kÝch céng s¶n chèng Ph¸p. ¤ng lóc nµo còng tá ra rÊt b×nh tÜnh, th¸i ®é bao giê còng kh«ng cã ®iÒu g× chª trçh

®îc, trõ mét hai lÇn. ¤ng hoµn toµn biÕt «ng muèn g× vµ phôc vô lý tëng cña «ng mét cçh tËn tôy vµ khÐo lÐo. Lª §øc Thä tiÕp t«i víi mét sù lÔ phÐp cã kho¶ng cçh cña con ngêi mµ u thÕ hiÓn nhiªn ®Õn møc kh«ng thÓ lµm khç ®îc b»ng mét kiÓu lÔ phÐp gÇn nh sù h¹ cè".

___________________

1. §inh Nho Liªm: Nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c Lª §øc Thä, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 393 - 394.

423

https://thuviensach.vn

"Mét hai lÇn" mµ KÝtxinhgi¬ ¸m chØ ë trªn cã cuéc gÆp ®Çu tiªn sau trËn nÐm bom B.52 cña Mü ë Hµ Néi. Trªn ®êng tíi cuéc gÆp, ngµy 8-1-1973, t¹i ®Þa ®iÓm cña ta ë Gifsur Yvette,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· nãi tríc víi ®ång chÝ phiªn dÞch NguyÔn §×nh Ph¬ng: "H«m nay m×nh sÏ phª ph¸n Mü m¹nh

®Êy, m×nh sÏ nãi thong th¶ cho cËu dÞch, m×nh sÏ nãi Mü nÐm bom trong ®ît N«en lµ ngu xuÈn, cËu dÞch c©u Êy cho ®óng tinh thÇn". §Ó biÓu thÞ th¸i ®é, ®oµn ta ngåi t¹i bµn häp, kh«ng ai ra

®ãn ®oµn Mü nh thêng lÖ. Më ®Çu cuéc häp, nh×n th¼ng vµo mÆt KÝtxinhgi¬, Cè vÊn Lª §øc Thä l¹nh lïng, nghiªm nghÞ h¬n mäi h«m, b×nh tÜnh tÊn c«ng ngay, phª ph¸n rÊt m¹nh thñ ®o¹n x¶o trçña Mü. KÝtxinhgi¬ cói mÆt kh«ng d¸m nh×n l¹i, chØ nãi:

"T«i cã nghe thÊy nh÷ng tÝnh tõ... T«i ®Ò nghÞ ®õng dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã". Cè vÊn Lª §øc Thä ®¸p: "T«i dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã lµ kiÒm chÕ l¾m råi, chø d luËn thÕ giíi, cç nhµ b¸o vµ ngay cç nh©n vËt ë Mü cßn dïng nh÷ng c©u d÷ déi h¬n nhiÒu". Sù øng phã linh ho¹t "v¹n biÕn", "nhu" vµ "c¬ng" ®Òu ®óng lóc vµ

cã lý cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· buéc ®èi ph¬ng ph¶i vÞ nÓ, khuÊt phôc.

N¨m lµ, kÕt hîp uyÓn chuyÓn gi÷a ®µm víi ®¸nh trong bèi c¶nh ngo¹i giao ®· trë thµnh mét mÆt trËn nh»m t¹o dùng vµ

n¾m b¾t thêi c¬ ®Ó cã thÓ xoay chuyÓn côc diÖn ®¸nh - ®µm sao cho cã lîi nhÊt cho ta trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ph¬ng ch©m giµnh th¾ng lîi tõng bíc, tiÕn lªn giµnh th¾ng lîi hoµn toµn.

Tõ kinh nghiÖm x¬ng m¸u cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vµ

tõ chiÕn trêng Nam Bé trùc tiÕp ®¸nh Mü - tíi th¼ng Pari ®Ó

"nãi chuyÖn" víi Mü, ®ång chÝ Lª §øc Thä thÊu hiÓu s©u s¾c vai trß riªng vµ mèi quan hÖ gi÷a "®¸nh" vµ "®µm" trong bèi c¶nh míi. KÕt qu¶ ®µm ph¸n tríc hÕt tuú thuéc vµo thùc tÕ vµ chiÒu híng t¬ng quan lùc lîng gi÷a ta vµ ®Þch trªn chiÕn trêng.

Bç Hå ®· chØ râ: "Thùc lùc lµ c¸i chiªng mµ ngo¹i giao lµ c¸i 424

https://thuviensach.vn

tiÕng. Chiªng cã to tiÕng míi lín"1. §ång thêi, ngo¹i giao còng cã vai trß rÊt quan träng. NghÞ quyÕt Trung ¬ng 13 (khãa III) kh¼ng ®Þnh: "Chóng ta chØ cã thÓ giµnh ®îc trªn bµn héi nghÞ

nh÷ng c¸i mµ chóng ta ®· giµnh ®îc trªn chiÕn trêng. Tuy nhiªn, ®Êu tranh ngo¹i giao kh«ng chØ ®¬n thuÇn ph¶n ¸nh cuéc ®Êu tranh trªn chiÕn trêng, mµ trong t×nh h×nh quèc tÕ hiÖn nay víi tÝnh chÊt cuéc chiÕn tranh gi÷a ta vµ ®Þch,

®Êu tranh ngo¹i giao gi÷ mét vai trß quan träng, tÝch cùc vµ

chñ ®éng"1.

Víi t duy chiÕn lîc s¾c s¶o vµ sù am hiÓu chiÕn trêng miÒn Nam tõ kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ®Õn kh¸ng chiÕn chèng Mü, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n chØ ®¹o s¸t sao c«ng tç nghiªn cøu ®Ó ®¸nh gi¸ thËt khçh quan t¬ng quan lùc lîng gi÷a ta vµ ®Þch trªn chiÕn trêng miÒn Nam còng nh t×nh h×nh néi bé

®èi ph¬ng nh»m xç ®Þnh ®óng môc tiªu cô thÓ cña tõng bíc

®µm ph¸n, s¸ng t¹o nh÷ng biÖn ph¸p ®Êu tranh thÝch hîp trong tõng ph¬ng ¸n cô thÓ ®Ó phèi hîp chÆt chÏ víi mÆt trËn qu©n sù cïng mÆt trËn chÝnh trÞ t¹o søc m¹nh tæng hîp giµnh th¾ng lîi tõng bíc vµ khi cã ®ñ ®iÒu kiÖn chÝn muåi th× chíp thêi c¬

giµnh th¾ng lîi hoµn toµn.

Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n (1968) ®·

lµm nhôt ý chÝ x©m lîc cña Mü vµ buéc Mü ph¶i nhËn ®µm ph¸n víi ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa víi phiªn häp ®Çu tiªn ë Héi trêng Clªbe (Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ ë Pari) ngµy 13-5-1968. Khç víi ®µm ph¸n ë Héi nghÞ Gi¬nev¬ (®¸nh xong

§iÖn Biªn Phñ míi häp) ®µm ph¸n Pari b¾t ®Çu khi ta ®ang

®¸nh quyÕt liÖt trªn c¶ hai miÒn Nam, B¾c, nªn ®¸nh vµ ®µm cã thÓ hç trî nhau. ViÖc Mü chÊp nhËn ngõng nÐm bom miÒn B¾c kh«ng ®iÒu kiÖn ngµy 31-10-1968 ®· hç trî cho ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ ®Êu tranh qu©n sù ë chiÕn trêng miÒn Nam (lóc nµy ta còng ®ang gÆp khã kh¨n sau Tæng tiÕn c«ng).

ë Héi nghÞ Gi¬nev¬, cç níc lín trùc tiÕp ®µm ph¸n víi ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.4, tr. 126.

425

https://thuviensach.vn

nhau, vai trß cña ta còng bÞ h¹n chÕ. Trong ®µm ph¸n Pari, ta trùc tiÕp ®èi tho¹i víi Mü trong côc diÖn ®¸nh - ®µm kÐo dµi, nªn cã thÓ khai thç tèi ®a m©u thuÉn trong néi bé Mü (®Æc biÖt khi bÇu cö tæng thèng ë Mü cuèi n¨m 1968 vµ cuèi n¨m 1972) vµ m©u thuÉn gi÷a Mü víi chÝnh quyÒn Sµi Gßn ®Ó tÊn c«ng ®èi ph¬ng. Cuéc tiÕn c«ng chiÕn lîc xu©n hÌ 1972 ë chiÕn trêng miÒn Nam ®· hç trî cho ®ît tÊn c«ng ngo¹i giao th¸ng 10-1972

vµ th¾ng lîi oanh liÖt cña trËn "§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng"

th¸ng 12-1972 ®· buéc Mü kh«ng cßn lùa chän nµo khç h¬n lµ

ph¶i ký kÕt hiÖp ®Þnh.

Khç víi Héi nghÞ Gi¬nev¬, khi ta chØ lµ mét thµnh phÇn tham gia víi tiÕng nãi h¹n chÕ, lÇn nµy ta ®· chñ ®éng më c¶

mét mÆt trËn ngo¹i giao cã cç "binh chñng" khç nhau, kÕt hîp

®µm ph¸n víi chiÕn trêng vµ quèc tÕ, kÕt hîp gi÷a ®µm ph¸n ë Pari víi trong níc cïng chung søc hiÖp ®ång tç chiÕn. Díi sù chØ ®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ ®ång chÝ NguyÔn Duy Trinh, CP50 ë trong níc ®· qu¸n triÖt ®îc quan ®iÓm cña Bé ChÝnh trÞ vµ th«ng qua th¶o luËn tËp thÓ cã sù ®ãng gãp tÝch cùc cña

®ång chÝ NguyÔn C¬ Th¹ch nªn ®· h×nh thµnh kÞp thêi v¨n b¶n Dù th¶o HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam vµ mét sè nghÞ ®Þnh th cÇn thiÕt tr×nh Bé ChÝnh trÞ

th¶o luËn vµ th«ng qua. Cßn t¹i Pari, ta ®· phèi hîp nhÞp nhµng gi÷a hai ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, "hai mµ mét" vµ

"mét mµ hai". Nh÷ng s¸ng kiÕn vÒ gi¶i ph¸p quan träng nhÊt

®a ra tríc diÔn ®µn c«ng khai ë Pari ®Òu ®îc dµnh cho ®oµn miÒn Nam ®Ó kh¼ng ®Þnh ®Þa vÞ ph¸p lý quèc tÕ cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi vµ tranh thñ réng r·i d luËn vµ sù ñng hé quèc tÕ.

Cè vÊn Lª §øc Thä ®· chØ ®¹o kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ®µm ph¸n víi ®Êu tranh d luËn phôc vô c¶ ®µm ph¸n vµ chiÕn trêng. §ång chÝ ®· trùc tiÕp tç ®éng vµo néi bé Mü, tranh thñ 1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toµn tËp, S®d, t.28, tr. 174.

426

https://thuviensach.vn

d luËn Mü ngay trong cç phiªn häp. §ång thêi, ®ång chÝ chØ

®¹o tËp hîp lùc lîng b¸o chÝ lµm c«ng tç tuyªn truyÒn tranh thñ tÊt c¶ cç diÔn ®µn ®Ó võa ®Ò cao chÝnh nghÜa vµ thiÖn chÝ

hßa b×nh cña ta, võa tè c¸o téi ç cña Mü - ngôy, phª ph¸n cç thñ ®o¹n nh»m h¹n chÕ cuéc chiÕn ®Êu cña ta nh ®ßi hai bªn cïng xuèng thang, cïng rót qu©n, kh«i phôc khu phi qu©n sù, v.v. nh»m tranh thñ tèi ®a sù ®ång t×nh vµ ñng hé cña d

luËn thÕ giíi ®èi víi cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc cña nh©n d©n ViÖt Nam. §ång chÝ lu«n khuyÕn khÝch c¸n bé ph¸t huy vai trß c¸ nh©n trong c«ng tç: "Cç cËu cø m¹nh d¹n mµ

ph¸t biÓu kh«ng ph¶i viÖc g× còng xin ý kiÕn, nh vËy cßn g× lµ

t thÕ ngêi ph¸t ng«n".

BÞ thÊt b¹i th¶m h¹i trong cuéc tËp kÝch chiÕn lîc B.52

vµo Hµ Néi, H¶i Phßng, ngµy 22-12-1972, Mü ph¶i nªu vÊn ®Ò

gÆp l¹i ë Pari vµ Mü sÏ ngõng nÐm bom tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra tõ ngµy 30-12-1972. Bé ChÝnh trÞ ®· th¶o luËn suèt ba ngµy trong hÇm Nhµ Rång ë trong thµnh. NhiÒu ý kiÕn lËt ®i, lËt l¹i, cuèi cïng nhÊt trÝ cao víi ý kiÕn do ®ång chÝ Lª DuÈn vµ ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®Ò xuÊt: phÝa ta nªn gÆp l¹i phÝa Mü ®Ó ®i ®Õn ký hiÖp ®Þnh. Ngµy 23-1-1973, Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä vµ

TiÕn sÜ H.KÝtxinhgi¬ ®· ký t¾t b¶n HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. §©y lµ th¾ng lîi chung cña c¶ d©n téc díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, trong ®ã cã sù ®ãng gãp cña "binh chñng ngo¹i giao" ®îc ®ång chÝ Lª §øc Thä trùc tiÕp båi dìng vµ rÌn luyÖn, cã ®ñ b¶n lÜnh vµ trÝ tuÖ ®Ó

®Êu trÝ, ®Êu lý víi mét ®èi thñ dµy d¹n kinh nghiÖm vµ l·o luyÖn vÒ ngo¹i giao; biÕt tiÕn vµ biÕt lui ®óng lóc ®Ó ®¹t ®îc kÕt qu¶

cao nhÊt.

Kh«ng chØ khi ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng phô trçh mÆt trËn ngo¹i giao, ®Æc trçh ®µm ph¸n víi Mü t¹i Pari,

®ång chÝ Lª §øc Thä míi lµm c«ng tç ngo¹i giao. Tríc ®ã,

®ång chÝ ®· thùc hiÖn mét sè nhiÖm vô ®èi ngo¹i quan träng cña

§¶ng, trong ®ã cã nhiÖm vô gióp cç ®ång chÝ Campuchia thµnh lËp mét ®¶ng riªng theo chñ tr¬ng tçh §¶ng Céng s¶n §«ng 427

https://thuviensach.vn

D¬ng ra lµm ba ®¶ng tõ n¨m 1948 vµ dÉn ®Çu §oµn ®¹i biÓu cña §¶ng ta th¨m Ph¸p n¨m 1965 theo lêi mêi cña Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n Ph¸p. Tõ khi tËp kÕt ra miÒn B¾c n¨m 1955, cïng víi mét sè ®ång chÝ khç trong Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· tham gia trùc tiÕp vµo c«ng tç ho¹ch ®Þnh

®êng lèi, chñ tr¬ng, chÝnh sçh ®èi ngo¹i cña §¶ng vµ Nhµ

níc. Sau §¹i héi VI cña §¶ng, víi vai trß Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng, ®ång chÝ vÉn tiÕp tôc ®ãng gãp vµo x©y dùng chñ tr¬ng, nghÞ quyÕt cña §¶ng vÒ ®èi ngo¹i nh»m ph¸ vì thÕ

bao v©y cÊm vËn, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò Campuchia, thóc ®Èy b×nh thêng hãa quan hÖ víi Trung Quèc vµ Mü. Riªng ®èi víi Mü, trong tr¶ lêi phãng viªn H·ng Th«ng tÊn Mü (UPI) Sylvana Foa ngµy 15-3-1985 nh©n kû niÖm 10 n¨m ngµy gi¶i phãng miÒn Nam, ®ång chÝ ®· bµy tá: "Chóng t«i b©y giê còng muèn cã quan hÖ b×nh thêng víi Mü. T«i cho r»ng b©y giê ®· ®Õn lóc hai níc nªn gÆp nhau... kh«ng cã lý do g× l¹i kh«ng thÓ gÆp nhau v×

chiÕn tranh ®· kÕt thóc h¬n chôc n¨m nay. §iÒu ®ã chØ cã lîi cho c¶ hai níc, cho c¶ hßa b×nh trong khu vùc. C¶ hai níc

®îc nhiÒu c¸i lîi, c¶ vÒ kinh tÕ còng nh chÝnh trÞ. Kh«ng bao giê chØ mét bªn cã lîi". Cïng nhiÒu ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng vµ

Nhµ níc ViÖt Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· dù vµ chØ ®¹o nhiÒu héi nghÞ ngo¹i giao tõ thËp niªn 1960 cho ®Õn khi ®ång chÝ l©m bÖnh vµo cuèi thËp niªn 1980. Trong cç héi nghÞ ngo¹i giao, ®ång chÝ ®Ò cËp ®Õn tÊt c¶ cç lÜnh vùc mµ ngµnh ngo¹i giao ph¶i thùc hiÖn: tõ n¾m b¾t t×nh h×nh thÕ giíi, t×nh h×nh trong níc ®Õn nhiÖm vô ngo¹i giao vµ c«ng tç §¶ng, ®oµn thÓ

trong ngµnh ngo¹i giao víi nh÷ng chØ ®¹o cô thÓ cã ý nghÜa rÊt quan träng ®èi víi c«ng tç x©y dùng vµ ph¸t triÓn ngµnh ngo¹i giao hiÖn nay vµ trong t¬ng lai:

Thø nhÊt, nãi ®Õn ngo¹i giao lµ ph¶i nãi ®Õn t×nh h×nh thÕ

giíi, t×nh h×nh khu vùc. C¸n bé ngo¹i giao ph¶i nh×n nhËn, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh nh thÕ nµo cho ®óng nh nã

®ang diÔn ra vµ tç ®éng ®Õn t×nh h×nh trong níc nh thÕ nµo, chóng ta ph¶i chñ ®éng ®èi phã ra lµm sao? ChÝnh cç ®ång chÝ

428

https://thuviensach.vn

lµm c«ng tç ®èi ngo¹i, ngo¹i giao ph¶i lµm tham mu cho l·nh

®¹o §¶ng vµ Nhµ níc. §ång chÝ xç ®Þnh râ nhiÖm vô ngo¹i giao rÊt quan träng, chØ râ ngo¹i giao còng lµ mét mÆt trËn, nªn lµm ngo¹i giao còng lµ mét nhiÖm vô chiÕn ®Êu, ®ßi hái ph¶i chÞu ®ùng gian khæ, hy sinh v× sù nghiÖp chung. C¸n bé ngo¹i giao ph¶i n¾m v÷ng ®êng lèi cña §¶ng, nhÊt lµ ®êng lèi ®èi ngo¹i, ph¶i biÕt tËp trung vµo nhiÖm vô chñ yÕu, nhiÖm vô trung t©m cña tõng giai ®o¹n; c«ng tç ngo¹i giao rÊt khã v×

liªn quan tíi thÕ giíi bªn ngoµi - réng lín, phøc t¹p vµ thay ®æi liªn tôc, v× vËy c¸n bé ngo¹i giao kh«ng chØ cÇn hiÓu biÕt thÊu

®¸o vÒ chiÕn lîc vµ chÝnh sçh, mµ cßn ph¶i biÕt tËn dông s¸ng t¹o, cã sçh lîc ®óng ®¾n vµ cßn ph¶i kh«n khÐo.

Thø hai, muèn nhËn biÕt vÒ nhiÖm vô chiÕn lîc, cÇn ph¶i n¾m v÷ng t¬ng quan lùc lîng gi÷a cçh m¹ng vµ ph¶n cçh m¹ng, n¾m ®îc nh÷ng lùc lîng lõng chõng. Lùc lîng nµy chØ

cã thÓ lµm chËm sù ph¸t triÓn, nhng kh«ng bao giê ng¨n c¶n

®îc bíc tiÕn cña cçh m¹ng. §ã lµ quy luËt tÊt yÕu cña cçh m¹ng. Ph¶i nhËn râ b¹n thï, b¹n còng cã lóc hoang mang, dao

®éng nªn cÇn ph¶i kiªn tr× gi¶i thÝch ®Ó b¹n hiÓu ta. Do ®ã, muèn cã sçh lîc ngo¹i giao ®óng, võa ph¶i cã cçh nh×n toµn diÖn vµ tæng thÓ, ®ång thêi cÇn ph¶i nghiªn cøu s©u vµ cô thÓ.

C¸n bé ngo¹i giao ph¶i chñ ®éng chø kh«ng thÓ thô ®éng, c«ng tç ë ®Þa bµn nµo ph¶i hiÓu biÕt vµ s©u s¾c vÒ n¬i m×nh c«ng tç. Lµm ngo¹i giao ph¶i tØ mØ, biÕt nh÷ng c¸i nhá, nh÷ng c¸i chi tiÕt ®Ó n¾m lÊy c¸i lín; ph¶i lu«n lu«n häc tËp n©ng cao tÇm nh×n chiÕn lîc, hiÓu n¬i m×nh c«ng tç cha ®ñ, ph¶i hiÓu c¶

khu vùc, tõ ®ã nh×n ra thÕ giíi. Khi cã sù viÖc g× x¶y ra, ph¶i xem xÐt, ph©n tÝch mét cçh toµn diÖn, tæng thÓ vµ ®a ra nhËn

®Þnh cña riªng m×nh. Trong ho¹t ®éng ngo¹i giao, ph¬ng ph¸p

®Êu tranh ngo¹i giao ph¶i rÊt toµn diÖn, kh«ng nªn quan niÖm

®Êu tranh ngo¹i giao chØ lµ ®µm ph¸n, chØ lµ gÆp gì tiÕp xóc, chØ

lµ ph©n hãa ®èi ph¬ng. §Êu tranh ngo¹i giao ph¶i c¶ trªn mÆt trËn tuyªn truyÒn ®èi ngo¹i, c¶ trªn mÆt trËn vËn ®éng quÇn chóng, tøc lµ ngo¹i giao nh©n d©n. Ph¶i kÕt hîp ngo¹i giao nhµ

429

https://thuviensach.vn

níc víi ngo¹i giao nh©n d©n, ph¶i ®Èy m¹nh c«ng tç tuyªn truyÒn ®èi ngo¹i nhng ph¶i cã chØ ®¹o s©u s¸t.

Thø ba, víi träng trçh phô trçh c«ng tç tæ chøc cña

§¶ng trong nhiÒu n¨m (th¸ng 9-1944 sau khi ra tï ®· ®îc Trung ¬ng giao phô trçh c«ng tç tæ chøc vµ huÊn luyÖn c¸n bé cña §¶ng), ®ång chÝ Lª §øc Thä chØ ®¹o: sau khi ®Êt níc thèng nhÊt, quan hÖ gi÷a níc ta víi cç níc trªn thÕ giíi sÏ

®îc më réng, yªu cÇu ho¹t ®éng ®èi ngo¹i sÏ t¨ng lªn nhiÒu, v×

vËy cÇn ph¶i t¨ng cêng ®éi ngò c¸n bé ®èi ngo¹i, ngo¹i giao.

§ång chÝ yªu cÇu Ban §èi ngo¹i Trung ¬ng §¶ng vµ Bé Ngo¹i giao ph¶i n¾m ®îc yªu cÇu cña cç bé, cç ngµnh cã liªn quan

®Õn ®èi ngo¹i ®Ó gióp hä trong ho¹t ®éng ®èi ngo¹i, lµm sao tõ chç hä ph¶i dùa vµo Bé Ngo¹i giao, Ban §èi ngo¹i ®Õn tù hä ho¹t ®éng ngo¹i giao ®îc trong nh÷ng lÜnh vùc hä phô trçh.

VÒ c«ng tç ®µo t¹o c¸n bé ngo¹i giao, ®ång chÝ Lª §øc Thä yªu cÇu l·nh ®¹o Bé Ngo¹i giao ph¶i biÕt kÕt hîp gi÷a sö dông c¸n bé ngo¹i giao lín tuæi, cã nhiÒu kinh nghiÖm víi viÖc ®µo t¹o mét thÕ hÖ c¸n bé ngo¹i giao trÎ, cã tr×nh ®é v¨n hãa, ngo¹i ng÷ vµ chÝnh trÞ cao. Lµm ngo¹i giao mµ kh«ng biÕt Ýt nhÊt mét ngo¹i ng÷ th«ng th¹o th× gay go. Lµm ngo¹i giao, kh«ng chØ chó ý ®Õn ho¹t ®éng ngo¹i giao mµ ph¶i chó ý c¶ c«ng tç x©y dùng

§¶ng, x©y dùng ®oµn thÓ quÇn chóng. Lµm tèt c«ng tç §¶ng, c«ng tç quÇn chóng sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó §¶ng l·nh

®¹o chuyªn m«n, thùc hiÖn sinh ho¹t d©n chñ vµ ph¸t huy trÝ

tuÖ tËp thÓ. §Æc biÖt, trong ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng ë níc ngoµi, céng ®ång ngêi ViÖt Nam ®a d¹ng, c«ng tç §¶ng vµ ®oµn thÓ

sÏ gióp ho¹t ®éng ngo¹i giao n¾m ®îc céng ®ång ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi, lµm cÇu nèi gi÷a ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi víi trong níc...

Suèt ®êi tËn tôy phôc vô nh©n d©n, phông sù Tæ quèc,

®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng mu cÇu lîi Ých c¸ nh©n, v× víi ®ång chÝ, hßa b×nh, Êm no, h¹nh phóc cho nh©n d©n, toµn vÑn l·nh thæ cho ®Êt níc lµ môc tiªu mµ ®ång chÝ ®· toµn t©m, toµn ý phÊn ®Êu. Ngµy nay, trong c«ng cuéc ®æi míi, tªn tuæi cña ®ång 430

https://thuviensach.vn

chÝ, sù nghiÖp cao c¶ vµ nh÷ng cèng hiÕn to lín cña ®ång chÝ ®èi víi §¶ng, víi d©n téc vÉn trêng tån. LÞch sö ngo¹i giao ghi c«ng ®ång chÝ nh mét nhµ ngo¹i giao chiÕn lîc tµi ba, mu lîc vµ kh«n khÐo.

431

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä

Nhµ th¬ng thuyÕt tÇm cì lín

NguyÔn ThÞ B×nh*

T«i nghe tªn anh - Lª §øc Thä - tõ håi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ë chiÕn trêng Nam Bé. Nhng ®Õn Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, t«i míi ®îc trùc tiÕp lµm viÖc víi anh trong nhiÒu n¨m, kÓ tõ ®Çu cho ®Õn cuèi Héi nghÞ. Lóc ®ã anh lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa do Bé trëng Xu©n Thñy lµm Trëng ®oµn. Cßn t«i, lóc ®Çu lµ Phã trëng ®oµn ®¹i biÓu MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, sau lµ Bé trëng Ngo¹i giao vµ Trëng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam t¹i Héi nghÞ. Danh nghÜa c«ng khai lµ nh vËy, nhng ai còng hiÓu r»ng anh Lª §øc Thä, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ vµ anh Xu©n Thñy, Uû viªn Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng lµ nh÷ng nhµ l·nh

®¹o chñ chèt cç ®oµn ®µm ph¸n cña ta. B¸o chÝ ph¬ng T©y, trong khi ®¸nh gi¸ rÊt cao phÈm cçh vµ tµi n¨ng ngo¹i giao cña Xu©n Thñy, ®· nhËn xÐt r»ng Lª §øc Thä lµ mét nhµ

th¬ng thuyÕt ®Çy quyÒn uy, cã tiÕng nãi rÊt quyÕt ®Þnh trong

®µm ph¸n bëi quyÒn h¹n vµ tÝnh ®¹i diÖn cao cña «ng. Sù thËt th× c¶ Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy ®Òu lµ nh÷ng nhµ l·nh ®¹o chÝnh trÞ d¹n dµy kinh nghiÖm ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ViÖt Nam ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, Phã Chñ tÞch níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam,

- Bé trëng Bé Gi¸o dôc,

- Bé trëng Bé Ngo¹i giao ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, Trëng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

432

https://thuviensach.vn

D©n chñ Céng hßa giao träng trçh trong cuéc chiÕn ®Êu míi trªn mÆt trËn ngo¹i giao mµ cuéc ®µm ph¸n ë Pari lµ mét trËn tuyÕn mòi nhän. Suèt c¶ qu¸ tr×nh th¬ng lîng, kÓ tõ cuéc

®µm ph¸n chÝnh thøc gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü tõ ngµy 10-5-1968 ®Õn ngµy 31-10-1968, dÉn ®Õn viÖc Mü buéc ph¶i chÊm døt nÐm bom hoµn toµn kh«ng ®iÒu kiÖn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ chÊp nhËn ngåi vµo bµn ®µm ph¸n víi MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam trong Héi nghÞ bèn bªn t¹i Pari, cho ®Õn khi Héi nghÞ Pari diÔn ra vµ ®i

®Õn kÕt thóc víi HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, c¶ Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy ®Òu tá ra lµ

nh÷ng nhµ th¬ng thuyÕt ®Çy tµi n¨ng, mét cÆp bµi trïng kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong v¸n bµi lËt ngöa gi÷a cç nhµ ®µm ph¸n ViÖt Nam vµ Mü t¹i Héi nghÞ Pari thêi bÊy giê.

Th«ng thêng, ngêi ta hay nghÜ r»ng, nh÷ng nhµ ngo¹i giao lµ nh÷ng ngêi cã biÖt tµi, gièng nh cç nhµ thuyÕt khçh thêi Xu©n Thu - ChiÕn Quèc, chØ cÇn uèn ba tÊc lìi lµ ®¶o ngîc

®îc t×nh thÕ, biÕn nguy thµnh an, chuyÓn b¹i thµnh th¾ng, giµnh lÊy c¸i mµ tëng nh m×nh kh«ng thÓ nµo giµnh ®îc. Còng cã ngêi nghÜ r»ng lµm ngo¹i giao th× ph¶i cã nhiÒu mu m« vµ

thñ ®o¹n, biÕt ®¸nh lõa kÎ ®Þch, t¹o ra t×nh huèng gi¶ mµ nh

thËt, thËt mµ nh gi¶ ®Ó buéc ®èi ph¬ng ph¶i chÊp nhËn nh÷ng g× mµ m×nh muèn. Lª §øc Thä kh«ng bao giê nghÜ nh vËy. Anh biÕt râ Héi nghÞ Pari lµ mét trËn chiÕn quyÕt liÖt, nh keo vËt kh«ng døt gi÷a nh÷ng ®èi thñ kú phïng. N¾m v÷ng tinh thÇn NghÞ quyÕt 13 cña Trung ¬ng §¶ng (khãa III) më mÆt trËn ngo¹i giao ®Ó phèi hîp víi mÆt trËn qu©n sù vµ mÆt trËn chÝnh trÞ trong níc, t¹o ra søc m¹nh tæng hîp nh»m chiÕn th¾ng kÎ

thï. Anh cho r»ng trªn bµn ®µm ph¸n, ta kh«ng thÓ giµnh lÊy c¸i mµ trªn chiÕn trêng ta kh«ng giµnh ®îc. KÕt qu¶ ®µm ph¸n tïy thuéc tríc hÕt vµo t¬ng quan lùc lîng gi÷a ta vµ

®Þch trªn chiÕn trêng. Tµi trÝ ngo¹i giao kh«ng thÓ thay cho thùc lùc, nã chØ gãp mét phÇn, thËm chÝ mét phÇn quan träng lµm t¨ng thªm thùc lùc. Cïng víi Xu©n Thñy, Lª §øc Thä thêng 433

https://thuviensach.vn

xuyªn trang bÞ nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt cho ®éi ngò nh÷ng nhµ ®µm ph¸n cña ta ë Pari. Hai anh gi÷ mèi liªn hÖ chÆt chÏ

víi Hµ Néi, trùc tiÕp b¸o c¸o t×nh h×nh cuéc ®µm ph¸n, nªu lªn cç s¸ng kiÕn vµ tiÕp nhËn nh÷ng chØ thÞ cña Bé ChÝnh trÞ ®Ó

tiÕn hµnh ®µm ph¸n. Nh÷ng nhµ l·nh ®¹o cña ta thêng nãi: Ta ®· biÕt më ®Çu cuéc chiÕn tranh th× ta còng sÏ biÕt kÕt thóc cuéc chiÕn tranh. T¹i bµn th¬ng lîng, Lª §øc Thä ®· cïng cç nhµ ®µm ph¸n cña ta kiªn tr× gi÷ v÷ng môc tiªu chung cña toµn bé cuéc ®µm ph¸n còng nh môc tiªu cô thÓ cña tõng bíc

®µm ph¸n, s¸ng t¹o tiÕn hµnh nh÷ng biÖn ph¸p ®Êu tranh víi

®èi ph¬ng trong tõng ph¬ng ¸n cô thÓ ®Ó phèi hîp víi chiÕn trêng, vµ khi ®iÒu kiÖn ®· chÝn muåi th× ®a ra cç kiÕn nghÞ

vÒ gi¶i ph¸p.

Lµ ngêi l·nh ®¹o cao nhÊt cña ta trong ®µm ph¸n, l¹i lµ

ngêi cã b¶n lÜnh v÷ng vµng, cã tÝnh quyÕt ®o¸n cao nhng Lª

§øc Thä kh«ng bao giê vâ ®o¸n. Lµm viÖc g×, nhÊt lµ viÖc ®a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh quan träng, anh ®Òu b¾t ®Çu tõ sù ph©n tÝch tØ mØ t×nh h×nh, rót ra nh÷ng kÕt luËn cÇn thiÕt råi xö lý mét cçh linh ho¹t. C¶ anh vµ anh Xu©n Thñy ®Òu rÊt quan t©m ®Ò

cao vai trß cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng vµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi. Cç anh nãi th¼ng víi ®èi ph¬ng, còng lµ cho toµn thÕ giíi biÕt r»ng ®ã lµ ngêi ®¹i diÖn ch©n chÝnh duy nhÊt cña nh©n d©n miÒn Nam ®ang chiÕn ®Êu. Nh Bç Hå nãi: miÒn Nam lµ cña ViÖt Nam. "Níc ViÖt Nam lµ mét, d©n téc ViÖt Nam lµ mét"1, "S«ng cã thÓ c¹n, nói cã thÓ mßn, song ch©n lý ®ã kh«ng bao giê thay ®æi"1. Cç anh ®· dµnh nh÷ng t×nh c¶m s©u

®Ëm vµ c¶ nh÷ng lêi lÏ tèt ®Ñp cho §oµn vµ Trëng ®oµn ®µm ph¸n miÒn Nam. Nh÷ng s¸ng kiÕn vÒ gi¶i ph¸p quan träng nhÊt ®a ra tríc diÔn ®µn c«ng khai ë Pari ®Òu ®îc dµnh cho

®oµn miÒn Nam: Gi¶i ph¸p toµn bé 10 ®iÓm ngµy 8-5-1969 cña

§oµn MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam; 8 ®iÓm nãi râ thªm ngµy 17-9-1970 cña §oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.9, tr. 45.

434

https://thuviensach.vn

l©m thêi vµ ®Ò nghÞ 3 ®iÓm ngµy 10-12-1970 cña Trëng ®oµn NguyÔn ThÞ B×nh; lËp trêng 7 ®iÓm ngµy 1-7-1971 vµ sau ®ã lµ

2 ®iÓm nãi râ thªm ngµy 2-2-1972 cña §oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi, v.v..

Cã nhiÒu thÝ dô sinh ®éng vµ lý thó. Theo biªn b¶n cç cuéc ®µm ph¸n mËt, trong cuéc häp riªng ngµy 26-6-1971 gi÷a Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy víi KÝtxinhgi¬ (phô t¸ Tæng thèng Hoa Kú vÒ cç vÊn ®Ò an ninh quèc gia), ®¸p l¹i gi¶i ph¸p 7 ®iÓm ngµy 31-5-1971 cña Mü, Xu©n Thñy ®a ra gi¶i ph¸p 9 ®iÓm cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, vµ th«ng b¸o cho KÝtxinhgi¬ r»ng:

"Bµ B×nh muèn gÆp ®¹i diÖn cÊp cao cña ChÝnh phñ Mü ®Ó nãi râ ý kiÕn cña bµ Êy".

KÝtxinhgi¬:

- T«i sî bµ Êy l¾m!

Xu©n Thñy:

- Bµ Êy lµ mét phô n÷ mÒm máng.

KÝtxinhgi¬:

- Nhng bµ Êy ghª l¾m. §Ó xem chóng ta cã tiÕn bé trong nãi chuyÖn hay kh«ng, ®Ó xem triÓn väng thÕ nµo ®·.

ThÕ råi mét bÊt ngê ®· ®Õn víi phÝa Mü. S¸u ngµy sau ®ã, ngµy 1-7-1971, chÝnh Trëng ®oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi ®· ®a ra t¹i bµn ®µm ph¸n c«ng khai lËp trêng 7 ®iÓm cña m×nh, nh ®· nªu trªn. LËp trêng 7 ®iÓm nµy gÇn gièng nh gi¶i ph¸p 9 ®iÓm nhng chØ thu hÑp trong ph¹m vi miÒn Nam ViÖt Nam vµ chÜa mòi nhän vµo ThiÖu nh»m tç ®éng ®Õn tuyÓn cö s¾p tíi ë Sµi Gßn.

Mét chuyÖn khç. Ngµy 27-11-1972, Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy ®Õn th¨m ®oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi t¹i trô së cña §oµn ë V¬rie le Buyx«ng (VerriÌre le Buisson). §ã lµ mét ngµy nghØ, sau khi kÕt thóc nh÷ng phiªn häp kÐo dµi mét tuÇn cha ng· ngò gi÷a Lª

§øc Thä, Xu©n Thñy víi KÝtxinhgi¬, trong ®ã phÝa Mü lËt läng 1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.4, tr. 246.

435

https://thuviensach.vn

®a ra rÊt nhiÒu ®iÒu söa ®æi so víi b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh ®·

tháa thuËn ngµy 20-10-1972. Tuy lµ cuéc th¨m cã tÝnh chÊt néi bé, nhng §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®i xe cã c¾m cê vµ

®oµn xe hé tèng. Lª §øc Thä hiÓu r»ng, cuéc ®i th¨m nµy sÏ

kh«ng lät ®îc tai m¾t cña giíi b¸o chÝ. Qu¶ nhiªn, giíi s¨n lïng tin tøc ë Pari ®· ®îc dÞp ®a tin r»ng "cuéc héi kiÕn" gi÷a hai ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam lµ nh»m thèng nhÊt kÕ

ho¹ch ®Êu tranh cho mét HiÖp ®Þnh cuèi cïng. Hä nãi ®óng mét phÇn. Cç anh Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy ®· th«ng b¸o cho chóng t«i diÔn biÕn cuéc ®µm ph¸n mËt vµ chóng t«i ®· cïng bµn víi nhau vÒ chiÕn thuËt ®Êu tranh trªn diÔn ®µn c«ng khai.

Cã ®iÒu mµ giíi b¸o chÝ Pari kh«ng biÕt lµ Lª §øc Thä ®· kÕt thóc "cuéc héi kiÕn" kh«ng ph¶i b»ng mét kÕt luËn chÝnh trÞ hay ngo¹i giao mµ lµ b»ng mét c©u KiÒu hµm ý nh¾c nhñ: D»n lßng chê ®îi Ýt l©u

ChÇy ra th× còng n¨m sau véi g×.

Con ngêi Lª §øc Thä lµ nh vËy. Anh xøng ®¸ng ®îc coi lµ mét nhµ th¬ng thuyÕt tÇm cì lín.

436

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä - nhµ ngo¹i giao

chiÕn lîc Tµi ba

NguyÔn Dy Niªn*

MÊy chôc n¨m trong ngµnh ngo¹i giao, t«i ®· cã dÞp tiÕp cËn ®ång chÝ Lª §øc Thä, mét nhµ l·nh ®¹o cña §¶ng ®ång thêi lµ nhµ ngo¹i giao chiÕn lîc tµi ba. H×nh ¶nh l¾ng ®äng nhÊt trong t«i vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ m¸i ®Çu b¹c tr¾ng khi ®ång chÝ tuyªn c¸o víi thÕ giíi vÒ th¾ng lîi cña ViÖt Nam sau ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari n¨m 1973 vµ khi ngåi bªn bµn lµm viÖc. Nh÷ng träng trçh mµ ®ång chÝ ®· ®¶m nhËn, nh÷ng th¸ng ngµy tr¨n trë trªn chiÕn trêng còng nh trªn bµn ®µm ph¸n ®· ®Ó l¹i dÊu Ên trªn m¸i tãc b¹c ph¬ Êy khiÕn t«i kh«ng Ýt lÇn liªn tëng tíi cç vÞ tiÒn nh©n suèt c¶ cuéc ®êi tËn tôy phÊn ®Êu vµ hy sinh, dµnh trän trÝ lùc vµ t©m hån cho d©n téc vµ ®Êt níc.

Khi trùc tiÕp ho¹t ®éng ngo¹i giao còng nh tham gia chØ

®¹o c«ng tç ®èi ngo¹i, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n lµ nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c víi tÇm nh×n xa tr«ng réng vÒ chiÕn lîc vµ kh«n khÐo, kiªn quyÕt vÒ nguyªn t¾c, linh ho¹t vÒ sçh lîc. Tªn tuæi

®ång chÝ g¾n liÒn víi cuéc ®µm ph¸n gi÷a ViÖt Nam vµ Mü ë Pari, ®a l¹i HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, mét th¾ng lîi ngo¹i giao cã ý nghÜa v«

cïng to lín ®èi víi cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh cña d©n téc ViÖt Nam. Nh÷ng cuéc ®µm ph¸n c«ng khai vµ bÝ mËt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong h¬n 5 n¨m Êy ë Pari cã thÓ ®îc coi lµ mét chÆng ®êng cña ngo¹i giao ViÖt Nam. Tµi thao lîc ngo¹i giao vµ c«ng lao cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong cuéc ®Êu trÝ víi ___________________

* Nguyªn Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, Bé trëng Bé Ngo¹i giao.

437

https://thuviensach.vn

nh÷ng ®¹i diÖn tinh tó nhÊt cña nÒn ngo¹i giao Hoa Kú ®¬ng thêi còng cßn thÓ hiÖn mét ®Æc thï cña nÒn ngo¹i giao hiÖn ®¹i cña ViÖt Nam: vît qua tÊt c¶ mäi khã kh¨n vµ trë ng¹i, hiÖp

®ång hiÖu lùc víi nh÷ng mÆt trËn vµ binh chñng khç, ®ãng gãp xøng ®¸ng vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc cña toµn

§¶ng, toµn d©n vµ toµn qu©n ta.

Trong suèt cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng phôc vô §¶ng vµ

nh©n d©n cña m×nh, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n thÓ hiÖn lµ ngêi chiÕn sÜ céng s¶n nhiÖt thµnh vµ kiªn ®Þnh, trung thµnh tuyÖt

®èi víi lîi Ých cña d©n téc, cña ®Êt níc. TÇm nh×n chiÕn lîc cña ®ång chÝ xuÊt xø tõ nh÷ng tÝnh cçh Êy, tõ kh¶ n¨ng ph©n tÝch tæng hîp s¾c s¶o vÒ thÕ vµ lùc gi÷a ta vµ ®Þch trªn chiÕn trêng, vÒ tranh thñ c¬ héi vµ t×m cçh t¹o dùng c¬ héi trong

®µm ph¸n, tõ sù kÕt hîp tµi t×nh gi÷a kiªn tr× nguyªn t¾c vµ

linh ho¹t, mÒm dÎo trong ®èi sçh cô thÓ, khiÕn cho ®èi ph¬ng lu«n bÞ thuyÕt phôc vµ ta lu«n ë thÕ chñ ®éng tiÕn c«ng.

Nh÷ng ho¹t ®éng ngo¹i giao cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Ó

l¹i nhiÒu bµi häc kinh nghiÖm quý b¸u cho nÒn ngo¹i giao ViÖt Nam. ë Héi nghÞ Pari, ®ång chÝ ®· vËn dông tµi t×nh ph¬ng ch©m "dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn" cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, lu«n híng vµo môc tiªu chiÕn lîc lµ buéc Mü ph¶i c«ng nhËn

®éc lËp, chñ quyÒn vµ toµn vÑn l·nh thæ cña ViÖt Nam, ph¶i rót hÕt qu©n ®éi Mü ra khái miÒn Nam ViÖt Nam, chÊm døt hoµn toµn chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c vµ dÝnh lÝu qu©n sù trªn toµn ViÖt Nam, ®Ó tõ chç lµm cho "Mü cót" tiÕn tíi ®¸nh cho

"ngôy nhµo". Trong cuéc ®Êu trÝ dai d¼ng vµ gian nan ®ã, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ph¸t huy cao ®é tç ®éng cña sçh lîc "®¸nh vµ ®µm", chñ ®éng tÊn c«ng ngo¹i giao ®Õn cïng, lµm thÊt b¹i mäi ©m mu vµ lµm ph¸ s¶n mäi con bµi ngo¹i giao cña

®èi ph¬ng.

Nhµ ngo¹i giao tµi ba Lª §øc Thä ®· kÕ thõa phong cçh ngo¹i giao truyÒn thèng cña ®Êt níc. Trong t duy ngo¹i giao cña ®ång chÝ cã dÊu Ên vµ ¶nh hëng cña t tëng vµ phong cçh ngo¹i giao Hå ChÝ Minh, cña nh÷ng tinh tóy ngo¹i giao 438

https://thuviensach.vn

®îc cha «ng ®óc rót vµ truyÒn thô cho ®êi sau, ®îc gi÷ g×n trong hoµi b·o chung cña mäi ngêi ViÖt Nam vÒ ®Êt níc ViÖt Nam tù do, ®éc lËp vµ phån vinh, táa s¸ng qua bao thêi ®¹i, qua th¨ng trÇm cña lÞch sö, cam go cña sè phËn vµ trêng tån víi lÞch sö hµo hïng cña d©n téc.

N¨m 2000, ngµnh ngo¹i giao kû niÖm 55 n¨m thµnh lËp ngµnh. N¨m 2000 còng kû niÖm 10 n¨m ngµy mÊt cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä. Nhí vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, thÕ hÖ c¸n bé, nh©n viªn ngo¹i giao ngµy nay lu«n nhí ®Õn nh÷ng ®ãng gãp quan träng cña ®ång chÝ cho ngµnh ngo¹i giao ViÖt Nam, tù hµo vÒ

nh÷ng thµnh qu¶ ®èi ngo¹i cña ®Êt níc vµ vÒ nhµ ngo¹i giao chiÕn lîc tµi ba Lª §øc Thä.

*

* *

KÓ tõ ngµy Bç Hå ®äc Tuyªn ng«n §éc lËp n¨m 1945, ngo¹i giao ViÖt Nam ®· tr¶i qua bèn giai ®o¹n:

Giai ®o¹n kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vµ Héi nghÞ

Gi¬nev¬ vÒ §«ng D¬ng n¨m 1954.

Giai ®o¹n chèng Mü, cøu níc vµ Héi nghÞ Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam.

Giai ®o¹n chèng chiÕn tranh biªn giíi phÝa T©y Nam vµ

phÝa B¾c vµ chèng bao v©y cÊm vËn.

Giai ®o¹n ®æi míi vµ héi nhËp quèc tÕ ngµy nay.

T«i tham gia c«ng tç ngo¹i giao tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 2006

vµ ®îc tr¶i nghiÖm qua hÇu hÕt cç giai ®o¹n ®ã. §iÒu vinh dù lín ®èi víi t«i lµ ngµnh ngo¹i giao ®îc lµm viÖc díi sù chØ ®¹o, dÉn d¾t cña nh÷ng ng«i sao ngo¹i giao ViÖt Nam nh cç ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång, Lª §øc Thä, NguyÔn Duy Trinh vµ sau nµy lµ ®ång chÝ NguyÔn C¬ Th¹ch. Víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, ®iÒu t«i Ên tîng nhÊt lµ sù l·nh ®¹o cña ®ång chÝ ë hai giai ®o¹n: chèng Mü, cøu níc vµ Héi nghÞ Pari; chèng chiÕn tranh ë hai

®Çu biªn giíi vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò Campuchia.

Nh×n l¹i lÞch sö ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc hµng ngµn 439

https://thuviensach.vn

n¨m cña nh©n d©n ta, cã hai cuéc ®Êu trÝ trªn bµn th¬ng lîng næi bËt nhÊt ®Ó buéc qu©n x©m lîc ph¶i rót qu©n vÒ níc, tõ bá d· t©m x©m lîc ViÖt Nam. §ã lµ cuéc nghÞ ®µm gi÷a ®¹i diÖn cña nghÜa qu©n Lam S¬n víi ®¹i diÖn cña qu©n x©m lîc nhµ

Minh. §Çu n¨m §inh Mïi (1427) theo lÖnh cña chñ tíng Lª Lîi, quan thõa chØ NguyÔn Tr·i ®· n¨m lÇn vµo thµnh §«ng Quan (Hµ Néi ngµy nay) ®Ó nghÞ hßa víi V¬ng Th«ng, chñ tíng cña qu©n x©m lîc Minh ®ang chiÕm ®ãng níc ta. Víi sù chØ

huy tµi t×nh cña Lª Lîi, nghÜa qu©n Lam S¬n ®· ®¸nh tan c¸nh qu©n tiÕp viÖn cña bän x©m lîc nhµ Minh, chÐm ®Çu tíng LiÔu Th¨ng ë ¶i Chi L¨ng, buéc c¸nh qu©n Méc Th¹ch ë phÝa T©y B¾c ph¶i bá ch¹y. NghÜa qu©n Lam S¬n xiÕt chÆt vßng v©y thµnh §«ng Quan vµ cç thµnh tr× khç, ®ång thêi kªu gäi V¬ng Th«ng vµ bän cè thñ ë cç thµnh tr× ra ®Çu hµng. Víi th¾ng lîi cña nghÜa qu©n Lam S¬n trªn cç mÆt trËn vµ tµi th¬ng lîng cña NguyÔn Tr·i trªn bµn nghÞ ®µm, cuèi cïng bän x©m lîc ph¶i h¹ vò khÝ vµ kÕt thóc b»ng héi thÒ §«ng Quan.

Bµi v¨n Héi thÒ ®· ®i vµo lÞch sö nh mét b¶n hiÖp ®Þnh rót qu©n. Cuèi n¨m 1427, hµng chôc v¹n qu©n x©m lîc nhµ Minh ph¶i lÇn lît rót vÒ níc. Nh©n d©n §¹i ViÖt ca khóc kh¶i hoµn víi b¶n hïng v¨n mu«n ®êi B×nh Ng« ®¹i c¸o cña B×nh

®Þnh v¬ng Lª Lîi do quan thõa chØ NguyÔn Tr·i so¹n th¶o.

Cuéc ®Êu trÝ thø hai trong lÞch sö ®ã lµ Héi nghÞ Pari vÒ

chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam ®îc tiÕn hµnh tõ th¸ng 10-1968 ®Õn th¸ng 1-1973. Cuéc ®Êu trÝ gÇn 5

n¨m nµy lµ cuéc th¬ng lîng kÐo dµi nhÊt thÕ giíi ®Ó chÊm døt mét cuéc chiÕn tranh. Víi ®êng lèi chiÕn lîc tµi t×nh cña Bç Hå vµ cña Trung ¬ng §¶ng, cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy cña nh©n d©n miÒn Nam TÕt MËu Th©n n¨m 1968, cuéc ph¶n c«ng chiÕn lîc mïa Xu©n n¨m 1972 vµ trËn §iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng ë Hµ Néi, H¶i Phßng cuèi n¨m 1972 ®· buéc Mü ®Õn Pari ®Ó nghÞ ®µm víi ViÖt Nam vµ ký kÕt hiÖp ®Þnh kÕt thóc chiÕn tranh. ë ®©y cã cç cuéc th¬ng lîng c«ng khai vµ th¬ng lîng bÝ mËt. Th¬ng lîng c«ng khai ®Ó ®Êu lý vµ tranh thñ 440

https://thuviensach.vn

d luËn. Th¬ng lîng bÝ mËt ®Ó mÆc c¶, ®©y míi lµ thùc chÊt.

PhÝa Mü cö Henri KÝtxinhgi¬, mét häc gi¶ kú cùu vµ lµ mét trong nh÷ng khèi ãc (think tank) lín nhÊt cña níc Mü thêi bÊy giê, dÉn ®Çu ®oµn Mü ®µm ph¸n bÝ mËt. PhÝa ta, Bç Hå ®Ých th©n lùa chän ®ång chÝ Lª §øc Thä dÉn ®Çu ®oµn ®µm ph¸n ViÖt Nam. Vµo thêi ®iÓm ®ã, ®ång chÝ Thä võa ®îc §¶ng cö vµo miÒn Nam ®¶m nhiÖm chøc vô Phã BÝ th Trung ¬ng Côc sau cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968.

Míi ®Æt ch©n trªn ®Êt thµnh ®ång Tæ quèc cha ®îc bao l©u,

®ång chÝ ®· ph¶i trë l¹i Hµ Néi gÊp.

Sù lùa chän cña Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ cö ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®i Pari lµ v« cïng chÝnh xç. §Õn nay cuéc ®µm ph¸n ViÖt - Mü t¹i Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam, cuéc ®èi ®Çu trÝ tuÖ Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬

®· kÕt thóc gÇn 40 n¨m. B©y giê cã thêi gian nh×n l¹i, chóng ta míi thÊy hÕt tµi n¨ng tuyÖt vêi cña nhµ ngo¹i giao tµi ba Lª

§øc Thä.

§µnh r»ng viÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari lµ th¾ng lîi tæng hîp cña cuéc ®Êu tranh trªn cç mÆt trËn qu©n sù, chÝnh trÞ vµ

ngo¹i giao, nhng víi nhiÖm vô kÕt thóc cuéc chiÕn tranh b»ng nh÷ng v¨n kiÖn ph¸p lý quèc tÕ th× vai trß th¬ng lîng cña ngêi ®øng ®Çu ë bµn ®µm ph¸n cã vÞ trÝ v« cïng quan träng.

Lª §øc Thä trong suèt gÇn 5 n¨m ®µm ph¸n ë Pari, «ng

®îc vÝ nh vÞ tíng ë ngoµi biªn. ¤ng thùc hiÖn rÊt nghiªm tóc

®êng lèi chiÕn lîc trong ®µm ph¸n mµ Bç Hå ®· trùc tiÕp c¨n dÆn vµ nh÷ng chñ tr¬ng cña Bé ChÝnh trÞ ®· ®Ò ra. Nhng phÇn ®ãng gãp cña c¸ nh©n «ng thËt lµ to lín. ¤ng ®· cã sù vËn dông s¸ng t¹o, lu«n lu«n giµnh thÕ chñ ®éng tÊn c«ng, buéc ®èi ph¬ng ph¶i ®i vµo ®µm ph¸n theo cçh cña m×nh. §· cã lóc KÝtxinhgi¬ ph¶i thèt lªn: "T«i cã thÓ lµm tèt h¬n nÕu nh ®èi diÖn trªn bµn ®µm ph¸n kh«ng ph¶i lµ «ng Lª §øc Thä", "®µm ph¸n víi «ng Thä qu¶ lµ c©n n·o!".

Sau khi HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam ®îc ký kÕt ngµy 27-1-1973, c¶ thÕ giíi ca 441

https://thuviensach.vn

ngîi tµi trÝ ngo¹i giao cña «ng Lª §øc Thä. H×nh ¶nh cña «ng, danh tiÕng cña «ng trµn ngËp trªn cç trang b¸o lín cña Mü, ph¬ng T©y vµ cç níc khç. Vµ v× vËy, ngay n¨m 1973, Uû ban Gi¶i thëng N«ben ®· quyÕt ®Þnh trao Gi¶i N«ben Hßa b×nh, mét gi¶i thëng danh gi¸ nhÊt thÕ giíi cho «ng. Víi b¶n lÜnh vµ

sù nh¹y c¶m cña m×nh, «ng ®· tõ chèi nhËn gi¶i v× lóc ®ã ViÖt Nam cha thùc sù cã hßa b×nh, nhng thËt ra trong thêi ®iÓm

®ã khã cã thÓ nhËn Gi¶i N«ben Hßa b×nh cïng ®øng liªn danh Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬ v× cuéc chiÕn tranh x©m lîc cña Mü qu¸ khñng khiÕp, tang tãc, ®au th¬ng cßn hiÓn hiÖn kh¾p mäi n¬i trªn ®Êt níc, n¹n nh©n cña chiÕn tranh ph¶i cã thêi gian míi ngu«i ngoai ®îc.

NhiÒu lóc t«i tù hái mét ngêi nh «ng Thä, kh«ng qua mét trêng líp ngo¹i giao nµo c¶, cã thÓ nãi ngo¹i giao lµ nghÒ

tay tr¸i cña «ng v× së trêng cña «ng lµ chÝnh trÞ, qu©n sù vµ tæ chøc, nhng t¹i sao trong ngo¹i giao, «ng l¹i thÓ hiÖn tµi ba ®Õn nh vËy, ®Õn kÎ thï còng ph¶i kÝnh nÓ «ng. Cã lÏ trong con ngêi «ng ®· héi tô nh÷ng tè chÊt:

1- §ã lµ nhiÖt huyÕt cña con ngêi cçh m¹ng lu«n phÊn

®Êu cho ®éc lËp, tù do, thèng nhÊt cña Tæ quèc. ë tuæi 20, «ng

®· tham gia cçh m¹ng, hai lÇn bÞ giam cÇm trong nhµ tï cña thùc d©n Ph¸p, vµo sinh ra tö trong cç ®Þa bµn nguy hiÓm nhÊt cña cuéc ®Êu tranh ®· hun ®óc trong «ng ý chÝ vµ quyÕt t©m chiÕn ®Êu cho lý tëng cçh m¹ng díi ngän cê cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh.

2- §ã lµ sù th«ng minh bÈm sinh kÕ thõa truyÒn thèng gia

®×nh vµ quª h¬ng. Nhng kh«ng cã sù th«ng minh nµo mµ kh«ng cã sù rÌn luyÖn, t×m tßi, häc hái, tÝch luü vµ s¸ng t¹o vµ «ng ®·

tÝch luü ®îc kiÕn thøc trong cuéc chiÕn tranh, trong cuéc sèng, trong nh©n d©n vµ nhÊt lµ sù tiÕp cËn víi trÝ tuÖ cña lÞch sö hµng ngh×n n¨m cña d©n téc ViÖt Nam vµ cña nh©n lo¹i vµ biÕn nã thµnh nguån trÝ tuÖ cña «ng.

3- §ã lµ mét ph¬ng ph¸p khoa häc hÕt søc l«gÝch, hÕt søc 442

https://thuviensach.vn

hÖ thèng. Cã lÏ «ng n¾m v÷ng ngò tri (n¨m ®iÒu biÕt: biÕt m×nh, biÕt ngêi, biÕt thêi thÕ, biÕt dõng vµ biÕt biÕn hãa). ¤ng lµ nhµ

l·nh ®¹o dµy d¹n kinh nghiÖm nªn «ng biÕt m×nh l¾m, biÕt râ chç m¹nh, chç yÕu cña ViÖt Nam ë chiÕn trêng vµ nh÷ng n¬i khç. BiÕt ngêi, «ng tinh têng l¾m, «ng biÕt Mü ®ang bÕ t¾c t×m lèi ra khái vòng lÇy chiÕn tranh, nhng l¹i muèn ra ®i trong thÕ m¹nh vµ b¶o toµn cho ®ång minh cña m×nh. ¤ng n¾m v÷ng thêi thÕ lóc ®ã, khi phong trµo chèng chiÕn tranh x©m lîc cña Mü ë ViÖt Nam lan réng ra toµn thÕ giíi vµ trong lßng níc Mü, buéc chÝnh quyÒn Mü ph¶i sím kÕt thóc ®µm ph¸n víi ViÖt Nam. §µm ph¸n cã lóc rÊt c¨ng, «ng phª ph¸n Mü hÕt søc gay g¾t, nhng «ng biÕt dõng ®óng chç, ®óng lóc. Khi ®µm ph¸n ®i vµo bÕ t¾c, ngâ côt, nhÊt lµ viÖc Mü ®ßi qu©n ®éi miÒn B¾c rót khái miÒn Nam nh qu©n ®éi Mü. §ã lµ ®iÒu kh«ng thÓ ®îc.

Nhng «ng biÕt biÕn hãa ph¸ vì bÕ t¾c. ¤ng ®a ra s¸ng kiÕn vÊn ®Ò lùc lîng vò trang ë miÒn Nam ViÖt Nam do cç bªn ViÖt Nam gi¶i quyÕt víi nhau. Cuèi cïng Mü kh«ng cã sù lùa chän nµo khç ®µnh ph¶i chÊp nhËn ph¬ng ¸n ®ã.

4- §ã lµ dòng khÝ cña mét chiÕn sÜ cçh m¹ng kiªn cêng, cña mét nhµ th¬ng lîng ngo¹i giao ®Çy b¶n lÜnh. Trong suèt qu¸ tr×nh th¬ng lîng, phÝa Mü kh«ng Ýt lÇn ®a ra nh÷ng lêi

®e däa. ¤ng Thä ®· kh«ng ngÇn ng¹i ®¸p l¹i: "Chóng t«i ®·

®¸nh nhau víi cç «ng 10 n¨m vµ còng ®· ®µm ph¸n 5 n¨m råi.

Nay cç «ng cã s½n sµng míi ®i ®Õn gi¶i quyÕt, kh«ng thÓ dïng

®e däa víi chóng t«i ®îc ®©u". Vµ ®óng nh vËy, díi m¸i ®Çu b¹c tr¾ng nh m©y, vÉn to¸t lªn nh÷ng lêi nãi ®anh thÐp, nhiÒu lÇn KÝtxinhgi¬ ph¶i cói gÇm mÆt xuèng nghe «ng Thä nãi víi nh÷ng tõ ng÷ kh¸ nÆng nÒ nh lõa dèi, ngu xuÈn, tr¸o trë, lËt läng... ThËt lµ dòng c¶m! Kh«ng cã dòng khÝ kh«ng lµm ®îc.

Khi nghØ gi¶i lao, KÝtxinhgi¬ hái «ng Thä: "¤ng cã bao giê m¾ng c¸n bé m×nh nh m¾ng t«i kh«ng?". ¤ng Thä nãi: "T«i chØ nãi lªn tiÕng nãi cña nh©n d©n t«i th«i. C¸n bé cña t«i cã quay qu¾t, lËt läng, tr¸o trë ®©u mµ t«i m¾ng hä".

443

https://thuviensach.vn

Ngò tri vµ "dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn" lµ ®iÒu mµ Bç Hå

lu«n c¨n dÆn cç nhµ ngo¹i giao ViÖt Nam. ë «ng Lª §øc Thä, nh÷ng ®iÒu ®ã h×nh nh ®· nhËp t©m, ®· nhuÇn nhuyÔn. C¸i bÊt biÕn trong th¬ng lîng cña «ng víi KÝtxinhgi¬ lµ "lµm cho Mü cót, lµm cho ngôy nhµo" nhng muèn b¶o vÖ ®îc c¸i bÊt biÕn ®ã th× cÇn ph¶i biÕt cçh v¹n biÕn vµ trÝ tuÖ cña «ng ®îc thÓ hiÖn chÝnh lµ ë ®©y vµ ®iÒu nµy còng to¸t lªn tµi trÝ vµ sù kh«n khÐo cña nhµ ngo¹i giao tµi ba Lª §øc Thä.

Víi HiÖp ®Þnh Pari 1973, nh©n d©n ViÖt Nam ®· thùc hiÖn

®îc môc tiªu ®¸nh cho Mü cót, ®a ®Õn ®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975 hoµn thµnh sù nghiÖp thèng nhÊt ®Êt níc. Hßa b×nh

®îc lËp l¹i, nh©n d©n phÊn khëi x©y dùng ®Êt níc, nhng ch¼ng

®îc bao l©u, n¨m 1978, bän diÖt chñng P«npèt cho qu©n sang x©m lîc, giÕt h¹i ®ång bµo ta ë biªn giíi T©y Nam. §øng tríc nh÷ng hµnh ®éng b¹o ngîc ®ã vµ hëng øng lêi kªu gäi cña MÆt trËn §oµn kÕt d©n téc cøu níc Campuchia, Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam ®· ®¸nh tr¶ hµnh ®éng x©m lîc cña bän diÖt chñng P«npèt, ®ång thêi gióp ®ì nh©n d©n Campuchia lo¹i trõ n¹n diÖt chñng v« cïng khñng khiÕp ®ã. Vµ tiÕp ngay sau ®ã, th¸ng 2-1979, l¹i næ ra cuéc chiÕn tranh biªn giíi phÝa B¾c. Thêi kú ®ã,

®Êt níc ta bÞ bao v©y cÊm vËn nghiÖt ng·, nhiÒu khã kh¨n vµ

thçh thøc ®Æt ra. ¤ng Lª §øc Thä lóc ®ã ®îc Bé ChÝnh trÞ

ph©n c«ng phô trçh m¶ng c«ng tç ®Æc biÖt khã kh¨n nhÊt, trùc tiÕp chØ ®¹o c«ng tç cã liªn quan ®Õn quan hÖ víi Campuchia. Vµ sau ®ã «ng phô trçh khèi t tëng, néi chÝnh vµ ngo¹i giao.

C«ng tç ngo¹i giao l¹i ®îc ®Æt díi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña «ng. Thêi kú ®ã «ng cã ®ãng gãp rÊt lín cho mèi quan hÖ

ViÖt Nam - Campuchia vµ t×m gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò Campuchia tiÕn tíi viÖc ký kÕt hiÖp ®Þnh vÒ Campuchia th¸ng 10-1991.

Nh÷ng n¨m sau nµy, t«i míi ®îc lµm viÖc trùc tiÕp víi «ng Thä.

H¬n 10 n¨m sau Héi nghÞ Pari mµ «ng vÉn s«i næi, quyÕt liÖt, quyÕt ®o¸n vµ quyÕt t©m nh håi nµo. Cã mét vµi lÇn «ng ®·

444

https://thuviensach.vn

cho nh÷ng ý kiÕn nhËn xÐt, phª ph¸n gay g¾t vµo nh÷ng ®Ò ¸n

®Êu tranh ngo¹i giao cña chóng t«i tr×nh lªn nhng cha ®¹t yªu cÇu. NhiÒu lóc t«i ngåi nghe mµ to¸t c¶ må h«i, nhng vÒ c¬

quan b×nh tÜnh suy ngÉm kü míi thÊy nhiÒu ®iÒu ®îc soi s¸ng.

§Çu n¨m 1990, thËt lµ mét tæn thÊt to lín khi «ng èm nÆng, chóng t«i kh«ng xin ®îc ý kiÕn chØ ®¹o cña «ng vÒ c«ng tç ngo¹i giao, nhÊt lµ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn Campuchia

®ang ®i vµo giai ®o¹n cuèi cña gi¶i ph¸p.

Ngµy 13-10-1990, «ng ra ®i vÜnh viÔn. Ngµnh ngo¹i giao mÊt ®i mét ngêi thÇy, mét ngêi anh, mét nhµ l·nh ®¹o. Nh÷ng n¨m tiÕp theo, chóng ta ®i nh÷ng bíc lín trong quan hÖ quèc tÕ, b×nh thêng hãa quan hÖ víi Trung Quèc, víi Mü, gia nhËp ASEAN, APEC vµ cç mèi quan hÖ khç. V¾ng «ng Thä ë tÇm l·nh ®¹o cao, chóng t«i c¶m thÊy thiÖt thßi. Kh«ng ®îc tiÕp nhËn sù chØ b¶o vµ chØ ®¹o cña «ng, nhÊt lµ kh«ng ®îc nghe

«ng ph©n tÝch, lý gi¶i sù viÖc ®Ó tr¸nh ®îc nh÷ng mu mÑo, ý

®å cña ngêi khç mµ tÇm suy nghÜ cña chóng t«i cha víi tíi.

Cã nh÷ng bµi häc sau nµy lµm t«i suy nghÜ - gi¸ nh «ng Thä cßn sèng th× chóng ta tr¸nh ®îc.

Vµo nh÷ng ngµy cuèi cña cuéc ®êi, «ng chèng chäi víi c¨n bÖnh hiÓm nghÌo. Bé Ngo¹i giao lóc ®ã t×m ®îc chiÕc m¸y tõ cña Ên §é ch÷a trÞ cho c¨n bÖnh ®ã. Anh NguyÔn C¬ Th¹ch b¶o t«i cÇm chiÕc m¸y ®ã sang nhµ «ng ®Ó híng dÉn cho bç sÜ ®iÒu trÞ. N»m trªn giêng bÖnh, «ng ch×a tay ra n¾m tay t«i vµ nãi:

"Niªn ®Êy µ". Ýt lÇn t«i ®îc trùc tiÕp lµm viÖc riªng víi «ng, nhng «ng vÉn nhí tªn. V× bÖnh t×nh lóc qu¸ nÆng nªn kh«ng thÓ cøu ch÷a ®îc n÷a. Chóng t«i v« cïng xãt xa vµ th¬ng tiÕc mét tµi n¨ng nh «ng.

Nh÷ng g× «ng cèng hiÕn cho nÒn ngo¹i giao ViÖt Nam lµ

nh÷ng bµi häc v« cïng quý giçho cç thÕ hÖ ngo¹i giao hiÖn t¹i vµ t¬ng lai. Häc tÊm g¬ng s¸ng cña «ng, t«i nghÜ cç nhµ ngo¹i giao cÇn ph¶i:

- Suèt ®êi phôc vô cho lîi Ých cña ®Êt níc, cña nh©n d©n;

- B¶n lÜnh v÷ng vµng, kiªn cêng bÊt khuÊt trong ®Êu 445

https://thuviensach.vn

tranh ®Ó b¶o vÖ ®éc lËp chñ quyÒn vµ toµn vÑn l·nh thæ cña Tæ quèc;

- Kh«ng ngõng häc tËp ®Ó n©ng cao tri thøc vÒ mäi mÆt;

- QuyÕt liÖt trong mäi c«ng tç ®îc giao phã ®Ó hoµn thµnh b»ng ®îc nhiÖm vô dï khã kh¨n ®Õn ®©u.

Lª §øc Thä lµ con ngêi ®Êu tranh kh«ng khoan nhîng

®Ó b¶o vÖ c¸i ®óng, chèng c¸i sai. ChÝnh c¸i kh«ng khoan nhîng

®ã ®· ®a ®Õn sù nhËn thøc khç nhau vÒ con ngêi «ng. Khi lµm th¬ thi sÜ ph¶i thËt lßng. Kh«ng thËt th× lµm sao cã c¶m xóc

®Ó cã nh÷ng vÇn th¬ hay. H·y ®äc nh÷ng vÇn th¬ cña Lª §øc Thä. Trong th¬, «ng gi·i bµy t×nh c¶m cña «ng ®èi víi ®Êt níc, quª h¬ng, víi ®ång bµo, ®ång chÝ, víi c¸n bé, víi chiÕn sÜ...

T×nh th¬ng cña «ng lµ bao la, lµ ch©n thËt tõ tr¸i tim «ng. T«i mong r»ng thêi gian sÏ gióp chóng ta nh×n nhËn ®óng nh

chÝnh con ngêi «ng, kh«ng thªm bít. LÞch sö vèn trung thùc, nh©n d©n vèn c«ng b»ng. Nh÷ng g× thuéc vÒ «ng h·y ®Ó l¹i cho «ng. §Õn ®©y t«i xin trÝch mét ®o¹n th¬ cña con g¸i «ng -

Lª Trung NguyÖt viÕt vÒ cha m×nh:

§õng ai bá muèi

§õng ai pha ®êng

Ai ®õng v¾t chanh

Ai ®õng r¾c ít

Ai ®õng xøc níc hoa

§õng ai t« phÊn s¸p

§Ó cha yªn nghØ - linh hån Ngêi

ChØ níc tr¾ng vµ hoa.

Tõ l¨ng kÝnh ngo¹i giao, chóng t«i chØ muèn sù trung thùc

®Õn víi «ng, mét con ngêi ®· hiÕn d©ng trän cuéc ®êi cho cçh m¹ng vµ d©n téc. H«m nay, nh©n kû niÖm lÇn thø 100 ngµy sinh cña «ng, t«i xin ®îc th¾p nÐn nhang víi mét chÐn níc tr¾ng tinh khiÕt tõ lßng ®Êt cña quª h¬ng Nam §Þnh trªn bµn thê «ng ®Ó tá tÊm lßng t«n kÝnh vµ tri ©n «ng.

Hµ Néi, th¸ng 10-2011

446

https://thuviensach.vn

Nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c Lª §øc Thä

§inh Nho Liªm*

Häc tËp vµ kÕ tôc nhµ ngo¹i giao thiªn tµi Hå ChÝ Minh, vµo nöa sau cña thÕ kû XX, nhiÒu nhµ ngo¹i giao ®· lµm r¹ng rì nÒn ngo¹i giao ViÖt Nam trªn trêng quèc tÕ, trong ®ã cã anh Lª §øc Thä.

§îc biÕt anh trong thêi gian ng¾n vµo n¨m 1947, khi t«i cßn lµm th ký riªng cho Tæng BÝ th Trêng Chinh, anh Thä ë trong Thêng vô Trung ¬ng, t«i vµi lÇn thÊy ®îc sù s¾c s¶o vµ tÝnh quyÕt ®o¸n cña anh.

Tõ n¨m 1968, sau cuéc Tæng tiÕn c«ng MËu Th©n, thùc hiÖn NghÞ quyÕt Trung ¬ng 13 (khãa III) nhÊn m¹nh ngo¹i giao gi÷ vai trß quan träng, chñ ®éng, tÝch cùc phèi hîp víi qu©n sù - chÝnh trÞ. Më côc diÖn ®¸nh - ®µm, Bé ChÝnh trÞ ph©n c«ng anh Lª §øc Thä, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ cïng anh NguyÔn Duy Trinh, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Ngo¹i giao phô trçh mÆt trËn ®èi ngo¹i, anh Thä chuyªn trçh chØ ®¹o ®µm ph¸n víi Mü. Lµm Uû viªn Thêng trùc cña TiÓu ban vÒ ViÖt Nam (víi tªn CP50), t«i ngµy cµng thÊy râ b¶n lÜnh cçh m¹ng vµ tµi n¨ng ngo¹i giao cña anh Thä.

Tõ khi b¾t ®Çu cuéc th¬ng lîng ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa - Hoa Kú t¹i Pari ngµy 13-5-1968 ®Õn khi ký HiÖp ®Þnh Pari vµo th¸ng 1-1973, anh Thä gi÷ vai trß quan träng. §i l¹i gi÷a Hµ Néi - Pari, khi nghiªn cøu ë trong níc, khi ®µm ph¸n t¹i Ph¸p, anh Thä bá nhiÒu c«ng søc vµo cuéc ®Êu tranh ngo¹i ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Thø trëng thø nhÊt Bé Ngo¹i giao,

- Uû viªn Thêng trùc TiÓu ban vÒ ViÖt Nam CP50.

447

https://thuviensach.vn

giao víi Mü, vµo cuéc ®µm ph¸n l©u dµi vµ phøc t¹p.

Gi÷a n¨m 1968, Tè H÷u cã th¬ chóc hai anh Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy ®i ®µm ph¸n:

§¸nh ®µm Nam - B¾c hai tay

Anh ®i, mu«n dÆm trêi T©y gËp ghÒnh

Chóc anh bÒn søc ®Êu tranh

Ngµy vÒ, kÕt qu¶ ®«i cµnh B¾c - Nam.

Bµi nµy chØ nãi mét sè mÆt trong c«ng tç ngo¹i giao cña anh. Anh Thä víi t cçh lµ ngêi cïng anh Trinh ®Ò xuÊt chñ tr¬ng víi Bé ChÝnh trÞ, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ lµ ngêi tæ chøc thùc hiÖn cç chñ tr¬ng Êy. Ho¹t ®éng cña anh Thä râ nÐt trªn mÊy mÆt: ®Êu tranh trùc diÖn víi Mü, tç ®éng vµo néi bé Mü, v.v., tËp hîp ®éi ngò c¸n bé ngo¹i giao, b¸o chÝ.

1. Theo s¸ng kiÕn cña Tæng BÝ th Lª DuÈn, Bé ChÝnh trÞ

quyÕt ®Þnh môc tiªu cña cuéc kh¸ng chiÕn lµ giµnh th¾ng lîi tõng bíc, tiÕn lªn giµnh th¾ng lîi hoµn toµn. Do ®· ho¹t ®éng ë miÒn Nam vµ theo dâi s¸t chiÕn trêng, anh Thä ®· ®Ò xuÊt nh÷ng chñ tr¬ng vÒ ngo¹i giao ®Ó thùc hiÖn môc tiªu ®ã b»ng cçh kÐo ®Þch xuèng thang tõng bíc. Bíc ®Çu tiªn lµ "buéc ®èi ph¬ng h¹n chÕ ®Ó ®i ®Õn chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c b»ng

®Êu tranh qu©n sù (phßng kh«ng vµ kh«ng qu©n) phèi hîp víi ngo¹i giao". Mü t¨ng cêng nÐm bom vµ cã lóc phong táa miÒn B¾c lµ ®Ó lµm suy yÕu hËu ph¬ng lín, uy hiÕp tinh thÇn qu©n d©n ta. Cã ý kiÕn cho r»ng: hÔ Mü cßn qu©n vµ ®¸nh ë miÒn Nam th× hä kh«ng chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c. Ta ®¸nh gi¸

khç. NÕu Mü thÊt b¹i trong cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i ë miÒn B¾c, kh«ng ®¹t môc ®Ých ph¸ hËu ph¬ng ta th× buéc ph¶i xuèng thang, nhÊt lµ sau cuéc Tæng tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n n¨m 1968, ý chÝ x©m lîc ®· bÞ lung lay, Mü ph¶i ngåi l¹i cïng víi ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®Ó xç ®Þnh viÖc chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c vµ t×m gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn ®Ò miÒn Nam.

Sau Tuyªn bè ngµy 3-4-1968 cña ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa s½n sµng cö ®¹i diÖn tiÕp xóc víi ®¹i diÖn Mü, ngµy 448

https://thuviensach.vn

13-5-1968, cuéc th¬ng lîng tay ®«i ViÖt - Mü b¾t ®Çu ë Pari.

§oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa do anh Xu©n Thñy lµm Trëng ®oµn. Thîng tuÇn th¸ng 6-1968, anh Lª §øc Thä ®Õn Pari víi t cçh lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña ph¸i ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Bé trëng Xu©n Thñy lµm Trëng ®oµn. Sau mÊy th¸ng ®Êu tranh, phÝa Mü chÊp nhËn chÊm døt nÐm bom vµo tèi 31-10-1968. Ngµy 3-11-1968, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ra lêi kªu gäi, kh¼ng ®Þnh sù ®óng ®¾n cña ®êng lèi vµ chñ tr¬ng cña chóng ta: "Chóng ta ®· ®¸nh th¾ng cuéc chiÕn tranh ph¸

ho¹i cña ®Õ quèc Mü ë miÒn B¾c. Song ®ã chØ míi lµ th¾ng lîi bíc ®Çu... HÔ cßn mét tªn x©m lîc trªn ®Êt níc ta, th× ta cßn ph¶i tiÕp tôc chiÕn ®Êu, quÐt s¹ch nã ®i".

2. Tõ khi b¾t ®Çu häp bèn bªn ngµy 25-1-1969, cïng víi nh÷ng cuéc häp c«ng khai vµ nh÷ng cuéc gÆp riªng tay ®«i (ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa - Mü) vai trß cña anh Lª §øc Thä cµng râ víi t cçh lµ ®¹i diÖn cña Bé ChÝnh trÞ t¹i chç ®Ó chØ ®¹o c¶

hai ®oµn B¾c vµ Nam, ®Ó chñ tr× viÖc gÆp riªng Mü. Thùc hiÖn chØ thÞ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh "®¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo", phÝa ta quyÕt t©m vµ kiªn tr× ®Êu tranh trong bèn n¨m ®Ó ®¹t môc tiªu buéc Mü rót hÕt qu©n vµ chÊm døt x©m lîc, chÊm døt can thiÖp vµo miÒn Nam. Tõ ®ã, t¹o nªn so s¸nh lùc lîng cã lîi cho ta, bÊt lîi cho ngôy. ¢m mu cña Mü trong

®µm ph¸n lµ cïng víi viÖc rót qu©n Mü ®ßi qu©n miÒn B¾c còng ph¶i rót v× ®Òu lµ "lùc lîng ngo¹i nhËp". Anh Thä ®· chØ ®¹o cho CP50 nghiªn cøu c«ng thøc ®Ó tr×nh Bé ChÝnh trÞ duyÖt:

"Níc ViÖt Nam lµ mét, d©n téc ViÖt Nam lµ mét. ChiÕn ®Êu ®Ó

b¶o vÖ níc ViÖt Nam lµ quyÒn thiªng liªng cña mäi ngêi ViÖt Nam tõ Nam ®Õn B¾c. Sau khi Mü rót hÕt qu©n vµ chÊm døt can thiÖp vµo miÒn Nam, vÊn ®Ò cç lùc lîng vò trang ViÖt Nam ë miÒn Nam do cç bªn ViÖt Nam cïng gi¶i quyÕt". Kh«n khÐo cña ta lµ tçh qu©n Mü víi qu©n miÒn B¾c chiÕn ®Êu ë miÒn Nam, b»ng sù kh¼ng ®Þnh mét bªn lµ x©m lîc, lµ phi nghÜa, mét bªn lµ lùc lîng cña c¶ d©n téc ®Ó b¶o vÖ Tæ quèc, lµ

chÝnh nghÜa. Cuéc ®Êu tranh vÒ vÊn ®Ò lùc lîng vò trang nµy 449

https://thuviensach.vn

kÐo dµi, nhng do lËp luËn s¾c bÐn cña phÝa ta, nhÊt lµ cña anh Thä, cuèi cïng Mü ph¶i nhËn ghi ë §iÒu 13 cña HiÖp ®Þnh: "VÊn

®Ò lùc lîng vò trang ViÖt Nam ë miÒn Nam ViÖt Nam sÏ do hai bªn miÒn Nam ViÖt Nam gi¶i quyÕt...". Trong qu¸ tr×nh ®Êu tranh ë Pari, cïng víi th¾ng lîi qu©n sù ë chiÕn trêng, ta buéc Mü ph¶i rót dÇn dÇn qu©n.

VÒ khu phi qu©n sù, ©m mu cña Mü lµ muèn chia c¾t l©u dµi níc ta b»ng c«ng thøc "miÒn Nam, miÒn B¾c t«n träng khu phi qu©n sù vµ l·nh thæ cña nhau". Anh Thä ®· bç bá vµ nªu

®Ò nghÞ "miÒn B¾c vµ miÒn Nam sÏ tháa thuËn vÒ quy chÕ khu phi qu©n sù vµ thÓ thøc qua l¹i giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi".

Chó ý: ta nhÊn m¹nh "giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi", chèng viÖc chia c¾t. KÕt qu¶ ®¹t ®îc trong §iÒu 15 vÒ "vÊn ®Ò thèng nhÊt níc ViÖt Nam vµ vÊn ®Ò quan hÖ gi÷a miÒn B¾c vµ miÒn Nam níc ViÖt Nam" ghi râ: "Trong khi chê ®îi thèng nhÊt, giíi tuyÕn qu©n sù gi÷a hai miÒn t¹i vÜ tuyÕn 17 chØ lµ t¹m thêi vµ

kh«ng ph¶i lµ mét ranh giíi vÒ chÝnh trÞ hoÆc vÒ l·nh thæ...".

VÒ §iÒu 1 cña HiÖp ®Þnh "cç quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña nh©n d©n ViÖt Nam". Khç víi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954, cç ch¬ng I, II vµ cç ®iÒu kho¶n ®Çu nãi vÒ giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi, ngõng b¾n, chuyÓn vïng cña qu©n ®éi hai bªn, v.v..

HiÖp ®Þnh Pari më ®Çu b»ng ®iÒu kho¶n nãi vÒ cç quyÒn d©n téc, ®éc lËp c¬ b¶n cña nh©n d©n ViÖt Nam ta, ®a c«ng thøc:

"Hoa Kú t«n träng chñ quyÒn thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña níc ViÖt Nam" nh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954 ®· c«ng nhËn.

PhÝa Mü kh«ng ®ång ý víi lý do lµ cha bao giê Mü ký mét HiÖp

®Þnh rµng buéc nh vËy. §Ó ®i ®Õn tháa thuËn, anh Thä ®· ®æi thµnh "Hoa Kú vµ cç níc khç t«n träng chñ quyÒn thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña níc ViÖt Nam...". KÝtxinhgi¬

chÊp thuËn c«ng thøc ®ã.

Díi sù chØ ®¹o cña anh Thä vµ anh Trinh, CP50 ®· qu¸n triÖt ®îc quan ®iÓm cña Bé ChÝnh trÞ vµ th«ng qua th¶o luËn tËp thÓ cã sù ®ãng gãp tÝch cùc cña anh NguyÔn C¬ Th¹ch nªn

®· h×nh thµnh v¨n b¶n "Dù th¶o HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn 450

https://thuviensach.vn

tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam" vµ mét sè NghÞ ®Þnh th

cÇn thiÕt tr×nh Bé ChÝnh trÞ th¶o luËn vµ th«ng qua. Ngay tªn gäi cña HiÖp ®Þnh, anh Thä còng nh¾c chóng t«i ®a c«ng thøc

®Ó phÝa Mü cã thÓ chÊp nhËn ®îc, tr¸nh tõ x©m lîc... Do ®ã, víi tªn gäi: "HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh" võa ®¸p øng ®îc nguyÖn väng cña nh©n d©n ta, phï hîp víi mong muèn cña d luËn quèc tÕ, võa t¹o ®iÒu kiÖn cho Mü rót lui trong danh dù.

§Êu tranh cña anh Lª §øc Thä, anh Xu©n Thñy vµ chÞ

NguyÔn ThÞ B×nh cïng hai ®oµn ta, díi sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ, buéc Mü ph¶i tháa thuËn v¨n b¶n. Ngµy 20-10-1972, Tæng thèng NÝchx¬n göi c«ng hµm cho Thñ tíng Ph¹m V¨n

§ång kh¼ng ®Þnh v¨n b¶n HiÖp ®Þnh xem nh ®· hoµn thµnh vµ

nãi KÝtxinhgi¬ sÏ ®i Hµ Néi vµo cuèi th¸ng 10-1972 ®Ó ký t¾t HiÖp ®Þnh vµ sau ®ã ký chÝnh thøc ë Pari.

Nhng Mü ®· lËt läng víi lý do NguyÔn V¨n ThiÖu bç bá HiÖp ®Þnh vµ ®ßi ®µm ph¸n l¹i mét sè ®iÒu. Ngµy 26-10, ChÝnh phñ ta ra tuyªn bè vÒ "t×nh h×nh cuéc ®µm ph¸n" ®Ó tranh thñ d luËn vµ tç ®éng vµo néi bé Mü. NhiÒu ngêi trong chÝnh giíi Mü còng ®ßi NÝchx¬n ký HiÖp ®Þnh ®· tháa thuËn.

Tõ ngµy 18 ®Õn ngµy 30-12-1972, Mü tiÕn hµnh cuéc tËp kÝch ®êng kh«ng b»ng B52 vµo Hµ Néi, H¶i Phßng vµ nhiÒu thµnh phè ë miÒn B¾c, hßng g©y søc Ðp. Víi trËn §iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng, ta ®· ®¸nh b¹i cuéc tËp kÝch chiÕn lîc tµn b¹o nµy. Do ®ã, ngµy 22-12-1972, Mü ph¶i nªu vÊn ®Ò gÆp l¹i ë Pari vµ Mü sÏ ngõng nÐm bom tõ vÜ tuyÕn 20 trë lªn tõ ngµy 30-12-1972.

Suèt ba ngµy, Bé ChÝnh trÞ th¶o luËn trong hÇm Nhµ Rång ë trong thµnh, t«i lµm th ký ghi chÐp. NhiÒu ý kiÕn lËt ®i lËt l¹i, cuèi cïng nhÊt trÝ cao víi ý kiÕn do cç ®ång chÝ Lª DuÈn vµ

Lª §øc Thä ®Ò xuÊt: phÝa ta nªn gÆp l¹i phÝa Mü ®Ó ®i ®Õn ký HiÖp ®Þnh. Mü dïng B52 vµ thÊt b¹i, ®ã lµ bíc ®êng cïng, chñ bµi cuèi cïng cña ®èi ph¬ng ®· v« dông. Ta ký trªn thÕ

th¾ng, t¹o ®µ tiÕn lªn.

451

https://thuviensach.vn

Lóc bÊy giê anh Thä ®ang bÞ sèt, cßn anh Phan HiÒn cÇn ë l¹i ®Ó ®Çu th¸ng 1-1973 ®i cïng anh Thä sang Pari nªn anh Thä gäi t«i xuèng hÇm th©n mËt nãi: "Liªm ¬i, tuy mÖt cËu cè g¾ng ®i Pari sím ®a ý kiÕn th¶o luËn vµ quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ sang b¸o c¸o râ víi anh Xu©n Thñy, chÞ B×nh, anh Th¹ch vµ cç ®ång chÝ ®oµn viªn. CËu chó ý b¶o mËt, nhí kü trong ®Çu, kh«ng mang tµi liÖu. Sang Pari cËu kh«ng ra khái trô së ®oµn". T«i c¶m ®éng ®îc anh Thä tin cËy, giao nhiÖm vô

®ã vµ ®· cè g¾ng lµm trßn. Lóc anh Thä cã anh HiÒn cïng ®i Pari gÆp l¹i KÝtxinhgi¬ ®Ó hoµn tÊt HiÖp ®Þnh vµ ký t¾t vµo ngµy 23-1-1973, t«i vÒ ngay Hµ Néi, chuÈn bÞ cho Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Ngo¹i giao NguyÔn Duy Trinh ®i ký chÝnh thøc vµo ngµy 27-1-1973.

3. HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam - mét th¾ng lîi to lín cña ViÖt Nam cã ý nghÜa quèc tÕ quan träng. HiÖp ®Þnh buéc Mü rót qu©n chØ ®Ó ®æi lÊy tï binh cßn qu©n miÒn B¾c vÉn ë l¹i miÒn Nam, còng kh«ng rµng buéc ta (sau khi ký) kh«ng ®îc ®a qu©n ®éi víi sè lîng lín vµo ®Ó ®¸nh nhµo ngôy; Mü t«n träng cç quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña ViÖt Nam; tçh vÊn ®Ò ViÖt Nam víi vÊn ®Ò Lµo vµ Campuchia. §èi víi quèc tÕ, Mü lïi mét bíc vÒ chiÕn lîc, tr¸nh "mét ViÖt Nam thø hai": mét níc (nh

Panama) rót kinh nghiÖm cña ViÖt Nam ®ßi Mü t«n träng chñ quyÒn l·nh thæ cña hä ë vïng kªnh ®µo, nay ®· thùc hiÖn ®îc.

HiÖp ®Þnh Pari t¹o tiÒn ®Ò cho ta ®Èy m¹nh cuéc ®Êu tranh qu©n sù - chÝnh trÞ ë miÒn Nam ®Ó gi¶i phãng miÒn Nam vµ

thèng nhÊt Tæ quèc mïa Xu©n n¨m 1975. §Ó chuÈn bÞ §¹i th¾ng nµy, cïng víi anh Trinh, anh Thä ®· híng dÉn Bé Ngo¹i giao

®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña ®Õ quèc Mü nÕu ta tËp trung lùc lîng ®¸nh ®æ ngôy quyÒn, ngôy qu©n vµ ®· ®i tíi mét kÕt luËn rÊt quan träng lµ rÊt Ýt kh¶ n¨ng Mü ®a qu©n trë l¹i ViÖt Nam. Nªn ta ®· quyÕt chiÕn vµ quyÕt th¾ng trong thêi gian ng¾n.

Tãm l¹i, tõ khi b¾t ®Çu côc diÖn "®¸nh - ®µm" ®Õn khi gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc, cïng anh Trinh (cßn 452

https://thuviensach.vn

ph¶i lo chung cç ho¹t ®éng ngo¹i giao khç), anh Thä ®· ®ãng vai trß quan träng trªn mÆt trËn ®Êu tranh ngo¹i giao, phèi hîp víi qu©n sù, chÝnh trÞ, t¹o nªn søc m¹nh tæng hîp cña d©n téc.

4. Theo t tëng Hå ChÝ Minh, anh Thä rÊt chó ý: trong khi ®Êu tranh víi ®èi ph¬ng cÇn phèi hîp vµ tranh thñ tèi ®a sù ñng hé gióp ®ì cña Liªn X«, Trung Quèc, phèi hîp cuéc ®Êu tranh cña ViÖt Nam víi cuéc ®Êu tranh cña Lµo vµ Campuchia, tranh thñ bÌ b¹n, nhÊt lµ Ph¸p (c¶ nh©n d©n, §¶ng Céng s¶n vµ chÝnh giíi). Ta chèng Mü trong bèi c¶nh quèc tÕ phøc t¹p: m©u thuÉn X« - Trung, bÊt ®ång trong phong trµo céng s¶n vµ

c«ng nh©n quèc tÕ. Mü hßng lîi dông t×nh h×nh ®ã ®Ó c« lËp cuéc kh¸ng chiÕn chÝnh nghÜa cña d©n téc ViÖt Nam. Qua nh÷ng chuyÕn ®i, vÒ Hµ Néi, qua B¾c Kinh vµ M¸txc¬va trªn nguyªn t¾c ®éc lËp tù chñ vµ ®oµn kÕt quèc tÕ, anh Thä ®· kÞp thêi th«ng b¸o cho l·nh ®¹o hai níc Liªn X« vµ Trung Quèc vÒ

cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao cña ta, ®Ò nghÞ b¹n phèi hîp vµ gióp

®ì ViÖt Nam vÒ ®èi ngo¹i. ë Ph¸p, cïng anh Xu©n Thñy vµ chÞ

NguyÔn ThÞ B×nh, anh Thä tranh thñ ®îc sù ñng hé vµ gióp ®ì chÝ t×nh cña §¶ng Céng s¶n Ph¸p, cña nh©n d©n Ph¸p vµ quan hÖ ®èi víi chÝnh giíi Ph¸p.

Sau khi ký HiÖp ®Þnh Pari, anh Trinh vµ anh Thä cïng vÒ

qua M¸txc¬va vµ B¾c Kinh, ®îc l·nh ®¹o hai níc ®ãn tiÕp long träng, ca tông th¾ng lîi cña ViÖt Nam.

5. MÆt quan träng khç lµ anh Thä ®· vËn dông kinh nghiÖm vÒ tæ chøc vµ c¸n bé vµo cuéc ®Êu tranh ®Ó ®¹t ®îc HiÖp ®Þnh Pari: ®oµn kÕt tÊt c¶ c¸n bé chuyªn trçh, phèi hîp chÆt chÏ ®oµn miÒn B¾c vµ ®oµn miÒn Nam, ph©n c«ng râ rµng, tæ chøc bé phËn tç chiÕn ë cuéc gÆp riªng vµ diÔn ®µn c«ng khai, bé phËn tham mu trong níc (CP50), liªn hÖ chÆt chÏ víi Trung ¬ng Côc, tËp hîp c¸n bé b¸o chÝ th«ng tin ®Ó tranh thñ d luËn quèc tÕ, tç ®éng vµo néi bé Mü.

6. Còng nh ®· häc ®îc nhiÒu ®iÒu ë cç ®ång chÝ l·nh

®¹o khç, trong kho¶ng 5 n¨m lµm viÖc ë trong níc víi anh 453

https://thuviensach.vn

Thä vÒ ®Êu tranh ngo¹i giao, t«i häc tËp ®îc mét sè ®iÒu bæ Ých cã tÝnh s©u réng, nh÷ng ®iÒu häc anh Thä gióp cho t«i cµng trëng thµnh ®Ó c«ng tç cho ®Õn khi nghØ hu. Nay nh÷ng bµi häc Êy vÉn cßn gi¸ trÞ ®èi víi t«i ®Ó suy nghÜ vÒ thêi cuéc trong níc vµ quèc tÕ, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ ph¶i, tr¸i, thËt, gi¶.

Víi bÒ dµy cçh m¹ng s©u s¾c, tÇm nh×n xa réng, b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng, anh lu«n lu«n kÕt hîp t×nh h×nh trong níc víi bèi c¶nh quèc tÕ, ®¸nh gi¸ ý ®å, ©m mu cña ®èi ph¬ng, ®¸nh gi¸ ý kiÕn cña b¹n, dù kiÕn cç kh¶ n¨ng, t×m ra mÉu sè chung lóc bÊy giê: gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc b»ng ®Êu tranh tæng hîp, trong ®ã ngo¹i giao lµ rÊt quan träng. LÊy lîi Ých cña d©n téc ViÖt Nam víi lîi Ých cña cçh m¹ng vµ hßa b×nh thÕ giíi lµm mÉu sè chung. Lu«n lu«n tr¨n trë víi trÝ tuÖ s¾c bÐn, ®éc lËp suy nghÜ, anh ®a ra nh÷ng s¸ng kiÕn ngo¹i giao trong cç ®ît tÊn c«ng võa nguyªn t¾c, võa linh ho¹t, giao cho CP50 ®i s©u nghiªn cøu, cô thÓ hãa thªm. L¾ng nghe mäi ý kiÕn, dï tr¸i ngîc, anh ®· tËp hîp ®îc trÝ tuÖ cña bé phËn tham mu ë Hµ Néi víi bé phËn tç chiÕn ë Pari díi sù l·nh ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ. Cã thÓ nãi: Cïng víi anh Trinh, anh Thä ®· x©y dùng ®îc "qu©n chñng ngo¹i giao" ®Ó ®Êu trÝ, ®Êu lý; biÕt tiÕn, tho¸i ®óng lóc, ®èi phã víi ngo¹i giao cña cêng quèc Mü, víi KÝtxinhgi¬. Anh ®· ®µo t¹o ®îc nhiÒu c¸n bé ngo¹i giao, b¸o chÝ cña c¶ hai miÒn, sau nµy lµm cèt c¸n cho mét sè c¬ quan. §èi víi c¸n bé, anh ®èi xö cã t×nh, cã lý, nghiªm tóc nhng gi¶n dÞ, chan hßa, gióp n©ng cao trÝ tuÖ, ph¬ng ph¸p c«ng tç, quan t©m søc kháe, ®êi sèng, t©m t, nguyÖn väng.

Anh Thä ®i xa ®· 10 n¨m1. Níc ViÖt Nam thèng nhÊt

®ang tiÕn lªn trong ®æi míi vµ héi nhËp quèc tÕ, trªn t thÕ ®éc lËp, tù chñ, b¶o ®¶m chñ quyÒn cã nguyªn t¾c vµ linh ho¹t. Mét sè ®iÒu anh mong íc ®· ®îc thùc hiÖn hoÆc ®ang ®îc triÓn khai. Ngµnh ngo¹i giao ViÖt Nam, tríc thÒm thÕ kû XXI, ®ang ___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

454

https://thuviensach.vn

v¬n lªn vÒ tÇm cao vµ vÒ chiÒu s©u, ®¹t hiÖu qu¶ thiÕt thùc víi néi dung míi, trong quan hÖ song ph¬ng vµ ®a ph¬ng ®Ó cïng cç mÆt trËn khç ®Èy nhanh tèc ®é t¨ng trëng kinh tÕ, ph¸t triÓn v¨n hãa - x· héi, b¶o ®¶m an ninh, quèc phßng. NhiÖm vô ngo¹i giao so víi khi chèng Mü cã thuËn lîi nhng còng nÆng nÒ, phøc t¹p h¬n. Lµm cho d©n giµu, níc m¹nh, nh©n d©n h¹nh phóc, v¨n minh cã c¸i khã riªng cña nã, nhng c¸i thuËn lín lµ ®Êt níc ®· giµnh ®îc ®éc lËp vµ thèng nhÊt. Mét sè bµi häc anh Thä ®Ó l¹i cã thÓ bæ Ých cho ngo¹i giao trong thêi kú míi. LÞch sö ngo¹i giao ViÖt Nam ghi c«ng anh:

Ngät bïi nhí lóc ®¾ng cay

Ra s«ng nhí suèi, cã ngµy nhí ®ªm.

Nhí m·i h×nh ¶nh th©n th¬ng cña anh Lª §øc Thä, mét trong nh÷ng häc trß trung thµnh, s¸ng t¹o cña Nhµ ngo¹i giao kiÖt xuÊt Hå ChÝ Minh.

455

https://thuviensach.vn

®èi mÆt víi Hoa Kú

TrÇn Quang C¬*

Cçh ®©y 10 n¨m, khi anh Lª §øc Thä qua ®êi, t«i cã viÕt bµi Anh S¸u Thä ë Pari 1 ®Ó tëng nhí anh. Khi Êy, trong lóc xóc ®éng, t«i chØ kÞp ghi l¹i ®«i dßng suy nghÜ cña t«i vÒ con ngêi ®· gãp phÇn quan träng ®em l¹i th¾ng lîi ngo¹i giao cho ta trong qu¸ tr×nh chèng Mü, cøu níc. Nay t«i thÊy cÇn viÕt

®Çy ®ñ h¬n nh÷ng c¶m nhËn cña m×nh vÒ nh÷ng cèng hiÕn lín lao cña anh trong cuéc ®èi mÆt víi Hoa Kú trªn bµn ®µm ph¸n ë Pari.

*

* *

Giai ®o¹n võa ®¸nh võa ®µm kÐo dµi gÇn nöa cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü cña nh©n d©n ViÖt Nam ®· diÔn ra sau khi Héi nghÞ Trung ¬ng lÇn thø 13 khãa III (th¸ng 1-1967) ra NghÞ

quyÕt §Èy m¹nh ®Êu tranh ngo¹i giao, chñ ®éng tiÕn c«ng ®Þch, phôc vô sù nghiÖp chèng Mü, cøu níc cña nh©n d©n ta.

Tríc mét ®Þch thñ cùc giµu vµ m¹nh nh Hoa Kú, lµ mét d©n téc nhîc tiÓu võa tho¸t khái chÕ ®é thuéc ®Þa, ngêi ViÖt Nam kh«ng nh÷ng ph¶i cã lßng dòng c¶m, mµ cßn ph¶i cã trÝ

th«ng minh; ph¶i dòng m·nh ®¸nh b¹i kÎ thï kh«ng ®ñ, mµ cßn ph¶i biÕt kh«n khÐo vËn dông sçh lîc kÐo ®Þch xuèng thang tõng bíc vµ lµm chuyÓn biÕn so s¸nh lùc lîng cã lîi cho ta.

Khi ®Êu tranh qu©n sù giµnh ®îc th¾ng lîi quyÕt ®Þnh th×

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Thø trëng thø nhÊt Bé Ngo¹i giao.

1. B¸o Nh©n D©n, ngµy 17-10-1990, tr. 1.

456

https://thuviensach.vn

ngo¹i giao ph¶i biÕt kÕt thóc chiÕn tranh b»ng gi¶i ph¸p chÝnh trÞ më ®êng cho ®Þch rót trong danh dù.

Trªn tinh thÇn ®ã, th¸ng 5-1968 ta ®· më côc diÖn võa

®¸nh võa ®µm ph¸n víi Mü. Víi t×nh h×nh quèc tÕ cùc kú phøc t¹p, chñ tr¬ng võa ®¸nh võa ®µm ph¸n cña ta ®îc b¹n bÌ ®ãn nhËn víi nh÷ng th¸i ®é cã phÇn tr¸i ngîc. Cã ý kiÕn cho r»ng cÇn tËp trung vµo ®¸nh, kh«ng nªn qu¸ véi nghÜ tíi ®µm ph¸n; l¹i cã ý kiÕn muèn r»ng ph¶i ®Èy m¹nh ®µm ph¸n cho sím cã kÕt qu¶. Víi tinh thÇn ®éc lËp tù chñ cao, tËp thÓ l·nh ®¹o ta ®·

quyÕt t©m thùc hiÖn chñ tr¬ng võa ®¸nh võa ®µm. §µm mµ

kh«ng h¹n chÕ ®¸nh cña ta, ®¸nh mµ kh«ng ph¸ vì cuéc ®µm ph¸n gi÷a ta víi Mü. Tr¸i l¹i, ®µm ph¸n ®· t¹o ra mét diÔn ®µn quèc tÕ réng lín ®Ó ®Ò cao chÝnh nghÜa cña d©n téc ta, khuÕch tr¬ng thªm d luËn thÕ giíi thuËn lîi cho ta t¨ng cêng ho¹t

®éng qu©n sù, vµ ngîc l¹i, th¾ng lîi trªn chiÕn trêng l¹i cµng t«n thªm thÕ m¹nh cña ta trong ®µm ph¸n. Anh Lª §øc Thä lµ

mét trong nh÷ng kiÕn tróc s x©y dùng ra chñ tr¬ng ®ã vµ

còng l¹i lµ ngêi ®· trùc tiÕp vËn dông thµnh c«ng ®êng lèi ®ã trªn bµn ®µm ph¸n, b¶o ®¶m ph¬ng ch©m giµnh th¾ng lîi tõng bíc, lµm chuyÓn biÕn so s¸nh lùc lîng trªn chiÕn trêng, më

®êng cho viÖc kÕt thóc chiÕn tranh thuËn lîi, ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña cçh m¹ng ta.

Cuéc nãi chuyÖn gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü b¾t ®Çu ®îc gÇn mét th¸ng th× ngµy 3-6-1968, anh Lª §øc Thä míi tíi Pari. Tríc ®ã Ýt h«m, ngµy 31-5-1968, trong lóc nghØ

gi¶i lao (pause cafÐ) cña phiªn häp c«ng khai lÇn thø s¸u ë Trung t©m Héi nghÞ Quèc tÕ Clªbe, phÝa Mü ®· gÆp ®oµn ta

®a ra ®Ò nghÞ, ngoµi nh÷ng phiªn häp c«ng khai, nªn cã h×nh thøc gÆp riªng gi÷a hai bªn. Sù cã mÆt cña anh Thä ë Pari ngay sau ®ã ®· ®îc phÝa Mü coi nh mét tÝn hiÖu ®¸p øng cña ta.

Ngµy 12-6-1968, lÇn ®Çu anh Thä tíi dù phiªn häp c«ng khai víi Mü. Vµo ®Çu phiªn häp, Trëng ®oµn ta, Bé trëng Xu©n Thñy, giíi thiÖu anh Thä lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña ®oµn (®oµn ViÖt Nam lóc Êy ®· cã 5 cè vÊn: Hµ V¨n L©u, Phan HiÒn, NguyÔn 457

https://thuviensach.vn

Minh Vü, NguyÔn Thµnh Lª, TrÇn C«ng Têng). Lóc nghØ gi¶i lao, Trëng ®oµn ®µm ph¸n Mü, A. Hariman, tíi gÆp anh Thä nãi chuyÖn lµm quen vµ nh¾c l¹i ®Ò nghÞ hai bªn nªn cã cuéc gÆp riªng cÊp cao (trëng ®oµn hay cè vÊn ®Æc biÖt) hoÆc cÊp thÊp h¬n ®Ó bµn vÒ viÖc Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c ViÖt Nam.

Sau khi kiÓm ®iÓm, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh mét th¸ng nãi chuyÖn c«ng khai, anh Thä nhÊt trÝ víi anh Xu©n Thñy kiÕn nghÞ vÒ níc nªn b¾t ®Çu tiÕp xóc riªng, bíc ®Çu chØ tiÕp xóc s¬ bé ë cÊp cè vÊn, råi sÏ tïy t×nh h×nh n©ng lªn sau. Bíc tiÕp xóc s¬ bé ë cÊp cè vÊn gi÷a hai bªn kÐo dµi trong hai th¸ng.

Chñ tr¬ng cña ta lµ tiÕp xóc chØ ®Ó th¨m dß, t×m hiÓu ý ®å ®èi ph¬ng, cha ®i vµo mÆc c¶ vÒ gi¶i ph¸p, ®Ó chê ®ãn nh÷ng diÔn biÕn míi trªn chiÕn trêng miÒn Nam.

Sau h¬n hai th¸ng tiÕp xóc s¬ bé, phÝa Mü l¹i ®Ò nghÞ

n©ng cÊp gÆp riªng gi÷a hai bªn ®Ó cã thÓ cã tiÕn triÓn trong

®µm ph¸n. Anh Thä nhËn ®Þnh lý do chÝnh khiÕn phÝa Mü n«n nãng muèn sím ®i vµo ®µm ph¸n, vÒ thùc chÊt vÊn ®Ò lµ do t×nh h×nh chÝnh trÞ néi bé níc Mü ®ang cã khñng ho¶ng s©u s¾c.

Lóc nµy ®ît ba cña cuéc tæng c«ng kÝch cña qu©n ta ®· ch÷ng l¹i, t×nh h×nh chiÕn trêng cha cã g× thóc bçh ®èi víi ®Þch l¾m, nhng cuéc vËn ®éng bÇu cö tæng thèng ë Mü ®ang ®i vµo giai ®o¹n gay g¾t, trong ®ã vÊn ®Ò ViÖt Nam næi lªn nh chñ ®Ò

sè mét cña néi dung tranh cö gi÷a hai øng cö viªn cña §¶ng D©n chñ, còng nh gi÷a øng cö viªn cña §¶ng Céng hßa vµ øng cö viªn cña §¶ng D©n chñ. Tæng thèng Gi«nx¬n rÊt cÇn cã tiÕn triÓn trong ®µm ph¸n Pari ®Ó n©ng cao vÞ thÕ cña phe chÝnh quyÒn trong cuéc tranh cö, nªn ngµy 4-9-1968 ®oµn Mü chÝnh thøc ®Ò nghÞ n©ng cÊp cç cuéc gÆp riªng gi÷a hai bªn ë Pari.

Anh Thä chÊp thuËn v× thÊy r»ng ®©y lµ thêi ®iÓm thuËn lîi ®Ó

ta Ðp Mü ph¶i sím ng¶ bµi trong vÊn ®Ò chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c.

Tõ ngµy 8-9-1968, b¾t ®Çu nh÷ng cuéc gÆp riªng gi÷a Lª

§øc Thä - Xu©n Thñy víi A. Hariman, C.Vance t¹i ®Þa ®iÓm do 458

https://thuviensach.vn

phÝa ta hoÆc phÝa Mü bè trÝ vµ gi÷ kÝn kh«ng cho nhµ b¸o biÕt.

§Ó giµnh l¹i lîi thÕ cho Humphrey, øng cö viªn cña §¶ng D©n chñ, Gi«nx¬n cÇn ph¶i chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c ®Ó

®Èy cuéc ®µm ph¸n Pari sang giai ®o¹n míi mµ vÉn tranh thñ

®îc d luËn Mü vµ thÕ giíi, vµ kh«ng bÞ §¶ng Céng hßa cña NÝchx¬n c«ng kÝch lµ "®Çu hµng ViÖt Céng". V× vËy, Hariman cè b¸m gi÷ lËp trêng "chÊm døt nÐm bom cã ®iÒu kiÖn", ngôy trang nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã díi nh÷ng mü tõ nh "cö chØ ®¸p l¹i"

cña B¾c ViÖt Nam, "hoµn c¶nh" ®Ó Mü chÊm døt nÐm bom. Cô thÓ lµ Mü ®ßi kh«i phôc quy chÕ khu phi qu©n sù, ®ßi ta kh«ng tiÕn c«ng, b¾n ph¸o qua khu phi qu©n sù, ®ßi ta h¹n chÕ viÖc

®a lùc lîng vµ ®å tiÕp tÕ vµo Nam, kh«ng b¾n ph¸o vµo Sµi Gßn vµ cç thµnh phè lín ë miÒn Nam. Sau gÇn hai th¸ng tranh c·i r¸o riÕt, cuèi cïng ®Õn ngµy 1-11-1968, Gi«nx¬n ph¶i bá hÕt cç yªu sçh ®ã vµ tuyªn bè chÊm døt "mäi cuéc oanh t¹c b»ng kh«ng qu©n, h¶i qu©n, ph¸o binh vµ mäi hµnh ®éng liªn quan tíi viÖc dïng vò lùc trªn toµn bé l·nh thæ níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa" sau khi ta nhËn "s½n sµng häp mét héi nghÞ bèn bªn ®Ó t×m gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn ®Ò ViÖt Nam".

§µm ph¸n Pari chuyÓn sang giai ®o¹n míi. Cuéc nãi chuyÖn tay ®«i gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Hoa Kú tõ ngµy 25-1-1969 ®· trë thµnh cuéc ®µm ph¸n bèn bªn (ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, Hoa Kú vµ chÝnh quyÒn NguyÔn V¨n ThiÖu).

Th¸ng 4-1969, Bé ChÝnh trÞ ra NghÞ quyÕt kh¼ng ®Þnh râ:

"Ngo¹i giao trë thµnh mét mÆt trËn quan träng, cã ý nghÜa chiÕn lîc".

Sau khi NÝchx¬n lªn cÇm quyÒn, phÝa Mü thay toµn bé ª kÝp

®µm ph¸n. Henri KÝtxinhgi¬ khi ®ã lµm trî lý vÒ cç vÊn ®Ò an ninh quèc gia cho Tæng thèng NÝchx¬n, ®îc ph¸i sang Pari lµm ngêi ®èi tho¹i víi anh Lª §øc Thä. KÝtxinhgi¬ chØ tËp trung vµo viÖc gÆp riªng víi ta, kh«ng tham gia cç phiªn häp c«ng khai ë Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe. Tuy nhiªn, ®Õn ngµy 21-2-1970, anh Lª §øc Thä míi nhËn gÆp KÝtxinhgi¬ vµ ®Õn 459

https://thuviensach.vn

n¨m 1972 cuéc ®µm ph¸n gi÷a ta vµ chÝnh quyÒn NÝchx¬n míi thùc sù ®i vµo cèt lâi vÊn ®Ò. N¨m 1972 lµ n¨m cã nh÷ng diÔn biÕn s«i ®éng trªn chiÕn trêng vµ còng lµ n¨m NÝchx¬n tranh cö nhiÖm kú tæng thèng lÇn thø hai.

Mïa xu©n n¨m 1972, ta më cuéc tiÕn c«ng chiÕn lîc m·nh liÖt ë miÒn Nam. ChiÕn lîc "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh"

mµ NÝchx¬n tËp trung thùc hiÖn tõ khi lªn cÇm quyÒn hßng t×m lèi tho¸t cho cuéc chiÕn tranh x©m lîc ViÖt Nam ®· tá ra v« hiÖu qu¶.

TËn dông søc Ðp cña chiÕn trêng còng nh søc Ðp chÝnh trÞ néi bé Mü trong thêi ®iÓm tranh cö tæng thèng, ®îc sù nhÊt trÝ cña tËp thÓ l·nh ®¹o, anh Thä ®· chuyÓn híng ®µm ph¸n nh»m më ®êng cho Mü ®i vµo gi¶i quyÕt hßa b×nh vÊn ®Ò ViÖt Nam. Ngµy 8-10-1972, trong cuéc gÆp riªng víi KÝtxinhgi¬, ta

®· chñ ®éng tiÕn c«ng trªn mÆt trËn ngo¹i giao, lÇn ®Çu trong bèn n¨m ®µm ph¸n, ta ®a ra b¶n "Dù th¶o HiÖp ®Þnh chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam" v¹ch ra toµn bé gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn ®Ò ViÖt Nam, trªn c¬ së b¶o ®¶m nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña ta, trong ®ã cã hai vÊn ®Ò chñ chèt: 1. Mü ph¶i rót toµn bé, triÖt ®Ó vµ nhanh chãng cç lùc lîng vò trang Mü khái miÒn Nam ViÖt Nam, chÊm døt mäi dÝnh lÝu qu©n sù ë ViÖt Nam, kh«ng ®îc can thiÖp vµo c«ng viÖc néi bé miÒn Nam ViÖt Nam.

2. Ta duy tr× ®îc lùc lîng qu©n sù còng nh chÝnh trÞ ë miÒn Nam ViÖt Nam, b¶o ®¶m ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho cçh m¹ng ë miÒn Nam ViÖt Nam tiÕp tôc tiÕn triÓn.

Ta ®· chän ®óng thêi ®iÓm ®Ó tung ra ®ßn quyÕt ®Þnh nµy.

T×nh h×nh chiÕn trêng ®· khiÕn NÝchx¬n c¶m thÊy bøc bçh ph¶i t×m ngay mét lèi tho¸t "danh dù" ra khái ngâ côt, nhÊt lµ

trong lóc cuéc tranh cö tæng thèng ë Mü ®ang lóc nãng báng.

Bèn ngµy tiÕp sau ®ã lµ nh÷ng ngµy ®µm ph¸n hÕt søc khÈn tr¬ng vÒ cç ®iÒu kho¶n cña dù th¶o HiÖp ®Þnh t¹i mét

®Þa ®iÓm míi do §¶ng Céng s¶n Ph¸p cã nh· ý thu xÕp gióp ta t¹i thÞ trÊn Gifsur Yvette ë ngo¹i vi thµnh phè Pari. §ã lµ mét 460

https://thuviensach.vn

ng«i nhµ hai tÇng xinh x¾n, nguyªn lµ chç ë cña cè danh häa Ph¸p PhÐcn¨ng Lªgiª (Fernand LÐger). N¬i gÆp riªng nµy ®·

sím bÞ cç nhµ "s¨n tin" quèc tÕ ph¸t hiÖn. ChiÒu 10-10-1972, khi chóng t«i ®Õn n¬i häp, ®· thÊy rÊt ®«ng phãng viªn b¸o chÝ -

v« tuyÕn truyÒn h×nh cç níc chê s½n bªn ngoµi. LÇn ®Çu tiªn n¬i gÆp riªng bÞ lé. Cã nhµ b¸o ®· dùng giµn gi¸o khçao phÝa tríc ng«i nhµ ®Ó tõ trªn ®ã cã thÓ quan s¸t vµ thu h×nh khu s©n, vên vµ phßng häp. Cã lóc ngoµi trêi ma lín, hä vÉn kiªn tr× chÞu ®ùng ít ¸t ®Ó s¨n tin, s¨n ¶nh. Cã ngêi trÌo lªn c¶

nãc nhµ bªn c¹nh ®Ó tõ ®ã th¶ d©y cã micro xuèng cöa sæ phßng häp hßng ghi ©m nh÷ng tiÕng ®éng trong nhµ.

T«i cßn nhí m·i cuéc gÆp riªng ngµy 11-10-1972, kh«ng chØ v× ®ã lµ phiªn häp l©u nhÊt trong gÇn 5 n¨m ®µm ph¸n - kÐo dµi suèt tõ 9 giê 30 phót s¸ng ngµy 11 ®Õn tËn 2 giê s¸ng ngµy h«m sau - mµ cßn v× trong phiªn häp nµy b¶n dù th¶o HiÖp

®Þnh hÇu nh ®· ®îc hoµn tÊt. Hai bªn mÊt rÊt nhiÒu thêi gian bµn c·i vÒ néi dung cña tõng ®iÒu kho¶n trong v¨n b¶n HiÖp

®Þnh. Cuèi cïng, khi néi dung HiÖp ®Þnh vÒ c¬ b¶n ®· ®îc hai bªn chÊp nhËn, chØ cßn tån t¹i hai ®iÒu 7 vµ 8 vÒ vÊn ®Ò thay thÕ vò khÝ vµ vÊn ®Ò trao tr¶ ngêi bÞ b¾t. KÝtxinhgi¬ ®· ®a ra mét lÞch ký kÕt cô thÓ (ngµy 17 th¸ng 10 KÝtxinhgi¬ gÆp Bé trëng Xu©n Thñy ®Ó tháa thuËn toµn bé HiÖp ®Þnh vµ cç NghÞ

®Þnh th, ngµy 21 ®Õn ngµy 23-10 KÝtxinhgi¬ vµo Hµ Néi ®Ó ký t¾t HiÖp ®Þnh, ngµy 30-10 tæ chøc lÔ ký chÝnh thøc ë Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe). Trong th«ng ®iÖp ngµy 20-10-1972 göi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång, NÝchx¬n ®· xç nhËn "v¨n b¶n HiÖp ®Þnh coi nh ®· hoµn thµnh" vµ cam kÕt HiÖp ®Þnh sÏ ®îc chÝnh thøc ký kÕt ngµy 31-10-1972 t¹i Pari.

Nhng ngay trong nh÷ng ngµy mµ cuéc ®µm ph¸n tëng nh ®ang tiÕn triÓn thuËn lîi, anh Thä còng ®· dù kiÕn nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p do cç nh©n tè khçh quan, trong ®ã cã mèi quan hÖ Mü - ngôy, v× tríc nguy c¬ bÞ chñ bá r¬i, ThiÖu kh«ng khái sÏ h« ho¸n lªn, nÝu ¸o, thËm chÝ ng¸ng ch©n Mü nh chóng

®· lµm víi chÝnh quyÒn Gi«nx¬n th¸ng 10-1968.

461

https://thuviensach.vn

ThËt vËy, sau nµy, khi gi¶i phãng Sµi Gßn, ta ®· thu thËp

®îc nhiÒu hå s¬ tµi liÖu cña ngôy quyÒn bá l¹i, trong ®ã cã nh÷ng th tÝn cña NÝchx¬n göi cho NguyÔn V¨n ThiÖu. NÝchx¬n ph¶i thó nhËn: "HiÖn nay qu¶ng ®¹i d luËn c«ng chóng Mü ®Òu mong mái hßa b×nh". ChÝnh quyÒn cña «ng ta "cã nguy c¬ rÊt lín mÊt sù ñng hé cña c«ng chóng Mü" nÕu kh«ng sím ®¹t ®îc gi¶i ph¸p hßa b×nh vÒ ViÖt Nam. Ngay tõ ngµy 16-10-1972 NÝchx¬n

®· viÕt cho ThiÖu: "Chóng ta kh«ng cã sù chän lùa nµo khç ngoµi viÖc chÊp nhËn HiÖp ®Þnh nµy". NÝchx¬n tá ra rÊt bùc tøc vÒ nh÷ng ph¶n øng c«ng khai cña ngôy quyÒn ®èi víi viÖc ®µm ph¸n HiÖp ®Þnh, nhÊt lµ khi TrÇn V¨n L¾m, Ngo¹i trëng cña chÝnh quyÒn ThiÖu häp b¸o tuyªn bè lµ "Mü ®ang th¬ng lîng mét cuéc ®Çu hµng". NÝchx¬n lªn ¸n ngôy më chiÕn dÞch b¸o chÝ

ë Sµi Gßn "®¶ kÝch v« c¨n cø vµo dù th¶o HiÖp ®Þnh", v¹ch ThiÖu ®· dïng "chiÕn thuËt tr× ho·n kÐo dµi thêi gian" b»ng cçh kh«ng tr¶ lêi nh÷ng ®iÒu Mü hái ý kiÕn chóng vÒ v¨n b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh. VÊn ®Ò næi cém lªn hµng ®Çu trong m©u thuÉn Mü - ngôy vÒ b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh lµ viÖc hä ph¶i chÊp nhËn "sù cã mÆt cña qu©n B¾c ViÖt Nam t¹i miÒn Nam" sau khi Mü ®· ph¶i rót qu©n. Thîng nghÞ sÜ Mü Phunbrai khi ®ã ®·

mØa mai ph¸t biÓu: "Lµm sao c¸i ®u«i l¹i vÉy ®îc con chã?".

Qu¶ lµ mét nhËn xÐt hãm hØnh mµ ®Çy ý nghÜa.

NÝchx¬n võa vuèt ve dô dç, võa ®e däa nÕu ThiÖu kh«ng cïng Mü ký HiÖp ®Þnh th× tríc d luËn y sÏ trë thµnh "mét vËt trë ng¹i cho hßa b×nh". Mü sÏ buéc ph¶i c¾t hÕt viÖn trî, ngôy quyÒn sÏ ë vµo "®Þa vÞ hoµn toµn ®èi chäi" víi Mü, ®iÒu ®ã sÏ lµ

"tai häa" cho ThiÖu mµ ThiÖu ph¶i "hoµn toµn chÞu trçh nhiÖm vÒ cç hËu qu¶".

Tuy vËy, khi ThiÖu tá ra kiªn quyÕt chèng th× NÝchx¬n kh«ng thÓ lµm g¨ng h¬n, kh«ng thÓ ®¬n ph¬ng ký hiÖp ®Þnh vµ

®o¹n tuyÖt víi ThiÖu v× lµm nh vËy sÏ g©y ®æ vì lín, g©y chÊn

®éng trong d luËn vµ nhÊt lµ trong néi bé Mü, lµm mÊt sù ñng hé cña c¸nh h÷u trong lóc ngµy bÇu cö ®ang tíi gÇn. Quan hÖ Mü -

ThiÖu tiÕp tôc c¨ng th¼ng trong nh÷ng th¸ng cuèi n¨m 1972.

462

https://thuviensach.vn

Trong cuéc häp hÑp víi KÝtxinhgi¬ s¸ng 4-12-1972, anh Thä nãi: "Chóng t«i còng ®· dù tÝnh lµ nÕu kh«ng gi¶i quyÕt

®îc th× chiÕn tranh sÏ rÊt tµn khèc, cã thÓ lµ cç «ng sÏ ®em B52 ®¸nh bom å ¹t ®Êt níc chóng t«i... Chóng t«i ®· chÞu ®ùng hµng triÖu tÊn bom ®¹n cña Mü, nhng chóng t«i kh«ng hÒ

khiÕp sî, chóng t«i kh«ng chÞu khuÊt phôc, kh«ng chÞu lµm n«

lÖ. Cho nªn nh÷ng lêi ®e däa cña cç «ng vµ viÖc cç «ng kh«ng gi÷ ®óng lêi høa chØ chøng tá cç «ng "kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ngêi ®µm ph¸n nghiªm chØnh"". KÝtxinhgi¬ chØ lu«n miÖng thanh minh r»ng Mü ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n víi ThiÖu.

Ngµy 18-12-1972, Mü b¾t ®Çu dïng B52 ®¸nh bom Hµ

Néi, H¶i Phßng, ®ång thêi còng trong h«m ®ã l¹i göi c«ng hµm tíi ®oµn ta ë Pari ®Ò nghÞ nèi l¹i ®µm ph¸n sau ngµy 26-12-1972.

§ît ®ét kÝch liªn tiÕp 12 ngµy ®ªm cña kh«ng qu©n chiÕn lîc Mü vµo Hµ Néi, H¶i Phßng bÞ thÊt b¹i tríc tinh thÇn chiÕn ®Êu dòng c¶m tuyÖt vêi cña qu©n d©n ta. Ngµy 3-1-1973, anh Thä lªn ®êng trë l¹i Pari sau khi chÝnh quyÒn NÝchx¬n ®·

buéc ph¶i cam kÕt chÊm døt nÐm bom vµ th¶ m×n ë miÒn B¾c tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra vµ gi¶m nÐm bom tõ vÜ tuyÕn 20 trë vµo, nh

tríc ngµy 18-12-1972.

Ngµy 8-1-1973, b¾t ®Çu ®ît ®µm ph¸n cuèi t¹i ®Þa ®iÓm cña ta ë Gifsur Yvette. §Ó biÓu thÞ th¸i ®é, ®oµn ta ngåi t¹i bµn häp, kh«ng ai ra ®ãn ®oµn Mü nh thêng lÖ. Më ®Çu cuéc häp, anh Thä tÊn c«ng ngay, anh nh×n th¼ng vµo KÝtxinhgi¬ m¾ng nh t¸t níc vµo mÆt, phª ph¸n rÊt m¹nh thñ ®o¹n x¶o tr¸, lËt läng cña Mü: "Cç «ng lÊy cí ®µm ph¸n gi¸n ®o¹n ®Ó tiÕn hµnh mét cçh tµn b¹o viÖc nÐm bom miÒn B¾c 12 ngµy ®ªm b»ng B52. Hµnh ®éng ®ã hÕt søc tr¾ng trîn, th« b¹o. Cç «ng tëng r»ng lµm thÕ cã thÓ khuÊt phôc ®îc chóng t«i nhng cç «ng nhÇm...". KÝtxinhgi¬ cói mÆt kh«ng d¸m nh×n l¹i, chØ nãi: "T«i cã nghe thÊy nh÷ng tÝnh tõ... T«i ®Ò nghÞ ®õng dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã". Anh Thä ®¸p: "T«i dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã còng lµ kiÒm chÕ l¾m råi, chø d luËn thÕ giíi, cç nhµ b¸o vµ ngay cç nh©n 463

https://thuviensach.vn

vËt ë Mü cßn dïng nh÷ng c©u ch÷ d÷ déi h¬n nhiÒu...". Cuèi cïng, y chØ nãi: "Cè vÊn nãi khe khÏ chø kh«ng c¸nh nhµ b¸o ngoµi kia nghe thÊy l¹i ®a tin lµ «ng m¾ng chóng t«i... T«i ®Ò

nghÞ chóng ta nªn tr¸nh tranh c·i vÒ vÊn ®Ò nµy".

Khi v¨n b¶n HiÖp ®Þnh vµ cç NghÞ ®Þnh th ®· ®¹t ®îc sù tháa thuËn cña hai bªn, kÓ c¶ vÊn ®Ò tranh c·i cuèi cïng vÒ

khu phi qu©n sù, vµ sau khi ®· thèng nhÊt víi ta cç chi tiÕt cô thÓ vÒ lÞch ký kÕt, ngµy 20-1-1973 NÝchx¬n göi th cho ThiÖu víi lêi lÏ nh mét tèi hËu th: "Chóng t«i sÏ ký t¾t HiÖp ®Þnh vµo ngµy 23-1-1973. Ngay b©y giê t«i ph¶i ®îc biÕt liÖu «ng cã s½n sµng cïng theo con ®êng ®ã víi chóng t«i kh«ng. T«i ph¶i

®îc biÕt c©u tr¶ lêi cña «ng tríc 12 giê (giê Hoa ThÞnh §èn) ngµy 21-1-1973. NÕu cho tíi lóc ®ã «ng kh«ng thÓ tr¶ lêi t«i mét cçh tÝch cùc, t«i sÏ b¸o víi cç l·nh tô (hai ®¶ng) trong Quèc héi (Mü) lµ t«i cho phÐp TiÕn sÜ KÝtxinhgi¬ ký t¾t HiÖp ®Þnh dï kh«ng cã sù tháa thuËn cña chÝnh phñ «ng. Trêng hîp ®ã, dï sau ®ã «ng cã quyÕt ®Þnh cïng tham gia víi chóng t«i th× kh¶

n¨ng ®îc Quèc héi (Mü) tiÕp tôc ñng hé còng sÏ bÞ gi¶m ®i rÊt nhiÒu". Vµ tÊt nhiªn ThiÖu kh«ng d¸m cìng l¹i quy luËt cña quan hÖ chñ - tí.

S¸ng ngµy 23-1-1973, lÇn ®Çu tiªn cuéc gÆp Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ ®îc tiÕn hµnh c«ng khai t¹i Trung t©m Héi nghÞ

quèc tÕ Clªbe ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng chi tiÕt cuèi cïng cña cuéc

®µm ph¸n vµ hai bªn ký t¾t HiÖp ®Þnh cïng cç NghÞ ®Þnh th

kÌm theo. Bèn ngµy sau ®ã míi lµm lÔ ký kÕt chÝnh thøc gi÷a Bé trëng Ngo¹i giao cña bèn bªn còng t¹i n¬i ®ã.

ViÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam lµ mét sù kiÖn chÝnh trÞ vang déi trªn thÕ giíi. Uû ban Gi¶i thëng N«ben ®·

quyÕt ®Þnh trao Gi¶i thëng Hßa b×nh n¨m ®ã cho Lª §øc Thä vµ KÝtxinhgi¬. Anh Thä kh«ng nhËn. Trong lÞch sö Gi¶i thëng N«ben, ®©y lµ lÇn thø nhÊt, vµ cã lÏ còng lµ lÇn duy nhÊt mµ

ngêi ®îc Gi¶i thëng N«ben ®· tõ chèi kh«ng nhËn gi¶i thëng. Víi anh, hßa b×nh vµ toµn vÑn cña Tæ quèc lµ môc tiªu cÇn ph¶i tiÕp tôc phÊn ®Êu kh«ng ngõng. Anh nhËn thøc râ 464

https://thuviensach.vn

th¾ng lîi ngo¹i giao trong cuéc ®èi mÆt víi Hoa Kú t¹i Pari b¾t nguån tõ nh÷ng chiÕn c«ng oanh liÖt cña qu©n vµ d©n ta trªn chiÕn trêng Nam B¾c. ChÝnh víi ý nghÜ ®ã, ngay khi tõ Ph¸p trë l¹i níc nhµ, anh ®· yªu cÇu víi §¹i tíng Vâ Nguyªn Gi¸p cho anh ®i th¨m anh em bé ®éi phßng kh«ng - kh«ng qu©n, bé

®éi tªn löa ®Ó tá lßng biÕt ¬n nh÷ng ngêi ®· t¹o nªn thÕ m¹nh cña ta, ph¸ mu ®å cña ®èi ph¬ng hßng dïng søc Ðp cña B52

uy hiÕp ta trªn bµn ®µm ph¸n.

Ngãt hai m¬i n¨m sau, ®Õn tËn nh÷ng ngµy th¸ng cuèi cïng cña ®êi anh, anh vÉn kh«ng ngõng suy nghÜ lo toan vÒ

c«ng viÖc chung cña ®Êt níc. Khi l©m bÖnh nÆng, ph¶i n»m t¹i chç ë nhµ sè 6 NguyÔn C¶nh Ch©n, anh vÉn cho gäi anh NguyÔn C¬ Th¹ch, anh §inh Nho Liªm vµ t«i ®Õn ®Ó nãi l¹i nh÷ng suy nghÜ cña anh vÒ ph¬ng híng ®èi ngo¹i nh»m t¹o dùng mét m«i trêng quèc tÕ thuËn lîi cho viÖc b¶o ®¶m hßa b×nh vµ ph¸t triÓn cña ViÖt Nam.

*

* *

ViÕt nh÷ng dßng nµy, tríc m¾t t«i vÉn nh tho¸ng bãng d¸ng mét m¸i ®Çu b¹c lÉn trong nh÷ng hoa tuyÕt tr¾ng ®Çu

®«ng ®ang r¬i l¶ t¶ xuèng kho¶nh s©n nhµ ph¸i ®oµn ta ë Choisy Le Roi - h×nh ¶nh Lª §øc Thä buæi sím mai võa l÷ng th÷ng t¶n bé, võa trÇm ng©m suy t tríc khi bíc vµo mét ngµy ®Êu tranh ngo¹i giao c¨ng th¼ng.

465

https://thuviensach.vn

Cè vÊn Lª §øc Thä vµ vÊn ®Ò

Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c

TrÇn Quang C¬*

Cã lÏ lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö thÕ giíi cã mét cuéc ®µm ph¸n kÐo dµi ngãt 5 n¨m, tõ th¸ng 5-1968 cho ®Õn th¸ng 1-1973, qua hai thêi Tæng thèng Mü, thêi kú cuèi cña Tæng thèng L. Gi«nx¬n (§¶ng D©n chñ) ®Õn suèt nhiÖm kú cña Tæng thèng R. NÝchx¬n (§¶ng Céng hßa). §ã lµ mét côc diÖn ®¸nh - ®µm liªn tôc. §¸nh ®Ó t¹o thÕ cho ®µm, ®µm ®Ó hç trî cho ®¸nh, phèi hîp chÆt chÏ gi÷a qu©n sù vµ ngo¹i giao.

Cuéc ®µm ph¸n thùc tÕ ®· tiÕn hµnh trªn hai diÔn ®µn: 1- DiÔn ®µn c«ng khai: Cç cuéc gÆp c«ng khai häp ë Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe mçi tuÇn mét lÇn, phãng viªn b¸o chÝ, truyÒn h×nh quèc tÕ ®îc phÐp cã mÆt. DiÔn ®µn nµy chñ yÕu ®Ó ®Êu tranh trªn d luËn quèc tÕ.

2- DiÔn ®µn cña cç cuéc gÆp riªng (private meeting). N¬i häp cña diÔn ®µn nµy kh«ng cã ®Þa ®iÓm nhÊt ®Þnh mµ ë cç ®Þa

®iÓm do hai bªn lu©n phiªn chän, gi÷ kÝn kh«ng c«ng bè vµ

kh«ng cho ngêi ngoµi cuéc vµo chç häp. DiÔn ®µn nµy lµ n¬i

®µm ph¸n vµo thùc chÊt vÊn ®Ò. Ngêi ®µm ph¸n chñ chèt cña ta ë diÔn ®µn nµy chÝnh lµ Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä.

Cßn ë diÔn ®µn c«ng khai, Bé trëng Xu©n Thñy lµm Trëng ®oµn ®µm ph¸n, §¹i t¸ Hµ V¨n L©u lµm Phã ®oµn.

Nh÷ng vÞ trÝ nµy cña ta gi÷ nguyªn kh«ng thay ®æi trong suèt thêi gian ®µm ph¸n. Cßn vÒ phÝa Mü th× lu«n cã sù thay ®æi, ®Æc biÖt lµ khi thay ®æi Tæng thèng ë Mü. V× thÕ, cã thÓ ph©n cuéc 466

https://thuviensach.vn

®µm ph¸n lµm hai giai ®o¹n. Giai ®o¹n 1 kÓ tõ ®Çu cuéc ®µm ph¸n ®Õn khi L. Gi«nx¬n mÊt chøc Tæng thèng (th¸ng 11-1968) lµ thêi gian cuéc ®µm ph¸n cã tªn gäi chÝnh thøc lµ "Cuéc nãi chuyÖn chÝnh thøc gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü".

Giai ®o¹n 2 lµ thêi kú R. NÝchx¬n lµm Tæng thèng. Trong giai

®o¹n nµy, cuéc ®µm ph¸n tay ®«i gi÷a ta vµ Mü trë thµnh cuéc

®µm ph¸n bèn bªn gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam (sau trë thµnh ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam), Mü vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn.

§Ó kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña anh Lª §øc Thä, t«i viÕt bµi nµy, tËp trung nãi vÒ giai ®o¹n 1 cña cuéc ®µm ph¸n,

"Cuéc nãi chuyÖn chÝnh thøc gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü". L·nh ®¹o ®oµn Mü trong toµn bé giai ®o¹n nµy, trªn diÔn ®µn c«ng khai còng nh trong cç cuéc gÆp riªng lµ Averell Hariman vµ Phã ®oµn lµ Cyrus Vance.

Toµn bé néi dung ®µm ph¸n trong c¶ giai ®o¹n nµy xoay quanh viÖc ta ®ßi Mü chÊm døt nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh chèng ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. §iÒu ®ã ta ®·

nªu ngay trong bµi ph¸t biÓu cña Trëng ®oµn ta t¹i phiªn häp c«ng khai ®Çu tiªn ngµy 13-5-1968. §Õn phiªn häp c«ng khai thø 6, ngµy 31-5, A. Hariman míi ®Ò nghÞ ta lµ hai bªn nªn cã nh÷ng cuéc gÆp riªng ®Ó nãi chuyÖn.

Ngµy 3-6, ®ång chÝ Lª §øc Thä míi ®Õn Pari víi danh nghÜa lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña ®oµn, nhng quyÕt ®Þnh cha nhËn gÆp riªng ®oµn Mü ngay. Thêi gian ®Çu, ta chØ nhËn gÆp riªng Mü ë cÊp thÊp.

Ngµy 21-8, trong phiªn häp c«ng khai ë Trung t©m Héi nghÞ

quèc tÕ Clªbe, lóc nghØ häp gi÷a chõng (pause - cafÐ), A. Hariman ngá ý víi Cè vÊn Lª §øc Thä lµ nªn cã gÆp riªng cÊp cao gi÷a hai bªn.

* Nguyªn Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, Thø trëng thø nhÊt Bé Ngo¹i giao.

467

https://thuviensach.vn

T×nh h×nh lóc nµy cã nhiÒu yÕu tè thuËn lîi cho ta: Trong th¸ng 8, ë miÒn Nam, ta cã mét ®ît ho¹t ®éng qu©n sù m¹nh.

Còng trong th¸ng 8, ë Mü, cuéc vËn ®éng bÇu cö tæng thèng

®ang ë vµo giai ®o¹n quyÕt liÖt: øng viªn cña §¶ng D©n chñ lµ

Humphrey (Gi«nx¬n kh«ng ra tranh cö) vµ øng viªn cña §¶ng Céng hßa lµ NÝchx¬n ®Òu cã kh¶ n¨ng tróng cö ngang nhau nªn chÝnh quyÒn Gi«nx¬n cÇn cã mét quyÕt ®Þnh quan träng ®Ó hç trî cho øng viªn cña §¶ng D©n chñ.

Ngµy 8-9-1968, Cè vÊn Lª §øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy míi nhËn gÆp riªng A. Hariman vµ Cyrus Vance lÇn ®Çu ë Vitrysur-Seine, ngo¹i vi Thñ ®« Pari, t¹i mét ®Þa ®iÓm do ta chän.

N¨m cuéc gÆp riªng ®Çu, ta tËp trung ®ßi Mü chÊm døt nÐm bom vµ cç hµnh ®éng chiÕn tranh khç chèng ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Mü lóc ®Çu ®ßi hai bªn cïng rót qu©n khái Nam ViÖt Nam vµ më réng cuéc ®µm ph¸n ®Ó chÝnh quyÒn Sµi Gßn tham gia, sau l¹i xo¸y vµo vÊn ®Ò khu phi qu©n sù víi ý ®å

ng¨n kh«ng cho qu©n tõ B¾c ViÖt Nam vît qua khu phi qu©n sù vµo miÒn Nam ViÖt Nam.

Ngµy 30-9-1968, ë Mü, trong khi vËn ®éng bÇu cö, Humphrey tuyªn bè: "NÕu lµ Tæng thèng Mü, t«i sÏ chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam víi ®iÒu kiÖn cuéc ®µm ph¸n cã tiÕn triÓn".

Trong cuèn håi ký cña m×nh, L. Gi«nx¬n cho r»ng tuyªn bè nµy lµ yÕu tè kÝch thÝch ThiÖu ®ßi tham gia ®µm ph¸n Pari.

Trong khi gÆp riªng ta ë Pari, Mü nhÊn m¹nh trë l¹i viÖc ®Ó chÝnh quyÒn Sµi Gßn tham gia ®µm ph¸n mét gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò Nam ViÖt Nam lµ "hÕt søc cÇn thiÕt". Nh vËy cuéc nãi chuyÖn gi÷a hai bªn - Mü vµ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa - sÏ trë thµnh cuéc ®µm ph¸n gi÷a "hai phÝa" (Mü kh«ng nãi lµ "gi÷a bèn bªn").

Ngµy 13-10, Bé ChÝnh trÞ ®iÖn cho ®oµn ®µm ph¸n Pari mÊy ®iÓm cÇn thiÕt vÒ ®µm ph¸n bèn bªn. Ngay h«m sau, ngµy 14-10, Cè vÊn Lª §øc Thä rêi Pari vÒ níc ®Ó kiÕn nghÞ vÒ ChØ

thÞ cña Bé ChÝnh trÞ ngµy 13-10.

Trong håi ký cña m×nh, Gi«nx¬n viÕt râ lµ ngµy 14-10, 468

https://thuviensach.vn

Gi«nx¬n ®· häp tÊt c¶ cç cè vÊn vµ trî lý cña m×nh ®Ó bµn vÒ

viÖc chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c ViÖt Nam. Cuéc häp ®· nhÊt trÝ ph¶i chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam (lóc nµy sè qu©n Mü

®æ vµo miÒn Nam ViÖt Nam ®· lªn ®Õn ngãt nöa triÖu - 480.000

qu©n - mµ vÉn kh«ng xoay chuyÓn ®îc t×nh thÕ nªn Mü ph¶i tÝnh ®Õn chuyÖn xuèng thang chiÕn tranh).

ChÝnh quyÒn Gi«nx¬n ®· bµn víi NguyÔn V¨n ThiÖu ra Th«ng c¸o Mü - Sµi Gßn vÒ viÖc chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam ®Ó chøng tá ®· cã sù tháa thuËn víi Sµi Gßn vÒ quyÕt ®Þnh quan träng nµy.

Nhng ®Õn cuèi th¸ng 10, khi ThiÖu ®· quyÕt ®Þnh "thay thÇy ®æi chñ", quay sang ñng hé NÝchx¬n vµ b¾t ®Çu g©y khã dÔ

víi chÝnh quyÒn Gi«nx¬n vÒ dù th¶o Th«ng c¸o chung Mü - Sµi Gßn vÒ chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam, ®ßi thªm vµo b¶n dù th¶o c©u "cã ®¶m b¶o lµ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa xuèng thang chiÕn tranh ë Nam ViÖt Nam". V× vËy, Gi«nx¬n kh«ng ra

®îc Th«ng c¸o chung Mü - Sµi Gßn vÒ chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam.

Ngµy 1-11, Gi«nx¬n tuyªn bè ®· ra lÖnh ngõng mäi cuéc oanh t¹c b»ng kh«ng qu©n, h¶i qu©n vµ ph¸o binh chèng ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Ngay sau ®ã, ChÝnh phñ ta tuyªn bè

"s½n sµng ®i vµo cuéc ®µm ph¸n bèn bªn ®Ó t×m gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò ViÖt Nam". Vµ ë Pari, ta còng trao cho ®oµn Mü v¨n b¶n tuyªn bè nµy.

Ngay h«m ®ã, ThiÖu ra th«ng c¸o riªng, tuyªn bè "kh«ng thÊy lý do v÷ng ch¾c nµo ®Ó cïng Mü quyÕt ®Þnh chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam". Ngµy h«m sau, ThiÖu l¹i ®äc th«ng ®iÖp ë Sµi Gßn nªu ra hai ®iÒu kiÖn ®Ó chÊm døt nÐm bom B¾c ViÖt Nam: Hµ Néi xuèng thang chiÕn tranh ë Nam ViÖt Nam; Hµ

Néi nãi chuyÖn trùc tiÕp víi Sµi Gßn. Vµ ®Ó nãi chuyÖn nghiªm chØnh, Hµ Néi ph¶i cam kÕt s½n sµng nãi chuyÖn nghiªm chØnh víi Sµi Gßn; cuéc nãi chuyÖn nµy lµ giai ®o¹n hoµn toµn míi;

®¹i diÖn MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam ë 469

https://thuviensach.vn

trong ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Còng ngµy h«m ®ã, 10 thîng nghÞ sÜ Sµi Gßn tuyªn bè ñng hé NÝchx¬n tranh cö Tæng thèng Mü.

Sù trë mÆt tr¾ng trîn cña chÝnh quyÒn tay sai ë Nam ViÖt Nam ®· tç ®éng ngay tíi cuéc tæng tuyÓn cö Mü.

Ngµy 5-11-1968 kÕt thóc cuéc tæng tuyÓn cö ë Mü, NÝchx¬n th¾ng cö, Humphrey (§¶ng D©n chñ) thÊt cö. ChÝnh quyÒn cña §¶ng Céng hßa Mü sÏ lªn thay chÝnh quyÒn Gi«nx¬n cña §¶ng D©n chñ. Do ®ã, ®oµn ®µm ph¸n cña Mü ë Pari do A. Hariman cÇm ®Çu còng ®îc thay thÕ bëi ngêi cña chÝnh quyÒn NÝchx¬n.

Ngµy 18-1-1969, A. Hariman vµ C. Vance gÆp Cè vÊn Lª

§øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy ®Ó chµo tõ biÖt tríc khi vÒ

níc h¼n. Cuéc gÆp ë nhµ cña ph¸i ®oµn ta, sè 11 phè §çtª thÞ

trÊn Choisy le Roi. §©y lµ lÇn gÆp riªng cÊp cao thø 15 gi÷a ta vµ Mü. Song kh«ng cßn lµ cuéc gÆp riªng n÷a v× lÇn nµy cho phÐp cç phãng viªn vµo chôp ¶nh vµ quay phim.

*

* *

Trong thêi gian lµm viÖc trong ®oµn ®µm ph¸n ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ë Pari, t«i ®· häc tËp ®îc nhiÒu qua phong cçh lµm viÖc vµ ph¬ng ph¸p suy nghÜ cña cç ®ång chÝ l·nh

®¹o ®oµn, nhÊt lµ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, linh hån cña cuéc

®µm ph¸n, ngêi ®· lu«n gi÷ v÷ng ®êng lèi ®éc lËp tù chñ cña ViÖt Nam, kiªn tr× ®Êu tranh vµ cuèi cïng ®¹t ®îc "th¾ng lîi tuyÖt vêi" (®¸nh giçña Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång) lµ HiÖp

®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam n¨m 1973. Theo ®ã cuèi cïng Mü ®·

ph¶i chÊm døt nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh khç chèng miÒn B¾c ViÖt Nam vµ ®¬n ph¬ng rót hÕt qu©n khái miÒn Nam ViÖt Nam.

Víi tinh thÇn "«n cè nhi tri t©n", hy väng r»ng chóng ta kh«ng quªn nh¾c l¹i chuyÖn ngµy tríc ®Ó tõ ®ã rót ra nh÷ng bµi häc v« cïng bæ Ých ®Ó b¶o vÖ cç quyÒn lîi chÝnh ®¸ng cña 470

https://thuviensach.vn

d©n téc, ®Ó níc ngoµi ph¶i "t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn, toµn vÑn l·nh thæ vµ biÓn ®¶o cña ViÖt Nam" - ®©y còng lµ tinh thÇn

§iÒu 1 trong HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam n¨m 1973 - ®Ó biÕt cçh xö lý nh÷ng chuyÖn ngµy nay.

471

https://thuviensach.vn

Tõ chiÕn trêng ®Õn bµn ®µm ph¸n

Nhí vÒ anh s¸u

Hµ V¨n L©u*

Cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ®· kÕt thóc th¾ng lîi víi trËn §iÖn Biªn Phñ lÉy lõng trªn chiÕn trêng vµ Héi nghÞ Gi¬nev¬ 1954 trªn bµn ®µm ph¸n. Tõ hai sù kiÖn lÞch sö

®ã, §¶ng ta ®· rót ra mét quy luËt cña cçh m¹ng gi¶i phãng d©n téc trong thêi ®¹i Hå ChÝ Minh lµ nh©n d©n ta, díi sù l·nh

®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, ph¶i tiÕn hµnh ®Êu tranh trªn ba mÆt trËn: qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao. §Êu tranh qu©n sù vµ chÝnh trÞ cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh; ngo¹i giao lµ quan träng vµ ph¶i phèi hîp chÆt chÏ víi ®Êu tranh qu©n sù vµ chÝnh trÞ, vµ thóc ®Èy cç cuéc ®Êu tranh ®ã.

§êng lèi, ph¬ng ch©m trªn ®©y ®· ®îc xç ®Þnh trong nh÷ng nghÞ quyÕt cña Trung ¬ng §¶ng vµ Bé ChÝnh trÞ vÒ cuéc

®Êu tranh cçh m¹ng cña qu©n vµ d©n ta tõ khi Mü ®a qu©n vµo x©m lîc níc ta ®Õn khi HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký kÕt th¸ng 1-1973.

Anh Lª §øc Thä chÝnh lµ mét trong sè cç ®ång chÝ l·nh

®¹o cña §¶ng ta ®· gãp phÇn vµo viÖc x©y dùng vµ thùc hiÖn nh÷ng ®êng lèi, ph¬ng ch©m ®ã trªn chiÕn trêng còng nh

trªn bµn ®µm ph¸n.

Tõng lµ mét ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, phô trçh c«ng tç tæ chøc cña §¶ng trong nhiÒu n¨m, nhng khi chiÕn trêng miÒn Nam ®ßi hái, anh Thä ®· ®îc Bç Hå vµ Bé ChÝnh ___________________

* Nguyªn: - Phã Trëng ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa trong giai ®o¹n

®Çu cuéc tiÕp xóc gi÷a hai ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü,

- Thø trëng Bé Ngo¹i giao.

472

https://thuviensach.vn

trÞ cö vµo Nam ®Ó cïng víi Trung ¬ng Côc miÒn Nam trùc tiÕp l·nh ®¹o vµ chØ ®¹o cuéc chiÕn ®Êu cña qu©n vµ d©n miÒn Nam.

Cho ®Õn khi côc diÖn chiÕn trêng chuyÓn biÕn cã lîi cho ta sau th¾ng lîi cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n, Tæng thèng Mü Gi«nx¬n trong diÔn v¨n ngµy 31-3-1968 ®·

kh«ng che giÊu næi sù thÊt b¹i, tuyªn bè kh«ng ra øng cö tæng thèng nhiÖm kú hai, xuèng thang chiÕn tranh b»ng cçh h¹n chÕ nÐm bom miÒn B¾c tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra, th¨m dß mét gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò ViÖt Nam mµ Mü cã thÓ chÊp nhËn ®îc. §©y lµ mét bíc thay ®æi cã ý nghÜa chiÕn lîc cña Mü, biÓu hiÖn ý chÝ x©m lîc cña Mü ®· bÞ lung lay. Víi ta, ®©y lµ mét thêi c¬ ®Ó

kÐo Mü ®i vµo côc diÖn võa ®¸nh võa ®µm, nhng thùc sù ®µm ph¸n th× qu¸ sím, nªn Bé ChÝnh trÞ chñ tr¬ng ta chØ tiÕp xóc nãi chuyÖn víi Mü ®Ó xç nhËn viÖc Mü ph¶i chÊm døt kh«ng

®iÒu kiÖn viÖc nÐm bom miÒn B¾c, sau ®ã míi bµn cç vÊn ®Ò

liªn quan ®Õn hai bªn, ChÝnh phñ ta ra tuyªn bè ngµy 3-4-1968

nh»m thùc hiÖn chñ tr¬ng ®ã.

Tuyªn bè ngµy 3-4 lµ mét ®ßn tÊn c«ng ngo¹i giao chñ

®éng thêi c¬, tá râ thiÖn chÝ hßa b×nh cña ta, ®îc d luËn thÕ

giíi vµ ngay ë níc Mü hoan nghªnh, buéc chÝnh quyÒn Gi«nx¬n ph¶i c«ng nhËn.

Gi÷a lóc ®ang chuÈn bÞ ®ît hai cuéc Tæng tiÕn c«ng MËu Th©n, Bç Hå ®iÖn gäi anh Thä ra ®Ó "tham gia ph¸i ®oµn ta ®i gÆp ®¹i diÖn Mü" gióp Bé ChÝnh trÞ chØ ®¹o cuéc tÊn c«ng ngo¹i giao. Bé m¸y ®µm ph¸n b¾t ®Çu chuyÓn ®éng m¹nh; CP50 lµ

tªn cña tæ chøc nµy ®Æt t¹i Bé Ngo¹i giao díi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña anh NguyÔn Duy Trinh, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Phã Thñ tíng kiªm Bé trëng Ngo¹i giao, §oµn 37 ®îc tæ chøc ®Ó

chuyªn trçh viÖc ®µm ph¸n. C¸i tªn 37 lµ do khi míi thµnh lËp

®oµn cã 37 c¸n bé, nh©n viªn, Bé ChÝnh trÞ cö anh Xu©n Thñy, hµm Bé trëng lµm Trëng ®oµn, t«i ®îc chØ ®Þnh lµm Phã

®oµn. Cã bèn cè vÊn gióp viÖc lµ cç anh: Phan HiÒn, NguyÔn Thµnh Lª, NguyÔn Minh Vü, vµ TrÇn C«ng Têng. Cç anh chÞ

em khç mçi ngêi mét viÖc: chuyªn viªn, th ký, phiªn dÞch, 473

https://thuviensach.vn

th«ng tÊn b¸o chÝ, c¬ yÕu, v¨n th, y tÕ, b¶o vÖ.

Ngµy 4-4-1968, Mü göi c«ng hµm cho ta ®Ò nghÞ hai bªn tiÕp xóc t¹i Gi¬nev¬. Ngµy 11-4-1968, ta tr¶ lêi Mü, nªu Vçsava lµm ®Þa ®iÓm v× Ba Lan lµ mét níc x· héi chñ nghÜa vµ ë ®©y còng ®ang cã cuéc nãi chuyÖn gi÷a Mü vµ Trung Quèc.

Mü ®· tõ chèi ®Ò nghÞ nµy, råi ®a ra ®Õn mêi ®Þa ®iÓm - s¸u ë ch©u ¸, bèn ë ch©u ¢u - kÐo dµi cuéc chiÕn b»ng c«ng hµm trong s¸u tuÇn lÔ. M·i cho ®Õn ngµy 3-5-1968 (mét ngµy tríc cuéc tæng tÊn c«ng ®ît hai), ta göi c«ng hµm cho Mü vµ tuyªn bè ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa cö Bé trëng Xu©n Thñy lµm ®¹i diÖn ®Ó nãi chuyÖn víi ®¹i diÖn ChÝnh phñ Mü; víi sù ®ång ý cña ChÝnh phñ Ph¸p, lÊy Pari lµm ®Þa ®iÓm nãi chuyÖn. Cuéc nãi chuyÖn sÏ b¾t ®Çu ngµy 10-5-1968.

ChØ 8 tiÕng sau khi nhËn ®îc tin, Tæng thèng Gi«nx¬n chÊp nhËn ®Ò nghÞ cña ChÝnh phñ ta, ®©y lµ bµn th¾ng ®Çu tiªn cña ta trªn mÆt trËn ngo¹i giao, ta gi÷ ®îc chñ ®éng, ®Þa ®iÓm Pari cã nhiÒu thuËn lîi cho ta, nhÊt lµ vÒ ®Êu tranh d luËn vµ

tiÕp xóc víi ®¹i diÖn cç giíi, cç phong trµo quan t©m ®Õn vÊn

®Ò ViÖt Nam, cã phong trµo ViÖt kiÒu m¹nh lµm hËu thuÉn cho

®Êu tranh ngo¹i giao cña ®oµn ta.

Tríc ngµy t«i rêi Hµ Néi ®i Pari vµo ®Çu th¸ng 5-1968

cïng víi mét sè ®ång chÝ lµm tiÒn tr¹m chuÈn bÞ cho cuéc nãi chuyÖn cña ®oµn ta víi phÝa Mü, cç cè vÊn trong ®oµn ®îc anh Thä gÆp vµ giao cho nhiÖm vô chung cña §oµn ®µm ph¸n Pari lµ:

- Tranh thñ d luËn, c« lËp Mü, phôc vô chiÕn trêng,

- §ßi Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c v« ®iÒu kiÖn,

- Th¨m dß ý ®å cña Mü vÒ mét gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn

®Ò ViÖt Nam.

Anh Thä cho biÕt lµ anh Xu©n Thñy vµ ®oµn sÏ ®Õn Pari tríc ngµy 10-5-1968 ®Ó tiÕp xóc víi Mü, vµ giao trçh nhiÖm cho chóng t«i liªn hÖ víi §¶ng Céng s¶n Ph¸p hoÆc Héi ViÖt kiÒu t¹i Ph¸p t×m ®Þa ®iÓm cho ®oµn t¹m tró vµ lµm viÖc, s¬ bé tiÕp xóc víi ®¹i diÖn Mü chuÈn bÞ thñ tôc cho cuéc häp ®Çu 474

https://thuviensach.vn

tiªn chÝnh thøc gi÷a hai bªn ph¶i diÔn ra sau ngµy 10-5-1968.

Anh Thä nhÊn m¹nh: "Muèn tranh thñ d luËn tèt, lý lÏ cña ta ph¶i thËt s¾c bÐn, cã søc thuyÕt phôc, nh»m cç vÊn ®Ò lín, v¹ch Mü x©m lîc, ®Ò cao chÝnh nghÜa vµ lËp trêng cña ta, xo¸y vµo yªu cÇu chñ yÕu lµ ®ßi chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c v«

®iÒu kiÖn. NhiÖm vô chÝnh lµ phôc vô chiÕn trêng, th¨m dß ý

®å cña Mü chø cha ph¶i ®i vµo gi¶i ph¸p". Ngµy 7-5-1968, bé phËn tiÒn tr¹m ®Õn s©n bay ãocly (Orly), Pari. §©y lµ mét sù trïng hîp ngÉu nhiªn, nhng l¹i cã ý nghÜa, v× ngµy 7-5 lµ ngµy kû niÖm chiÕn th¾ng cña qu©n vµ d©n ta ë §iÖn Biªn Phñ, nã b¸o hiÖu mét viÔn c¶nh th¾ng lîi cña cuéc ®µm ph¸n Pari - 14

n¨m sau §iÖn Biªn Phñ.

Mét kû niÖm cña t«i khã quªn lµ khi bíc xuèng m¸y bay, phãng viªn quèc tÕ rÊt ®«ng, cã ngêi hái t«i: «ng cã l¹c quan kh«ng? T«i tr¶ lêi: "Lµ ngêi cçh m¹ng t«i lu«n l¹c quan".

Nhng ngay sau ®ã, cã b¸o ë Pari ®a tin "§¹i t¸ Hµ V¨n L©u tuyªn bè l¹c quan vÒ cuéc ®µm ph¸n víi Mü". H«m sau, t«i nhËn ®iÖn tõ Bé Ngo¹i giao ë nhµ "nh¾c nhë", "cÇn ph¶i thËn träng trong tuyªn bè víi b¸o chÝ".

Bé phËn tiÒn tr¹m nghØ t¹i Khçh s¹n LutÐcia ë t¹m vµi ngµy ®Ó ®i t×m ®Þa ®iÓm khç thuËn lîi h¬n vÒ an ninh, b¶o mËt vµ ng©n sçh cho ®oµn.

Ngay sau khi ®Õn Pari, víi giÊy giíi thiÖu cña anh Thä, t«i ®Õn gÆp Ban l·nh ®¹o §¶ng Céng s¶n Ph¸p. §ång chÝ Gioãcgi¬ Mçse (Georges Marchais), Tæng BÝ th vµ ®ång chÝ Gi¾cc¬ §uycl«

(Jacques Duclos), Uû viªn Bé ChÝnh trÞ §¶ng Céng s¶n Ph¸p ®·

niÒm në tiÕp chóng t«i, nghe t«i tr×nh bµy ®Ò nghÞ cña §¶ng ta.

§ång chÝ §uycl« nãi: "Víi cç ®ång chÝ ViÖt Nam, §¶ng Céng s¶n Ph¸p kh«ng bao giê tõ chèi ®iÒu g×, nhng cç ®ång chÝ ViÖt Nam cã thÓ cho biÕt cÇn trô së trong bao l©u?". T«i tr¶ lêi: thùc ra §¶ng chóng t«i còng cha h×nh dung ®îc thêi gian nãi chuyÖn víi phÝa Mü lµ bao l©u, nhng theo t«i nghÜ cã lÏ còng vµi tuÇn ®Õn vµi th¸ng! §ång chÝ §uycl« nãi: "ThÕ th× cç ®ång chÝ ®Õn ë t¹m tßa nhµ cña Trêng §¶ng cao cÊp Maurice Thorez 475

https://thuviensach.vn

ë thÞ trÊn Choisy Le Roi, vµo lóc nµy ®ang nghØ hÌ, häc sinh vÒ

nhµ". Choisy Le Roi lµ mét thÞ trÊn, n»m trong "vµnh ®ai ®á" ë ngo¹i « Pari, gåm cç thÞ trÊn mµ chÝnh quyÒn do §¶ng Céng s¶n n¾m. Nhng tõ vµi th¸ng cho ®Õn suèt gÇn 5 n¨m (th¸ng 5-1968

®Õn th¸ng 2-1973), §¶ng Céng s¶n Ph¸p vÉn dµnh cho §oµn ta trô së Choisy Le Roi, vµ häc viªn cña Trêng §¶ng cao cÊp cña b¹n ph¶i ph©n ra nhiÒu ®Þa ®iÓm khç ®Ó häc vµ ¨n ë. Kh«ng nh÷ng vËy, §¶ng Céng s¶n Ph¸p cßn cö mét sè ®¶ng viªn cña

§¶ng phôc vô mäi sinh ho¹t cña ®oµn nh l¸i xe, b¶o vÖ, nÊu

¨n, nghØ ng¬i. Sù ñng hé chÝ t×nh cña §¶ng Céng s¶n Ph¸p, c«ng lao cña cç ®¶ng viªn §¶ng Céng s¶n Ph¸p ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña nh©n d©n ta qua cuéc ®µm ph¸n kÐo dµi ë Pari thËt v« cïng to lín.

Cuéc nãi chuyÖn tay ®«i gi÷a ta vµ Mü khai m¹c lóc 10 giê s¸ng ngµy 13-5-1968, phÝa ta cã anh Xu©n Thñy, bèn cè vÊn, n¨m chuyªn viªn, mét phiªn dÞch. PhÝa Mü cã ®«ng ®ñ toµn

®oµn nh hä ®· giíi thiÖu cho ta. Chóng t«i ®· biÕt Hariman lµ

mét nhµ ngo¹i giao kú cùu cña Mü, næi tiÕng lµ mét ngêi th¬ng lîng sµnh sái ®· tõng ®¹i diÖn cho Tæng thèng Mü Rud¬ven lµm viÖc víi Xtalin trong ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, Cyruc Vance hiÖn lµ luËt s, gi¶ng viªn luËt ë §¹i häc Mü.

Cuéc häp ®Çu tiªn diÔn ra trong kh«ng khÝ nghiªm tóc, kh«ng c¨ng th¼ng, tuy néi dung ph¸t biÓu cña c¶ hai bªn ®èi chäi nhau kh¸ kÞch liÖt.

Cç phiªn häp c«ng khai tiÕp tôc, cçh nhau hai, ba ngµy, råi n¨m ngµy mét lÇn, yªu cÇu cña ta lµ tranh thñ d luËn, ph©n hãa vµ c« lËp ®èi ph¬ng, cha ph¶i lµ th¨m dß hay mÆc c¶.

Ngµy 3-6-1968, anh Thä ®Õn Pari, b¸o chÝ ph¬ng T©y b×nh luËn, ®o¸n mß, ch¾c cã g× míi, héi nghÞ sÏ tiÕn triÓn... D luËn cµng thÊy râ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa muèn ®Èy cuéc nãi chuyÖn ®i tíi vµ phÝa ta cã th¸i ®é nghiªm chØnh trong ®µm ph¸n.

Mét ngµy sau khi ®Õn, anh Thä häp ®oµn ®Ó phæ biÕn ®¹i ý tríc khi ®oµn lªn ®êng, quan niÖm cña ta vÒ ®µm ph¸n Pari cha thËt râ, nhng sau ®ã nhËn ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ ®· râ 476

https://thuviensach.vn

thªm; ngoµi nh÷ng phiªn häp c«ng khai cÇn ph¶i tiÕp tôc, ta chñ tr¬ng cã tiÕp xóc riªng ®Ó th¨m dß ý ®å cña Mü vÒ chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c tríc khi ®i vµo gi¶i ph¸p toµn bé cho vÊn ®Ò ViÖt Nam, vÒ quèc tÕ lµ kiÓm so¸t cña Uû ban quèc tÕ.

Anh Thä nh¾c anh em chóng t«i ph¶i lu«n theo dâi t×nh h×nh chiÕn trêng, t×nh h×nh níc Mü, nghiªn cøu kü lìng cç mÆt chiÕn lîc, sçh lîc, cã nhiÒu ph¬ng ¸n tÊn c«ng ®Þch, tõng bíc th¨m dß ý ®å ®èi ph¬ng, nãi chung lµ g¾n chiÕn trêng víi ®µm ph¸n, ®µm ph¸n ph¶i phôc vô cho chiÕn trêng, g¾n qu©n sù víi chÝnh trÞ, g¾n ®Êu tranh ngo¹i giao víi tranh thñ d luËn, tÝch cùc, chñ ®éng trong ®Êu tranh trªn bµn héi nghÞ, gi÷ v÷ng lËp trêng nguyªn t¾c vµ kh«n khÐo trong sçh lîc.

Anh Thä kh«ng nh÷ng nghe chóng t«i b¸o c¸o, mµ cßn trùc tiÕp ®äc l¹i biªn b¶n cç phiªn häp c«ng khai, vµ vÒ sau nµy, nh÷ng cuéc häp tiÕp xóc riªng cña chóng t«i ®Òu cã biªn b¶n, anh Thä ®äc kü tõng cuéc häp, nhËn xÐt ph¸t biÓu cña phÝa Mü còng nh cña chóng t«i, gîi ý cÇn t×m hiÓu ý ®å, th¨m dß th¸i ®é, quan ®iÓm cña Mü.

Ngµy 10-6, tr¶ lêi H·ng v« tuyÕn truyÒn h×nh Mü CBS, anh Thä sau khi nh¾c l¹i lËp trêng cña ChÝnh phñ ta trong cç tuyªn bè gÇn ®©y nhÊt, ®· nãi: "Cuéc häp Pari tõ nay trë ®i cã tiÕn triÓn hay kh«ng lµ tïy thuéc ë phÝa Mü".

§Õn ngµy 12-6-1968, anh Thä tham dù phiªn häp c«ng khai víi danh nghÜa Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Hariman chñ ®éng ®Õn b¾t tay anh Thä hoan nghªnh sù cã mÆt cña "ngµi Cè vÊn ®Æc biÖt" t¹i Pari.

Gi÷a th¸ng 6-1968, Bé ChÝnh trÞ cã chñ tr¬ng cho ®oµn thùc hiÖn tiÕp xóc riªng víi Mü ®Ó th¨m dß chø cha ph¶i ®Ó

mÆc c¶. Vµ ngµy 20-6 cuéc gÆp riªng gi÷a hai phã ®oµn ®îc tiÕn hµnh, tõ ®ã, song song víi cç phiªn häp c«ng khai ë Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe, nh÷ng cuéc gÆp riªng cÊp phã ®oµn

®îc tiÕn hµnh, ta nghe phÝa Mü tr×nh bµy cç kÕ ho¹ch ngõng nÐm bom miÒn B¾c cña hä theo lËp trêng "cã ®i cã l¹i" mµ ta 477

https://thuviensach.vn

bç bá, nhÊt quyÕt ®ßi Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c v« ®iÒu kiÖn míi ®i vµo bµn gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn ®Ò ViÖt Nam.

Sau 18 phiªn häp c«ng khai vµ bèn cuéc tiÕp xóc riªng cÊp phã ®oµn, ngµy 21-8-1968, phÝa Mü ngá ý tiÕp xóc cÊp cao, anh Thä vµ anh Xu©n Thñy nhËn lêi, ®Õn ngµy 8-9-1968 th× cuéc häp riªng cÊp trëng ®oµn diÔn ra t¹i nhµ riªng cña ®oµn ta.

PhÝa Mü cã Hariman, Vance, Habib vµ Nªgroponte. PhÝa ta cã anh Thä, anh Xu©n Thñy, t«i vµ anh Ph¬ng lµm phiªn dÞch.

Tríc khi ®i vµo tiÕp xóc riªng cÊp cao víi môc ®Ých th¨m dß vµ mÆc c¶, ngµy 19-8-1968, anh Thä phæ biÕn chØ thÞ cña Bé ChÝnh trÞ cho ®oµn: "Trªn chiÕn trêng, ta tiÕp tôc vµ quyÕt t©m tæng c«ng kÝch, tæng khëi nghÜa, nhng ta kh«ng cã kh¶ n¨ng

®¸nh sôp ®îc toµn bé qu©n Mü. VÒ ngo¹i giao, trªn bµn ®µm ph¸n, ta cÇn më ®êng cho Mü chÊm døt hoµn toµn nÐm bom miÒn B¾c ®Ó ®i vµo gi¶i ph¸p ngõng b¾n, rót qu©n Mü - lËp chÝnh phñ liªn hiÖp vµ vÊn ®Ò quèc tÕ. Bé phËn nghiªn cøu cÇn chuÈn bÞ nhiÒu ph¬ng ¸n tiÕp xóc riªng, tõng bíc th¨m dß thÕ nµo, vÊn ®Ò g×, ®Õn lóc nµo th× mÆc c¶, mÆc c¶ vÊn ®Ò g×, lu«n g¾n chiÕn trêng víi ®µm ph¸n, ®µm ph¸n ®Ó phôc vô chiÕn trêng, ®µm ph¸n ®i ®«i víi ®Êu tranh d luËn". Sau khi th¶o luËn vµ nhÊt trÝ ph¬ng ¸n trong ®oµn, chÝnh anh tù m×nh chuÈn bÞ néi dung ph¸t biÓu cho tõng phiªn häp.

Nh÷ng cuéc tiÕp xóc riªng cÊp cao tõ ®Çu th¸ng 9-1968

cho ®Õn ngµy tháa thuËn vÒ viÖc Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c kh«ng ®iÒu kiÖn ®Ó ®i ®Õn gi¶i ph¸p chÝnh trÞ ngµy 30-10-1968, cã thÓ chia lµm hai bíc: bíc mét lµ th¨m dß, cã 5

cuéc häp tõ ngµy 7-9-1968 ®Õn ngµy 10-10-1968. Bíc hai, lµ mÆc c¶ ®i ®Õn tháa thuËn, cã 7 cuéc tõ ngµy 11-10 ®Õn ngµy 31-10-1968.

Trong 5 cuéc gÆp riªng bíc mét, anh Thä ®Òu tham dù víi anh Xu©n Thñy. Ta chØ th¨m dß ý ®å cña Mü xuèng thang chiÕn tranh trong hoµn c¶nh ngµy cµng gÇn víi cuéc bÇu cö tæng thèng, vµ øng cö viªn §¶ng D©n chñ lµ Humphrey ®ang ë thÕ

bÊt lîi h¬n NÝchx¬n, øng cö viªn §¶ng Céng hßa. DÇn dÇn, 478

https://thuviensach.vn

Hariman ®· ph¶i rót bít cç ®iÒu kiÖn ®Ó chÊm døt nÐm bom, chØ cßn yªu cÇu ta cho chÝnh quyÒn Sµi Gßn tham dù ®µm ph¸n.

VÒ phÝa ta, thÓ theo chØ ®¹o rÊt sÝt sao cña Bé ChÝnh trÞ, anh Thä vµ anh Xu©n Thñy ®· Ðp dÇn Mü ph¶i lËt ngöa con bµi: chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c v« ®iÒu kiÖn vµ häp bèn bªn.

Mét t×nh huèng khã quªn lµ trong phiªn häp riªng ngµy 20-9-1968, khi bµn vÊn ®Ò chÝnh quyÒn Sµi Gßn tham gia ®µm ph¸n, sau khi vÒ Mü nhËn chØ thÞ míi sang, Hariman tuyªn bè:

"§©y lµ yÕu tè quan träng lµm dÔ dµng cho Tæng thèng quyÕt

®Þnh chÊm døt nÐm bom". ¤ng ta "mong ta chÊp nhËn ®Ó Tæng thèng quyÕt ®Þnh chÊm døt nÐm bom vµ b¾t ®Çu nãi chuyÖn mét cçh nghiªm chØnh".

Anh Thä vµ anh Xu©n Thñy chÊt vÊn l¹i Hariman ®©y cã ph¶i lµ ®iÒu kiÖn míi vµ lµ ®iÒu kiÖn duy nhÊt kh«ng, Hariman

®· kh«ng gi÷ ®îc b×nh tÜnh, nãi: "Chóng t«i muèn nãi chuyÖn nghiªm chØnh th× ph¶i cã ®¹i diÖn cña ViÖt Nam Céng hßa.

Nhng cç «ng bç ®i nh vËy th× chiÕn tranh l¹i tiÕp tôc, bom l¹i r¬i trªn ®Çu cç «ng".

Anh Thä vµ anh Xu©n Thñy b×nh tÜnh nhng nghiªm kh¾c phª ph¸n th¸i ®é cña Hariman. Cuèi cïng Hariman xin rót c©u

"bom l¹i r¬i trªn ®Çu cç «ng".

Sau cuéc häp nµy, ®oµn ta ®· b¸o c¸o vÒ Bé ChÝnh trÞ, nhËn ®Þnh Mü ®· ng¶ bµi, ®Ò nghÞ ta cÇn ®i vµo mÆc c¶ ®Ó ®i

®Õn tháa thuËn viÖc chÊm døt nÐm bom vµ häp bèn bªn.

Víi sù ®ång ý cña Bé ChÝnh trÞ, ®oµn ta ®i vµo bíc hai, tõ ngµy 11-10 ®Õn ngµy 30-10 th× tháa thuËn. Nhng sau cuéc häp riªng ngµy 11-10, chØ cßn cha ®Çy hai tuÇn n÷a ®Ó gi¶i quyÕt mäi vÊn ®Ò (®Õn ngµy Tæng tuyÓn cö ë Mü), kh«ng thÓ dïng

®iÖn ®Ó tr×nh bµy hÕt ý víi Bé ChÝnh trÞ ®îc, nªn anh Thä ph¶i vÒ níc gÊp. Anh Thä rêi Pari ngµy 14-10 ®i mét m¹ch ba ngµy, cã chuyªn c¬ chê s½n ë B¾c Kinh, kÞp vÒ ®Õn Hµ Néi ngµy 16-10.

ViÖc anh Thä vÒ níc lÇn nµy lµ rÊt quan träng, gióp Bé ChÝnh trÞ chØ ®¹o tõng bíc ®Êu tranh cô thÓ cña ®oµn ë Pari, thùc hiÖn ®îc ý ®Þnh chiÕn lîc cña ta buéc Mü chÊm døt hoµn 479

https://thuviensach.vn

toµn nÐm bom miÒn B¾c v« ®iÒu kiÖn, ®Ó ®i tíi häp héi nghÞ bèn bªn, bµn gi¶i ph¸p chÝnh trÞ cho vÊn ®Ò ViÖt Nam.

Tõ ®ã ®Õn ngµy tháa thuËn, nhiÒu cuéc häp riªng cÊp cao, vµ gÆp riªng cÊp phã ®oµn ®· diÔn ra, trong ®ã cã lóc ®oµn Mü lóng tóng, høa råi thÊt høa, cã ý chê ®îi, v× Mü bÞ ngôy c¶n trë kh«ng chÞu tháa thuËn. Lý do v× s¸t ngµy bÇu cö ë Mü, ThiÖu víi sù thóc ®Èy cña NÝchx¬n, cè kÐo dµi thêi gian kh«ng ®Ó cho Tæng thèng Gi«nx¬n lîi dông viÖc chÊm døt nÐm bom ®Ó tranh thñ l¸ phiÕu cã lîi cho Humphrey, t¹o thªm thuËn lîi cho NÝchx¬n th¾ng cö. NÝchx¬n tróng cö, nÕu cã gi¶i ph¸p th× thuËn lîi cho ThiÖu h¬n, nÕu chiÕn tranh kÐo dµi th× chóng l¹i cµng cã lîi.

M©u thuÉn trong hµng ngò ®èi ph¬ng diÔn ra cao ®é, gi÷a NÝchx¬n vµ Gi«nx¬n, gi÷a quan thÇy Gi«nx¬n víi tay sai ThiÖu. Anh Thä ®· ph©n tÝch nh vËy vµ chØ thÞ cho chóng t«i tríc khi anh vÒ níc, ta cÇn ph¶i lîi dông triÖt ®Ó m©u thuÉn nµy ®Ó thùc hiÖn mét bíc chiÕn lîc, Ðp Mü xuèng thang chiÕn tranh, chÊm døt hoµn toµn nÐm bom miÒn B¾c ®Ó ®i ®Õn häp bèn bªn cµng sím cµng tèt. Trong cuéc häp riªng ngµy 24-10, Mü ®Ò nghÞ ngµy 30 hoÆc ngµy 31-10 chÊm døt nÐm bom, ngµy 2-11-1968 sÏ häp bèn bªn. Ta ®ßi chÊm døt nÐm bom ngµy 25

hoÆc ngµy 26-10 ®Ó häp bèn bªn ngµy 2-11, nhng Mü nãi v×

nh÷ng lý do chÝnh trÞ vµ thùc tÕ nªn kh«ng thÓ chÊm døt nÐm bom sím h¬n ®îc. Ta chiÕu cè khã kh¨n cña Mü, kh«ng nhÊn m¹nh ®ßi hái cña ta n÷a.

VÒ phÝa Mü th× lóng tóng ra mÆt. Trong ®ªm 29-10 vµ chiÒu 30-10, Vance vµ Habib ®· ba lÇn xin gÆp chóng t«i ®Ó tr× ho·n viÖc tháa thuËn, v× "cha cã tin g× tõ Mü, cÇn cã thªm thêi gian".

Trong cuéc häp chiÒu 30-10, theo chØ thÞ cña anh Thä tõ Hµ Néi göi sang, t«i ®· b¸o cho Vance lµ vÊn ®Ò lµm biªn b¶n kh«ng quan träng l¾m. Ta më ®êng cho Mü thªm mét bíc n÷a, Ðp Mü ph¶i

®i ®Õn quyÕt ®Þnh chÊm døt nÐm bom. Sau nµy trong håi ký cña Gi«nx¬n, «ng ta viÕt râ lµ vµo 2 giê 30 phót s¸ng, «ng ta häp Héi

®ång an ninh quèc gia vµ quyÕt ®Þnh b¸o cho ThiÖu lµ "phÝa Mü sÏ

®i mét m×nh", tøc lµ kh«ng cÇn ph¶i cã sù ®ång ý cña ThiÖu n÷a.

480

https://thuviensach.vn

ë Pari vµo ®ªm 30-10-1968, ®oµn Mü xin gÆp ta t¹i nhµ

riªng cña ta ë DarthÐ, phÝa Mü cã Hariman, Vance, vµ Habib.

§oµn ta cã anh Xu©n Thñy, anh NguyÔn Minh Vü vµ t«i. Cuéc gÆp diÔn ra tõ 17 giê 30 phót ®Õn 2 giê 45 phót s¸ng 31-10-1968.

Hariman ®äc b¶n tuyªn bè viÕt s½n, th«ng b¸o viÖc Tæng thèng Gi«nx¬n s¾p ra lÖnh vµo tèi ngµy 31-10 sÏ chÊm døt hoµn toµn nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh trªn toµn bé l·nh thæ miÒn B¾c níc ta. MÖnh lÖnh ®ã cã hiÖu lùc vµo 12 giê sau

®ã. Cuéc häp theo kiÓu "bèn bªn" ®· ®îc tháa thuËn (tøc cã bèn

®oµn: ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, ChÝnh phñ Hoa Kú vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam Céng hßa) sÏ kh«ng tiÕn hµnh tríc ngµy 6-11-1968.

Anh Xu©n Thñy còng ®äc mét tuyªn bè chuÈn bÞ s½n, nhÊn m¹nh ta hiÓu qua tuyªn bè cña Mü lµ viÖc Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c lµ kh«ng cã ®iÒu kiÖn, ta kh¼ng ®Þnh ®iÒu nµy... Hariman kh«ng tr¶ lêi, víi nÐt mÆt h©n hoan, lÊy ra mét cuèn sçh cña

«ng ta viÕt vÒ "nh©n quyÒn", cã nhiÒu bµi th¬ víi c©u ®Ò tÆng:

"KÝnh tÆng Bé trëng Xu©n Thñy, nhµ th¬ - Pari 31-10-1968".

Cuéc häp diÔn ra trong kh«ng khÝ hßa dÞu, kÕt thóc mét giai ®o¹n ®µm ph¸n.

H«m sau, ngµy 1-11-1968, Gi«nx¬n ®äc diÔn v¨n trªn v«

tuyÕn truyÒn h×nh, tuyªn bè nh ®oµn Mü ®· tháa thuËn víi ta.

Ngµy 2-11-1968, ChÝnh phñ ta ra tuyªn bè ®¸nh gi¸ "ViÖc Mü ph¶i chÊm døt hoµn toµn viÖc nÐm bom miÒn B¾c kh«ng ®iÒu kiÖn, sau 5 th¸ng lµm bÕ t¾c cuéc nãi chuyÖn ë Pari, ®¸nh dÊu mét th¾ng lîi to lín cña nh©n d©n ViÖt Nam ë hai miÒn, cña phe x· héi chñ nghÜa vµ phong trµo gi¶i phãng d©n téc vµ hßa b×nh cña nh©n d©n thÕ giíi, trong ®ã cã nh©n d©n tiÕn bé Mü".

Ngµy 3-11-1968, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ra lêi kªu gäi, nhÊn m¹nh ®©y "chØ míi lµ th¾ng lîi bíc ®Çu", "nhiÖm vô thiªng liªng cña toµn d©n ta lóc nµy lµ ph¶i n©ng cao tinh thÇn quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng, quyÕt t©m gi¶i phãng miÒn Nam, b¶o 481

https://thuviensach.vn

vÖ miÒn B¾c, tiÕn tíi hßa b×nh thèng nhÊt Tæ quèc"1.

Th¾ng lîi to lín nµy b¾t nguån tõ thÕ vµ lùc trªn chiÕn trêng ®· thay ®æi cã lîi cho ta sau cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n, m©u thuÉn trong néi bé níc Mü lªn cao ®é, thêi c¬ chÝn muåi, nhng yÕu tè quyÕt ®Þnh lµ sù chØ ®¹o chÆt chÏ, s¸ng suèt cña Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ, cña cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao trªn bµn héi nghÞ ®· gi÷ v÷ng, kiªn tr× nguyªn t¾c vµ

linh ho¹t trong sçh lîc. Trong hai yÕu tè quan träng nµy, anh Lª §øc Thä ®· ®ãng gãp hÕt søc m×nh vµo th¾ng lîi chung.

Trong bøc th tay göi tõ Pari vÒ cho Bç Hå, gi÷a nh÷ng cuéc tiÕp xóc riªng víi phÝa Mü, anh Thä viÕt: "C«ng viÖc kh¸ phøc t¹p kh«ng khái kh«ng cã thiÕu sãt, nhng høa víi Bç chóng t«i hÕt søc cè g¾ng. Cµng nhí ®Õn Bç vµ chiÕn sÜ, ®ång bµo miÒn Nam bao nhiªu, cµng ph¶i nç lùc bÊy nhiªu ®Ó ®¹t ®îc kÕt qu¶

tèt nhÊt ë bµn Héi nghÞ. BËn mÊy nhng anh Xu©n cßn nghÜ ra

®îc nh÷ng vÇn th¬, cßn t«i th× cø suy nghÜ hÕt ph¬ng ¸n nµy

®Õn ph¬ng ¸n nä kh«ng sao nghÜ ®îc vÇn th¬ nµo". Xin lÊy mÊy lêi t©m huyÕt nµy cña anh Lª §øc Thä ®Ó kÕt thóc bµi viÕt nµy, ®Ó tëng nhí vÒ anh, sau 10 n¨m anh ®i xa.

___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.12, tr. 407.

482

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä - cuéc gÆp riªng víi

KÝtxinhgi¬

Lu V¨n Lîi*

Hai ngêi biÕt tiÕng nhau nhng h«m nay, ngµy 21-2-1972, hä míi gÆp nhau lÇn ®Çu tiªn theo yªu cÇu cña KÝtxinhgi¬.

Trong c¸i phßng khçh nhá bÐ cña ng«i nhµ xinh x¾n sè 11 phè Darthes, thÞ trÊn Choisy Le Roi, hä ngåi nh s¸t nhau. Cã ngêi thêng nãi: §«ng lµ §«ng, T©y lµ T©y, §«ng, T©y kh«ng bao giê gÆp nhau. K×a tr«ng Lª §øc Thä vµ KÝtxinhgi¬, §«ng ch¼ng gÆp T©y ®ã sao? Nhng thËt ra ®ã lµ hai con ngêi, mµ còng cã thÓ

nãi lµ hai thÕ giíi. KÝtxinhgi¬ lµ nhµ ngo¹i giao chuyªn nghiÖp, cã ngêi b¶o lµ m«n ®Ö Machiavelli1, cã ngêi l¹i b¶o lµ m«n

®Ö cña Metternich2, khç h¼n víi Lª §øc Thä vÒ nguån gèc x·

héi, ®iÒu kiÖn trëng thµnh, vµ lý tëng chÝnh trÞ.

TiÓu sö Lª §øc Thä gi¶n dÞ h¬n nhiÒu, gi¶n dÞ nh mét c©u chuyÖn d©n gian. Mêi s¸u tuæi ®ang häc cÊp hai ®· tiÕp cËn phong trµo ñng hé Phan Béi Ch©u, Phan Chu Trinh nªn sím tiÕp thu häc thuyÕt Mç - Lªnin, t tëng Hå ChÝ Minh, trë thµnh nhµ cçh m¹ng chuyªn nghiÖp trän ®êi. BÊt chÊp C«n §¶o, Háa Lß, S¬n La, Hßa B×nh, «ng cã nhiÒu c¬ héi tiÕp xóc víi cç nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ quèc tÕ, nhng kh«ng ®îc häc trêng ___________________

* Nguyªn: - Cè vÊn ph¸p lý cña §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

- Bé trëng - Trëng ban Biªn giíi ChÝnh phñ.

1. Machiavelli: Nhµ ngo¹i giao Italia thÕ kû XVI ®· viÕt cuèn sçh ngo¹i giao næi tiÕng Qu©n V¬ng (Le Prince).

2. Metternich: Nhµ ngo¹i giao ¸o næi tiÕng chñ tr× Héi nghÞ Viªn ®Ó chia l¹i ch©u ¢u sau khi Nap«lª«ng thua.

483

https://thuviensach.vn

®¹i häc nµo, trêng ngo¹i giao nµo. Sçh cña «ng lµ cç tç phÈm cña C. Mç, V.I. Lªnin, cña NguyÔn ¸i Quèc, kiÕn thøc cña

«ng lµ vèn sèng cña cuéc ®êi: t×nh th¬ng yªu cña ®ång chÝ, sù h»n thï cña thùc d©n, phong kiÕn. Lµm ngo¹i giao ®èi víi «ng lµ nhiÖm vô cçh m¹ng. NÕu nãi theo kiÓu ngêi Trung Quèc cã thÓ gäi «ng lµ "nhµ ngo¹i giao ch©n ®Êt".

Ngêi n«ng d©n ®Êt Kinh B¾c xa thêng nãi: "NhÊt kiÕn vi cùu", trao cho nhau miÕng trÇu c¸nh phîng ®Ó x©y dùng mèi duyªn lµnh, ë ®©y hai nhµ ngo¹i giao gÆp nhau lÇn ®Çu lµm quen víi nhau ®Ó råi th¨m dß, t×m hiÓu nhau vµ c¸i ®ã míi lµ

®iÒu quan träng tÊt nhiªn ®èi víi c¶ hai bªn. KÝtxinhgi¬ nãi tíi nguyÖn väng cña Mü muèn nhanh chãng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ViÖt Nam. Lª §øc Thä còng nhÑ nhµng nãi tíi nguån gèc chiÕn tranh, triÓn väng cña nã, nÕu Mü sai lÇm khi g©y ra chiÕn tranh ViÖt Nam vµ kh¼ng ®Þnh th¸i ®é cña ViÖt Nam: nÕu Mü vµ ViÖt Nam cïng cã thiÖn chÝ th× ®µm ph¸n sÏ cã kÕt qu¶, nÕu Mü kh«ng muèn gi¶i quyÕt mµ tiÕp tôc ®¸nh th× ViÖt Nam s½n sµng tiÕp tôc chiÕn ®Êu. HÇu nh muèn phç häa bøc tranh cña cuéc

®µm ph¸n, «ng chñ ®éng nªu mét lo¹t vÊn ®Ò: viÖc rót qu©n Mü, viÖc g¹t bá chÝnh quyÒn ThiÖu - Kú - H¬ng, viÖc c«ng nhËn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi; viÖc lËp ChÝnh phñ liªn hiÖp, cçh th¶o luËn lµ bµn c¶ vÊn ®Ò qu©n sù vµ vÊn ®Ò chÝnh trÞ.

Gäi ®ã lµ mét ch¬ng tr×nh nghÞ sù còng ®îc.

KÝtxinhgi¬ göi mét b¸o c¸o l¹c quan vÒ Nhµ Tr¾ng, coi ®©y lµ cuéc gÆp quan träng nhÊt kÓ tõ khi b¾t ®Çu cuéc nãi chuyÖn n¨m 1968 víi lêi «ng ghi vµo nhËt ký: "Tãc hoa r©m, ®êng bÖ, Lª §øc Thä bao giê còng mÆc bé ®¹i c¸n x¸m hoÆc mar«ng, ®«i m¾t to vµ s¸ng, Ýt khi ®Ó lé sù cuång tÝn ®· thóc ®Èy «ng håi mêi s¸u tuæi ®i theo phong trµo du kÝch céng s¶n chèng Ph¸p.

¤ng lóc nµo còng tá ra rÊt b×nh tÜnh, th¸i ®é bao giê còng kh«ng cã ®iÒu g× chª trçh ®îc, trõ mét hai lÇn. ¤ng hoµn toµn biÕt «ng muèn g× vµ phôc vô lý tëng cña «ng mét cçh tËn tôy vµ khÐo lÐo. Lª §øc Thä tiÕp t«i víi mét sù lÔ phÐp cã kho¶ng cçh cña con ngêi mµ u thÕ hiÓn nhiªn ®Õn møc kh«ng thÓ

484

https://thuviensach.vn

lµm khç ®îc b»ng mét kiÓu lÔ phÐp gÇn nh sù h¹ cè".

Trong nh÷ng lÇn gÆp riªng sau - nay ®· trë thµnh mét diÔn

®µn bÝ mËt song song víi diÔn ®µn c«ng khai t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe - qu¸ tr×nh ®µm ph¸n b¾t ®Çu diÔn biÕn theo quy luËt th«ng thêng, lóc mau lóc tha, lóc c¨ng lóc dÞu, cã lóc nghØ mÊy th¸ng liÒn. Bíc ngoÆt quyÕt ®Þnh lµ vµo th¸ng 7-1972 sau khi do diÔn biÕn phøc t¹p cña quan hÖ gi÷a cç ®ång minh cña ta vµ thêi ®iÓm cã bÇu cö tæng thèng ë Mü, Bé ChÝnh trÞ §¶ng ta chñ tr¬ng tõ chiÕn lîc chiÕn tranh chuyÓn sang chiÕn lîc hßa b×nh ®Ó thùc hiÖn lêi tiªn tri cña Bç: "§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo". BiÕt râ Nhµ Tr¾ng muèn chÊm døt chiÕn tranh, rót ®îc qu©n Mü vÒ, lÊy ®îc tï binh Mü, ta

®ång ý víi Mü ®i vµo vÊn ®Ò thùc chÊt vµo ngµy 8-10-1972, ta chñ ®éng ®a ra dù th¶o HiÖp ®Þnh chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. §ang h¹n h¸n l¹i gÆp ma rµo, toµn

®oµn Mü nÝn thë ®Ó nghe Lª §øc Thä ®äc b¶n dù th¶o cña ta.

KÝtxinhgi¬ l¹i ghi vµo nhËt ký: "HÇu hÕt cç ®ång sù cña t«i vµ

t«i hiÓu ngay tÇm cì cña nh÷ng ®iÒu chóng t«i võa nghe. T«i yªu cÇu ngõng phiªn häp ngay. Lord (thµnh viªn cña ®oµn Mü) vµ t«i n¾m tay nhau vµ tuyªn bè: "Chóng ta ®· thµnh c«ng!".

T«i cha bao giê c¶m ®éng b»ng buæi qu¸ tra m¸t mÎ cña ngµy chñ nhËt mïa thu Êy". TÊt nhiªn cßn ph¶i nhiÒu vßng ®µm ph¸n n÷a míi ®i ®Õn gi¶i ph¸p.

§oµn Mü ®a ra mét dù th¶o hiÖp ®Þnh ®¹i ®Ó dùa vµo b¶n dù th¶o cña ta. C¶ hai b¶n dù th¶o cïng ®a ra bµn. Khi ®i vµo th¶o luËn, nh÷ng lêi thÒ thèt thiÖn chÝ, t«n träng cç quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña ViÖt Nam, quyÒn tù quyÕt cña nh©n d©n miÒn Nam ®îc ®a ra nhÑ nhµng, coi nh kh«ng cã gi¸, nhng nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ hãa cç nguyªn t¾c ®ã l¹i ph¶i trao ®æi gi¸

rÊt l©u, thËm chÝ cã lóc Lª §øc Thä ph¶i nh¾c tíi thñ ®o¹n "l¸i tr©u" ë ViÖt Nam.

Mét buæi chiÒu còng mïa thu Êy, hai ®oµn b¾t ®Çu th¶o luËn tõng ®iÒu kho¶n mét vµ lÇn ®Çu tiªn t«i ra m¾t c«ng khai 485

https://thuviensach.vn

víi ®oµn Mü. B¾t ®Çu cuéc häp, Lª §øc Thä ph¸t biÓu:

- T«i xin giíi thiÖu «ng Lu V¨n Lîi, Cè vÊn ph¸p luËt cña

®oµn ViÖt Nam.

KÝtxinhgi¬ nguýt t«i qua cÆp kÝnh tr¾ng:

- LuËt gi¸o héi µ (droit canonique)?

Mäi ngêi coi lµ lèi ch¬i ch÷ së trêng cña «ng, t«i còng cêi.

Cuéc th¶o luËn ®Õn mét khã kh¨n ®Çu tiªn, Lª §øc Thä chØ t«i:

- T«i cã thÓ ®ång ý ®îc nhng «ng Lîi nãi kh«ng nªn.

- ThÕ µ! - KÝtxinhgi¬ hái - ¤ng Lu V¨n Lîi muèn ®îc thëng hu©n ch¬ng cao quý ®©y.

§Õn mét chç bÊt ®ång thø hai, Lª §øc Thä l¹i chØ t«i:

- ¤ng Lîi khuyªn t«i kh«ng nªn nhËn.

- µ ra «ng Lîi muèn ngêi ta dùng tîng «ng bªn bê hå -

KÝtxinhgi¬ ®¸p mét cçh khã chÞu.

Lª §øc Thä nãi thªm:

- Ch©n bøc tîng ®ã ph¶i ghi nh÷ng ®Ò nghÞ söa ®æi hiÖp

®Þnh cña «ng Lîi.

KÝtxinhgi¬ còng hiÓu ®©y lµ mét kiÓu øng xö cña Lª §øc Thä

®Ó kh«ng khÝ bít g¨ng.

Tõ khi vµo Nhµ Tr¾ng, NÝchx¬n thùc hiÖn "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh" mµ môc ®Ých lµ rót ®îc qu©n Mü vÒ, duy tr× ®îc ngôy quyÒn NguyÔn V¨n ThiÖu ®Ó tiÕp tôc chiÕn tranh. §©y kh«ng ph¶i lµ mét s¸ng t¹o, cµng kh«ng ph¶i lµ mét s¸ng t¹o th«ng minh cña NÝchx¬n v× cç nhµ l·nh ®¹o Mü tõ Aixenhao, Kenn¬®y ®Õn Gi«nx¬n ®Òu ®· dïng ngêi ViÖt vµ vò khÝ Mü ®Ó

®¸nh ngêi ViÖt vµ ®Òu ®· liªn tiÕp thÊt b¹i. Cã nöa triÖu qu©n Mü vµ kh«ng qu©n, h¶i qu©n hïng m¹nh cña Mü yÓm trî mµ

qu©n ngôy kh«ng ®¸nh næi qu©n gi¶i phãng th× lµm sao cã thÓ

®¬n ®éc chèng l¹i qu©n gi¶i phãng? KÝtxinhgi¬, cã lÏ c¶ NÝchx¬n còng hiÓu ®iÒu ®ã cho nªn hä võa rót qu©n "nhá giät", võa ®ßi cã ®i cã l¹i, nghÜa lµ qu©n miÒn B¾c còng ph¶i rót vÒ B¾c. Ta kh«ng chÊp nhËn ®Æt ngêi bÞ x©m lîc ngang kÎ ®i x©m lîc.

Mü ®æi giäng, ®ßi qu©n miÒn B¾c phôc viªn sau hßa b×nh vµ "trë 486

https://thuviensach.vn

vÒ nguyªn qu¸n", ta còng bç nèt vµ cuèi cïng Mü ph¶i nhËn ngõng b¾n t¹i chç, qu©n ®©u ®ãng ®ã, nghÜa lµ qu©n miÒn B¾c vÉn ë l¹i miÒn Nam víi nguyªn t¾c vÊn ®Ò lùc lîng vò trang ViÖt Nam ë miÒn Nam sÏ do cç bªn ViÖt Nam gi¶i quyÕt.

VÒ vÊn ®Ò chÝnh quyÒn ë miÒn Nam, ta ®ßi lËp mét c¬ cÊu chÝnh quyÒn ba thµnh phÇn, cã chøc n¨ng ®«n ®èc hai bªn thi hµnh HiÖp ®Þnh. Mü kiªn quyÕt ph¶n ®èi ch÷ c¬ cÊu chÝnh quyÒn, ®ßi thay b»ng c¬ cÊu hµnh chÝnh vµ kh«ng cã quyÒn ®«n

®èc. Cuèi cïng tháa thuËn ghi: thµnh lËp Héi ®ång quèc gia hßa gi¶i vµ hßa hîp d©n téc cã nhiÖm vô ®«n ®èc (b¶n tiÕng Anh th×

ghi khuyÕn khÝch) hai bªn miÒn Nam ViÖt Nam thi hµnh cç hiÖp ®Þnh duy tr× ký kÕt gi÷a cç bªn, tæ chøc tæng tuyÓn cö tù do vµ d©n chñ.

VÒ vÊn ®Ò nh÷ng ngêi bÞ b¾t, ta g¾n vÊn ®Ò thêi h¹n rót qu©n Mü víi vÊn ®Ò th¶ tï binh; Mü chÞu nhËn nhng l¹i ®ßi vÊn ®Ò nh©n viªn d©n sù cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng gi¶i quyÕt theo HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 theo sù tháa thuËn gi÷a hai bªn miÒn Nam. Cuéc th¶o luËn rÊt g¨ng, nhng cuèi cïng KÝtxinhgi¬ ph¶i nhËn tç ®éng víi chÝnh quyÒn NguyÔn V¨n ThiÖu ®Ó th¶ hÕt.

VÒ viÖc hµn g¾n cç vÕt th¬ng chiÕn tranh, ta ®ßi Mü båi thêng nhng Mü kh«ng chÞu vµ chØ nhËn ®ãng gãp vµo viÖc hµn g¾n cç vÕt th¬ng chiÕn tranh vµ viÖc x©y dùng sau chiÕn tranh. Ta ®ång ý.

Ta ®Ò nghÞ cã Uû ban quèc tÕ kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t, cã Héi nghÞ quèc tÕ ®Ó ghi nhËn cç hiÖp ®Þnh ®· ký kÕt, Mü ®Òu ®ång ý, chØ cßn bµn thµnh phÇn Uû ban quèc tÕ vµ Héi nghÞ quèc tÕ.

§Õn ngµy 20-10-1972, c¶ hai ChÝnh phñ ViÖt Nam vµ Mü

®Òu c«ng nhËn lµ HiÖp ®Þnh ®· hoµn chØnh vµ tháa thuËn sÏ ký vµo ngµy 31-10-1972. Mäi viÖc tëng thÕ lµ xong.

Nhng ®Õn ngµy 24-10, KÝtxinhgi¬ l¹i göi c«ng hµm cho ta

®Ò nghÞ cã cuéc gÆp riªng ®Ó th¶o luËn mét sè vÊn ®Ò vÒ kü thuËt vµ thùc chÊt. Bé ChÝnh trÞ ta hiÓu ngay r»ng Mü lËt läng, kh«ng muèn ký b¶n HiÖp ®Þnh ®· tháa thuËn. ChÝnh phñ ta 487

https://thuviensach.vn

c«ng bè tÊt c¶ cç v¨n kiÖn cña hai bªn liªn quan tíi HiÖp ®Þnh, tõ toµn v¨n HiÖp ®Þnh ®Õn th cña Ph¹m V¨n §ång vµ NÝchx¬n chÊp nhËn HiÖp ®Þnh vµ ngµy ký. Bé Ngo¹i giao ta còng ra tuyªn bè, hai ®oµn ®¹i biÓu B¾c, Nam ë Héi nghÞ bèn bªn ra tuyªn bè ph¶n ®èi råi bá phßng häp ®i ra. Toµn thÕ giíi söng sèt v× ai nÊy ®Òu biÕt hai bªn hoµn toµn tháa thuËn xong v¨n b¶n ngµy 20-10-1972. §©y lµ ®ßn ngo¹i giao m¹nh nhÊt mµ ta gi¸ng vµo ®Çu NÝchx¬n. KÝtxinhgi¬ lóng tóng, l¹i nãi ®¹i r»ng "Hßa b×nh ®· trong tÇm tay", lµn sãng ph¶n ®èi cña thÕ giíi cµng x«

lªn d÷ déi. KÝtxinhgi¬ ph¶i nµi ta häp l¹i.

Hai bªn häp l¹i tõ ngµy 20-11 ®Õn ngµy 13-12. Tuy hai bªn cã c¬ së th¶o luËn chung lµ b¶n HiÖp ®Þnh ngµy 20-10-1972, thËt sù lµ th¬ng lîng l¹i hiÖp ®Þnh v× Mü ®a ra 69 ®iÓm cña NguyÔn V¨n ThiÖu ®ßi söa l¹i vµ mét sè vÊn ®Ò khç. Më ®Çu b»ng mét tham luËn dµi cña Lª §øc Thä phª ph¸n m¹nh mÏ

th¸i ®é lËt läng cña Mü, nhng råi hai bªn còng ®i vµo th¶o luËn, cã lóc nh©n nhîng nhau, nhng phÇn nhiÒu cç vÊn ®Ò

vÒ nguyªn t¾c, ta kiªn quyÕt gi÷ kh«ng nh©n nhîng. Cã lóc bùc m×nh qu¸, Lª §øc Thä vÆn KÝtxinhgi¬:

"ChÝnh c«ng hµm cña Tæng thèng göi cho chóng t«i ®· nãi v¨n b¶n HiÖp ®Þnh ®· hoµn chØnh, vËy th× lêi nãi cña Tæng thèng cç «ng lµ thÕ nµo?".

Khi Mü nªu l¹i vÊn ®Ò ®ßi rót qu©n miÒn B¾c trë nªn c¨ng th¼ng, Lª §øc Thä b×nh tÜnh nãi:

"Tæng thèng NÝchx¬n nãi ®Õn danh dù níc Mü, chóng t«i còng cã danh dù cña chóng t«i. Cç «ng ®em qu©n ®Õn x©m lîc níc chóng t«i, b©y giê cç «ng ph¶i rót ®i, l¹i ®ßi chóng t«i, nh÷ng ngêi chèng x©m lîc rót ®i. NÕu cã nh vËy trong HiÖp

®Þnh th× nh©n d©n chóng t«i lµm sao mµ chÞu næi".

KÝtxinhgi¬ kh«ng chÞu cç nguyªn t¾c vÒ chÝnh trÞ néi bé miÒn Nam ®· tháa thuËn, råi l¹i hái cã ph¶i Lª §øc Thä ®a ra tèi hËu th kh«ng, Lª §øc Thä ®Ëp tay xuèng bµn vµ nãi to:

- VÒ ch¬ng IV (vÒ quyÒn tù quyÕt cña nh©n d©n miÒn Nam) th× ®óng lµ tèi hËu th.

488

https://thuviensach.vn

Do sù tiÕt lé cña mét nh©n viªn ®oµn Mü, b¸o chÝ Mü tung c©u chuyÖn nµy khiÕn KÝtxinhgi¬ c¶m thÊy bÏ mÆt.

§Õn ngµy 13-12, cßn vÊn ®Ò khu phi qu©n sù cha gi¶i quyÕt xong, nhng toµn bé HiÖp ®Þnh vµ cç v¨n kiÖn khç coi nh ®· bµn xong. Lª §øc Thä vµ KÝtxinhgi¬ chuÈn bÞ vÒ níc b¸o c¸o. Mét lÇn n÷a NÝchx¬n l¹i tr¸o trë göi tèi hËu th ®ßi ta ph¶i ®µm ph¸n nghiªm chØnh trong vßng 72 giê (ngµy 18-12 ta míi nhËn ®îc) ®ång thêi cïng ngµy, NÝchx¬n ra lÖnh dïng B52

tÊn c«ng å ¹t vµo Hµ Néi, H¶i Phßng hßng Ðp ta nhîng bé tèi

®a; nhng chiÕn dÞch mang danh Linebacker 2 dïng B52 ®¸nh ph¸ ®· thÊt b¹i th¶m h¹i. Qu©n vµ d©n ta ®· lËp chiÕn c«ng

"§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng".

Sau thÊt b¹i cña cuéc kh«ng kÝch chiÕn lîc b»ng B52, Mü ph¶i yªu cÇu gÆp l¹i ta. Mét lÇn n÷a ®ång chÝ Lª §øc Thä ®·

kÞch liÖt phª ph¸n th¸i ®é tr¸o trë, lËt läng, tr¾ng trîn cña Mü.

Ta cã quyÒn tù hµo ®· gi÷ ®îc néi dung chñ yÕu cña HiÖp ®Þnh 20-10-1972: Mü chÊm døt chiÕn tranh, rót hÕt qu©n Mü vµ

qu©n cç níc §ång minh, cam kÕt chÊm døt dÝnh lÝu qu©n sù vµo miÒn Nam, gi÷ v÷ng lùc lîng chÝnh trÞ vµ vò trang cña phÝa ViÖt Nam kh«ng nªu rót qu©n ta, buéc Mü vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn ph¶i c«ng nhËn miÒn Nam cã hai chÝnh quyÒn, hai qu©n ®éi, hai vïng kiÓm so¸t, ba lùc lîng chÝnh trÞ, gi÷ ®îc vÒ

c¬ b¶n chøc n¨ng cña Héi ®ång hßa gi¶i hßa hîp d©n téc, g¹t

®îc ý ®å cña Mü - ThiÖu muèn h¹ thÊp vai trß xuèng thµnh c¬

quan bÇu cö ®¬n thuÇn. Ta cßn ®îc con sè gãp phÇn x©y dùng miÒn B¾c cao h¬n håi th¸ng 10-1972.

LÞch sö ®· chøng minh do tç ®éng cña HiÖp ®Þnh Pari, Mü kh«ng d¸m ®a qu©n trë l¹i cøu NguyÔn V¨n ThiÖu khi ta më ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, ®Ó ta thùc hiÖn ®îc ®óng lêi cña Bç Hå: "§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo".

Tr¹ng Bïng Phïng Kh¾c Khoan 70 tuæi ®i sø tù r¨n m×nh mçi ngµy ph¶i ®äc th¬ B¹ch Khuª ba lÇn (th¬ cã c©u nãi: ngäc khuª tr¾ng cã vÕt cã thÓ mµi ®îc, nhng lêi nãi mµ cã vÕt kh«ng lµm ®îc viÖc g×). NÕu Lª §øc Thä biÕt cã bµi th¬ B¹ch 489

https://thuviensach.vn

Khuª ch¾c «ng còng ®äc ®i ®äc l¹i nh Tr¹ng Bïng ®Ó tr¸nh mäi sai sãt, nhng t«i biÕt «ng ngµy ®ªm chØ t©m niÖm mét ®iÒu: lµm sao hoµn thµnh nhiÖm vô ®èi víi d©n téc, ®èi víi Tæ quèc.

Khi cïng KÝtxinhgi¬ ký t¾t HiÖp ®Þnh Pari lµ lóc «ng hoµn thµnh nhiÖm vô thiªng liªng ®ã.

490

https://thuviensach.vn

Hai lÇn bµn kÕ sçh

Hµ §¨ng*

Díi con m¾t cña ®èi ph¬ng, anh Lª §øc Thä lµ nhµ ®µm ph¸n cøng r¾n vµ ®Çy mu lîc. TiÕn sÜ Henri KÝtxinhgi¬, Cè vÊn an ninh quèc gia cña Tæng thèng Mü NÝchx¬n, ngêi ®èi tho¹i chñ yÕu víi Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, trong nh÷ng trêng hîp khç nhau, ®· tõng cã nh÷ng nhËn xÐt rÊt khç nhau vÒ anh, chung quy l¹i võa cã sù nÓ träng, võa cã vÎ gêm mét ®èi thñ mµ «ng cho "cã chiÕn lîc kh«n ngoan", d¸m bãc c¶ tim ®en ngêi ®èi tho¹i víi m×nh.

Mïa hÌ n¨m 1972, khi hai bªn hÇu nh ®· ®a ra c«ng khai gi¶i ph¸p cña m×nh - 9 ®iÓm cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ 7 ®iÓm cña Mü th× c¸i m¾c chÝnh vÉn lµ hai vÊn ®Ò cèt tö: thêi h¹n rót hÕt qu©n Mü g¾n liÒn víi vÊn ®Ò tï binh vµ

chÝnh quyÒn ë miÒn Nam. Ta ®ßi Mü ph¶i thay nhãm NguyÔn V¨n ThiÖu, nhng Mü th× l¶ng tr¸nh vÊn ®Ò nµy vµ ®ßi ph¶i tháa thuËn c¸i khung (cña HiÖp ®Þnh) tríc, sau míi nãi tíi vÊn

®Ò cô thÓ. Lª §øc Thä nãi kh«ng gi¶i quyÕt hai vÊn ®Ò c¬ b¶n Êy th× ®©y chØ lµ "mét c¸i khung kh«ng cã x¬ng sèng". Vµ ®ång chÝ

ph©n tÝch: "Cç «ng ®· nhóng tay qu¸ s©u vµo chiÕn tranh ViÖt Nam vµ chiÕn tranh §«ng D¬ng. Trong qu¸ tr×nh ®ã, cç «ng

®· gÆp qu¸ nhiÒu thÊt b¹i vµ hiÖn nay ®ang gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n trong viÖc lµm thÕ nµo ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ViÖt Nam vµ

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Trëng Ban T tëng - V¨n hãa Trung ¬ng,

- Tæng Biªn tËp B¸o Nh©n D©n.

- Tæng Biªn tËp T¹p chÝ Céng s¶n.

491

https://thuviensach.vn

§«ng D¬ng. Chóng t«i còng nhËn thÊy lµ hiÖn nay cç «ng còng muèn rót ra khái chiÕn tranh ViÖt Nam vµ chiÕn tranh

§«ng D¬ng nhng l¹i tÝnh to¸n lµm sao cã lîi nhÊt cho cç «ng.

V× vËy cç «ng tÝnh rót b»ng hai cçh: th¬ng lîng vµ ViÖt Nam hãa chiÕn tranh. ý ®Þnh cña cç «ng lµ lÊy hai vÊn ®Ò nµy hç trî cho nhau. ViÖt Nam hãa chiÕn tranh nh»m duy tr× mét chÝnh quyÒn vµ mét qu©n ®éi m¹nh ë miÒn Nam ViÖt Nam b¶o

®¶m cho cç «ng thùc hiÖn ý ®Þnh chñ nghÜa thùc d©n míi. Cßn nÕu kh«ng th¬ng lîng ®îc th× cç «ng còng tÝch cùc thùc hiÖn ViÖt Nam hãa chiÕn tranh ®Ó ®¹t ®îc ý ®Þnh cña cç «ng lµ biÕn miÒn Nam ViÖt Nam thµnh thuéc ®Þa kiÓu míi... Cçh th¬ng lîng cña cç «ng chÝnh lµ nh»m ®¹t ®îc môc ®Ých ®ã...".

KÝtxinhgi¬ buéc ph¶i nhËn r»ng "sù ph©n tÝch cña Lª §øc Thä vÒ chiÕn lîc cña Hoa Kú lµ ®óng vµ kh«n ngoan". Råi «ng ta nãi vÒ chiÕn lîc cña ViÖt Nam nh sau:

"NÕu t«i hiÓu ®óng th× chiÕn lîc cña cç ngµi lµ lµm sao

®¹t ®îc hai kÕt qu¶: Muèn qu©n ®éi chóng t«i rót cµng nhanh cµng tèt vµ khi chóng t«i rót ®i th× lËt ®æ c¬ cÊu chÝnh trÞ hiÖn nay ë miÒn Nam ViÖt Nam. §ßi hái cña cç ngµi ®Ò ra kh«ng ph¶i lµ ®Ó nh©n nhîng mµ ®Ó ®ßi chóng t«i d©ng cho Hµ Néi c¸i môc tiªu mµ cç ngµi muèn ®¹t...".

Mét lÇn khç, KÝtxinhgi¬ l¹i b¶o: "Cç ngµi cø theo chiÕn thuËt ®a ra ®ßi hái cña m×nh råi phª ph¸n tr¶ lêi cña chóng t«i nh kiÓm tra mét thÝ sinh vµo vÊn ®¸p... ".

Qu¶ thËt, trong ®µm ph¸n víi KÝtxinhgi¬, khi Mü ®éng

®Õn nh÷ng vÊn ®Ò nguyªn t¾c (t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn cña ViÖt Nam, Mü rót hÕt qu©n mµ kh«ng ®îc ®Æt ®iÒu kiÖn nµo...), anh Lª §øc Thä ®· th¼ng thõng ®Ëp l¹i. Cã lóc anh ®Ëp bµn vµ

nãi nh qu¸t ®èi ph¬ng, ®iÒu quan träng lµ kh«ng bao giê tù cho phÐp m×nh ®îc s¬ hë vÒ chÝnh trÞ. Cã lÇn, sau cuéc tËp kÝch cña Mü b»ng B52 vµo Hµ Néi - H¶i Phßng vµo dÞp N«en 1972, ngµy 8-1-1973, hai bªn nèi l¹i ®µm ph¸n trong mét cuéc nãi chuyÖn riªng ë Gifsur Yvette, anh ®· trót lªn ®Çu KÝtxinhgi¬

492

https://thuviensach.vn

mét c¬n thÞnh né víi lêi lÏ cùc kú gay g¾t mµ b¶n th©n ngêi viÕt bµi nµy cha tõng thÊy. Anh cho r»ng "hµnh ®éng cña Mü rÊt tr¾ng trîn vµ th« b¹o", r»ng "cç «ng tëng lµm nh vËy lµ cã thÓ khuÊt phôc ®îc chóng t«i, nhng cç «ng nhÇm... ChÝnh cç

«ng ®· lµm cho cuéc ®µm ph¸n khã kh¨n, chÝnh cç «ng ®· lµm cho danh dù níc Mü bÞ hoen è". Cßn nhiÒu tõ ng÷ nÆng nÒ khç,

®Õn nçi KÝtxinhgi¬ kh«ng nÐn næi ph¶i c¾t ngang: "T«i cã nghe nh÷ng tÝnh tõ, t«i ®Ò nghÞ kh«ng dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã...".

Trong tç phÈm Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬ t¹i Pari, tç gi¶ Lu V¨n Lîi vµ NguyÔn Anh Vò cã nhËn xÐt nh sau: "Trong th¬ng lîng víi ta, KÝtxinhgi¬ ®·

nãi Mü ch¼ng may mµ gÆp ta chø hä kh«ng chän ®èi ph¬ng lµ

ta". Vµ cç «ng nãi thªm: "Cßn c¸i kh«ng may cña KÝtxinhgi¬, mét nhµ ngo¹i giao nhiÒu thñ ®o¹n, nhµ thuyÕt khçh cã tµi, l¹i

®èi mÆt víi mét ngêi nh Lª §øc Thä, mét chiÕn sÜ ®· ®îc t«i luyÖn trong ®Êu tranh chèng chñ nghÜa thùc d©n, mét nhµ l·nh

®¹o quyÒn uy, biÕt tiÕn, biÕt tho¸i, biÕt c¬ng, biÕt nhu. §Êu tranh víi KÝtxinhgi¬, «ng nÆng lßng th«ng c¶m víi nçi ®au cña

®ång bµo ®ång chÝ, vµ v÷ng tin ë søc m¹nh ngµn n¨m cña d©n téc bÊt kÓ vò khÝ, thñ ®o¹n hay ®e däa nµo, mét NÝchx¬n, mét KÝtxinhgi¬ kh«ng thÓ khuÊt phôc ®îc con ngêi ®ã".

Lª §øc Thä ®èi víi ®èi ph¬ng lµ nh vËy. Cßn víi anh em

®ång chÝ th× sao? T«i cø nhí m·i hai c©u chuyÖn ®îc chøng kiÕn t¹i Choisy Le Roi. Hai c©u chuyÖn mµ t«i cho lµ hai lÇn bµn kÕ sçh, nh c¸i ®Çu ®Ò cña bµi viÕt nµy.

LÇn thø nhÊt lµ vµo th¸ng 3-1970. Trêi Pari h«m Êy cßn l¹nh l¾m. §· chÝn giê s¸ng råi mµ s¬ng mï vÉn cßn dµy ®Æc hÇu nh che lÊp mäi vËt, che lÊp c¶ mét con ngêi ®· cao tuæi, cø ®i qua ®i l¹i tríc nhµ lµm viÖc cña m×nh, kh«ng ph¶i ®Ó tËp thÓ dôc, mµ lµ ®Ó suy t vÒ mét ®iÒu g× hÖ träng l¾m. Ngêi ®ã lµ Lª §øc Thä. Cç ®ång chÝ trong §oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi chóng t«i, khi qua cæng trô së §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®Ó häp phiªn thêng kú ®Òu thÊy c¶nh tîng Êy 493

https://thuviensach.vn

nhng tÊt c¶ ®Òu lÆng lÏ tiÕn vµo phßng häp, kh«ng mét ai cã ý

®Þnh lµm c¾t ®øt dßng suy t cña nhµ l·nh ®¹o. Riªng t«i, cã tÝnh hay "liÒu m¹ng" víi cÊp trªn. T«i tiÕn l¹i gÇn vµ cÊt tiÕng:

- Chµo anh S¸u! Ch¾c lµ anh cã ®iÒu g× suy nghÜ lung l¾m!

Anh dõng l¹i:

- CËu biÕt Lonnon lµm ®¶o chÝnh lËt ®æ Xihanóc råi chø?

H·y lªn phßng häp ®i. T«i sÏ ph©n tÝch vÊn ®Ò nµy.

T¹i ®ã, trong c¸i phßng häp kÝn mµ chóng t«i vÉn gäi lµ

phßng mËt, phßng hÑp ngêi ®«ng nªn kh«ng khÝ cã phÇn ngét ng¹t, qu¹t th«ng giã kh«ng ®ñ ®Ó lµm dÔ thë, thÕ mµ

anh Lª §øc Thä ®· nãi liÒn mét m¹ch gÇn hai tiÕng ®ång hå

kh«ng nghØ. Anh ph©n tÝch t×nh h×nh mét cçh râ rµng, khóc chiÕt, cµng nãi cµng h¨ng. Vµo ®Çu n¨m 1970, trªn chiÕn trêng miÒn Nam ViÖt Nam, lùc lîng kh¸ng chiÕn vÉn ë trong thêi kú khã kh¨n lín. Mü thu ®îc th¾ng lîi ®¸ng kÓ

trong ViÖt Nam hãa chiÕn tranh. Nhng mèi uy hiÕp lín cho Sµi Gßn vÉn lµ lùc lîng gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam

®ang ho¹t ®éng däc biªn giíi Campuchia - Nam ViÖt Nam, nhÊt lµ ë vïng Má VÑt vµ Mãc C©u. Mü ph¶i t×m cçh thanh to¸n mèi ®e däa ®ã. Thùc hiÖn c¸i gäi lµ "®iÓm ngoÆt ®Çu tiªn trong cçh tiÕn hµnh chiÕn tranh ViÖt Nam", NÝchx¬n ra lÖnh cho m¸y bay B52 nÐm bom vïng Má VÑt - Mãc C©u, ®ång thêi ngµy 18-3-1970 ®¹o diÔn cho lùc lîng th©n Mü do tíng Lonon cÇm ®Çu lµm ®¶o chÝnh lËt ®æ Hoµng th©n N«r«®«m Xihanóc. Anh Lª §øc Thä tr×nh bµy r»ng ®©y lµ cuéc më réng chiÕn tranh cña Mü trong thÕ ph¶i xuèng thang, thÕ yÕu, thÕ

bÞ ®éng. Anh dù ®o¸n råi ®©y Mü sÏ ®a qu©n ®¸nh vµo Campuchia. Vµ nh vËy, c¶ §«ng D¬ng sÏ trë thµnh mét chiÕn trêng chèng Mü. Mét mÆt trËn nh©n d©n chèng Mü toµn §«ng D¬ng nhÊt ®Þnh sÏ ®îc thµnh lËp, v.v. vµ v.v..

Anh nãi h¨ng ®Õn nçi lóc ®Çu cßn mÆc ¸o ®¹i c¸n, sau bãc ra chØ cßn chiÕc ¸o lãt vµ ®Ó ph¬i c¶ chiÕc lng quÇn, kh«ng ph¶i th¾t b»ng th¾t lng da mµ ngoÆc ngîc theo kiÓu th¾t bÇu 494

https://thuviensach.vn

l¬ng. Cha ®ñ. Anh ra lÖnh më toang hÕt cöa sæ cho dÔ thë.

D¬ng §×nh Th¶o, ngêi ph¸t ng«n cña §oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi, vèn thËn träng, cø gi¬ tay lªn trêi ra dÊu hiÖu, r»ng kÎ ®Þch cã thÓ ghi ©m ®iÒu bÝ mËt. Lª §øc Thä kh«ng dõng l¹i. Anh b¶o: T«i biÕt t«i nãi g×. Cø mÆc cho chóng nghe trém! Sau buæi häp, anh b¸o c¸o nh÷ng ý chÝnh mµ anh ph©n tÝch vÒ "Nhµ", vµ ba h«m sau, anh b¸o l¹i r»ng

"Nhµ" còng ®ång ý víi nhËn ®Þnh cña anh. Sù thËt lµ ngµy 24-4-1970, NÝchx¬n ®· quyÕt ®Þnh cho qu©n Mü ®¸nh vµo Campuchia. Vµ ngµy 30-4, NÝchx¬n nãi liÒu r»ng "®· d¸m ch¬i víi löa th× ph¶i ch¬i ®Õn cïng". Råi hai th¸ng sau, ngµy 30-6, NÝchx¬n buéc ph¶i ra lÖnh cho qu©n Mü rót khái Campuchia... Còng th¸ng 3 n¨m ®ã, Trung ¬ng ta ®Ò ra nhiÖm vô "kiªn tr× vµ ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn, ®Èy m¹nh tiÕn c«ng qu©n sù, chÝnh trÞ vµ kinh tÕ kÕt hîp tiÕn c«ng ngo¹i giao... ®¸nh b¹i ©m mu ®Þch xuèng thang tõng bíc, kÐo dµi chiÕn tranh ®Ó t¹o thÕ m¹nh... lµm thÊt b¹i chiÕn lîc phßng ngù cña ®Þch, t¹o ra chuyÓn biÕn míi trong côc diÖn chiÕn tranh giµnh th¾ng lîi tõng bíc, ®i ®Õn th¾ng lîi quyÕt

®Þnh".

LÇn thø hai t«i cã Ên tîng s©u s¾c vÒ mu lîc Lª §øc Thä lµ vµo cuèi th¸ng 2-1972. Håi ®ã, cç ph¬ng tiÖn th«ng tin

®¹i chóng ë Pari ®a tin rÇm ré vÒ chuyÕn ®i B¾c Kinh cña NÝchx¬n vµ nh÷ng lêi tuyªn bè ®Çy vÎ ®¾c ý cña «ng ta. VÉn nh lÇn tríc, trong gi¸ l¹nh ®Çu xu©n, anh ®i ®i l¹i l¹i tríc ng«i nhµ lµm viÖc cña anh. Vµ còng nh lÇn tríc c¶ ®oµn miÒn Nam sang häp chung víi ®oµn miÒn B¾c, ®· lÆng lÏ tiÕn lªn phßng häp. Riªng t«i, l¹i mét lÇn n÷a ®¸nh liÒu. T«i ®i th¼ng vÒ

phÝa anh S¸u vµ ®¸nh tiÕng:

- §ªm qua anh cã ngñ ®îc kh«ng ¹?

- Ngñ lµm sao ®îc! T«i ph¶i xem NÝchx¬n ®Þnh lµm c¸i g× ®©y?

MÆt anh ®á phõng, s¾c ®á biÓu hiÖn kh«ng ph¶i sù hång hµo 495

https://thuviensach.vn

cña søc kháe, mµ lµ huyÕt ¸p ®ang lªn cao. Råi anh quay sang t«i:

- CËu cã nhí bµi th¬ Häc ®¸nh cê cña Bç kh«ng?

- T«i ®äc:

Ph¶i nh×n cho réng, suy cho kü,

Kiªn quyÕt, kh«ng ngõng thÕ tÊn c«ng;

Anh S¸u cã vÎ thÝch thó:

L¹c níc, hai xe ®µnh bá phÝ,

GÆp thêi, mét tèt còng thµnh c«ng.

Lªn phßng mËt, anh l¹i ph©n tÝch. LÇn nµy cßn s«i næi h¬n lÇn tríc. Lý lÏ còng ®anh thÐp h¬n lÇn tríc. Vµ trong th¸i ®é, cã mét c¸i g× ®ã rÊt kiªn quyÕt. Cho ®Õn b©y giê, t«i vÉn cho r»ng b¶n ph©n tÝch t×nh h×nh cña anh S¸u lóc ®ã lµ rÊt tØnh t¸o vµ s¸ng suèt.

Cßn nhí, tõ th¸ng 7-1971, Lª §øc Thä ®· tõng nãi th¼ng víi KÝtxinhgi¬ r»ng: "Trong mÊy n¨m qua, cç «ng ®· ch¹y v¹y chç nµy chç kia ®Ó t×m ra lèi tho¸t nhng kh«ng biÕt cç «ng cã rót ®îc kinh nghiÖm kh«ng? Thùc ra cç «ng chØ uæng c«ng v« Ých, lµm phøc t¹p thªm vÊn ®Ò cho cç «ng". Vµ nãi thªm:

"Kh«ng cã cçh thÇn kú nµo ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ViÖt Nam ngoµi cçh ®µm ph¸n nghiªm chØnh víi chóng t«i ë Héi nghÞ

Pari trªn c¬ së nh÷ng ®Ò nghÞ cña chóng t«i vµ nh÷ng ®Ò nghÞ

cña cç «ng. Trong mét v¸n cê, quyÕt ®Þnh th¾ng b¹i ph¶i lµ

ngêi trong cuéc, kh«ng cã cçh nµo khç. Chóng t«i ®éc lËp gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chóng t«i".

Lóc nµy KÝtxinhgi¬ còng buéc ph¶i thõa nhËn: "Chóng t«i biÕt muèn gi¶i quyÕt chiÕn tranh ViÖt Nam b»ng th¬ng lîng th× ph¶i gi¶i quyÕt ë Pari. Chóng t«i t«n träng vµ kh©m phôc tinh thÇn ®éc lËp mµ cç ngµi lu«n tá ra... Chóng t«i kh«ng muèn t×m mét gi¶i ph¸p nµo khç ngoµi n¬i ®©y".

KÝtxinhgi¬ vµ «ng chñ Nhµ Tr¾ng ®· kh«ng lµm ®óng lêi thÒ thèt ®ã. Vµ sù ch¹y chät cña hä còng ®· kh«ng thÓ gióp hä tr¸nh ®îc níc cê bÝ. Khç víi Bé trëng Xu©n Thñy, nhµ

ngo¹i giao biÖt tµi, lµ ngêi rÊt say mª ®¸nh cê tíng, anh Lª

496

https://thuviensach.vn

§øc Thä hay nãi vÒ ®¸nh cê nhng t«i Ýt thÊy anh cÇm qu©n bao giê. Níc cê mµ anh nãi ®óng lµ níc cê chÝnh trÞ.

Trong ®êi thêng, anh Lª §øc Thä thêng cã hai th¸i cùc: hay næi nãng mµ còng hay cêi nãi xëi lëi. Tríc khuyÕt ®iÓm cña bÊt cø ai, anh ®Òu nãi th¼ng, phª ph¸n gay g¾t, kh«ng rµo

®ãn g×. Nhng cÇn khen ai, anh nãi ®óng møc nhng còng ng¾n gän. §èi víi t«i, lo¹i ®µn em tÐp riu, t«i cha bao giê gÆp ph¶i sù phª ph¸n cña anh. Cã lÇn, vµo cuèi th¸ng 11-1972, khi cuéc

®µm ph¸n mËt vµo håi gay cÊn nhÊt, anh cïng víi anh Xu©n Thñy sang th¨m ®oµn miÒn Nam ë V¬rie l¬ Buyx«ng. Sau khi bµn xong kÕ ho¹ch ®Êu tranh c«ng khai t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ

Clªbe, anh nh¾c nhñ anh chÞ em chóng t«i b»ng mét c©u KiÒu: D»n lßng chê ®îi Ýt l©u

ChÇy ra th× còng n¨m sau véi g×.

Hai th¸ng sau, th¸ng 1-1973, HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam

®îc ký kÕt. Cã mét chÞ trong ®oµn miÒn Nam nh¾c l¹i c©u nãi

®ã cña Lª §øc Thä vµ b¶o r»ng anh S¸u tµi thËt, biÕt lµ m×nh dï cã ph¶i ®¸nh ®Õn "trÇy da, trãc vÈy" th× vÉn cø th¾ng, vµ

th¾ng lîi ®· ®Õn gÇn. Do sù hiÓu lÇm vÒ cçh ph¸t ©m, ch÷

"chÇy ra" thµnh ra ch÷ "trÇy da". T«i bÌn dÉn thªm mét c©u KiÒu, r»ng chÝnh KiÒu ®· bËt ®Ìn xanh cho Kim Träng lµm ®ñ mäi thø, miÔn lµ chØ ngoµi da:

§õng ®iÒu nguyÖt nä hoa kia

Ngoµi ra ai l¹i tiÕc g× víi ai (ch÷ "ra" thµnh ch÷ "da") T«i cßn nãi r»ng ®óng ra lµ KiÒu ®· cã mang qua c©u th¬

cña NguyÔn Du:

§Çy s©n g¬m tuèt s¸ng lßa,

ThÊt kinh KiÒu chöa biÕt lµ lµm sao (trong tai häa KhuyÓn

¦ng, KhuyÓn PhÖ).

§em c©u chuyÖn vui nãi trªn kÓ l¹i cho anh S¸u nghe, anh cêi lín: C¸i cËu nµy, chØ toµn chuyÖn tÇm phµo!

Sau khi níc nhµ thèng nhÊt, t«i cã dÞp lµm viÖc nhiÒu lÇn víi anh S¸u. Vµ sau §¹i héi VI cña §¶ng, khi t«i ®ang lµm 497

https://thuviensach.vn

Tæng Biªn tËp B¸o Nh©n D©n th× anh èm nÆng, ph¶i ®i Pari ch÷a bÖnh, sau ®ã l¹i trë vÒ. Vµi tuÇn tríc khi anh qua ®êi, t«i cã ®Õn th¨m anh, ngåi bªn chiÕc ®iv¨ng mµ anh vÉn n»m nghØ, nghe anh nãi vÒ bÖnh t×nh cña m×nh. VÉn nô cêi hån hËu Êy, c¸i tÝnh xëi lëi Êy, anh nãi r»ng anh rÊt thanh th¶n chê ngµy ®i vµo câi vÜnh h»ng.

498

https://thuviensach.vn

nhµ ngo¹i giao Lª §øc Thä vµ

HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh,

lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam

NguyÔn Xu©n*

Trong cuéc häp Bé ChÝnh trÞ ngµy 22-4-1968 bµn vÒ t×nh h×nh chiÕn trêng miÒn Nam vµ viÖc tiÕp xóc víi Mü, Bç Hå cã ý kiÕn: "ViÖc tiÕp xóc víi Mü ph¶i chuÈn bÞ kü, lÊy anh S¸u (tøc anh Lª §øc Thä) tham gia ®oµn, cã thÓ lµm cè vÊn". Do nh÷ng cuéc tiÕp xóc ban ®Çu ë Pari chñ yÕu bµn vÒ chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c, nªn m·i ®Õn th¸ng 5-1969 Bé ChÝnh trÞ míi chÝnh thøc cö anh lµm Cè vÊn ®Æc biÖt §oµn ®¹i biÓu níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Héi nghÞ Pari do Bé trëng Xu©n Thñy lµm trëng ®oµn.

NhiÖm vô chñ yÕu cña anh lµ tiÕn hµnh ®µm ph¸n mËt, nhÊt lµ víi TiÕn sÜ Henri KÝtxinhgi¬, Cè vÊn an ninh quèc gia Hoa Kú tõ th¸ng 2-1970 ®Õn th¸ng 1-1973.

Trong vßng ba n¨m, ®· cã hµng chôc cuéc häp bÝ mËt, ®îc tiÕn hµnh thµnh nhiÒu ®ît, cã ®ît ng¾n, cã ®ît dµi, lóc liªn tôc, lóc ®øt qu·ng, diÔn ra rÊt khÈn tr¬ng, nhÊt lµ trong n¨m 1972.

§Çu n¨m 1972, t×nh h×nh cã nh÷ng diÔn biÕn quan träng trªn chiÕn trêng miÒn Nam, Mü ®· rót h¬n 40 v¹n qu©n, chØ

cßn kho¶ng 15 v¹n, ta tiÕn hµnh cuéc tiÕn c«ng chiÕn lîc réng kh¾p, g©y cho Mü - ngôy nhiÒu thiÖt h¹i; ë Mü, phong trµo chèng chiÕn tranh ®ßi rót qu©n Mü vÒ níc ph¸t triÓn m¹nh; trªn quèc tÕ, chÝnh phñ nhiÒu níc vµ d luËn réng r·i ñng hé m¹nh mÏ cuéc chiÕn ®Êu chÝnh nghÜa cña nh©n d©n ta; t¹i bµn ___________________

* Nguyªn Thø trëng Bé Ngo¹i giao.

499

https://thuviensach.vn

®µm ph¸n, Mü ®· buéc ph¶i chÊp nhËn nh÷ng nguyªn t¾c c¬

b¶n cho mét gi¶i ph¸p chÝnh trÞ: chÊm døt chiÕn tranh, rót qu©n Mü vÒ níc, t«n träng quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña nh©n d©n ViÖt Nam vµ quyÒn tù quyÕt cña nh©n d©n miÒn Nam, thõa nhËn ë miÒn Nam cã hai chÝnh quyÒn, hai qu©n ®éi, hai vïng kiÓm so¸t vµ ba lùc lîng chÝnh trÞ vµ sÏ tiÕn hµnh tæng tuyÓn cö ®Ó thèng nhÊt níc ViÖt Nam.

Tuy nhiªn, ë miÒn Nam ta th¾ng lín nhng còng bÞ tæn thÊt kh«ng nhá, ®ßi hái ph¶i cã thêi gian ®Ó chÊn chØnh, cñng cè vµ t¨ng cêng lùc lîng; ë Mü, NÝchx¬n ra tranh cö thªm mét nhiÖm kú tæng thèng, võa rªu rao "hßa b×nh trong tÇm tay", høa hÑn "rót qu©n vÒ níc", võa kh¼ng ®Þnh ph¶i lµ "hßa b×nh trong danh dù", "hßa b×nh trong thÕ th¾ng" nh»m lõa bÞp d luËn ®ång thêi tháa m·n c¶ ph¸i bå c©u lÉn ph¸i diÒu h©u trong giíi cÇm quyÒn ë Mü ®Ó th¾ng cö. T×nh h×nh quèc tÕ còng cã phøc t¹p míi, nhÊt lµ sau khi NÝchx¬n th¨m Trung Quèc (th¸ng 2-1972) vµ Liªn X« (th¸ng 5-1972).

Trong bèi c¶nh ®ã, Bé ChÝnh trÞ chñ tr¬ng chuyÓn híng chiÕn lîc ®ång thêi ®Èy m¹nh qu©n sù, chÝnh trÞ trªn chiÕn trêng, ra søc lîi dông m©u thuÉn trong hµng ngò ®èi ph¬ng, nhÊt lµ trong n¨m bÇu cö tæng thèng Mü, buéc Mü chÊp nhËn mét gi¶i ph¸p chÝnh trÞ, chÊm døt chiÕn tranh theo nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n mµ Mü ®· chÊp thuËn trªn bµn ®µm ph¸n, ta giµnh th¾ng lîi cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh, lµm thay ®æi so s¸nh lùc lîng ë miÒn Nam sau khi Mü rót, t¹o ®iÒu kiÖn vµ thêi c¬ thuËn lîi cho cçh m¹ng miÒn Nam tiÕn lªn giµnh th¾ng lîi hoµn toµn.

Thùc hiÖn ý ®å chiÕn lîc cña §¶ng, trong mét cuéc häp riªng ®Çu th¸ng 10-1972, ta ®· ®a ra b¶n dù th¶o: "HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam". PhÝa Mü hoan nghªnh thiÖn chÝ cña ta vµ tuy cã ®a ra nh÷ng ph¶n ®Ò

nghÞ, nhng ®ång ý lÊy b¶n dù th¶o cña ta lµm c¬ së ®Ó th¶o luËn vµ tháa thuËn.

Tõ ®©y, cuéc ®Êu tranh trªn bµn ®µm ph¸n ®· diÔn ra gay go, quyÕt liÖt, cã lóc rÊt c¨ng th¼ng. Cã nh÷ng phiªn häp kÐo dµi tõ s¸ng sím ®Õn tèi. §Æc biÖt cã phiªn kÐo dµi tõ 9 giê 30

500

https://thuviensach.vn

s¸ng h«m tríc ®Õn 2 giê s¸ng h«m sau. Ch¼ng nh÷ng tranh luËn tõng ch¬ng, tõng ®iÒu cña HiÖp ®Þnh, mµ cã nh÷ng lóc trao ®i ®æi l¹i tõng c©u, tõng tõ, cã c©u, tõ tranh luËn hµng tiÕng ®ång hå v× c©u, tõ ®ã liªn quan ®Õn nh÷ng nguyªn t¾c c¬

b¶n cña HiÖp ®Þnh; cã c©u, tõ phÝa Mü ®· tháa thuËn h«m tríc, phiªn häp tríc, nhng h«m sau, phiªn häp sau phÝa Mü l¹i ®ßi söa ®æi...

Trong thêi gian ®µm ph¸n c¨ng th¼ng nh vËy, anh em chóng t«i, nh÷ng ngêi phô tçho anh, rÊt lo l¾ng vÒ søc kháe cña anh. Nh÷ng phiªn häp kÐo dµi, ngay chóng t«i còng nh

thµnh viªn ®oµn Mü phô tçho «ng Henri KÝtxinhgi¬ còng ph¶i thØnh tho¶ng thay phiªn nhau ra ngoµi hoÆc dïng cµ phª ®Ëm, nhng anh th× vÉn tØnh t¸o tranh luËn víi Henri KÝtxinhgi¬.

Nh÷ng lóc anh nãi vÒ truyÒn thèng chèng ngo¹i x©m, vÒ chÝnh sçh hßa hiÕu cña «ng cha ta, víi giäng trÇm Êm, anh nãi say sa, ®Çy søc thuyÕt phôc. Nh÷ng lóc anh lªn ¸n Mü nÐm bom, b¾n ph¸ hñy diÖt thµnh cæ Qu¶ng TrÞ, ë An Léc... hay téi ç cña Mü - ngôy ®èi víi nh©n d©n miÒn Nam, giäng anh s¾c vµ ®anh l¹i, nh quan tßa ®ang v¹ch téi kÎ can ph¹m. Cã lÇn, h×nh nh

kh«ng tù kiÒm chÕ ®îc, anh võa nãi to, võa cÇm bót ch× thØnh tho¶ng chØ vµo KÝtxinhgi¬ mµ lªn ¸n. Cßn KÝtxinhgi¬, h×nh nh

còng ®Ó tù kiÒm chÕ, ®· ngËm c¸n bót ch× ngang miÖng, më to

®«i m¾t mµ nghe. T«i cßn nhí tríc lóc nghØ ¨n tra t¹i chç h«m ®ã, KÝtxinhgi¬ ®· nãi mét c©u: "HiÖn giê «ng Cè vÊn ®µm ph¸n víi t«i th× «ng nãi nh m¾ng t«i; sau nµy kÕt thóc ®µm ph¸n, chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh råi, th× «ng m¾ng ai?", anh Thä cêi, råi nghiªm nÐt mÆt, ®¸p l¹i: "Xin ngµi chí qu¸ nÆng lêi, lóc tr×nh bµy víi ngµi, t«i chØ nãi lªn tiÕng nãi cña nh©n d©n mµ th«i". Cã nhiÒu lÇn, nhÊt lµ sau khi NÝchx¬n ®i B¾c Kinh vµ M¸txc¬va, KÝtxinhgi¬ thêng tá th¸i ®é khiªu khÝch, míi vµo häp ®· hái ngay anh Lª §øc Thä: "Ngµi Cè vÊn qua B¾c Kinh, M¸txc¬va, ch¾c ®· ®îc nghe b¹n cña ngµi th«ng b¸o vÒ ý kiÕn cña chóng t«i trong ®ît ®µm ph¸n nµy". Kh«ng chÇn chõ, anh Thä tr¶ lêi: "Chóng t«i chiÕn ®Êu chèng qu©n ®éi 501

https://thuviensach.vn

cç «ng trªn chiÕn trêng, còng chÝnh chóng t«i ®µm ph¸n víi cç «ng trªn bµn héi nghÞ. B¹n chóng t«i hÕt lßng ñng hé chóng t«i, nhng kh«ng lµm thay chóng t«i". Cã lÇn KÝtxinhgi¬ gië trß

®e däa lµ nÕu phÝa ta kh«ng chÞu söa ®æi mét sè ®iÒu trong dù th¶o HiÖp ®Þnh, th× Mü kh«ng thÓ tiÕp tôc chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c vµ rót qu©n khái miÒn Nam ®îc. Anh Thä tr¶ lêi:

"§µm ph¸n ®¹t kÕt qu¶ ph¶i do thiÖn chÝ cña c¶ hai bªn. Nay nÕu cç «ng muèn tiÕp tôc chiÕn tranh, th× chóng t«i kh«ng cã cçh nµo khç lµ sÏ tiÕp tôc chiÕn ®Êu ®Õn cïng ®Ó giµnh th¾ng lîi. Hµ tÊt «ng ph¶i ®e däa nh thÕ!".

Cã lÏ do nh÷ng cuéc ®èi ®¸p trªn, mµ sau nµy, trong cuèn sçh ë Nhµ Tr¾ng xuÊt b¶n n¨m 1979, KÝtxinhgi¬ ®· viÕt vÒ

anh Lª §øc Thä nh sau: "¤ng bao giê còng tá ra rÊt b×nh tÜnh, th¸i ®é bao giê còng kh«ng cã ®iÒu g× chª trçh ®îc, trõ mét vµi lÇn. ¤ng hoµn toµn biÕt «ng muèn g× vµ phôc vô lý tëng mét cçh khÐo lÐo vµ tËn tôy".

Trong thêi gian ®µm ph¸n khÈn tr¬ng vµ c¨ng th¼ng nh

vËy, anh rÊt Ýt ngñ. Thêng anh ®i nghØ vµo kho¶ng t¸m, chÝn giê tèi, nhng ®Õn mét, hai giê s¸ng, anh ®· dËy, phßng anh s¸ng ®Ìn, anh ®i ®i l¹i l¹i råi ngåi vµo bµn lµm viÖc. Th«ng c¶m giê giÊc cña anh, chóng t«i còng tranh thñ ngñ sím vµ s½n sµng lµm viÖc vÒ khuya lóc anh cÇn. Thêng th× chóng t«i chuÈn bÞ

®iÖn b¸o c¸o vÒ níc vÒ phiªn häp võa qua, dù kiÕn nh÷ng ®iÓm xin chØ thÞ Bé ChÝnh trÞ, chuÈn bÞ néi dung vµ cç ph¬ng ¸n cho cç phiªn häp tiÕp theo. Sau ®ã chóng t«i vµo phßng mËt, trao ®æi ý kiÕn lÇn cuèi vµ chê anh. Nh÷ng buæi lµm viÖc trong phßng kÝn nh vËy, anh kh«ng ngåi ®îc l©u (anh kh«ng chÞu

®îc ®iÒu hßa kh«ng khÝ); ®é nöa tiÕng ®ång hå, chóng t«i l¹i ph¶i t¾t ®iÒu hßa, më cöa ®Ó anh dÔ thë, sau ®ã míi ®ãng cöa, më ®iÒu hßa vµ tiÕp tôc lµm viÖc.

Nh÷ng lóc chóng t«i tá vÎ n«n nãng khi ®µm ph¸n giËm ch©n t¹i chç, anh th©n mËt b¶o chóng t«i: "Cç cËu ph¶i nhí lêi Bç Hå: ph¶i ®óng thêi c¬ nh kü thuËt nÊu c¬m, sím qu¸ th×

c¬m sèng, muén qu¸ th× c¬m ch¸y". Anh còng thêng lÊy lêi Bç 502

https://thuviensach.vn

Hå ®Ó nh¾c nhë chóng t«i: "Cç cËu vÏ ra bao nhiªu ph¬ng ¸n còng ®îc, cµng nhiÒu ph¬ng ¸n cµng tèt, nhng ph¶i nhí lêi Bç "dÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn", c¸i bÊt biÕn lµ Mü ph¶i rót hÕt qu©n, cßn qu©n miÒn B¾c th× vÉn tiÕp tôc ë l¹i miÒn Nam".

Anh rÊt quan t©m ®Õn cuéc sèng cña chóng t«i: Anh nh¾c anh nu«i lo cho chóng t«i t« m×, cèc s÷a, nh¾c bç sÜ cung cÊp gãi thuèc, cñ s©m; thÊy chóng t«i phê ph¹c v× thiÕu ngñ, anh cêi b¶o: "VÒ Hµ Néi, m×nh sÏ ®Ó cç cËu tha hå ngñ bï", nhng råi sùc nghÜ ®iÒu g×, anh l¹i b¶o: "Nãi thÕ th«i, chø ®Êu tranh hoµn thµnh HiÖp ®Þnh ®· khã, nhng ®Êu tranh ®ßi ®èi ph¬ng thi hµnh HiÖp ®Þnh l¹i cµng khã kh¨n, gian khæ h¬n".

Cuéc ®µm ph¸n kÐo dµi ®Õn 20-10-1972 th× hai bªn ®·

tháa thuËn vÒ toµn bé v¨n b¶n HiÖp ®Þnh, hai bªn còng tháa thuËn ngµy 22-10, Mü chÊm døt nÐm bom trªn toµn miÒn B¾c, tõ ngµy 21 ®Õn ngµy 23-10 Henri KÝtxinhgi¬ vµo Hµ Néi ®Ó ký t¾t HiÖp ®Þnh, ngµy 27-10 sÏ c«ng bè v¨n b¶n HiÖp ®Þnh ë Thñ

®« hai níc vµ ngµy 31-10 sÏ ký chÝnh thøc t¹i Pari.

Nhng KÝtxinhgi¬ ®· kh«ng vµo Hµ Néi l¹i ®ßi cã thªm cuéc gÆp riªng ®Ó söa ®æi nhiÒu ®iÒu quan träng trong HiÖp

®Þnh. §Ó v¹ch trÇn thñ ®o¹n lËt läng cña phÝa Mü, ta ®· c«ng bè b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh hai bªn ®· tháa thuËn vµ th cña NÝchx¬n göi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång kh¼ng ®Þnh chÊp nhËn b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh. Ta còng ®· ®Ò cao c¶nh giç r¸o riÕt chuÈn bÞ chiÕn ®Êu chèng Mü nÐm bom trë l¹i miÒn B¾c. Sau khi ®¾c cö Tæng thèng, NÝchx¬n cho sö dông tèi ®a m¸y bay B52 nÐm bom hñy diÖt Hµ Néi, H¶i Phßng vµ nhiÒu thµnh phè khç hßng buéc ta khuÊt phôc, chÊp nhËn mét gi¶i ph¸p hßa b×nh theo yªu cÇu sçh lîc cña Mü. BÞ th¶m b¹i trong chiÕn dÞch nÐm bom nµy, NÝchx¬n buéc ph¶i chÊp nhËn ký kÕt HiÖp

®Þnh Pari ngµy 27-1-1973 víi néi dung c¬ b¶n nh ®· tháa thuËn víi ta ngµy 20-10-1972.

HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký kÕt, buéc Mü ph¶i chÊm døt chiÕn tranh, rót qu©n vÒ níc lµ mét th¾ng lîi to lín cña nh©n d©n ta trong sù nghiÖp chèng Mü, cøu níc, lµ kÕt qu¶ tæng hîp cña 503

https://thuviensach.vn

cuéc ®Êu tranh trªn c¶ ba mÆt trËn qu©n sù, chÝnh trÞ vµ ngo¹i giao, trong ®ã yÕu tè chiÕn trêng cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh nhng

®Êu tranh ngo¹i giao ®ãng vai trß chñ ®éng, tÝch cùc vµ s¸ng t¹o vµ cã tç dông thóc ®Èy, cæ vò khÝ thÕ chiÕn th¾ng ë chiÕn trêng. Anh Lª §øc Thä ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô mµ

Bç Hå vµ Bé ChÝnh trÞ ®· tin cËy giao phã, gãp phÇn quan träng cïng qu©n d©n ta "®¸nh cho Mü cót".

Hai n¨m sau, anh l¹i lao vµo nhiÖm vô míi. Ngµy 28-3-1975, theo sù ph©n c«ng cña Bé ChÝnh trÞ, anh Lª §øc Thä vµo chiÕn trêng cïng cç anh Ph¹m Hïng vµ V¨n TiÕn Dòng, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö - gãp phÇn "®¸nh cho ngôy nhµo" vµ "B¾c Nam sum häp".

Trong nh÷ng ngµy th¸ng cña n¨m 2000 ®Çy nh÷ng kû niÖm hµo hïng cña §¶ng vµ cña d©n téc vµ còng lµ kû niÖm 10

n¨m anh vÜnh viÔn ra ®i, chóng t«i nhí ®Õn anh víi niÒm th¬ng tiÕc v« h¹n.

V©ng, anh vÜnh viÔn ra ®i, nhng anh S¸u ¬i, tªn anh, sù nghiÖp cao c¶ vµ c«ng lao to lín cña anh ®èi víi §¶ng vµ víi d©n téc vÉn tån t¹i m·i m·i.

504

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä, ngêi chiÕn th¾ng

NguyÔn Minh Vü*

"¤ng Lª §øc Thä trë l¹i Pari nh lµ ngêi chiÕn th¾ng chø kh«ng ph¶i lµ mét ngêi tö v× ®¹o". §ã lµ ®Çu ®Ò còng nh néi dung chñ yÕu cña cç bµi b¸o cña b¸o chÝ ph¬ng T©y, nhÊt lµ

b¸o Mü, têng thuËt buæi tiÕp ®ãn anh S¸u ë s©n bay Buècgiª

®Çu th¸ng giªng n¨m Êy (1973), sau trËn §iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng trªn bÇu trêi Hµ Néi - H¶i Phßng trong 12 ngµy ®ªm lÞch sö cuèi n¨m (tõ ngµy 18 ®Õn ngµy 29-12-1972).

Qu¶ thÕ, nh×n tÊm ¶nh cç b¸o ®¨ng phãng to trªn trang nhÊt khi Lª §øc Thä tõ trong m¸y bay bíc ra ®øng trªn cÇu thang chµo ®¸m ®«ng ®i ®ãn tiÕp, ®Õn nay sau h¬n 17 n¨m chóng t«i cßn nhí h×nh ¶nh anh cao lín, tãc b¹c ph¬, nô cêi më réng, tay ph¶i ®a lªn cao vÉy chµo... Lßng chóng t«i, lßng bµ

con ViÖt kiÒu, lßng cç b¹n n¨m ch©u, nhÊt lµ cç b¹n Ph¸p, cç

®ång chÝ céng s¶n Ph¸p, v« cïng xóc ®éng, tù hµo... §óng lµ

h×nh ¶nh cña con ngêi chiÕn th¾ng, ®µng hoµng, oai nghi chinh phôc vµ thuyÕt phôc mäi ngêi. Phen nµy th× NÝchx¬n hÕt kÕ vµ kÎ ®èi tho¹i trùc tiÕp ë cç cuéc gÆp riªng víi Lª §øc Thä còng kh«ng cßn lÎo mÐp cçh g× ®îc n÷a.

Nh©n ®©y còng xin nãi mét ®iÒu, ngay trªn ®Êt Ph¸p, ngay t¹i Pari, mµ nªu chiÕn th¾ng cña ta h¹ 34 siªu ph¸o ®µi bay B52 lµ mét "§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng" th× cã phÇn nµo kh«ng tÕ nhÞ ch¨ng? Kh«ng, kh«ng cã g×, v× chÝnh ®ã lµ ®Çu ®Ò cña cç b¸o toµn cÇu chø kh«ng ph¶i lµ cña b¸o ta. Hai n÷a, ®©y l¹i lµ

mét ®iÒu thó vÞ ®èi víi d luËn c«ng chóng Ph¸p - v× ë Ph¸p, tõ ___________________

* Nguyªn: - Cè vÊn ®oµn ®µm ph¸n Pari vÒ ViÖt Nam,

- Tæng côc trëng Tæng côc Th«ng tin,

- Phã Trëng Ban Tuyªn huÊn Trung ¬ng.

505

https://thuviensach.vn

"§iÖn Biªn Phñ" ®· hÇu nh trë thµnh mét danh tõ th«ng dông, cã nghÜa lµ mét thÊt b¹i kh«ng cøu v·n ®îc cña kÎ x©m lîc. Ch¼ng nh÷ng thÕ, tõ "§iÖn Biªn Phñ" cßn trë thµnh mét

®éng tõ "§iÖn - Biªn - Phu-ª" cã nghÜa lµ ®¸nh cho ®èi ph¬ng hay ®èi thñ mét trËn nèc ao, ®o v¸n.

§ång chÝ Lª §øc Thä trë l¹i Pari trong t×nh h×nh sau khi qu©n vµ d©n ViÖt Nam ®· cho ®èi thñ cña m×nh mét trËn ®o v¸n -

cho nªn trong nh÷ng cuéc gÆp riªng cuèi cïng ®Ó nhanh chãng

®i ®Õn hai bªn ký t¾t vµ sau ®ã bèn ®oµn ký chÝnh thøc HiÖp

®Þnh Pari, ®èi thñ cña Lª §øc Thä chØ cßn cã cçh ngåi nghe "bµi gi¶ng chÝnh trÞ" vÒ cuéc ®Êu tranh hµng thÕ kû cña d©n téc ViÖt Nam ®Ó chèng x©m lîc tríc kia vµ sau nµy tõ khi cã §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam l·nh ®¹o, nh÷ng ngêi ®¶ng viªn céng s¶n ViÖt Nam vµ nh÷ng ngêi l·nh ®¹o céng s¶n bÊt khuÊt... §iÒu mµ mçi lÇn gÆp riªng, anh S¸u vÉn cã c¸i "tËt" nãi ®i nãi l¹i, mµ

KÝtxinhgi¬ rÊt ng¸n nhng cø ph¶i nghe, nhÊt lµ lÇn nµy...

Còng ghi thªm mét chi tiÕt lµ anh S¸u ®i nãi chuyÖn ngo¹i giao víi ®èi ph¬ng - gi¸o s Trêng ®¹i häc Havít cña Hoa Kú -

mµ còng gÇn nh nãi víi c¸n bé chóng ta, nghÜa lµ tiÕng oang oang nh ta ®Òu biÕt vµ còng chØ mÆt lªn tay, thËm chÝ lÇn gÆp sau khi trë l¹i Pari nh ngêi chiÕn th¾ng, cßn nãi th¼ng ra r»ng KÝtxinhgi¬ lµ kÎ nãi l¸o! Vµ ngµy Êy cç b¸o ph¬ng T©y, tríc tiªn lµ b¸o Ph¸p ®Òu truyÒn ®i giai tho¹i lµ lóc Lª §øc Thä ®Õn gÆp Thñ tíng Ph¸p Misen §¬brª ®Ó chµo x· giao, trong c©u chuyÖn th©n t×nh, Thñ tíng Ph¸p ®· hái anh S¸u lµ

cã thËt nh thÕ kh«ng, th× anh chØ cêi... C¸i cêi cã thÓ gi¶i nghÜa lµ ®èi víi mét kÎ x¶o tr¸, tµn b¹o kiÓu Êy th× ë chiÕn trêng ®· th¾ng B52, ë bµn ®µm ph¸n ngo¹i giao còng h¹ ®èi thñ nh h¹ B52 vËy.

Vµ khi vÒ ®oµn, kÓ l¹i chuyÖn cho anh chÞ em nghe, anh ®·

cêi - cêi ha h¶ sau nh÷ng lêi nãi oang oang, mÆt ®á lªn:

- Ta lµ ®¹i diÖn cho c¶ mét d©n téc chiÕn th¾ng mµ! Nh

b¸o ph¬ng T©y ghi ®Çu ®Ò... ThÕ còng lµ lÞch sö ngo¹i giao th«i!

506

https://thuviensach.vn

Mét nhµ ®µm ph¸n kiÖt xuÊt

Mai V¨n Bé*

§Çu n¨m 1970, lÇn ®Çu tiªn KÝtxinhgi¬ gÆp riªng Lª §øc Thä víi nhiÖm vô chung lµ cïng th¬ng lîng HiÖp ®Þnh vÒ

chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. Nhng hai ngêi l¹i hoµn toµn khç nhau, ®èi lËp nhau vÒ tÊt c¶ mäi ph¬ng diÖn.

Trong håi ký ë Nhµ Tr¾ng, KÝtxinhgi¬ ®· m« t¶ Lª §øc Thä nh sau:

"Tãc hoa r©m, ®êng bÖ, Lª §øc Thä bao giê còng mÆc bé

®¹i c¸n x¸m hoÆc mar«ng, ®«i m¾t to vµ s¸ng, Ýt khi ®Ó lé sù cuång tÝn ®· thóc ®Èy «ng håi mêi s¸u tuæi ®i theo phong trµo du kÝch céng s¶n chèng Ph¸p. ¤ng lóc nµo còng tá ra rÊt b×nh tÜnh, th¸i ®é bao giê còng kh«ng cã ®iÒu g× chª trçh ®îc, trõ mét hai lÇn. ¤ng hoµn toµn biÕt «ng muèn g× vµ phôc vô lý tëng cña «ng mét cçh tËn tôy vµ khÐo lÐo. Lª §øc Thä tiÕp t«i víi mét sù lÔ phÐp cã kho¶ng cçh cña con ngêi mµ u thÕ hiÓn nhiªn ®Õn møc kh«ng thÓ lµm khç ®îc b»ng mét kiÓu lÔ phÐp gÇn nh sù h¹ cè ".

Cßn KÝtxinhgi¬ th× sao?

Ngåi tríc mÆt Lª §øc Thä, KÝtxinhgi¬ næi bËt lªn lµ mét nh©n vËt ph¶n diÖn mét tr¨m phÇn tr¨m, khu«n mÆt trßn, ®«i m«i dµy, níc da ng¨m ng¨m, th©n h×nh v¹m vì khiÕn ngêi ta nghÜ ®Õn mét ®« vËt h¬n lµ mét nhµ trÝ thøc. NÕu lµ trÝ thøc, ___________________

* Nguyªn: - Tæng ®¹i diÖn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Céng hßa Ph¸p,

- Cè vÊn cña Bé trëng Xu©n Thñy t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

507

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬ chØ cã trÝ thøc ë hai m¾t, khi th× suy t, khi th× thao l¸o nÕu bÞ kÝch thÝch, sau cÆp kÝnh cËn ®Æc biÖt dµy cña «ng ta.

Nhng, chÝnh sù ®èi lËp toµn diÖn ®ã sÏ cét hai ngêi vµo nhau, b¾t hä ph¶i ®Êu tranh, mÆt ®èi mÆt, ¨n miÕng tr¶ miÕng, cho ®Õn khi bøc mµn ®Þnh mÖnh bu«ng xuèng, nh trong mét vë kÞch Hy L¹p.

*

* *

Tá ý mõng v× ®îc gÆp «ng Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä, KÝtxinhgi¬ xin ph¸t biÓu tríc. ¤ng nãi gÇn mét tiÕng ®ång hå vµ khi chÊm døt, «ng cêi vµ xin lçi b»ng cçh nãi r»ng cç gi¸o s Trêng ®¹i häc Havít (còng nh «ng) cã thãi quen nãi 55 phót.

Dùa vµo t×nh h×nh chiÕn sù mµ «ng cßn cho lµ thuËn lîi cho Mü ë miÒn Nam, KÝtxinhgi¬ ®a ra hai nguyªn t¾c:

- BÊt cø gi¶i ph¸p chÝnh trÞ c«ng b»ng nµo còng ph¶i ph¶n

¸nh t¬ng quan lùc lîng chÝnh trÞ hiÖn cã ë miÒn Nam.

- Chóng ta ph¶i thõa nhËn r»ng kh«ng mét bªn nµo cã thÓ

cho r»ng bªn kia sÏ tõ bá ë bµn ®µm ph¸n nh÷ng g× mµ hä kh«ng thÓ chÞu bá ë chiÕn trêng.

KÝtxinhgi¬ còng nãi sau chiÕn tranh chÊm døt, Mü sÏ s½n sµng gióp nh©n d©n ViÖt Nam - toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam -

®æi míi vµ x©y dùng l¹i.

Buæi chiÒu, chñ yÕu lµ dµnh cho bµi ph¸t biÓu tæng qu¸t cña Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä.

§¸p l¹i nh÷ng lêi ph¸t biÓu buæi s¸ng cña KÝtxinhgi¬, Lª

§øc Thä nãi:

- Cç «ng quen ®¸nh gi¸ vÒ t×nh h×nh chóng t«i kh«ng

®óng víi thùc tÕ chiÕn trêng hiÖn nay. §ã lµ quyÒn cña cç

«ng. Nhng chóng t«i muèn nh¾c l¹i ®iÒu nµy ®Ó tõ ®ã cç «ng thÊy ph¶i ®¸nh gi¸ nh thÕ nµo cho ®óng. Cã ®¸nh gi¸ ®óng th×

gi¶i quyÕt vÊn ®Ò míi ®óng ®îc.

- Kh«ng ph¶i chóng t«i kh«ng cã hy sinh mÊt m¸t lín vµ

còng cã nhiÒu gian khæ, nhng chóng t«i ®· th¾ng!

Chóng t«i ®· th¾ng vµ cç «ng ®· thÊt b¹i. §Õn nay, cç 508

https://thuviensach.vn

«ng cha thÊy sù thËt khçh quan. Do ®ã, cç «ng cha muèn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò mét cçh nghiªm chØnh. NÝchx¬n nãi nhiÒu vÒ

ViÖt Nam hãa chiÕn tranh ®Ó thóc ®Èy th¬ng lîng. Cã ph¶i cç «ng ®Þnh dïng ViÖt Nam hãa chiÕn tranh ®Ó lµm søc Ðp ë bµn héi nghÞ kh«ng?

- Tríc ®©y, h¬n mét triÖu qu©n Mü vµ qu©n ngôy mµ cç

«ng ®· thÊt b¹i. B©y giê th× cç «ng lµm thÕ nµo mµ th¾ng nÕu chØ ®Ó cho qu©n ®éi bï nh×n mét m×nh tiÕn hµnh chiÕn tranh vµ

chØ cã sù yÓm trî kh«ng th«i, th× lµm sao cç «ng cã thÓ th¾ng

®îc?

- Cã ph¶i «ng NÝchx¬n cö «ng sang ®©y ®Ó nãi chuyÖn riªng ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò hay thØnh tho¶ng «ng sang ®©y ®Ó

th¨m dß thÕ nµy th«i?

Lª §øc Thä kÕt luËn:

- Trong hai con ®êng hßa b×nh vµ chiÕn tranh, cç «ng nªn chän lÊy mét. NÕu cç «ng chän con ®êng hßa b×nh th×

chóng ta cã thÓ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò mét cçh hßa b×nh vµ nh «ng nãi, sau hßa b×nh lËp l¹i, quan hÖ gi÷a hai níc sÏ më ra mét trang sö míi.

KÝtxinhgi¬ hoan nghªnh sù th¼ng th¾n cña Lª §øc Thä.

ThÕ lµ mét diÔn ®µn míi ®· xuÊt hiÖn, mçi bªn mét hoÆc hai ngêi cã thÈm quyÒn gÆp riªng, thêng xuyªn di chuyÓn, gi÷ bÝ mËt, cho ®Õn khi nµo t×m ®îc gi¶i ph¸p chÊm døt chiÕn tranh vµ lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam.

Sau gÇn bèn n¨m diÔn ra cç cuéc gÆp riªng, trong ®iÒu kiÖn so s¸nh lùc lîng trªn chiÕn trêng vµ d luËn thuËn cho ta, §¶ng vµ Nhµ níc ta chñ tr¬ng ®a ra dù th¶o míi "HiÖp

®Þnh chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam".

Ngµy 8-10-1972, Lª §øc Thä ph¸t biÓu, tr×nh bµy néi dung cô thÓ cña dù th¶o HiÖp ®Þnh ®ã gåm 10 ch¬ng, 23 ®iÒu kho¶n nh»m môc tiªu chÊm døt sù dÝnh lÝu vÒ qu©n sù cña Mü vµ chØ nªu lªn mét sè nguyªn t¾c vÒ vÊn ®Ò néi bé ViÖt Nam.

Lª §øc Thä nãi: "§Ó b¶o ®¶m nhanh chãng chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh vµ ®Ó tá thiÖn chÝ cña chóng t«i, h«m 509

https://thuviensach.vn

nay chóng t«i ®a ra ®Ò nghÞ míi c¶ vÒ néi dung vµ cçh ®µm ph¸n rÊt thiÕt thùc vµ ®¬n gi¶n nh sau: trªn c¬ së 10 ®iÓm cña chóng t«i vµ 10 ®iÓm cña cç «ng, ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Hoa Kú sÏ tháa thuËn vµ ký kÕt "HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam". HiÖp ®Þnh nµy chØ nh»m

gi¶i quyÕt cç vÊn ®Ò qu©n sù (rót qu©n Mü, trao tr¶ nh÷ng ngêi bÞ b¾t, ngõng b¾n cã kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t quèc tÕ, hµn g¾n vÕt th¬ng chiÕn tranh); cßn cç vÊn ®Ò qu©n sù, chÝnh trÞ

cña miÒn Nam ViÖt Nam th× chóng ta chØ tháa thuËn vÒ nguyªn t¾c chÝnh.

Ngoµi HiÖp ®Þnh nãi trªn, hai bªn sÏ ký mét sè v¨n b¶n tháa thuËn vÒ quyÒn tù quyÕt cña nh©n d©n miÒn Nam ViÖt Nam.

... Trong khi ®a ra nh÷ng ®Ò nghÞ míi nµy, chóng t«i kh«ng ®Ó vÊn ®Ò chÝnh trÞ miÒn Nam ViÖt Nam lµ vÊn ®Ò khã kh¨n kÐo dµi ®µm ph¸n cña chóng ta nh»m nhanh chãng chÊm døt chiÕn tranh, ®¸p øng nguyÖn väng hßa b×nh cña nh©n d©n hai níc...".

Khi Lª §øc Thä døt lêi, víi mét th¸i ®é tr©n träng, KÝtxinhgi¬ ®øng lªn tuyªn bè:

- "T«i hoµn toµn chia sÎ nh÷ng ý kiÕn mµ «ng Cè vÊn ®Æc biÖt võa ph¸t biÓu. Hai níc chóng ta ph¶i ®i ®Õn hßa b×nh vµ

hßa b×nh ph¶i më ra nh÷ng quan hÖ míi gi÷a hai níc chóng ta. Mèi quan hÖ ®ã lµ thay ®æi t×nh h×nh ®èi ®Þch gi÷a hai níc chóng ta trong nhiÒu n¨m qua. C¨n cø vµo lêi ph¸t biÓu vµ cçh tr×nh bµy cña «ng Cè vÊn ®Æc biÖt, t«i nghÜ r»ng cç «ng ®· më ra mét trang sö míi trong th¬ng lîng vµ cã kh¶ n¨ng chóng ta cã thÓ gi¶i quyÕt sím".

Dù th¶o HiÖp ®Þnh vµ cçh ®µm ph¸n cña ta ®a ra lµ rÊt thùc tÕ vµ rÊt khçh quan. Mü kh«ng thÓ kh«ng chÊp nhËn.

Ta phÊn ®Êu gi÷ thêi ®iÓm thø nhÊt do ta ®a ra Ðp Mü

®¹t ®îc trong 3 cuéc gÆp riªng cç ngµy 8, 9, 10 th¸ng 10-1972

tháa thuËn c¬ b¶n vÒ néi dung HiÖp ®Þnh, sau ®ã ®ång ý cho 510

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬ vµo Hµ Néi ®Ó cïng hoµn thµnh viÖc gi¶i quyÕt vÊn

®Ò ViÖt Nam vµ bµn cç vÊn ®Ò khç mµ hai bªn quan t©m, thêi

®iÓm thø hai: ký kÕt HiÖp ®Þnh vµo ngµy 20-10.

KÝtxinhgi¬ mét mÆt thõa nhËn cç v¨n kiÖn do ta ®a ra ngµy 8-10 lµ rÊt quan träng vµ tin lµ cã thÓ tháa thuËn ®îc, nhng lÞch do KÝtxinhgi¬ ®a ra l¹i kÐo tíi ngµy 25, 26 th¸ng 10

míi ký HiÖp ®Þnh.

Tuy nhiªn, ®oµn vÉn cho r»ng cã nhiÒu dÊu hiÖu Mü muèn vît bÇu cö. §oµn ®Ò nghÞ n¾m ch¾c chñ ®éng vÒ thêi ®iÓm vµ

cçh ®µm ph¸n, kh«ng cho Mü kÐo dµi cç vÊn ®Ò tån t¹i. §ång thêi chuÈn bÞ s½n sµng ®Ó nÕu Mü kh«ng chÞu ký kÕt th× ta kÞp chuyÓn sang tÊn c«ng c«ng khai.

§ît gÆp riªng nµy rÊt c¨ng th¼ng, cã cuéc gÆp kÐo dµi tõ 9

giê ngµy 11-10 ®Õn 2 giê s¸ng ngµy h«m sau.

Cuèi cïng, tríc ngµy 20-10, v¨n b¶n HiÖp ®Þnh ®· ®îc tháa thuËn mµ b¶n th©n ChÝnh phñ Mü göi c«ng hµm cho Thñ tíng níc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa xç ®Þnh "V¨n b¶n HiÖp ®Þnh ngµy 20-10-1972 cã thÓ coi lµ ®· hoµn thµnh".

Nhng ThiÖu c¶n ®êng NÝchx¬n. Th cña NÝchx¬n göi cho ThiÖu ch¼ng gi¶i quyÕt ®îc g×. ThiÖu tõ chèi th¶o luËn víi KÝtxinhgi¬ vÒ néi dung HiÖp ®Þnh mµ NÝchx¬n cho lµ ®·

hoµn thiÖn.

Ph¸t ng«n cña ThiÖu ®ßi xãa bá tªn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi, ®ßi rót qu©n miÒn B¾c...

Trªn thùc tÕ, ThiÖu ®ßi Nam ViÖt Nam ®îc coi nh lµ

mét quèc gia riªng.

Trong cuéc th¬ng lîng l¹i vµo ngµy 20-11-1972, KÝtxinhgi¬ còng ®Ò ra ®Õn 16 vÊn ®Ò vÒ thùc chÊt céng víi 69

®iÒu söa ®æi do Sµi Gßn ®ßi hái. Nh×n mét cçh tæng qu¸t th×

Mü - ngôy ®ßi söa ®æi hÇu hÕt cç ch¬ng theo HiÖp ®Þnh, nhÊt lµ cç ch¬ng vÒ ngõng b¾n, rót qu©n vµ chÝnh trÞ néi bé miÒn Nam, gåm cç vÊn ®Ò thùc chÊt.

Sau nµy, KÝtxinhgi¬ viÕt trong cuèn håi ký cña m×nh:

"... khi t«i ®Ò cËp ®Õn 69 ®iÒu söa ®æi do Sµi Gßn ®ßi hái ®ã 511

https://thuviensach.vn

lµ mét sai lÇm nÆng nÒ vÒ chiÕn thuËt. Danh sçh ®ã qu¸ v« lý, nã vît qu¸ nh÷ng ®iÒu mµ chóng t«i ®· dù tÝnh c«ng khai còng nh trong néi bé vµ ch¾c ch¾n nã lµm t¨ng thªm ý ®å vèn m¹nh mÏ cña Hµ Néi gi÷ nguyªn lËp trêng cò cña hä vµ ®îi cho chóng ta ngÑt thë vÒ thêi gian mµ quèc héi ®Ò ra cho chóng ta.

NÕu t«i ®a ra nh÷ng yªu sçh ®ã lµ cèt ®Ó cho ngêi ta khái trçh t«i kh«ng chó ý tíi quyÒn lîi cña Sµi Gßn vµ ®Ó cho ThiÖu dÔ chÊp nhËn"1.

Ngµy 28-11-1972, b¸o c¸o vÒ ®ît gÆp riªng tõ ngµy 20 ®Õn ngµy 23-11, Lª §øc Thä vµ Xu©n Thñy nhËn ®Þnh: "Mü ®· thay

®æi néi dung HiÖp ®Þnh lËt ngîc l¹i vÊn ®Ò quan träng coi nh

®µm ph¸n l¹i. Ch¬ng nµo còng söa ®æi vÒ thùc chÊt nh nh÷ng yªu sçh v« lý vÒ rót qu©n miÒn B¾c, vÒ gi¶m qu©n sè, hñy bá quy ®Þnh vïng kiÓm so¸t... Do ta ®Êu tranh m¹nh, Mü ®· lïi trªn mét sè vÊn ®Ò söa ®æi, nhng vÉn ngoan cè gi÷ mét sè ®iÓm rÊt quan träng thuéc néi dung vµ thùc chÊt cña gi¶i ph¸p, nhÊt lµ ®ßi ta rót mét sè lín qu©n miÒn B¾c. Mü l¹i dïng thñ ®o¹n ®e däa rÊt l¸o xîc. Mü muèn giµnh thªm lîi thÕ cho ngôy vµ ®¹t mét gi¶i ph¸p cµng lîi cho Mü cµng tèt".

Chñ tr¬ng cña phÝa ViÖt Nam thêi gian tíi vÉn lµ: "TiÕp tôc thùc hiÖn ph¬ng híng cña Bé ChÝnh trÞ ®· ®Ò ra tranh thñ kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt sím trªn c¬ së ®¶m b¶o yªu cÇu ®Æt ra,

®ång thêi tÝch cùc chuÈn bÞ kh¶ n¨ng chiÕn tranh kÐo dµi...

Ngay tõ b©y giê cÇn chuÈn bÞ s½n sµng ®èi phã víi trêng hîp Mü liÒu lÜnh ®¸nh ph¸ trë l¹i miÒn B¾c".

Ngµy 27-11-1972, Mü göi c«ng hµm ®Ò nghÞ ®µm ph¸n trë l¹i.

§ît gÆp riªng lÇn nµy b¾t ®Çu tõ ngµy 4-12 kÐo dµi tíi ngµy 13-12. KÕt qu¶: ngoµi nh÷ng vÊn ®Ò tån t¹i trong v¨n b¶n, quan

®iÓm hai bªn trong cç NghÞ ®Þnh th còng xa nhau. Lª §øc Thä vµ KÝtxinhgi¬ tháa thuËn t¹m ngõng cç cuéc häp chÝnh thøc ®Ó hai bªn vÒ xin chØ thÞ cña ChÝnh phñ m×nh.

Mü lËt läng, tõ bá HiÖp ®Þnh ®· tháa thuËn, nªu nh÷ng ___________________

1. H. KÝtxinhgi¬: ë Nhµ Tr¾ng, b¶n dÞch tiÕng Ph¸p, Nxb. Fayard, 1979, tr. 1476.

512

https://thuviensach.vn

söa ®æi quan träng, thËm chÝ dïng c¶ B52 ®¸nh ph¸ Hµ Néi, H¶i Phßng suèt 12 ngµy ®ªm ®Ó Ðp ta chÊp nhËn yªu sçh cña Mü. Nhng ph¸o ®µi bay kh«ng lËt ®îc thÕ cê. Lª §øc Thä trë l¹i Pari trong ¸nh hµo quang cña trËn §iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng.

CÇn lu ý: tõ ngµy 23-11-1972, NÝchx¬n ®iÖn cho KÝtxinhgi¬:

"tháa thuËn ngµy 8-10-19721 lµ phï hîp víi quyÒn lîi cña chóng ta. ¤ng cÇn chó ý c¶i thiÖn ®îc cµng nhiÒu cµng tèt nh÷ng ®iÒu kiÖn cña Sµi Gßn nhng ®iÒu quan träng h¬n c¶ lµ

ph¶i thõa nhËn r»ng thùc tÕ c¬ b¶n lµ chóng ta kh«ng cã sù lùa chän nµo khç lµ ®¹t ®îc tháa thuËn theo ®êng lèi cña cç nguyªn t¾c ngµy 8-10"2.

Khçh quan so s¸nh v¨n b¶n th¸ng 10-1972 vµ v¨n b¶n ký th¸ng giªng n¨m 1973, ViÖt Nam vÉn gi÷ nguyªn ®îc néi dung chñ yÕu cña v¨n b¶n ngµy 20-10-1972.

Cßn phÝa Mü ®îc g×? Cuéc tËp kÝch chiÕn lîc khñng bè v« nh©n ®¹o, tµn b¹o b»ng B52 chØ lµm « danh níc Mü; hµng triÖu ngêi Mü cói ®Çu v× xÊu hæ vµ nghi ngê søc kháe t©m thÇn cña tæng thèng cña hä. §ã lµ d luËn cña chÝnh níc Mü phª

ph¸n sù lËt läng cña Mü.

ChÝnh KÝtxinhgi¬ thõa nhËn trong håi ký cña m×nh: "§iÒu

®ã cã bâ c«ng kh«ng? Nh÷ng sù thay ®æi liÖu cã ®ñ quan träng

®Ó biÖn minh cho nçi lo ©u vµ cay ®¾ng trong nh÷ng th¸ng cuèi cïng cña cuéc chiÕn tranh kh«ng? Kh«ng, ®èi víi chóng ta, h¼n råi, gÇn nh lµ ch¾c ch¾n ®èi víi Sµi Gßn mµ sù sèng sãt, nãi cho cïng, lµ c¸i cí cña chiÕn tranh"3.

Tríc còng nh sau khi HiÖp ®Þnh ®îc ký kÕt ngµy 27-1-1973, NÝchx¬n cho lËp cÇu hµng kh«ng chë thªm vò khÝ

®¹n dîc cho ThiÖu. ThiÖu b¾t ®Çu chiÕn dÞch "Trµn ngËp l·nh thæ" ®óng vµo ngµy ký HiÖp ®Þnh.

Nhng chÕ ®é ThiÖu ®· sôp ®æ tan tµnh vµo ngµy 30-4-1975.

KÕt qu¶ chung:

___________________

1. Thùc ra lµ ngµy 20-10 (T.G).

2. R. NÝchx¬n: Håi ký, tr. 722.

3. H. KÝtxinhgi¬: ë Nhµ Tr¾ng, S®d, tr. 1524 - 1525.

513

https://thuviensach.vn

ViÖt Nam ®îc g×?

MiÒn Nam gi¶i phãng, ®Êt níc thèng nhÊt, c¶ níc mét lßng x©y dùng l¹i mét níc ViÖt Nam ®éc lËp, thèng nhÊt, hßa b×nh, d©n giµu, níc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh.

Cßn Mü - ThiÖu?

- Mü rót ®îc qu©n, lÊy ®îc tï binh vÒ níc.

- Môc ®Ých cña Mü - ThiÖu lµ biÕn miÒn Nam thµnh mét quèc gia riªng. Nhng tham väng ®iªn cuång ®ã lµ mét hµnh

®éng tù s¸t, ®· rót ng¾n thêi gian sèng sãt cña ThiÖu. Cuèi cïng, NÝchx¬n mÊt ThiÖu, mÊt c¶ miÒn Nam.

*

* *

Anh Lª §øc Thä ®· gãp c«ng lín vµo sù thµnh c«ng cña HiÖp ®Þnh Pari (®¸nh cho Mü cót) vµ gãp phÇn vµo th¾ng lîi vinh quang cña d©n téc ta ngµy 30-4-1975 (®¸nh cho ngôy nhµo).

514

https://thuviensach.vn

Më ®ét ph¸ khÈu

Trung tíng §oµn Ch¬ng*

Kh«ng ngê mét Ýt vèn tiÕng Ph¸p häc ë Trêng Quèc häc HuÕ l¹i ®em ®Õn cho t«i hai ®iÒu bÊt ngê thó vÞ.

LÇn thø nhÊt, n¨m 1945 t¹i Qu¶ng TrÞ quª t«i, sau khi khëi nghÜa (ngµy 23-8) th¾ng lîi, cÇn ngêi biÕt ch÷ Ph¸p ®Ó

tiÕp qu¶n Ty Liªm phãng, tøc Së MËt th¸m Ph¸p, n¬i cã nhiÒu hå s¬, t liÖu liªn quan ®Õn cçh m¹ng. ThÕ lµ t«i ®îc tiÕn cö cïng anh Lª §×nh Thu võa ra tï, tiÕp qu¶n n¬i n¨m n¨m tríc

®ã t«i bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t ®Õn hái cung, sau mét vô r¶i truyÒn ®¬n. Giê ®©y, t«i 18 tuæi, mÆt cßn "non choÑt" ngåi hái cung, ®Êu trÝ víi mÊy tªn mËt th¸m c¸o giµ, sa c¬ lì vËn, trong

®ã cã c¶ tªn MÖ YÕn tríc ®· cïng víi Vidalen - trïm mËt th¸m Qu¶ng TrÞ hái cung t«i.

LÇn thø hai, n¨m 1968, t«i ®ang lµm Côc phã Côc ChÝnh trÞ Qu©n chñng Phßng kh«ng - Kh«ng qu©n, ®ang chuÈn bÞ ®i nhËn nhiÖm vô ChÝnh uû S ®oµn phßng kh«ng 377, ®¬n vÞ

chuÈn bÞ vµo Nam chiÕn ®Êu, th× ®îc ®iÖn anh Ph¹m Ngäc MËu, Phã Chñ nhiÖm Tæng côc ChÝnh trÞ gäi s¸ng mai lªn gÆp.

§óng hÑn, t«i ®Õn phßng chê, ®· cã anh Hå Quang Hãa, anh NguyÔn §«n Tù cïng ®îi. Gi÷a lóc ba chóng t«i ®ang ng¬

ngç cha biÕt chuyÖn g×, th× anh Ph¹m Ngäc MËu ®Õn. Anh MËu cho biÕt: "Bé ChÝnh trÞ cö anh Lª §øc Thä lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cho ph¸i ®oµn ®µm ph¸n cña ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ

Pari vÒ ViÖt Nam, anh Lª §øc Thä lÊy mÊy c¸n bé biÕt tiÕng Ph¸p, tiÕng Anh ®Ó gióp viÖc. Anh Thä chÊm ba cËu lµm chuyªn ___________________

* Nguyªn ViÖn trëng ViÖn ChiÕn lîc qu©n sù - Bé Quèc phßng.

515

https://thuviensach.vn

viªn qu©n sù". Råi híng vÒ t«i, anh MËu nãi: "Anh Thä biÕt cËu tõ håi lµm th ký cña anh NguyÔn ChÝ Thanh. CËu ®îc cö lµm tæ trëng". Sau khi dÆn dß nh÷ng ®iÒu cÇn gi÷ g×n khi ®i c«ng tç níc ngoµi, anh MËu ®Æt cho mçi ngêi mét bÝ danh vµ

chØ thÞ s¸ng h«m sau ra Ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng gÆp anh Thä ®Ó nhËn nhiÖm vô.

Theo kÕ ho¹ch ®· ®Þnh, anh Lª §øc Thä ®i tríc. Cïng ®i cã anh Xu©n Oanh, c«ng tç ë Uû ban hßa b×nh thÕ giíi cña ViÖt Nam, rÊt giái tiÕng Anh, ®· nhiÒu lÇn ®i c«ng tç níc ngoµi.

Cßn l¹i 8 ngêi ®i sau, trong ®ã ngoµi 3 anh em c¸n bé qu©n ®éi chóng t«i, cßn cã luËt s TrÇn C«ng Têng vµ c« Nga, nh©n viªn tªlªtÝp.

§oµn 8 ngêi chóng t«i bay ®Õn M¸txc¬va, th× cç ®ång chÝ

ë Bé Ngo¹i giao Liªn X« cho biÕt ë Ph¸p th¸ng 5 nµy ®ang cã

®×nh c«ng t¹i cç s©n bay d©n dông, nªn b¹n ®· bè trÝ cho anh Lª §øc Thä ®i chuyªn c¬ ®¸p xuèng s©n bay qu©n sù cña Ph¸p, cßn ®oµn 8 ngêi chóng t«i ph¶i ®îi thu xÕp ®i m¸y bay d©n dông sang BØ, råi tõ BØ ®i «t« sang Ph¸p.

Theo kÕ ho¹ch bè trÝ cña b¹n, khi ®oµn 8 ngêi chóng t«i xuèng s©n bay Brócxen (BØ), c¶ sø qu¸n Liªn X« t¹i BØ ra ®ãn

"cho thªm phÇn träng thÞ" nh b¹n nãi. Còng v× thÕ mµ g©y nªn sù chó ý vµ tß mß cña l÷ khçh vµ nh©n viªn s©n bay ®æ ra xem

"ngêi ViÖt Nam d¸m ®¸nh Mü". ¡n tra xong, hai xe H¶i ©u, mét do BÝ th thø hai §¹i sø qu¸n Liªn X« t¹i BØ l¸i, mét chiÕc n÷a ch¾c tõ Ph¸p sang còng do mét ®ång chÝ Liªn X« l¸i ®a chóng t«i ®i Ph¸p. C¶ hai xe ®Òu cã biÓn sè mang ký hiÖu CD

(tøc ngo¹i giao ®oµn).

Ch¼ng mÊy chèc mµ xe vît qua biªn giíi BØ - Ph¸p trong sù ngì ngµng cña chóng t«i, v× biªn giíi ë ®©y kh«ng cã nói non hiÓm trë mµ hai níc chØ cçh nhau cã mét con ®êng. Däc theo xa lé thªnh thang, hai xe H¶i ©u g¾n biÓn sè "ngo¹i giao ®oµn"

nhng kh«ng cã cê, g©y sù chó ý ®èi víi mäi xe qua l¹i. Chóng t«i lu ý nh÷ng t×nh tiÕt thó vÞ: nhiÒu xe vît qua xe chóng t«i råi, nhng sau khi biÕt ®oµn ngo¹i giao ViÖt Nam th× chËm l¹i, 516

https://thuviensach.vn

nhêng cho xe chóng t«i ®i tríc, nhÊt lµ xe cña cç b¹n da mµu, råi nèi ®u«i theo sau, cïng dõng l¹i gi¶i kh¸t ë cç c©y x¨ng bè trÝ cçh nhau 50 km däc xa lé. ë ®©y b¹n bÌ quèc tÕ rèi rÝt b¾t tay chµo mõng, xin ch÷ ký, chôp ¶nh, v.v.. C¶m ®éng nhÊt lµ cã mét bµ ngêi Quªbec (Cana®a) «m c« Nga vµo lßng khãc mÕu m¸o: "Con ¬i! khæ l¾m! gÇy l¾m!", mµ ®óng lµ c« Nga gÇy thËt v× c« võa ®i mæ d¹ dµy xong mÊy ngµy tríc ngµy ®i c«ng tç. Bµ Êy lÊy trong tói ra mét tê b¸o Cana®a cã in ¶nh mét hÇm tró Èn cã trång hoa trªn n¾p hÇm, råi hÕt lêi ca ngîi cuéc chiÕn ®Êu anh hïng chèng Mü cña nh©n d©n ta. Xem kü bøc ¶nh th× ®ã lµ d·y hÇm phßng kh«ng ë vên hoa Hµng §Ëu, Hµ Néi v× nã ngay c¹nh c¸i th¸p níc.

Chóng t«i vÒ ®Õn Pari gi÷a lóc thµnh phè ®· lªn ®Ìn, Pari

®óng lµ "thµnh phè cña ¸nh s¸ng". Xe cña c¬ quan Tæng ®¹i diÖn ta t¹i Ph¸p ®Õn §¹i sø qu¸n Liªn X« t¹i Ph¸p ®a chóng t«i vÒ trô së cña ph¸i ®oµn ®µm ph¸n cña ta ®ãng ë Trêng

§¶ng Trung ¬ng cña §¶ng Céng s¶n Ph¸p.

ThÕ lµ t«i trë thµnh t©n binh ngo¹i giao. Còng may tríc c«ng viÖc míi vµ ë n¬i xa xø nµy, vÉn cã nhiÒu ngêi quen biÕt.

Ngoµi anh Lª §øc Thä, cßn cã anh Xu©n Thñy, anh Hµ V¨n L©u, anh Phan HiÒn, anh NguyÔn Thµnh Lª,... ®Òu lµ nh÷ng anh ®·

quen biÕt tõ l©u.

Tæ chuyªn viªn qu©n sù chóng t«i víi tæ chuyªn viªn chÝnh trÞ cña anh Phan HiÒn thµnh bé phËn ph¬ng ¸n trùc tiÕp lµm viÖc víi anh Thä. Mçi khi häp bé phËn ph¬ng ¸n thêng ph¶i vµo buång mËt cçh ©m mµ cç ®ång chÝ c«ng an thiÕt kÕ mét cçh ®Æc biÖt ®Ó chèng nghe trém. Nhng anh Thä cã bÖnh huyÕt

¸p cao, nªn vµo häp mét håi, mÆt ®á lªn, ph¶i ra ngoµi. V× vËy mµ anh Thä hay bè trÝ ra d· ngo¹i bÊt ngê, nay dõng n¬i nµy, mai thay n¬i khç, ®Ó häp chíp nho¸ng, tr¸nh tai m¾t t×nh b¸o.

Còng nhê thÕ mµ chóng t«i quen thuéc rõng Bul«nh¬, rõng Vanhxen, v.v. kh¸ ®Ñp cña Pari.

Anh Lu V¨n Lîi vµ anh NguyÔn Anh Vò ®· dµnh mét 517

https://thuviensach.vn

c«ng tr×nh h¬n 500 trang, khæ 16 x 24cm ®Ó viÕt vÒ cuéc ®µm ph¸n Pari vÒ ViÖt Nam díi tiªu ®Ò Cç cuéc th¬ng lîng Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬ t¹i Pari. Sau 30 n¨m nhí l¹i nh÷ng ngµy ®Çu t«i ë bªn Êy, t«i thÊy ®óng lµ "v¹n sù khëi ®Çu nan", vµ trong ngo¹i giao, ®¸nh th¾ng trËn ®Çu còng rÊt quan träng.

GÆp giao nhiÖm vô vµ ®éng viªn chóng t«i, anh S¸u Thä nãi ®¹i ý: "Tí còng nh cç cËu, ®Òu lµ t©n binh ngo¹i giao.

§¸nh Mü trªn chiÕn trêng ®· khã, ®Êu víi Mü trªn bµn ®µm ph¸n ch¾c kh«ng ph¶i dÔ. Ph¶i võa lµm, võa rót kinh nghiÖm, häc hái. ë ®©y xa Trung ¬ng nªn ph¶i tËp thÓ bµn b¹c cho kü vµ Trung ¬ng ë xa nªn ta ph¶i chñ ®éng nghiªn cøu ®Ò xuÊt...".

§ång thêi kh«ng quªn nh¾c nhë: n¾m ch¾c t×nh h×nh chiÕn sù vµ b¸o c¸o kÞp thêi.

Sau TÕt MËu Th©n, víi Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, ta ®·

buéc ®îc Mü ngåi vµo bµn th¬ng lîng ®óng nh kÕ sçh

"võa ®¸nh, võa ®µm" mµ NghÞ quyÕt Trung ¬ng 13 ®Ò ra.

Nhng ph¶n ¸nh t¬ng quan lùc lîng thùc tÕ, kh«ng ph¶i mäi viÖc ®Òu "thuËn buåm xu«i giã" mµ phøc t¹p, gay cÊn ngay tõ thñ tôc ban ®Çu.

Trong giai ®o¹n ®Çu, c¶ hai bªn ®Òu tranh thñ tuyªn truyÒn lËp trêng cña m×nh vµ t×m hiÓu ®èi ph¬ng. Ta nhÊt mùc hai ®iÓm: mét lµ nguån gèc s©u xa vµ nguyªn nh©n trùc tiÕp cña chiÕn tranh ViÖt Nam lµ tõ chÝnh sçh x©m lîc thùc d©n míi cña ®Õ quèc Mü vµ hai lµ chÊm døt nÐm bom v« ®iÒu kiÖn, sau ®ã sÏ bµn cç viÖc cã liªn quan. §èi l¹i, Mü cho r»ng miÒn B¾c x©m lîc miÒn Nam vµ ®ßi "cã ®i cã l¹i". Gi»ng co nh

hai vâ sÜ vên nhau trªn vâ ®µi.

Hariman, Trëng ®oµn ®µm ph¸n cña Mü trong giai ®o¹n

®Çu, cã lóc nãi ®¹i ý: "T«i ®· lµm ngo¹i giao 40 n¨m, ®· tõng lµ nh©n vËt sè 2 t¹i Héi nghÞ Yatla ®µm ph¸n víi Xtalin, Xtalin rÊt "cøng r¾n" nhng vÉn "cã ®i cã l¹i". Cç «ng cßn

"cøng r¾n" h¬n Xtalin, v× tríc sau cç «ng chØ mét mùc chÊm døt nÐm bom kh«ng ®iÒu kiÖn sau ®ã sÏ bµn cç viÖc cã liªn quan.

Tuy nhiªn cç «ng lµ nh÷ng ngêi cã thÓ nãi chuyÖn ®îc, v× cç 518

https://thuviensach.vn

«ng cã phong cçh ngo¹i giao Hå ChÝ Minh, kh«ng nh Kh¬rótxèp rót giµy ®Ëp trªn diÔn ®µn Liªn hîp quèc hay nh ë Bµn M«n §iÕm, ngêi ta ca ch©n ghÕ ®oµn Mü cho thÊp xuèng...".

Cã nh÷ng c¸i ta kh«ng ®Ó ý, ch¼ng h¹n nh c¸i cêi. B×nh luËn vÒ c¸i cêi cña anh chÞ em ®oµn ta, b¸o chÝ Anh håi ®ã viÕt:

"c¸i cêi" cã ba ý nghÜa: mét lµ, biÓu hiÖn lu«n lu«n l¹c quan dï ph¶i chiÕn ®Êu rÊt gian khæ, hai lµ, khã hiÓu v× ®ång ý hay kh«ng ®ång ý còng cêi vµ ba lµ, cêi lµ rÊt dÔ gÇn. Vµ ngêi ta chó ý Hariman th× hiÕm khi cêi, trong lóc ®ã anh Xu©n Thñy cña ta lu«n lu«n t¬i nh hoa.

Cã h«m Hariman gîi ý khÐo muèn "cã c¸i g× ®ã" ®Ó g©y tÝn nhiÖm víi Tæng thèng. Theo sù chØ ®¹o cña anh Thä, ®oµn th¶o luËn vµ ®Ò nghÞ vÒ nhµ cho th¶ mÊy tï binh nh©n dÞp Quèc kh¸nh Mü, nhng tr¸nh ®Ó hä bÞ cç nhµ chøc trçh Mü gi÷ l¹i kh«ng cho vÒ gia ®×nh nh cç lÇn tríc. Sau khi ë nhµ chÊp thuËn, ®oµn ®· b¾n tiÕng cho §¹i sø qu¸n Liªn X« t¹i Ph¸p ®Ó

hä ®¸nh tiÕng cho ph¸i ®oµn Mü. S¸ng h«m sau ®Õn phiªn häp thêng lÖ, Hariman nÊn n¸ dß hái xem "ph¶i ch¨ng cã cäng r¬m trong giã". Ta cho biÕt ta sÏ th¶ 3 tï binh nh©n dÞp Quèc kh¸nh Mü, Hariman c¶m ¬n rèi rÝt vµ hái mét lÇn n÷a ch¾c ch¾n kh«ng ®Ó ®iÖn vÒ b¸o c¸o Tæng thèng. Ta tr¶ lêi kh¼ng ®Þnh vµ

cho biÕt sÏ mêi ®¹i biÓu phong trµo hßa b×nh Mü ®Õn nhËn ®Ó

b¶o ®¶m cho tï binh ®îc trë vÒ ®oµn tô gia ®×nh. Sau khi Hariman b¸o c¸o "lËp c«ng" víi Tæng thèng, «ng ta th«ng b¸o l¹i: ®Ó thÓ hiÖn lËp trêng "cã ®i cã l¹i", Mü sÏ th¶ 12 lÝnh h¶i qu©n ViÖt Nam "®· vi ph¹m vïng biÓn khu phi qu©n sù".

Qua mét thêi gian t×m hiÓu lÉn nhau, ®Ó cho cuéc nãi chuyÖn ®i vµo thùc chÊt, cÇn cã mét sù ®ét ph¸; tiÕp xóc mËt.

Tõ tiÕp xóc cÊp phã ®oµn vµ chuyªn viªn ®Ó th¨m dß vµ chuÈn bÞ tiÕn lªn tiÕp xóc cÊp trëng ®oµn. Cuéc tiÕp xóc cÊp trëng

®oµn ®Çu tiªn nªn nãi g×, nªn b¾t ®Çu tõ ®©u? §ã lµ chñ ®Ò mµ

"héi ®ång tham mu" bµn b¹c s«i næi. Cuèi cïng anh Thä kÕt luËn vµ nhÊn m¹nh lËp trêng cña ta tríc sau nh mét vµ ®·

nãi nhiÒu råi, b©y giê còng ph¶i nh¾c l¹i, nh÷ng ®iÒu quan träng lµ nãi râ ta ®éc lËp tù chñ. Theo kÕt luËn Êy, tham mu 519

https://thuviensach.vn

còng chuÈn bÞ, anh Thä còng chuÈn bÞ. §Õn cuéc gÆp, anh Thä tr×nh bµy mét m¹ch, võa cøng r¾n, võa mÒm máng. §èi ph¬ng tuy cã b×nh luËn Ýt nhiÒu nhng chñ yÕu lµ l¾ng nghe vµ yªu cÇu häp kÝn mét tuÇn nhiÒu lÇn. §iÒu tra kÕt qu¶ ph¶n øng, anh NguyÔn Thµnh Lª cho biÕt ®èi ph¬ng hái "Ph¶i ch¨ng theo

«ng Thä nãi, ch×a khãa cña hßa b×nh lµ ë Hµ Néi, chø kh«ng ph¶i ë M¸txc¬va hay ë B¾c Kinh?". Nh vËy lµ hä ®· n¾m ®óng ý cña ta vµ ®ßi häp kÝn nhiÒu lÇn lµ ®· "c¾n c©u".

TiÕp ®ã qua cç cuéc tiÕp xóc mËt, khi ë bªn ta, khi ë bªn phÝa Mü, cç cuéc ®Êu ®¸, mÆc c¶ cô thÓ s¾p ®i ®Õn mét tháa thuËn chung lµ Mü chÊm døt nÐm bom, sau ®ã häp bèn bªn, cã c¶ MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn. Bçng nhiªn ®Çu th¸ng 10-1968, Hµ Néi cã chØ

thÞ sang lµ buéc "Mü ph¶i nãi chuyÖn víi MÆt trËn" vµ "chÝnh quyÒn Sµi Gßn ph¶i thay ®æi chÝnh sçh" tríc khi häp Héi nghÞ

bèn bªn, "thêi gian häp Héi nghÞ bèn bªn phô thuéc vµo viÖc Mü bµn víi MÆt trËn". ThËt lµ gay cÊn. "Héi ®ång tham mu" cña

®oµn bµn c·i rÊt nhiÒu thÊy khã mµ thùc thi v× Mü tuy bÞ bøc bçh víi bÇu cö tæng thèng s¾p tíi, nhng thùc tÕ chiÕn trêng

®ît 2 (th¸ng 5), ®ît 3 (th¸ng 8) sau TÕt MËu Th©n ®Òu kh«ng thùc hiÖn ®îc kÕ ho¹ch, t¬ng quan lùc lîng thùc tÕ kh«ng cho phÐp Ðp h¬n ®îc n÷a, "giµ nÐo ®øt d©y". Anh Lª §øc Thä suy nghÜ rÊt nhiÒu. Anh Thä cö t«i vÒ gÊp b¸o c¸o xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ vµ ®iÖn gÊp sang.

T«i bay vÒ B¾c Kinh, sau ®ã ®i tµu háa vÒ Hµ Néi. VÒ ®Õn nhµ, t«i tøc tèc ®Õn gÆp anh NguyÔn Duy Trinh ®Ó b¸o c¸o, th×

®îc biÕt anh Thä còng võa vÒ vµ ®· b¸o c¸o Bé ChÝnh trÞ.

Mõng qu¸, t«i ®Õn nhµ gÆp anh Thä. Anh Thä cho biÕt: "Sî cËu vÒ chËm qu¸, c¨ng qu¸ dÔ lì viÖc, tí bay cÊp tèc vÒ vµ ®· b¸o c¸o Bé ChÝnh trÞ chÊp thuËn ý kiÕn cña ®oµn, tí ®ang cho ®iÖn sang cho anh Xu©n Thñy". T«i thë phµo nhÑ nhâm.

Anh Thä nãi: "§¹t ®îc chÊm døt nÐm bom, sau ®ã häp bèn bªn lµ ®¸nh th¾ng trËn ®Çu. Råi ®©y häp bèn bªn nhÊt ®Þnh sÏ phøc t¹p khã kh¨n h¬n nhiÒu, dï sao chÊm døt nÐm bom lµ

®· më ®îc "®ét ph¸ khÈu"".

520

https://thuviensach.vn

N¨m n¨m ®¸nh - ®µm ë Pari

ThiÕu tíng NguyÔn §«n Tù

Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n n¨m 1968

®· gi¸ng cho Mü mét ®ßn cho¸ng v¸ng vµ ®Æt Mü ®øng tríc nguy c¬ thÊt b¹i th¶m h¹i. Tæng thèng Gi«nx¬n ®· ph¶i tuyªn bè s½n sµng ®µm ph¸n víi ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®Ó t×m cçh rót ra khái cuéc chiÕn tranh. ChÝnh phñ ta chÊp nhËn; cuéc ®µm ph¸n diÔn ra ë Pari tõ gi÷a th¸ng 5-1968.

Mü g©y ra cuéc chiÕn tranh, dïng bé m¸y qu©n sù khæng lå hßng ®Ì bÑp ý chÝ ®éc lËp cña d©n téc ta. Víi ý chÝ kiªn cêng, chóng ta ®· kiªn tr× ®Êu tranh, tèn nhiÒu x¬ng m¸u ®Ó ®¸nh b¹i ý ®å x©m lîc cña tªn ®Õ quèc sè mét trªn thÕ giíi. Nay ngåi vµo bµn ®µm ph¸n ®Ó kÕt thóc chiÕn tranh víi mét kÎ thï cha tõng thua cuéc chiÕn tranh nµo, tiÒm lùc l¹i cßn rÊt lín, lµ mét c«ng viÖc hÕt søc phøc t¹p ®ßi hái sù chØ ®¹o ph¶i s¸ng suèt, kh«n khÐo vµ tØnh t¸o. Trung ¬ng ®· cö Bé trëng Xu©n Thñy vµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Lª §øc Thä, lµ hai ngêi dµy d¹n trong

®Êu tranh cçh m¹ng, ®Ó trùc tiÕp tiÕn hµnh cuéc ®µm ph¸n nµy. §ång chÝ Lª §øc Thä víi c¬ng vÞ Cè vÊn ®Æc biÖt cña

§oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa do Bé trëng Xu©n Thñy lµm trëng ®oµn, nhng chñ yÕu ®ång chÝ chñ tr×

®µm ph¸n bÝ mËt víi Mü. §©y qu¶ thùc lµ mét cuéc ®Êu trÝ

quyÕt liÖt, lµm sao biÕn th¾ng lîi trªn chiÕn trêng thµnh th¾ng lîi trªn bµn Héi nghÞ.

N¾m ch¾c t×nh h×nh ®Þch, t×nh h×nh ta lµ viÖc ®Çu tiªn mµ ®ång chÝ Lª §øc Thä quan t©m. Theo chØ ®¹o cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä, tæ qu©n sù trong ph¸i ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa gåm cç c¸n bé Côc Tç chiÕn, Côc T×nh b¸o, cã nhiÖm 521

https://thuviensach.vn

vô ph¶i liªn l¹c thêng xuyªn víi Bé Tæng Tham mu ®Ó n¾m t×nh h×nh míi nhÊt. Cuéc ®µm ph¸n trùc tiÕp víi kÎ thï ®Ó chÊm døt chiÕn tranh ®ßi hái sù ®¸nh gi¸ t×nh h×nh chiÕn trêng thËt khçh quan. §ång chÝ Lª §øc Thä ®Ò ra nh÷ng yªu cÇu rÊt cao, Bé Tæng Tham mu ph¶i huy ®éng mäi kh¶ n¨ng ®Ó ®¸p øng v×

hiÓu r»ng ®oµn ®µm ph¸n cÇn ph¶i cã ®Çy ®ñ t×nh h×nh cç mÆt.

Tõ t×nh b¸o chiÕn lîc ®Õn trinh s¸t trªn chiÕn trêng, ®Æc biÖt nguån cung tï binh lµ cç giÆc l¸i, ®· gióp cho sù hiÓu vÒ ®Þch kh¸ râ rµng.

Víi tinh thÇn trçh nhiÖm cao tríc sù hy sinh x¬ng m¸u cña ®ång bµo vµ chiÕn sÜ, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng l·nh ®¹o

®oµn n¾m ch¾c môc tiªu cña cçh m¹ng còng nh cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü. Tríc tiªn ta ®ßi Mü chÊm døt kh«ng

®iÒu kiÖn nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh khç cã liªn quan ®Õn vò lùc ®èi víi ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, sau ®ã míi bµn cç vÊn ®Ò khç.

Ta ®ßi Mü chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn viÖc nÐm bom miÒn B¾c lµ chÝnh ®¸ng vµ cã c¬ së, nhng khi thÊy Mü kh«ng chÊp nhËn vµ ®µm ph¸n kÐo dµi, nhiÒu níc b¹n bÌ cho lµ ta ®ßi hái cao qu¸, Mü cã tiÒm lùc rÊt m¹nh, cã thÓ kÐo dµi v« thêi h¹n viÖc nÐm bom, cã ngêi khuyªn ta nªn bá côm tõ "kh«ng ®iÒu kiÖn". Ta kiªn tr× gi÷ v÷ng yªu cÇu nµy, vµ sau s¸u th¸ng võa

®µm ph¸n c«ng khai, võa bÝ mËt, Mü ®· ph¶i chÊp nhËn ®ßi hái cña ta. Sau khi Mü tuyªn bè ngõng nÐm bom miÒn B¾c kh«ng

®iÒu kiÖn, ta ®ång ý häp héi nghÞ bèn bªn. §ång chÝ Lª §øc Thä giao cho Tæ qu©n sù nhiÖm vô nghiªn cøu rót kinh nghiÖm cç

®iÒu kho¶n qu©n sù cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954 vÒ ViÖt Nam, dù kiÕn cç ©m mu, thñ ®o¹n cña Mü trong cuéc ®µm ph¸n kÕt thóc chiÕn tranh, ®¸nh gi¸ t¬ng quan lùc lîng ë chiÕn trêng, chç m¹nh, chç yÕu cña mçi bªn, cuèi cïng lµ dù th¶o cç ®iÒu kho¶n qu©n sù vÒ ngõng b¾n, rót qu©n vÒ kiÓm so¸t. Theo t

tëng chØ ®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä cã thÓ cã nhiÒu ph¬ng ¸n

®Ò xuÊt, nhng c¸i bÊt biÕn lµ gi÷ quan ®iÓm mÊu chèt cña vÊn

®Ò qu©n sù lµ Mü vµ ch hÇu ph¶i rót hÕt qu©n trong khi ta vÉn 522

https://thuviensach.vn

gi÷ nguyªn lùc lîng ë miÒn Nam (kh«ng chÊp nhËn tËp kÕt chuyÓn qu©n nh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954).

C«ng viÖc cha kÞp b¾t ®Çu th× sù kiÖn x¶y ra ë Mü lµm ta ph¶i cã ph¬ng ¸n thÝch øng míi: NÝchx¬n, khÐt tiÕng diÒu h©u, tróng cö tæng thèng trong cuéc bÇu cö ngµy 7-11-1968. NÝchx¬n lµ con ngêi thÕ nµo? Díi thêi Aixenhao, «ng ta ñng hé viÖc Mü nÐm bom vµ ®a qu©n vµo gióp Ph¸p ë §iÖn Biªn Phñ (nhng kh«ng ®îc chÊp nhËn). N¨m 1962, «ng ta ®ßi Kenn¬®y t¨ng cêng cuéc chiÕn tranh chèng næi dËy ë miÒn Nam ViÖt Nam. N¨m 1964, «ng ta ®Ò nghÞ ®a lùc lîng vµo tÊn c«ng Lµo vµ B¾c ViÖt Nam. N¨m 1966, «ng ta ®ßi ®a ngay nöa triÖu qu©n Mü vµo miÒn Nam.

Ngay sau khi tróng cö tæng thèng, NÝchx¬n qua trî lý H.Robert Haldeman däa dÉm ta: "T«i muèn B¾c ViÖt Nam hiÓu lµ t×nh h×nh ®· ®Õn møc t«i cã thÓ lµm bÊt cø ®iÒu g× ®Ó chÊm døt chiÕn tranh. Chóng ta h·y b¾n tin cho hä lµ NÝchx¬n ®· ch¸n ngÊy chñ nghÜa céng s¶n, kh«ng thÓ kiÒm chÕ khi «ng ta næi giËn vµ «ng ta cã quyÒn bÊm nót h¹t nh©n. Nh thÕ chØ sau hai ngµy, Hå ChÝ Minh sÏ ph¶i tù m×nh ®Õn Pari ®Ó xin hßa b×nh". NÝchx¬n bæ nhiÖm KÝtxinhgi¬ lµm cè vÊn an ninh quèc gia. ¤ng nµy còng lµ diÒu h©u cã tiÕng, sau nµy ®· ®îc NÝchx¬n cö lµ ®¹i diÖn Mü trùc tiÕp ®µm ph¸n bÝ mËt víi Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä. Víi b¶n chÊt hiÕu chiÕn cña kÝp NÝchx¬n - KÝtxinhgi¬, Mü muèn ®µm ph¸n trªn thÕ m¹nh. Theo ®¸nh giçña trong níc, NÝchx¬n kh«ng cìng ®îc chiÒu híng ph¶i rót qu©n Mü, nhng vÉn muèn Ðp ta trªn chiÕn trêng b»ng ba biÖn ph¸p chiÕn lîc lµ: Mét lµ, ®¸nh th¼ng vµo ®Çu n·o l·nh ®¹o cña ta ë miÒn Nam vµ

c¬ quan l·nh ®¹o ë Hµ Néi ®Ó khuÊt phôc ý chÝ chèng Mü. Hai lµ,

®¸nh vµo nguån nh©n lùc, tøc lµ g©y thiÖt h¹i nÆng nÒ sinh m¹ng

®Ó céng s¶n kh«ng cßn kh¶ n¨ng tiÕp tôc chiÕn tranh. Ba lµ,

®¸nh vµo n¬i xuÊt ph¸t cç tuyÕn tiÕp tÕ, kÓ c¶ viÖc më réng chiÕn tranh sang Campuchia, Lµo vµ bÞt c¶ng H¶i Phßng. Ba biÖn ph¸p nµy bï ®¾p cho viÖc rót dÇn qu©n Mü khái miÒn Nam, t¹o thÕ m¹nh cho ®µm ph¸n.

523

https://thuviensach.vn

§óng nh dù ®o¸n, míi lªn cÇm quyÒn cha ®îc hai th¸ng, ngµy 17-3-1969, NÝchx¬n ®· bÝ mËt ra lÖnh nÐm bom trªn l·nh thæ Campuchia, bÊt chÊp mäi luËt lÖ quèc tÕ. Tuy nhiªn, tríc nh÷ng tæn thÊt lín vµ thÕ bÝ trªn chiÕn trêng vµ

th¸i ®é kiªn quyÕt cña ta céng víi søc Ðp ngµy cµng m¹nh cña phong trµo chèng chiÕn tranh ë Mü, ngµy 8-6-1969, NÝchx¬n ®·

ph¶i tuyªn bè b¾t ®Çu rót qu©n vÒ níc tõ th¸ng 7-1969.

§Çu n¨m 1970, NÝchx¬n nhËn ®Þnh ®iÒu quan träng nhÊt lóc nµy lµ ph¶i chÊm døt cho ®îc kh¶ n¨ng tÊn c«ng cña "ViÖt céng" ë chiÕn trêng Nam Bé. NÝchx¬n nghÜ ngay ®Õn viÖc tiªu diÖt Trung ¬ng Côc miÒn Nam vµ cç tuyÕn hËu cÇn tiÕp tÕ

cho Nam Bé ®ãng ë tØnh Soµi Riªng, Campuchia. Mü huy ®éng 2

v¹n qu©n Mü vµ tay sai ®¸nh sang khu Má VÑt, Campuchia ngµy 30-4-1970, mÆc dï ngµy 20-4-1970 NÝchx¬n míi tuyªn bè rót 150.000 qu©n trong mét n¨m. Cuéc hµnh qu©n quy m« lín nµy ®îc kh«ng qu©n Mü yÓm trî m¹nh mÏ nhng ®· thÊt b¹i nÆng nÒ v× ta ®· di chuyÓn do dù kiÕn sÏ cã cuéc hµnh qu©n nµy. Cuéc më réng chiÕn tranh sang Campuchia ®· bÞ gÇn nöa triÖu ngêi biÓu t×nh ph¶n ®èi ë thñ ®« Mü.

Cç cuéc häp ë Clªbe chØ cã tç dông tuyªn truyÒn. Cç vÊn

®Ò thùc chÊt ®îc bµn trong cç cuéc gÆp bÝ mËt gi÷a ®ång chÝ

Lª §øc Thä víi KÝtxinhgi¬. Tõ th¸ng 2-1970 ®Õn th¸ng 4-1970, cã ba cuéc gÆp, nhng cha ®¹t ®îc mét tháa thuËn nµo. Trong h¬n hai n¨m cç cuéc häp bÝ mËt coi nh giËm ch©n t¹i chç trong khi mçi bªn ®Òu t×m cçh giµnh u thÕ trªn chiÕn trêng

®Ó cã thÕ m¹nh trong ®µm ph¸n.

Tríc lµn sãng ph¶n ®èi cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam ngµy cµng m¹nh, viÖc rót qu©n Mü kh«ng thÓ ngõng l¹i ®îc, ngµy 7-10-1970, NÝchx¬n tuyªn bè ®· rót 165.000 qu©n vµ sÏ rót 90.000 qu©n vµo mïa xu©n tíi. NÝchx¬n rÊt lo ng¹i lµ trong khi Mü rót qu©n, nÕu B¾c ViÖt Nam vÉn t¨ng viÖn ®îc cho qu©n Gi¶i phãng th× qu©n ®éi Sµi Gßn cã nguy c¬ bÞ ®¸nh tan r·. VÊn ®Ò

®Æt ra lµ ph¶i bÞt ®êng mßn Hå ChÝ Minh tõ gèc phÝa bªn Lµo.

Nhng sau vô ®a qu©n sang Campuchia, Quèc héi kh«ng cho 524

https://thuviensach.vn

phÐp ®a qu©n Mü sang Lµo, nªn NÝchx¬n quyÕt ®Þnh ®a qu©n

®éi Sµi Gßn më cuéc hµnh qu©n Lam S¬n 719 ngµy 8-12-1971

theo ®êng 9, môc tiªu lµ TchÐpp«n, s©u vµo ®Êt Lµo h¬n 40 km.

§©y còng lµ mét dÞp ®Ó thö thçh kÕt qu¶ "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh". Sµi Gßn dïng hai s ®oµn cã sù yÓm trî quy m« lín cña kh«ng qu©n Mü. Ta ®· dù kiÕn tríc cuéc hµnh qu©n nµy v× lµ ý

®å tõ ®Çu cña NÝchx¬n, ta còng n¾m rÊt ch¾c tõ lóc chuÈn bÞ cho

®Õn lóc triÓn khai mÆc dï ®Þch cã nhiÒu ho¹t ®éng nghi binh. Ta

®· gi¸ng cho qu©n Sµi Gßn mét ®ßn chÝ m¹ng: tiÕn cha ®îc nöa ®êng ®· bÞ th¬ng vong trªn 5.000 tªn, xe t¨ng vµ thiÕt gi¸p bÞ ph¸ n»m ngæn ngang trªn ®êng, Mü huy ®éng 600 m¸y bay lªn th¼ng cho cuéc hµnh qu©n nµy vµ thõa nhËn 107 chiÕc bÞ h¹. Ngµy 30-3-1972, qu©n ta tiÕn c«ng tØnh Qu¶ng TrÞ, më

®Çu cho chiÕn dÞch mïa Xu©n quy m« lín toµn miÒn Nam. Sau thÊt b¹i trªn ®êng 9 Nam Lµo, lÇn nµy qu©n Sµi Gßn kh«ng chÞu næi sù tÊn c«ng cña qu©n Gi¶i phãng, Qu¶ng TrÞ ®îc gi¶i phãng ngµy 1-5-1972, nhiÒu ®¬n vÞ ngôy ë cç ®Þa ph¬ng bÞ

tiªu diÖt hoÆc bá ch¹y, hµng tr¨m ®ån bèt ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long bÞ tiªu diÖt, c«ng tr×nh b×nh ®Þnh ë nhiÒu tØnh ®«ng d©n bÞ

sôp ®æ. ë cç tØnh miÒn Trung, nhiÒu huyÖn ®îc gi¶i phãng.

Mü bÞ bÊt ngê vÒ quy m« vµ thêi gian cña cuéc tÊn c«ng. Ngµy 15-4-1972, NÝchx¬n cho nÐm bom trë l¹i miÒn B¾c, cho th¶ m×n ë cç c¶ng vµ cöa s«ng ë miÒn B¾c.

Th¸ng 8, råi th¸ng 9-1972, KÝtxinhgi¬ l¹i gÆp ®ång chÝ

Lª §øc Thä. Lóc nµy Mü ®· thÊm ®ßn tÊn c«ng gi÷a n¨m 1972

vµ còng s¾p ®Õn ngµy bÇu cö tæng thèng nªn hai bªn ®Òu tá ra mÒm dÎo ®Ó cã thÓ ®i ®Õn tháa thuËn. VÊn ®Ò chÝnh cña ta lµ

Mü kh«ng ®ßi rót qu©n miÒn B¾c nªn ta còng kh«ng ®ßi gi¶i t¸n chÝnh quyÒn ThiÖu mµ ®Ó hai bªn miÒn Nam sÏ bµn vÒ viÖc thµnh lËp Héi ®ång hßa gi¶i vµ hßa hîp d©n téc.

VÊn ®Ò kh«ng rót qu©n miÒn B¾c lµ vÊn ®Ò phøc t¹p vµ khã kh¨n nhÊt. §ång chÝ Lª §øc Thä ®øng mòi chÞu sµo vÒ vÊn ®Ò

nµy, trçh nhiÖm rÊt lín tríc §¶ng vµ nh©n d©n, sÏ chÌo chèng ra sao tríc con ngêi x¶o quyÖt thuéc lo¹i nhÊt níc Mü lµ

525

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬? Sù chuÈn bÞ cña c¬ quan chØ gióp ®îc phÇn nµo, b¶n th©n ®ång chÝ Lª §øc Thä ph¶i lao t©m khæ lùc, t×m hiÓu con ngêi KÝtxinhgi¬, chuÈn bÞ tõ ý tø ®Õn c©u ch÷ sao cho ®èi ph¬ng thÊy râ quyÕt t©m cña ta lµ døt kho¸t kh«ng cã chuyÖn rót qu©n vÒ miÒn B¾c, thÊy râ ý chÝ s¾t ®çña c¶ mét d©n téc trong cuéc

®Êu tranh kiªn cêng kh«ng sî hy sinh gian khæ cña nh©n d©n ViÖt Nam, kh«ng ph¶i chØ ngµy nay mµ c¶ trong suèt hµng ngh×n n¨m lÞch sö. Sù kiªn tr× vµ kh«n khÐo cña ®ång chÝ Thä ®· tõng bíc lay chuyÓn KÝtxinhgi¬, tõ ®ßi rót toµn bé qu©n miÒn B¾c, ®Õn chØ ®ßi rót qu©n chñ lùc tõ miÒn B¾c vµo tham gia cuéc tÊn c«ng n¨m 1972, råi chØ ®ßi ngõng tiÕp tÕ cho qu©n ë miÒn Nam vµ cuèi cïng kh«ng cßn nªu vÊn ®Ò rót qu©n miÒn B¾c!

ViÖc Mü chÞu rót hÕt qu©n mµ kh«ng ®ßi miÒn B¾c rót qu©n lµ th¾ng lîi quan träng nhÊt cña ta, nhng vÉn cßn mét nçi lo: NÝchx¬n vµ ®¸m diÒu h©u ë Nhµ Tr¾ng vÉn cã t tëng

®¸nh cho miÒn B¾c tan tµnh tríc khi chÊm døt chiÕn tranh, vËy chóng cã thÓ lµm g×? TÊt nhiªn cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng, Nhµ níc ta ®· lêng tríc cç t×nh huèng cÇn ®èi phã.

Ngµy 20-10-1972, ®ång chÝ Lª §øc Thä tháa thuËn vÒ b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh vµ dù kiÕn ký ngµy 30-10-1972. KÝtxinhgi¬

chuyÓn ngay b¶n dù th¶o cho ThiÖu. Sau mét ngµy, ThiÖu ph¶n øng quyÕt liÖt, cho lµ Mü dän ®êng cho céng s¶n n¾m quyÒn ë Sµi Gßn, ph¶n ®èi sù cã mÆt qu©n ®éi miÒn B¾c ë miÒn Nam,

®ßi khu phi qu©n sù ph¶i lµ biªn giíi cã b¶o ®¶m, tãm l¹i lµ

muèn thay ®æi h¼n HiÖp ®Þnh, muèn miÒn Nam lµ mét quèc gia cã chñ quyÒn. T×nh h×nh trë nªn phøc t¹p h¬n khi ThiÖu c«ng khai lªn ¸n b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh vµ ra lÖnh quÐt thËt s¹ch, thËt nhanh vµ kh«ng th¬ng tiÕc cç tæ chøc céng s¶n. Ngµy 26-10-1972, ®µi Hµ Néi c«ng bè b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh vµ lªn

¸n Mü ®· lËt läng. KÝtxinhgi¬ lóng tóng häp b¸o tuyªn bè "hßa b×nh trong tÇm tay, HiÖp ®Þnh trong tÇm nh×n".

Ngµy 5-11-1972, NÝchx¬n tróng cö tæng thèng nhiÖm kú hai, muèn chÊm døt chiÕn tranh tríc ngµy nhËm chøc 20-1-1973

nªn KÝtxinhgi¬ chuyÓn cho ®ång chÝ Lª §øc Thä 69 ®iÒu bæ 526

https://thuviensach.vn

sung cña ThiÖu vµo b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh. Trong cuéc häp l¹i,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã th¸i ®é cøng r¾n. Mü muèn lËt l¹i b¶n HiÖp ®Þnh. Ngµy 13-12-1972, ®ång chÝ Lª §øc Thä trë vÒ

níc. Ngµy 14-12, NÝchx¬n göi tèi hËu th cho ta ®ßi ta ph¶i

®µm ph¸n nghiªm chØnh trong vßng 72 giê (ngµy 18-12 ta míi nhËn ®îc), ®ång thêi chØ thÞ cho ®« ®èc Th«m Mor¬, Chñ tÞch Tham mu trëng Liªn qu©n tiÕn hµnh chiÕn dÞch mang danh Linebacker 2, dïng B52 vµ cç lo¹i m¸y bay chiÕn ®Êu nÐm bom nhiÒu khu vùc ë miÒn B¾c ViÖt Nam, chñ yÕu lµ Hµ Néi vµ H¶i Phßng. §©y lµ cuéc nÐm bom d÷ déi nhÊt ®èi víi miÒn B¾c, b¾t

®Çu tõ ngµy 18-12-1972, chÊm døt ngµy 30-12-1972. Dïng B52

nÐm bom Hµ Néi, H¶i Phßng lµ biÖn ph¸p chiÕn lîc cuèi cïng mµ NÝchx¬n r¾p t©m tõ l©u nh»m ®¸nh vµo quyÕt t©m chèng Mü cña ban l·nh ®¹o ë Hµ Néi, biÓu d¬ng søc m¹nh cña Hoa Kú

®Ó r¨n ®e mäi phiªu lu qu©n sù sau nµy cña ®èi ph¬ng, ®ång thêi trÊn an tinh thÇn ngôy qu©n, ngôy quyÒn ®ang cã nguy c¬

sôp ®æ. Nhng NÝchx¬n ®· tÝnh lÇm, søc m¹nh cña vò khÝ

kh«ng bao giê ®Ì bÑp ®îc ý chÝ cña ngêi ViÖt Nam, tr¸i l¹i kh«ng qu©n chiÕn lîc cña Mü bÞ gi¸ng cho mét ®ßn thÊt b¹i nÆng nÒ cha tõng cã trong lÞch sö níc Mü. XÐt toµn côc trªn chiÕn trêng kÓ tõ khi NÝchx¬n lµm tæng thèng, ba biÖn ph¸p chiÕn lîc lín mµ NÝchx¬n vµ ®¸m diÒu h©u ë Nhµ Tr¾ng còng nh Tham mu Liªn qu©n hy väng sÏ thay ®æi thÕ chiÕn lîc

®Òu ®· thÊt b¹i th¶m h¹i: cuéc tÊn c«ng sang vïng Má VÑt ë Campuchia, cuéc hµnh qu©n Lam S¬n 719 ®¸nh sang ®êng 9

Nam Lµo vµ cuéc dïng B52 nÐm bom Hµ Néi, H¶i Phßng. C«ng tç b×nh ®Þnh vì tõng m¶ng lín. TiÒn viÖn trî Mü gi¶m lµm suy yÕu chÝnh quyÒn vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, cuéc tÊn c«ng cña ta n¨m 1972 ®· chøng minh ngay víi háa lùc rÊt m¹nh cña kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n Mü, qu©n Sµi Gßn kh«ng chèng ®ì næi, nhiÒu

®¬n vÞ bÞ tiªu diÖt, nhiÒu vïng réng lín ®îc gi¶i phãng. Cã thÓ

nãi sù phèi hîp chiÕn trêng víi bµn héi nghÞ thËt ®Ñp, khiÕn NÝchx¬n vµ nh÷ng kÎ hiÕu chiÕn nhÊt ë Mü còng ph¶i bã tay, biÖn ph¸p chuån lµ thîng sçh!

527

https://thuviensach.vn

T×nh h×nh chÝnh trÞ néi bé ë Mü còng rÊt rèi ren. NhiÒu nghÞ sÜ diÒu h©u nay thay ®æi th¸i ®é, ®ßi NÝchx¬n mau rót ra khái cuéc chiÕn tranh. H¹ viÖn muèn th«ng qua luËt ®Ó buéc Tæng thèng ph¶i chÊm døt chiÕn tranh. Nöa triÖu d©n Mü biÓu t×nh ë Hoa ThÞnh §èn ph¶n ®èi cuéc hµnh qu©n sang Campuchia.

B¶n th©n NÝchx¬n ®ang ®au ®Çu vÒ vô Oat¬ghÕt.

C¨n cø vµo sù ®¸nh gi¸ t×nh h×nh nh trªn, l·nh ®¹o ta thÊy viÖc Mü ph¶i rót khái ViÖt Nam lµ kh«ng thÓ ®¶o ngîc vµ

sím muén Mü ph¶i ký HiÖp ®Þnh. Chóng ta ®ång ý víi ®Ò nghÞ

cña Mü tiÕp tôc cuéc ®µm ph¸n sau khi Mü ngõng nÐm bom.

Cuéc häp Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬ diÔn ra ngµy 8-1-1973 l¹i lµ

cuéc gÆp gay g¾t nhÊt, ®ång chÝ Lª §øc Thä phª ph¸n Mü kÞch liÖt vÒ hµnh ®éng tr¸o trë, th« b¹o cña Mü. Mü ph¶i rót nh÷ng

®iÒu mµ ThiÖu ®a ra tríc ®©y, ta gi÷ nguyªn nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n cña dù th¶o ngµy 20-10-1972 ®· tháa thuËn.

NÝchx¬n tuyªn bè: "Cuèi cïng lµ chóng ta ®· ®¹t ®îc hßa b×nh trong danh dù!" vµ göi tèi hËu th cho ThiÖu buéc ph¶i chÊp nhËn HiÖp ®Þnh.

Ngµy 23-1-1973, HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam ®îc Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä vµ trî lý Tæng thèng Mü KÝtxinhgi¬ ký t¾t vµ ngµy 27-1-1973 ®· ®îc bèn bªn ký chÝnh thøc ë Pari.

Cuéc ®µm ph¸n Pari kÐo dµi gÇn 5 n¨m ®· kÕt thóc. §ång chÝ Lª §øc Thä cïng Bé trëng Xu©n Thñy vµ Bé trëng NguyÔn ThÞ B×nh ®· kiªn tr× ®Êu tranh, gi÷ v÷ng lËp trêng, kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a chiÕn trêng vµ bµn Héi nghÞ. Chóng ta

®· kh«ng lïi bíc tríc bÊt kú søc Ðp nµo, sù ®e däa nµo. Tríc sau chóng ta lu«n tin tëng ë th¾ng lîi cuèi cïng. ë ®©y cÇn nhÊn m¹nh vai trß l·nh ®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, mét nhµ

l·nh ®¹o giµu kinh nghiÖm, mét nhµ ngo¹i giao tÇm cì lín.

Trong cuéc ®Êu trÝ quyÕt liÖt víi Mü, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ ngêi rÊt t«n träng nguyªn t¾c, rÊt kiªn nhÉn b¶o vÖ quan

®iÓm cña m×nh, thêng coi träng tin t×nh b¸o chiÕn lîc, gióp anh thªm c¬ së ®Ó suy nghÜ, tÝnh to¸n. Anh ®· ë chiÕn trêng 528

https://thuviensach.vn

nhiÒu n¨m, rÊt nhí ®Þa danh cç ®Þa ph¬ng, hiÓu ®Æc ®iÓm mét sè ®¬n vÞ, thËm chÝ tÝnh t×nh cç vÞ chØ huy.

HiÖp ®Þnh Pari ®îc ký kÕt, nh©n d©n c¶ níc vµ nhiÒu níc trªn thÕ giíi nhiÖt liÖt hoan nghªnh. Chóng t«i rÊt vui mõng lµ ®· tíi ®Ých cña mét chÆng ®êng quan träng. §iÒu chóng t«i kho¸i nhÊt lµ ®¹t ®îc kh«ng ph¶i rót qu©n miÒn B¾c khái miÒn Nam. §¹t ®îc ®iÓm nµy, chóng ta n¾m ch¾c phÇn th¾ng trong tay. Thùc tÕ ®· diÔn ra nh vËy vµ h¬n hai n¨m sau, chóng ta ®· gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc. Ngêi cã c«ng lín cïng víi qu©n vµ d©n ta thùc hiÖn lêi Bç Hå "®¸nh cho Mü cót" qua HiÖp ®Þnh Pari, l¹i ®· gãp phÇn vµo "®¸nh cho ngôy nhµo" qua cuéc §¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975 ®ã chÝnh lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä th©n yªu cña chóng ta.

529

https://thuviensach.vn

TiÕng cêi Lª §øc Thä

Lý V¨n S¸u*

T«i vÒ c«ng tç t¹i Ban miÒn Nam, trùc thuéc Ban BÝ th

Trung ¬ng §¶ng, ®îc thµnh lËp cuèi n¨m 1973, sau Héi nghÞ

Trung ¬ng lÇn thø 21. Ngêi Trëng ban ®Çu tiªn cña Ban nµy lµ anh S¸u. §©y lµ lÇn thø hai t«i ®îc lµm viÖc "díi tríng"

cña anh, sau nh÷ng n¨m th¸ng Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

MÆc dÇu bËn lo toan nhiÒu viÖc träng ®¹i, anh vÉn thêng

®Õn 58 Quèc Tö Gi¸m, trô së cña Ban. §iÒu quan t©m cña anh lµ chØ vÏ cho chóng t«i ph¬ng ph¸p t duy vÒ t×nh h×nh miÒn Nam vµ phong cçh lµm viÖc, anh kh«ng chØ ®¹o c«ng viÖc cô thÓ cña tõng Vô trong Ban mµ chØ v¹ch ra chñ tr¬ng, ®êng lèi råi ®Ó anh em tù lµm. Lµm viÖc víi anh v× vËy ai còng rÊt thÝch,

®ång thêi còng rÊt lo. ThÝch v× anh d¹y b¶o cho chóng t«i nhiÒu

®iÒu bæ Ých, nhng còng lo v× anh thêng "kiÓm tra" nhËn thøc cña chóng t«i vµ rÊt nghiªm kh¾c khi ai ®ã trong chóng t«i nhËn thøc sai l¹c.

T«i kh«ng bao giê quªn ®îc cuéc häp cuèi cïng anh dµnh cho chóng t«i tríc khi anh lªn ®êng vµo Nam theo quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ ®Ó cïng cç ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ ®·

cã mÆt t¹i chiÕn trêng chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, bíc quyÕt ®Þnh sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc cña d©n téc ta.

Cuéc häp diÔn ra t¹i V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng. Lóc Êy lµ lóc qu©n ta võa ®¸nh chiÕm Phíc Long, tØnh lþ ®Çu tiªn cña ___________________

* Nguyªn: - Ngêi ph¸t ng«n cho ®oµn ®¹i biÓu MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng vµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam.

- Phã Chñ nhiÖm Uû ban ph¸t thanh - truyÒn h×nh ViÖt Nam.

530

https://thuviensach.vn

ngôy quyÒn ®îc gi¶i phãng, g©y söng sèt lín trong d luËn thÕ

giíi. H«m Êy anh nghiªm trang khç thêng, anh ph©n tÝch t¬ng quan lùc lîng trªn chiÕn trêng, thêi cuéc trªn chÝnh trêng Mü vµ nªu ra nh÷ng kh¶ n¨ng diÔn biÕn cña t×nh h×nh, nhÊn m¹nh quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ kÞp thêi n¾m b¾t thêi c¬

®Ó giµnh th¾ng lîi lín nhÊt. Cã mét ®ång chÝ hái: Ta cã ch¾c lµ

Mü sÏ kh«ng can thiÖp trë l¹i kh«ng vµ nÕu cã th× ®èi phã nh

thÕ nµo? Anh bËt lªn tiÕng cêi to vµ s¶ng kho¸i, tiÕng cêi mµ

t«i ®· ®îc nghe trong mét sè trêng hîp khç nhau, thêng lµ

vµo nh÷ng lóc thêi cuéc ®i ®Õn nh÷ng khóc ngoÆt quan träng, tiÕng cêi mµ t«i muèn ®îc gäi lµ TiÕng cêi Lª §øc Thä v×

kh«ng ph¶i ai còng cêi ®îc nh anh, vµ cêi nh anh vµo nh÷ng thêi ®iÓm nh vËy. TiÕng cêi gißn vang chÊm døt vµ

anh nãi: Lµm cçh m¹ng mµ lóc nµo còng ®ßi n¾m ch¾c t×nh h×nh råi míi hµnh ®éng th× kh«ng bao giê lµm cçh m¹ng ®îc.

Ngêi l·nh ®¹o kh«ng bao giê n¾m ®îc toµn bé t×nh h×nh, nÕu n¾m b¾t ®îc n¨m m¬i phÇn tr¨m ®· lµ giái, ®îc b¶y, t¸m m¬i phÇn tr¨m lµ rÊt giái. §iÒu quan träng lµ ph¶i biÕt n¾m t×nh h×nh ®Õn ®©u th× hµnh ®éng, chê cho ®Õn khi biÕt hÕt råi th× cßn g× mµ lµm cho kÞp n÷a! Nãi xong, anh l¹i cêi, mét tiÕng cêi ®é lîng mµ døt kho¸t, råi tiÕp tôc ph©n tÝch t×nh h×nh, dÆn dß nh÷ng g× chóng t«i ph¶i lµm trªn mÆt trËn th«ng tin, tuyªn truyÒn trong mçi t×nh huèng cô thÓ... Anh dÆn "ph¶i lu«n chñ ®éng, ph¶i m¹nh d¹n, d¸m nghÜ, d¸m lµm, d¸m chÞu trçh nhiÖm".

Anh S¸u lµ nh vËy ®ã, anh lµ con ngêi chiÕn lîc, con ngêi cña t duy vµ hµnh ®éng cçh m¹ng. TiÕng cêi cña Lª §øc Thä t«i còng ®îc b¾t gÆp trong mét trêng hîp khç, t¹i Pari, vµo gi÷a th¸ng Giªng n¨m 1973 khi ta vµ Mü ®· hoµn thµnh vÒ c¬ b¶n HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam. §i ®Õn ®îc HiÖp ®Þnh: "chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh", sau 5 n¨m

®µm ph¸n gay go, chóng t«i ai còng mõng nhng thó thËt th×

"trong bông" rÊt lo. Lo v× tÊt c¶ nh÷ng "yÕu tè xung ®ét" vÉn cßn ®ã, "thiÖn chÝ cña Mü - ngôy" th× chóng ta ®· qu¸ biÕt vµ

531

https://thuviensach.vn

con ®êng phÝa tríc cßn "ngæn ngang" vµ l¾m ch«ng gai. Tríc ngµy anh S¸u vÒ níc ®Ó b¸o c¸o víi Bé ChÝnh trÞ, anh gÆp mÆt mét sè anh ®oµn viªn cña hai ®oµn. Cã mét ®ång chÝ trong ®oµn miÒn Nam "t©m sù", hái anh S¸u: Kh¸ng chiÕn bÊy nhiªu n¨m, x¬ng m¸u ®æ ra nh vËy, ®µm ph¸n gÇn hai tr¨m phiªn mµ

b©y giê ký kÕt th× ThiÖu vÉn cßn ®ã, vÉn cßn "hai chÝnh quyÒn, hai qu©n ®éi, hai vïng kiÓm so¸t", vËy th× cßn ph¶i hy sinh bao nhiªu n÷a?

Thùc vËy, theo HiÖp ®Þnh Pari, ë miÒn Nam, Mü rót ®i nhng vÉn cßn ngôy quyÒn, vÉn cßn qu©n ®éi ngôy, vÉn cßn vïng gi¶i phãng cña ta vµ vïng kiÓm so¸t cña ®Þch. C©u hái nµy lµ c©u hái thèt ra tõ ®¸y lßng cña mét ngêi con g¸i cña miÒn Nam tõng chÞu tï ®µy vµ bao nhiªu ®au th¬ng, mÊt m¸t. C©u hái nµy còng lµ c©u hái cña nhiÒu ngêi trong chóng t«i. Anh S¸u l¾ng nghe c©u hái, anh xem chõng xóc ®éng, råi anh bçng bËt ra tiÕng cêi quen thuéc vµ sau mét lóc, anh n¾m tay ngêi

®ång chÝ vµ nãi b»ng mét giäng trÇm l¾ng: "ThÕ th× kh«ng ký kÕt lµ h¬n µ? Ký råi ta l¹i tiÕp tôc cuéc ®Êu tranh chø!". Sù l¹c quan, s¶ng kho¸i cña anh cã søc m¹nh l¹ thêng, lµm cho mäi ngêi cã mÆt còng cêi víi anh, nh ®îc gi¶i táa th¾c m¾c vµ

®îc tiÕp thªm nghÞ lùc. Sù viÖc diÔn ra sau ®ã cµng chøng tá tÝnh ®óng ®¾n nhËn ®Þnh vµ tÝnh kiªn ®Þnh chiÕn lîc mµ anh lu«n thÓ hiÖn, còng cho thÊy, anh lµ ngêi n¾m v÷ng t tëng cña Bç Hå: "§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhµo".

TiÕng cêi Lª §øc Thä cßn vang lªn trong nhiÒu cuéc gÆp riªng gi÷a anh, ®¹i diÖn cho ViÖt Nam vµ KÝtxinhgi¬, ®¹i diÖn Tæng thèng Mü. Nh÷ng cuéc gÆp nµy chóng t«i kh«ng ®îc dù, nhng theo cç ®ång chÝ cã mÆt kÓ l¹i, tríc nh÷ng lêi lÏ ®e däa, thçh thøc cña KÝtxinhgi¬, anh lu«n b×nh tÜnh råi cã lóc cêi to, tiÕng cêi ®Æc biÖt cña anh vµ ®anh thÐp tr¶ lêi ®èi ph¬ng, dån hä vµo chç bÝ.

§Æc biÖt chóng t«i ®îc biÕt trong cuéc gÆp riªng ngµy 24-11-1972, theo kÞch b¶n ®· dµn dùng tríc, ngay phót ®Çu KÝtxinhgi¬ ®· "næ sóng", trÞnh träng ®äc hai bøc ®iÖn mµ

532

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬ nãi lµ Tæng thèng NÝchx¬n míi ®îc t¸i cö ®· "göi riªng" cho «ng ta.

Mét bøc ®iÖn cã ®o¹n viÕt: "Tæng thèng rÊt bùc m×nh vÒ

giäng nãi vµ thùc chÊt cña cuéc häp võa qua víi Lª §øc Thä.

Trong hoµn c¶nh nh vËy, nÕu phÝa bªn kia kh«ng tá ra biÕt

®iÒu, t«i - tøc NÝchx¬n - ra lÖnh cho «ng (KÝtxinhgi¬) ngõng

®µm ph¸n vµ chóng ta sÏ tiÕp tôc cã nh÷ng ho¹t ®éng qu©n sù cho ®Õn khi nh÷ng ngêi ®èi tho¹i cña chóng ta s½n sµng ®µm ph¸n. Ph¶i cho hä thÊy lµ hä ®· lÇm nÕu hä tëng r»ng chóng ta kh«ng cã sù lùa chän nµo khç ngoµi viÖc ph¶i chÊp nhËn mét gi¶i ph¸p theo ý muèn cña hä. ¤ng ph¶i th«ng b¸o th¼ng cho hä mµ kh«ng mËp mê g× c¶ r»ng: chóng ta cã sù lùa chän...

Tæng thèng kh«ng ngÇn ng¹i tiÕn hµnh nh÷ng biÖn ph¸p mµ

«ng ta cho lµ cÇn thiÕt ®Ó b¶o vÖ nh÷ng lîi Ých cña Mü". Râ rµng lµ mét bøc ®iÖn th¶o ra ®Ó göi ®Õn cho chóng ta mét "th«ng

®iÖp", mét lêi ®e däa tr¾ng trîn vµ xÊc xîc.

Bøc ®iÖn thø hai cßn hiÕu chiÕn h¬n, cã ®o¹n: "B©y giê bÇu cö ®· qua, chóng ta ph¶i chó ý ®Õn nh÷ng hy sinh cña kh«ng biÕt bao nhiªu ngêi tõ tríc tíi nay vµ ph¶i lµm nh÷ng g×

cÇn ph¶i lµm dï cã buéc chóng ta ph¶i tr¶ gi¸ rÊt ®¾t tríc d luËn...".

Anh S¸u ®· b×nh tÜnh nghe ®Õn cïng hai bøc ®iÖn, cÊt tiÕng cêi quen thuéc råi chËm r·i nãi b»ng mét giäng ®anh thÐp: "Chóng t«i biÕt giê phót nµy lµ quyÕt ®Þnh l¾m. Chóng t«i cã trçh nhiÖm víi nh©n d©n, víi Tæ quèc chóng t«i. Chóng t«i biÕt nÕu chiÕn tranh tiÕp tôc n÷a th× tæn thÊt rÊt lín, nhng nh©n d©n chóng t«i kh«ng thÓ chÊp nhËn mét HiÖp íc ®Çu hµng tr¸ h×nh. NÕu kh«ng gi¶i quyÕt ®îc th× tÊt nhiªn chóng t«i ph¶i chiÕn ®Êu, dï muèn hay kh«ng muèn".

Trong nh÷ng n¨m Héi nghÞ Pari, t«i "thñ vai" mét trong nh÷ng ngêi ph¸t ng«n cho ®oµn ®¹i biÓu cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng vµ tõ th¸ng 6-1969 lµ cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi. Víi c«ng tç nµy, chóng t«i ®· cã nh÷ng dÞp ®îc gÆp anh ®Ó xin ý kiÕn hoÆc ®Ó nghe anh nhËn xÐt vÒ nh÷ng c©u tr¶

533

https://thuviensach.vn

lêi cña chóng t«i. Thêng lµ anh rÊt tho¶i m¸i, ®é lîng vµ

phãng kho¸ng. Anh nãi: "Cç cËu cø m¹nh d¹n mµ ph¸t biÓu, kh«ng ph¶i viÖc g× còng xin ý kiÕn, nh vËy cßn g× lµ t thÕ

ngêi ph¸t ng«n". Nh÷ng lÇn chóng t«i cã c©u tr¶ lêi "hay" vµ

anh ®îc th ký b¸o c¸o, anh thêng cho gäi ®Õn vç vai "Tr¶ lêi nh thÕ lµ ®îc". Lêi khen cña anh "dÌ xÎn" l¾m nhng tiÕng cêi cÊt lªn sau ®ã ®îc chóng t«i xem lµ sù ®¸nh gi¸ lín nhÊt.

Sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, t«i cßn cã thêi gian ®îc gÇn anh t¹i "lµng §¹i häc" Thñ §øc. Lóc nµy ta ®·

giµnh toµn th¾ng, nhng c«ng viÖc cßn bÒ bén, mçi lóc l¹i cã cç

®ång chÝ ®Õn xin ý kiÕn anh. TiÕng cêi Lª §øc Thä gißn gi· nhÊt mµ t«i nghe ®îc lµ lóc anh «m h«n Bç T«n khi Bç xuèng m¸y bay t¹i T©n S¬n NhÊt. H«m ®ã trêi n¾ng ®Ñp, Bç T«n vµ anh h«n nhau, võa vui mõng võa xóc ®éng, Bç T«n nhÑ tay lau níc m¾t cßn anh cÊt tiÕng cêi th©n quen, ®«i m¾t s¸ng vµ hµm r¨ng s¸ng bãng më réng.

Anh S¸u ra ®i ®· mêi n¨m1, nhng tiÕng cêi cña anh, tiÕng cêi cña mét con ngêi cçh m¹ng l¹c quan, s¸ng suèt, kiªn ®Þnh trong mäi t×nh huèng lu«n vang väng trong t«i nh

mét kû niÖm kh«ng thÓ quªn vÒ mét ngêi céng s¶n ch©n chÝnh.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

534

https://thuviensach.vn

anh S¸u Thä

NguyÔn ViÖt*

Trong ®oµn ®¹i biÓu cña ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, chóng t«i thêng gäi

®ång chÝ Lª §øc Thä, Cè vÊn ®Æc biÖt lµ anh S¸u, gäi ®ång chÝ

Bé trëng Xu©n Thñy lµ anh Xu©n.

T¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, t«i cã dÞp ®îc trùc tiÕp phôc vô hai anh h»ng ngµy, Ýt ra lµ mçi buæi s¸ng, lóc häp "giao ban" trong "phßng mËt".

Håi ®ã, t«i lµ trî lý cña anh Phan HiÒn, Trëng Ban 2, vÒ

c«ng khai, t«i lµ Ch¸nh V¨n phßng, vÒ §¶ng, t«i lµ Phã BÝ th

§¶ng uû cña §oµn.

H«m nay tëng nhí ®Õn anh S¸u kÝnh yªu, t«i ghi l¹i mÊy h×nh ¶nh cña cuèn phim kû niÖm ®ang hiÖn lªn trong t©m trÝ.

Cuèn phim tõ trong tiÒm thøc lÇn lît hiÖn ra kh«ng theo thø tù thêi gian.

ViÖc chuÈn bÞ cho Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam diÔn ra tõ rÊt l©u. Ngµy 7-5-1968, ngµy kû niÖm chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ, mét sè chóng t«i lªn ®êng sang Pari víi nhiÖm vô coi nh

®oµn tiÒn tr¹m.

H«m ®ãn anh S¸u tõ Hµ Néi sang, ®«ng ®¶o c¸n bé ta vµ

ViÖt kiÒu cã mÆt trong niÒm h©n hoan. Quan chøc ngo¹i giao cña Ph¸p, nhiÒu §¹i sø trong ®oµn ngo¹i giao còng cã mÆt. B¸o chÝ viÕt nhiÒu vÒ anh S¸u. T«i nhí lµ b¸o France Soir (Níc Ph¸p buæi chiÒu) chó thÝch díi tÊm ¶nh anh S¸u "Trong bé quÇn ¸o ___________________

* Nguyªn: - Trî lý Bé trëng Bé Ngo¹i giao,

- §¹i sø ViÖt Nam t¹i B¾c ¢u vµ Nam ¢u.

535

https://thuviensach.vn

gi¶n dÞ, «ng Lª §øc Thä cã nô cêi cña La Gi«c«ng" (mét bøc häa næi tiÕng thÕ giíi cña häa sÜ thiªn tµi Lª«na ®ê Vanhxi).

T«i kh«ng b×nh luËn vÒ lêi chó thÝch cña tê b¸o nhng

®óng lµ nô cêi cña anh S¸u cïng víi ¸nh m¾t anh cïng cêi theo lµ mét nô cêi hån nhiªn táa ra sù th«ng minh, ®«n hËu, nh©n ¸i. H«m ®ã, anh S¸u mÆc bé ®¹i c¸n, mµ gÇn nh anh chØ

lu«n mÆc ®¹i c¸n. Cã lÇn, ®Õn b¸o c¸o víi anh ë nhµ riªng, v×

lµm viÖc kÐo dµi, tíi giê ¨n, t«i xin vÒ. Anh gi÷ l¹i ¨n c¬m, b÷a c¬m thËt ®¬n gi¶n. Trong b÷a ¨n, anh b¶o b©y giê kh«ng nãi chÝnh trÞ vµ hái t«i vÒ t×nh h×nh ®Þa ph¬ng v× anh biÕt lµng t«i cçh lµng anh lµ lµng §Þch LÔ chØ mÊy kil«mÐt.

Anh nãi: "Lµng t«i däc suèt ®Õn lµng cËu ®Òu nghÌo, n«ng d©n cßn thiÕu thèn qu¸, dï cho huyÖn Nam Trùc ta còng lµ mét thÝ ®iÓm chØ ®¹o cña n«ng nghiÖp, n«ng d©n hiÖn nay cßn vÊt v¶

h¬n c«ng nh©n. C«ng nh©n cßn cã tem phiÕu, n«ng d©n kh«ng cã...". Anh hái th¨m gia ®×nh t«i råi vui miÖng anh nãi vÒ gia

®×nh anh: "¤ng cô sinh ra t«i lµm nghÒ trång hoa, c©y c¶nh.

¤ng bç th× lµm quan. Ba anh em t«i ®Òu sím ®i lµm cçh m¹ng tõ lóc nhá, ®Òu sím bÞ T©y nã b¾t bá tï".

Trong ba anh em cña anh S¸u nay chØ cßn ®ång chÝ Mai ChÝ Thä. §ång chÝ Lª §øc Thä vµ ®ång chÝ §inh §øc ThiÖn ®·

qua ®êi. T«i ®· ®äc quyÓn sçh vÒ c«ng lao cña ®ång chÝ §inh

§øc ThiÖn, quyÓn sçh do Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia in Ên vµ ph¸t hµnh... lßng t«i se l¹i nhí tíi anh S¸u.

T«i ®· cã nhiÒu dÞp nghe anh S¸u nãi l¹i mét sè héi nghÞ

vÒ vÊn ®Ò x©y dùng §¶ng. Anh lu«n nh¾c nhë ph¶i lu«n lu«n tù phª b×nh vµ phª b×nh ®Ó ®oµn kÕt néi bé tèt h¬n. Trong ®Êu tranh néi bé, ph¶i cã t×nh, cã lý, kh«ng ®îc thµnh kiÕn, chèng chñ nghÜa c¸ nh©n, chèng chñ nghÜa c¬ héi, cÊm chØ viÖc vïi dËp ngêi khç ®Ó leo lªn ®Þa vÞ cao, ph¶i biÕt chê ®îi nhau.

C«ng lao to lín cña anh S¸u Thä ®ãng gãp vµo viÖc x©y dùng §¶ng ta qu¸ râ rµng, ai còng biÕt. T¹i ®oµn ta ë Pari, mÆc dï ngµy ®ªm lo nghÜ vÒ nh÷ng vÊn ®Ò chiÕn lîc to lín, anh S¸u vÉn thêng hái t«i vÒ t×nh h×nh t tëng ®¶ng viªn, t tëng 536

https://thuviensach.vn

anh chÞ em ngoµi §¶ng. Anh hái cô thÓ: "Anh chÞ em suy nghÜ

thÕ nµo vÒ mÆt trËn ngo¹i giao nµy?". T«i tr¶ lêi vµ nãi thªm anh chÞ em tin tëng lµ ta sÏ th¾ng, råi t«i nãi vÒ mét chuyÖn vui cã thËt: anh em nãi ®ïa víi nhau r»ng ®oµn do anh Lª §øc Thä, Cè vÊn tèi cao l·nh ®¹o - ch÷ Thä lµ l©u dµi, l¹i cã anh Hµ V¨n L©u còng nghÜa lµ l©u dµi.

Anh cêi rÊt t¬i råi nãi giäng sang s¶ng: "... hay ®Êy, cç cËu nãi vui thÕ mµ gÇn ®óng sù thËt ®Êy. Mü ngoan cè l¾m, x¶o quyÖt l¾m...". Anh ph©n tÝch rÊt s©u vÒ mÆt qu©n sù nh mét vÞ

tíng thao lîc tµi ba, råi anh nãi: "... Mü ngoan cè, Mü mï qu¸ng tin vµo søc m¹nh cña vò khÝ. Ta cã søc m¹nh cña d©n, cña

§¶ng, cã sù l·nh ®¹o vµ chØ b¶o tõng bíc cña Bç Hå. Ta ph¶i

®¸nh cho Mü lïi tõng bíc. Nã sÏ ®em hÕt søc ra ®Ó chèng l¹i qu©n d©n ta mét cçh d· man vµ liÒu lÜnh, ®iªn cuång. Nhng ta sÏ gi¸ng cho chóng nã nh÷ng ®ßn n¶y löa cã tÝnh quyÕt ®Þnh nh

ta ®¸nh trËn §iÖn Biªn Phñ n¨m xa th× ý ®å x©m lîc cña chóng míi lung lay vµ chóng míi chÞu rót. Khi ®ã bän ngôy sÏ ®æ nhµo. Cç cËu nhí mÆt trËn ngo¹i giao thùc chÊt cã thÓ nãi lµ

tÊm g¬ng ph¶n ¸nh diÔn biÕn qu©n sù trªn chiÕn trêng, ®ång thêi l¹i phèi hîp víi chiÕn trêng hç trî cho chiÕn trêng. Phong trµo nh©n d©n thÕ giíi ñng hé ta cùc kú quan träng. Nh÷ng ®oµn cña cç tÇng líp nh©n d©n Mü mµ t«i tiÕp mÊy ngµy qua cho biÕt phong trµo ph¶n chiÕn ®ang lªn vµ cßn d©ng cao m·i cho ®Õn lóc ta toµn th¾ng... Ta cã chÝnh nghÜa, ®ã lµ mét mÆt cña søc m¹nh, ta ph¶i lµm cho chÝnh nghÜa cña ta táa s¸ng kh¾p thÕ giíi...".

Nh÷ng ®iÒu anh S¸u nãi cø vang väng m·i trong t«i. ý kiÕn cña anh ®· ®îc chøng minh qua qu¸ tr×nh diÔn biÕn cña chiÕn trêng vµ cña mÆt trËn ngo¹i giao.

Råi vÞ tíng ngo¹i giao xuÊt s¾c ®ã ®· trë thµnh mét trong mÊy ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ ®îc giao nhiÖm vô thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö.

T«i båi håi nhí l¹i bµi th¬ ®¨ng trªn trang 2 cña b¸o Nh©n D©n mµ anh S¸u lµm tÆng ®ång chÝ Tæng BÝ th Lª DuÈn, më

®Çu b»ng c©u: "Anh dÆn ra ®i, th¾ng míi vÒ".

537

https://thuviensach.vn

T«i nao nao trong lßng khi tëng tîng ra h×nh ¶nh mét

®ång chÝ trong hµng ngò cç ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña

§¶ng håi ®ã, mét Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, mÆc cho tuæi cao søc yÕu, vÉn kiªn quyÕt leo lªn chèt n¬i biªn thïy. Cã ®o¹n cao vµ

dèc qu¸, anh em can nhng anh kh¨ng kh¨ng ®ßi lªn ®Ønh chèt b»ng ®îc. Cã ®o¹n anh trÌo, cã ®o¹n anh em chiÕn sÜ trai tr¸ng thay nhau câng anh S¸u lªn, vµ anh S¸u ®· lªn ®îc ®Ønh chèt.

§Õn ®©y, t«i l¹i nhí c©u th¬: "Níc chÊm ®¹i d¬ng, b¸t canh toµn quèc..." mµ nhiÒu ngêi thuéc c¶ bµi.

Anh S¸u kÝnh yªu! Chóng t«i lµ nh÷ng ®¶ng viªn thÕ hÖ

sau, tuy nay còng ®· cã tuæi nhng vÉn lu«n nhí nh÷ng lêi anh c¨n dÆn: "Chóng ta ph¶i v÷ng vµng vît qua khã kh¨n, gian khæ ®i theo con ®êng Bç Hå ®· v¹ch ra, ph¶i tu©n thñ vµ thùc hiÖn tõng c©u, tõng ch÷ Bç Hå d¹y b¶o. Lµm ®îc nh vËy, chóng ta sÏ thµnh c«ng".

Tha anh S¸u, chóng t«i kh«ng bao giê quªn lêi anh c¨n dÆn.

538

https://thuviensach.vn

Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä

TrÞnh Ngäc Th¸i*

Ngêi ta biÕt anh Lª §øc Thä lµ mét nhµ l·nh ®¹o chÝnh trÞ nhiÒu h¬n lµ mét nhµ l·nh ®¹o vÒ ®èi ngo¹i. Nhng anh l¹i rÊt næi tiÕng vÒ ngo¹i giao khi anh lµm Cè vÊn ®Æc biÖt cho

§oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam. Còng kh«ng ph¶i ®ã lµ lÇn duy nhÊt vµ

®Çu tiªn anh lµm c«ng tç ®èi ngo¹i.

N¨m 1964, Mü dùng lªn c¸i gäi lµ "Sù kiÖn vÞnh B¾c Bé"

®Ó b¾n ph¸ miÒn B¾c, më ®Çu cuéc chiÕn tranh cña Mü ë ViÖt Nam. Ngay tõ ngµy ®Çu, qu©n vµ d©n ta ®· ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt vµ b¾n r¬i nhiÒu m¸y bay Mü. §ång thêi víi mÆt trËn qu©n sù, ta lªn tiÕng tè c¸o Mü vµ kªu gäi nh©n d©n thÕ giíi ñng hé cuéc kh¸ng chiÕn chÝnh nghÜa cña nh©n d©n ta. Víi kinh nghiÖm cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ta ®· xem mÆt trËn ®Êu tranh d

luËn lµ mét nh©n tè quan träng giµnh th¾ng lîi.

N¨m 1965, nhËn lêi mêi cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng

§¶ng Céng s¶n Ph¸p, §¶ng ta ®· cö mét ®oµn ®¹i biÓu do ®ång chÝ Lª §øc Thä dÉn ®Çu sang th¨m Ph¸p. Lóc ®ã t«i ®ang c«ng tç ë Ban §èi ngo¹i Trung ¬ng §¶ng còng ®îc cö ®i cïng

®oµn. Trong ®oµn cã cç anh TrÇn Quang Huy, Lu V¨n Lîi, Mai V¨n Bé, Nh÷ ThÕ B¶o... B¹n ®· ®ãn tiÕp ®oµn hÕt søc chu ®¸o vµ nhiÖt t×nh, bè trÝ cho ®oµn ë nhµ khçh cña §¶ng ë Ivry sur Seine, ngo¹i « Pari, bè trÝ ngêi th¸p tïng, bç sÜ, b¶o vÖ, l¸i xe vµ ngêi phôc vô. Ngêi mµ ®oµn nhí nhÊt lµ

___________________

* Nguyªn: - Th ký riªng cña Bé trëng Xu©n Thuû,

- Phã Trëng ban §èi ngo¹i Trung ¬ng §¶ng,

- §¹i sø ViÖt Nam t¹i Ph¸p, Hµ Lan, Lócx¨mbua.

539

https://thuviensach.vn

bµ EugÌne Rouet, lóc ®ã ®· nhiÒu tuæi nhng ch¨m sãc ®oµn chóng t«i nh ngêi trong gia ®×nh. Anh em trong ®oµn gäi bµ

lµ Mammy. Sau nµy bµ liªn tôc tham gia cç ho¹t ®éng ñng hé ViÖt Nam. Bµ mÊt n¨m 2004 vµ tríc thêi ®iÓm ®ã, t«i ®· cã dÞp

®Õn th¨m bµ t¹i nhµ ë La Courneuve, ngo¹i « Pari.

Hai §¶ng lóc ®ã xem cuéc ®i th¨m Ph¸p cña ®oµn anh Lª §øc Thä lµ mét chiÕn dÞch vËn ®éng d luËn thÕ giíi, tríc hÕt lµ d luËn Ph¸p, lªn ¸n Mü vµ ñng hé nh©n d©n ViÖt Nam.

§Ó ®¹t môc ®Ých ®ã, b¹n ®· tæ chøc cho ®oµn tham dù nhiÒu cuéc mÝt tinh ë Pari, Mçx©y vµ L¬ Havr¬ (mét h¶i c¶ng lín ë phÝa b¾c níc Ph¸p), nh÷ng n¬i cã ®«ng ®¶o ngêi lao ®éng Ph¸p.

T¹i cç cuéc mÝt tinh, hµng ngh×n b¹n bÌ Ph¸p vµ ViÖt kiÒu ®Õn ®«ng kÝn c¶ phßng häp, cã ngêi kh«ng cã ghÕ ngåi, ph¶i ®øng suèt c¶ cuéc mÝt tinh. Anh Thä ®· giíi thiÖu t×nh h×nh ViÖt Nam rÊt cô thÓ vµ râ rµng, ph©n tÝch rÊt thuyÕt phôc nªn thØnh tho¶ng héi trêng l¹i vang lªn nh÷ng tiÕng h« to

"Hå ChÝ Minh mu«n n¨m", "Nh©n d©n ViÖt Nam nhÊt ®Þnh th¾ng",

"Mü chÊm døt chiÕn tranh x©m lîc",... Cuèi buæi mÝt tinh, ngêi ngêi nèi tiÕp nhau lªn bá tiÒn ñng hé vµo nh÷ng hép b»ng nhùa, thËm chÝ cã n¬i kh«ng kÞp chuÈn bÞ, bµ con ph¶i bá c¶ vµo nh÷ng thïng giÊy. VÒ ®Õn c¬ quan ®¹i diÖn t¹i nhµ sè 2

phè L¬ V¬riª (Le Verrier), quËn 6, Pari, anh em më ra kiÓm l¹i tiÒn th× thÊy cã nh÷ng sè tiÒn mÆt kh«ng cã phong b×, kh«ng ghi tªn, cã ngêi th× ñng hé b»ng c¶ ng©n phiÕu.

§ã lµ mét ho¹t ®éng quan träng trong cuéc vËn ®éng phong trµo nh©n d©n Ph¸p ñng hé ViÖt Nam vµ më ®Çu cho viÖc h×nh thµnh MÆt trËn nh©n d©n thÕ giíi, mét nh©n tè quan träng gãp phÇn vµo th¾ng lîi cña nh©n d©n ta.

Th¸ng 3-2005 võa qua, t¹i Héi nghÞ quèc tÕ vÒ chÊt ®éc da cam ë Pari, trong buæi chiªu ®·i cña Thîng viÖn Ph¸p, chÞ

Hªlen Luc, thîng nghÞ sÜ, nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ §¶ng Céng s¶n Ph¸p vµ chÞ Ma®¬len Riph« nãi: "Tríc ®©y nh©n d©n Ph¸p ñng hé nh©n d©n ViÖt Nam ®¸nh th¾ng Mü trong chiÕn tranh, ngµy nay nh©n d©n Ph¸p l¹i tiÕp tôc ñng hé nh©n d©n 540

https://thuviensach.vn

ViÖt Nam hµn g¾n vÕt th¬ng chiÕn tranh, gióp ®ì n¹n nh©n chÊt ®éc da cam do Mü r¶i xuèng miÒn Nam ViÖt Nam trong suèt 10 n¨m 1961 - 1971".

N¨m 1968, chiÕn th¾ng cña cuéc tæng tÊn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n 1968 ®· buéc Mü ph¶i ngåi vµo bµn ®µm ph¸n.

Ngµy 13-5-1968, cuéc häp ®Çu tiªn gi÷a ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ vµ ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Mü b¾t ®Çu t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe, gÇn Kh¶i hoµn m«n, ngay trung t©m Pari, më ra côc diÖn võa ®¸nh võa

®µm. Nh vËy lµ thùc hiÖn chñ tr¬ng cña ta tiÕn hµnh cuéc

®Êu tranh trªn ba mÆt trËn: chÝnh trÞ, qu©n sù vµ ngo¹i giao.

Cuéc ®µm ph¸n ë Pari diÔn ra lµm hai giai ®o¹n:

Tõ ngµy 13-5-1968 ®Õn ngµy 31-10-1968 lµ cuéc ®µm ph¸n hai bªn gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ vµ Mü. PhÝa Mü

®ßi gi¶i quyÕt c¶ gãi vµ ®ßi "cã ®i cã l¹i", thùc chÊt lµ ra ®iÒu kiÖn nÕu Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c th× ta ph¶i rót qu©n khái miÒn Nam ViÖt Nam. Cßn ta th× yªu cÇu Mü ph¶i chÊm døt hoµn toµn vµ v« ®iÒu kiÖn nÐm bom miÒn B¾c råi sau ®ã míi bµn ®Õn cç vÊn ®Ò khç. Sau hai th¸ng ®Êu lý quyÕt liÖt trªn bµn ®µm ph¸n, Mü ®· ph¶i chÊp nhËn ®iÒu kiÖn cña ta.

Ngµy 31-10-1968, Mü ®· chÊm døt nÐm bom hoµn toµn miÒn B¾c, më ®Çu cho cuéc ®µm ph¸n cã sù tham gia cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn.

Tõ ngµy 25-1-1969, héi nghÞ bèn bªn gåm ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam (lóc ®Çu lµ ®oµn ®¹i biÓu MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam), ChÝnh phñ Hoa Kú vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam Céng hoµ. Tõ ®ã n¶y sinh cuéc tranh c·i kÐo dµi hai th¸ng vÒ h×nh thøc c¸i bµn: h×nh vu«ng, h×nh ch÷ nhËt, h×nh «van hay h×nh trßn, thùc chÊt lµ Mü kh«ng thõa nhËn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam, ta kh«ng thõa nhËn ChÝnh phñ ViÖt Nam Céng hoµ (tøc chÝnh quyÒn Sµi Gßn). Do ®ã h×nh thï c¸i bµn lµ thÓ hiÖn héi nghÞ hai bªn, 541

https://thuviensach.vn

ba bªn hay bèn bªn. NhiÒu ngêi kh«ng hiÓu, tëng ®©y lµ cuéc tranh luËn vÒ h×nh thøc nªn göi ®Õn hµng chång h×nh mÉu c¸i bµn mµ kh«ng hiÓu r»ng ®©y hoµn toµn lµ vÊn ®Ò chÝnh trÞ.

Cuèi cïng, cç bªn ®· tho¶ thuËn bµn héi nghÞ lµ mét bµn trßn,

®èi diÖn ®êng kÝnh cã hai bµn ch÷ nhËt cho th ký ngåi. Ai muèn hiÓu thÕ nµo còng ®îc.

Anh Xu©n Thuû, Uû viªn Ban BÝ th Trung ¬ng §¶ng, Bé trëng lµm Trëng ®oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ. Anh TrÇn Böu KiÕm lµm Trëng ®oµn vµ chÞ NguyÔn ThÞ

B×nh lµm Phã Trëng ®oµn MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. Sau khi thµnh lËp ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam, anh TrÇn Böu KiÕm vÒ níc cßn chÞ NguyÔn ThÞ B×nh ®îc cö lµm Bé trëng Ngo¹i giao vµ

Trëng ®oµn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam. Anh Lª §øc Thä ®îc giao nhiÖm vô thay mÆt Bé ChÝnh trÞ chØ ®¹o toµn bé cuéc ®µm ph¸n víi danh nghÜa c«ng khai lµ Cè vÊn ®Æc biÖt ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, cïng víi anh Xu©n Thuû chØ ®¹o cô thÓ cuéc ®µm ph¸n. ChÝnh ë ®©y cã c©u chuyÖn "mét lµ hai, hai lµ mét". "Hai"

lµ hai ®oµn ®¹i biÓu cña ta. "Mét" lµ hai ®oµn ®Òu díi mét sù chØ

®¹o thèng nhÊt cña Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng ta.

Nh vËy lµ anh Lª §øc Thä g¸nh vç mét trçh nhiÖm rÊt quan träng vµ nÆng nÒ. Nãi ®Õn anh, t«i cßn nhí m·i mét c©u chuyÖn do anh Xu©n Thuû kÓ l¹i: vµo cuèi nh÷ng n¨m 30, ®Çu nh÷ng n¨m 40 cña thÕ kû XX, hai anh ®Òu bÞ b¾t vµ bÞ giam ë Nhµ tï S¬n La cïng víi nhiÒu ®ång chÝ cçh m¹ng khç, trong

®ã cã anh NguyÔn L¬ng B»ng, anh NguyÔn C¬ Th¹ch, anh TrÇn Huy LiÖu... Anh Thä vèn tÝnh th¼ng th¾n ®Õn møc cã lóc nãng n¶y, anh nãi giäng to vµ th¼ng, kh«ng quanh co. V× vËy, anh em trong tï nãi ®ïa r»ng nÕu sau nµy §¶ng ta n¾m ®îc chÝnh quyÒn th× chí ®Ó anh Êy lµm ngo¹i giao. Víi tç phong Êy cña anh, trong thêi gian kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ kh¸ng chiÕn chèng Mü ë chiÕn trêng miÒn Nam, anh ®· ®îc mang c¸i tªn lµ "anh S¸u Bóa". Nhng råi chÝnh Bç Hå tù tay viÕt th göi 542

https://thuviensach.vn

Bé ChÝnh trÞ nãi anh S¸u bµn giao c«ng viÖc cho anh B¶y Cêng (tøc anh Ph¹m Hïng) xong tríc th¸ng 5 vµ sau khi bµn giao xong, ra ngay Hµ Néi ®Ó ®i Pari gÆp ®¹i biÓu Mü. ThÕ lµ ngµy 3-6-1968, anh Thä ®Õn Pari víi c¬ng vÞ míi.

Theo chñ tr¬ng cña ta th× cuéc ®Êu tranh t¹i Héi nghÞ

Pari cã ý nghÜa lÞch sö quan träng vµ lµ mét mòi nhän c¬ b¶n trªn mÆt trËn ngo¹i giao. Tuy nhiªn, th¾ng lîi cña ngo¹i giao kh«ng thÓ tçh rêi th¾ng lîi trªn cç mÆt trËn khç kÓ c¶ chÝnh trÞ lÉn qu©n sù, vµ vÒ c¬ b¶n lµ t¬ng quan lùc lîng ë chiÕn trêng. Anh Thä lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ vµ lµ ngêi rÊt am hiÓu chiÕn trêng miÒn Nam tõ thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ®Õn chèng Mü. Anh Thä vµ anh Xu©n Thuû l·nh ®¹o chung cç cuéc häp c«ng khai vµ bÝ mËt, mµ chñ yÕu ë cç cuéc häp bÝ mËt, sù chØ ®¹o cña anh Thä mang tÝnh chiÕn lîc vµ ®ã còng lµ n¬i gi¶i quyÕt thùc chÊt cuéc ®µm ph¸n. Anh Xu©n Thuû lµm Trëng ®oµn ®µm ph¸n, cã nhiÒu kinh nghiÖm vÒ

ngo¹i giao, vËn ®éng quÇn chóng vµ ho¹t ®éng b¸o chÝ v× anh ®·

tõng lµ Bé trëng Ngo¹i giao, Trëng Ban §èi ngo¹i Trung

¬ng §¶ng, phô trçh c«ng tç d©n vËn vµ mÆt trËn, Chñ tÞch Héi Nhµ b¸o. ChÞ NguyÔn ThÞ B×nh lµ ngêi ®¹i diÖn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam võa th«ng minh, n¨ng ®éng, kiªn quyÕt nhng l¹i rÊt dÞu dµng nªn b¸o chÝ

ë Ph¸p vinh danh chÞ lµ "N÷ hoµng ViÖt céng".

Th¾ng lîi cña Héi nghÞ Pari cho thÊy viÖc lùa chän ba ngêi phô trçh cç lÜnh vùc khç nhau cña hai ®oµn ta lµ hoµn toµn chÝnh xç. ViÖc lùa chän nµy ®Òu cã ý kiÕn cña Bç Hå.

Trong cç cuéc gÆp riªng, anh Thä vµ anh Xu©n Thuû trong giai ®o¹n ®Çu ®µm ph¸n víi Averell Hariman, trong giai

®o¹n thø hai víi Henri KÝtxinhgi¬. Do n¾m t×nh h×nh rÊt ch¾c vÒ chiÕn trêng, phong trµo chÝnh trÞ d luËn quèc tÕ, ý ®å cña Mü vµ ®Æc biÖt lµ chñ tr¬ng cña ta nªn anh Thä ®· tr×nh bµy mét cçh rÊt th¼ng th¾n, cã lý cã t×nh. Cã lÇn anh tá ra rÊt kh«n khÐo khi nãi víi ®¹i diÖn Mü r»ng, t«i thÊy ®Ò nghÞ cña cç «ng còng ®îc nhng trong ®oµn chóng t«i cßn cã «ng Lu V¨n Lîi 543

https://thuviensach.vn

lµ mét luËt gia, theo «ng Êy th× vÒ mÆt ph¸p lý kh«ng thÓ chÊp nhËn ®îc. V× vËy kh«ng nh÷ng KÝtxinhgi¬ rÊt kÝnh nÓ anh Thä nhng ®ång thêi còng rÊt ng¹i cç cè vÊn khç trong ®oµn.

KÝtxinhgi¬ sau nµy nãi ®ïa lµ ph¶i tÆng hu©n ch¬ng vµ t¹c tîng cho «ng Lu V¨n Lîi.

Sau nµy, n¨m 1972, Averell Hariman khi ®øng ®Çu mét bé phËn quan träng trong §¶ng D©n chñ Mü ®· chèng l¹i chÝnh sçh vÒ ViÖt Nam cña NÝchx¬n. Ngêi cÇm ®Çu ®ã cña ®oµn ®¹i biÓu Mü t¹i Héi ®µm Pari ®· ®ßi qu©n Mü rót hoµn toµn khái ViÖt Nam.

N¨m 1970, trong lóc Héi nghÞ vÒ ViÖt Nam ®ang häp ë Pari th× anh Thä ®îc Trung ¬ng §¶ng ta cö dÉn ®Çu ®oµn ®¹i biÓu §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam dù §¹i héi lÇn thø XIX §¶ng Céng s¶n Ph¸p häp t¹i Nanterre. §oµn ®¹i biÓu MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam do anh §Æng Quang Minh dÉn ®Çu. T¹i §¹i héi, víi sù cã mÆt cña 960 ®¹i biÓu Ph¸p vµ 66

®oµn ®¹i biÓu cç §¶ng anh em khç, anh Thä ph¸t biÓu: "Víi tinh thÇn quèc tÕ cao c¶, §¶ng Céng s¶n Ph¸p lu«n g¾n chÆt cuéc ®Êu tranh cña giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng Ph¸p víi sù ñng hé tÝch cùc cç d©n téc bÞ ¸p bøc ®Êu tranh chèng chñ nghÜa thùc d©n. §¶ng Céng s¶n Ph¸p ®· dµnh sù ñng hé hÕt lßng cho cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n chóng t«i trong cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng, ®iÒu mµ §¶ng vµ nh©n d©n chóng t«i kh«ng bao giê quªn". Cuèi cïng, §¹i héi ®· th«ng qua mét NghÞ quyÕt, do ®ång chÝ Gustave Ansart, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ ®äc, göi §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam vµ MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam: "§¶ng Céng s¶n Ph¸p ®· t¨ng cêng ®Êu tranh ngay tõ ®Çu chèng sù x©m lîc cña Mü vµ sÏ

më ra mét ®ît ®Êu tranh míi ñng hé sù nghiÖp chÝnh nghÜa cña nh©n d©n ViÖt Nam".

Kh«ng cã bµi ph¸t biÓu nµo cña ®¹i biÓu cç ®¶ng anh em, sau khi nãi vÒ t×nh h×nh níc m×nh, l¹i kh«ng ®Ò cËp ®Õn cuéc

®Êu tranh ñng hé ViÖt Nam, xem ®ã lµ mét trong nh÷ng nhiÖm 544

https://thuviensach.vn

vô hµng ®Çu cña cuéc ®Êu tranh chèng ®Õ quèc, lµ hßn ®¸ thö vµng cña chñ nghÜa quèc tÕ v« s¶n. Tõ ®ã phong trµo ñng hé ViÖt Nam ®· ®îc ®Èy m¹nh thªm mét bíc quan träng.

Vµo th¸ng 10-1972, ta vµ Mü ®· tho¶ thuËn b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh Pari vµ s¾p chuÈn bÞ ®Ó ký chÝnh thøc, nhng KÝtxinhgi¬

viÖn cí ph¶i hái ý kiÕn NguyÔn V¨n ThiÖu vµ «ng ta ®· ®i Sµi Gßn. Sau khi trë l¹i Ph¸p, KÝtxinhgi¬ ®Ò nghÞ söa ®æi tíi 69

®iÓm thuéc néi dung HiÖp ®Þnh, gÇn nh lËt ngîc l¹i nhiÒu vÊn

®Ò quan träng, trong ®ã cã nh÷ng yªu sçh v« lý ®· bÞ ta bç bá tõ l©u, nh l¹i ®ßi ta rót qu©n khái miÒn Nam ViÖt Nam, gi¶m qu©n sè, v.v.. Ta ®· ®Êu tranh m¹nh buéc Mü ph¶i lïi bíc nhiÒu yªu sçh, nhng vÉn cè gi÷ mét sè ®iÓm c¬ b¶n thùc chÊt thuéc gi¶i ph¸p. Cuéc gÆp riªng bÕ t¾c. Hai bªn tho¶ thuËn sÏ

gÆp l¹i. Anh Thä trë vÒ Hµ Néi ®Ó b¸o c¸o vµ xin ý kiÕn Bé ChÝnh trÞ. VÒ ®Õn Hµ Néi ®îc mét thêi gian ng¾n th× th¸ng 12-1972, Mü nÐm bom B52 suèt 12 ngµy ®ªm Thñ ®« Hµ Néi, H¶i Phßng vµ miÒn B¾c. BÞ thÊt b¹i trong trËn "§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng", Mü ®· ph¶i ®Ò nghÞ nèi l¹i cuéc gÆp riªng. Th¸ng 1-1973, cuéc gÆp riªng gi÷a anh Thä, anh Xu©n Thuû vµ KÝtxinhgi¬ ®· nèi l¹i.

Víi tç phong th¼ng th¾n cña m×nh, anh Thä ®· m¾ng KÝtxinhgi¬

nh t¸t níc vµo mÆt.

Buæi häp ®Çu tiªn cña ®ît ®µm ph¸n cuèi cïng b¾t ®Çu ngµy 8-1-1973 t¹i mét c¨n nhµ ë Gif sur Yvette. Khç víi nh÷ng lÇn tríc, ®oµn ta kh«ng ra cöa ®ãn KÝtxinhgi¬. Anh Thä më ®Çu b»ng nh÷ng lêi chØ trÝch m¹nh mÏ cuéc nÐm bom 12

ngµy ®ªm cña Mü ë Hµ Néi, H¶i Phßng. Anh giËn d÷ nãi Mü lÊy cí cuéc ®µm ph¸n bÞ gi¸n ®o¹n ®Ó nÐm bom l¹i miÒn B¾c ViÖt Nam b»ng m¸y bay B52. Hµnh ®éng cña cç «ng thËt tr¾ng trîn vµ tµn b¹o. Cç «ng nghÜ r»ng lµm nh thÕ th× khuÊt phôc

®îc chóng t«i, nhng cç «ng ®· lÇm to. Anh Thä tøc giËn

®Õn møc ®Ëp bµn nhiÒu lÇn: "ThËt lµ ngu xuÈn". KÝtxinhgi¬ nãi

®· ®îc nghe nh÷ng tÝnh tõ Êy nhiÒu lÇn trong lêi b×nh luËn cña «ng, t«i ®Ò nghÞ kh«ng nªn dïng nh÷ng tÝnh tõ Êy n÷a. Anh 545

https://thuviensach.vn

Thä tr¶ lêi r»ng ®· dïng nh÷ng tÝnh tõ Êy víi tÊt c¶ sù kiÒm chÕ. C«ng luËn thÕ giíi, b¸o chÝ Mü vµ cç nh©n vËt chÝnh trÞ

Mü cßn dïng nh÷ng lêi lÏ nÆng nÒ h¬n t«i nhiÒu, KÝtxinhgi¬

xoa dÞu nãi b©y giê sè vÊn ®Ò ph¶i gi¶i quyÕt cßn rÊt Ýt vµ hy väng r»ng ®ît häp lÇn nµy sÏ ®em l¹i ®îc hoµ b×nh cho ViÖt Nam vµ §«ng D¬ng.

Cuéc häp riªng cuèi cïng diÔn ra ngµy 13-1-1973 t¹i Saint Nom La Bretech, hai bªn ®· tháa thuËn ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari.

Vµ cuèi cïng Mü ®· ph¶i ký HiÖp ®Þnh Pari gÇn hoµn toµn gièng b¶n th¶o th¸ng 10-1972.

Trong quyÓn Kh«ng hoµ b×nh, kh«ng danh dù, Larry Berman, Gi¸o s Trêng ®¹i häc California viÕt: "Khi xuÊt hiÖn tríc c«ng chóng, Lª §øc Thä víi m¸i tãc muèi tiªu, cao 1m70, lu«n lu«n mÆc bé quÇn ¸o mµu ®en may theo kiÓu Mao Tr¹ch §«ng.

Díi c¸i bÒ ngoµi t¬i cêi lµ mét con ngêi cçh m¹ng s¾t ®¸.

Cç c¸n bé díi quyÒn cña «ng gäi «ng lµ «ng "S¸u Bóa"".

Díi sù chØ ®¹o cña anh Thä vµ anh Xu©n Thuû, tæ chøc cña ®oµn còng ph¶n ¸nh sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a cç mÆt trËn

®Êu tranh, trong ®oµn cã: tæ nghiªn cøu, tæ qu©n sù, tæ vËn

®éng d luËn, tæ b¸o chÝ. Mçi buæi s¸ng häp giao ban, anh Thä vµ anh Xu©n Thuû nghe b¸o c¸o t×nh h×nh mäi mÆt vµ hai anh ph©n c«ng cho cç bé phËn, vµ cø ®Òu ®Æn nh thÕ tõ khi b¾t

®Çu cho ®Õn khi ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari ngµy 27-1-1973. Th¾ng lîi c¬ b¶n cña HiÖp ®Þnh Pari lµ "qu©n Mü ra ®i, qu©n ta ë l¹i", tõ ®ã t¬ng quan lùc lîng ë miÒn Nam ViÖt Nam thay ®æi hoµn toµn, t¹o ®iÒu kiÖn cho th¾ng lîi lÞch sö 30-4-1975.

Nay anh Thä, anh Xu©n Thuû vµ mét sè thµnh viªn khç trong ®oµn nh: NguyÔn C¬ Th¹ch, Phan HiÒn, NguyÔn Minh Vü, TrÇn C«ng Têng, §inh B¸ Thi vµ nhiÒu c¸n bé khç tham gia héi ®µm Pari ®· ra ®i. Nhng nh÷ng kû niÖm s©u s¾c vµ sù ®¸nh gi¸ vÒ tµi n¨ng vµ sù ®ãng gãp cña anh Thä víi th¾ng lîi cña Héi nghÞ Pari vÉn cßn m·i m·i, Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ con

®êng mang tªn Lª §øc Thä ë ngay Thñ ®« Hµ Néi lµ nh÷ng b»ng chøng lín ghi nhËn c«ng lao cña anh.

546

https://thuviensach.vn

Anh s¸u vµ ®µm ph¸n Pari

NguyÔn §×nh Ph¬ng*

Sçh b¸o ®· viÕt nhiÒu vÒ néi dung cuéc ®µm ph¸n gi÷a ViÖt Nam vµ Mü t¹i Pari (1968 - 1973), nhng Ýt ai ®Ò cËp ®Õn nh÷ng ngêi trùc tiÕp ®èi tho¹i víi Mü. §ã lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä (mµ anh em trong ®oµn ®µm ph¸n quen gäi lµ anh S¸u) vµ

®ång chÝ Xu©n Thñy (®îc th©n mËt gäi lµ anh Xu©n). Hai anh

®· ®Ó l¹i trong t«i mét Ên tîng s©u s¾c kh«ng thÓ nµo quªn, mÆc dï h¬n ba m¬i n¨m ®· tr«i qua tõ ®ã ®Õn nay. Së dÜ nh

vËy v× cç vÊn ®Ò ®îc ®a ra tranh luËn v« cïng phøc t¹p, mµ

lËp trêng hai bªn l¹i hoµn toµn khç nhau. TÊt nhiªn vÒ phÝa ta, sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng rÊt sÝt sao cÆn kÏ, nhng trªn bµn ®µm ph¸n, thÓ hiÖn lËp trêng quan ®iÓm cña §¶ng sao cho phï hîp víi t¬ng quan lùc lîng hai bªn, t×nh h×nh chiÕn trêng, t×nh h×nh chÝnh trÞ ë níc ta vµ ë Mü,

®ång thêi ®¸p øng ®îc d luËn thÕ giíi, th× vai trß cña anh S¸u, anh Xu©n, nhÊt lµ cña anh S¸u lµ quyÕt ®Þnh.

Cuéc ®µm ph¸n kÐo dµi 5 n¨m, tõ th¸ng 5-1968 ®Õn th¸ng 1-1973, gåm hai giai ®o¹n: giai ®o¹n ®Çu nh»m ®ßi Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c ViÖt Nam, tham dù cã ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ ®oµn Mü; giai ®o¹n hai nh»m gi¶i quyÕt toµn diÖn vÊn ®Ò ViÖt Nam, cã bèn ®oµn tham dù lµ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ___________________

* Nguyªn: - Vô trëng Vô T©y B¾c ¢u, Bé Ngo¹i giao,

- §¹i sø ViÖt Nam t¹i B¾c ¢u.

- Phiªn dÞch chÝnh cña §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Héi nghÞ Pari.

547

https://thuviensach.vn

ViÖt Nam (sau nµy lµ ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam), Hoa Kú vµ ViÖt Nam Céng hßa (chÝnh quyÒn Sµi Gßn).

Trong c¶ hai giai ®o¹n ®Òu cã ®µm ph¸n c«ng khai vµ ®µm ph¸n bÝ mËt. T¹i ®µm ph¸n c«ng khai, thµnh viªn mçi ®oµn ®Òu

®Õn ®«ng ®ñ; anh Xu©n thay mÆt ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa lµ ngêi ph¸t ng«n. T¹i diÔn ®µn bÝ mËt, trong giai ®o¹n 1, vÒ phÝa ta chØ cã anh S¸u, anh Xu©n vµ mét vµi cè vÊn cïng chuyªn viªn; vÒ phÝa Mü chØ cã Hariman, Vance (trëng, phã

®oµn Mü) vµ vµi chuyªn viªn. Anh Xu©n lµ ngêi ph¸t ng«n trong nh÷ng cuéc gÆp riªng ®Çu tiªn, ®Õn khi anh S¸u sang Pari th× anh S¸u ph¸t ng«n víi t cçh lµ Cè vÊn ®Æc biÖt cña

®oµn ViÖt Nam. Trong giai ®o¹n 2 cña ®µm ph¸n bÝ mËt, vÒ

phÝa ta thµnh phÇn ®oµn nh cò; vÒ phÝa Mü chØ cã KÝtxinhgi¬

do phÝa Mü ®Ò nghÞ khi cÇn thiÕt, lóc ®ã KÝtxinhgi¬ míi ®Õn Pari ®Ó gÆp ®¹i diÖn ViÖt Nam: Lª §øc Thä.

§èi víi tõng vÊn ®Ò ®µm ph¸n, yªu cÇu cña hai bªn tr¸i ngîc nhau nªn ®µm ph¸n nãi chung c¨ng th¼ng vµ kÐo dµi, ph¶i chó ý tõng lêi, tõng ý cña ®èi ph¬ng, ph¸n ®o¸n ý ®å thùc sù cña hä ®Ó tr¶ lêi th¼ng vµo vÊn ®Ò. Ng«n ng÷ vµ th¸i ®é l¹i ph¶i ®µng hoµng nghiªm tóc kÝn ®¸o, kh«ng ®Ó lé ý ®å cña ta.

Lµ phiªn dÞch nªn t«i ®îc tham dù cç cuéc ®µm ph¸n bÝ

mËt; t«i ®· chøng kiÕn qu¸ tr×nh ®µm ph¸n, tõ buæi ®Çu cho ®Õn khi HiÖp ®Þnh chÊm døt chiÕn tranh ®îc ký kÕt ngµy 27-1-1973.

ChÝnh cç cuéc ®µm ph¸n bÝ mËt nµy ®· ®Ó l¹i trong t«i Ên tîng l©u dµi vÒ anh S¸u, anh Xu©n. Hai anh thÓ hiÖn ®Çy ®ñ cç ®øc tÝnh nhÊt thiÕt ph¶i cã cña ngêi ®¹i diÖn ViÖt Nam ®i

®µm ph¸n víi Mü; kiªn quyÕt gi÷ v÷ng lËp trêng nguyªn t¾c, linh ho¹t vÒ chi tiÕt, quyÕt ®o¸n khi cÊp bçh, s¾c s¶o trong nhËn ®Þnh. §èi víi ®èi ph¬ng th× kiªn tr× thuyÕt phôc, nhÉn n¹i l¾ng nghe, b×nh tÜnh gi¶i thÝch, nhng lóc cÇn còng tá c«ng phÉn vµ to tiÕng, nhÊt lµ trong t thÕ cña anh S¸u.

Sau ®©y t«i kÓ l¹i mét sè t×nh huèng trong th¬ng lîng

®· gîi cho t«i nh÷ng suy nghÜ trªn ®©y vÒ anh S¸u, anh Xu©n, 548

https://thuviensach.vn

nhÊt lµ anh S¸u v× anh trùc tiÕp th¬ng thuyÕt víi ®¹i diÖn Mü trong hÇu hÕt mäi cuéc gÆp riªng.

§µm ph¸n ®ßi chÊm døt nÐm bom v« ®iÒu kiÖn - nÐm bom miÒn B¾c lµ con chñ bµi cña Mü ®Ó c¶n trë miÒn B¾c tiÕp tÕ cho miÒn Nam vµ h¹n chÕ nh©n d©n miÒn Nam chiÕn ®Êu chèng Mü

- ngôy; v× vËy Mü ®ßi ta ph¶i tr¶ giçho viÖc hä chÊm døt nÐm bom, ®Æt hÕt ®iÒu kiÖn nä ®Õn ®iÒu kiÖn kia, theo nguyªn t¾c "cã

®i cã l¹i". Trong qu¸ tr×nh mÆc c¶ l©u dµi, Mü ®· ph¶i rót bá dÇn dÇn cç ®iÒu kiÖn; cuèi cïng chØ yªu cÇu: Sau khi Mü chÊm døt nÐm bom sÏ cã ®µm ph¸n "nghiªm chØnh" t×m gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò ViÖt Nam, víi sù tham gia cña Mü, chÝnh quyÒn Sµi Gßn, ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, ®¹t ®îc tháa thuËn nµy, ngµy 31-10-1968, Mü chÊm døt nÐm bom vµ mäi hµnh ®éng chiÕn tranh khç trªn toµn miÒn B¾c ViÖt Nam. ThÕ lµ sau gÇn 10 lÇn gÆp riªng, r¶i rç trong h¬n 5 th¸ng, giai ®o¹n 1 cña cuéc th¬ng lîng ®· chÊm døt.

Trong thêi gian nµy cã mét t×nh huèng ®¸ng nhí. H«m ®ã bµn vÒ viÖc tiÕp tôc ®µm ph¸n sau khi Mü chÊm døt nÐm bom, Hariman nªu vÊn ®Ò tham dù cña chÝnh quyÒn Sµi Gßn, cho ®ã lµ dÊu hiÖu cña ®µm ph¸n nghiªm chØnh.

Anh Xu©n ph¶n øng: "¤ng l¹i ®Æt ®iÒu kiÖn, l¹i ®ßi cã ®i cã l¹i µ? ChÝnh quyÒn Sµi Gßn kh«ng ®¹i diÖn cho nh©n d©n miÒn Nam, chóng t«i kh«ng thõa nhËn ThiÖu - Kú".

Hariman: "§©y kh«ng ph¶i lµ ®iÒu kiÖn. Muèn nãi chuyÖn nghiªm chØnh th× tÊt nhiªn ph¶i cã ®¹i diÖn cña ViÖt Nam Céng hßa. Kh«ng nãi chuyÖn nghiªm chØnh th× chiÕn tranh cßn tiÕp tôc, bom l¹i r¬i trªn ®Çu cç «ng".

Xu©n Thñy ®Ëp tay xuèng bµn, to tiÕng: "¤ng däa µ, däa nÐm bom trë l¹i µ? Chóng t«i s½n sµng chèng l¹i".

Anh S¸u thªm, b×nh tÜnh h¬n: "¤ng däa b»ng chiÕn tranh kh«ng ®îc ®©u. Chóng ta ®· ®¸nh nhau nhiÒu n¨m råi cßn g× n÷a".

Cç ®¹i biÓu Mü khç kh«ng nãi g×. Hariman ngåi lÆng 549

https://thuviensach.vn

mét l¸t råi nãi: "T«i rót c©u nãi vÒ bom r¬i trªn ®Çu cç «ng, ý t«i chØ muèn nhÊn m¹nh thÕ nµo lµ ®µm ph¸n nghiªm chØnh".

Mét t×nh huèng n÷a ®¸ng nhí lµ khi bµn vÒ kho¶ng cçh gi÷a ngµy Mü chÊm døt nÐm bom vµ ngµy häp phiªn ®Çu tiªn cña Héi nghÞ bèn bªn, Hariman cß kÌ thªm bít tõng ngµy, thËm chÝ tõng giê, anh S¸u b¶o chóng t«i: "Bän nµy bñn xØn qu¸ nhØ, viÖc lín ®· ®Þnh råi mµ cßn nÌo kÐo vÒ chi tiÕt". Sù thùc th× lóc nµy ThiÖu vµ Gi«nx¬n ®· kh«ng thèng nhÊt víi nhau n÷a, ThiÖu muèn tr× ho·n viÖc Mü chÊm døt nÐm bom vµ ®Èy lïi héi nghÞ bèn bªn; nÕu nh vËy §¶ng Céng hßa sÏ th¾ng cö. ThiÖu muèn chê NÝchx¬n lªn lµm Tæng thèng råi míi b¾t ®Çu nãi chuyÖn, hy väng NÝchx¬n sÏ ñng hé nhiÒu h¬n. Sau cuéc bÇu cö ë Mü, qua viÖc tranh luËn vÒ h×nh thï c¸i bµn ®µm ph¸n, ta míi râ ®iÒu nµy.

Giai ®o¹n hai cµng thªm phøc t¹p v× ®µm ph¸n më réng ra nhiÒu vÊn ®Ò, vÊn ®Ò nµo còng h¾c bóa, rÊt khã dung hßa. §èi víi ViÖt Nam, ®µm ph¸n nh»m ®ßi rót hÕt qu©n Mü vµ ®ång minh ra khái miÒn Nam ViÖt Nam vµ thay thÕ chÝnh quyÒn Sµi Gßn th©n Mü b»ng mét ChÝnh phñ liªn hiÖp ba thµnh phÇn t¸n thµnh hßa b×nh trung lËp. Ngîc l¹i, yªu cÇu c¬ b¶n cña Mü l¹i lµ rót qu©n Mü vµ ®ång minh ®ång thêi víi viÖc rót mäi lùc lîng kh«ng ph¶i miÒn Nam ViÖt Nam, ®a ®îc tï binh Mü vÒ

níc vµ gi÷ ®îc chÝnh quyÒn Sµi Gßn. Trong ®iÒu kiÖn lËp trêng hai bªn ®èi lËp nhau vµ t×nh h×nh mäi mÆt cha cã g×

thóc bçh Mü th× th¬ng lîng tÊt nhiªn kh«ng thÓ dÔ dµng nhanh chãng.

ChÝnh tµi chÌo l¸i cña anh S¸u t¹i bµn ®µm ph¸n ®· ®a

®Õn kÕt qu¶ lµ Mü rót qu©n mµ kh«ng nh¾c ®Õn sù cã mÆt cña qu©n ®éi B¾c ViÖt Nam t¹i miÒn Nam ViÖt Nam vµ ®ßi hai bªn cïng rót n÷a, nhng còng ph¶i mÊt hµng n¨m kÓ tõ khi b¾t

®Çu bµn vÊn ®Ò nµy. Ngoµi lý lÏ ®Çy søc thuyÕt phôc, anh S¸u

®· tá ra rÊt kiªn nhÉn nghe ®èi ph¬ng, nhng vÉn kiªn quyÕt gi÷ v÷ng lËp trêng cña m×nh. §èi ph¬ng kh«ng nghe th× chuyÓn sang vÊn ®Ò khç, råi sau l¹i quay l¹i vÊn ®Ò cò, tiÕp tôc phª

550

https://thuviensach.vn

ph¸n "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh"; ®Ó tá ra "mÒm dÎo, thiÖn chÝ", thØnh tho¶ng anh còng cã ®Ò nghÞ x©y dùng, ®óng nguyªn t¾c.

§Õn vÊn ®Ò chÝnh trÞ ë miÒn Nam ViÖt Nam th× khã kh¨n h¬n, phÝa Mü chØ lËp luËn lµ kh«ng thÓ tù m×nh thay thÕ chÝnh quyÒn Sµi Gßn; ph¶i tæ chøc tuyÓn cö, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng cã thÓ tham gia nh cç lùc lîng chÝnh trÞ khç; cã nh

vËy míi ph¶n ¸nh ®îc ®óng t¬ng quan lùc lîng chÝnh ë miÒn Nam, phÝa ta nãi thÕ nµo còng kh«ng chuyÓn. §Õn gi÷a th¸ng 8-1972, khi ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®Ò nghÞ cç vÊn

®Ò chÝnh trÞ ë miÒn Nam sÏ do ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn gi¶i quyÕt, ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü chØ tháa thuËn cç nguyªn t¾c lín th× cç vÊn ®Ò nµy míi thùc sù ®îc bµn b¹c chi tiÕt.

T«i nhí m·i nh÷ng buæi tranh luËn g¾t gao vÒ vÊn ®Ò

chÝnh trÞ ë miÒn Nam ViÖt Nam, v× tuy ®· chÞu nhËn lËp mét c¬

cÊu hµnh chÝnh ba thµnh phÇn, Mü vÉn gi÷ ý ®å dµnh cho chÝnh quyÒn Sµi Gßn u thÕ quyÕt ®Þnh ë miÒn Nam ViÖt Nam. Lý lÏ

cña anh S¸u ph©n tÝch tÝnh chÊt cña ngôy quyÒn vµ ý ®å cña Mü thËt s¾c s¶o, kh«ng thÓ bç ®îc. KÝtxinhgi¬ viÖn lý chÝnh quyÒn Sµi Gßn lµ mét thùc thÓ, cha bÇu cö th× lµm sao biÕt

®îc t¬ng quan lùc lîng gi÷a cç thµnh phÇn? Nhng mäi lËp luËn cña «ng ta ®a ra, anh S¸u ®Òu n¾m ®îc ý ®å cèt lâi vµ

tr¶ lêi ngay tøc kh¾c, rÊt nh¹y bÐn.

DÇn dµ, mäi vÊn ®Ò ®Òu ®îc tháa thuËn, nh ®· thÓ hiÖn trªn HiÖp ®Þnh hoµn thµnh ngµy 20-10-1972 gi÷a ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ Mü. Mét thêi gian biÓu ®îc Ên ®Þnh cho KÝtxinhgi¬ vµ Oasinht¬n, ®i Sµi Gßn, vµ ®i Hµ Néi ký t¾t, thËm chÝ dù kiÕn c¶ lÔ ký chÝnh thøc vµo ngµy 31-10 t¹i Pari. Nhng tÊt c¶ nh÷ng hµnh ®éng ®ã chØ nh»m môc ®Ých b¶o ®¶m cho NÝchx¬n th¾ng cö, nªn ®Õn ngµy 23-10 Mü lËt läng víi cí lµ

ThiÖu ph¶n ®èi HiÖp ®Þnh vµ söa ®æi nhiÒu ®iÒu kho¶n.

Cuéc ®µm ph¸n bÞ ®øt qu·ng ®Õn sau cuéc bÇu cö tæng thèng ë Mü, ®Õn ngµy 20-11-1972, KÝtxinhgi¬ gÆp l¹i Lª §øc Thä. NÝchx¬n ®· ®îc t¸i cö, kh«ng cßn bÞ thêi gian thóc bçh, 551

https://thuviensach.vn

nªn theo yªu cÇu cña ThiÖu, phÝa Mü cßn nªu nhiÒu vÊn ®Ò míi, kh¬i s©u nhiÒu khÝa c¹nh míi; ®ßi xãa tªn ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam trong HiÖp ®Þnh,

®ßi hai bªn miÒn Nam phôc viªn qu©n sÜ víi sè ngang nhau vµ

®a vÒ sinh qu¸n, nhÊn m¹nh hai bªn miÒn Nam ph¶i t«n träng khu phi qu©n sù vµ l·nh thæ cña nhau, ®ßi ngõng b¾n ®ång thêi ë c¶ ba níc §«ng D¬ng, v.v..

ChÝnh trong ®ît ®µm ph¸n nµy, sù s¸ng suèt vµ tÝnh kiªn quyÕt gi÷ nguyªn t¾c cña anh S¸u thÓ hiÖn rÊt râ, lêi lÏ nÆng nÒ

h¬n, cã lóc nh lÊn ¸t ®èi ph¬ng, cã lóc mØa mai ch©m biÕm.

Xin nªu vµi vÝ dô:

Mü ®ßi söa ®æi §iÒu 1 vÒ sù t«n träng quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña ViÖt Nam vµ ®a ®iÒu nµy xuèng díi, lÉn vµo gi÷a HiÖp

®Þnh, anh S¸u kh«ng chÞu, nhÊt thiÕt ®ßi ®iÒu nµy ph¶i lµ ®iÒu

®Çu tiªn cña HiÖp ®Þnh vµ ghi râ: Hoa Kú t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña ViÖt Nam... Cuèi cïng Mü ph¶i ®i ®Õn tháa thuËn lµ "Hoa Kú vµ cç níc khç t«n träng...".

Mü muèn tr× ho·n viÖc trao tr¶ tï chÝnh trÞ ë miÒn Nam ViÖt Nam. Anh S¸u c«ng phÉn thùc sù: "¤ng h·y tù ®Æt m×nh vµo ®Þa vÞ t«i. T«i sÏ ¨n nãi thÕ nµo víi nh©n d©n t«i nÕu t«i ký kÕt víi «ng mµ anh em ®ång chÝ t«i kh«ng ra khái nhµ tï?".

VÒ khu phi qu©n sù, anh S¸u v¹ch ý ®å chia c¾t l©u dµi ViÖt Nam cña Mü, nhÊt ®Þnh kh«ng chÊp nhËn mét c©u ch÷ nµo

¸m chØ sù cã mÆt cña qu©n ®éi Mü t¹i miÒn Nam ViÖt Nam vµ

døt kho¸t bç ®Ò nghÞ cña KÝtxinhgi¬ muèn ghi "miÒn B¾c vµ

miÒn Nam t«n träng l·nh thæ cña nhau". Mü cßn g¾n vÊn ®Ò

khu phi qu©n sù víi viÖc trao tr¶ tï chÝnh trÞ ë miÒn Nam, ®ßi ta ph¶i cã quy chÕ chÆt chÏ cho viÖc ®i l¹i qua khu phi qu©n sù vµ bè trÝ l¹i lùc lîng qu©n sù cña ta ë miÒn Nam.

PhÝa Mü cßn muèn nh©n viªn d©n sù phôc vô cho qu©n sù

®îc ë l¹i miÒn Nam hai n¨m, kh«ng rót ®ång thêi víi qu©n Mü vµ ®ång minh trong 60 ngµy. PhÝa ta kh«ng chÞu, phÝa Mü ph¶i rót dÇn yªu cÇu xuèng 15 th¸ng, råi 14 th¸ng, cuèi cïng 12 th¸ng.

552

https://thuviensach.vn

Mü cßn yªu cÇu nhiÒu ®iÒu khç n÷a nªn ®ît ®µm ph¸n nµy thùc chÊt lµ th¬ng lîng l¹i HiÖp ®Þnh ®· tháa thuËn ngµy 20-10-1972. V× thÕ, cuéc mÆc c¶ dai d¼ng hÕt giê nµy sang giê khç, hÔ KÝtxinhgi¬ ®ßi söa mét ®iÓm, anh S¸u còng ®ßi söa mét ®iÓm khç, KÝtxinhgi¬ nhîng bé mét ®iÓm th× anh S¸u còng nhîng bé mét ®iÓm khç. Anh S¸u øng phã rÊt nhanh, cø nh trong ãc ®· s½n mét lo¹t vÊn ®Ò cã thÓ ®æi chç ®îc.

§Õn ngµy 13-12-1972, chØ cßn hai vÊn ®Ò tån t¹i (khu phi qu©n sù vµ cçh ký HiÖp ®Þnh), hai bªn quyÕt ®Þnh vÒ níc hái ý kiÕn chÝnh phñ, trong khi cç chuyªn viªn tiÕp tôc rµ so¸t l¹i v¨n b¶n. Ngµy 15-12-1972 anh S¸u rêi Pari, ngµy 18-12-1972

võa vÒ ®Õn Hµ Néi th× ®ît nÐm bom ç liÖt b»ng B52 cña Mü b¾t

®Çu. §ît nÐm bom khñng bè nµy kÐo dµi ®Õn ngµy 30-12 g©y chÕt chãc cho d©n thêng vµ nhiÒu thiÖt h¹i cho ViÖt Nam, nhng Mü thÊt b¹i to lín vÒ chÝnh trÞ, bÞ lªn ¸n m¹nh mÏ ë trong níc vµ trªn thÕ giíi, bÞ mÊt nhiÒu m¸y bay vµ phi c«ng.

X¶o quyÖt nhÊt lµ ngay ngµy 18-12, Mü ®Ò nghÞ nèi l¹i th¬ng lîng bÊt cø lóc nµo sau ngµy 26-12. Ta kh«ng tr¶ lêi ngay,

®óng ngµy 26-12 ta míi tr¶ lêi: khi nµo t×nh h×nh trë l¹i nh tríc ngµy 18-12, ®µm ph¸n míi tiÕp tôc, ®Ò nghÞ vµo ngµy 8-1-1973, nªn häp.

Ngµy 8-1-1973, ngåi trªn «t« ®i ®Õn chç häp, anh S¸u b¶o t«i: "H«m nay m×nh sÏ phª ph¸n Mü m¹nh ®Êy, m×nh sÏ nãi thong th¶ cho cËu dÞch, m×nh sÏ nãi Mü nÐm bom ®ît N«en lµ

ngu xuÈn, cËu dÞch c©u Êy cho ®óng tinh thÇn...". Vµo cuéc häp, qu¶ thËt anh S¸u nghiªm nghÞ h¬n mäi h«m, nÐt mÆt l¹nh, nhng anh vÉn b×nh tÜnh, kh«ng to tiÕng. KÝtxinhgi¬ kh«ng c·i l¹i chØ nãi: "T«i ®Õn ®©y lÇn nµy ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng viÖc x¶y ra míi ®©y cã nhiÒu nguyªn nh©n vµ do nhiÒu hoµn c¶nh g©y nªn, cù nù nhau b©y giê kh«ng bæ Ých g×...".

Sau mµn gi¸o ®Çu nµy, ®ît th¬ng lîng cuèi cïng b¾t

®Çu. VÊn ®Ò ph¶i bµn kh«ng cßn nhiÒu, chñ yÕu lµ gi¶i quyÕt nh÷ng bÊt ®ång tån t¹i, th¶o luËn cç nghÞ ®Þnh th vµ ®Þnh thÓ

thøc ký HiÖp ®Þnh. §Õn ngµy 13-1-1973, ®µm ph¸n kÕt thóc vµ

553

https://thuviensach.vn

ngµy 27-1-1973, HiÖp ®Þnh ®îc chÝnh thøc ký kÕt.

Tuy nhiªn, phÝa Mü vÉn cßn nªu vÊn ®Ò qu©n miÒn B¾c t¹i miÒn Nam, nhng bÞ bç bá th¼ng thõng. §Õn vÊn ®Ò Mü ®ãng gãp x©y dùng l¹i ViÖt Nam (Mü tr¸nh kh«ng dïng côm tõ "båi thêng chiÕn tranh"), anh S¸u nãi nhiÒu vÒ ®¹o lý nh»m t¨ng sè tiÒn Mü ph¶i ®ãng gãp (vÒ sau trong th cña NÝchx¬n göi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång, Mü nhËn viÖn trî kh«ng hoµn l¹i 3,25

tû ®«la trong 5 n¨m). Trong nh÷ng buæi häp cuèi cïng, kh«ng khÝ bít gay g¾t, c¨ng th¼ng, cã phÇn vui vÎ, ngo¹i giao h¬n.

§Ó kÕt luËn, t«i nghÜ anh S¸u lµ mét nhµ th¬ng thuyÕt cã tµi, kiªn quyÕt b¶o vÖ lËp trêng nguyªn t¾c nhng kh«ng cøng nh¾c, lËp luËn mét cçh th¼ng th¾n, kh«ng dïng c©u ch÷ l¾t lÐo lõa dèi ®èi ph¬ng nh KÝtxinhgi¬. B¶n th©n KÝtxinhgi¬ ph¶i kÝnh nÓ, kh«ng bao giê to tiÕng ph¶n øng sù phÉn né cña anh S¸u. Trong b÷a ¨n cïng nhau cuèi cïng, KÝtxinhgi¬ hái anh S¸u: "T«i xin hái «ng mét c©u, «ng kh«ng muèn tr¶ lêi th× th«i: khi häp Trung ¬ng, «ng cã g¾t m¾ng ®ång sù cña «ng nh «ng

®· lµm víi t«i kh«ng?". Anh S¸u cêi t¬i, rÊt hiÒn, nãi: "Cç

®ång chÝ Êy cã quay qu¾t, nuèt lêi vµ ®ßi hái v« lý ®©u". Khi KÝtxinhgi¬ ®Õn Hµ Néi, ®i th¨m B¶o tµng LÞch sö cïng anh S¸u, KÝtxinhgi¬ nghe lêi thuyÕt tr×nh rÊt ch¨m chó. §Õn tríc b¶n

®å vÏ vÒ cuéc chiÕn ®Êu chèng qu©n Nguyªn cña nh©n d©n ta, c«

híng dÉn giíi thiÖu "nh©n d©n ViÖt Nam ph¶i chèng qu©n x©m lîc Nguyªn ba lÇn rÊt gay go gian khæ". Anh S¸u nãi: "T«i tin r»ng quan hÖ gi÷a ViÖt Nam vµ Mü tõ nay sÏ tèt. Chóng t«i kh«ng ph¶i chiÕn ®Êu víi cç «ng n÷a". KÝtxinhgi¬ võa cêi võa nãi: "NhÊt ®Þnh kh«ng, chóng t«i ®Õn ViÖt Nam mét lÇn còng qu¸ ®ñ råi".

Cuèi cïng, t«i muèn nãi vai trß cña ngêi phiªn dÞch lµ

lµm trung gian cho hai ngêi khç ®èi tho¹i víi nhau, tøc lµ

ph¶i cè dïng ng«n ng÷ diÔn ®¹t cho ®îc tinh thÇn cña c©u nãi vµ t×nh c¶m cña ngêi nãi mµ kh«ng biÓu lé t×nh c¶m cña b¶n th©n m×nh. DÞch cho anh S¸u ®µm ph¸n víi KÝtxinhgi¬, t«i còng 554

https://thuviensach.vn

cè gi÷ vai trß ®ã, cè kh«ng ®Ó lé t×nh c¶m cña m×nh ra nÐt mÆt hay trong giäng nãi. Nhng kh«ng ch¾c lóc ®ã t«i cã lµm ®îc nh vËy kh«ng v× t«i lµ mét bªn trong cuéc. T«i chØ nhí trong qu¸ tr×nh th¬ng lîng, c¶m xóc cña t«i thùc ®a d¹ng, hØ, né,

¸i, è, l¹c ®Òu cã c¶, nhng næi tréi nhÊt vÉn lµ lßng tù hµo, tù hµo ®îc dÞch cho ®¹i diÖn ViÖt Nam ph¸t biÓu, phª ph¸n, c«ng kÝch, b¾t bÎ, g¾t gáng, ®Êu trÝ víi ®¹i diÖn Mü vµ giµnh ®îc sù vÞ nÓ, th¸n phôc, phÇn nµo lÐp vÕ cña KÝtxinhgi¬.

555

https://thuviensach.vn

®Êu trÝ quyÕt liÖt, th¾ng lîi trän vÑn

Vâ Anh TuÊn*

Cuéc ®µm ph¸n vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam chÝnh thøc khai m¹c ngµy 13-5-1968 t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe cña Thñ ®« Pari (Ph¸p) ®a ®Õn viÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam ngµy 27-1-1973, theo ®ã "Hoa Kú vµ cç níc khç t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña níc ViÖt Nam nh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m mét ngh×n chÝn tr¨m n¨m m¬i t vÒ ViÖt Nam ®·

c«ng nhËn" (§iÒu 1).

§ã lµ kÕt qu¶ cña 5 n¨m ®µm ph¸n võa c«ng khai võa bÝ

mËt. Lóc ®Çu lµ héi nghÞ c«ng khai gi÷a hai ®oµn ®µm ph¸n cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ cña Hoa Kú. §Õn ngµy 25-1-1969 trë thµnh héi nghÞ bèn bªn víi sù tham dù cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, Hoa Kú vµ ViÖt Nam Céng hßa (tøc chÕ ®é Sµi Gßn). §ång chÝ Lª §øc Thä, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam, ngµy 12-6-1968 lÇn ®Çu tiªn tham dù phiªn häp c«ng khai víi danh nghÜa Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, do Bé trëng Xu©n Thñy lµm Trëng ®oµn.

§µnh r»ng chiÕn trêng quyÕt ®Þnh kÕt qu¶ ®µm ph¸n, bëi v× kh«ng thÓ giµnh ®îc trªn bµn héi nghÞ c¸i mµ ta kh«ng giµnh ®îc trªn chiÕn trêng. Tuy nhiªn, b¶n lÜnh vµ kü n¨ng

"thuyÕt khçh" cña cç nhµ ®µm ph¸n cã ¶nh hëng nhÊt ®Þnh

®Õn kÕt qu¶ ®µm ph¸n. Nh÷ng cuéc häp c«ng khai lµ cÇn thiÕt ___________________

* Nguyªn §¹i sø ViÖt Nam t¹i Liªn hîp quèc.

556

https://thuviensach.vn

®Ó cç bªn nãi lªn lËp trêng, quan ®iÓm vµ yªu cÇu tèi ®a cña m×nh, ®Ó tranh thñ sù ®ång t×nh vµ ñng hé cña d luËn. Tuy nhiªn, ®Õn lóc cÇn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, th× ph¶i cã nh÷ng cuéc

®µm ph¸n bÝ mËt, ®i vµo thùc chÊt, tr¸nh xa b¸o chÝ ®Ó kh«ng bÞ

tiÕt lé nh÷ng th«ng tin tÕ nhÞ hoÆc b×nh luËn cã tÝnh chÊt suy diÔn, kh«ng cã lîi cho tiÕn tr×nh mÆc c¶ gi÷a cç bªn.

Cç cuéc ®µm ph¸n bÝ mËt díi thêi Gi«nx¬n

Sau khi phÝa Mü yªu cÇu ba lÇn, ngµy 8-9-1968 lÇn ®Çu tiªn diÔn ra cuéc gÆp bÝ mËt gi÷a ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ ®oµn Mü. Tham dù vÒ phÝa ta cã Lª §øc Thä, Xu©n Thñy, Hµ V¨n L©u. VÒ phÝa Mü cã Hariman, Vance, Habib. Cuéc nãi chuyÖn kÐo dµi ba tiÕng ®ång hå. Cè vÊn Lª §øc Thä nh¾c l¹i c¬ së ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ Bèn ®iÓm cña ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ N¨m ®iÓm cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam. Trëng ®oµn Mü tá ra n«n nãng muèn sím ®i vµo bµn cç vÊn ®Ò thùc chÊt. Mêi mét lÇn gÆp bÝ mËt tiÕp theo diÔn ra trong th¸ng 9 vµ th¸ng 10-1968 víi thµnh phÇn tham dù c¬ b¶n nh lÇn ®Çu, trong ®ã tËp trung vµo viÖc Mü chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn nÐm bom miÒn B¾c vµ

sau ®ã lµ triÖu tËp héi nghÞ bèn bªn.

Ngµy 1-11-1968, Mü chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn "mäi cuéc oanh t¹c b»ng kh«ng qu©n, h¶i qu©n, ph¸o binh vµ mäi hµnh

®éng khç liªn quan ®Õn viÖc sö dông vò lùc trªn toµn l·nh thæ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa".

Ngµy 25-1-1969 khai m¹c héi nghÞ bèn bªn t¹i Trung t©m Héi nghÞ quèc tÕ Clªbe ë Pari.

Cç cuéc ®µm ph¸n bÝ mËt díi thêi NÝchx¬n

Sau khi ®¾c cö tæng thèng, NÝchx¬n tiÕp tôc cç cuéc tiÕp xóc bÝ mËt víi ta nh díi thêi Tæng thèng Gi«nx¬n.

Ngµy 21-2-1970 diÔn ra cuéc gÆp riªng ®Çu tiªn t¹i Pari gi÷a Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä vµ Bé trëng Xu©n Thñy víi 557

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬, Cè vÊn an ninh quèc gia cña Tæng thèng Mü, më ra giai ®o¹n gÆp riªng Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬.

Sau nöa n¨m kh«ng cã cuéc gÆp riªng nµo, theo ®Ò nghÞ cña phÝa Mü, ngµy 26-6-1971, diÔn ra cuéc gÆp riªng Lª §øc Thä -

KÝtxinhgi¬, phÝa ta ®a ra Gi¶i ph¸p chÝn ®iÓm, tËp trung ®ßi Mü thay NguyÔn V¨n ThiÖu.

Sau mét sè lÇn gÆp riªng khç, cuéc th¬ng lîng bÝ mËt Lª §øc Thä - KÝtxinhgi¬ ngµy 19-7-1972 ®i vµo thùc chÊt.

B¾t ®Çu ®ît gÆp riªng lÇn thø 19 (tõ ngµy 8 ®Õn ngµy 12-10), Lª §øc Thä trao cho KÝtxinhgi¬ b¶n Dù th¶o HiÖp ®Þnh vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam. Ngµy 11-10, cuéc häp kÐo dµi ®Õn 2 giê s¸ng h«m sau. Hai bªn ®· th¶o luËn vÒ dù th¶o HiÖp ®Þnh vµ lÞch tr×nh nh sau:

- Ngµy 18-10 chÊm døt nÐm bom vµ th¶ m×n ë miÒn B¾c,

- Ngµy 19-10 ký t¾t HiÖp ®Þnh t¹i Hµ Néi,

- Ngµy 26-10 ký chÝnh thøc t¹i Pari,

- Ngµy 27-10 ngng b¾n ë Nam ViÖt Nam.

Sau ®ã Mü lËt läng, lÊy cí NguyÔn V¨n ThiÖu bç bá hiÖp

®Þnh ®Ó ®ßi bµn thªm vµ söa ®æi nhiÒu ®iÒu ®· tháa thuËn. ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa c«ng bè cç v¨n kiÖn mµ ta vµ

Mü ®· tháa thuËn vµ yªu cÇu Mü ký v¨n b¶n ®· tháa thuËn.

Ngµy 20-11, hai bªn th¬ng lîng l¹i. KÝtxinhgi¬ trao cho Lª §øc Thä 69 ®iÓm kiÕn nghÞ cña ThiÖu, theo ®ã, Mü ®ßi söa hÇu hÕt cç vÊn ®Ò thùc chÊt. Cuéc th¬ng lîng bÞ bÕ t¾c.

Bé ChÝnh trÞ göi ®iÖn cho ®oµn ®µm ph¸n, nhËn ®Þnh r»ng

®Þch cßn rÊt ngoan cè, kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m cña ta: nÕu ®Þch cø ngoan cè th× ta tiÕp tôc kiªn quyÕt ®¸nh cho ®Õn khi th¾ng lîi cuèi cïng.

KÝtxinhgi¬ ®a cho ®oµn ta xem bøc ®iÖn (cã tÝnh chÊt ®e däa) cña NÝchx¬n göi cho «ng ta, cã ®o¹n viÕt: "T«i ra lÖnh cho

«ng (KÝtxinhgi¬) c¾t ®øt nãi chuyÖn vµ chóng ta ph¶i ho¹t

®éng qu©n sù trë l¹i cho ®Õn khi ®èi ph¬ng ph¶i ®µm ph¸n nghiªm chØnh".

558

https://thuviensach.vn

Tõ ngµy 18 ®Õn ngµy 29-12-1972, m¸y bay B.52 cña Mü nÐm bom r¶i th¶m Hµ Néi, H¶i Phßng vµ nhiÒu n¬i ë miÒn B¾c níc ta. ViÖt Nam ®¸nh b¹i cuéc tËp kÝch chiÕn lîc nµy. ThÕ

giíi coi chiÕn th¾ng cña ViÖt Nam lµ "§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng".

Sau ®ã Mü ®Ò nghÞ häp l¹i. HÇu hÕt cç yªu cÇu cña chóng

®ßi söa ®æi dù th¶o HiÖp ®Þnh ®Òu bÞ ta bç bá.

Ngµy 13-1-1973, hai bªn hoµn thµnh v¨n b¶n HiÖp ®Þnh.

§©y lµ cuéc gÆp riªng cuèi cïng.

Ngµy 23-1, Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä vµ Cè vÊn Henri KÝtxinhgi¬ ký t¾t HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam víi néi dung c¬ b¶n nh dù th¶o hai bªn ®· tháa thuËn håi th¸ng 11-1972.

Ngµy 27-1-1973, HiÖp ®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam ®îc chÝnh thøc ký kÕt.

KÝtxinhgi¬ "ng¸n" Lª §øc Thä

§èi thñ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong ®µm ph¸n bÝ mËt lµ nh÷ng nhµ ngo¹i giao sõng sá cña tªn ®Õ quèc hïng m¹nh nhÊt thÕ giíi, nh Hariman, mét nhµ ngo¹i giao kú cùu, næi tiÕng lµ nhµ th¬ng lîng sµnh sái, ®· tõng ®¹i diÖn cho Tæng thèng Rud¬ven lµm viÖc víi Thèng chÕ Xtalin, hay KÝtxinhgi¬ lµ

gi¸o s l©u n¨m cña Trêng ®¹i häc Havít næi tiÕng thÕ giíi.

Anh S¸u kh«ng qua mét trêng líp ngo¹i giao nµo, nhng nhê tr¶i nghiÖm cña trêng ®êi, nhê thùc tiÔn ®Êu tranh cçh m¹ng, anh ®· tù rÌn luyÖn b¶n lÜnh chÝnh trÞ s¾c bÐn, cã kü n¨ng ®µm ph¸n "c¬ng - nhu" ®Ó øng phã víi mäi t×nh huèng khiÕn ®èi ph¬ng kÝnh nÓ, ®ång ®éi tin tëng, ®· ®Êu trÝ quyÕt liÖt víi ®èi ph¬ng, giµnh th¾ng lîi trän vÑn, hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô nÆng nÒ mµ §¶ng giao phã.

Trong cuèn håi ký dµy 860 trang, gåm 31 ch¬ng, viÕt vÒ NÒn ngo¹i giao tõ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, KÝtxinhgi¬

dµnh ba ch¬ng nãi vÒ cuéc chiÕn tranh ViÖt Nam, trong ®ã

«ng ta nhiÒu lÇn nh¾c ®Õn Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä víi lßng vÞ nÓ.

559

https://thuviensach.vn

NhËn xÐt vÒ viÖc anh S¸u lÇn ®Çu tiªn ®Õn Pari, KÝtxinhgi¬

viÕt: "ViÖc «ng Lª §øc Thä ®Õn Pari chøng tá Hµ Néi ®ång ý nãi chuyÖn. MÆc dï lµ nh©n vËt ®øng thø n¨m trong thø bËc cña Hµ Néi, Lª §øc Thä tù nhËn m×nh chØ lµ mét Cè vÊn ®Æc biÖt cña quan chøc ngo¹i giao Xu©n Thñy". KÝtxinhgi¬ viÕt tiÕp:

"Lª §øc Thä tin tëng mét cçh tuyÖt ®èi vµo thÊt b¹i cña chiÕn lîc "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh". Khi cã ngêi hái «ng vÒ vÊn

®Ò nµy, «ng hái vÆn l¹i: "Lµm sao cã thÓ tin vµo chiÕn th¾ng cña chØ mét m×nh qu©n ®éi Nam ViÖt Nam (tøc Sµi Gßn) trong khi nã kh«ng thÓ th¾ng víi sù gióp søc cña 500.000 lÝnh Mü?"".

§ång chÝ NguyÔn §×nh Ph¬ng, thµnh viªn ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, kiªm phiªn dÞch cç cuéc ®µm ph¸n bÝ mËt, thuËt l¹i mét trêng hîp anh S¸u ®¸p tr¶ th¼ng thõng sù khiªu khÝch cña KÝtxinhgi¬. Mét h«m nh thêng lÖ, anh S¸u thuyÕt tr×nh, KÝtxinhgi¬ lÆng lÏ ngËm bót, chØ ngåi nghe. §ét nhiªn KÝtxinhgi¬ hái:

- Ngµi Cè vÊn qua B¾c Kinh vµ M¸txc¬va ch¾c cã nghe cç b¹n cña Ngµi th«ng b¸o vÒ ý kiÕn chóng t«i trong cuéc ®µm ph¸n nµy? (¸m chØ viÖc NÝchx¬n th¨m Trung Quèc vµ Liªn X«).

Râ rµng ®©y lµ mét sù khiªu khÝch tr¾ng trîn. Kh«ng cÇn ph¶i suy nghÜ l©u, anh S¸u tr¶ lêi ngay:

- Chóng t«i chiÕn ®Êu chèng l¹i qu©n ®éi cña cç «ng trªn chiÕn trêng, vµ còng chÝnh chóng t«i ®· ®µm ph¸n víi cç «ng trªn bµn Héi nghÞ. Cç b¹n cña chóng t«i hÕt lßng ñng hé chóng t«i, nhng kh«ng lµm thay chóng t«i.

§ång chÝ NguyÔn §×nh Ph¬ng kÓ tiÕp: Sau khi Mü thÊt b¹i trong viÖc dïng B52 nÐm bom hñy diÖt Hµ Néi, H¶i Phßng,

®µm ph¸n ®îc nèi l¹i. Trªn ®êng ®i ®Õn chç häp, anh S¸u dÆn: "H«m nay toµn ®oµn ta kh«ng thÌm ra ®ãn ®oµn Mü nh

th«ng lÖ. M×nh sÏ phª ph¸n Mü m¹nh ®Êy, sÏ nãi Mü nÐm bom

®ît N«en lµ ngu xuÈn, cËu Ph¬ng dÞch c©u Êy cho ®óng tinh thÇn nhÐ". Vµo buæi häp, anh S¸u lµm thËt. Cha lÇn nµo Cè vÊn "c¬ng" vµ trót c¬n thÞnh né lªn ®èi ph¬ng nh h«m Êy.

Anh S¸u dïng ®ñ cç tõ "lõa dèi", "ngu xuÈn", "tr¸o trë", "lËt 560

https://thuviensach.vn

läng". KÝtxinhgi¬ chØ biÕt cói ®Çu nghe, kh«ng d¸m ph¶n øng g×.

M·i sau «ng ta míi l¾p b¾p nãi:

- T«i cã nghe thÊy nh÷ng tÝnh tõ... T«i xin «ng kh«ng dïng nh÷ng tÝnh tõ ®ã ë ®©y.

Anh S¸u liÒn nãi tiÕp:

- §ã lµ t«i chØ míi nãi mét phÇn, chø cßn cç nhµ b¸o hä cßn dïng nh÷ng tõ nÆng h¬n n÷a kia.

H«m ®ã b¸o chÝ "phôc kÝch" ë ngoµi rÊt ®«ng, víi hy väng cã thÓ "moi" ®îc tin "giËt g©n" g× kh«ng, bëi v× ®©y lµ cuéc gÆp

®Çu tiªn sau 12 ngµy ®ªm Mü nÐm bom B52 xuèng Hµ Néi, H¶i Phßng. KÕt thóc cuéc gÆp, anh S¸u vµ KÝtxinhgi¬ bíc ra khái phßng häp, hai ngêi ®i song song, trß chuyÖn vui vÎ nh kh«ng cã chuyÖn g× x¶y ra. Hai ngêi t¬i cêi b¾t tay nhau kh¸ l©u tríc khi tõ gi·. Cã anh em trong ®oµn ta kh«ng hiÓu cçh øng xö "nhu" cã dông ý cña anh S¸u, th¾c m¾c hái:

- T¹i sao anh S¸u n¾m tay KÝtxinhgi¬ l©u vËy?

- T¹i «ng ta n¾m chÆt qu¸, tí rót tay ra kh«ng ®îc.

- ThÕ nhng t¹i sao anh S¸u l¹i cêi?

- Kh«ng lÏ tí khãc µ?

§ã lµ thªm mét thÝ dô vÒ sù cè t×nh øng xö "nhu" cña anh S¸u ®Ó ®¸nh l¹c híng b¸o chÝ.

Sau nhiÒu lÇn ®Êu trÝ gay go víi Lª §øc Thä, KÝtxinhgi¬ rót ra ®îc chÝ Ýt hai bµi häc, mét cho níc Mü, mét cho b¶n th©n.

KÝtxinhgi¬ thõa nhËn ngo¹i giao Mü kh«ng kiªn ®Þnh b»ng ngo¹i giao ViÖt Nam. Trong giç th mËt nhan ®Ò Nh÷ng bµi häc ViÖt Nam göi Tæng thèng Giªr«n Pho, KÝtxinhgi¬ viÕt:

"Chóng ta thêng gÆp ph¶i t×nh tr¹ng Hoa Kú kh«ng thÓ gi÷

v÷ng ®îc lËp trêng ngo¹i giao cña m×nh chØ trong vßng vµi tuÇn hoÆc vµi th¸ng bëi sù c«ng kÝch tõ chÝnh cç nhãm chÝnh trÞ tríc ®©y ®· tõng ñng hé lËp trêng ®ã. KÕt côc lµ chóng ta ph¶i th¬ng lîng néi bé vµ ®i tõ nh©n nhîng nµy ®Õn nh©n nhîng khç, trong khi B¾c ViÖt Nam kh«ng hÒ thay ®æi cç môc tiªu ngo¹i giao mµ chØ thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ lËp trêng ngo¹i giao cña hä".

561

https://thuviensach.vn

KÝtxinhgi¬ "ng¸n" Lª §øc Thä khã tÝnh. §ång chÝ Lu V¨n Lîi, cè vÊn ph¸p lý cña anh S¸u Thä t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam kÓ l¹i r»ng: Trong mét cuéc häp kÝn víi hai anh Lª §øc Thä vµ

Xu©n Thñy, KÝtxinhgi¬ thó nhËn:

- Chóng t«i bÊt ngê gÆp ph¶i cç «ng lµ ®èi ph¬ng, chø chóng t«i kh«ng lùa chän. NÕu chóng t«i lùa chän th× chóng t«i lùa chän ®èi ph¬ng dÔ tÝnh h¬n.

VÒ sau, trong håi ký cña m×nh, KÝtxinhgi¬ c«ng khai nh¾c l¹i ®iÒu ®ã.

"Nh÷ng viªn chøc nhµ níc kh«ng thÓ lùa chän lóc nµo th×

phôc vô ®Êt níc, còng kh«ng thÓ lùa chän nh÷ng nhiÖm vô

®ang chê ®îi hä. NÕu t«i cã mét chót hy väng ®Ó lùa chän, ch¾c ch¾n t«i sÏ chän mét ngêi ®èi tho¹i dÔ tÝnh h¬n Lª §øc Thä".

562

https://thuviensach.vn

Nhí vÒ cç cuéc trao ®æi

gi÷a hai nhµ l·nh ®¹o Ph¹m V¨n §ång vµ

Lª §øc Thä vÒ cç vÊn ®Ò ®èi ngo¹i

TrÇn Tam Gi¸p*

ThËp kû 80 thÕ kû XX, khi ®ang lµ Phã V¨n phßng Bé Ngo¹i giao, t«i ®îc ®iÒu ®éng sang V¨n phßng Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång. Thêi gian nµy, t«i ®îc chøng kiÕn nh÷ng cuéc trao

®æi gi÷a hai nhµ l·nh ®¹o vÒ ®èi ngo¹i, bao gåm c¶ nh÷ng lÜnh vùc an ninh chÝnh trÞ, quèc phßng, di t¶n, tï binh, v.v. vÒ nh÷ng chñ tr¬ng mang tÇm trÝ tuÖ cao, tÇm nh×n réng lín. Hai vÞ rÊt t©m ®¾c vÒ viÖc gi¶i quyÕt nhiÒu vÊn ®Ò mang tÇm chiÕn lîc.

NhiÒu tê tr×nh anh T« thêng hái anh S¸u ®· cã ý kiÕn cha, hoÆc cã lóc hai vÞ gÆp nhau trao ®æi trùc tiÕp trong nhiÒu giê.

NhiÒu vÊn ®Ò rÊt hãc bóa n¶y sinh nhng qua trao ®æi, m¹n

®µm gi÷a hai vÞ vµ sau ®ã ®· ®îc ®a ra cç cuéc häp cña Ban BÝ th, Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh th«ng qua chøng tá sù l·nh

®¹o s¸ng suèt cña §¶ng vµ Nhµ níc. Nh÷ng vÊn ®Ò träng ®¹i nh cuéc ®µm ph¸n Pari, MIA, quan hÖ víi cç níc lín... ®Òu cã sù ®ãng gãp trÝ tuÖ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä. ë ®©y chØ xin nªu mét vµi sù kiÖn cô thÓ mµ t«i lÜnh héi ®îc khi ®îc giao phô trçh (®¬ng nhiªn lµ nh÷ng phÇn phô cña nh÷ng viÖc liªn quan):

___________________

* Nguyªn: - Th ký cña Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång,

- Phã V¨n phßng - Vô trëng Bé Ngo¹i giao.

563

https://thuviensach.vn

1. Vô b¶y viªn tíng cña Hµn Quèc bÞ ta b¾t gi÷ sau khi gi¶i phãng miÒn Nam

Chñ tr¬ng cña ta lµ t¹o ®iÒu kiÖn cho Céng hßa d©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn trong cuéc ®µm ph¸n víi Céng hßa TriÒu Tiªn

®Ó ChÝnh phñ ta th¶ b¶y viªn tíng cña Hµn Quèc vÒ níc.

Lóc ®ã hai bªn ®µm ph¸n ë Niu §ªli - Ên §é t¹i §¹i sø qu¸n ViÖt Nam. Sau nhiÒu n¨m hai bªn kh«ng ®i ®Õn tháa thuËn nµo do Hµn Quèc kh«ng ®¸p øng ®ßi hái cña Céng hßa d©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn mµ hä cho lµ quçao. Qua cuéc trao ®æi víi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång, ®ång chÝ Lª §øc Thä cho biÕt sè tíng lÜnh nµy tuæi ®· cao, ®iÒu kiÖn giam gi÷ cña ta kh«ng ®¶m b¶o, søc kháe cña hä gi¶m sót, nÕu tÝnh m¹ng hä cã vÊn ®Ò g× n¶y sinh th× sÏ rÊt khã cho ta. Sau ®ã ta ®· giao cho Bé Ngo¹i giao gîi ý b¹n (Céng hßa d©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn) nªn cã ph¬ng

¸n hîp lý hîp t×nh. B¹n ®ßi giao sè nµy cho hä nhng ta kh«ng nhÊt trÝ. Lóc ®ã cã sù vËn ®éng cña ChÝnh phñ Thôy §iÓn, qua §¹i sø Oberg chuyÓn th cña Tæng thèng Pak Chung Hy thØnh cÇu ChÝnh phñ ta (trong sè nµy cã ngêi lµ b¹n th©n hoÆc gia ®×nh cña Tæng thèng). Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· th¶o luËn víi nhau nhiÒu lÇn, bµn nhiÒu khÝa c¹nh vµ cuèi cïng ®· ®i ®Õn kÕt luËn lµ th¶ tù do sè tíng lÜnh nµy v× lý do nh©n ®¹o. §©y lµ mét quyÕt ®Þnh kh«ng dÔ dµng khi ®a ra Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh. Cuèi cïng qua trung gian cña ChÝnh phñ Thôy §iÓn, mét chuyªn c¬ ®· ®îc phÐp ®Õn Hµ Néi nhËn sè tíng lÜnh nãi trªn. PhÝa Hµn Quèc rÊt c¶m kÝch vµ ®¸nh giçao quyÕt ®Þnh cña ta, hä tá ý muèn viÖn trî kinh tÕ xøng

®¸ng cho ta. MÆc dï lóc ®ã ta gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n nhng ta tõ chèi vµ nhÊn m¹nh ta th¶ hä ®¬n thuÇn v× lý do nh©n ®¹o.

Sau ®ã ta ®· gi¶i thÝch cho Céng hßa d©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn, tuy b¹n kh«ng hµi lßng nhng kh«ng cã ph¶n øng g× ngoµi dù kiÕn vµ gi÷ ®îc quan hÖ h÷u nghÞ b×nh thêng.

564

https://thuviensach.vn

2. Tr¶ lêi th cña Quèc v¬ng Xihanóc göi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång

VÊn ®Ò Campuchia, hai vÞ thêng xuyªn trao ®æi kÕt hîp nh÷ng kiÕn nghÞ cña Bé Ngo¹i giao vµ b¸o c¸o cña cç ngµnh vÒ nh÷ng diÔn biÕn t¹i Campuchia. Khi Quèc v¬ng Xihanóc göi l¸ th thø ba, Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång cã ý muèn tr¶ lêi theo th«ng lÖ ngo¹i giao cña cç chÝnh khçh. Bé Ngo¹i giao vµ §¹i sø ViÖt Nam t¹i cç níc còng cã nh÷ng b¸o c¸o ph¶n

¸nh t×nh h×nh vµ kiÕn nghÞ ta nªn cã h×nh thøc tr¶ lêi nµo ®ã.

Nhng ®ång chÝ Lª §øc Thä kiªn quyÕt ®Ò nghÞ Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång cha nªn tr¶ lêi do cã nh÷ng khÝa c¹nh nh¹y c¶m trong bèi c¶nh quèc tÕ vµ cã thÓ ¶nh hëng ®Õn ®èi sçh cña ta lóc ®ã. Tuy cßn b¨n kho¨n nhng Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång cuèi cïng còng ®ång ý víi ý kiÕn ®ång chÝ Lª §øc Thä.

3. ViÖc Gi¸o s TrÇn §øc Th¶o ®i §øc nhËn gi¶i thëng triÕt häc

Hai vÞ th¶o luËn víi nhau rÊt l©u nhiÒu chuyÖn liªn quan ®Õn cç trÝ thøc vµ nh÷ng quan ®iÓm cña hä, trong ®ã cã TrÇn §øc Th¶o, NguyÔn Kh¾c ViÖn... Khi ®îc gäi vµo giao viÖc, t«i ®îc nghe Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång nãi: Anh kh«ng lo, con ngêi nµy t«i biÕt - rÊt tù träng, g¾n bã víi ®Êt níc, cã lßng tù hµo d©n téc, kh«ng sî anh Th¶o cã ph¸t biÓu g× cã h¹i g× cho chÕ

®é vµ uy tÝn cña anh Êy ®©u, anh yªn t©m cø ®Ó anh Êy ®i nhËn gi¶i thëng, ®iÒu ®ã chØ cã lîi cho ®Êt níc. §ång chÝ Lª §øc Thä nãi thªm: T«i ®· ®äc kü tç phÈm mang tÝnh khoa häc vµ cã tÝnh triÕt häc cao cña anh Th¶o vµ ®· cã sù t×m hiÓu vÒ nhµ trÝ thøc nµy, nay cã ý kiÕn cña anh, t«i yªn t©m vµ nhÊt trÝ víi anh.

ChuyÕn ®i ®¹t kÕt qu¶ tèt ®Ñp, Gi¸o s TrÇn §øc Th¶o ®· trë vÒ

®óng hÑn, mang niÒm vinh dù cho ®Êt níc.

Sau nµy, theo ®Ò nghÞ cña Gi¸o s T«n ThÊt Tïng lµ Gi¸o s TrÇn §øc Th¶o bÞ ung th giai ®o¹n cuèi, trong níc ph¬ng 565

https://thuviensach.vn

tiÖn ®iÒu trÞ thiÕu thèn, ®Ò nghÞ cho Gi¸o s Th¶o ®i Ph¸p ch÷a bÖnh, nÕu kh«ng gi¶i quyÕt sím, Gi¸o s Th¶o cã mÖnh hÖ nµo th× kh«ng lîi. §ång chÝ Lª §øc Thä còng trao ®æi víi Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång vµ hai vÞ ®Òu nhÊt trÝ víi ®Ò nghÞ cña Gi¸o s

T«n ThÊt Tïng. Sau mét thêi gian, Gi¸o s TrÇn §øc Th¶o ®·

mÊt t¹i Ph¸p.

ViÖc Gi¸o s Cao Xu©n H¹o ®i Ph¸p nhËn gi¶i thëng vÒ

ng«n ng÷ còng vËy. Cã nh÷ng ý kiÕn kh«ng thuËn cho Gi¸o s

Cao Xu©n H¹o ®i Ph¸p. Hai vÞ còng th¶o luËn vµ cuèi cïng

®ång ý giao c¬ quan chøc n¨ng t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó Gi¸o s H¹o ®i Ph¸p nhËn gi¶i thëng. Sau nµy cã mét vµi khã kh¨n vÒ thñ tôc e kh«ng ®Õn kÞp thêi gian trao gi¶i thëng, Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång cßn chØ thÞ V¨n phßng Thñ tíng gióp ®ì ®Ó Gi¸o s

H¹o lªn ®êng kÞp thêi. Khi ®i Ph¸p vÒ, Gi¸o s H¹o cã th rÊt c¶m ®éng c¸m ¬n sù quan t©m cña Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång vµ l·nh ®¹o §¶ng vÒ chuyÕn ®i Ph¸p cña «ng.

4. ViÖc ®Ò b¹t nh©n sù cÊp cao

Hai vÞ th¶o luËn rÊt kü cµng tríc khi th«ng qua Ban BÝ th

vµ Bé ChÝnh trÞ. Cã nh÷ng trêng hîp Thñ tíng Ph¹m V¨n §ång kh«ng nhÊt trÝ nãi: qua ph¶n ¸nh cña anh em, t«i cha yªn t©m víi trêng hîp A, B... Nhng víi gi¶i tr×nh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ sù tÝn nhiÖm cña anh T« ®èi víi anh S¸u, mäi viÖc ®Òu ®·

gi¶i quyÕt æn tháa.

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét nhµ l·nh ®¹o §¶ng xuÊt s¾c, cã tÇm nh×n chiÕn lîc s©u réng, mét lßng v× ®Êt níc, v× sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ d©n téc. Khi ®îc ph©n c«ng viÖc g× ®Òu quyÕt t©m hoµn thµnh xuÊt s¾c, s¸ng t¹o. Tõ viÖc tham gia cuéc ®µm ph¸n lÞch sö t¹i Pari víi nh÷ng ®ãng gãp quan träng cña m×nh lµm kÎ thï ph¶i nÓ träng, quèc tÕ ghi nhËn tÆng Gi¶i thëng N«ben ®Õn viÖc chuÈn bÞ ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam víi viÖc tiÕp qu¶n 566

https://thuviensach.vn

Sµi Gßn nguyªn vÑn, viÖc chØ ®¹o gi¶i quyÕt cç vÊn ®Ò vïng míi gi¶i phãng - mét khèi c«ng viÖc ®å sé, ®ång chÝ ®· gãp phÇn víi cç ®ång chÝ l·nh ®¹o khç giµnh nh÷ng th¾ng lîi quan träng, ®Õn viÖc lµm nghÜa vô quèc tÕ t¹i Campuchia. Víi bÇu nhiÖt huyÕt phôc vô §¶ng, phôc vô nh©n d©n, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã b¶n lÜnh, giµu trÝ tuÖ, cã tÇm nh×n s©u réng vµ ®· gãp phÇn xøng ®¸ng cña m×nh trong sù nghiÖp cçh m¹ng cña d©n téc ViÖt Nam.

567

https://thuviensach.vn

568

https://thuviensach.vn

PhÇn thø n¨m

Lª §øc Thä víi c«ng tç

Quèc phßng - an ninh

569

https://thuviensach.vn

570

https://thuviensach.vn

§ång chÝ Lª §øc Thä

víi Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam

vµ cç cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc,

b¶o vÖ Tæ quèc

§¹i tíng Phïng Quang Thanh*

§ång chÝ Lª §øc Thä lµ nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng thuéc líp c¸n bé ®Çu tiªn cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, mét trong nh÷ng ngêi häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, mét chiÕn sÜ

cçh m¹ng kiªn cêng, mét c¸n bé l·nh ®¹o dµy d¹n kinh nghiÖm.

Tõng ®¶m nhiÖm nhiÒu träng trçh trªn cç lÜnh vùc chÝnh trÞ, qu©n sù, ngo¹i giao, tæ chøc c¸n bé, x©y dùng §¶ng,... ë c¬ng vÞ

nµo ®ång chÝ còng hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô. Víi Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam, víi cç cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc vµ b¶o vÖ Tæ quèc, ®ång chÝ ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín.

1 . §ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã tÇm chiÕn lîc c¶ vÒ chÝnh trÞ, qu©n sù, ngo¹i giao

Víi t duy s¾c s¶o vµ c¸i nh×n nh¹y bÐn vÒ nhiÒu lÜnh vùc,

®ång chÝ ®· cã ®ãng gãp to lín ®èi víi hai cuéc kh¸ng chiÕn cña d©n téc vµ ®èi víi qu¸ tr×nh x©y dùng, chiÕn ®Êu vµ trëng thµnh cña Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam.

N¨m 1948, ®îc Trung ¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cö vµo Nam Bé, trªn c¬ng vÞ Phã BÝ th Xø ñy kiªm ChÝnh ñy Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y, ®ång chÝ ®· s¸t c¸nh víi ___________________

* Uû viªn Bé ChÝnh trÞ - Phã BÝ th Qu©n uû Trung ¬ng - Bé trëng Bé Quèc phßng.

571

https://thuviensach.vn

BÝ th Xø ñy Lª DuÈn vµ cç ®ång chÝ trong Xø ñy (tõ n¨m 1949 ®Õn 1954) l·nh ®¹o, chØ ®¹o x©y dùng lùc lîng vò trang vµ ph¸t triÓn cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña qu©n vµ d©n Nam Bé. Trong nh÷ng n¨m th¸ng Êy, víi phong cçh s©u s¸t c¬

së, n¾m b¾t thùc tiÔn cuéc kh¸ng chiÕn trªn ®Þa bµn, hiÓu ®îc nh÷ng ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu cña ®Þch vµ cña ta, ®ång chÝ ®· cïng Thêng vô Xø uû ®a ra nhiÒu quyÕt sçh quan träng thóc

®Èy cuéc kh¸ng chiÕn ph¸t triÓn. Nh÷ng ý kiÕn ph¸t biÓu chØ

®¹o cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong cç cuéc héi nghÞ cña Xø uû Nam Bé, Bé T lÖnh qu©n khu, ph©n liªn khu..., còng nh cç bµi b¸o cña ®ång chÝ thêi kú nµy ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc cô thÓ ho¸ vµ vËn dông s¸ng t¹o quan ®iÓm, ®êng lèi qu©n sù cña §¶ng vµo ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh thùc tÕ cña chiÕn trêng, qua ®ã kÞp thêi chØ ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn cña ®ång bµo, chiÕn sÜ

Nam Bé vît qua khã kh¨n, ph¸t triÓn m¹nh mÏ.

H¬n 6 n¨m l¨n lén trªn chiÕn trêng Nam Bé trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, bªn c¹nh nh÷ng b¸o c¸o quan träng tr×nh bµy t¹i cç héi nghÞ do Xø ñy, Uû ban Hµnh chÝnh - Kh¸ng chiÕn Nam Bé còng nh Bé T lÖnh cç qu©n khu, khu, ph©n liªn khu vµ cç c¬ quan d©n, chÝnh, ®¶ng triÖu tËp, ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn trùc tiÕp gi¶ng bµi t¹i cç líp häc lý luËn, cç líp "rÌn c¸n, chØnh qu©n". Cç bµi gi¶ng, cç b¸o c¸o cña ®ång chÝ thÓ hiÖn nh·n quan chÝnh trÞ s¾c bÐn vµ tinh thÇn chiÕn ®Êu cao, nh: VÊn ®Ò x©y dùng §¶ng, qu©n ®éi vµ MÆt trËn thèng nhÊt v÷ng m¹nh ®Ó tiÕn hµnh th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn vµ trêng kú; vÊn ®Ò më réng vµ ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch, x©y dùng kinh tÕ kh¸ng chiÕn vµ ®Èy m¹nh c«ng cuéc kh¸ng chiÕn trªn cç lÜnh vùc t tëng, v¨n hãa... §ång chÝ ®·

tæng kÕt thùc tiÔn, n©ng thµnh nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh lý luËn qu©n sù, ®Þnh híng chØ ®¹o x©y dùng lùc lîng vò trang vµ

ph¬ng thøc ph¸t triÓn cuéc chiÕn tranh nh©n d©n ë Nam Bé nh: Nguyªn t¾c vËn ®éng chiÕn; yÕu tè chÝnh trÞ - tinh thÇn quyÕt ®Þnh mét phÇn th¾ng lîi; ph¬ng thøc tiÕn hµnh chiÕn tranh nh©n d©n vµ vai trß cña §¶ng Céng s¶n ®èi víi Qu©n ®éi 572

https://thuviensach.vn

nh©n d©n. §ång chÝ chØ râ: C«ng tç chÝnh trÞ b¶o ®¶m cho viÖc thi hµnh nhiÖm vô qu©n sù ®îc ®Õn n¬i ®Õn chèn, nã ®ãng vai trß quan träng bËc nhÊt trong viÖc x©y dùng Qu©n ®éi nh©n d©n chiÕn th¾ng. Bªn c¹nh ®ã, cuéc kh¸ng chiÕn cña chóng ta kh«ng ph¶i chØ cã bé ®éi lµ cã thÓ th¾ng ®îc mµ ph¶i huy ®éng ®îc toµn d©n ®ång lßng x«ng ra giÕt giÆc b»ng ®ñ mäi cçh, trªn tÊt c¶ mäi ph¬ng diÖn, míi mong chiÕn th¾ng hoµn toµn; chØ cã ph¸t ®éng ®îc chiÕn tranh nh©n d©n míi lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh cho sù th¾ng b¹i trong cuéc chiÕn tranh gi¶i phãng d©n téc.

N¨m 1950, trong B¸o c¸o tæng kÕt cç chiÕn dÞch ®· tiÕn hµnh trªn ®Þa bµn Nam Bé, ®ång chÝ ®· nªu râ: ChØ cã sù l·nh ®¹o cña §¶ng trong Qu©n ®éi nh©n d©n míi b¶o ®¶m cho chiÕn th¾ng. Mçi ngêi céng s¶n trong Qu©n ®éi nh©n d©n kh«ng

®îc quªn vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng, lu«n lu«n ph¶i lÊy nã lµm nßng cèt trong mäi ho¹t ®éng vµ ph¶i lµm g¬ng ë bÊt cø ®©u hay trong bÊt cø trêng hîp nµo.

Cã thÓ nãi, trong lÜnh vùc ®Êu tranh vò trang, t duy qu©n sù s¾c bÐn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc t¨ng cêng thùc lùc kh¸ng chiÕn, cñng cè thÕ trËn chiÕn tranh nh©n d©n, ®Èy m¹nh ®Êu tranh qu©n sù, chÝnh trÞ, binh,

®Þch vËn, t¹o ra vµ nh©n lªn søc m¹nh ®¸nh th¾ng ®Þch trªn chiÕn trêng Nam Bé trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p.

Nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, ®Æc biÖt lµ

tõ n¨m 1967, khi ®îc chØ ®Þnh tham gia Qu©n uû Trung ¬ng,

®ång chÝ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng trong viÖc l·nh ®¹o, chØ ®¹o, ®iÒu hµnh cuéc kh¸ng chiÕn; trong viÖc x©y dùng vµ

t¨ng cêng søc chiÕn ®Êu cña lùc lîng vò trang nh©n d©n. Sau

®ît 1 cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy TÕt MËu Th©n th¸ng 2-1968,

®ång chÝ ®îc Bé ChÝnh trÞ cö vµo miÒn Nam lµm Phã BÝ th

Trung ¬ng Côc ®Ó cïng Trung ¬ng Côc theo dâi chØ ®¹o cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy n¨m 1968. Víi t duy qu©n sù s¾c s¶o vµ nh·n quan chiÕn lîc cña mét nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng,

®ång chÝ ®· cïng Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng ®Ò ra nhiÒu quyÕt sçh quan träng thóc ®Èy cuéc kh¸ng chiÕn ®i tíi 573

https://thuviensach.vn

th¾ng lîi. §Æc biÖt lµ trong giai ®o¹n cuèi cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp to lín cïng tËp thÓ Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng ho¹ch

®Þnh, hoµn chØnh kÕ ho¹ch chiÕn lîc gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc.

Cïng cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung

¬ng chØ ®¹o cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n 1975, ®ång chÝ

lu«n theo s¸t diÔn biÕn chiÕn trêng, kÞp thêi ®a ra nh÷ng nhËn

®Þnh, ®¸nh gi¸ vÒ thêi c¬ gi¶i phãng miÒn Nam vµ nhÊt lµ quyÕt

®Þnh chuyÓn sang thùc hiÖn ph¬ng ¸n gi¶i phãng Sµi Gßn sím h¬n dù kiÕn. §ång chÝ ®îc cö vµo miÒn Nam trùc tiÕp phæ biÕn quyÕt t©m chiÕn lîc cña Bé ChÝnh trÞ vµ tham gia chØ ®¹o trùc tiÕp cç ho¹t ®éng tç chiÕn. Lu«n n¾m ch¾c toµn bé diÔn biÕn trªn chiÕn trêng còng nh cç chØ thÞ, ®iÖn v¨n cña Bé ChÝnh trÞ, trªn ®êng vµo Nam, ®ång chÝ truyÒn ®¹t quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ tíi cç ®ång chÝ l·nh ®¹o, chØ huy ë chiÕn trêng vµ chØ ®¹o

®iÒu ®éng cç ®¬n vÞ chñ lùc theo ý ®Þnh tç chiÕn cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng. Víi ®ßn tiÕn c«ng chiÕn lîc gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh, Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng quyÕt

®Þnh cö ba ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o, chØ huy chiÕn dÞch vµ nhËn chØ thÞ trùc tiÕp tõ Bé ChÝnh trÞ. §ång chÝ Lª

§øc Thä ®· truyÒn ®Õn cç ®ång chÝ trong Bé T lÖnh chiÕn dÞch quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ giµnh th¾ng lîi trong trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc cuèi cïng nµy. Víi tç phong s©u s¸t vµ t duy chiÕn lîc s¾c bÐn, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®¸nh gi¸, lêng

®Þnh diÔn biÕn t×nh h×nh, cç t×nh huèng trong tç chiÕn vµ cïng

®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng, Ph¹m Hïng trùc tiÕp chØ ®¹o, kiÓm tra mäi mÆt c«ng tç phèi hîp víi chiÕn dÞch vµ c«ng tç chuÈn bÞ tiÕp qu¶n Thµnh phè Sµi Gßn - Gia §Þnh. Cã mÆt t¹i Së chØ huy c¬ b¶n cña chiÕn dÞch vµ trùc tiÕp gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò chung cña chiÕn trêng, cïng víi cç ®ång chÝ trong Bé T lÖnh chiÕn dÞch,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chØ ®¹o, xö lý nhiÒu t×nh huèng phøc t¹p,

®a chiÕn dÞch lÞch sö mang tªn Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kÝnh yªu

®Õn toµn th¾ng.

574

https://thuviensach.vn

Cã thÓ nãi, trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, trªn tõng c¬ng vÞ ®îc ph©n c«ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n nhÊt qu¸n t tëng chiÕn lîc tiÕn c«ng, s¾c s¶o, quyÕt ®o¸n trong chØ ®¹o vµ tæ chøc thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô chiÕn lîc, gãp phÇn to lín vµo th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc.

2. §ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng trong viÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, trong ®ã cã c¸n bé qu©n ®éi, phôc vô cuéc kh¸ng chiÕn ë miÒn Nam Bíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, hÖ thèng tæ chøc

§¶ng, chÝnh quyÒn, lùc lîng vò trang cçh m¹ng vµ cç ®oµn thÓ kh¸ng chiÕn ë Nam Bé hÇu nh ph¶i kh«i phôc l¹i hoÆc x©y dùng l¹i tõ ®Çu. Trong ®iÒu kiÖn ®ã, vµo Nam Bé, ®ång chÝ

Lª §øc Thä cïng Thêng vô Xø ñy ®· rµ so¸t l¹i ®éi ngò c¸n bé cña cç cÊp ñy §¶ng trong cç khu ñy, tØnh ñy, §Æc khu ñy Sµi Gßn - Chî Lín; n¾m l¹i cç ®ång chÝ c¸n bé chñ chèt cña cç cÊp ñy. §ång chÝ ®Ò xuÊt víi Thêng vô Xø ñy mét sè biÖn ph¸p chÊn chØnh, kiÖn toµn hÖ thèng cÊp ñy §¶ng; më cç líp huÊn luyÖn, båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é cho ®éi ngò c¸n bé tØnh, khu; ®µo t¹o hµng tr¨m c¸n bé cç cÊp, cç ngµnh, ®¸p øng cho yªu cÇu cña cç chiÕn trêng ë Nam Bé. Sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt, cïng víi ®ång chÝ Lª DuÈn, ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®¶m nhËn träng trçh võa tham gia chØ ®¹o thùc hiÖn chuyÓn qu©n tËp kÕt, võa bè trÝ ®éi ngò c¸n bé, x©y dùng hÖ thèng tæ chøc §¶ng ë l¹i miÒn Nam.

Nh÷ng n¨m sau ®ã, díi sù l·nh ®¹o trùc tiÕp cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng Bé ChÝnh trÞ vµ

Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng ®Æc biÖt quan t©m c«ng tç tæ chøc c¸n bé nãi chung vµ c¸n bé cho chiÕn trêng miÒn Nam nãi riªng. §ång chÝ ®Æc biÖt ch¨m lo c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ

c«ng tç tæ chøc, chó träng ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé u tó, v÷ng m¹nh c¶ vÒ b¶n lÜnh chÝnh trÞ, n¨ng lùc c«ng tç, kÞp thêi ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña cuéc kh¸ng chiÕn. §ång chÝ ®·

575

https://thuviensach.vn

®Ò xuÊt thµnh lËp Vô miÒn Nam vµ Côc C¸n bé B trùc thuéc Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®Ó chuyªn nghiªn cøu t×nh h×nh tæ chøc c¸n bé miÒn Nam, gióp Ban Tæ chøc Trung ¬ng ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho cç chiÕn trêng, còng nh ®ãn tiÕp, båi dìng c¸n bé tõ chiÕn trêng ra miÒn B¾c häc tËp, c«ng tç.

§ång chÝ chØ ®¹o s¸t sao, th«ng qua kÕ ho¹ch c¸n bé, ®Ò ra ph¬ng híng vµ tiªu chuÈn ®iÒu ®éng c¸n bé t¨ng cêng cho tõng vïng, tõng chiÕn trêng ë miÒn Nam sao cho phï hîp, nh»m ph¸t huy hiÖu qu¶, h¹n chÕ tæn thÊt hy sinh trªn chiÕn trêng; trùc tiÕp xem xÐt danh sçh c¸n bé trung, cao cÊp bæ sung cho chiÕn trêng; nghe b¸o c¸o lý lÞch vµ hoµn c¶nh cô thÓ

cña tõng ngêi. Trong nh÷ng n¨m th¸ng Êy, hµng v¹n c¸n bé vµ häc sinh miÒn Nam tËp kÕt ra B¾c ®îc cö ®i båi dìng v¨n hãa, lý luËn vµ nghiÖp vô ë cç trêng trong níc vµ níc ngoµi, ®îc ®µo t¹o thµnh nh÷ng c¸n bé ®ñ phÈm chÊt, n¨ng lùc phôc vô cho c«ng cuéc gi¶i phãng vµ x©y dùng quª h¬ng.

3. §ång chÝ Lª §øc Thä ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c vai trß chØ ®¹o ®oµn ®µm ph¸n t¹i Héi nghÞ Pari, hoµn thµnh môc tiªu "®¸nh cho Mü cót", tiÕn tíi "®¸nh cho ngôy nhµo"

Víi vai trß Cè vÊn ®Æc biÖt cña Ph¸i ®oµn ®µm ph¸n cña ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ t¹i Héi nghÞ Pari, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chøng tá lµ mét nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c cã tÇm nh×n xa, tr«ng réng vÒ chiÕn lîc, kiªn ®Þnh vÒ nguyªn t¾c vµ kh«n khÐo, mÒm dÎo vÒ sçh lîc. Cuéc ®µm ph¸n ë Héi nghÞ Pari g¾n bã chÆt chÏ víi cç ho¹t ®éng trªn chiÕn trêng vµ ®ã lµ sù kÕt hîp chÆt chÏ, nhÞp nhµng trong nghÖ thuËt chØ

®¹o chiÕn lîc, ®iÒu hµnh chiÕn tranh nh»m t¹o nªn søc m¹nh tæng hîp to lín ®¸nh b¹i ý chÝ x©m lîc cña kÎ thï. §ång chÝ

Lª §øc Thä ®· cïng ®oµn ®µm ph¸n ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ hoµn thµnh xuÊt s¾c cuéc ®Êu tranh dòng c¶m vµ

mu lîc "võa ®¸nh, võa ®µm" kÐo dµi suèt trong 4 n¨m 9 th¸ng, víi 202 phiªn häp c«ng khai vµ 24 cuéc tiÕp xóc riªng, thËm chÝ

576

https://thuviensach.vn

cã nh÷ng cuéc häp kÐo dµi 16 giê ®ång hå liÒn. Cã thÓ kh¼ng

®Þnh, ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng c¸n bé l·nh ®¹o gãp phÇn to lín vµo viÖc x©y dùng vµ thùc hiÖn ®êng lèi, ph¬ng ch©m "®¸nh - ®µm", kÕt hîp gi÷a ba mÆt trËn qu©n sù, chÝnh trÞ vµ ngo¹i giao trªn bµn ®µm ph¸n.

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· thùc hiÖn xuÊt s¾c chØ ®¹o cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh: "DÜ bÊt biÕn, øng v¹n biÕn", lÊy ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt ®Êt níc vµ toµn vÑn l·nh thæ lµm nÒn t¶ng, kh«ng thÓ ®em ra mÆc c¶, ®µm ph¸n, nhng cã thÓ

xö lý, mÒm dÎo, linh ho¹t vÒ sçh lîc, vÒ cç néi dung cô thÓ.

§ång chÝ lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o cã phÈm chÊt cña mét nhµ

ngo¹i giao kiÖt xuÊt, lu«n kiªn ®Þnh lËp trêng, lý tëng, lu«n chñ ®éng ë thÕ tiÕn c«ng kÎ thï, cã ®èi sçh nh¹y bÐn, s¸ng suèt, khiÕn ®èi ph¬ng ph¶i kiªng nÓ.

Suèt qu¸ tr×nh ®µm ph¸n víi phÝa Mü, ®ång chÝ Lª §øc Thä lu«n n¾m v÷ng mäi diÔn biÕn cña chiÕn trêng trong níc vµ

t×nh h×nh trªn thÕ giíi cã liªn quan, kÞp thêi, chñ ®éng ®a ra nh÷ng ®Ò xuÊt hay ph¶n bç nh÷ng quan ®iÓm cña phÝa Mü.

Sau nh÷ng th¾ng lîi trªn chiÕn trêng, ®ång chÝ ®· chØ ®¹o vµ

trùc tiÕp cã cç biÖn ph¸p ph¸t huy nh÷ng th¾ng lîi ®ã thµnh nh÷ng ®ßn tiÕn c«ng m¹nh mÏ trªn bµn ®µm ph¸n, buéc phÝa Mü ph¶i ®µm ph¸n thùc chÊt ®Ó héi nghÞ tiÕn triÓn. B»ng sù kÕt hîp tµi t×nh gi÷a nh÷ng th¾ng lîi trªn chiÕn trêng víi nh÷ng diÔn biÕn trªn bµn ®µm ph¸n, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cïng toµn §¶ng, toµn qu©n, toµn d©n ta thùc hiÖn xuÊt s¾c ph¬ng híng mµ

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· chØ ra: "§¸nh cho Mü cót", t¹o tiÒn ®Ò

®Ó tiÕn tíi "®¸nh cho ngôy nhµo".

4. §ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp to lín trong viÖc tæ chøc lùc lîng qu©n ®éi sau chiÕn tranh gi¶i phãng vµ x©y dùng, bè trÝ thÕ trËn quèc phßng toµn d©n trong thêi kú míi

Sau th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, 577

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cïng tËp thÓ Bé ChÝnh trÞ, Qu©n uû Trung ¬ng ®Ò ra nh÷ng chñ tr¬ng x©y dùng Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam trong t×nh h×nh míi. §ång chÝ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng, cïng cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ níc, ®Ò

xuÊt chñ tr¬ng ®óng ®¾n vÒ qu©n sù, quèc phßng, x©y dùng vµ

b¶o vÖ Tæ quèc, x©y dùng qu©n ®éi nh©n d©n v÷ng m¹nh vÒ mäi mÆt theo híng cçh m¹ng, chÝnh quy, tinh nhuÖ, tõng bíc hiÖn

®¹i. §ång chÝ ®· cïng víi tËp thÓ Bé ChÝnh trÞ, Qu©n uû Trung

¬ng chØ ®¹o Bé Quèc phßng tæ chøc biªn chÕ l¹i lùc lîng phï hîp víi t×nh h×nh míi, t¨ng cêng vµ tæ chøc bè trÝ lùc lîng phßng thñ trªn cç híng, cç ®Þa bµn chiÕn lîc quan träng ë vïng biÓn

®¶o, vïng biªn giíi ®Êt liÒn vµ cç trung t©m chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n hãa; tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh b¶o vÖ Tæ quèc; thùc hiÖn nhiÖm vô quèc tÕ gióp d©n téc Campuchia tho¸t khái häa diÖt chñng vµ tõng bíc håi sinh. Lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Trëng Ban Tæ chøc Trung ¬ng, võa tham gia Qu©n uû Trung ¬ng,

®ång chÝ Lª §øc Thä võa ch¨m lo c«ng tç x©y dùng ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o qu©n ®éi, trùc tiÕp ®Õn t×m hiÓu t×nh h×nh vµ cã nh÷ng ®Ò xuÊt chØ ®¹o vÒ chÝnh sçh ®èi víi nh÷ng c¸n bé, chiÕn sÜ

lµm nhiÖm vô n¬i biªn giíi, h¶i ®¶o.

Lµ mét nhµ l·nh ®¹o cao cÊp cña §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng nh÷ng ®· dµnh t©m huyÕt cho viÖc x©y dùng qu©n ®éi v÷ng m¹nh vÒ chÝnh trÞ, t tëng vµ tæ chøc ®¸p øng yªu cÇu nhiÖm vô cña cçh m¹ng, mµ cßn lu«n dµnh cho c¸n bé, chiÕn sÜ

qu©n ®éi sù quan t©m víi tÊt c¶ niÒm tin yªu, quý mÕn ®Æc biÖt. Nh÷ng n¨m chiÕn tranh, ®ång chÝ lu«n dµnh sù quan t©m s©u s¾c tíi c¶i thiÖn ®êi sèng, sinh ho¹t vµ b¶o ®¶m søc kháe cña bé ®éi, coi ®ã lµ mét nh©n tè quan träng t¨ng cêng søc m¹nh vµ hiÖu suÊt chiÕn ®Êu cña bé ®éi ta trªn chiÕn trêng.

Sau ®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975 thu non s«ng vÒ mét mèi, trong bén bÒ c«ng viÖc, ®ång chÝ vÉn lu«n dµnh thêi gian trùc tiÕp ®Õn th¨m nhiÒu ®¬n vÞ qu©n ®éi n¬i biªn giíi, h¶i ®¶o, vïng s©u, vïng xa. Lµ mét ngêi l·nh ®¹o cao cÊp cña §¶ng, cã tç 578

https://thuviensach.vn

phong gi¶n dÞ, gÇn gòi víi c¸n bé, chiÕn sÜ, ®ång chÝ Lª §øc Thä

®· ®Õn tËn tõng ®¬n vÞ qu©n ®éi, quan t©m ®Õn nh÷ng chi tiÕt nhá nhÊt b¶o ®¶m cuéc sèng h»ng ngµy cña bé ®éi.

Nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp kû 80 cña thÕ kû XX, dï tuæi ®·

cao nhng ®ång chÝ Lª §øc Thä vÉn ®i ®Õn cç ®ån biªn phßng xa x«i n¬i biªn c¬ng Tæ quèc th¨m hái, ®éng viªn cç chiÕn sÜ

®ang ®ãng qu©n b¶o vÖ biªn giíi. N¨m 1982, c¸n bé chiÕn sÜ

Trung ®oµn 531 ®· vinh dù ®îc ®ãn ®ång chÝ Lª §øc Thä lªn tËn cç chèt tiÒn tiªu ë Khau ChØa - Cao B»ng, th¨m hái, ®éng viªn vµ ngñ l¹i mét ®ªm cïng c¸n bé chiÕn sÜ Trung ®oµn. Khi vÒ l¹i Thñ ®«, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· yªu cÇu c¬ quan hËu cÇn quan t©m ®Õn chiÕn sÜ biªn giíi h¬n. N¨m ®ã, cç chiÕn sÜ Trung

®oµn ®· ®îc xem chiÕu phim lu ®éng phôc vô mçi ®¬n vÞ mét tèi, tiªu chuÈn b¸o chÝ ®îc t¨ng cêng h¬n. Bé ®éi trªn chèt

®îc cÊp thªm ¸o trÊn thñ vµ ch¨n Êm, ®îc t¨ng thªm thÞt lîn sÊy vµo tiªu chuÈn ¨n. §Õn ®©u, ®ång chÝ còng ©n cÇn th¨m hái, chia sÎ, ®éng viªn vµ nh¾c nhë mäi ngêi, trong c¸i khã kh¨n, thiÕu thèn chung cña mét ®Êt níc võa ra khái chiÕn tranh, cïng thÊu hiÓu vµ chia sÎ víi nh÷ng khã kh¨n, gian khæ, thiÕu thèn cña ngêi chiÕn sÜ ®ang lµm nhiÖm vô b¶o vÖ Tæ quèc th©n yªu. Chan chøa t×nh yªu th¬ng, san sÎ víi ngêi lÝnh, ®ång chÝ ®· nãi hé cho hµng triÖu ngêi ë hËu ph¬ng ®ang híng vÒ tiÒn tuyÕn, vÒ biªn c¬ng niÒm kh©m phôc, yªu th¬ng vµ ®Õn víi nh÷ng ngêi chiÕn sÜ b»ng t×nh c¶m trong s¸ng, ®Ñp ®Ï.

*

* *

H¬n 20 n¨m kÓ tõ ngµy ®ång chÝ Lª §øc Thä ®i xa, nhng trong t tëng, t×nh c¶m cña nhiÒu c¸n bé chiÕn sÜ Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam vÉn cßn in ®Ëm h×nh ¶nh mét nhµ l·nh ®¹o cao cÊp cña §¶ng cã nhiÒu ®ãng gãp quan träng cho sù nghiÖp cçh m¹ng vµ kh¸ng chiÕn cña d©n téc, cho sù nghiÖp x©y dùng Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam, mét ngêi lu«n dµnh t×nh yªu th¬ng, sù quan t©m s©u s¾c tíi c¸n bé, chiÕn sÜ qu©n ®éi. ThËt 579

https://thuviensach.vn

khã kÓ hÕt nh÷ng ®ãng gãp lín lao cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng, cña nh©n d©n ta, ®èi víi qu¸ tr×nh x©y dùng, chiÕn ®Êu vµ trëng thµnh cña Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam trong mÊy chôc n¨m qua.

580

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Thä víi viÖc

x©y dùng lùc lîng c«ng an nh©n d©n

vµ c«ng tç an ninh trong cç cuéc

kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc

vµ b¶o vÖ Tæ quèc

Trung tíng TrÇn §¹i Quang *

C«ng an nh©n d©n ViÖt Nam ra ®êi tõ nh÷ng ngµy ®Çu Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 vµ ®· ®îc §¶ng, Nhµ níc xç ®Þnh lµ lùc lîng vò trang träng yÕu cña §¶ng, Nhµ níc.

Trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ trëng thµnh, díi sù l·nh ®¹o cña Trung ¬ng §¶ng, trong ®ã cã vai trß hÕt søc to lín cña

®ång chÝ Lª §øc Thä, nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th

Thêng trùc Ban BÝ th, Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng - mét chiÕn sÜ cçh m¹ng kiªn cêng, mét c¸n bé l·nh ®¹o giµu kinh nghiÖm cña §¶ng vµ Nhµ níc, lùc lîng C«ng an nh©n d©n ®·

kh«ng ngõng lín m¹nh, vît qua mäi khã kh¨n, gian khæ, hoµn thµnh mäi nhiÖm vô b¶o vÖ an ninh quèc gia, gi÷ g×n trËt tù, an toµn x· héi. Trong cuéc ®êi cçh m¹ng gian khæ nhng vÎ vang,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®em hÕt t©m søc, tµi n¨ng, trÝ tuÖ cña m×nh cèng hiÕn cho sù nghiÖp cña §¶ng vµ cña d©n téc. Víi nh÷ng ®ãng gãp to lín cña m×nh, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®îc

§¶ng, Nhµ níc tÆng thëng Hu©n ch¬ng Sao vµng vµ nhiÒu phÇn thëng cao quý khç cña cç níc anh em, bÌ b¹n quèc tÕ.

Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ

___________________

* Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th §¶ng uû C«ng an Trung ¬ng - Bé trëng Bé C«ng an.

581

https://thuviensach.vn

truyÒn thèng yªu níc, chñ nghÜa anh hïng cçh m¹ng vµ niÒm tù hµo cña c¸n bé, chiÕn sÜ lùc lîng C«ng an nh©n d©n.

Trong nh÷ng n¨m khãi löa cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ®Çy gian khæ, theo sù ph©n c«ng cña Trung ¬ng

§¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· tõ ViÖt B¾c vµo Nam cïng mét sè ®ång chÝ l·nh ®¹o trùc tiÕp chØ ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ë Nam Bé.

ë cç c¬ng vÞ l·nh ®¹o khç nhau, ®ång chÝ ®· cïng víi cç

®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc ë miÒn Nam

"Thµnh ®ång Tæ quèc", x©y dùng miÒn B¾c x· héi chñ nghÜa, hËu ph¬ng lín cña tiÒn tuyÕn lín, ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, tiÕn hµnh cuéc ®µm ph¸n ë Pari th¾ng lîi, thùc hiÖn môc tiªu "®¸nh cho Mü cót" tiÕp ®ã cïng víi mét sè

®ång chÝ khç, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, thùc hiÖn môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt níc.

§¶ng, Nhµ níc ®· tin cËy giao cho ®ång chÝ gi÷ cç c¬ng vÞ träng trçh cao trong nhiÒu lÜnh vùc c«ng tç: n¨m 1944 lµ

Uû viªn Trung ¬ng §¶ng, trùc tiÕp phô trçh Xø uû B¾c Kú; Uû viªn Ban Thêng vô Trung ¬ng, phô trçh tæ chøc (n¨m 1945); Phã BÝ th Xø uû Nam Bé, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam; Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng; Cè vÊn ®Æc biÖt cña ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam; Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Thêng trùc, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng.

Trªn cç c¬ng vÞ c«ng tç trong tõng giai ®o¹n cçh m¹ng,

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã nh÷ng ®ãng gãp lín ë tÇm chiÕn lîc, trong ®ã cã lÜnh vùc x©y dùng lùc lîng vò trang. §èi víi lùc lîng C«ng an nh©n d©n, ®ång chÝ ®Æc biÖt quan t©m c«ng tç x©y dùng §¶ng trong C«ng an nh©n d©n trong s¹ch, v÷ng m¹nh vµ xç ®Þnh ®©y lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quyÕt

®Þnh hoµn thµnh nhiÖm vô chÝnh trÞ cña lùc lîng C«ng an nh©n d©n.

582

https://thuviensach.vn

Cçh m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, nh©n d©n Nam Bé díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®· ®øng lªn giµnh ®îc chÝnh quyÒn, nhng cha ®Çy mét th¸ng sau th× thùc d©n Ph¸p ®· g©y hÊn trë l¹i, buéc nh©n d©n Nam Bé ph¶i bíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn míi. Thêi kú nµy, cç tæ chøc §¶ng ë Nam Bé vÉn cßn non yÕu, Xø uû Nam Bé ph¶i b¾t tay ngay vµo x©y dùng, cñng cè cç tæ chøc §¶ng, ®oµn thÓ quÇn chóng, lùc lîng cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi. §©y lµ thêi kú Xø uû Nam Bé rÊt cÇn nh÷ng ngêi l·nh ®¹o cã n¨ng lùc vÒ c«ng tç tæ chøc, c¸n bé vµ kinh nghiÖm thùc tiÔn ho¹t ®éng cçh m¹ng ®Ó x©y dùng, cñng cè tæ chøc §¶ng, cç lùc lîng vò trang vµ cç ®oµn thÓ quÇn chóng...

V× vËy, cuèi n¨m 1948, ®ång chÝ ®îc §¶ng ph©n c«ng vµo Nam c«ng tç. Trªn ®êng tõ B¾c vµo Nam, ®ång chÝ ®· lµm viÖc víi mét sè tØnh uû, khu uû, nghe b¸o c¸o t×nh h×nh, trªn c¬ së ®ã chØ

®¹o ngay viÖc x©y dùng, cñng cè §¶ng trong lùc lîng vò trang, trong c«ng an, trong vïng bÞ ®Þch t¹m chiÕm; chØ ®¹o ph¸t triÓn

§¶ng ph¶i ®i ®«i víi cñng cè §¶ng, ph¶i d×u d¾t ®¶ng viªn míi trong c«ng tç thùc tÕ vµ ph¶i më líp huÊn luyÖn ng¾n ngµy cho hä; ph¶i lu«n lu«n ch¨m lo cñng cè chi bé, thùc hiÖn phª b×nh vµ

tù phª b×nh; ph¶i lu«n lu«n ®Ò cao c¶nh giç, ®Ò phßng bän ®Þch chui vµo trong §¶ng, ph¸ ho¹i §¶ng tõ bªn trong. NhËn thøc râ vÞ trÝ, vai trß l·nh ®¹o cña cç tæ chøc §¶ng nh ®Çu n·o cña phong trµo cçh m¹ng, nªn sau khi vµo ®Õn c¨n cø cña Xø uû Nam Bé (ë §ång Th¸p Mêi), ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cïng ®ång chÝ Lª DuÈn vµ Thêng vô Xø uû Nam Bé gÊp rót tiÕn hµnh rµ

so¸t, kiÖn toµn c¸n bé trong cÊp uû §¶ng ë cç khu uû, tØnh uû,

§Æc khu uû Sµi Gßn - Chî Lín - Gia §Þnh; chØ ®¹o t¨ng cêng vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi phong trµo cçh m¹ng ë ®Þa ph¬ng. Thùc hiÖn chñ tr¬ng cña Thêng vô Xø uû Nam Bé, cç tæ chøc §¶ng cña C«ng an Nam Bé ®îc kiÖn toµn vÒ tæ chøc vµ rµ so¸t, lùa chän, x©y dùng, båi dìng ®éi ngò c¸n bé cÊp uû. Do ®ã, tæ chøc §¶ng cña C«ng an Nam Bé ®îc cñng cè thªm mét bíc, l·nh ®¹o thùc hiÖn tèt cç nhiÖm vô chÝnh trÞ.

Thùc hiÖn ChØ thÞ sè 10-CT/TW cña Trung ¬ng §¶ng ngµy 5-583

https://thuviensach.vn

5-1950 vÒ §¶ng l·nh ®¹o C«ng an, Xø uû Nam Bé ®· chØ ®¹o cç thµnh uû, tØnh uû nhËn thøc ®óng vai trß quan träng cña c«ng an trong bé m¸y nhµ níc d©n chñ nh©n d©n, t¨ng cêng l·nh ®¹o c«ng tç c«ng an. Mçi cÊp uû ®Òu ph¶i ph©n c«ng mét uû viªn phô trçh, l·nh ®¹o cç mÆt c«ng tç c«ng an. CÊp trëng ty ph¶i ®îc c¬ cÊu trong thêng vô tØnh uû; phã ty lµ

tØnh uû viªn. Cç cÊp uû cã trçh nhiÖm chØ ®¹o cç c¬ quan, ban, ngµnh phèi hîp chÆt chÏ víi lùc lîng c«ng an. Cö mét sè c¸n bé ®¶ng cã n¨ng lùc t¨ng cêng cho lùc lîng c«ng an.

Song song víi viÖc chØnh ®èn, cñng cè, kiÖn toµn vµ t¨ng cêng sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi c«ng tç c«ng an, ®ång chÝ

Lª §øc Thä cïng víi Thêng vô Xø uû rÊt quan t©m tíi viÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn. Trong ®iÒu kiÖn v« cïng khã kh¨n, thiÕu thèn cña nh÷ng n¨m ®Çu kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p, ®Ó c¸n bé v÷ng vÒ lËp trêng, t tëng, ®îc trau dåi chñ tr¬ng, ®êng lèi cña §¶ng, ®ång chÝ cã s¸ng kiÕn thµnh lËp Trêng Trêng Chinh (tªn ®ång chÝ Tæng BÝ th Trêng Chinh)

®Ó më líp huÊn luyÖn, båi dìng, n©ng cao tr×nh ®é lý luËn chÝnh trÞ cho c¸n bé khu vµ cÊp tØnh, trong ®ã cã c¸n bé c«ng an tham gia líp häc. T¹i cç líp nghiªn cøu lý luËn, chÝnh trÞ, chñ tr¬ng, ®êng lèi, chÝnh sçh cña §¶ng, ®ång chÝ lu«n lu«n ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ s©u s¾c b¶n chÊt ph¶n ®éng, ©m mu th©m

®éc vµ thñ ®o¹n x¶o quyÖt cña kÎ thï. §ång chÝ ©n cÇn c¨n dÆn

®éi ngò ®¶ng viªn, c¸n bé vµ chiÕn sÜ trong ngµnh c«ng an ph¶i lu«n lu«n rÌn luyÖn ®¹o ®øc, phÈm chÊt, tç phong c«ng tç, kh«ng ngõng phÊn ®Êu ®Ó n©ng cao tÝnh ®¶ng, dòng c¶m chiÕn

®Êu, cã ý thøc tæ chøc kû luËt vµ mµi s¾c tinh thÇn c¶nh giç cçh m¹ng.

Lµ mét trong nh÷ng ngêi thay mÆt Trung ¬ng §¶ng chØ

®¹o chiÕn trêng Nam Bé, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· n¾m ch¾c t×nh h×nh vµ cã nh÷ng chØ ®¹o s¸ng suèt, kÞp thêi trong c«ng tç ph¶n gi¸n, b¶o vÖ néi bé. Víi t duy nghiÖp vô s¾c s¶o, s©u s¸t thùc tiÔn, ®ång chÝ ®· tham gia chØ ®¹o lùc lîng C«ng an Nam Bé lµm tèt c«ng tç n¾m t×nh h×nh, tham mu cho Xø uû trong 584

https://thuviensach.vn

c«ng tç phßng, chèng cç lo¹i gi¸n ®iÖp, ph¶n ®éng. §Æc biÖt lµ

®Êu tranh kÞp thêi, cã hiÖu qu¶ víi ho¹t ®éng cña §éi biÖt kÝch hçn hîp nh¶y dï (GCMA) do thùc d©n Ph¸p thµnh lËp ®Ó ®iÒu tra tin tøc vµ dß xÐt néi bé ta, mua chuéc, l«i kÐo nh÷ng ngêi trong hµng ngò kh¸ng chiÕn cña ta ®Çu hµng; ®ång thêi sö dông bän nµy ®Ó khai thç n¾m râ t×nh h×nh bän chØ ®iÓm, hoÆc dÉn ®êng cho ®Þch ®i cµn quÐt, ®¸nh phç¨n cø cçh m¹ng.

Cïng víi l·nh ®¹o Xø uû, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· chØ ®¹o C«ng an Nam Bé lµm tèt c«ng tç diÖt tÒ gian ç, b¶o vÖ tèt cç chiÕn dÞch, b¶o vÖ an toµn cç c¬ quan ®Çu n·o, c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn; ®ång thêi tËp trung chÊn chØnh bé m¸y, x©y dùng tæ chøc, s¾p xÕp c¸n bé, lµm cho néi bé c«ng an trong s¹ch, lùa chän vµ cö nh÷ng c¸n bé cèt c¸n, trung thµnh, tin cÈn bæ sung vµo lùc lîng c«ng an.

Xç ®Þnh cuéc kh¸ng chiÕn cßn l©u dµi, gian khæ nªn bªn c¹nh viÖc n©ng cao tr×nh ®é cho c¸n bé, tõ ®Çu n¨m 1949, díi sù chØ ®¹o cña Xø uû Nam Bé, Së C«ng an Nam Bé ®· ph¸t ®éng thùc hiÖn ba cuéc vËn ®éng lín lµ "X©y dùng ý thøc trêng kú kh¸ng chiÕn", "KiÓm th¶o ®êng lèi c«ng an nh©n d©n" vµ

"KiÓm th¶o 6 ®iÒu Bç Hå d¹y". Qua häc tËp, c¶i t¹o t tëng, cç cuéc vËn ®éng chÝnh trÞ, c¸n bé, chiÕn sÜ c«ng an ®Òu tiÕn bé, cã tinh thÇn kh¾c phôc gian khæ, ý thøc tæ chøc kû luËt ®îc n©ng cao, tæ chøc ®îc cñng cè.

Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, víi c¬ng vÞ

Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng, ®ång chÝ ®· g¾n bã víi lùc lîng c«ng an, chØ ®¹o x©y dùng, kiÖn toµn tæ chøc, bé m¸y Bé C«ng an, x©y dùng lùc lîng C«ng an nh©n d©n ®¸p øng yªu cÇu b¶o vÖ an ninh chÝnh trÞ vµ trËt tù, an toµn x· héi trong

®iÒu kiÖn miÒn B¾c x©y dùng chñ nghÜa x· héi vµ thùc hiÖn chi viÖn cho chiÕn trêng miÒn Nam.

Sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®îc §¶ng, Nhµ níc giao cho träng trçh lµ Phã Ban ®¹i diÖn §¶ng vµ

ChÝnh phñ ë miÒn Nam ViÖt Nam, ®ång chÝ ®· cã nh÷ng chØ ®¹o 585

https://thuviensach.vn

s¸ng suèt ®Ó æn ®Þnh t×nh h×nh, gi÷ v÷ng an ninh chÝnh trÞ, trËt tù, an toµn x· héi lóc bÊy giê. Mét trong nh÷ng chØ ®¹o quan träng nh»m gi¶i quyÕt vÊn ®Ò næi cém vÒ di t¶n, ®oµn tô gia

®×nh vµ con lai. §©y lµ vÊn ®Ò kÎ ®Þch lîi dông ®Ó xuyªn t¹c, lµm rïm beng vµ g©y rèi t×nh h×nh ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh.

§ång chÝ cïng Bé ChÝnh trÞ ®· quyÕt ®Þnh giao cho ngµnh ngo¹i giao vµ c«ng an bµn víi c¬ quan HCR cña Liªn hîp quèc vÒ mét ch¬ng tr×nh ra ®i ®oµn tô gia ®×nh trong trËt tù (OOP), thùc hiÖn chñ tr¬ng cho ®oµn tô gia ®×nh víi sè ngêi ®· di t¶n tõ tríc vµ sau ngµy 30-4-1975.

Trong cç kú §¹i héi III, IV, V, ®îc §¶ng tin cËy giao cho nhiÖm vô chuÈn bÞ dù th¶o B¸o c¸o x©y dùng §¶ng vµ söa ®æi

§iÒu lÖ §¶ng, ®ång chÝ ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô ®îc giao. Cç v¨n kiÖn §¹i héi, §iÒu lÖ §¶ng söa ®æi ®îc th«ng qua t¹i cç kú ®¹i héi ®· xç ®Þnh nÒn t¶ng t tëng cña §¶ng lµ chñ nghÜa Mç - Lªnin, ghi nhËn mét bíc trëng thµnh míi cña §¶ng ta trong c«ng tç x©y dùng §¶ng vµ lµ ®Þnh híng x©y dùng §¶ng trong s¹ch, v÷ng m¹nh, l·nh ®¹o thùc hiÖn th¾ng lîi cç nhiÖm vô chÝnh trÞ trong tõng giai ®o¹n cçh m¹ng cña

®Êt níc. §èi víi c«ng tç x©y dùng §¶ng trong C«ng an nh©n d©n, nh÷ng néi dung trong v¨n kiÖn, §iÒu lÖ §¶ng söa ®æi lµ

kim chØ nam ®Ó thùc hiÖn.

Nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 80 cña thÕ kû XX, t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi cña ®Êt níc gÆp nhiÒu khã kh¨n; cç thÕ lùc ®Õ

quèc, ph¶n ®éng t¨ng cêng cç ho¹t ®éng bao v©y cÊm vËn, x©m nhËp vò trang, tiÕn hµnh ph¸ ho¹i ngÇm kÕt hîp víi viÖc kÝch ®éng cç ®èi tîng ph¶n ®éng lîi dông t«n gi¸o, d©n téc, bän ph¶n ®éng trong ngôy qu©n, ngôy quyÒn, ®¶ng ph¸i cò næi dËy chèng ®èi nh»m lËt ®æ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë níc ta.

Trong bèi c¶nh ®ã, víi vai trß lµ Trëng ban Tæ chøc Trung

¬ng §¶ng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Æc biÖt quan t©m ®Õn c«ng tç b¶o vÖ néi bé, b¶o vÖ an ninh chÝnh trÞ vµ trËt tù, an toµn x·

héi. §ång chÝ ®· trùc tiÕp nghe Bé Néi vô (nay lµ Bé C«ng an) b¸o c¸o cç chuyªn ¸n lín vµ cho ý kiÕn chØ ®¹o cô thÓ; trùc tiÕp 586

https://thuviensach.vn

xuèng c«ng an c¬ së ®Ó nghe b¸o c¸o t×nh h×nh, chØ ®¹o c«ng tç.

Víi tç phong s©u s¸t, t duy s¾c s¶o, am hiÓu nghiÖp vô c«ng an, ®ång chÝ ®· cïng Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng cã nh÷ng chØ ®¹o ë tÇm chiÕn lîc vÒ c«ng tç b¶o vÖ an ninh quèc gia, gãp phÇn b¶o vÖ §¶ng, b¶o vÖ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa, ®a ®Êt níc vît qua giai ®o¹n cùc kú khã kh¨n tríc khi bíc vµo thêi kú tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cçh m¹ng cña m×nh, ®ång chÝ rÊt quan t©m ®Õn c«ng tç tæng kÕt thùc tiÔn vµ nghiªn cøu lý luËn, nghiªn cøu lÞch sö §¶ng lµm c¬ së ®Ó x©y dùng vµ n©ng cao n¨ng lùc l·nh ®¹o cña §¶ng trong tõng giai ®o¹n cçh m¹ng.

Trong 64 n¨m ho¹t ®éng cçh m¹ng, nh÷ng ®ãng gãp to lín, nhiÒu mÆt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña toµn §¶ng, toµn qu©n, toµn d©n ®· ®îc §¶ng, Nhµ

níc vµ nh©n d©n ghi nhËn. Nh©n dÞp kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña ®ång chÝ, chóng t«i xin ®iÓm qua vµi nÐt vÒ nh÷ng chØ

®¹o trùc tiÕp cña ®ång chÝ ®èi víi c«ng tç c«ng an trong cç cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc vµ b¶o vÖ Tæ quèc nh mét sù kh¾c häa thªm vÒ ch©n dung mét nhµ l·nh ®¹o tµi n¨ng vµ trÝ

tuÖ cña §¶ng ta.

587

https://thuviensach.vn

Nh÷ng Ên tîng kh«ng thÓ nµo quªn

vÒ anh s¸u Thä

Cao §¨ng ChiÕm*

Cã ®ång chÝ cho r»ng t«i ®îc gÇn anh S¸u Thä nhiÒu.

§iÒu ®ã qu¶ kh«ng sai. Bëi tr¶i qua nhiÒu thêi kú c«ng tç, t«i thêng ®îc dÞp tiÕp cËn ®Ó b¸o c¸o vµ thØnh thÞ ý kiÕn chØ ®¹o cña anh vÒ c«ng tç nghiÖp vô cña ngµnh m×nh.

Håi tëng l¹i cçh ®©y 51 n¨m, lÇn ®Çu tiªn t«i ®îc gÆp anh S¸u t¹i chiÕn khu §ång Th¸p Mêi, sau khi anh cïng víi ph¸i ®oµn cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ vît qua v¹n dÆm ®êng tõ c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c xÎ däc Trêng S¬n võa vµo

®Õn chiÕn trêng Nam Bé. Lóc ®ã, t«i ®ang lµm Phã Gi¸m ®èc Së C«ng an Nam Bé kiªm Trëng ty C«ng an §Æc khu Sµi Gßn

- Chî Lín.

Mét h«m, anh Hai Ph¹m Hïng - Phã BÝ th Xø uû, Gi¸m

®èc Së C«ng an Nam Bé gäi t«i vÒ Së lµm viÖc vµ cho biÕt: Anh Lª §øc Thä - Trëng ph¸i ®oµn cña Trung ¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ míi vµo, muèn ®îc nghe b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh ®Þch vµ ta trªn chiÕn trêng Nam Bé. VËy anh h·y chuÈn bÞ ngay néi dung b¸o c¸o. ThÕ lµ t«i lËp tøc b¾t tay vµo viÖc.

Khi t«i ®Õn gÆp, anh S¸u Thä ®· nhËn ra ngay, v× anh ®·

®îc nghe anh Hai Hïng giíi thiÖu tríc. Trong buæi lµm viÖc h«m Êy, cã mÆt c¶ anh Hoµng Minh §¹o - Trëng Ban Qu©n b¸o Nam Bé. Nh©n dÞp nµy, anh S¸u Thä giíi thiÖu ®Ó cho t«i vµ anh Hoµng Minh §¹o lµm quen víi nhau, thiÕt lËp mèi quan ___________________

* Nguyªn Uû viªn Trung ¬ng §¶ng; Thîng tíng, Thø trëng Bé Néi vô (nay lµ Bé C«ng an).

588

https://thuviensach.vn

hÖ c«ng tç g¾n bã gi÷a hai ngµnh C«ng an vµ Qu©n b¸o.

Dùa theo néi dung b¶n ®Ò c¬ng ®· chuÈn bÞ, t«i lÇn lît b¸o c¸o víi anh S¸u nh÷ng nÐt chñ yÕu vÒ t×nh h×nh cç mÆt trªn chiÕn trêng. Anh Hoµng Minh §¹o còng cïng ngåi nghe.

Cã mét ®iÒu khiÕn t«i chó ý lµ, trong lóc t«i b¸o c¸o, anh S¸u Thä ngåi ch¨m chó nghe vµ ghi chÐp. ChØ khi nµo cÇn hiÓu râ thªm mét ®«i ®iÒu cÇn thiÕt, anh míi nªu lªn vµi c©u hái ng¾n.

Ngay trong buæi lµm viÖc ®Çu tiªn víi anh S¸u Thä, t«i ®· c¶m nhËn ®îc sù quan t©m ®Æc biÖt cña anh ®èi víi lÜnh vùc c«ng tç an ninh.

KÓ tõ ngµy h«m ®ã, anh c¨n dÆn t«i: TÊt c¶ cç b¸o c¸o c«ng tç göi vÒ Së C«ng an Nam Bé, cÇn sao göi cho anh mét b¶n - ®Æc biÖt lµ nh÷ng b¶n b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh ®Þch. Ngoµi ra, anh cßn trùc tiÕp giao cho t«i mét sè c«ng viÖc.

Tr¶i qua nh÷ng th¸ng n¨m ®îc tiÕp cËn vµ lµm viÖc víi anh S¸u Thä, t«i rÊt quý träng con ngêi vµ phÈm chÊt cña anh.

TÝnh vÒ mÆt tuæi ®êi, ®èi víi t«i, anh S¸u Thä thuéc líp ®µn anh. Cßn xÐt vÒ c¬ng vÞ c«ng tç ë trong §¶ng, anh thuéc vµo hµng l·nh ®¹o chñ chèt cÊp cao cña §¶ng. Cã thÓ nãi, trong thêi gian lµm Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam håi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, anh S¸u Thä gÇn nh lµ Gi¸m ®èc Së C«ng an Nam Bé. Anh hÕt søc quan t©m vµ ®i s©u vµo cç lÜnh vùc ho¹t

®éng cña ngµnh nµy. ChÝnh v× vËy, chóng t«i ®· ®îc dÞp häc tËp ë anh nhiÒu ®iÒu bæ Ých - kÓ c¶ vÒ cç mÆt lËp trêng, quan

®iÓm vµ ph¬ng ph¸p c«ng tç.

Bµi häc quý gi¸ ®Çu tiªn mµ t«i häc tËp ®îc ë anh S¸u Thä lµ sù v÷ng vµng kiªn ®Þnh vÒ lËp trêng quan ®iÓm, tÝnh chiÕn

®Êu cao cña ngêi ®¶ng viªn céng s¶n, ý thøc c¶nh giç cçh m¹ng vµ tinh thÇn b¶o vÖ §¶ng m¹nh mÏ. Qua nhiÒu lÇn lµm viÖc vµ gÆp gì, còng nh trong cç cuéc héi nghÞ vµ cç líp nghiªn cøu vÒ lý luËn, chÝnh trÞ, chñ tr¬ng, ®êng lèi, chÝnh sçh cña §¶ng, anh S¸u Thä lu«n lu«n ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸

s©u s¾c b¶n chÊt ph¶n ®éng, ©m mu th©m ®éc vµ thñ ®o¹n x¶o quyÖt cña kÎ thï. Anh ©n cÇn c¨n dÆn ®éi ngò ®¶ng viªn, c¸n bé 589

https://thuviensach.vn

vµ chiÕn sÜ trong ngµnh c«ng an ph¶i lu«n lu«n rÌn luyÖn ®¹o

®øc phÈm chÊt, tç phong c«ng tç, kh«ng ngõng phÊn ®Êu ®Ó

n©ng cao tÝnh ®¶ng, dòng khÝ chiÕn ®Êu, ý thøc tæ chøc kû luËt vµ mµi s¾c tinh thÇn c¶nh giç cçh m¹ng.

Bµi häc quý gi¸ thø hai mµ t«i ®· tiÕp nhËn ®îc ë anh S¸u lµ nhiÖt t×nh c«ng tç vµ ý chÝ tiÕn c«ng cña ngêi c¸n bé cçh m¹ng. Mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt vÒ phong cçh vµ

c¸ tÝnh cña anh S¸u lµ: HÔ nãi lµ lµm, lµm tíi cïng b»ng nh÷ng biÖn ph¸p vµ kÕ ho¹ch hµnh ®éng cô thÓ. Tç phong c«ng tç theo chñ nghÜa tµi tö vµ lèi lµm viÖc theo kiÓu qua loa ®¹i kh¸i lµ ®iÒu tèi kþ ®èi víi anh.

Anh còng rÊt ghÐt nh÷ng ngêi b¸o c¸o l¸o vµ t« hång hiÖn thùc. Anh nghiªm kh¾c ®ßi hái c¸n bé cÊp díi ph¶i lu«n lu«n trung thùc, hÔ biÕt th× nãi biÕt, nÕu kh«ng biÕt th× nãi kh«ng biÕt. Kh«ng nªn v× t tëng ch¹y theo thµnh tÝch mµ lõa dèi cÊp trªn vµ tù lõa dèi ngay c¶ víi chÝnh m×nh. Anh c¨n dÆn: ph¶i x©y dùng ý thøc ®Çy ®ñ vÒ nghÜa vô vµ ph¶i cã lßng tù t«n tù träng trong c«ng viÖc.

Bµi häc thø ba mµ t«i ®· häc tËp ®îc ë anh S¸u Thä lµ

tÊm lßng th¬ng yªu, quý mÕn vµ sù quan t©m ch¨m sãc ®èi víi c¸n bé. Lµ mét nhµ l·nh ®¹o ®îc §¶ng tin cËy giao cho träng trçh lµm c«ng tç tæ chøc c¸n bé l©u n¨m, anh S¸u rÊt am hiÓu c¸n bé. T«i cã c¶m giç dêng nh anh ®· nhí tíi møc thuéc lßng ®éi ngò c¸n bé díi quyÒn m×nh qu¶n lý. ë anh, lu«n lu«n cã sù ph©n biÖt r¹ch rßi. Mét mÆt, t«n träng vµ th¬ng yªu c¸n bé. MÆt khç, rÊt nghiªm kh¾c ®èi víi nh÷ng ®iÒu sai tr¸i lçi lÇm cña hä.

Tuy cã ngêi ®· ®Æt cho anh S¸u Thä c¸i biÖt danh lµ anh

"S¸u Bóa", còng nh hä ®· ®Æt cho anh Hai Hïng c¸i biÖt danh lµ anh "Hai §e", song t«i vÉn nghÜ, ch÷ "®e" vµ "bóa" ë ®©y kh«ng hÒ ®ång nghÜa víi viÖc sö dông ph¬ng ph¸p "®ao to, bóa lín"

vµo lÜnh vùc phª b×nh, tù phª b×nh vµ trong c«ng tç x©y dùng

§¶ng. §èi víi nh÷ng c¸n bé ph¹m ph¶i khuyÕt ®iÓm sai lÇm, anh S¸u Thä thêng lý gi¶i nh÷ng ®iÒu hay lÏ ph¶i cã søc c¶m 590

https://thuviensach.vn

hãa, thuyÕt phôc, lµm cho ngêi nghe tiÕp nhËn trong sù thÊu lý ®¹t t×nh.

Nãi ®Õn anh S¸u Thä, kh«ng thÓ nµo kh«ng nh¾c tíi sù quan t©m ch¨m sãc cña anh ®èi víi c¸n bé - c¶ vÒ ®êi sèng vËt chÊt lÉn tinh thÇn. T«i ®îc biÕt kh«ng Ýt ngêi, trong sè ®ã cã c¶ t«i, thØnh tho¶ng ®îc anh S¸u göi cho thuèc men, nh©n s©m, cao hæ cèt vµ c¶ tiÒn båi dìng - nhÊt lµ trong nh÷ng lóc èm ®au bÖnh tËt.

Anh S¸u cßn lµ mét nhµ l·nh ®¹o cã tµi n¨ng ®a d¹ng.

Anh ®· tõng g¸nh vç nh÷ng träng trçh cao trong nhiÒu lÜnh vùc c«ng tç quan träng cña §¶ng: tæ chøc, tuyªn huÊn, qu©n sù, ®èi ngo¹i, an ninh néi chÝnh, t tëng vµ v¨n hãa... Tµi n¨ng cña anh ®îc thÓ hiÖn næi bËt trong viÖc tham gia l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p oanh liÖt cña nh©n d©n Nam Bé, trong c«ng tç x©y dùng §¶ng, trªn bµn ®µm ph¸n víi phÝa Mü t¹i cuéc Héi nghÞ Pari, trong viÖc trùc tiÕp tham gia chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö mïa Xu©n ®¹i th¾ng th¸ng 4-1975.

*

* *

Tr¶i qua h¬n 40 n¨m ®îc tiÕp cËn vµ céng sù víi anh S¸u Thä trong nhiÒu thêi kú c«ng tç khç nhau, ®· ®Ó l¹i trong lßng t«i nh÷ng Ên tîng kh«ng thÓ phai mê. N¨m nay, nh©n dÞp kû niÖm 55 n¨m ngµy Nam Bé kh¸ng chiÕn vµ 10 n¨m1 ngµy qua ®êi cña anh S¸u, t«i viÕt nh÷ng dßng nµy ®Ó tëng nhí tíi anh b»ng tÊt c¶ nh÷ng t×nh c¶m tèt ®Ñp cña m×nh, ®· ®îc kÕt tinh tõ trong nh÷ng n¨m th¸ng kh«ng thÓ nµo quªn cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p oanh liÖt trªn chiÕn trêng Nam Bé.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

591

https://thuviensach.vn

m·i m·i kÝnh yªu anh

Trung tíng §ång V¨n Cèng*

T«i ®îc tiÕp cËn víi anh S¸u Thä trªn chiÕn trêng Nam Bé tõ trong nh÷ng th¸ng n¨m gian khæ cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. TÝnh ®Õn ngµy anh S¸u qua ®êi, t«i ®îc gÆp anh kho¶ng n¨m, s¸u lÇn. Tuy nhiªn, qua chõng Êy lÇn gÆp gì, ®·

®Ó l¹i trong t«i nh÷ng Ên tîng s©u ®Ëm vÒ h×nh ¶nh cña mét l·nh tô cçh m¹ng tµi n¨ng vµ ®øc ®é.

Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, cã ngêi ®· ®Æt cho anh c¸i biÖt danh lµ "anh S¸u Bóa". Theo t«i ®ã chØ lµ cçh gäi b«ng

®ïa cña mét sè ®ång chÝ ®· tõng cã mèi th©n t×nh víi anh. Thùc ra, tr¶i qua mÊy chôc n¨m trêi quen biÕt, t«i cha bÞ anh "bóa"

bao giê vµ còng cha hÒ tr«ng thÊy anh "bóa ai". Ngîc l¹i, anh S¸u lµ mét con ngêi sèng t×nh c¶m, cã tÊm lßng qu¶ng ®¹i vµ

c xö víi anh em thÊu lý ®¹t t×nh.

ViÕt ®Õn ®©y, khiÕn t«i båi håi nhí l¹i mét c©u chuyÖn kh«ng thÓ nµo quªn ®· x¶y ra 46 n¨m vÒ tríc. Sau khi HiÖp

®Þnh Gi¬nev¬ ®îc ký kÕt, mét ngµy nä, anh S¸u mêi t«i ®Õn gÆp anh. Võa ¨n c¬m th©n mËt víi t«i, anh võa nãi: "§¶ng ph©n c«ng cho anh ë l¹i tiÕp tôc ho¹t ®éng cçh m¹ng t¹i Nam Bé!".

Thó thùc, trong nh÷ng gi©y phót ®ã, trong lßng t«i c¶m thÊy vui síng v« chõng.

ThÕ lµ t«i trë vÒ ®Þa ph¬ng khÈn tr¬ng thu xÕp viÖc nhµ

®Ó s½n sµng lao vµo cuéc chiÕn ®Êu míi. Nhng sau ®ã, sù viÖc l¹i diÔn ra hoµn toµn khç h¼n.

§îc lÖnh triÖu tËp, t«i l¹i ®Õn gÆp anh S¸u. ThÊu hiÓu s©u s¾c nçi lßng t«i, anh võa nh×n t«i trong ¸nh m¾t chøa chan 592

https://thuviensach.vn

t×nh c¶m, võa xóc ®éng nãi: "Sau khi c©n nh¾c vµ xem xÐt kü l¹i ph¬ng ¸n bè trÝ c¸n bé l·nh ®¹o, §¶ng thÊy cÇn ph¶i ®a anh tËp kÕt ra miÒn B¾c ®Ó gãp phÇn vµo viÖc x©y dùng vµ cñng cè sù v÷ng m¹nh cña Qu©n ®éi ta. T«i rÊt quý anh vµ hÕt søc c¶m th«ng víi nguyÖn väng chÝnh ®¸ng cña anh hiÖn t¹i". ChÝnh th¸i

®é ch©n thµnh vµ søc m¹nh truyÒn c¶m cña anh S¸u ®· gióp t«i nhanh chãng vît qua nh÷ng gi©y phót ngì ngµng vµ toµn t©m toµn ý tiÕp thu quyÕt ®Þnh vÒ viÖc ph©n c«ng c«ng tç míi.

Nh©n ®©y, t«i muèn kÓ thªm mét c©u chuyÖn n÷a ®Ó

chøng minh tµi n¨ng c¶m hãa vµ chinh phôc lßng ngêi cña anh S¸u Thä. Vµo kho¶ng gi÷a n¨m 1950, trong mét cuéc héi nghÞ

chuyªn ®Ò vÒ qu©n sù cña Qu©n khu 9, ®· ph¸t sinh ra cuéc tranh luËn vµ kh«ng ®i ®Õn sù nhÊt trÝ ý kiÕn trong viÖc nhËn thøc vÒ ®êng lèi qu©n sù cña §¶ng gi÷a ba ®ång chÝ l·nh ®¹o cèt c¸n trong Bé T lÖnh qu©n khu. B»ng nh÷ng kinh nghiÖm phong phó ®· ®îc tÝch lòy trong c«ng tç thùc tiÔn tr¶i qua nhiÒu n¨m th¸ng vµ víi vèn kiÕn thøc ®a d¹ng cña m×nh, anh S¸u Thä nªu ra nh÷ng ý kiÕn s¾c s¶o vµ xç ®¸ng lý gi¶i cã søc thuyÕt phôc, ch¼ng nh÷ng ®· gi¶i quyÕt ®îc sù thèng nhÊt vÒ

nhËn thøc cña ba ngêi trong cuéc, mµ cßn lµm cho mäi ngêi ngåi nghe ®Òu c¶m thÊy tho¶i m¸i ®ång t×nh.

ChÝnh th«ng qua cuéc häp nµy còng nh nhiÒu lÇn gÆp gì khç, t«i ®· c¶m nhËn ®îc c¸i hay cña anh S¸u Thä trong viÖc c¶m hãa nh÷ng ngêi ®èi tho¹i b»ng søc m¹nh truyÒn c¶m cña tÊm lßng vµ b»ng t duy chÝnh trÞ mÉn c¶m, chø kh«ng ph¶i b»ng viÖc sö dông ¸p lùc cña chøc tíc, quyÒn uy vµ b»ng cçh nãi n¨ng theo kiÓu "®ao to, bóa lín". Thùc ra, còng cã ®«i khi do c¶m thÊy kh«ng ®îc hµi lßng trong c«ng viÖc, anh biÓu thÞ sù nãng n¶y bùc däc, nhng tuyÖt nhiªn kh«ng bao giê anh cã nh÷ng hµnh ®éng vµ lêi lÏ lµm tæn th¬ng ®Õn t×nh c¶m ®èi víi c¸n bé cÊp díi cña m×nh.

Nãi ®Õn anh S¸u Thä, theo t«i tríc hÕt lµ nãi ®Õn mét

* Nguyªn Phã T lÖnh cç lùc lîng vò trang Qu©n Gi¶i phãng miÒn Nam.

593

https://thuviensach.vn

nhµ l·nh ®¹o tµi ba. Anh cã mét kh¶ n¨ng thiªn phó, am têng nhiÒu lÜnh vùc c«ng tç vµ ho¹t ®éng: qu©n sù, chÝnh trÞ, c«ng tç §¶ng, ho¹t ®éng ®èi ngo¹i, v¨n hãa - nghÖ thuËt... ChØ nãi riªng trong lÜnh vùc ®Êu tranh vò trang, t duy qu©n sù s¾c s¶o cña anh ®· gãp phÇn quan träng trong viÖc chØ ®¹o tç chiÕn vµ

t¹o ra chiÕn th¾ng trªn chiÕn trêng. Nh÷ng ý kiÕn ph¸t biÓu cña anh trong cç cuéc héi nghÞ cña Xø uû Nam Bé, Trung ¬ng Côc miÒn Nam, Bé T lÖnh Qu©n khu 9, Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y, còng nh cç bµi b¸o cña anh tæng kÕt vÒ phong trµo du kÝch chiÕn tranh trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p,

®· soi s¸ng cho chóng ta nhËn thøc ®îc nhiÒu ®iÒu quan träng trong viÖc vËn dông mét cçh s¸ng t¹o lý luËn ®Êu tranh vò trang cña §¶ng vµo hoµn c¶nh lÞch sö cô thÓ cña chiÕn trêng Nam Bé.

Cã mét lÇn, sau khi kÕt thóc cuéc héi nghÞ chuyªn ®Ò qu©n sù t¹i Ph©n liªn khu miÒn T©y, anh S¸u lu t«i l¹i ®Ó bµn b¹c thªm vÒ c«ng viÖc chØ ®¹o tç chiÕn. Lóc ®ã t«i ®ang lµm TØnh

®éi trëng tØnh BÕn Tre. Cßn anh lµ Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam kiªm ChÝnh uû Bé T lÖnh Ph©n liªn khu miÒn T©y Nam Bé. Qua nh÷ng c©u chuyÖn ®µm ®¹o th©n t×nh gi÷a hai anh em, t«i rÊt kh©m phôc vÒ viÖc theo dâi s¸t sao vµ sù am têng s©u s¾c cña anh vÒ mäi mÆt ë chiÕn trêng.

Sau khi tuyªn d¬ng c«ng lao thµnh tÝch chiÕn ®Êu cña

®¶ng viªn, c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo trong tØnh BÕn Tre, anh

®· ph©n tÝch mét cçh khoa häc sù so s¸nh t¬ng quan lùc lîng gi÷a ta vµ ®Þch. Anh c¨n dÆn chóng t«i ph¶i vËn dông

®óng ®¾n ph¬ng ch©m ho¹t ®éng bÝ mËt cña §¶ng trong vïng

®Þch t¹m chiÕm ®ãng. §ång thêi, ph¶i ®Æc biÖt quan t©m ®Õn c«ng tç vËn ®éng vµ tæ chøc quÇn chóng nh»m kh«ng ngõng båi dìng, cñng cè më réng vµ ph¸t triÓn thùc lùc cña ta, bãp bÑp vµ lµm suy yÕu dÇn lùc lîng vµ ph¹m vi kiÓm so¸t cña qu©n Ph¸p vµ bän tÒ ngôy.

Cã thÓ nãi, cuéc ®êi binh nghiÖp cña t«i trªn chiÕn trêng Nam Bé ngay trong giai ®o¹n khëi ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn 594

https://thuviensach.vn

chèng Ph¸p oanh liÖt, ®· mËt thiÕt g¾n liÒn víi sù l·nh ®¹o vµ

d×u d¾t cña §¶ng ta - mµ hiÖn th©n lµ anh Lª §øc Thä. Nhê biÕt tiÕp thu, qu¸n triÖt vËn dông ®óng ®¾n t tëng chØ ®¹o cña anh ®· ®îc tr×nh bµy vµ ph¸t biÓu trong nhiÒu cuéc häp còng nh qua cç cuéc tiÕp xóc riªng, t«i ®· tõng bíc ®îc n©ng cao vÒ t tëng vµ nhËn thøc. Tõ ngêi ®éi trëng du kÝch t¹i mét vïng quª, t«i ®· trë thµnh mét TØnh ®éi trëng, mét T

lÖnh phã cña Qu©n Gi¶i phãng ë chiÕn trêng miÒn Nam, mét tíng lÜnh cao cÊp cña Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam.

Tuy thêi gian vµ n¨m th¸ng ®· nhanh chãng tr«i qua, nhng lóc nµo t«i còng vÉn t©m niÖm nh÷ng lêi huÊn thÞ quan träng cña anh S¸u Thä ®èi víi nh÷ng c¸n bé cÇm qu©n trªn chiÕn trêng. Gièng nh mét sîi chØ ®á vÒ t tëng xuyªn suèt trong nhËn thøc, anh S¸u Thä ®· thµnh c«ng qua viÖc truyÒn c¶m m¹nh mÏ ®Õn chóng t«i, nh»m tiÕp thu vµ qu¸n triÖt vÒ cç mèi quan hÖ m¸u thÞt gi÷a §¶ng vµ qu©n ®éi, gi÷a qu©n ®éi vµ

quÇn chóng nh©n d©n, còng nh viÖc tu dìng rÌn luyÖn vÒ

phÈm chÊt, ®¹o ®øc vµ tç phong cña anh "bé ®éi Cô Hå".

*

* *

T«i kh«ng ph¶i lµ ngêi ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nghÖ

thuËt, còng kh«ng ph¶i lµ ngêi cÇm bót s¸ng tç, nªn kh«ng thÓ nµo diÔn ®¹t ®îc hÕt nh÷ng hoµi niÖm vµ Ên tîng s©u s¾c cña m×nh qua nh÷ng th¸ng n¨m "n»m gai nÕm mËt" víi anh S¸u Thä trªn chiÕn trêng Nam Bé trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p.

Nh©n kû niÖm 10 n¨m1 ngµy mÊt cña anh S¸u, th«ng qua bµi viÕt ng¾n ngñi nµy, t«i muèn biÓu thÞ tÊm lßng m·i m·i yªu th¬ng vµ quý träng anh - lóc anh ®ang cßn chiÕn ®Êu víi chóng t«i ë gi÷a chiÕn trêng, còng nh sau khi anh ®· vÜnh viÔn ra ®i vµo câi vÜnh h»ng.

___________________

1. N¨m 2000 (B.T).

595

https://thuviensach.vn

Mét lÇn gÆp gì kh«ng thÓ nµo quªn

Gi÷a anh hai trung vµ anh lª ®øc thä

Lêi tç gi¶: Tríc TÕt Kû M·o kho¶ng nöa th¸ng, t«i cã ®Õn th¨m ThiÕu tíng t×nh b¸o NguyÔn V¨n Trung tøc Hai Trung, Anh hïng Lùc lîng vò trang, nh©n vËt yªu dÊu trong mÊy cuèn tiÓu thuyÕt cña t«i. Th«ng thêng nh©n vËt v¨n häc ph¶i phong phó h¬n, tinh hoa tËp trung h¬n nguyªn mÉu nhng víi tµi n¨ng cña t«i, nh©n vËt Qu©n m·i m·i kh«ng lín lªn ®îc bëi c¸i bãng khæng lå

cña Hai Trung. Cho tíi tËn h«m nay, sau mét phÇn t thÕ

kû lµ b¹n bÌ, anh Trung vÉn cßn lµ mét bÝ mËt víi t«i, vÉn hÊp dÉn, quyÕn rò t«i nh ngµy ®Çu míi ®îc quen biÕt.

Trong c©u chuyÖn cña lÇn gÆp nµy, anh Trung nãi víi t«i rÊt nhiÒu chuyÖn, vÉn lµ nh÷ng chuyÖn lÇn ®Çu t«i ®îc nghe, vµ anh ®· nh¾c l¹i mét lÇn gÆp gì kh«ng thÓ quªn víi ®ång chÝ Lª §øc Thä t¹i bng biÒn U Minh Thîng vµo dÞp gi¸p TÕt cçh ®©y ®· trªn bèn chôc n¨m. Nh©n ngµy giç lÇn thø 10 anh S¸u Thä, t«i xin ghi l¹i lÇn nãi chuyÖn ®ã ®Ó mçi chóng ta c¶m nhËn ®îc tÇm nh×n cña mét nh©n vËt trong Bé ChØ huy tèi cao kh«ng chØ víi thêi thÕ mµ c¶ c¸i tµi n¨ng sÏ ph¸t lé ë mét chiÕn sÜ trong m¬i mêi l¨m n¨m tíi.

Nhµ v¨n NguyÔn Kh¶i

Tríc TÕt Kû M·o mÊy ngµy, t«i tíi th¨m anh Hai Trung võa lµ chóc TÕt sím gia ®×nh, võa ®a tÆng anh tê b¸o V¨n nghÖ sè TÕt, cã bµi viÕt vÒ anh cña t«i, gäi lµ quµ TÕt cña mét th»ng viÕt v¨n. Ngoµi sçh b¸o ra, c¸i th»ng cÇm bót ch¶ cßn g×

quý h¬n ®Ó tÆng b¹n bÌ. Ngåi nãi chuyÖn tµo lao, t«i míi hái lÞch

®i chóc TÕt cña hai «ng bµ mÊy ngµy tíi. Anh Hai cêi, ngêi 596

https://thuviensach.vn

th× mçi n¨m mçi giµ ®i nhng c¸i cêi, c¸i nh×n, giäng nãi nh

®øng ngoµi thêi gian, vÉn trÎ m·i, nh c¸i thuë t«i míi gÆp lÇn

®Çu, cçh ®©y ®· non mét phÇn t thÕ kû.

- LÞch ®i ch¬i mÊy ngµy TÕt h¶? Ngµy mång Mét ë nhµ, mång Hai ë nhµ, mång Ba vÉn ë nhµ. Cßn bµ Êy muèn ®i ®©u th¨m b¹n bÌ mÊy ngµy TÕt lµ viÖc riªng cña bµ Êy.

- Kh«ng ph¶i ®i chóc TÕt ai c¶ sao?

- T«i b©y giê lµ bËc trëng thîng trong hä, chØ cã cç em vµ cç ch¸u th«i. Tôi nã ph¶i ®Õn ®©y chø, m×nh ®©u cßn ph¶i

®Õn nhµ ai n÷a! Ngêi giµ lµ ngêi lu«n lu«n ®îc ë nhµ ®Ó ®îi ngêi khç ®Õn.

T«i nãi, tuæi tç ®· ®Èy «ng lªn chç ngåi cao tÝt, ngåi ë trªn cao Êy cßn biÕt trß chuyÖn víi ai n÷a. VÉn cã nh÷ng ngêi ®Ó trß chuyÖn, Qu©n nãi, lµ nh÷ng b¹n bÌ hiÖn nay ®· v¾ng mÆt nhiÒu. Qu©n nãi tiÕp, cø mçi lÇn TÕt ®Õn l¹i nhí tíi hä, nhí ®Õn day døt, thËt ra lµ nhí l¹i mét h×nh ¶nh cña chÝnh m×nh. Ai ®ã

®· viÕt, vÒ giµ chØ nh×n ®êi cã mét m¾t, cßn con m¾t kia th× lu«n dâi vÒ c¸i phÝa trong cña m×nh. C¸i phÝa trong Êy lµ nh÷ng n¨m th¸ng ®· qua, viÖc vui vµ viÖc buån, viÖc thµnh vµ viÖc b¹i, råi ngåi cêi tñm tØm mét m×nh. Nhng nhí nhiÒu vÉn lµ c¸i thêi m×nh cßn rÊt trÎ, cha vî con g×, h¨ng h¸i vµ th¬ ng©y, nh÷ng n¨m th¸ng cña mäi sù b¾t ®Çu nªn kh«ng thÓ quªn, ngêi kh«ng quªn, c¶nh còng kh«ng quªn, tÊt c¶ vÉn sèng ®éng, t¬i t¾n nh m×nh võa míi bíc ra tõ ®ã. Nµo ngê thÊm tho¾t ®·

nöa thÕ kû råi.

N¨m 1953, Hai Trung vÉn cßn lµm ë Nha ThuÕ quan Sµi Gßn, cã nhiÖm vô thu thËp tin tøc vÒ sù t¨ng viÖn vµ di chuyÓn cña qu©n ®éi Ph¸p tõ c¶ng Mçx©y tíi Sµi Gßn, råi tõ ®©y chuyÓn sang cç tµu nhá ®a qu©n ra miÒn Trung, ra miÒn B¾c qua cç c¶ng §µ N½ng vµ H¶i Phßng, chuyÓn qu©n b»ng ®êng biÓn th× an toµn h¬n ®êng bé nhiÒu. TÕt n¨m Gi¸p Ngä, tøc lµ

TÕt n¨m 1954, t«i míi 28 tuæi, cha vî con g× nhng ®· vµo nghÒ t×nh b¸o chiÕn lîc ®îc d¨m n¨m, tõ ngµy ®Çu thµnh lËp tæ chøc nµy. Tríc TÕt kho¶ng m¬i ngµy, t«i nhËn ®îc lÖnh 597

https://thuviensach.vn

trong hai ngµy mång 4 vµ mång 5 TÕt ph¶i cã mÆt ë bng ®Ó

gÆp Xø uû nhËn nhiÖm vô míi. Ngµy mång 3 TÕt, t«i ®i xe ®ß xuèng thÞ x· B¹c Liªu ®Õn ch¬i vµ chóc TÕt «ng sÕp ®oan ë ®Êy v× chóng t«i lµ ®ång nghiÖp, ngñ l¹i mét ®ªm, s¸ng h«m sau l¹i

®i xe ®ß xuèng Cµ Mau th¨m mét «ng anh, t«i nãi thÕ. B¹c Liªu cçh Cµ Mau kho¶ng n¨m chôc c©y sè nhng chØ ®i nöa ®êng t«i xuèng xe. N¬i ®ã t«i cßn nhí lµ Tç V¨n, cã mét th¸nh thÊt cña ®¹o Cao §µi, t«i l÷ng th÷ng t¶n bé däc ®êng sè 4 kho¶ng mét c©y sè nh×n vÒ tay ph¶i cã mét tiÖm hít tãc lîp l¸ lµ tr¹m liªn l¹c, liÒn rÏ vµo hít tãc. T«i ®· ®Ó tãc dµi tõ b÷a nhËn ®îc lÖnh ra bng nªn ngåi chê hít tãc lµ chuyÖn rÊt tù nhiªn, kh«ng ai ngê c¶. Bªn ngoµi tiÖm hít tãc cã mét chÞ b¸n tr¸i c©y ®Èy xe, chÞ liÕc nh×n t«i råi ®Èy xe ®i. Hít tãc xong chØ cßn hai chóng t«i, mét thî mét khçh, ngêi hít tãc liÒn dÉn t«i vµo buång trong, thay bé ®å T©y gãi vµo c¸i nãp, mÆc ®å ®en. Sau nhµ lµ mét c¸i l¹ch níc, cã mét c¸i xuång ba lçhê s½n. ChÞ b¸n tr¸i c©y ®·

ngåi ë phÝa l¸i. ChÞ nãi: "T«i ®· nghÜ ph¶i ngµy mai anh míi tíi". T«i nãi: "T«i tíi B¹c Liªu h«m tríc ®Ó b÷a nay tíi ®©y cho sím". T«i cÇm c¸i dÇm cïng chÌo, con thuyÒn lít nhÑ theo s«ng Thíi B×nh vµo s©u m·i trong c¸i mªnh m«ng cña U Minh Thîng, hai bªn bê s«ng lµ dõa níc vµ ®ñ lo¹i tr¸i c©y cña vïng níc mÆn, lóp xóp cã nh÷ng m¸i chßi nh« lªn trong ®¸m l¸ xanh ®en. Khung c¶nh võa tÞch mÞch võa huyÒn bÝ cña mét vïng chiÕn khu, l¹i thªm nhiÖm vô ®ang g¸nh vç, l¹i cã s½n c¸i méng m¬, c¸i l·ng m¹n cña tuæi trÎ phót chèc c¶m thÊy m×nh víi kh¸ng chiÕn lµ mét, m×nh víi ®Êt níc lµ mét, m×nh lµ

mét phÇn tö cña c¸i hïng vÜ bao la kia, níc m¾t tù nhiªn øa ra víi bao nhiªu c¶m kh¸i. Kho¶ng tra th× tíi tr¹m chê, ¨n c¬m tra vµ nghØ l¹i kho¶ng vµi tiÕng råi l¹i xuèng xuång chÌo tiÕp vµo C¸i B¸t lµ mét ®iÓm hÑn cña Xø uû Nam Bé gÆp c¸n bé tõ trong thµnh ra. Ngêi gÆp t«i tèi h«m ®ã lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä.

N¨m Êy «ng Thä míi ngoµi bèn chôc tuæi mµ tãc ®· b¹c nhiÒu.

¤ng giao nhiÖm vô cho t«i ph¶i t×m cçh vµo Bé Tæng Tham mu ngôy ngay trong n¨m nay v× s¾p tíi sÏ cã cuéc chuyÓn giao chiÕn 598

https://thuviensach.vn

lîc chiÕn trêng §«ng D¬ng tõ Ph¸p qua Mü. DÉu Ph¸p cßn cè chÇn chõ v× tiÕc c«ng tiÕc cña nhng Mü sÏ nhanh chãng hÊt c¼ng Ph¸p ®Ó n¾m lÊy ViÖt Nam nãi chung vµ miÒn Nam ViÖt Nam nãi riªng, chñ yÕu lµ qu©n ®éi ngôy ®Ó kÞp thêi ®èi phã víi nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p cña t×nh h×nh. Nªn ngêi cña m×nh ph¶i s¸p v« víi Mü ngay tõ b©y giê, ®øng trong ®éi ngò nh÷ng ngêi mµ råi ®©y Mü sÏ dïng, céng tç víi nã tõ nh÷ng ngµy

®Çu, lµ mét g¬ng mÆt quen thuéc, ®îc tin cÈn khi chóng cßn bì ngì th× sÏ rÊt cã lîi cho nh÷ng nhiÖm vô sau nµy. Nªn nhí th¸ng 2-1954 cha cã mét dÊu hiÖu râ rÖt nµo vÒ nh÷ng biÕn

®éng cã ý nghÜa lÞch sö sÏ diÔn ra trong nh÷ng th¸ng tíi, nh

«ng Thä nãi. Nghe cÊp l·nh ®¹o nãi thÕ th× m×nh biÕt thÕ chø trong bông vÉn cßn hå nghi. ¤ng Thä cßn nãi thªm nhiÒu chuyÖn khç n÷a, kho¶ng h¬n hai tiÕng, lóc t«i s¾p ra vÒ, «ng l¹i nh¾c:

- Trung míi 28 h¶? Cßn trÎ ch¸n! Nh÷ng th¸ng tíi lµ nhiÒu viÖc l¾m ®Êy! N¨m nay ngoµi kia sÏ cã ®¸nh lín, lín h¬n mäi n¨m nhiÒu, sÏ lµ mét trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc. Sau ®ã cã thÓ

cç bªn ph¶i ngåi vµo bµn th¬ng lîng, ®· th¬ng lîng th×

chiÕn tranh cã thÓ kÕt thóc trong n¨m nay. ChiÕn tranh tuy kÕt thóc nhng chóng ta vÉn cha hÕt viÖc ®©u nh¸, cã khi cßn nhiÒu h¬n, mÖt h¬n v× kÎ thï chÝnh lóc nµy lµ Mü, mét ®Õ quèc cßn nguyªn vÑn søc lùc. V·n viÖc mét chót lµ cËu ph¶i lÊy vî ®i chø ®îi xong viÖc cã khi ®· giµ. M×nh sÏ b¶o Mêi H¬ng kiÕm cho cËu mét ®¸m ®µng hoµng (anh Mêi lµ cÊp trªn trùc tiÕp cña t«i).

Th¸ng 3-1954, träng ph¸o cña ta déi löa xuèng ®åi Him Lam, më ®Çu trËn ®¸nh §iÖn Biªn Phñ. Th¸ng 5, toµn bé qu©n Ph¸p ë §iÖn Biªn Phñ ph¶i ra hµng. Tõ ®ã nh÷ng viÖc lín liªn tiÕp xuÊt hiÖn ë miÒn Nam ViÖt Nam víi bao nhiªu lo ©u, nhèn nh¸o b¸o hiÖu sù thay thÇy ®æi chñ. Nh©n cã lÖnh ®éng viªn vµo th¸ng 4-1954, cç sÜ quan trï bÞ ph¶i nhËp ngò, t«i cã ngêi quen ë Bé Tæng Tham mu nªn ®îc vÒ ngay phßng 5 cña Bé Tæng Tham mu. Cuèi th¸ng 5-1954, C.A.I.O thµnh lËp, tøc lµ

tæ chøc huÊn luyÖn hçn hîp cña ba lùc lîng: Ph¸p, ViÖt vµ Mü.

599

https://thuviensach.vn

Lóc nµy ngêi nãi vµ viÕt thµnh th¹o tiÕng Anh trong qu©n ®éi cßn rÊt hiÕm nªn t«i ®îc ®a vÒ bé phËn so¹n th¶o binh th, tøc lµ dÞch cç tµi liÖu tham mu vµ hµnh qu©n cña Mü sang tiÕng ViÖt. Råi lµm c¶ phiªn dÞch khi cÇn, trë thµnh ngêi cÇn thiÕt cña c¶ ba bªn, cã lÇn t«i cßn trùc tiÕp lµm viÖc víi §¹i t¸

trëng bé phËn huÊn luyÖn cña Mü. NhiÒu sÜ quan cÊp t¸ ngµy Êy sau nµy ®Òu lµ tíng hai sao, mét ngêi lµm phã cho OÐtmolen, mét ngêi lµm T lÖnh S ®oµn Anh C¶ §á. Khi t«i

®· lµm nhµ b¸o ®Õn lÊy tin, hä tiÕp t«i ©n cÇn nh b¹n cò gÆp l¹i chø kh«ng cã kho¶ng cçh gi÷a «ng T lÖnh víi cç nhµ b¸o, kÓ c¶ nhµ b¸o Mü.

Th¸ng 7-1954, cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p kÕt thóc nhng t«i vÉn cha r¶nh viÖc ®Ó lo chuyÖn riªng cña m×nh. Cßn bËn h¬n c¶ thêi cßn chiÕn tranh. TiÕng sóng ®· t¾t nhng chiÕn trêng miÒn Nam ViÖt Nam l¹i s«i ®éng h¬n bao giê hÕt víi bao nhiªu ©m mu, bao nhiªu lùc lîng giµnh giËt nhau c¸i ghÕ

Thñ tíng, sÏ lµ ngêi ngoµi cña Ph¸p hay lµ ngêi cña Mü?

Th¸ng 12-1954, cuéc ®¶o chÝnh Ng« §×nh DiÖm cña lùc lîng th©n Ph¸p, Tæng Tham mu trëng cÇm ®Çu bÞ thÊt b¹i ®· buéc Mü vµ DiÖm ph¶i tæ chøc l¹i qu©n ®éi. ViÖc tæ chøc l¹i qu©n ®éi kh«ng chØ nh»m ®uæi hÕt cç sÜ quan do Ph¸p ®µo t¹o mµ cßn nh»m øng phã víi qu©n ®éi miÒn B¾c cã thÓ bÊt thÇn tÊn c«ng mét khi kh«ng cã hiÖp th¬ng Tæng tuyÓn cö vµo th¸ng 7-1956, sî r»ng tíi lóc Êy c¸i ®¸m lÝnh tr¸ng rÖu r· cña ngôy víi 300 cè vÊn qu©n sù cña Mü nh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ quy ®Þnh sÏ trë tay kh«ng kÞp, cã khi cßn thua nhanh h¬n c¶ trËn ®¸nh ë §iÖn Biªn Phñ. Nªn víi t«i kh«ng cã c¸i TÕt n¨m 1956 (BÝnh Th©n) v× cuèi n¨m 1955 chÝnh quyÒn DiÖm ®· véi v· thu gom cç TiÓu ®oµn khinh qu©n thêi Ph¸p thµnh s¸u S ®oµn ®Ó ®Çu n¨m 1956 ®·

cã thÓ hµnh qu©n ®îc".

Anh Trung ngåi nÝn lÆng mét lóc råi nãi thªm:

- B÷a nä cã mét ngêi b¹n Mü, nguyªn lµ cÊp tíng thêi qu©n Mü cßn ë ViÖt Nam nay lµ gi¸o s ngµnh sö, qua Sµi Gßn ch¬i, gÆp t«i cßn nãi ®ïa: "T«i lµ cùu chiÕn binh cña qu©n ®éi Mü 600

https://thuviensach.vn

cßn «ng lµ cùu chiÕn binh cña nh÷ng n¨m qu©n ®éi". T«i nãi: "T«i chØ lµ cùu chiÕn binh cña Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam th«i".

¤ng ta b¶o kh«ng ph¶i, råi kÓ t«i lµ cùu chiÕn binh cña qu©n ®éi Ph¸p lµ mét, cña Qu©n lùc Céng hßa lµ hai, cña qu©n ®éi Mü lµ

ba, cña ViÖt céng lµ bèn, cña qu©n ®éi t«i ®eo lon tíng hiÖn giê lµ n¨m. Còng ®óng, h¶? T«i tuy lµ chiÕn sÜ cña Qu©n ®éi nh©n d©n tõ n¨m 1946, tõ n¨m cßn lµ mét chiÕn sÜ qu©n b¸o nhng qu¶ thùc còng cã dÝnh lÝu nhiÒu tíi c«ng viÖc tham mu cña cç

®éi qu©n kia, tõ n¨m cã chiÕn tranh tíi n¨m kÕt thóc.

T«i l¹i hái:

- VËy anh t×m vî n¨m nµo?

- N¨m 1957, c«ng viÖc t¹m æn ®Þnh ®· ®Þnh t×m vî v× ®·

ngoµi ba m¬i råi, gia ®×nh còng giôc gi· nhiÒu lÇn råi th× anh Mêi l¹i gîi ý t«i nªn t×m vá bäc míi ®Ó më réng ph¹m vi ho¹t

®éng sang cç lÜnh vùc khç. Theo anh Mêi lóc nµy lµm nghÒ

b¸o lµ hay nhÊt, kiÕm ®îc viÖc lµm cho mét tê b¸o Mü, cã trô së ë Sµi Gßn th× cµng hay, sÏ cã c¬ héi tiÕp xóc réng mµ ho¹t

®éng còng tù do h¬n. ThÕ lµ t«i xin gi¶i ngò, sang Mü häc nghÒ

lµm b¸o. N¨m 1959, cßn ®ang häc dë dang th× ®îc tin anh Mêi bÞ b¾t ë HuÕ, cç c¬ së t×nh b¸o ë nhµ bÞ tæn thÊt nÆng nÒ

l¾m, liÒn viÖn cí xin vÒ. VÒ lµ lao vµo t×m mét viÖc lµm hîp ph¸p, ch¾p nèi l¹i liªn l¹c ®Ó nhËn chØ thÞ míi. MÊt hai n¨m võa buån võa c¨ng th¼ng cßn t©m trÝ ®©u nghÜ ®Õn chuyÖn vî con. M·i tíi n¨m 1962 t«i míi gÆp ®îc bµ nhµ t«i hiÖn giê.

LÊy nhau ®îc vµi n¨m, chÞ míi hái c«ng viÖc thËt cña chång vµ tõ ®ã lµ ngêi ®øng sau mäi chiÕn c«ng cña chång. §·

cã lÇn t«i nãi ®ïa víi chÞ: anh lµ Anh hïng Lùc lîng vò trang th× chÞ ph¶i lµ phã Anh hïng. Kh«ng cã ngêi vî nµy th× lµm sao cã ngêi anh hïng Êy?...

601

https://thuviensach.vn

anh S¸u Thä trªn ®êng ra trËn

ThiÕu tíng Phan Hµm*

Ngµy 18-3-1975, Bé ChÝnh trÞ häp t¹i Thñ ®« Hµ Néi.

T×nh h×nh chiÕn trêng miÒn Nam dån dËp diÔn tiÕn. Trong ngµy 18, trªn mÆt trËn Nam T©y Nguyªn, lùc lîng trinh s¸t mÆt ®Êt cña ta tr«ng thÊy cã nhiÒu ®¸m khãi c¶ trªn ®êng 14

vµ ®êng 7. TriÖu chøng g× ®©y? Qu©n ®Þch rót lui ch¨ng?

Trung ®oµn 16 lËp tøc cho mét bé phËn ®ãn ®Çu xuèng nam Cheo Reo, cßn phÇn lín th× vßng qua ®êng 7, tõ sau ®u«i dån tíi. MÊy v¹n qu©n ®Þch ë T©y Nguyªn ®ang bÞ kÑt l¹i trªn ®êng lui qu©n vÒ ®ång b»ng.

Cïng trong ngµy 18 nµy, cã tin qu©n ®Þch ë ®êng 9 rót khái Qu¶ng TrÞ.

C¶ hai nguån tin trªn ®· ®a ®Õn mét quyÕt ®Þnh míi cña Bé ChÝnh trÞ. Anh Ba Lª DuÈn kÕt luËn héi nghÞ "Cã ph¶i ch¨ng, ®©y lµ sù b¸o hiÖu thêi c¬ ®Ó cho qu©n ta tæng tiÕn c«ng

®Ó gi¶i phãng toµn bé miÒn Nam? Cç ®ång chÝ h·y suy nghÜ

®i!". Vµ ngay t¹i phiªn häp, Bé ChÝnh trÞ ®· quyÕt ®Þnh lu«n: Anh Lª §øc Thä lËp tøc vµo miÒn Nam.

ThÕ lµ chØ sau vµi ngµy chuÈn bÞ, anh S¸u lªn ®êng ngay, anh ®Õn HuÕ ®óng vµo ngµy thµnh phè nµy ®îc gi¶i phãng.

Khi vµo tíi Qu¶ng Nam, anh mêi anh Vâ ChÝ C«ng lªn Kon Tum lµm viÖc. Nhng cha ®Õn n¬i, anh Vâ ChÝ C«ng l¹i ph¶i lo vÒ, v× Qu¶ng Nam ®îc gi¶i phãng vµo ngµy 29-3.

Bèn ngµy sau ®ã, anh ®· ®Õn Bu«n Ma Thuét. §Þa ®iÓm

®ãn tiÕp anh lµ c¨n cø huÊn luyÖn cña Trung ®oµn 45 ngôy, ë 602

https://thuviensach.vn

phÝa ®«ng thÞ x·. §©y lµ n¬i t¬ng ®èi an toµn nhÊt, võa b¶o

®¶m bÝ mËt vµ tr«ng bÒ ngoµi cã vÎ khang trang h¬n cç n¬i.

Ai dÌ, trong lóc ®ang dän quÐt phßng ®ãn "«ng khçh quý", th× mét tiÕng næ to ®· ph¸t ra gÇn ®Êy. Th× ra, trong khi anh em

®ang ®èt rç bªn ngoµi, kh«ng ngê trong ®ã cã mét qu¶ lùu

®¹n vµ nhiÒu viªn ®¹n nhá. ThÕ lµ l¹i ph¶i cÊp tèc tung ngêi ®i t×m chç khç. ChØ cßn non mét tiÕng ®ång hå n÷a lµ "«ng khçh"

sÏ ®Õn.

Cuèi cïng ph¶i chän nhµ lµ c¬ quan lµm viÖc cña ngôy quyÒn ®Ó l¹i, nhng còng chØ cã mét phßng lµ cßn nguyªn lµnh.

C¶nh vËt xung quanh x¬ xç. Khi ®oµn võa ®Õn n¬i, ®· thÊy

®ång chÝ Bïi San vµ cç ®ång chÝ trong TØnh uû §¾k L¾k kÐo

®Õn. L¹i lµm viÖc, mÊt c¶ giÊc ngñ tra. §îc gÆp cÊp trªn ®Ó

xin chØ thÞ, trong lóc nµy cßn g× b»ng. Cho nªn tuy biÕt lµ "«ng khçh" ®i ®êng xa, mÖt, nhng chóng t«i vÉn cø ph¶i tranh thñ. §ång chÝ bç sÜ ®i theo ®oµn cho biÕt søc kháe cña "«ng giµ"

cha tèt l¾m. V× nãng lßng muèn vµo sím, nªn lu«n lu«n ph¶i vît cung. §· thÕ, ®Õn ®Þa ph¬ng nµo còng ph¶i lµm viÖc ch¼ng kÓ ngµy ®ªm. C¨ng th¼ng v« cïng.

§êng vµo Nam Bé lóc nµy ®i l¹i khã kh¨n. Kh«ng ph¶i v×

®Ìo cao, dèc ®øng, còng kh«ng ph¶i v× cã suèi s©u. Nhng ®êng th× hÑp mµ cç ®¬n vÞ binh khÝ kü thuËt, tªn löa, xe t¨ng cho¸n hÕt c¶ mÆt ®êng, cho nªn ph¶i ®i theo ®êng 14 ®Çy bom m×n cña hai bªn ngôy vµ ta. §Ó b¶o ®¶m an toµn tuyÖt ®èi cho ®oµn xe cña "«ng khçh", t«i ph¶i cho hai xe t¶i chë g¹o ®i tríc vµ

b¶n th©n t«i dÉn ®oµn ®i, v× t«i còng vµo Nam Bé.

Tr¹m ®ãn tiÕp cña Trung ¬ng Côc n»m díi mét lïm c©y rËm. Gäi lµ tr¹m, nhng lÌo tÌo chØ cã mét c¸i l¸n nhá vµ mét c¸i l¸n con. Tr«ng qua dÊu vÕt còng biÕt xe qua l¹i n¬i nµy rÊt nhiÒu. Nhç tr«ng còng thÊy kû luËt chiÕn trêng ë ®©y rÊt nghiªm. TÊt c¶ xe cé ®Òu nóp kÝn, r¶i rç xung quanh. Tõ ®©y

* Tham mu phã ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

603

https://thuviensach.vn

vµo Trung ¬ng Côc ®i l¹i chØ b»ng mét ph¬ng tiÖn duy nhÊt lµ xe Hon®a «m, bÊt cø khçh lµ cÊp g×.

Võa ®a tay lªn vµnh mò chµo, anh "l¸i xe «m" ®· «m chÇm lÊy "«ng khçh" tríc con m¾t ng¹c nhiªn cña mäi ngêi.

- Anh S¸u, anh cã kháe kh«ng, anh S¸u. Anh B¶y (®ång chÝ

Ph¹m Hïng) cho t«i ra ®ãn anh ®©y! MÊy h«m nay, anh B¶y tr«ng anh hÕt nãi.

§ång chÝ Lª §øc Thä vç nhÑ vµo vai "anh gi¶i phãng". LÇn thø hai, mäi ngêi ng¹c nhiªn.

- ña, T. D¹o nµy c«ng tç ë ®©y µ? §· gÆp vî con cha?

Võa nãi, anh S¸u Thä võa quµng xµ cét vµo vai, råi nhanh nhÑn leo lªn chiÕc Hon®a, ngåi gän sau lng "anh gi¶i phãng"

rÊt tù nhiªn.

- Ta ®i th«i!

Anh V¨n TiÕn Dòng, anh Ph¹m Hïng vµ cç anh c¸n bé Trung ¬ng Côc ®· ®îi s½n ®øng ®ãn tõ ngoµi. Võa xuèng xe, anh S¸u Thä ch¹y ®Õn «m choµng lÊy anh Ph¹m Hïng vµ anh V¨n TiÕn Dòng. Hä h«n nhau l©u h¬n mäi lÇn, nghÑn ngµo, ch¼ng nãi nªn lêi. Míi xa nhau chØ h¬n 100 ngµy mµ t×nh h×nh

®æi thay h¬n c¶ mét ®êi ngêi, nh nh÷ng ngêi võa ra khái giÊc m¬.

Suèt c¶ mét ®êi, vµo tï, ra téi, biÕt bao nhiªu lÇn ®øng díi m¸y chÐm nh×n lªn, hay trong ngôc tèi nh×n ra, tÝnh mÖnh nh ngh×n c©n treo sîi tãc, cã ai trong hä nghÜ r»ng cã ngµy hä cïng ®øng bªn nhau nh thÕ nµy ®Ó nh×n ®êi x¸n l¹n nh h«m nay vµ trµn trÒ hy väng vÒ nh÷ng ngµy s¾p ®Õn. Trong cuéc ®êi lµm cçh m¹ng, mçi ngêi ®Òu g¸nh vç nhiÒu träng trçh, nhng cã nhiÖm vô nµo lín h¬n trçh nhiÖm mµ §¶ng ®Æt lªn vai hä trong nh÷ng ngµy s¾p ®Õn: chØ huy mét ChiÕn dÞch quy m« nhÊt, quan träng nhÊt ®Ó kÕt thóc th¾ng lîi sau 120 n¨m c¶

d©n téc sèng trong ®ªm dµi n« lÖ. ChiÕn dÞch nµy cßn thai nghÐn, nhng th¾ng lîi gÇn nh n¾m ch¾c trong tay. Trong nh÷ng c¸i h«n mÆn nång, th¾m thiÕt, cßn béc lé mét ý chÝ s¾t 604

https://thuviensach.vn

®¸, mét quyÕt t©m cao ®é vµ mét sù nhÊt trÝ cao.

Ngµy h«m sau b¾t tay vµo lµm viÖc. Thîng t¸ Vâ Quang Hå

cïng ®i trong ®oµn anh S¸u Thä, cã hÐ cho t«i biÕt hai ®iÓm: 1. QuyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ ®¸nh Sµi Gßn - Gia §Þnh rÊt cao,

2. KÕ ho¹ch ph¶i v÷ng ch¾c. NÕu cÇn, cã thÓ t¨ng thªm lùc lîng phÝa sau lªn vµ ph¶i kÕt thóc ChiÕn dÞch sím.

- Bao giê?

- Mïa kh«.

H«m th«ng qua kÕ ho¹ch tç chiÕn, cã hai ®iÓm mµ c¶ ba anh V¨n TiÕn Dòng, Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng ®· nh¾c ®i nh¾c l¹i: Lµm thÕ nµo ®¸nh vµo mét thµnh phè lín h¬n 3 triÖu d©n mµ tr¸nh cho ®îc c¶nh tªn bay, ®¹n l¹c cho ®ång bµo. Qu©n

®Þch h·y cßn qu¸ ®«ng, cã thÓ ®Õm trªn 300.000 tªn. Lµm thÕ

nµo ®Ó tr¸nh bít m¸u cho Sµi Gßn.

Qua trao ®æi, c¶ ba anh ®Òu nhÊt trÝ ®¸nh Sµi Gßn kh«ng nh ®¸nh Bu«n Ma Thuét, mµ còng ch¼ng gièng nh ®¸nh §iÖn Biªn Phñ. MÆc dï qu©n ®Þch ®«ng, ®ãng nhiÒu n¬i, c¶ c¸i vá còng rÊt cøng: Xu©n Léc, Níc Trong, §ång Dï, Lai Khª, v.v. vµ c¸i ruét kh«ng yÕu v× ®Þch võa cã Qu©n khu 5, Khu 6, TrÞ Thiªn kÐo vÒ. Cho nªn kh«ng thÓ ®¸nh bãc v« nh kiÓu §iÖn Biªn Phñ, v×

®Þch sÏ lïi dÇn vµo trung t©m, kÞch chiÕn døt ®iÓm ë ®Êy th× thÕ

nµo còng ®æ n¸t nhiÒu. Còng kh«ng thÓ thäc th¼ng vµo trung t©m thµnh phè, bá qua bªn ngoµi ®îc nh ë Bu«n Ma Thuét.

Ph¶i võa ®¸nh vßng ngoµi, bao v©y chóng l¹i, ®ång thêi cã lùc lîng m¹nh ®ét vµo trung t©m mµ ë ®©y còng chØ ®¸nh mÊy môc tiªu chñ chèt th«i: S©n bay T©n S¬n NhÊt, Bé Tæng Tham mu, Dinh §éc lËp, BiÖt khu Thñ ®«, Tæng nha c¶nh s¸t, cßn cç n¬i khç th× quÇn chóng næi dËy, dïng chÝnh trÞ, binh vËn lµm cho ®Þch tan r·, giµnh quyÒn lµm chñ. Cho nªn lùc lîng chÝnh trÞ, binh vËn ph¶i phèi hîp chÆt chÏ. §©y lµ nhiÖm vô cña anh NguyÔn V¨n Linh vµ cç anh trong Trung ¬ng Côc.

Ngoµi Sµi Gßn ra th× kh«ng dïng qu©n chñ lùc ®Ó ®¸nh cç n¬i khç. ChØ cÇn ®¸nh cç ®oµn qu©n ®i tiÕp viÖn, ®i t¨ng 605

https://thuviensach.vn

cêng trªn ®êng hµnh qu©n, cßn v©y chÆt cç n¬i. Sµi Gßn r· th×

cç n¬i sÏ r· theo th«i. Bµn vÒ kÕ ho¹ch tç chiÕn cô thÓ, theo yªu cÇu cña anh S¸u Thä, cç anh Vâ ChÝ C«ng vµ Chu Huy M©n trùc tiÕp xuèng cç kho hËu cÇn ®«n ®èc. Qu©n ®oµn do tíng NguyÔn Hßa chØ huy, ®îc Bé Tæng T lÖnh t¨ng cêng cho chiÕn dÞch thÇn tèc hµnh qu©n b»ng « t« ®ang vµo ®Õn vïng tËp kÕt nhËn nhiÖm vô chuÈn bÞ xuÊt kÝch khi cã lÖnh.

Ngµy më mµn chiÕn dÞch kh«ng cßn l©u mµ ma sím ®·

b¾t ®Çu ¶nh hëng ®Õn vËn chuyÓn ®¹n dîc vµ hµnh qu©n c¬

®éng cña bé ®éi. Chóng t«i thÊy anh S¸u Thä tá ra lo l¾ng, sèt ruét, anh ®· nãi lªn t©m tr¹ng cña m×nh trong mét bµi th¬

ng¾n, bµi Ma r¬i:

Suèt ®ªm qua kh«ng ngñ,

N»m ®Õm tiÕng ma r¬i,

Lo cho anh bé ®éi,

LÇy léi qu·ng ®êng dµi.

...

HÕt t¨ng råi l¹i ph¸o,

Mong ch¼ng thÊy t¨m h¬i,

ChiÕn trêng chê tõng phót,

§õng ma n÷a, ma ¬i.

§Ó ®êng mau kh« r¸o,

Cho xe vµo ®Õn n¬i.

(Léc Ninh, 9-4-1975)

Khi kÕt thóc héi nghÞ xç ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò lín ®Ó chuÈn bÞ gÊp tríc ngµy th«ng qua lÇn cuèi cïng 22-4-1975, anh Ph¹m Hïng lu«n lu«n t¬i cêi, th©n ¸i nh×n mäi ngêi. Trong bµi ph¸t biÓu, anh ®· nãi lªn tiÕng nãi cña ®ång bµo Nam Bé:

- ë trong nµy, ®îc tin qu©n ta th¾ng lín ë T©y Nguyªn, ai nÊy ®Òu vui mõng v× thÊy cã thÓ gi¶i phãng c¶ miÒn Nam, hoµn thµnh nhiÖm vô cçh m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n trong n¨m nay. Tõ khi thµnh lËp §¶ng ®Õn nay, ®©y lµ giê phót lÞch 606

https://thuviensach.vn

sö vinh quang nhÊt, §¶ng ta cã truyÒn thèng ®oµn kÕt, nh©n d©n vµ Qu©n ®éi ta cã truyÒn thèng ®oµn kÕt, Nam B¾c mét nhµ. Chóng t«i hoan nghªnh sù cã mÆt kÞp thêi cña cç ®ång chÝ

trªn chiÕn trêng miÒn Nam.

Anh Ph¹m Hïng võa ngåi xuèng, më hép thuèc l¸ sîi vµng ra, anh V¨n TiÕn Dòng tiÕp lêi:

- Lµm sao ®Ó chËm nhÊt ®Õn ngµy sinh nhËt Bç Hå, chóng ta cã mÆt ë Sµi Gßn.

Anh S¸u Thä bæ sung ngay:

- Trung ¬ng giao cho §¶ng bé miÒn Nam, toµn thÓ cç lùc lîng vò trang cña ta ph¶i hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng miÒn Nam ngay trong th¸ng 4 nµy. Lóc ra ®i, t«i cã gÆp riªng anh Ba Lª DuÈn, anh nãi ®¹i ý: Chóng ta nhÊt ®Þnh th¾ng, nhng còng ph¶i ®Ò phßng cã g× tr¾c trë th× ë lu«n trong ®ã, lµm xong nhiÖm vô råi h·y vÒ. §ã lµ quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ.

Cuéc häp nh cã mét luång giã míi tho¶ng qua. BÇu kh«ng khÝ khç h¼n, anh Lª §øc Thä mãc tõ trong tói ¸o mét m¶nh giÊy nhá, råi ®äc:

Anh dÆn: ra ®i th¾ng míi vÒ,

Phót gi©y c¶m ®éng nãi n¨ng chi,

Lêi anh lµ c¶ lêi non níc,

Ngµn dÆm Trêng S¬n h¸ ng¹i g×.

607

https://thuviensach.vn

®¹i th¾ng mïa xu©n

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng*

... Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ võa bÕ m¹c th× h«m sau, ngµy 9-1-1975, Thêng trùc Qu©n uû Trung ¬ng häp, cã mêi thªm cç ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n, Hoµng Minh Th¶o, Lª Träng TÊn ®Ó qu¸n triÖt vµ thùc hiÖn NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ.

Chóng t«i nghe b¸o c¸o cña Bé Tæng tham mu vÒ môc

®Ých, yªu cÇu cña ChiÕn dÞch T©y Nguyªn. §ang häp th× ®îc tin ®Þch vÉn tiÕp tôc ®iÒu chØnh s ®oµn dï ®Ó phßng thñ khu vùc §µ N½ng. Nh thÕ lµ ®Þch cha ph¸t hiÖn ®îc lùc lîng vµ

chuÈn bÞ cña ta ë T©y Nguyªn.

§Õn cuéc häp cña Thêng trùc Qu©n uû, ý ®Þnh ®¸nh Bu«n Ma Thuét míi thËt sù râ nÐt. Mäi ngêi ®Òu thÊy ý nghÜa quan träng cña trËn ®¸nh vµo thÞ x· nµy, nhng cçh ®¸nh ®Ó th¾ng cho nhanh th× cßn ph¶i nghiªn cøu thùc tÕ t¹i chç míi ®i tíi quyÕt ®Þnh ®îc.

Cuéc häp võa b¾t ®Çu th× ®ång chÝ Lª §øc Thä bÊt ngê më cöa vµo vµ ngåi häp víi chóng t«i. Sau chóng t«i hiÓu r»ng Bé ChÝnh trÞ cha thËt yªn t©m v× thÊy ý ®Þnh ®¸nh Bu«n Ma Thuét cha ®îc thÓ hiÖn râ rµng trong kÕ ho¹ch tç chiÕn, cho nªn ®· cö ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Õn tham gia gãp ý kiÕn víi chóng t«i lµ nhÊt quyÕt ph¶i ®¸nh Bu«n Ma Thuét. §ång chÝ

Lª §øc Thä nãi s«i næi: "Ph¶i ®Æt vÊn ®Ò døt kho¸t lµ gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét. Ta cã gÇn n¨m s ®oµn ë T©y Nguyªn mµ

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng,

- Bé trëng Bé Quèc phßng.

608

https://thuviensach.vn

kh«ng ®¸nh ®îc Bu«n Ma Thuét lµ thÕ nµo?".

§ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p, BÝ th Qu©n uû Trung ¬ng, kÕt luËn xç ®Þnh khu vùc vµ môc tiªu tiÕn c«ng, nhiÖm vô chiÕn dÞch, híng ph¸t triÓn, sö dông lùc lîng, gîi ý vÒ cçh

®¸nh, nhÊn m¹nh ®Õn ph¬ng ch©m m¹nh b¹o, bÝ mËt, bÊt ngê, ph¶i nghi binh rÊt nhiÒu ®Ó lµm cho ®Þch tËp trung sù chó ý vµo viÖc b¶o vÖ phÝa b¾c T©y Nguyªn.

ChiÕn dÞch T©y Nguyªn ®îc mang mËt danh "ChiÕn dÞch 275".

Lóc nµy t¹i mÆt trËn T©y Nguyªn, ®ång chÝ ThiÕu tíng Vò L¨ng, T lÖnh mÆt trËn, cïng mét sè c¸n bé b¾t ®Çu lªn

®êng ®Õn vïng Bu«n Ma Thuét nghiªn cøu t×nh h×nh.

Theo ®Ò nghÞ cña ®ång chÝ Lª DuÈn vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä, Bé ChÝnh trÞ cö t«i vµo chiÕn trêng T©y Nguyªn thay mÆt Bé ChÝnh trÞ, Qu©n uû Trung ¬ng vµ Bé Tæng T lÖnh ®Ó chØ

huy trùc tiÕp t¹i chç...

...

Gi÷a lóc bé ®éi T©y Nguyªn nhanh chãng tiÕn qu©n xuèng

®ång b»ng theo ba ®êng chiÕn lîc, ngµy 20-3, chóng t«i ®îc

®iÖn b¸o cho biÕt Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng võa häp xong ®Ó nhËn ®Þnh t×nh h×nh: th¾ng lîi to lín cña ta võa qua cã ý nghÜa chiÕn lîc, ®¸nh dÊu mét bíc ngoÆt míi trong cuéc chiÕn tranh ë miÒn Nam, ®¸nh dÊu sù ph¸t triÓn rÊt míi trong côc diÖn chung, mét bíc suy sôp míi cña Mü, ngôy. §Þch

®ang cã ý ®å thùc hiÖn co côm chiÕn lîc quy m« lín nh»m tËp trung lùc lîng ë vïng Sµi Gßn vµ mét phÇn ®ång b»ng s«ng Cöu Long, cã thÓ ë §µ N½ng vµ Cam Ranh n÷a, hßng t¹o mét thÕ t¬ng ®èi v÷ng ®Ó ®i ®Õn mét gi¶i ph¸p chÝnh trÞ hoÆc liªn hiÖp, hoÆc chia c¾t miÒn Nam. V× vËy, ta cÇn tranh thñ thêi gian cao ®é, hµnh ®éng khÈn tr¬ng; hÕt søc bÊt ngê vÒ thêi gian, ph¬ng híng, lùc lîng vµ t¸o b¹o, ®ång thêi b¶o ®¶m ch¾c th¾ng. Theo tinh thÇn ®ã, Bé ChÝnh trÞ c©n nh¾c mäi mÆt vµ thùc hiÖn ph¬ng ¸n gi¶i phãng Sµi Gßn sím h¬n dù kiÕn.

609

https://thuviensach.vn

Bé ChÝnh trÞ sÏ cö ®ång chÝ Lª §øc Thä ngµy 28-3 vµo gÆp bé phËn ®¹i diÖn chóng t«i ë T©y Nguyªn ®Ó phæ biÕn ®Çy ®ñ NghÞ

quyÕt. §ång thêi ë Hµ Néi còng ®· ®iÖn triÖu tËp cç ®ång chÝ

Ph¹m Hïng, TrÇn V¨n Trµ ë Nam Bé, Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n ë Khu 5 ®Õn ngay chç chóng t«i ë T©y Nguyªn ®Ó cïng dù nghe phæ biÕn vµ th¶o luËn kÕ ho¹ch thùc hiÖn ý ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ.

Mét côc diÖn míi ®· më ra. Mét nhiÖm vô míi ®ang h×nh thµnh tõ thùc tiÔn chiÕn ®Êu vµ tõ bé ãc vÜ ®¹i cña §¶ng ta. Mét thêi c¬ lín ®· ®Õn...

Chóng t«i ®· chuÈn bÞ xong n¬i häp ®Ó ®ãn ®ång chÝ

Lª §øc Thä vµo phæ biÕn NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ cho cç

®ång chÝ phô trçh trong nµy. §©y lµ mét khu nhµ tre, nøa dùng t¹m thêi ë Ch Leo c¹nh ®êng sè 14, phÝa t©y ThuÇn MÉn.

ThÊy t×nh h×nh diÔn biÕn qu¸ nhanh, nhÊt lµ suèt d¶i miÒn Trung Trung Bé ®· ®îc gi¶i phãng, chóng t«i ®iÖn vÒ Bé ChÝnh trÞ ®Ò

nghÞ cho chóng t«i kh«ng häp ë T©y Nguyªn n÷a mµ ®i th¼ng vµo Nam Bé, ®îi ®ång chÝ Lª §øc Thä vµo lu«n trong ®ã. §ång chÝ

Lª §øc Thä rêi Hµ Néi ngµy 28-3, ®¸p m¸y bay vµo §ång Híi.

§ång chÝ ®i lßng vui nh héi vµ ®ªm ®Çu tiªn dõng ch©n ë Qu¶ng B×nh ®· lµm mÊy vÇn th¬ tÆng ®ång chÝ Lª DuÈn: Anh dÆn: ra ®i th¾ng míi vÒ,

Phót gi©y c¶m ®éng nãi n¨ng chi,

Lêi anh lµ c¶ lêi non níc,

Ngµn dÆm Trêng S¬n h¸ ng¹i g×.

§êng vµo tiÒn tuyÕn l¾m tin vui,

Th¾ng trËn reo mõng kh¾p mäi n¬i,

Giôc gi· ®êng xa mau kÞp bíc,

Thêi c¬ thuËn lîi tíi n¬i råi...

Ngµy 31-3, c¶ ®ång chÝ Lª §øc Thä ®ang ®i däc Trêng S¬n vµ t«i ë Bu«n Ma Thuét ®Òu nhËn ®îc ®iÖn háa tèc cña 610

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª DuÈn chØ thÞ: "CÇn tranh thñ thêi gian hµnh ®éng khÈn tr¬ng. V× vËy, anh TuÊn nªn vµo Nam Bé sím gÆp anh B¶y Cêng (Ph¹m Hïng) häp ngay. Anh S¸u (Lª §øc Thä) vµo lu«n trong ®ã ®Ó häp. Anh B¶y Cêng vµ anh T NguyÔn (TrÇn V¨n Trµ) kh«ng lªn T©y Nguyªn n÷a". C¶ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ ®ång chÝ Chu Huy M©n ë Khu 5 còng nhËn ®îc ®iÖn th«ng b¸o cña Bé ChÝnh trÞ kh«ng ph¶i lªn häp ë T©y Nguyªn n÷a.

ThËt ra, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, khi T©y Nguyªn võa gi¶i phãng, ®· tõ Khu 5 ®i lªn, ®Õn Kon Tum thÊy t×nh h×nh chuyÓn biÕn lín, ë ®ång b»ng Qu©n khu 5 cã thêi c¬ ph¸t triÓn nhanh liÒn quay vÒ ngay ®Ó kÞp chØ ®¹o. VÒ ®Õn Khu, ®ång chÝ nhËn

®îc ®iÖn th«i kh«ng ph¶i lªn T©y Nguyªn ®Ó häp víi ®ång chÝ

Lª §øc Thä n÷a. §ång chÝ Bïi San, sau khi lµm viÖc víi t«i ë Bu«n Ma Thuét, véi v· ra Kon Tum ®Ó gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, còng chØ ®îc lµm viÖc trong chèc l¸t råi chia tay ngay, v× t×nh h×nh hÕt søc dån dËp, khÈn tr¬ng. Ngay sau ®ã, ®ång chÝ

Lª §øc Thä trªn ®êng vµo Nam Bé ®· gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng t¹i BÕn Giµng phÝa t©y Qu¶ng Nam, phæ biÕn NghÞ quyÕt Bé ChÝnh trÞ gi¶i phãng miÒn Nam tríc mïa ma. §ång chÝ

Vâ ChÝ C«ng vµ ®ång chÝ NguyÔn Xu©n H÷u (B¶y H÷u) thay mÆt Khu uû Khu 5 vµ toµn §¶ng bé Khu 5 høa sÏ lµm hÕt søc m×nh ®Ó gi¶i phãng tiÕp nh÷ng tØnh cßn l¹i cña Khu 5, vµ s½n sµng ®¸p øng mäi yªu cÇu cña trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh. ë cÊp l·nh ®¹o, ®ång chÝ nµo còng thÊy cÇn ph¶i hÕt søc tranh thñ thêi c¬ míi nµy.

Tríc thêi c¬ míi, tríc quyÕt t©m chiÕn lîc míi, toµn

§¶ng, toµn d©n, toµn qu©n hÕt søc n« nøc phÊn chÊn, tÊt c¶ ®Òu s½n sµng ®em søc lùc vµ trÝ tuÖ cña m×nh thi ®ua hoµn thµnh bÊt kÓ nhiÖm vô g× ®îc giao phã.

KhÈu hiÖu "TÊt c¶ cho tiÒn tuyÕn, tÊt c¶ ®Ó ®¸nh th¾ng"

®· biÕn thµnh hiÖn thùc ë thêi ®iÓm cao nhÊt, vµo giai ®o¹n cuèi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc. HËu ph¬ng lín miÒn B¾c x· héi chñ nghÜa ®· nhanh chãng dån søc ngêi, søc cña vµo chiÕn trêng, vµo tiÒn tuyÕn lín miÒn Nam. Suèt ®ªm 611

https://thuviensach.vn

ngµy Qu©n ®éi ta rÇm rËp tiÕn vÒ phÝa tríc, tiÕn vµo Nam Bé víi khÝ thÕ thÇn tèc vµ niÒm tin ch¾c th¾ng...

ChiÒu ngµy 7-4, chóng t«i ®ang häp th× mét chiÕc xe g¾n m¸y ®Õn ®ç ngoµi s©n, chë mét ®ång chÝ ngêi dong dáng cao, mÆc ¸o s¬ mi mµu xanh da trêi, quÇn kaki, ®Çu ®éi mò cøng bé

®éi, vai ®eo mét chiÕc xµ cét to, b»ng da mµu ®en. Chóng t«i nhËn ra ngay ®Êy lµ ®ång chÝ Lª §øc Thä. C¶ phßng häp n¸o

®éng, vui lªn, mäi ngêi ®øng dËy. Chóng t«i «m h«n nhau, mõng rì sung síng.

§©y lµ chuyÕn ®i c«ng tç thø ba vµo Nam Bé cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä trong ba m¬i n¨m qua, kÓ tõ khi Nam Bé bíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p råi chèng Mü. Cã lÇn ®ång chÝ ®i bé, vît qua nh÷ng ®o¹n ®êng rõng hiÓm trë mang theo c¬m n¾m, l¬ng kh«. LÇn nµy ®ång chÝ ®i m¸y bay, ®i xe h¬i vµ ®i c¶

xe g¾n m¸y ®Ó vµo tíi ®©y.

§ång chÝ Lª §øc Thä t¬i cêi kÓ chuyÖn trong níc, d

luËn thÕ giíi tríc th¾ng lîi cña ta, chuyÖn hËu ph¬ng miÒn B¾c x· héi chñ nghÜa vµ c¶ chuyÖn ®i ®êng. §ång chÝ cho biÕt: tríc khi ®ång chÝ lªn ®êng, Bé ChÝnh trÞ vµ Bç T«n c¨n dÆn lµ "Ra ®i, th¾ng míi vÒ".

Ngµy 8-4, trong cuéc häp ®«ng ®ñ cña Trung ¬ng Côc, Qu©n uû MiÒn vµ Bé T lÖnh B2, cã thªm cç c¸n bé cña Bé Tæng T lÖnh tham dù, ®ång chÝ Lª §øc Thä phæ biÕn néi dung NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ häp ngµy 25-3 ë Hµ Néi. §ång chÝ

nãi vÒ nhËn ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ vÒ t×nh h×nh ®Þch, ta trªn chiÕn trêng, ©m mu Mü - ngôy tríc nh÷ng thÊt b¹i võa qua vµ nguy c¬ sôp ®æ s¾p ®Õn cña chóng. Sau ®ã ®ång chÝ nãi kü vÒ

quyÕt t©m chiÕn lîc cña Bé ChÝnh trÞ, nhÊn m¹nh ®Õn t

tëng chØ ®¹o ®Ó thùc hiÖn b»ng ®îc quyÕt t©m ®ã.

Cuèi cuéc häp, ®ång chÝ phæ biÕn quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ vÒ viÖc thµnh lËp Bé chØ huy ChiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn -

Gia §Þnh gåm cã t«i lµm T lÖnh, ®ång chÝ Ph¹m Hïng, ChÝnh uû, ®ång chÝ TrÇn V¨n Trµ, Lª §øc Anh, Phã T lÖnh. Riªng 612

https://thuviensach.vn

®ång chÝ Lª §øc Anh l¹i kiªm phô trçh chØ huy c¸nh qu©n phÝa t©y nam Sµi Gßn tøc lµ §oµn 232. §ång chÝ Trung tíng Lª Träng TÊn ®ang chØ huy c¸nh qu©n phÝa ®«ng còng ®îc chØ

®Þnh lµm Phã T lÖnh Bé chØ huy ChiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn. §ång chÝ §inh §øc ThiÖn lµ Phã T lÖnh phô trçh vÒ mÆt hËu cÇn, gióp ®ång chÝ ThiÕu tíng Bïi Phïng, Côc trëng Côc HËu cÇn MiÒn. §ång chÝ Trung tíng Lª Quang Hßa ®ang phô trçh BÝ th Ban c¸n sù c¸nh qu©n phÝa ®«ng ®îc ®iÒu ®éng vÒ

lµm Phã ChÝnh uû kiªm Chñ nhiÖm chÝnh trÞ cña Bé chØ huy ChiÕn dÞch. §ång chÝ Lª Ngäc HiÒn ®îc chØ ®Þnh quyÒn Tham mu trëng chuyªn trçh vÒ tç chiÕn.

Bé chØ huy ChiÕn dÞch sö dông cç c¬ quan tham mu, chÝnh trÞ, hËu cÇn vèn cã cña MiÒn ®Ó lµm viÖc, cã t¨ng cêng thªm sè c¸n bé cña ®oµn A.75 võa ë T©y Nguyªn tíi vµ tõ Bé Tæng Tham mu ph¸i vµo, trong ®ã cã cç ®ång chÝ ThiÕu tíng Do·n TuÕ, T lÖnh bé ®éi Ph¸o binh, §¹i t¸ NguyÔn ChÝ §iÒm, T lÖnh bé ®éi ®Æc biÖt tinh nhuÖ, §¹i t¸ Lª Quang Vò, Côc phã Côc Qu©n b¸o, §¹i t¸ NguyÔn Quang Hïng, Phã T lÖnh bé ®éi Phßng kh«ng - Kh«ng qu©n, Thîng t¸ Tr¬ng §×nh MËu, Côc phã Côc Qu©n huÊn, Thîng t¸ Lª Xu©n KiÖn, Phã T lÖnh bé

®éi xe t¨ng, v.v..

Trung ¬ng Côc miÒn Nam, Qu©n uû vµ Bé chØ huy MiÒn vÉn tiÕp tôc nhiÖm vô nh tríc ®èi víi toµn MiÒn, chØ cã mét sè ®ång chÝ trùc tiÕp tham gia Bé chØ huy ChiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn.

Vµ lÇn nµy, trong trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc cuèi cïng gi¶i phãng Sµi Gßn cã ba ®ång chÝ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Trung

¬ng §¶ng ®îc cö ra phô trçh trùc tiÕp l·nh ®¹o mÆt trËn vµ

nhËn chØ thÞ th¼ng cña Bé ChÝnh trÞ...

B»ng giäng rÊt c¶m ®éng, ®ång chÝ Ph¹m Hïng nh¾c:

"Lµm sao lóc kû niÖm ngµy sinh cña Bç Hå, chóng ta ®· cã mÆt ë Sµi Gßn".

§ång chÝ Lª §øc Thä c¨n dÆn cç qu©n ®oµn:

"Trung ¬ng giao cho §¶ng bé miÒn Nam, toµn thÓ cç lùc 613

https://thuviensach.vn

lîng vò trang cña ta hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng miÒn Nam. Qu©n ®oµn lµ lùc lîng m¹nh, ®¸nh hiÖp ®ång binh chñng lín, cã trang bÞ hiÖn ®¹i, l¹i cã sù phèi hîp víi cç lùc lîng t¹i chç, cã sù yÓm trî cña cç binh chñng vµ qu©n chñng khç, ph¶i hoµn thµnh tèt nhiÖm vô. Ta ®¸nh Sµi Gßn lóc ®Þch

®ang ë thÕ tan r·, kh«ng cßn ë thÕ m¹nh. Nhng ®©y lµ sµo huyÖt cuèi cïng cña chóng. Chóng kh«ng cã ®êng ch¹y, sÏ côm l¹i ®Ó ®èi phã. Chóng cã 5 s ®oµn, ta cã 15 s ®oµn, cha kÓ

cç lùc lîng dù bÞ chiÕn lîc khç. Nh vËy chØ cho phÐp chóng ta ®¸nh th¾ng. §ã lµ ý kiÕn cña Trung ¬ng. Lóc t«i ®i cç ®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ nãi: "Ph¶i th¾ng, th¾ng míi trë vÒ". §ã lµ

quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ".

Sau khi ph©n tÝch t×nh h×nh, ®ång chÝ ®· kh¼ng ®Þnh: "§Õ

quèc Mü hoµn toµn kh«ng cã kh¶ n¨ng trë l¹i. HiÖn nay tÊt c¶

nh÷ng tin tøc cña Mü mµ ta nhËn ®îc ®Òu nãi r»ng chóng kh«ng cßn kh¶ n¨ng can thiÖp ®îc, vµ dï chóng cã liÒu lÜnh can thiÖp ®i n÷a th× chóng còng kh«ng thÓ ®¶o ngîc t×nh thÕ, chóng chØ thÊt b¹i nÆng nÒ h¬n, ta nhÊt ®Þnh th¾ng. Mêi mÊy n¨m chiÕn ®Êu võa qua, nh©n d©n ta ®· d¹y cho chóng nh÷ng bµi häc ®Ých ®¸ng. T×nh h×nh ®èi víi ta rÊt thuËn lîi, kh¶ n¨ng rÊt dåi dµo, ta ph¶i n¾m thêi c¬, lµm cho nhanh, lµm cho ch¾c".

§ång chÝ Lª §øc Thä cßn dÆn cç qu©n ®oµn ph¶i chó ý t×m hiÓu, nghiªn cøu kü lìng ®Þa h×nh v× cç qu©n ®oµn míi

®Õn ®ang l¹ chiÕn trêng, t×m hiÓu tÝnh chÊt phøc t¹p cña cÊu tróc trong thµnh phè Sµi Gßn, cçh tæ chøc th«ng tin liªn l¹c trong khi tç chiÕn, cçh tæ chøc phßng kh«ng khi tiÕn qu©n vµ

tró qu©n, v.v..

§ång chÝ nhÊn m¹nh tÝnh bÊt ngê, dÆn cç ®¬n vÞ cè t¹o ra nhiÒu c¸i bÊt ngê ®èi víi ®Þch, nh»m ®¸nh ®óng chç hiÓm yÕu, cç c¬ quan ®Çu n·o ®Þch. §ång chÝ nãi rÊt sinh ®éng, dÉn h×nh

¶nh cña hai bªn ®¸nh nhau, ngay dï kÎ ®Þch cßn m¹nh, m×nh

®¸nh ®Þch bÊt ngê tróng huyÖt th× nã sÏ ng· ngay.

§ång chÝ kh«ng quªn nh¾c cho cç qu©n ®oµn biÕt lµ nh©n 614

https://thuviensach.vn

d©n Sµi Gßn cã phong trµo, cã truyÒn thèng ®Êu tranh cçh m¹ng, tuy t¹m thêi bÞ k×m kÑp, nhng cã nhiÒu kh¶ n¨ng næi dËy nÕu ®îc lùc lîng qu©n sù hç trî tiÕn c«ng nhanh, m¹nh, dån dËp, tõ bªn ngoµi.

VÒ thêi gian, ®ång chÝ nh¾c, mïa ma s¾p ®Õn råi, cÇn ph¶i nhanh chãng hoµn thµnh th¾ng lîi nhiÖm vô tríc mïa ma, hoµn thµnh trong th¸ng 5-1975 th× cµng cã nhiÒu ý nghÜa.

Trong khu rõng c¨n cø Léc Ninh, gi÷a tiÕng Çm vang cña hµng ®oµn xe t¨ng, xe kÐo ph¸o ch¹y ngoµi ®êng, tiÕng chu«ng reo cña hµng chôc chiÕc m¸y ®iÖn tho¹i...

Sau khi bµn b¹c, th¶o luËn rÊt kü lìng, l¹i ®îc Bé ChÝnh trÞ chØ thÞ híng dÉn vµ t¨ng cêng thªm c¸n bé tõ Trung ¬ng vµo, ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ ®ång chÝ Ph¹m Hïng trùc tiÕp chØ

®¹o, kiÓm tra c«ng tç chuÈn bÞ tiÕp qu¶n thµnh phè Sµi Gßn -

Gia §Þnh.

Qu©n uû Trung ¬ng còng cö ®ång chÝ ThiÕu tíng Gi¸p V¨n C¬ng, Phã Tæng Tham mu trëng, dÉn mét ®oµn c¸n bé vµ nh©n viªn kü thuËt qu©n sù kÞp vµo gÆp chóng t«i tríc ngµy b¾t ®Çu tæng c«ng kÝch ®Ó nhËn nhiÖm vô tæ chøc tiÕp qu¶n cç c¬ së qu©n sù.

Trong nh÷ng ngµy nµy, cç ®ång chÝ TrÇn V¨n Trµ, §ång V¨n Cèng, Lª Ngäc HiÒn vµ t«i tËp trung søc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tæ chøc hiÖp ®ång, th«ng qua cç kÕ ho¹ch hµnh ®éng vµ kÕ ho¹ch b¶o ®¶m cña cç híng, cç qu©n khu, cç binh ®oµn, cç qu©n chñng, binh chñng, vµ tæ chøc c«ng tç kiÓm tra. Së chØ huy ChiÕn dÞch thËt lµ nhén nhÞp. "Khçh" tõ cç n¬i ®Õn Së chØ huy ®Ó nhËn nhiÖm vô, ®Ó b¸o c¸o t×nh h×nh, ®Ó hîp ®ång kÕ ho¹ch...

Chóng t«i hÕt søc chó ý theo dâi s¸t t×nh h×nh ®Þch, nhÊt lµ tin tøc Mü di t¶n. Bé ChÝnh trÞ chØ thÞ cho chóng t«i chuÈn bÞ khÈn tr¬ng, lµm viÖc hÕt søc nhanh, ®èc cç c¸nh qu©n söa so¹n gÊp, vµ nh¾c chóng t«i chó ý s½n sµng n¾m thêi c¬ ®Ó

hµnh ®éng.

§óng lóc cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng vµ t«i võa 615

https://thuviensach.vn

häp xong ®Ó so¸t l¹i lÇn cuèi cïng c«ng tç chuÈn bÞ cho ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh th× chiÒu 21-4, NguyÔn V¨n ThiÖu sôt sïi tuyªn bè rót khái c¸i gäi lµ "Tæng thèng ViÖt Nam Céng hßa".

ThÕ lµ kÕt thóc cuéc ®êi chÝnh trÞ xÊu xa cña mét tªn ViÖt gian hÕt søc tåi tÖ lµm tay sai cho Mü, ®· g©y biÕt bao téi ç

®Ém m¸u ®èi víi ®ång bµo ta trong c¶ níc. H¾n than th©n trçh phËn vµ o¸n thÇy, chöi tí b»ng mét giäng lÝnh tÈy. H¾n tiÕc nhÊt lµ kh«ng ®ñ viÖn trî, kh«ng cã sù can thiÖp cña Mü ®Ó

kÐo dµi chiÕn tranh vµ thçh Mü cã giái th× vµo mét lÇn n÷a ®Ó

®¸nh "ViÖt céng".

ThiÖu ®æ lµ sù tan vì mét ¶o tëng cña Mü mu toan dïng tËp ®oµn ThiÖu lµm c«ng cô tiÕp tôc chÝnh sçh "ViÖt Nam hãa chiÕn tranh"...

Ngµy 22-4, Bé chØ huy ChiÕn dÞch duyÖt l¹i lÇn cuèi cïng kÕ ho¹ch chÝnh thøc cña ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

B¶n ®å quyÕt t©m ChiÕn dÞch mang nÐt vÏ mµu ®á t¬i chØ

híng tiÕn c«ng cña cç binh ®oµn vµo Sµi Gßn - Gia §Þnh ®îc tr¶i réng ra trªn bµn.

Víi sù cã mÆt cña ®ång chÝ Lª §øc Thä - ®¹i diÖn Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng ta t¹i MÆt trËn, vµ cç ®ång chÝ khç trong Bé chØ huy ChiÕn dÞch, ®ång chÝ Ph¹m Hïng - ChÝnh uû vµ t«i -

T lÖnh ChiÕn dÞch, cïng ký vµo b¶n quyÕt t©m ®ã.

Chóng t«i v« cïng vinh dù ®îc thay mÆt cho tÊt c¶ ®ång bµo vµ ®ång chÝ th©n yªu, thay mÆt cho hµng tr¨m ngh×n c¸n bé, chiÕn sÜ trªn mÆt trËn Sµi Gßn - Gia §Þnh nµy...

Sau khi ®· hoµn thµnh mäi c«ng tç tæ chøc hiÖp ®ång gi÷a cç híng, cç qu©n chñng, binh chñng, chóng t«i s¾p xÕp l¹i Bé ChØ huy chiÕn dÞch thµnh hai bé phËn: T«i vµ ®ång chÝ TrÇn V¨n Trµ ®i víi Së chØ huy tiÒn ph¬ng ®Ó xuèng s¸t cç híng quan träng, n¾m ch¾c t×nh h×nh kÞp thêi vµ tiÖn chØ huy; cç ®ång chÝ Lª

§øc Thä vµ Ph¹m Hïng ë l¹i Së chØ huy c¬ b¶n ®Ó n¾m toµn diÖn cç vÊn ®Ò qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao cã liªn quan ®Õn chiÕn dÞch vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò chung cña chiÕn trêng B2...

616

https://thuviensach.vn

Mê s¸ng ngµy 26-4, chóng t«i lªn xe ®i ®Õn Së chØ huy tiÒn ph¬ng cña ChiÕn dÞch ®ãng trong mét c¨n cø cò cña mét ®¬n vÞ

biÖt ®éng Sµi Gßn, ë t©y b¾c BÕn C¸t. ChÝnh tõ c¨n cø nµy, cç chiÕn sÜ biÖt ®éng ta trong nhiÒu n¨m ®· tæ chøc nhiÒu cuéc tiÕn c«ng vµo gi÷a Sµi Gßn, lµm cho Mü - ngôy thiÖt h¹i nÆng nÒ. Së chØ huy lµ mét khu l¸n lîp l¸ s¬ sµi, giã thæi bèn bÒ vµ ngåi trong nhµ, nh×n qua m¸i thÊy nh÷ng m¶nh trêi xanh. Hai h«m sau, ngµy 28-4, cç ®ång chÝ Lª §øc Thä vµ Ph¹m Hïng cïng tíi Së chØ huy tiÒn ph¬ng v× ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh b¾t ®Çu tõ chiÒu 26-4, t×nh h×nh rÊt khÈn tr¬ng, ngåi phÝa sau cçh chóng t«i 3 tiÕng ®ång hå ®i xe h¬i, cç ®ång chÝ sèt ruét, thÊy cÇn tËp trung vµo mét mèi ®Ó nhanh chãng n¾m t×nh h×nh, nhanh chãng cïng nhau xö trÝ cç t×nh huèng x¶y ra.

ThÕ lµ sau 24 ngµy ®ªm lµm viÖc c¨ng th¼ng kÓ tõ h«m chóng t«i tõ T©y Nguyªn vµo ®Õn Bé T lÖnh B2, håi 17 giê ngµy 26-4, tiÕng sóng ®Çu tiªn cña ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ®·

næ ë híng ®«ng. Còng cÇn nh¾c l¹i lµ theo kÕ ho¹ch ®· ®Þnh, s¸ng ngµy 27-4 ®ång lo¹t cç híng ®¸nh vµo vïng ven Sµi Gßn. Riªng híng t©y nam ph¶i c¾t ®øt ®îc ®êng sè 4 trªn nhiÒu ®o¹n tõ cÇu BÕn Løc ®Õn phµ Mü ThuËn. Tõ ngµy 29-4 sÏ

®ång lo¹t ®¸nh vµo néi thµnh...

Tèi ngµy 28-4, sau khi ph©n tÝch t×nh h×nh chung, Bé ChØ

huy ChiÕn dÞch thÊy ®Þch ®ang hÕt søc hoang mang, chØ huy rèi lo¹n, Bé T lÖnh Qu©n khu 3 ngôy ë Biªn Hßa tan biÕn dÇn.

Trong hai ngµy ®ªm ®Çu cña chiÕn dÞch, cç c¸nh qu©n ta thùc hiÖn ®óng kÕ ho¹ch, cho nªn Bé chØ huy ChiÕn dÞch ra lÖnh tæng c«ng kÝch trªn toµn mÆt trËn vµo s¸ng ngµy 29-4 ®Ó tiÕn vµo Sµi Gßn.

5 giê s¸ng ngµy 29-4, khi cç c¸nh qu©n ta ®ång lo¹t næ sóng tiÕn c«ng th× chóng t«i nhËn ®îc ®iÖn cña Bé ChÝnh trÞ

göi lêi kªu gäi vµ nh÷ng chØ thÞ sau ®©y:

1. NhiÖt liÖt khen ngîi toµn thÓ cç ®¬n vÞ ®· lËp ®îc chiÕn c«ng lín trong nh÷ng ngµy qua, ®Ëp tan tËp ®oµn phßng 617

https://thuviensach.vn

ngù phÝa ®«ng, b¾c, t©y b¾c vµ t©y nam, c¾t ®øt ®êng sè 4, tiÕn c«ng cç s©n bay lín cña ®Þch, ho¹t ®éng tèt ë ven Sµi Gßn vµ

néi thµnh Sµi Gßn.

Kªu gäi toµn thÓ cç c¸n bé vµ chiÕn sÜ, ®¶ng viªn vµ ®oµn viªn, víi quyÕt t©m lín nhÊt, h·y nhanh chãng ®¸nh th¼ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña ®Þch víi khÝ thÕ hïng m¹nh cña mét qu©n ®éi tr¨m trËn, tr¨m th¾ng, ®Ëp tan mäi søc ®Ò kh¸ng cña

®Þch, kÕt hîp tiÕn c«ng vµ næi dËy, gi¶i phãng hoµn toµn thµnh phè Sµi Gßn - Gia §Þnh.

§ång thêi ph¶i gi÷ kû luËt nghiªm, triÖt ®Ó chÊp hµnh mäi chØ thÞ, mÖnh lÖnh; b¶o vÖ tÝnh m¹ng, tµi s¶n cña nh©n d©n; nªu cao b¶n chÊt cçh m¹ng vµ truyÒn thèng quyÕt th¾ng cña qu©n ta, hoµn thµnh nhiÖm vô xuÊt s¾c, giµnh th¾ng lîi hoµn toµn cho ChiÕn dÞch lÞch sö mang tªn Bç Hå vÜ ®¹i...

Lêi kªu gäi cña Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng vµ lÖnh

®éng viªn cña Bé ChØ huy ChiÕn dÞch cæ vò, giôc gi· mäi ngêi bíc vµo trËn ®¸nh víi mét quyÕt t©m rÊt cao.

§· h¬n ba ngµy ba ®ªm råi, hµng tr¨m ngh×n chiÕn sÜ, c¸n bé ta vît qua nhiÒu khã kh¨n nguy hiÓm thõa th¾ng xèc tíi.

KÓ tõ khi tiÕng sóng më mµn ChiÕn dÞch T©y Nguyªn ®Õn nay, cã nhiÒu ngêi con yªu quý cña ®Êt níc hy sinh cho th¾ng lîi.

Vµ lóc nµy, tríc cöa ngâ Sµi Gßn, l¹i cã nh÷ng ®ång chÝ ng·

xuèng d©ng trän ®êi m×nh cho sù nghiÖp cçh m¹ng cao c¶, cã nh÷ng ®ång chÝ bÞ th¬ng ph¶i rêi tay sóng...

Së chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ho¹t ®éng nhén nhÞp trong ®ªm 29-4. ¸nh ®Ìn pin, ®Ìn b·o, ®Ìn pha lãe s¸ng trong cç l¸n vµ trªn cç ®êng ®i. ¸nh ®Ìn ®iÖn rùc s¸ng trong phßng tç chiÕn. Nh÷ng m¸i ®Çu b¹c xen lÉn nh÷ng m¸i tãc xanh cÆm côi trªn tÊm b¶n ®å, nh×n nh÷ng mòi tªn s¾c nÐt mµu

®á ®ang ®îc vÏ kÐo dµi, chØ th¼ng vµo cç môc tiªu lín ®· chän s½n trong Sµi Gßn. PhÝa sau phßng tç chiÕn, mét d·y m¸y ®iÖn tho¹i d· chiÕn lµm viÖc kh«ng ngõng.

618

https://thuviensach.vn

Cç m¸y v« tuyÕn ®iÖn ®ang truyÒn vµo kh«ng trung nh÷ng tÝn hiÖu. §ã lµ chØ thÞ bæ sung cña Bé chØ huy ChiÕn dÞch göi xuèng tÊt c¶ cç ®¬n vÞ tríc 00 giê ngµy 30-4-1975...

LÞch sö cã nh÷ng khi lÆp l¹i trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.

Còng nh «ng cha ta trong ®ªm tríc nh÷ng cuéc tæng c«ng kÝch chiÕn lîc cuèi cïng chèng ngo¹i x©m, cç chiÕn sÜ ta trªn mÆt trËn Sµi Gßn ®ªm 29 r¹ng s¸ng ngµy 30-4 sôc s«i khÝ thÕ quyÕt th¾ng thÇn tèc. Trong giê phót thiªng liªng nµy, trong ngµy cuèi cïng nµy cña thêi h¹n gi¶i phãng Sµi Gßn do Bé ChÝnh trÞ

Ên ®Þnh, cç chiÕn sÜ viÕt trªn mò, trªn tay, trªn b¸ng sóng lêi hÞch bÊt hñ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh:

"TiÕn lªn! Toµn th¾ng ¾t vÒ ta!"...

9 giê 30 phót, bé phËn ®i ®Çu ®Õn cÇu R¹ch ChiÕc. CÇu nµy ®· ®îc qu©n biÖt ®éng ta ®¸nh chiÕm tríc vµ gi÷ cho ®Õn lóc qu©n chñ lùc tíi.

Nh÷ng bé phËn ®i ®Çu cña §oµn 232 trªn hai híng T©y Nam vµ Nam, ®ang tiÕn gÇn vÒ phÝa BiÖt khu thñ ®« vµ Tæng nha c¶nh s¸t ngôy.

Trªn ®êng sè 4, ta vËn ®éng tiÕn c«ng tiªu diÖt vµ lµm tan r· toµn bé s ®oµn 22 ngôy míi kh«i phôc, liªn ®oµn 6 biÖt

®éng qu©n, gi¶i phãng thÞ x· T©n An, ®¸nh chiÕm chi khu Thñ Thõa.

Còng trong s¸ng ngµy 30-4, ®Ó hßng vít v¸t ®îc chót g×, ngôy quyÒn Sµi Gßn triÖu tËp mét cuéc häp cç "tæng trëng"

ngôy ë "Dinh §éc LËp" ®Ó lµm lÔ ra m¾t "t©n néi cç" vµo 10

giê s¸ng.

Nhng ®· qu¸ muén. §óng vµo lóc 9 giê 25 phót, chóng

®îc tin ®· mÊt bèn s ®oµn: 5, 18, 22 vµ 25, cç l÷ ®oµn thñy qu©n lôc chiÕn, thiÕt gi¸p bÞ ®¸nh tan n¸t, qu©n ta ®· ®¸nh vµo T©n S¬n NhÊt vµ Bé Tæng Tham mu, cç xe t¨ng ta ®· vît qua cç cÇu trªn s«ng Sµi Gßn, thµnh phè bÞ chia c¾t h¼n víi qu©n ®oµn 4 ®Þch ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long. Tríc t×nh thÕ ®ã chóng thÊy: thÕ lµ hÇu nh kh«ng cßn g× n÷a vµ buéc ph¶i ®a 619

https://thuviensach.vn

ra mét tuyªn bè cña "tæng thèng" ngôy xin ngõng b¾n. B¶n tuyªn bè Êy ®îc viÕt, thu tiÕng nãi vµo b¨ng ghi ©m t¹i "Dinh

§éc LËp" vµ ®a ®i ph¸t thanh...

Tríc t×nh h×nh ®ã, Bé ChÝnh trÞ ®· ra chØ thÞ ngay cho mÆt trËn nh sau:

"TiÕp tôc tiÕn c«ng vµo Sµi Gßn theo kÕ ho¹ch, tiÕn qu©n víi khÝ thÕ hïng m¹nh nhÊt, gi¶i phãng vµ chiÕm lÜnh toµn bé thµnh phè, tíc vò khÝ qu©n ®Þch, gi¶i t¸n chÝnh quyÒn cç cÊp cña ®Þch, ®Ëp tan triÖt ®Ó mäi sù chèng cù cña ®Þch".

Bé chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, sau khi th¶o luËn tËp thÓ, ®· ra mÖnh lÖnh sau ®©y göi ngay cho cç qu©n khu, qu©n

®oµn, cç ®¬n vÞ:

1. Cç qu©n khu, qu©n ®oµn, ®¬n vÞ tiÕp tôc ph¸t triÓn tiÕn c«ng thËt nhanh vµo cç khu vùc vµ môc tiªu ®· quy ®Þnh trong thµnh phè vµ ®Þa ph¬ng.

2. Kªu gäi qu©n ®Þch ®Çu hµng, nép toµn bé vò khÝ, b¾t gi÷

vµ tËp trung cç sÜ quan ®Þch tõ cÊp t¸ trë lªn.

3. NÕu chç nµo ®Þch chèng cù th× lËp tøc tiÕn c«ng tiªu diÖt ngay...

Cç c¸nh qu©n tiÕn nhanh vÒ 5 môc tiªu chñ yÕu ®Ó råi tõ

®ã táa ra...

Nh×n trªn b¶n ®å tç chiÕn, n¨m c¸nh qu©n cña ta nh

n¨m b«ng sen në tung ra tõ n¨m môc tiªu tiÕn c«ng chñ yÕu, Qu©n ®oµn 1 ®· chiÕm Bé Tæng Tham mu ngôy vµ khu Bé T

lÖnh cç binh chñng ®Þch. Qu©n ®oµn 3 chiÕm S©n bay T©n S¬n NhÊt vµ ®· gÆp mét c¸nh qu©n trô s½n ë ®©y: ph¸i ®oµn qu©n sù cña ta ë tr¹i §ªvÝt, mét c¶nh gÆp nhau lý thó ®Çy xóc ®éng.

Qu©n ®oµn 4 chiÕm Bé Quèc phßng ngôy, c¶ng B¹ch §»ng vµ ®µi ph¸t thanh. §oµn 232 chiÕm BiÖt khu thñ ®« vµ Tæng nha c¶nh s¸t ngôy. Qu©n ®oµn 2 chiÕm "Dinh §éc LËp", n¬i bän ngôy ®Çu sá tay sai Mü b¸n ®éc lËp, bu«n m¸u ngêi vµ bu«n lËu. Bé ®éi ta x«ng ngay lªn gç, n¬i "néi cç" ngôy ®ang häp vµ b¾t gi÷

ngay t¹i chç toµn bé ®Çu sá ngôy quyÒn trung ¬ng, kÓ c¶ "tæng 620

https://thuviensach.vn

thèng" ngôy. Bé ®éi ta xö trÝ linh ho¹t, tuyªn bè v÷ng vµng, biÓu hiÖn khÝ thÕ mét qu©n ®éi chiÕn th¾ng. Cê cçh m¹ng tung bay trªn "Dinh §éc LËp". Lóc Êy lµ 11 giê 30 phót ngµy 30-4.

"Dinh §éc LËp" trë thµnh hîp ®iÓm cña cç c¸nh qu©n gi¶i phãng Sµi Gßn...

§iÖn cña Bé ChÝnh trÞ göi cho chóng t«i: "§· nhËn ®îc tin ta ®· c¾m cê trªn "Dinh §éc LËp", göi cç anh lêi chóc mõng

®¹i th¾ng. Bé ChÝnh trÞ rÊt vui". Vµ cã c¶ tiÕng nãi tõ tr¸i tim Tæ quèc qua m¸y ®iÖn tho¹i truyÒn ®Õn chóng t«i "Chóc mõng

®¹i th¾ng. Cç anh trong Êy cã nghe thÊy tiÕng ph¸o næ kh«ng?

Hµ Néi ®ang ran tiÕng ph¸o ®Êy".

...

Míi cçh ®©y 17 ngµy, khi giao nhiÖm vô cho tõng Qu©n

®oµn tiÕn c«ng vµo Sµi Gßn vµ ph©n c«ng tiÕp qu¶n thµnh phè, chóng t«i chØ bµn víi nhau trªn b¶n ®å. H«m nay ngåi gi÷a Sµi Gßn ®· gi¶i phãng, chóng t«i ®· nh×n tËn m¾t, ®Õn tËn n¬i ®Ó

bµn b¹c vµ giao nhiÖm vô "trªn thùc ®Þa". Cã ®ång chÝ thèt lªn

"Nhanh qu¸. §Ñp h¬n c¶ giÊc m¬".

Ýt h«m sau, ®ång chÝ Lª DuÈn vµ ®ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p tõ Hµ Néi ®¸p m¸y bay vµo Sµi Gßn h¹ c¸nh ë S©n bay T©n S¬n NhÊt.

Díi ¸nh n¾ng th¸ng 5 rùc s¸ng cña Thµnh phè Hå ChÝ Minh,

®ång chÝ BÝ th thø nhÊt kÝnh yªu cña chóng ta bíc xuèng m¸y bay, tay cÇm kh¨n chÊm giät níc m¾t. NhiÒu n¨m ho¹t

®éng gian khæ trªn chiÕn trêng miÒn Nam, ®ång chÝ hiÓu s©u s¾c gi¸ trÞ cña chiÕn th¾ng vÜ ®¹i h«m nay. GÆp cç ®ång chÝ

Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, TrÇn Quèc Hoµn, cç ®ång chÝ Trung

¬ng Côc vµ t«i cïng nhiÒu ®ång chÝ khç ra ®ãn, ®ång chÝ Lª

DuÈn «m h«n th¾m thiÕt, biÓu d¬ng viÖc lµm ®· qua vµ nh¾c tíi nhiÒu viÖc quan träng míi ph¶i lµm.

H«m Chñ tÞch T«n §øc Th¾ng dÉn ®Çu §oµn ®¹i biÓu miÒn B¾c vµo Thµnh phè Hå ChÝ Minh dù lÔ chiÕn th¾ng, cç

®ång chÝ Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, cç ®ång chÝ trong Trung

¬ng Côc, Chñ tÞch Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn D©n téc 621

https://thuviensach.vn

gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam NguyÔn H÷u Thä, Chñ tÞch ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam Huúnh TÊn Ph¸t, cç vÞ trong Liªn minh cç lùc lîng d©n téc, d©n chñ vµ hßa b×nh ViÖt Nam vµ nhiÒu vÞ khç cïng hµng ngh×n nh©n d©n Sµi Gßn ®ñ løa tuæi cÇm cê hoa ra ®ãn Bç T«n t¹i S©n bay T©n S¬n NhÊt. Cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, Hoµng Quèc ViÖt vµ t«i l¹i lµ thµnh viªn cña ®oµn miÒn B¾c. M¸y bay võa dõng b¸nh gi÷a tiÕng reo mõng cña nh©n d©n, chóng t«i lªn m¸y bay ®Õn chµo Bç T«n t¹i chç Bç ngåi. T«i ®øng nghiªm b¸o c¸o víi Bç T«n:

"B¸o c¸o ®ång chÝ Chñ tÞch níc, cç lùc lîng vò trang nh©n d©n ViÖt Nam ®· hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng Sµi Gßn, gi¶i phãng miÒn Nam"...

Sau lÔ chiÕn th¾ng tríc Dinh §éc LËp, trë thµnh trô së Uû ban qu©n qu¶n thµnh phè lóc ®ã, vµ mõng kû niÖm ngµy sinh cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, toµn thÓ cç ®ång chÝ trong Bé ChØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, cç c¸n bé cao cÊp chØ huy cç ®¬n vÞ, cç c¬ quan, cç ngµnh tham gia ChiÕn dÞch cïng vÒ

§µ L¹t dù Héi nghÞ s¬ kÕt ChiÕn dÞch. TiÕt trêi §µ L¹t th¸ng 5

lµm nhí ®Õn tiÕt trêi Hµ Néi sang thu. TÝnh tõ khi Bé ChÝnh trÞ

®Ò ra nhiÖm vô më cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ®Õn nay võa trßn 5 th¸ng.

Héi nghÞ häp t¹i Khçh s¹n Pal¸t, tßa nhµ lín nhÊt §µ L¹t nh×n xuèng hå Xu©n H¬ng vµ c¶ mét vïng trung t©m thµnh phè. §©y lµ n¬i 29 n¨m vÒ tríc, trong cuéc ®µm ph¸n gi÷a ta vµ Ph¸p, thùc d©n Ph¸p ngoan cè ®ßi tçh Nam Bé khái ViÖt Nam vµ lËp l¹i çh thèng trÞ cò díi mét h×nh thøc míi. H«m nay, t¹i ®©y, cã ®«ng ®ñ ®¹i diÖn cç ®¬n vÞ Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam ®· giµnh toµn th¾ng cho ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, ®·

giµnh l¹i hßa b×nh, ®éc lËp, thèng nhÊt trän vÑn cho d©n téc.

Anh em ®ång chÝ hiÖp ®ång chiÕn ®Êu chÆt chÏ bªn nhau tõ mäi híng chiÕn dÞch, tõ mäi mÆt trËn cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ

næi dËy toµn th¾ng, ngêi phÝa tríc, ngêi phÝa sau, lÇn ®Çu 622

https://thuviensach.vn

gÆp nhau ®«ng ®ñ, tay b¾t mÆt mõng. Nh×n nh÷ng khu«n mÆt th©n yªu, chóng t«i nhí ®Õn giäng nãi, dßng ch÷, qua ®µi, qua ®iÖn, bao nhiªu phót gi©y nghiªm trang hoÆc c¨ng th¼ng, s¶ng kho¸i hay håi hép cña mÊy th¸ng trêng chiÕn dÞch ®¸nh kh«ng nghØ.

§ång chÝ Ph¹m Hïng, ChÝnh uû thay mÆt Bé T lÖnh ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, khai m¹c héi nghÞ...

§ång chÝ Lª §øc Thä, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ, biÓu d¬ng chiÕn c«ng vÜ ®¹i cña qu©n vµ d©n ta, ph©n tÝch mét cçh s©u s¾c,

®Çy ®ñ ý nghÜa vµ nguyªn nh©n th¾ng lîi cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n nãi chung vµ ®Æc biÖt cña ChiÕn dÞch lÞch sö Hå ChÝ Minh toµn th¾ng. §ång chÝ nãi ®¹i ý: Chóng ta th¾ng do nhiÒu nguyªn nh©n. C¸i chÝnh nhÊt, c¬

b¶n nhÊt, quyÕt ®Þnh nhÊt mäi th¾ng lîi lµ sù l·nh ®¹o ®óng

®¾n vµ tµi t×nh cña §¶ng. Th¾ng lîi cßn do nh÷ng nguyªn nh©n vÒ truyÒn thèng yªu níc, tinh thÇn ®oµn kÕt cña nh©n d©n ta, tinh thÇn chiÕn ®Êu anh dòng cña cç lùc lîng vò trang nh©n d©n ta, sù gióp ®ì cña cç níc x· héi chñ nghÜa anh em vµ cña bÌ b¹n trªn thÕ giíi.

Khi nãi ®Õn sù l·nh ®¹o cña §¶ng, chóng ta cÇn thÊy r»ng sù l·nh ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng, trong qu¸ tr×nh cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy nµy lµ rÊt chÝnh xç vµ

rÊt s¾c bÐn. Th¾ng lîi h«m nay lµ kÕt qu¶ mét qu¸ tr×nh l©u dµi 30 n¨m kh¸ng chiÕn. C¶ níc ta kh¸ng chiÕn 30 n¨m vµ 30

n¨m Êy rÌn luyÖn con ngêi chóng ta, rÌn luyÖn bé ®éi chóng ta, cho ta nhiÒu kinh nghiÖm quý. Th¾ng lîi cña Cçh m¹ng Th¸ng T¸m t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng ta kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p th¾ng lîi. Kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p th¾ng lîi t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng ta x©y dùng miÒn B¾c thµnh c¨n cø cçh m¹ng v÷ng ch¾c cña c¶ níc ®Ó th¾ng Mü. Ta ®uæi ®îc qu©n Mü ra míi t¹o ®iÒu kiÖn ®¸nh cho ngôy nhµo. Ngay trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ

næi dËy nµy còng cã sù liªn tôc chiÕn ®Êu ®Ó giµnh toµn th¾ng.

Chóng ta gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét më ra ®ét ph¸ khÈu chiÕn 623

https://thuviensach.vn

lîc, vµ gi¶i phãng T©y Nguyªn t¹o ra c¸i thÕ ®¸nh th¾ng ®Þch ë HuÕ, §µ N½ng vµ toµn bé Khu 5, ®Ëp tan ý ®å co côm chiÕn lîc cña ®Þch. Th¾ng lîi T©y Nguyªn, HuÕ, §µ N½ng, Khu 5 cïng víi nh÷ng cuéc tiÕn c«ng vµ næi dËy cã tÝnh chÊt d©y chuyÒn ë cç vïng rõng nói, n«ng th«n Nam Bé ®· t¹o ra tiÒn ®Ò v« cïng thuËn lîi cho trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng - ChiÕn dÞch Hå ChÝ

Minh ®i ®Õn toµn th¾ng.

Trong qu¸ tr×nh nhiÒu n¨m kh¸ng chiÕn chèng ®Õ quèc Mü, chóng ta ®· lµm cho chóng bÞ bÊt ngê nhiÒu lÇn. Sau khi ký xong HiÖp ®Þnh Pari, KÝtxinhgi¬ nãi víi ta r»ng: Mü bÞ hai c¸i bÊt ngê. Thø nhÊt lµ, lóc Mü ®¸nh §êng 9 - Nam Lµo n¨m 1971, chóng kh«ng ngê ta ®iÒu bé ®éi tíi ®©y nhanh ®Õn nh thÕ vµ

lùc lîng phßng kh«ng cña ta ë ®©y m¹nh ®Õn nh thÕ. Thø hai lµ, n¨m 1972 Mü kh«ng ngê ta ®a xe t¨ng vµo tíi tËn An Léc, vµo xa ®Õn nh thÕ. Nhng kh«ng ph¶i chØ cã ë An Léc, mµ trªn chiÕn trêng miÒn Nam n¨m 1972, ta cßn ®¸nh trªn mét sè mÆt trËn khç còng b»ng xe t¨ng. Mü kh«ng ph¶i chØ bÞ hai bÊt ngê

®ã. Cuéc tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n còng lµ mét bÊt ngê víi Mü lµm cho chóng thiÖt h¹i lín vµ buéc chóng ph¶i thay ®æi chiÕn lîc. MiÒn B¾c ®¸nh th¾ng m¸y bay chiÕn lîc B52 còng lµ mét bÊt ngê ®èi víi chóng. Mü ®Þnh hñy diÖt ta nhng l¹i bÞ ta ®¸nh cho thua ®Ëm. §Êy lµ mét trËn th¾ng tiÕp søc rÊt lín cho §oµn

®¹i biÓu ta ë bµn ®µm ph¸n Pari. Trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ

næi dËy n¨m 1975 cña ta, ®Þch còng l¹i bÞ nhiÒu c¸i bÊt ngê lín h¬n. Nhng ®iÒu bÊt ngê lín nhÊt ®èi víi Mü chÝnh lµ viÖc ®Õ

quèc Mü nh¶y vµo miÒn Nam ViÖt Nam. §Êy lµ bÊt ngê c¬ b¶n nhÊt vµ lµ sai lÇm chiÕn lîc cña chóng.

§Õ quèc Mü lu«n lu«n ngoan cè vµ chóng ph¶i g¸nh lÊy hËu qu¶ viÖc lµm sai tr¸i cña chóng. Ngay sau khi ký xong HiÖp

®Þnh Pari vÒ ViÖt Nam, vµ trong th¸ng 6-1973, t¹i Pari, ta ®·

nãi th¼ng víi KÝtxinhgi¬ nh sau:

ChÝnh Mü ®· vi ph¹m nghiªm träng HiÖp ®Þnh Pari vÒ

ViÖt Nam, tiÕp tôc chiÕn tranh x©m lîc thùc d©n míi. Mü cø cè 624

https://thuviensach.vn

t×nh vµ tr¾ng trîn vi ph¹m HiÖp ®Þnh mµ l¹i ®ßi chóng t«i t«n träng HiÖp ®Þnh th× thËt lµ hÕt søc v« lý. Chóng t«i kh«ng bao giê khoanh tay ngåi nh×n cç «ng vi ph¹m HiÖp ®Þnh, kh«ng ®Ó

cho cç «ng muèn lµm g× th× lµm ®©u. Chóng t«i kh«ng bao giê chÞu phßng ngù mét cçh bÞ ®éng. Chóng t«i giµnh cho m×nh quyÒn tù do hµnh ®éng tríc viÖc Mü vi ph¹m HiÖp ®Þnh.

§©y lµ ®iÒu ta ®· c¶nh c¸o Mü tõ l©u. Nhng Mü vµ bÌ lò tay sai cø mét mùc ra søc ph¸ ho¹i HiÖp ®Þnh mét cçh cã hÖ

thèng vµ ngµy cµng ®Èy m¹nh chiÕn tranh, t¨ng cêng cç cuéc hµnh qu©n khñng bè, ®µn ¸p nh©n d©n miÒn Nam. §Ó b¶o vÖ

thµnh qu¶ cçh m¹ng vµ ®Ëp tan nh÷ng cuéc hµnh qu©n lÊn chiÕm cña chóng, chóng ta chØ cã mét con ®êng lµ b¹o lùc cçh m¹ng dùa trªn lùc lîng qu©n sù vµ lùc lîng chÝnh trÞ, kiªn quyÕt ph¶n c«ng vµ tiÕn c«ng ®Þch, ®Ó ®i tíi hoµn toµn gi¶i phãng miÒn Nam.

V.I. Lªnin tõng d¹y: Tr¸nh nhÊt lµ khi th¾ng lîi råi th× say sa víi th¾ng lîi. Say sa th× dÔ ®i ®Õn chç tù m·n vµ mÊt c¶nh giç. §Õ quèc Mü thÊt b¹i ë ViÖt Nam nhng ©m mu ®en tèi cña chóng cha hÕt. Chóng cïng víi nh÷ng lùc lîng ph¶n

®éng lu«n lu«n t×m cçh ph¸ ho¹i thµnh qu¶ cçh m¹ng cña chóng ta. Chóng lu«n lu«n xen vµo rÊt d÷, ph¸ rÊt d÷. Cho nªn chóng ta ph¶i n©ng cao c¶nh giç, x©y dùng mét nÒn quèc phßng v÷ng m¹nh, mét qu©n ®éi hïng m¹nh, s½n sµng chiÕn

®Êu vµ lu«n lu«n cã ý chÝ quyÕt th¾ng cao ®Ó b¶o vÖ Tæ quèc cña chóng ta.

Ngoµi ra, chóng ta ph¶i hÕt søc tr¸nh t tëng c«ng thÇn,

®Þa vÞ. Nh ®ång chÝ Lª DuÈn ®· nãi, chiÕn th¾ng nµy thuéc vÒ

§¶ng ta, thuéc vÒ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÜ ®¹i, thuéc vÒ nh©n d©n vµ cç chiÕn sÜ anh hïng chóng ta, thuéc vÒ cç liÖt sÜ ®· hy sinh v× Tæ quèc. Th¾ng lîi nµy lµ cña c¶ níc, kh«ng thuéc riªng ngêi nµo, ®¬n vÞ nµo, ®Þa ph¬ng nµo. Søc m¹nh cña toµn th¾ng lµ søc m¹nh cña c¶ níc, cña mäi ngêi vµ mäi gia ®×nh, søc m¹nh cña tinh thÇn yªu níc vµ lý tëng x· héi chñ nghÜa.

625

https://thuviensach.vn

§ång chÝ Lª §øc Thä cßn ph©n tÝch rÊt s©u s¾c nghÖ thuËt qu©n sù ®éc ®¸o cña ViÖt Nam, ®Æc biÖt nghÖ thuËt chiÕn dÞch trong trËn quyÕt chiÕn chiÕn lîc cuèi cïng.

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng

mïa Xu©n, Nxb. Qu©n ®éi nh©n d©n,

Hµ Néi, 1995, tr. 36 - 316.

626

https://thuviensach.vn

nh÷ng n¨m th¸ng QuyÕt ®Þnh

§¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i*

... MÊy ngµy sau, H·ng Th«ng tÊn AP (Mü) thó nhËn: "sè phi c«ng Mü bÞ mÊt trong 5 ngµy (tõ 18-12 ®Õn 22-12) b»ng 13

phÇn tr¨m tæng sè phi c«ng ®ang bÞ giam ë B¾c ViÖt Nam". TiÕp

®Õn H·ng Roit¬ (Anh) b×nh luËn: "cç nhµ quan s¸t qu©n sù ë Oasinht¬n íc tÝnh r»ng víi møc ®é bÞ b¾n r¬i nh hiÖn nay, chØ

trong vßng 3 th¸ng n÷a, Mü cã thÓ hÕt nh½n B52".

PhÝa Mü b¾t ®Çu h¹ giäng. NÝchx¬n ph¶i tuyªn bè ngõng nÐm bom, b¾n ph¸o, th¶ m×n, phong táa bê biÓn tõ vÜ tuyÕn 20

trë ra. KÝtxinhgi¬ l¹i lªn ®êng ®i Pari, tiÕp tôc cuéc ®µm ph¸n.

Mét sù thó nhËn thÊt b¹i cña mu ®å g©y søc Ðp lín nhÊt víi ta.

Tuy nhiªn, cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao còng gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n. Sau cuéc häp riªng víi KÝtxinhgi¬ vµ khi b¶n dù th¶o HiÖp ®Þnh vÒ c¬ b¶n ®· ®îc hai bªn tháa thuËn vµ sÏ ®îc ký vµo ngµy 23-1-1973, anh S¸u Thä ®iÖn vÒ cho anh Ph¹m Hïng vµ Trung ¬ng Côc biÕt: CÇn dù kiÕn ba vÊn ®Ò lín næi lªn trong viÖc thi hµnh HiÖp ®Þnh s¾p tíi ë miÒn Nam: 1. VÒ mÆt qu©n sù, thÕ nµo bän ngôy còng cßn ®ßi "rót qu©n miÒn B¾c".

2. VÒ chÝnh trÞ, cã vÊn ®Ò thµnh lËp Héi ®ång hßa gi¶i vµ

hßa hîp d©n téc.

3. VÊn ®Ò th¶ nh÷ng ngêi bÞ b¾t cña hai bªn.

Chóng t«i suy nghÜ vµ trao ®æi ý kiÕn ngay vÒ nh÷ng vÊn

®Ò nµy.

MÊy th¸ng cuèi n¨m, theo chñ tr¬ng cña Trung ¬ng ___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

627

https://thuviensach.vn

Côc, mét bé phËn gåm cç anh NguyÔn H÷u Thä, Huúnh TÊn Ph¸t, TrÇn Böu KiÕm vµ t«i cïng mét sè c¸n bé gióp viÖc cã nhiÖm vô tËp trung nghiªn cøu, chuÈn bÞ cho viÖc thµnh lËp Héi

®ång hßa gi¶i vµ hßa hîp d©n téc, nghiªn cøu cç thµnh viªn cña ta trong ChÝnh phñ liªn hiÖp ba thµnh phÇn theo tinh thÇn dù th¶o HiÖp ®Þnh mµ ta vµ Mü ®· tháa thuËn, dù kiÕn nh÷ng nh©n vËt trong thµnh phÇn thø ba cã thÓ hîp tç víi ta...

Chóng t«i nhÊt trÝ víi ý kiÕn cña anh S¸u Thä tõ Pari ®iÖn vÒ ngµy 17-1 nãi r»ng cÇn ®Ò phßng chiÕn tranh cã thÓ trë l¹i do

®Þch g©y chiÕn ë mét sè khu vùc nµo ®ã, thËm chÝ chiÕn tranh cã kh¶ n¨ng lan réng. Bëi vËy, ®i ®«i víi ®Êu tranh chÝnh trÞ, ngo¹i giao vµ ph¸p lý, viÖc tranh thñ thêi gian cñng cè vµ x©y dùng lùc lîng, nhÊt lµ lùc lîng vò trang trong cç vïng c¨n cø vµ

gi¶i phãng, lµ cÊp thiÕt ®Ó s½n sµng ®èi phã víi t×nh huèng chiÕn tranh trë l¹i. Tríc m¾t, ®Þch cã thÓ tËp trung lùc lîng

®¸nh ra ®Ó giµnh lîi thÕ tríc khi cã ký kÕt. VÊn ®Ò s½n sµng chiÕn ®Êu, tÝch cùc ®¸nh tr¶ ®Þch, gi÷ v÷ng vÞ trÝ, gi÷ v÷ng cç vïng c¨n cø vµ gi¶i phãng cña ta, còng nh vÊn ®Ò tranh thñ thêi c¬ nhanh chãng x©y dùng vµ ph¸t triÓn cç c¬ së hËu cÇn kü thuËt lµ hÕt søc quan träng, cÇn ®îc qu¸n triÖt xuèng tËn c¬ së...

Cuéc häp cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng ngµy 18-3 diÔn ra trong bèi c¶nh côc diÖn chiÕn trêng ®ang chuyÓn biÕn rÊt nhanh. Më ®Çu, anh Ba vui vÎ thèt lªn: "T×nh h×nh ph¸t triÓn nhanh qu¸". §ã dêng nh lµ suy nghÜ chung cña cç anh cã mÆt trong cuéc häp. Anh Ba nãi tiÕp:

- T©y Nguyªn lµ mét mèc quan träng ®Ó ®¸nh ph¸ ®Þch.

Võa qua, chóng bÞ 4 bÊt ngê:

1. BÊt ngê v× kh«ng ph¸ ®îc HiÖp ®Þnh mµ cßn bÞ ta kiªn quyÕt ®¸nh l¹i.

- Thø trëng Bé Quèc phßng.

628

https://thuviensach.vn

2. BÊt ngê vÒ quy m« tç chiÕn cña ta, chóng cho r»ng ®Õn n¨m 1976 ta míi ®¸nh lín, chø kh«ng ph¶i n¨m 1975.

3. BÊt ngê vÒ híng tiÕn c«ng cña ta ë T©y Nguyªn.

4. BÊt ngê v× T©y Nguyªn vì qu¸ nhanh.

TiÕp ®ã, anh nãi vÒ ®¸nh ®Þch co côm vµ híng ph¸t triÓn tiÕn c«ng vÒ Sµi Gßn.

Theo anh, nÕu ®Ó cho ®Þch co côm ®îc, chóng sÏ m¹nh.

Ph¶i lµm sao cho ®Þch suy yÕu ngay trong qu¸ tr×nh co côm, ngay khi chóng cßn ®ang ph©n t¸n c¶ ë Khu 5, ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ miÒn §«ng. §Þch co côm v× chóng thÊy ph©n t¸n binh lùc th× sÏ yÕu. Nhng ta kh¼ng ®Þnh: Chóng cµng co côm cµng bÞ tiªu diÖt lín h¬n. Ta ph¶i t¹o ra ba qu¶ ®Êm: chñ lùc, n«ng th«n vµ ®« thÞ, c¶ ba ®Òu ph¶i m¹nh. Ph¶i t¹o nªn binh biÕn. Ph¶i tËp trung 9 s ®oµn vµo híng Sµi Gßn vµ phÝa sau ph¶i cã 4 ®Õn 5 s ®oµn dù bÞ. Nh vËy sÏ t¹o ®îc bÊt ngê vµ

søc m¹nh sÏ t¨ng lªn gÊp ba ®Õn bèn lÇn... §¸nh Sµi Gßn lµ

khã. Ph¶i diÖt cho ®îc Ýt nhÊt lµ 3 s ®oµn ®Þch. Lùc lîng qu©n sù ph¶i tiªu diÖt thËt nhiÒu sinh lùc ®Þch...

Anh Lª §øc Thä ®i s©u ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng can thiÖp trë l¹i cña Mü. Anh kh¼ng ®Þnh sù suy sôp cña qu©n ngôy trªn chiÕn trêng lÇn nµy lµ rÊt c¬ b¶n v× kh«ng cßn qu©n Mü lµm chç dùa. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ Mü cã trë l¹i kh«ng, chóng cã d¸m liÒu kh«ng? Nh÷ng khã kh¨n cña Mü vît ngoµi c¶ sù suy nghÜ

cña ta. Chóng kh«ng cßn kh¶ n¨ng trë l¹i can thiÖp. Tõ khi qu©n Mü trùc tiÕp nh¶y vµo ®Õn nay (tõ 1965 ®Õn 1975) tøc lµ

10 n¨m qua, cha lóc nµo ta cã thêi c¬ tèt ®Ñp nh hiÖn nay. Ta

®· dù kiÕn ®Þch co côm, nay nã co côm sím h¬n, nã mong gi÷

®îc lùc lîng ®Ó co côm, co côm ®Ó gi÷ ®îc lùc lîng, nhng chóng l¹i bÞ thiÖt h¹i nÆng nÒ. Ta ph¶i ®¸nh ngay trong lóc ®Þch co côm ®Ó chóng tiÕp tôc suy yÕu ®i. Nã co côm ë ®©u? Ta ph¸

thÕ nµo? Nã co vÒ gi÷ ®êng chiÕn lîc vµ cç c¨n cø chiÕn lîc däc bê biÓn vµ ®ång b»ng. Ta ph¸ trªn hai mÆt trËn: tiÕn c«ng cña chñ lùc vµ ®ßn n«ng th«n ®ång b»ng, ph¸ b»ng bao v©y, 629

https://thuviensach.vn

chia c¾t vµ tiªu diÖt. Nh anh V¨n nãi, ta cã c¬ së ®Ó døt ®iÓm trong n¨m 1975. VÊn ®Ò lµ tæ chøc, lµ hËu cÇn, lµ c¸n bé...

TiÕp ®ã, ®iÖn cña ®ång chÝ BÝ th Qu©n uû Trung ¬ng viÕt: Sau khi nhËn ®îc ®iÖn cña anh (ý nãi bøc ®iÖn sè 57 cña anh Dòng)... t«i ®· bµn víi anh S¸u Thä vµ xin ý kiÕn anh Ba, tríc m¾t nhÊt trÝ víi kÕ ho¹ch ph¸t triÓn vµ sö dông lùc lîng nh trong ®iÖn cña anh.

§éng viªn c¸n bé vµ chiÕn sÜ cã quyÕt t©m thËt lín truy kÝch tiªu diÖt sinh lùc ®Þch, gi¶i phãng cç tØnh ven biÓn, kÓ c¶

Nha Trang vµ Cam Ranh; cÇn cã kÕ ho¹ch t¨ng cêng c¸n bé vµ

trang bÞ, nhanh chãng ph¸t triÓn cç lùc lîng t¹i ®Þa ph¬ng

®· gi¶i phãng, giao viÖc cñng cè ®Þa ph¬ng cho lùc lîng t¹i chç, tËp trung lùc lîng l¹i cµng sím cµng tèt ®Ó cñng cè, ®ång thêi khÈn tr¬ng triÓn khai viÖc chuÈn bÞ mäi mÆt ë híng träng ®iÓm...

Trong cuéc häp chiÒu ngµy 24-3, sau khi nghe chóng t«i b¸o c¸o tæng hîp t×nh h×nh tõ sau cuéc häp ngµy 18-3, anh Ba nh¾c l¹i tãm t¾t nh÷ng mèc lín trong nh÷ng n¨m qua,... anh Ba

®Æt vÊn ®Ò vµ cç anh th¶o luËn... Anh V¨n ph¸t biÓu thªm vÒ

vÊn ®Ò ®Þch co côm hay sÏ rót ch¹y khái §µ N½ng... anh Ph¹m V¨n §ång ®Æt vÊn ®Ò ph¶i ®¸nh nhanh, th¾ng nhanh... Anh Lª

§øc Thä nh¾c l¹i quyÕt t©m chiÕn lîc cña ta tríc ®©y lµ hoµn thµnh gi¶i phãng miÒn Nam trong hai n¨m. Nay néi dung ®ã kh«ng thay ®æi, nhng nhÞp ®é ph¸t triÓn nhanh h¬n, ph¶i lµm cho T©y Nguyªn, §µ N½ng vµ Sµi Gßn lµ ba ®ßn liªn tiÕp kh«ng

®Çy mét n¨m. Cuéc tæng tiÕn c«ng ®· b¾t ®Çu tõ T©y Nguyªn vµ kÕt thóc víi Sµi Gßn. Sau §µ N½ng, ta cßn hai Qu©n ®oµn dù bÞ, ®¹n cßn nhiÒu, vËn chuyÓn nhanh. Ph¶i b¾t ®Çu Sµi Gßn tõ b©y giê. HiÖn nay B2 ®· h×nh thµnh thÕ bao v©y Sµi Gßn. ChØ

cã mét ®iÒu lµ lùc lîng t¹i chç cha ®óng møc th«i…

630

https://thuviensach.vn

Trªn ®êng vµo Nam, ngµy 1-4, anh S¸u Thä1 còng ®iÖn ra cho anh Ba vµ anh V¨n, ®Ò nghÞ kh«ng nªn cho S ®oµn 10

tiÕp tôc ph¸t triÓn xuèng Cam Ranh råi sau ®ã tiÕn theo däc

®êng biÓn vµo B2, mµ nªn tõ T©y Nguyªn vµo gÊp chiÕn trêng träng ®iÓm. Anh Thä cho r»ng lùc lîng Khu 5 céng víi mét bé phËn lùc lîng T©y Nguyªn còng ®ñ søc gi¶i phãng Quy Nh¬n - B×nh §Þnh, råi ph¸t triÓn xuèng Phó Yªn, Kh¸nh Hßa, Cam Ranh vµ c¶ Phan Rang, Phan ThiÕt. Cç ®ång chÝ l·nh ®¹o Khu 5 cã kinh nghiÖm vËn dông kÕt hîp ba thø qu©n, kÕt hîp tiÕn c«ng vµ næi dËy...

H«m sau, ngµy 3-4, Bé Tæng Tham mu nhËn ®îc ®iÖn anh Thä göi anh Ba, anh V¨n, ®ång thêi göi anh Dòng, nhÊt trÝ

víi cçh xö trÝ cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû. §iÖn viÕt: ... NÕu S ®oµn 10 ®· tiÕn s©u nh vËy th× cã thÓ giao nhiÖm vô cho S

®oµn 10 vµ thªm 1 s ®oµn cña Khu 5, ph¸t triÓn gi¶i phãng Phan Rang, Phan ThiÕt vµ tiÕn xuèng gi¶i phãng Bµ RÞa - ¤

CÊp. HiÖn nay nhiÖm vô Khu 5 ®· xong, cã thÓ rót ®i mét s

®oµn ®Ó thªm søc víi S ®oµn 10 mµ ®¸nh. TiÕn nh vËy rÊt bÊt ngê, cã thÓ nhanh chãng tiÕn s¸t, bao v©y Sµi Gßn vÒ híng

§«ng. §êng tiÕp tÕ tuy cã kÐo dµi ra, nhng ta lîi dông ®îc

®êng 1 vµ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn trong d©n vïng míi gi¶i phãng th× cã thÓ vËn chuyÓn tiÕp tÕ t¬ng ®èi nhanh vµ thuËn lîi h¬n lµ híng tõ miÒn §«ng xuèng...

Nh vËy lµ tõ ngµy 31-3, trong lóc s ®oµn khÈn tr¬ng ph¸t triÓn tõ ®êng 21 xuèng phÝa Nha Trang, Cam Ranh th× cç bøc ®iÖn trao ®æi ®· dÉn ®Õn sù nhÊt trÝ vÒ viÖc sö dông s ®oµn nµy còng nh toµn c¸nh qu©n ven biÓn - c¸nh qu©n híng §«ng.

T×nh h×nh ph¸t triÓn khÈn tr¬ng vµ nh÷ng môc tiªu cßn l¹i ë ven biÓn cùc Nam Trung Bé ®Æt ra yªu cÇu cÊp bçh vÒ

mÆt chØ ®¹o chiÕn lîc lµ t¨ng thªm lùc lîng cho c¸nh qu©n ___________________

1. Sau cuéc häp ngµy 25-3, theo sù ph©n c«ng cña Bé ChÝnh trÞ, ngµy 28-3 anh Lª §øc Thä vµo chiÕn trêng B2 cïng cç anh Ph¹m Hïng vµ

V¨n TiÕn Dòng thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o chiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn.

631

https://thuviensach.vn

nµy, còng tøc lµ t¨ng thªm lùc lîng cho híng §«ng vµ §«ng Nam cña chiÕn trêng träng ®iÓm. Qua cç bøc ®iÖn trao ®æi, anh Thä, cç anh ë B2 vµ Khu 5 ®Òu nhÊt trÝ nh vËy...

MÊy ngµy cuèi th¸ng 4, c¬ quan tham mu ®ang tæng hîp t×nh h×nh, chuÈn bÞ cho cuéc häp ngµy 26 cña Bé ChÝnh trÞ th×

nhËn ®îc ®iÖn ®Ò ngµy 25-4 cña anh Thä göi anh Ba. Bøc ®iÖn dµi 10 trang ®¸nh m¸y mang ®Çy ®ñ t×nh h×nh mäi mÆt cña chiÕn trêng B2 trong c¶ mÊy tuÇn qua. Bøc ®iÖn cho chóng t«i hiÓu râ h¬n, ®óng h¬n t×nh h×nh c¶ vÒ ta vµ vÒ ®Þch tõ nh÷ng ngµy ®Çu ®¸nh Xu©n Léc ®Õn lóc bÊy giê, tríc ngµy më mµn trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng.

Anh Thä nhÊt trÝ víi nhËn ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ trong cuéc häp ngµy 22-4 nãi r»ng thêi c¬ ®· chÝn muåi, ta ph¶i tranh thñ tõng giê ®Ó më cuéc tiÕn c«ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña

®Þch. §Ó l©u, kh«ng nh÷ng t×nh h×nh chÝnh trÞ, ngo¹i giao cµng thªm phøc t¹p mµ nh÷ng trËn ma ®Çu mïa ®· s¾p ®Õn.

Nhng anh cho biÕt t×nh h×nh t¹i chç cã nh÷ng khã kh¨n cô thÓ, khiÕn ta cã muèn lµm ngay còng kh«ng thÓ ®îc...

VÒ hËu cÇn, v× sè ®¬n vÞ t¨ng vät, chiÕn trêng l¹i xa,

®êng dµi, ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn thiÕu, nªn dï ®· cè g¾ng rÊt lín, hËu cÇn cña Trung ¬ng còng nh cña chiÕn trêng vÉn

®øng tríc rÊt nhiÒu khã kh¨n, nhÊt lµ vÒ ®¹n dîc.

MÆc dï ®· cïng nhau xç ®Þnh kh«ng ®îc cÇu toµn, võa

®¸nh võa bæ sung, nhng còng ph¶i b¶o ®¶m nh÷ng ®iÒu kiÖn tèi thiÓu ®Ó më mµn chiÕn dÞch, ®¸nh th¾ng gißn gi·.

HiÖn nay ®Þch cha ph¸n ®o¸n ®îc cçh ®¸nh cña ta, ta sÏ dïng lèi v©y Ðp, tiªu diÖt chóng ë vïng ngoµi, lÊn dÇn råi míi

®ét kÝch hay dïng lèi ®¸nh th¼ng ngay vµo bªn trong?

Cçh bè trÝ hiÖn nay cña ®Þch lµ nh»m ng¨n chÆn ta tõ xa, nhÊt lµ ë híng B¾c vµ T©y B¾c. §Þch ®· cã kÕ ho¹ch phçÇu nÕu chóng thÊy kh«ng gi÷ næi. Mét trong nh÷ng nçi lo ng¹i nhÊt cña bé ®éi ta b©y giê lµ nÕu ®Þch ph¸ ®îc cÇu th× trë ng¹i lín cho viÖc tiÕn qu©n cña cç binh chñng kü thuËt. Ta ®· cã kÕ

632

https://thuviensach.vn

ho¹ch ®¸nh chiÕm cÇu, gi÷ cÇu vµ cã c¶ kÕ ho¹ch lµm cÇu khç hoÆc ®¸nh trong ®iÒu kiÖn kh«ng cã xe t¨ng vµ ph¸o binh v×

kh«ng vît ®îc s«ng.

Anh Lª §øc Thä còng nãi vÒ kÕ ho¹ch kÕt hîp tiÕn c«ng vµ

næi dËy vµ ®· chuÈn bÞ nh÷ng g× ®Ó thùc hiÖn ®îc sù kÕt hîp

®ã. Cç anh ®· kiÓm tra vµ gãp ý vµo kÕ ho¹ch cña cç khu vµ

tØnh. Anh Vâ V¨n KiÖt ®· xuèng vïng ®ång b»ng ®Ó ®«n ®èc viÖc nµy. Cç anh trong ®ã còng tin r»ng khi ta tiÕn c«ng vµo träng ®iÓm Sµi Gßn, ®Þch bÞ thÊt b¹i th× lùc lîng cña chóng ë vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long sÏ tan r· vµ cç ®Þa ph¬ng sÏ

cã ®iÒu kiÖn næi dËy.

ë mÆt trËn träng ®iÓm Sµi Gßn, cç anh trong ®ã dù kiÕn

®Þch cã thÓ co côm vÒ híng B¾c vµ T©y B¾c, vÒ s¸t Sµi Gßn h¬n n÷a vµ ®· th¶o luËn víi cç qu©n ®oµn ®¸nh ®Þch nh thÕ nµo khi chóng co côm.

Bøc ®iÖn cña anh Thä cßn cho biÕt v× sao võa qua bé ®éi MiÒn kh«ng thùc hiÖn ®îc tèt chñ tr¬ng cña Trung ¬ng Côc lµ tranh thñ thêi c¬ thuËn lîi cuèi th¸ng 3, kh«ng ®îi chñ lùc ë ngoµi vµo, chñ ®éng më ra 3 híng ho¹t ®éng ë Xu©n Léc,

®êng 4 vµ ë híng T©y Nam s¸t Sµi Gßn. Nguyªn nh©n hoÆc lµ

do tæ chøc ®¸nh vµ cçh ®¸nh cha tèt, hoÆc do lùc lîng kh«ng

®ñ, hËu cÇn khã kh¨n v× qu¸ xa, v.v..

Trë l¹i t×nh h×nh chuÈn bÞ ®ang diÔn ra hÕt søc khÈn tr¬ng cho chiÕn trêng träng ®iÓm Sµi Gßn, ®iÖn cña anh Thä kh¼ng ®Þnh:

"Cç anh yªn t©m, chóng t«i hÕt søc tranh thñ tõng ngµy, tõng giê vµ chØ trong vµi h«m n÷a, mét sè nhîc ®iÓm trªn c¬

b¶n ®îc kh¾c phôc, th× b¾t ®Çu tiÕn hµnh (më mµn chiÕn dÞch) ngay nh ®· ®Þnh".

Bøc ®iÖn ®· ®îc ®äc trong cuéc häp Bé ChÝnh trÞ ngµy 26-4.

Héi nghÞ nhÊt trÝ víi nhËn ®Þnh vµ chñ tr¬ng cña cç ®ång chÝ

l·nh ®¹o ë chiÕn trêng.

Kho¶ng 6 giê, hai bøc ®iÖn cïng ®Õn mét lóc, mét cña anh 633

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä, mét cña anh Ph¹m Hïng vµ anh V¨n TiÕn Dòng

®îc viÕt håi 13 giê 30' ngµy 30-4. Cç anh nãi vÒ lêi tuyªn bè

®Çu hµng cña D¬ng V¨n Minh, vÒ lÖnh cho cç c¸nh qu©n tiÕp tôc ph¸t triÓn tiÕn c«ng thËt nhanh vµo cç khu vùc vµ môc tiªu ®· quy ®Þnh; vµ lêi kªu gäi qu©n ®Þch cßn l¹i ®Çu hµng, nép toµn bé vò khÝ; vÒ chØ thÞ b¾t gi÷ vµ tËp trung cç sÜ quan ®Þch tõ cÊp t¸ trë lªn, nÕu n¬i nµo ®Þch chèng cù th× lËp tøc tiÕn c«ng tiªu diÖt ngay. Cç anh còng ®· chØ thÞ cho cç tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long chíp thêi c¬ næi dËy, ®¸nh ®æ toµn bé chÝnh quyÒn cña ®Þch, lËp chÝnh quyÒn cçh m¹ng, lËp uû ban qu©n qu¶n ë ®Þa ph¬ng...

Sau khi nghe ®iÖn b¸o c¸o cña cç anh trong chiÕn trêng, anh Ba tãm t¾t nh÷ng vÊn ®Ò ®· ®îc trao ®æi ý kiÕn h«m nay vµ nh¾c l¹i mét sè viÖc dù kiÕn bµn trong cuéc häp chÝnh thøc cña Bé ChÝnh trÞ vµo ngµy 3-5 ®Ó chuÈn bÞ Héi nghÞ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng s¾p tíi.

§¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i: Nh÷ng

n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh (Håi ký),

Nxb. Qu©n ®éi nh©n d©n, Hµ Néi,

1985, tr. 12 - 257.

634

https://thuviensach.vn

ký øc T©y Nguyªn

Thîng tíng §Æng Vò HiÖp*

S¸ng ngµy 23-4, t«i vµ anh Vò L¨ng cã mÆt lÇn thø hai t¹i Bé chØ huy ChiÕn dÞch b¸o c¸o quyÕt t©m vµ nhËn nhiÖm vô chÝnh thøc. NhiÖm vô lÇn nµy cã thay ®æi so víi lÇn thø nhÊt.

Cô thÓ nh sau: Víi lùc lîng trong biªn chÕ, cã ph¸o binh vµ

cao x¹ ChiÕn dÞch chi viÖn, qu©n ®oµn ®¶m nhiÖm mét híng tiÕn c«ng chñ yÕu cña ChiÕn dÞch T©y B¾c vµo Sµi Gßn. Dïng lùc lîng cì s ®oµn hoÆc s ®oµn t¨ng cêng tiÕn c«ng tiªu diÖt c¨n cø §ång Dï, T©n Quy, Cñ Chi, Tr¶ng Bµng, bao v©y tiªu diÖt S ®oµn 25 ngôy kh«ng cho co côm vÒ Sµi Gßn. Tæ chøc lùc lîng ®ét kÝch m¹nh binh chñng hîp thµnh thäc th¼ng vµo Sµi Gßn, ®¸nh chiÕm S©n bay T©n S¬n NhÊt, hiÖp ®ång víi ®¬n vÞ

b¹n ®¸nh chiÕm Bé Tæng Tham mu, Dinh §éc LËp; ®ång thêi cã nhiÖm vô gi÷ v÷ng môc tiªu phô trçh, b¶o vÖ kho tµng vµ

æn ®Þnh trËt tù, an ninh thµnh phè.

Trªn híng tiÕn c«ng cña qu©n ®oµn, lùc lîng ®Þch kh¸

m¹nh. Vßng ngoµi gåm S ®oµn 25, cç liªn ®oµn biÖt ®éng qu©n sè 9 vµ 32, liªn ®oµn 6 c«ng binh, kho¶ng 2 v¹n tªn cña Trung t©m huÊn luyÖn Quang Trung, Trung ®oµn thiÕt gi¸p sè 10, L÷

®oµn nh¶y dï sè 4, 20 tiÓu ®oµn b¶o an ë T©y Ninh, HËu NghÜa, B×nh D¬ng, Gia §Þnh vµ lùc lîng ph¸o binh cã tíi 86 khÈu tõ 105 ®Õn 175 ly. ë S©n bay T©n S¬n NhÊt cã S ®oµn 5 kh«ng qu©n, bé ®éi t lÖnh dï, Bé T lÖnh kh«ng qu©n, Bé T lÖnh thiÕt gi¸p ngôy. ChiÒu s©u phßng ngù cña ®Þch trªn híng tiÕn c«ng cña qu©n ®oµn kho¶ng 100 km.

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

635

https://thuviensach.vn

Sau khi nghe anh Vò L¨ng b¸o c¸o quyÕt t©m chiÕn ®Êu cña qu©n ®oµn, cç ®ång chÝ trong Bé T lÖnh ChiÕn dÞch cho r»ng quyÕt t©m cña qu©n ®oµn ®· thÓ hiÖn tèt nhiÖm vô ®îc giao. Cç ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng, qu©n ®éi dµnh nhiÒu thêi gian ph©n tÝch nh÷ng vÊn ®Ò qu©n ®oµn cÇn quan t©m gi¶i quyÕt, ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô mét c¸nh qu©n trªn mét híng chÝnh cña ChiÕn dÞch.

§ång chÝ Lª §øc Thä nãi:

- Ngµy 22-4, Bé ChÝnh trÞ häp nhËn ®Þnh thêi c¬ ®· chÝn muåi, ta ph¶i tranh thñ tõng giê ®Ó më cuéc tiÕn c«ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña ®Þch. §Ó l©u kh«ng nh÷ng t×nh h×nh chÝnh trÞ, ngo¹i giao cµng thªm phøc t¹p mµ cç trËn ma ®Çu mïa

®· ®Õn. Qu©n ®oµn 3 ngoµi nhiÖm vô chÝnh cña m×nh cßn ph¶i hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò chung cña ChiÕn dÞch lÞch sö nµy. Th¾ng lîi cña qu©n vµ d©n T©y Nguyªn lµ mét bíc ngoÆt chiÕn lîc më

®ét ph¸ khÈu cho toµn miÒn Nam, buéc ®Þch ®i vµo co côm chiÕn lîc. NhiÖm vô cña qu©n ®oµn lµ ®ét ph¸ vµo híng chÝnh, híng mµ cã lùc lîng ®Þch ®«ng h¬n cç híng khç. §¸nh vµo Sµi Gßn - thµnh phè lín, trung t©m chÝnh trÞ, qu©n sù, kinh tÕ

lµ ®¸nh vµo dinh lòy cuèi cïng cña ®Þch. Chóng cã phÇn cè thñ

®Ó gi÷ nhng còng cã phÇn cè thñ ®Ó rót. ¦u thÕ cña ta hiÖn nay h¬n ®Þch nhiÒu (®Þch cã nhiÒu nhÊt lµ 5 s ®oµn), thêi c¬

thuËn lîi, t¬ng quan lùc lîng còng rÊt thuËn lîi cho ta. Cç s ®oµn cña ta sung søc, cã kinh nghiÖm, trang bÞ m¹nh h¬n tríc. V× vËy, kh«ng cho phÐp kh«ng th¾ng, Trung ¬ng ®· dån toµn bé lùc lîng vµo thùc hiÖn quyÕt t©m ®ã. Ph¶i tranh thñ thêi c¬ mau h¬n n÷a, ph¶i tranh thñ tõng ngµy, ph¶i chuÈn bÞ

c¬ së tèt ®Ó ®¸nh th¾ng. Ta kh«ng cÇu toµn, nhng kh«ng thÓ

qu¸ véi v·. Véi v· mµ vÊp th× cµng khã kh¨n c¶ vÒ chÝnh trÞ vµ

ngo¹i giao.

Ngõng mét l¸t, ®ång chÝ Lª §øc Thä nãi tiÕp:

- Phã Chñ nhiÖm Tæng côc ChÝnh trÞ.

636

https://thuviensach.vn

- Cç ®ång chÝ bµn g× th× bµn, cuèi cïng ph¶i lµ tæ chøc thùc hiÖn. Ph¶i nãi râ cho quÇn chóng nhiÖm vô, ph©n tÝch t¬ng quan lùc lîng lµm cho mäi ngêi tin tëng, ph¶i bµn kü vÒ tæ chøc cho thËt cô thÓ. Tæ chøc quyÕt ®Þnh th¾ng lîi. Qu©n

®éi vµo thµnh ph¶i gi÷ t cçh ®¹o ®øc cña qu©n ®éi cçh m¹ng.

Cç ®ång chÝ ph¶i gi¸o dôc bé ®éi tinh thÇn c¶nh giç, kh«ng ®Ó

®Þch dïng tiÒn, dïng g¸i l«i kÐo mua chuéc. Bé ®éi ph¶i cã kû luËt, gi÷ g×n tµi s¶n quèc gia, chèng tù kiªu, tù ®¹i c«ng thÇn.

Sù nghiÖp nµo còng lµ sù nghiÖp chung, ph¶i hÕt søc khiªm tèn.

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng ®øng dËy chËm r·i nãi:

- Anh S¸u Thä ®· cã ý kiÕn quyÕt t©m cao giµnh th¾ng lîi cµng sím cµng tèt, nhng ®¸nh ph¶i cã tæ chøc b¶o ®¶m ch¾c th¾ng. Trong ba nhiÖm vô cña qu©n ®oµn ®· nªu th× nhiÖm vô chñ yÕu cña Qu©n ®oµn 3 lµ tæ chøc lùc lîng m¹nh ®ét kÝch liªn tôc, ®¸nh ng· ®Þch, chiÕm cç môc tiªu trong thµnh phè.

§¸nh S ®oµn 25 ë ngoµi chØ lµ ®iÒu kiÖn, kh«ng thÓ ®¸nh s

®oµn nµy mµ dïng nhiÒu lùc lîng, hoÆc gi»ng co mÊt nhiÒu thêi gian. §¸nh ngoµi vµ ®ét vµo trong lµ ®ång thêi, kh«ng chia thµnh bíc. NhiÖm vô chÝnh lµ bªn trong. Cç ®ång chÝ t×m cçh ®Ó khái tèn thêi gian, tèn binh lùc. Môc tiªu chÝnh cña Qu©n ®oµn 3 lµ S©n bay T©n S¬n NhÊt vµ Bé Tæng Tham mu.

Cßn Phñ tæng thèng lµ sau khi c¬ b¶n lµm xong hai môc tiªu trªn. V× Phñ tæng thèng lµ nhiÖm vô chñ yÕu cña mét ®¬n vÞ khç. NÕu hä gi¶i quyÕt xong råi th× Qu©n ®oµn 3 kh«ng ph¶i vµo.

Víi giäng nãi Nam Bé trÇm Êm, truyÒn c¶m, ®ång chÝ

Ph¹m Hïng - Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng Côc, ChÝnh uû ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh c¨n dÆn:

- Qu©n ®oµn 3 ph¶i tæ chøc c«ng tç chÝnh trÞ thËt tèt cho tíi tõng chiÕn sÜ, thêi gian rÊt khÈn tr¬ng, tríc mÆt lµ yªu cÇu nhiÖm vô, sau lng lµ thêi tiÕt, cç ®ång chÝ ph¶i ra søc kh¾c phôc khã kh¨n ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô.

Trung ¬ng Côc, Qu©n uû MiÒn mong Qu©n ®oµn 3 vµo ®ñ

®Ó cïng hoµn thµnh nhiÖm vô Bé ChÝnh trÞ giao. Ta kÕt thóc sù 637

https://thuviensach.vn

nghiÖp d©n téc d©n chñ trong c¶ níc, hoµn thµnh thèng nhÊt níc nhµ, nghÜ ®Õn ®ã mõng l¾m. Chóng ta ph¶i mang lçê quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng cña Bç Hå c¾m lªn thµnh phè vinh quang mang tªn Ngêi, lÊy thµnh tÝch chµo mõng kû niÖm lÇn thø 85 ngµy sinh cña Bç.

Tõ ngµy thµnh lËp §¶ng ®Õn nay, ®©y lµ giê phót vinh quang nhÊt cña d©n téc, qu©n ®éi ta nh Quang Trung vµo Th¨ng Long, võa ®uæi qu©n x©m lîc, võa thèng nhÊt ®Êt níc.

Qu©n ®éi ph¶i gi÷ nghiªm kû luËt d©n vËn, b¸m lÊy nh©n d©n th× khã kh¨n g× còng gi¶i quyÕt ®îc.

Trung ¬ng Côc vµ Qu©n uû MiÒn hoan nghªnh th¾ng lîi to lín cña T©y Nguyªn, hoan nghªnh sù cã mÆt cña Qu©n ®oµn 3

tham gia lµm nhiÖm vô trªn híng chñ yÕu.

Chóc tríc chóng ta toµn th¾ng!

Thîng tíng §Æng Vò HiÖp: Ký øc

T©y Nguyªn, Nxb. Qu©n ®éi nh©n d©n,

Hµ Néi, 2000, tr. 467 - 471.

638

https://thuviensach.vn

BÊt ngê gÆp l¹i ®ång chÝ Lª §øc Thä

ë chiÕn trêng

ThiÕu tíng TrÇn V¨n Phç*

Chóng t«i nhËn ®îc mét ®iÖn háa tèc, gäi mét thñ trëng cña §oµn 232, ®óng 7 giê s¸ng ngµy 25-4 cã mÆt ë Bé ChØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

Cç anh nhÊt trÝ cö t«i ®i, v× §¶ng uû vµ Bé ChØ huy

§oµn 232 võa häp xong ®· thèng nhÊt mäi vÊn ®Ò. Nh©n tiÖn, t«i sÏ kÕt hîp gi¶i quyÕt mét sè viÖc cña Côc ChÝnh trÞ MiÒn cßn

®äng l¹i tõ khi t«i ®i chiÕn dÞch nµy.

Tuy vËy, mÊy anh em t«i vÉn ph¶i chuÈn bÞ lØnh kØnh m·i khuya míi chîp m¾t ®îc mét lóc. Võa t¶ng s¸ng, chóng t«i véi lªn ®êng. V× ph¶i mÊt kho¶ng 17 ®Õn 18 tiÕng ngåi liÒn trªn xe hon®a míi vÒ tíi chç lµm viÖc.

Chóng t«i trë vÒ theo con ®êng hµnh lang biªn giíi võa

®îc më ra b»ng x¬ng m¸u cña ®¬n vÞ vµ nh©n d©n T©y Ninh vµ Long An. B÷a tríc cßn ph¶i ®i ®ªm, h«m nay trë l¹i, xe hon®a chë t«i ch¹y ro ro gi÷a ban ngµy. Cç xe t¶i qu©n sù, nh÷ng ®oµn hon®a thå cña hËu cÇn chiÕn dÞch nèi ®u«i nhau ®æ ra phÝa tríc.

Khi qua ®ån Méc Bµi, mét ®ån biªn giíi quan träng n»m trªn quèc lé sè 1, nèi liÒn Sµi Gßn víi Phn«m Pªnh, t«i dõng l¹i mét lóc ë ngay c©y sè kh«ng ®Ó quan s¸t l¹i ®Þa h×nh. §©y lµ

___________________

* Nguyªn: - Uû viªn Trung ¬ng §¶ng,

- Bé trëng Bé V¨n hãa,

- Ch¸nh V¨n phßng Qu©n uû MiÒn,

- BÝ th riªng §¹i tíng NguyÔn ChÝ Thanh,

639

https://thuviensach.vn

mét ®ån lín, tríc cã c¶ lÝnh Lon Non vµ lÝnh cña ThiÖu cïng

®ãng chung ®Ó chèng l¹i cç lùc lîng vò trang gi¶i phãng miÒn Nam vµ Campuchia.

H«m chóng t«i ®¸nh Méc Bµi, c¶ ThiÖu vµ Lon Non ®Òu lÖnh cho h¹ cÊp ph¶i tö thñ ®ån Méc Bµi, ph¶i gi÷ cho ngän cê

"chÝnh nghÜa" cña hai quèc gia m·i m·i tung bay n¬i biªn giíi th©n thiÖn ®ã, vµ sÏ nghiªm trÞ nh÷ng kÎ ®ín hÌn bá ch¹y...

Nhng kÕt qu¶ lµ c¶ bän lÝnh ThiÖu vµ lÝnh Lon Non ®Òu buéc ph¶i ra hµng t¹i chç, kh«ng kÞp ch¹y. Giê ®©y, trªn ®èng ®æ n¸t cña Méc Bµi, vÉn cßn l¹i hai cét cê. Cét cê Lon Non bÞ ph¸o ta b¾n g·y gôc, cßn ë n¬i mót cét cê cña ngôy chØ cßn mét m¶nh v¶i vµng to b»ng mét miÕng v¸, ch¼ng cßn ®éng ®Ëy næi tríc giã. Lóc t«i ®øng ®ã, nh©n d©n ta tõ trong vïng ®Þch t¹m kiÓm so¸t vÉn nhén nhÞp t¶n c ngîc trë ra vïng gi¶i phãng. Râ rµng ®ång bµo v÷ng tin vµo cuéc ®æi ®êi thùc sù råi.

Suèt c¶ ngµy h«m ®ã, díi trêi n¾ng g¾t th¸ng t, chiÕc xe hon®a chë t«i vÉn phãng vï vï. §êng nhiÒu æ gµ, xãc qu¸. T«i cßn ª Èm c¶ ngêi n÷a lµ ®ång chÝ l¸i xe ch¾c lµ mÖt d÷ l¾m.

Nhng chóng t«i ®· quyÕt t©m phÊn ®Êu b»ng bÊt cø gi¸ nµo còng ph¶i vÒ ®óng hÑn. V× th¾ng lîi cña chiÕn dÞch lµ trªn hÕt.

Trong cuéc hµnh tr×nh nµy, nhiÒu ®o¹n ®êng bôi ngËp c¶ b¸nh xe, ph¶i b¬i thªm b»ng hai ch©n, xe míi ch¹y næi. Bôi nhuém ®á c¶ ngêi vµ xe. Mçi lóc nghØ, chóng t«i nhæ ë miÖng ra hµng b·i bôi, mãc ë mòi, ë tai tõng côc bôi ®á thÉm.

M·i 1 giê s¸ng ngµy 25-4, t«i míi vÒ tíi Côc ChÝnh trÞ

MiÒn. ThÕ cßn lµ nhanh vµ vÉn cßn chót thêi gian ®Ó nghØ ng¬i tho¶i m¸i.

T«i ®Õn Së ChØ huy chiÕn dÞch sím h¬n giê hÑn. ThËt bÊt ngê ®èi víi t«i, khi t«i thÊy ®ång chÝ Lª §øc Thä ë ®ã, ®ang nghe

®ång chÝ thñ trëng c¬ quan tham mu b¸o c¸o t×nh h×nh míi nhÊt.

- CËu ë 232 vÒ b¸o c¸o h¶? Ngåi ®©y nghe t×nh h×nh xong råi lµm viÖc - ThÊy t«i, ®ång chÝ Lª §øc Thä vui vÎ hái ngay.

- ChÝnh uû Qu©n ®oµn 232 trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

640

https://thuviensach.vn

T«i nhanh chãng t×m chç ngåi, lßng phÊn chÊn h¼n lªn v×

kh«ng ngê l¹i ®îc gÆp ®ång chÝ ë Së ChØ huy cña chiÕn dÞch lÞch sö nµy.

ThÊm tho¾t ®· h¬n 7 n¨m, t«i míi l¹i cã dÞp ®îc gÆp anh.

T«i vÉn nhí th¸ng 7 ®¸ng ghi nhí n¨m 1967. Sau ®¸m tang anh NguyÔn ChÝ Thanh, §¹i tíng Vâ Nguyªn Gi¸p gäi anh Hoµng CÇm vµ t«i ®Õn giao nh÷ng nhiÖm vô míi ë chiÕn trêng.

Vµ tríc khi lªn ®êng, hai chóng t«i cßn ®îc ®Õn nhËn chØ thÞ

cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®em ra tiÒn tuyÕn. H×nh nh håi ®ã, m¸i tãc cña anh cha b¹c tr¾ng nh b©y giê. ë Héi nghÞ Pari, cç b¸o chÝ ph¬ng T©y ®· nãi nhiÒu vÒ «ng giµ ®Çu b¹c lu«n lu«n tiÕn c«ng tíi tÊp kÎ thï trªn mÆt trËn ngo¹i giao. T«i nghe cç ®ång chÝ ®îc dù Héi nghÞ Pari nãi l¹i, cã lÇn ®ång chÝ

Lª §øc Thä cña chóng ta ®· nãi th¼ng vµo mÆt KÝtxinhgi¬ quen lËt läng r»ng: "Anh lµ mét th»ng nãi l¸o". Tªn bîm Mü ph¶i cøng häng kh«ng d¸m c·i l¹i. Nay víi m¸i tãc tr¾ng phau, ®ång chÝ l¹i vµo l¨n lén víi chóng t«i ë chiÕn trêng.

Sau khi nghe t«i b¸o c¸o xong, ®ång chÝ Lª §øc Thä nhËn xÐt:

- T×nh h×nh b©y giê ®ang ph¸t triÓn nhanh, rÊt cã lîi cho ta. Cç anh theo dâi t×nh h×nh ®· thÊy th»ng ThiÖu ®æ lµ mét thÊt b¹i rÊt ®au cña ®Õ quèc Mü. T×nh h×nh cña ®Þch rèi tíi møc tí ®æ cho thÇy, thÇy ®æ cho tí, chöi nhau om sßm. Th»ng Mü bÝ

qu¸, ph¶i ®a th»ng H¬ng lªn thay sÏ cµng rèi d÷. Anh em m×nh ph¶i nhËn cho râ bíc ph¸t triÓn míi nµy, chíp lÊy thêi c¬, hµnh ®éng thËt kiªn quyÕt, t¸o b¹o, giµnh lÊy phÇn th¾ng.

Sau ®ã, anh chØ thÞ cô thÓ vÒ nhiÖm vô cña §oµn 232:

- Trªn ®êng 4, S 5 chÊp hµnh nhiÖm vô tèt. Nhng qua mÊy trËn chiÕn ®Êu, qu©n sè ®· hao hôt, hËu cÇn cßn khã, bé sÏ

gióp cç anh gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n ®ã cho anh em. T×nh h×nh nµy vÒ phÝa cç anh, cç anh ph¶i chØ ®¹o cho cç s khÐo sö dông lùc lîng, ®õng dµn ®Òu, mµ ph¶i kiªn quyÕt tËp trung vµo

®¸nh nh÷ng trËn th«i ®éng lµm cho kÎ ®Þch ph¶i sôp ®æ nhanh.

S 5 ph¶i ®¸nh cho ®îc trËn th«i ®éng vµo thÞ x· T©n An.

641

https://thuviensach.vn

TrËn th«i ®éng cña S 3 lµ thÞ x· HËu NghÜa. Cßn S 9 ph¶i kÕt hîp víi cç ®¬n vÞ b¹n, ®ét ph¸ m¹nh, thäc m¹nh vµo tr¸i tim cña ®Þch.

Anh chØ thÞ cho cç c¬ quan, råi anh quay l¹i nãi tiÕp víi t«i, nÐt mÆt rÊt vui vµ th©n mËt:

- KÓ cËu còng kháe ®Êy! Ch¾c cßn mÖt ph¶i kh«ng? Nhng c«ng viÖc ®· tíi n¬i råi, nªn dï cã mÖt mÊy, cËu còng ph¶i g¾ng ra ngay tiÒn ph¬ng b¸o c¸o víi anh V¨n TiÕn Dòng ®Ó anh Êy cho thªm ý kiÕn chØ ®¹o kÎo chËm mÊt.

T«i l¹i phãng ngay ra tiÒn ph¬ng ®Ó b¸o c¸o ®ång chÝ T

lÖnh chiÕn dÞch.

N¨m nay trêi ma sím. Däc ®êng, chóng t«i ®· gÆp trËn ma ®Çu mïa. §êng chiÕn dÞch låi lâm, l¹i tr¬n. Hïng - ®ång chÝ l¸i xe cña t«i còng thÊm mÖt nªn hai anh em ng· lªn ng·

xuèng. T«i ph¶i chñ ®éng nh¾c Hïng nghØ tõng chÆng. Nhng Hïng vèn lµ mét chiÕn sÜ cò, mét ®¶ng viªn rÊt nh¹y c¶m víi t×nh h×nh vµ rÊt quen víi nh÷ng viÖc khÈn tr¬ng cña chiÕn dÞch, nªn cËu Êy còng t×m cçh lµm yªn lßng t«i:

- Em còng mÖt Ýt th«i, m×nh ng· nhiÒu lµ do xe t¨ng cña ta ®i nhiÒu, ph¸ ®êng qu¸ x¸ nh vËy ®ã!

Vµ cã mét ®iÒu mµ c¶ t«i vµ Hïng ®Òu cïng lo lµ ph¶i ®Õn

®îc tiÒn ph¬ng chiÕn dÞch trong ngµy vµ cµng sím cµng tèt.

ThËt lµ may, ch¹ng v¹ng tèi th× chóng t«i tíi c¬ quan tham mu chiÕn dÞch. Anh Lª Ngäc HiÒn cho biÕt ngay lµ ®·

thu xÕp ®Ó t«i b¸o c¸o víi anh Dòng vµo giê ®Çu s¸ng mai råi, cßn b©y giê cø nghØ vµ chuÈn bÞ tiÕp.

§ªm ®ã, v× qu¸ mÖt, t«i ®Æt m×nh xuèng lµ kÐo gç mét m¹ch cho tíi s¸ng kh«ng cßn biÕt trêi ®Êt g× n÷a!

T«i ®Õn chç häp rÊt sím, ngåi chê s½n. §óng giê, ®ång chÝ

V¨n TiÕn Dòng ung dung bíc vµo víi nÐt mÆt rÊt vui, cã c¶

anh TrÇn V¨n Trµ vµ anh Lª Ngäc HiÒn n÷a. Trong phót ®Çu gÆp ®ång chÝ T lÖnh chiÕn dÞch, bçng nhiªn t«i xóc ®éng qu¸.

NhiÒu ®ång chÝ ®îc ë gÇn anh nãi víi t«i vÒ b¶n lÜnh chØ huy cña anh. Ngay tõ thêi anh cÇm qu©n ®¸nh Ph¸p ë ®ång b»ng 642

https://thuviensach.vn

miÒn B¾c, dï gÆp nh÷ng t×nh huèng gay go phøc t¹p thÕ nµo, anh vÉn ung dung gi¶i quyÕt mäi vÊn ®Ò ®©u ra ®ã. H«m nay t«i l¹i cµng thÊy râ b¶n lÜnh quý b¸u ®ã cña anh trong giê phót lÞch sö träng ®¹i ë chiÕn trêng.

G¬ng mÆt h¬i gÇy vµ cÆp m¾t nghiªm nghÞ cña anh lµm t«i nhËn ra ngay anh ®ang cã suy nghÜ c¨ng th¼ng vÒ nh÷ng vÊn ®Ò nãng hæi cña chiÕn lîc, chiÕn dÞch. V× vËy, t«i xç ®Þnh cè b¸o c¸o thËt gän, ®Çy ®ñ ®Ó khái mÊt th× giê cña ®ång chÝ T

lÖnh chiÕn dÞch.

Sau khi t«i b¸o c¸o xong, anh Dòng nhËn xÐt víi vÎ hµi lßng:

- T×nh h×nh ë chç cç anh, c¬ quan chiÕn dÞch vÉn theo dâi vµ n¾m ch¾c. H«m nay nghe anh b¸o c¸o, thÊy ®îc cô thÓ h¬n.

QuyÕt t©m cña §oµn 232, ®èi víi híng t©y cña chiÕn dÞch nh

vËy lµ phï hîp víi ý ®Þnh chung cña Bé ChØ huy chiÕn dÞch. Cè mµ thùc hiÖn tèt.

§Õn ®©y, anh dõng l¹i hái t«i:

- LiÖu S ®oµn 5 cã b¶o ®¶m ngµy 27-4 c¾t h¼n ®îc lé 4

kh«ng?

T«i qu¶ quyÕt:

- B¸o c¸o b¶o ®¶m!

TrÇn V¨n Phç: TuyÓn tËp, Nxb. C«ng an

nh©n d©n, Hµ Néi.

643

https://thuviensach.vn

§îc gÆp cè vÊn Lª §øc Thä

T¹i së chØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh

§¹i t¸ NguyÔn V¨n Tßng*

Së ChØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ®Æt t¹i Tµ ThiÕt, c¨n cø cña Bé ChØ huy MiÒn. Trong nh÷ng ngµy gi÷a th¸ng 4-1975, n¬i ®©y rÊt nhén nhÞp, ®«ng ngêi, ®Æc biÖt lµ cã nhiÒu c¸n bé cao cÊp. Cç cuéc häp më ra liªn tôc ®Ó bµn kÕ ho¹ch tÊn c«ng, gi¶i phãng Sµi Gßn. Chñ tr× héi nghÞ lµ cç Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, V¨n TiÕn Dòng.

Sau khi ®· ra nghÞ quyÕt cuèi cïng vÒ kÕ ho¹ch tÊn c«ng Sµi Gßn, cç anh cã nghØ x¶ h¬i vµi ngµy. Nãi lµ nghØ nhng anh nµo còng tiÕp tôc suy nghÜ vÒ kÕ ho¹ch tÊn c«ng Sµi Gßn.

Ngµy 20-4-1975, chóng t«i gåm Bïi Thanh KhiÕt, NguyÔn V¨n Qu¶ng, NguyÔn V¨n Tßng ®îc cè vÊn Lª §øc Thä mêi lªn th¨m.

C¶ ba lµ Phã Chñ nhiÖm Côc ChÝnh trÞ MiÒn, mçi ngêi phô trçh mét m¶ng c«ng tç nhng ngêi nµo còng n¾m ®îc t×nh h×nh chung Nam Bé vµ Khu 6 v× ®· chiÕn ®Êu h¬n 10 n¨m trªn chiÕn trêng nµy.

Cè vÊn gÆp th©n mËt nªn kh«ng cã th ký ghi chÐp, chØ cã ngêi cña Côc ChÝnh trÞ lo phôc vô níc trµ, tr¸i c©y.

Nh thêng lÖ, Cè vÊn b¾t tay tõng ngêi hái th¨m søc kháe vµ b¾t ®Çu c©u chuyÖn ngay.

Cè vÊn hái:

- Cç anh thÊy kÕ ho¹ch tÊn c«ng gi¶i phãng Sµi Gßn ch¾c th¾ng kh«ng?

644

https://thuviensach.vn

Chóng t«i ®ång tr¶ lêi:

- Ch¾c th¾ng 100%.

Cè vÊn nãi:

M×nh ph¶i chuÈn bÞ kü, tËp trung lùc lîng tèi ®a, ®¸nh nhanh gi¶i quyÕt nhanh tríc mïa ma ®Ó cho Mü dï cã tÝnh to¸n g× còng trë tay kh«ng kÞp. Nhng còng cÇn suy nghÜ thªm xem cã vÊn ®Ò g× cÇn bµn n÷a kh«ng, nhÊt lµ cç mÆt c«ng tç mµ cç anh phô trçh.

- Cç kÕ ho¹ch cô thÓ tõng mÆt, chóng t«i ®· hoµn tÊt, xin anh cø yªn t©m.

- Theo cç anh, d©n thµnh phè cã ñng hé cuéc hµnh qu©n nµy kh«ng? Cã næi dËy kh«ng?

Chóng t«i b¸o c¸o víi anh tãm t¾t nh sau: Tõ sau HiÖp nghÞ Gi¬nev¬ ®Õn giê, d©n thµnh phè ®· nhiÒu lÇn xuèng ®êng tham gia nhiÒu cuéc ®Êu tranh chèng Mü - DiÖm vµ tay sai, ®ßi tù do, ®ßi quyÒn sèng, ®ßi quyÒn lµm ngêi, b¶o vÖ v¨n hãa d©n téc mµ cç phong trµo häc sinh, sinh viªn lµm nßng cèt. §Æc biÖt, TÕt MËu Th©n n¨m 1968, ta ®¸nh ®îc vµo §¹i sø qu¸n Mü, Dinh §éc lËp, v.v. lµ nhê d©n gióp ®ì. §ît 2 MËu Th©n, th¸ng 5-1968, cç ®¬n vÞ chñ lùc tiÕn vµo Sµi Gßn víi tinh thÇn chiÕn ®Êu dòng c¶m, quyÕt t©m giµnh th¾ng lîi, chÊp hµnh kû luËt d©n vËn nghiªm chØnh ®· ®Ó l¹i trong lßng d©n Sµi Gßn nhiÒu h×nh ¶nh tèt ®Ñp, nhiÒu nhµ d©n ®· nu«i giÊu th¬ng binh vµ dÇn dÇn chuyÓn anh em vÒ vïng ta kiÓm so¸t. Cã thÓ

nãi d©n Sµi Gßn ®· tiÕp xóc víi Qu©n gi¶i phãng b»ng x¬ng, b»ng thÞt, ®· nu«i chøa th¬ng binh, nu«i giÊu nhiÒu chiÕn sÜ ®i l¹c. Nhê sù tiÕp xóc ®ã mµ nh÷ng lêi lÏ hï däa, h×nh ¶nh chiÕn tranh t©m lý cña ®Þch bÞ mÊt hiÖu lùc. Chóng t«i tin r»ng d©n Sµi Gßn sÏ tiÕp ®ãn ®¹i qu©n cçh m¹ng. T«i bæ sung: §Çu n¨m 1973, t«i cã nhiÖm vô vµo Sµi Gßn víi Ph¸i ®oµn qu©n sù cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam, mçi lÇn cã viÖc ®Õn Uû ban Quèc tÕ ®ãng ë khçh s¹n Kú Hßa

* Nguyªn Phã Chñ nhiÖm Côc ChÝnh trÞ MiÒn (B2).

645

https://thuviensach.vn

b©y giê th× nhiÒu thanh niªn ch¹y sau xe t«i gËt ®Çu chµo, mØm cêi th©n thiÕt.

Cßn vÒ næi dËy, ch¾c ch¾n lµ cã v× Thµnh uû ®· chuÈn bÞ

kü, nhÊt lµ ë cç khu phè ngêi lao ®éng mµ ta cã nhiÒu ®¶ng viªn nßng cèt ®ang ho¹t ®éng. CÇn b¸o c¸o thªm víi anh, cã hµng tr¨m ngµn ngêi ë cç tØnh, chñ yÕu lµ cç tØnh mµ ®Þch b×nh ®Þnh ç liÖt ®· ch¹y lªn t¹m tr¸nh ë Sµi Gßn, nhÊt ®Þnh sè d©n ®ã sÏ tiÕp øng Qu©n gi¶i phãng, cïng víi d©n Sµi Gßn næi dËy.

Anh S¸u gËt ®Çu t¸n thµnh ý kiÕn cña t«i råi anh nh×n sang anh Bïi Thanh KhiÕt hái tiÕp:

- Anh cã nhiÒu n¨m c«ng tç ë cç tØnh miÒn Trung Nam Bé, anh cã dù ®o¸n g× vÒ qu©n ngôy trong thêi ®iÓm ta tæng tiÕn c«ng.

Anh KhiÕt b¸o c¸o:

- Ta ®· cã chÝnh sçh vËn ®éng ngôy qu©n tõ l©u. Mét sè lín lÝnh ngôy hiÖn nay lµ con em cç gia ®×nh n«ng d©n ë cç tØnh ®ång b»ng do ®Þch ®· tiÕn hµnh b×nh ®Þnh, gom d©n b¾t lÝnh quyÕt liÖt. PhÇn lín cç gia ®×nh nµy ta n¾m ®îc, nhÊt lµ

tõ khi cã chÝnh sçh xÕp cç gia ®×nh nµy vµo diÖn "gia ®×nh ®au khæ". Hä thÊy cçh m¹ng th«ng c¶m víi hoµn c¶nh cña hä. Hä

®· tham gia ®Êu tranh tõ thÊp ®Õn cao: Tõ h×nh thøc kÐo vµo bÖnh viÖn ®ßi chång con ®Õn tham gia bÞt nßng ph¸o, c¶n ®êng xe thiÕt gi¸p cña Mü - ngôy.

Trong phong trµo §ång khëi tõ n¨m 1960, nhiÒu x·, Êp giµnh ®îc quyÒn lµm chñ vÒ tay nh©n d©n, cã sù ®ãng gãp cña binh lÝnh hoÆc cç ®ån trëng ngôy; tõ ®ã phæ biÕn ph¬ng thøc ba mòi gi¸p c«ng: chÝnh trÞ, qu©n sù, binh vËn trong cç cuéc khëi nghÜa tõng phÇn vµ suèt qu¸ tr×nh cçh m¹ng gi¶i phãng miÒn Nam. Theo t«i dù ®o¸n, khi ta më cuéc tæng tÊn c«ng vµo Sµi Gßn vµ ®ång lo¹t tÊn c«ng kh¾p Nam Bé, bän chØ huy ngôy cã thÓ chèng l¹i, cßn binh lÝnh dÔ ®Çu hµng, tan r· nÕu ta cã cuéc vËn ®éng gia ®×nh hä khi sóng næ tæng tÊn c«ng.

646

https://thuviensach.vn

Dêng nh nh÷ng b¸o c¸o cña chóng t«i ®· cung cÊp thªm cho anh S¸u nh÷ng chi tiÕt bæ Ých, anh l¾ng nghe vµ hái thªm anh KhiÕt (tríc khi vÒ Côc ChÝnh trÞ MiÒn, anh KhiÕt lµ Phã ChÝnh uû Qu©n khu 8).

Anh S¸u nãi:

- Ngay tõ ®Çu th¸ng 4-1975, Trung ¬ng Côc vµ Qu©n uû MiÒn ®· ra chØ thÞ cho ®ång b»ng s«ng Cöu Long chuÈn bÞ gÊp cho tæng c«ng kÝch vµ tæng khëi nghÜa ®Ó phèi hîp víi MÆt trËn Sµi Gßn - Gia §Þnh, chØ thÞ quy ®Þnh ®ång lo¹t tÊn c«ng vµ næi dËy tõ ngµy 29-4 theo ph¬ng ch©m: "TØnh gi¶i phãng tØnh, huyÖn gi¶i phãng huyÖn, x· gi¶i phãng x· b»ng lùc lîng b¶n th©n m×nh".

- VËy theo anh, cç tØnh ®ång b»ng cã hoµn thµnh ®îc nhiÖm vô kh«ng? Cã cÇn ph¶i ®a chñ lùc xuèng kh«ng?

Chóng t«i nghÜ trong ®Çu nhÊt ®Þnh hoµn thµnh ®îc. Cã lÏ anh KhiÕt còng nghÜ nh vËy nhng anh tranh thñ uèng mét tçh níc trµ ®Ó suy nghÜ thªm råi b¸o c¸o:

- Tha anh S¸u, t«i tin ch¾c lµ qu©n vµ d©n cç tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long sÏ hoµn thµnh nhiÖm vô nµy víi nh÷ng kinh nghiÖm ®· tr¶i qua nh sau:

Tríc n¨m 1960, khi cha cã NghÞ quyÕt 15, nh©n d©n

®ång b»ng s«ng Cöu Long ®· rôc rÞch næi dËy giµnh quyÒn lµm chñ ë mét sè vïng vµ còng ®· tæ chøc lùc lîng vò trang ®Ó b¶o vÖ quyÒn lµm chñ ®ã. Cã trËn ®¸nh ë §ång Th¸p tiªu diÖt c¶

tiÓu ®oµn ®Þch (trËn Gß Qu¶n Cung th¸ng 9-1959).

Khi cã NghÞ quyÕt 15, phong trµo §ång khëi rÇm ré næi lªn giµnh quyÒn lµm chñ ë c¬ së trong nhiÒu tØnh mµ Mü - DiÖm kh«ng dËp t¾t ®îc. §Õn n¨m 1962 - 1963, Mü ph¶i ph¸t ®éng

"chiÕn tranh ®Æc biÖt", cho xe thiÕt gi¸p, trùc th¨ng ®µn ¸p phong trµo. Nhng ®Õn n¨m 1965, chóng ph¶i nh×n nhËn thÊt b¹i vµ cïng n¨m nµy, Mü x©m lîc miÒn Nam, tiÕn hµnh "chiÕn tranh côc bé".

647

https://thuviensach.vn

Trong nh÷ng n¨m nµy, nh©n d©n ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long bÞ chµ ®i x¸t l¹i, bom ®¹n kh«ng t¶ xiÕt, cuéc sèng bÞ ®¶o lén liªn tôc. Nhng nh©n d©n vÉn ®øng v÷ng, quyÕt t©m chiÕn ®Êu

®Õn th¾ng lîi cuèi cïng. Sau khi Mü rót, NÝchx¬n tiÕn hµnh

"ViÖt Nam hãa chiÕn tranh" rÊt th©m ®éc, nhng cuèi cïng ®i tõ thÊt b¹i nµy ®Õn thÊt b¹i khç vµ ngµy nay ®ang ®øng bªn bê thÊt b¹i cuèi cïng. Trong nh÷ng thÊt b¹i chiÕn lîc cña Mü, qu©n vµ d©n ®ång b»ng s«ng Cöu Long gãp phÇn kh«ng nhá.

Víi nh÷ng kinh nghiÖm sau 15 n¨m chiÕn tranh, ®oµn kÕt, n¨ng ®éng, s¸ng t¹o cña m×nh, t«i tin ch¾c qu©n vµ d©n ®ång b»ng s«ng Cöu Long sÏ hoµn thµnh nhiÖm vô "TØnh gi¶i phãng tØnh, huyÖn gi¶i phãng huyÖn, x· gi¶i phãng x· b»ng lùc lîng b¶n th©n m×nh", khái ph¶i ®a chñ lùc xuèng.

C©u chuyÖn nãi lµ th¨m hái nhng toµn lµ hái nh÷ng chuyÖn quan träng. Cuèi cïng ®Ó kÕt thóc, anh S¸u hái:

- Cç anh b©y giê cÊp g×?

Chóng t«i b¸o c¸o:

- §¹i t¸.

- VËy xong cuéc nµy, cç anh lªn tíng lµ võa.

Xin b¸o c¸o víi vong hån anh, chóng t«i kh«ng cã ai lªn tíng!

648

https://thuviensach.vn

§åNG CHÝ L£ §øC THä TRONG

CHIÕN DÞCH Hå CHÝ MINH LÞCH Sö

XU¢N 1975

§¹i t¸, TS. TrÇn V¨n Thøc*

Mïa Xu©n n¨m 1975, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, qu©n vµ

d©n ta ®· tiÕn hµnh th¾ng lîi cuéc Tæng tiÕn c«ng næi dËy, gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc, kÕt thóc vÎ

vang cuéc chiÕn tranh cçh m¹ng suèt 30 n¨m (1945-1975).

Th¾ng lîi vÜ ®¹i ®ã lµ mèc son chãi läi trong trang sö chèng ngo¹i x©m cña d©n téc ta, më ra kû nguyªn míi, cã ý nghÜa lÞch sö s©u s¾c vµ tÇm vãc cña thêi ®¹i to lín.

Th¾ng lîi cña d©n téc ta trong mïa Xu©n lÞch sö 1975, b¾t nguån tõ nhiÒu nguyªn nh©n, quan träng lµ sù l·nh ®¹o, chØ ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam - ®¹i biÓu trung thµnh lîi Ých cña giai cÊp c«ng nh©n, nh©n d©n lao ®éng vµ toµn d©n téc ViÖt Nam.

Nãi ®Õn vai trß cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam trong ®¹i th¾ng mïa Xu©n 1975, tríc hÕt lµ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng, mµ tiªu biÓu lµ Bé ChÝnh trÞ, trong ®ã cã ®ång chÝ Lª §øc Thä.

Trong mïa Xu©n n¨m 1975, ®ång chÝ Lª §øc Thä trªn c¬ng vÞ lµ Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, ®· tham dù cç cuéc héi nghÞ

cña Bé ChÝnh trÞ ®ãng gãp ý kiÕn vµo cç chñ tr¬ng chiÕn lîc cña §¶ng vÒ gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc vµ vµo cuèi th¸ng 3 n¨m ®ã, ®ång chÝ vµo chiÕn trêng miÒn Nam cïng víi cç ®ång chÝ Ph¹m Hïng, V¨n TiÕn Dòng, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ trùc tiÕp chØ ®¹o chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh.

___________________

* Chñ nhiÖm Bé m«n LÞch sö kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, ViÖn LÞch sö qu©n sù ViÖt Nam.

649

https://thuviensach.vn

1. Tríc ngµy lªn ®êng vµo chiÕn trêng Theo Håi ký §¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975 cña §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng, vµo ngµy 9-1-1975 (nghÜa lµ chØ mét ngµy sau khi Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ diÔn ra tõ ngµy 18-12-1974 ®Õn ngµy 8-1-1975 kÕt thóc), Thêng trùc Qu©n uû Trung ¬ng häp, cã mêi thªm cç ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n, Hoµng Minh Th¶o, Lª Träng TÊn, nh»m qu¸n triÖt vµ thùc hiÖn nghÞ quyÕt Bé ChÝnh trÞ. T¹i cuéc häp nµy cña Thêng trùc Qu©n uû, ý ®Þnh ®¸nh Bu«n Ma Thuét míi thùc sù râ nÐt. Mäi ngêi dù cuéc häp cña Thêng trùc Qu©n uû ngµy 9-1 ®Òu thÊy ý nghÜa quan träng cña trËn ®¸nh vµo thÞ x· Bu«n Ma Thuét, nhng cçh ®¸nh ®Ó th¾ng cho nhanh th× cßn ph¶i nghiªn cøu thùc tÕ t¹i chç míi ®i tíi quyÕt ®Þnh ®îc.

Khi cuéc häp cña Thêng trùc Qu©n uû (9-1) võa míi b¾t

®Çu th× ®ång chÝ Lª §øc Thä bÊt ngê vµo dù häp vµ ph¸t biÓu: Ph¶i ®Æt vÊn ®Ò døt kho¸t lµ gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét. Ta cã gÇn 5 s ®oµn ë T©y Nguyªn mµ kh«ng ®¸nh ®îc Bu«n Ma Thuét lµ thÕ nµo? Sù cã mÆt vµ ph¸t biÓu ý kiÕn cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä t¹i héi nghÞ nãi trªn lµ do Bé ChÝnh trÞ cha thËt yªn t©m, bëi thÊy ý ®Þnh ®¸nh Bu«n Ma Thuét cha ®îc thÓ

hiÖn râ rµng trong kÕ ho¹ch tç chiÕn, v× thÕ nªn Bé ChÝnh trÞ

®· cö ®ång chÝ Lª §øc Thä ®Õn tham gia gãp ý kiÕn víi Thêng trùc Qu©n uû lµ nhÊt quyÕt ph¶i ®¸nh Bu«n Ma Thuét1.

Tríc khi lªn ®êng vµo T©y Nguyªn lµm ®¹i diÖn Qu©n uû Trung ¬ng vµ Bé Tæng T lÖnh t¹i mÆt trËn T©y Nguyªn (A75),

®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng ®Õn chµo cç ®ång chÝ Trêng Chinh, Lª DuÈn, Lª §øc Thä cïng cç ®ång chÝ trong Qu©n uû Trung

¬ng. Chia tay ®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng, ®ång chÝ Lª §øc Thä nãi: "TrËn ®¸nh lín nµy mµ ta th¾ng th× nhÊt ®Þnh sÏ t¹o ra mét thÕ míi rÊt lîi cho ta"1.

Theo §¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i, trong phiªn häp cña Bé ___________________

1. §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng mïa Xu©n, Nxb. Qu©n ®éi nh©n d©n, Hµ Néi, 1977, tr. 37.

650

https://thuviensach.vn

ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng, ngµy 18-3, ®ång chÝ Lª §øc Thä cã bµi ph¸t biÓu quan träng, trong ®ã ®i s©u ®¸nh gi¸ kh¶

n¨ng can thiÖp trë l¹i cña Mü; kh¼ng ®Þnh sù suy sôp cña qu©n nguþ trªn chiÕn trêng lÇn nµy lµ rÊt c¬ b¶n v× kh«ng cßn qu©n Mü lµm chç dùa. Nh÷ng khã kh¨n cña Mü vît ngoµi suy nghÜ cña ta. Chóng kh«ng cßn kh¶ n¨ng can thiÖp trë l¹i.

Thêi c¬ ®· ®Õn. Ta dù kiÕn ®Þch sÏ co côm vµ thùc tÕ chóng ®·

sím co côm. Ta cÇn ph¶i ®¸nh ngay trong lóc ®Þch co côm. §Þch co vÒ gi÷ ®êng chiÕn lîc cïng cç c¨n cø chiÕn lîc bê biÓn vµ

®ång b»ng. Ta ph¸ trªn hai mÆt trËn: tiÕn c«ng cña chñ lùc vµ

®ßn n«ng th«n ®ång b»ng, ph¸ b»ng bao v©y, chia c¾t vµ tiªu diÖt. VÊn ®Ò quan träng cña ta lµ c«ng tç tæ chøc, hËu cÇn vµ

c¸n bé2.

KÕt thóc phiªn häp nµy, Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung

¬ng "nhÊt trÝ h¹ quyÕt t©m hoµn thµnh kÕ ho¹ch hai n¨m ngay trong n¨m 1975; xç ®Þnh ph¬ng híng tiÕn c«ng chiÕn lîc chñ yÕu lµ Sµi Gßn vµ tríc m¾t cÇn ph¶i tiªu diÖt ngay Qu©n khu 1 cña ®Þch. Víi quyÕt t©m ®ã, trªn thùc tÕ, cuéc tiÕn c«ng chiÕn lîc ®· chuyÓn thµnh cuéc tæng tiÕn c«ng chiÕn lîc" 3 .

§¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i cho biÕt trong phiªn häp cña Bé ChÝnh trÞ vµ Qu©n uû Trung ¬ng, ngµy 25-3, ®ång chÝ Lª

§øc Thä "nh¾c l¹i quyÕt t©m chiÕn lîc cña ta tríc ®©y lµ gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam trong vßng hai n¨m. Nay néi dung

®ã kh«ng thay ®æi, nhng nhÞp ®é ph¶i nhanh h¬n, ph¶i lµm cho T©y Nguyªn, §µ N½ng vµ Sµi Gßn lµ ba ®ßn liªn tiÕp kh«ng

®Çy mét n¨m. Cuéc tæng tiÕn c«ng b¾t ®Çu tõ T©y Nguyªn vµ

kÕt thóc víi Sµi Gßn. Sau §µ N½ng, ta cßn hai qu©n ®oµn dù bÞ,

®¹n cßn nhiÒu, vËn chuyÓn nhanh. Ph¶i b¾t ®Çu Sµi Gßn tõ b©y giê. HiÖn nay B2 ®· h×nh thµnh thÕ bao v©y Sµi Gßn. ChØ cã 1. §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng mïa Xu©n, S®d, tr. 45.

2. Xem: §¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i: Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh, Nxb.

Qu©n ®éi nh©n d©n, Hµ Néi, 1995, tr. 200.

3. §¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i: Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh, S®d, tr. 201.

651

https://thuviensach.vn

mét ®iÒu lµ lùc lîng t¹i chç cha ®óng møc th«i"1.

KÕt thóc cuéc häp ngµy 25-3, Bé ChÝnh trÞ nhËn ®Þnh thêi c¬ chiÕn lîc ®· tíi, cuéc chiÕn tranh cçh m¹ng ë miÒn Nam ®·

bíc vµo giai ®o¹n ph¸t triÓn nh¶y vät, cã thÓ giµnh th¾ng lîi sím h¬n rÊt nhiÒu so víi kÕ ho¹ch tríc, ph¶i lîi dông mÊy th¸ng thêi tiÕt cßn tèt, kÐo dµi sÏ kh«ng cã lîi. Trªn cã së ®ã, Bé ChÝnh trÞ xç ®Þnh quyÕt t©m míi: n¾m v÷ng thêi c¬ chiÕn lîc, tranh thñ thêi gian cao ®é, nhanh chãng tËp trung lùc lîng vµo ph¬ng híng chñ yÕu, hµnh ®éng t¸o b¹o, bÊt ngê, lµm cho

®Þch kh«ng kÞp trë tay, hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng Sµi Gßn tríc mïa ma.

ChÝnh trong cuéc häp nµy Bé ChÝnh trÞ cö ®ång chÝ Lª §øc Thä vµo T©y Nguyªn gÆp bé phËn ®¹i diÖn Qu©n uû Trung ¬ng vµ Bé Tæng T lÖnh (A75), ®Ó phæ biÕn NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ.

Cç ®ång chÝ Ph¹m Hïng, TrÇn V¨n Trµ ë Nam Bé, Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n ë Khu 5 còng ®îc Trung ¬ng triÖu tËp ®Õn T©y Nguyªn nghe phæ biÕn vµ th¶o luËn kÕ ho¹ch thùc hiÖn quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ.

2. Trªn ®êng vµo T©y Nguyªn, Nam Bé

Ngµy 28-3, ®ång chÝ Lª §øc Thä tõ Hµ Néi ®¸p m¸y bay vµo §ång Híi tØnh Qu¶ng B×nh.

§ang ®i däc Trêng S¬n vµo T©y Nguyªn, ngµy 31-3, ®ång chÝ Lª §øc Thä nhËn ®îc ®iÖn háa tèc cña ®ång chÝ Lª DuÈn, chØ thÞ "CÇn tranh thñ thêi gian hµnh ®éng khÈn tr¬ng. V× vËy, anh TuÊn nªn vµo Nam Bé sím gÆp anh B¶y Cêng (Ph¹m Hïng) häp ngay. Anh S¸u (Lª §øc Thä) vµo lu«n trong ®ã ®Ó häp.

Anh B¶y Cêng vµ anh T NguyÔn (TrÇn V¨n Trµ), kh«ng lªn T©y Nguyªn n÷a"2. Cç ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng vµ Chu Huy M©n còng nhËn ®îc ®iÖn th«ng b¸o cña Bé ChÝnh trÞ kh«ng ph¶i lªn häp ë T©y Nguyªn, nh dù kiÕn tríc ®ã n÷a.

___________________

1. §¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i: Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh, S®d, tr. 209.

2. §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng mïa Xu©n, S®d, tr. 159.

652

https://thuviensach.vn

Trªn ®êng vµo Nam Bé, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gÆp ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng t¹i BÕn Giµng, phÝa t©y Qu¶ng Nam, phæ biÕn NghÞ quyÕt Bé ChÝnh trÞ gi¶i phãng miÒn Nam tríc mïa ma.

Cç ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, NguyÔn Xu©n H÷u (B¶y H÷u), thay mÆt Khu uû Khu 5 vµ toµn §¶ng bé Khu 5 høa sÏ lµm hÕt søc m×nh ®Ó gi¶i phãng tiÕp nh÷ng tØnh cßn l¹i cña Khu 5 vµ s½n sµng ®¸p øng mäi yªu cÇu cña trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh.

3. T¹i Bé ChØ huy qu©n sù MiÒn

ChiÒu ngµy 7-4, khi §oµn A75 ®ang häp víi Trung ¬ng Côc vµ Qu©n uû MiÒn, th× ®ång chÝ Lª §øc Thä tíi. Theo

®ång chÝ V¨n TiÕn Dòng, th× chuyÕn ®i c«ng tç vµo miÒn Nam lÇn nµy cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ chuyÕn thø ba, trong 30 n¨m chiÕn tranh gi¶i phãng cña Tæ quèc ta (1945 - 1975). §ång chÝ

Lª §øc Thä nãi chuyÖn vÒ t×nh h×nh trong níc, d luËn thÕ

giíi tríc nh÷ng th¾ng lîi cña ta, vÒ hËu ph¬ng miÒn B¾c vµ cho biÕt tríc khi lªn ®êng vµo Nam, Bé ChÝnh trÞ vµ

Chñ tÞch níc T«n §øc Th¾ng c¨n dÆn lµ: "Ra ®i th¾ng míi trë vÒ".

Trong cuéc häp ngµy 8-4-1975, gåm ®«ng ®ñ cç ®ång chÝ

Trung ¬ng Côc, Qu©n uû MiÒn vµ Bé T lÖnh B2 (gåm Nam Bé vµ Khu 6) vµ c¸n bé cña Bé Tæng T lÖnh, ®ång chÝ Lª §øc Thä phæ biÕn néi dung nghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ häp ngµy 25-3 ë Hµ Néi. §ång chÝ Lª §øc Thä nãi râ nhËn ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ

vÒ t×nh h×nh ®Þch, ta trªn chiÕn trêng, ©m mu cña ®Õ quèc Mü vµ nguþ quyÒn Sµi Gßn tríc nh÷ng thÊt b¹i nÆng nÒ cña chóng võa qua vµ nguy c¬ sôp ®æ cña ViÖt Nam Céng hoµ. §ång chÝ

Lª §øc Thä nãi kü vÒ quyÕt t©m chiÕn lîc cña Bé ChÝnh trÞ, nhÊn m¹nh ®Õn t tëng chØ ®¹o thùc hiÖn b»ng ®îc quyÕt t©m ®ã. Cuèi cuéc häp, ®ång chÝ Lª §øc Thä phæ biÕn quyÕt

®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ vÒ viÖc thµnh lËp Bé ChØ huy chiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh.

Khi Bé t lÖnh cç qu©n chñng, binh chñng, qu©n ®oµn

®Õn Së ChØ huy chiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn - Gia §Þnh nhËn 653

https://thuviensach.vn

nhiÖm vô, ®ång chÝ Lª §øc Thä c¨n dÆn: "Trung ¬ng giao cho

§¶ng bé miÒn Nam, toµn thÓ cç lùc lîng vò trang cña ta hoµn thµnh nhiÖm vô gi¶i phãng miÒn Nam. Qu©n ®oµn lµ lùc lîng m¹nh, ®¸nh hiÖp ®ång binh chñng lín, cã trang bÞ hiÖn ®¹i, l¹i cã sù phèi hîp cña cç lùc lîng t¹i chç, cã sù yÓm trî cña cç binh chñng, qu©n chñng khç, ph¶i hoµn thµnh tèt nhiÖm vô.

Ta ®¸nh Sµi Gßn lóc ®Þch ®ang ë thÕ tan r·, kh«ng cßn ë thÕ

m¹nh, nhng ®©y lµ sµo huyÖt cuèi cïng cña chóng. Chóng kh«ng cã ®êng ch¹y sÏ côm l¹i ®Ó ®èi phã. Chóng cã 5 s ®oµn, ta cã 15 s ®oµn, cha kÓ cç lùc lîng dù bÞ chiÕn lîc khç.

Nh vËy, chØ cho phÐp ta ®¸nh th¾ng. §ã lµ ý kiÕn cña Trung

¬ng. §ång chÝ Lª §øc Thä nhÊn m¹nh r»ng, lóc ®ång chÝ ®i vµo Nam, Bé ChÝnh trÞ nãi lµ ph¶i th¾ng, th¾ng míi vÒ. §ã lµ

quyÕt t©m cña Bé ChÝnh trÞ.

Sau khi ph©n tÝch t×nh h×nh ®Þch, ta trong níc vµ ngoµi níc, ®ång chÝ Lª §øc Thä kh¼ng ®Þnh r»ng ®Õ quèc Mü hoµn toµn kh«ng cã kh¶ n¨ng ®a qu©n trë l¹i miÒn Nam. TÊt c¶

nh÷ng tin tøc mµ ta nhËn ®îc ®Òu nãi r»ng Mü kh«ng cßn kh¶

n¨ng can thiÖp ®îc vµ dï chóng cã liÒu lÜnh can thiÖp ®i n÷a th× chóng còng kh«ng thÓ ®¶o ngîc ®îc t×nh thÕ, chóng chØ

thÊt b¹i nÆng nÒ h¬n, ta nhÊt ®Þnh th¾ng. Mêi mÊy n¨m chiÕn

®Êu võa qua, nh©n d©n ta ®· d¹y cho chóng nh÷ng bµi häc ®Ých

®¸ng. T×nh h×nh ®èi víi ta rÊt thuËn lîi, kh¶ n¨ng rÊt dåi dµo, ta ph¶i n¾m thêi c¬, lµm cho nhanh, lµm cho ch¾c. §ång thêi,

®ång chÝ Lª §øc Thä cßn dÆn cç qu©n ®oµn chó ý t×m hiÓu, nghiªn cøu kü lìng ®Þa h×nh v× cç qu©n ®oµn míi ®Õn ®ang l¹

chiÕn trêng, t×m hiÓu tÝnh chÊt phøc t¹p cña cÊu tróc trong thµnh phè Sµi Gßn, cçh tæ chøc th«ng tin, liªn l¹c trong khi tç chiÕn, cçh tæ chøc phßng kh«ng khi tiÕn qu©n vµ tró qu©n.

§ång chÝ nhÊn m¹nh tÝnh bÊt ngê, dÆn cç ®¬n vÞ cè t¹o ra nhiÒu c¸i bÊt ngê ®èi víi ®Þch, nh»m ®¸nh ®óng chç hiÓm yÕu, cç c¬ quan ®Çu n·o ®Þch. §ång chÝ nh¾c cç qu©n ®oµn biÕt nh©n d©n Sµi Gßn cã phong trµo, cã truyÒn thèng ®Êu tranh cçh m¹ng, tuy t¹m thêi bÞ k×m kÑp, nhng cã nhiÒu kh¶ n¨ng 654

https://thuviensach.vn

næi dËy nÕu ®îc lùc lîng qu©n sù hç trî tiÕn c«ng nhanh, m¹nh, dån dËp tõ bªn ngoµi. VÒ thêi gian, ®ång chÝ nh¾c, mïa ma s¾p ®Õn råi, cÇn ph¶i nhanh chãng hoµn thµnh th¾ng lîi nhiÖm vô tríc mïa ma, hoµn thµnh trong th¸ng 5-1975 th×

cµng cã nhiÒu ý nghÜa1.

§Õn trung tuÇn th¸ng 4-1975, khi toµn bé T©y Nguyªn vµ

miÒn Trung ®· ®îc gi¶i phãng, qu©n ta ®· tiÕn vµo Xu©n Léc ¸p s¸t quanh Sµi Gßn th× ®Þch còng ®· ph¸t hiÖn mét sè s ®oµn chñ lùc ®ang vµo miÒn §«ng Nam Bé, chóng còng biÕt híng tiÕn c«ng cña ta lµ thµnh phè Sµi Gßn. Cã thÓ nãi sù bÊt ngê vÒ híng tiÕn c«ng, vÒ lùc lîng tiÕn c«ng tuy cã gi¶m ®i, nhng ta ®ang t¹o nªn bÊt ngê khç quan träng h¬n ®ã lµ cçh ®¸nh vµ thêi gian ®¸nh.

Trong qu¸ tr×nh th¶o luËn vÒ kÕ ho¹ch chiÕn dÞch do ®ång chÝ Lª

Ngäc HiÒn tr×nh bµy, ®ång chÝ Lª §øc Thä cïng cç ®ång chÝ

Ph¹m Hïng, TrÇn V¨n Trµ, Lª §øc Anh, v.v. ®Òu cã nh÷ng ph©n tÝch s©u s¾c cç vÊn ®Ò vÒ cçh ®¸nh, nh÷ng môc tiªu quan träng nhÊt vµ thêi gian ®¸nh mét cçh toµn diÖn, tæng qu¸t vµ ®i s©u vµo tõng khÝa c¹nh cô thÓ vµ c©n nh¾c mét cçh toµn diÖn2.

Theo Thîng tíng §Æng Vò HiÖp th× vµo ngµy 23-4, sau khi nghe ®ång chÝ Vò L¨ng - T lÖnh Qu©n ®oµn 3, b¸o c¸o quyÕt t©m chiÕn ®Êu cña Qu©n ®oµn 3, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®·

ph¸t biÓu r»ng Bé ChÝnh trÞ "nhËn ®Þnh thêi c¬ ®· chÝn muåi, ta ph¶i tranh thñ tõng giê ®Ó më cuéc tiÕn c«ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña ®Þch. §Ó l©u kh«ng nh÷ng t×nh h×nh chÝnh trÞ, ngo¹i giao ngµy thªm phøc t¹p mµ cç trËn ma ®Çu mïa ®· ®Õn.

Qu©n ®oµn 3 ngoµi nhiÖm vô chÝnh cña m×nh cßn ph¶i hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò chung cña chiÕn dÞch lÞch sö nµy. Th¾ng lîi cña qu©n vµ d©n T©y Nguyªn lµ mét bíc ngoÆt chiÕn lîc më ®ét ph¸ khÈu cho miÒn Nam, buéc ®Þch ®i vµo co côm chiÕn lîc.

NhiÖm vô cña Qu©n ®oµn lµ ®ét ph¸ vµo híng chÝnh, híng mµ cã lùc lîng ®Þch ®«ng h¬n híng khç. §¸nh vµo Sµi Gßn -

thµnh phè lín, trung t©m chÝnh trÞ, qu©n sù, kinh tÕ lµ ®¸nh ___________________

1,2. Xem: §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng mïa Xu©n, S®d, tr. 195 - 196, 224.

655

https://thuviensach.vn

vµo dinh luü cuèi cïng cña ®Þch. V× vËy, kh«ng cho phÐp kh«ng th¾ng. Trung ¬ng ®· dån toµn bé lùc lîng vµo thùc hiÖn quyÕt t©m ®ã. Ph¶i tranh thñ thêi c¬ mau h¬n n÷a, ph¶i tranh thñ tõng ngµy, ph¶i chuÈn bÞ c¬ së tèt ®Ó ®¸nh th¾ng. Ta kh«ng cÇu toµn, nhng kh«ng thÓ qu¸ véi v·. Véi v· mµ vÊp th× cµng khã kh¨n vÒ chÝnh trÞ vµ ngo¹i giao. Cç ®ång chÝ bµn g× th×

bµn, cuèi cïng ph¶i lµ tæ chøc thùc hiÖn. Ph¶i nãi râ cho quÇn chóng nhiÖm vô, ph©n tÝch t¬ng quan lùc lîng lµm cho mäi ngêi tin tëng, ph¶i bµn kü vÒ tæ chøc cho thËt cô thÓ. Tæ chøc quyÕt ®Þnh th¾ng lîi. Qu©n ®éi vµo thµnh ph¶i gi÷ t cçh, ®¹o

®øc cña qu©n ®éi cçh m¹ng. Cç ®ång chÝ ph¶i gi¸o dôc tinh thÇn c¶nh giç, kh«ng ®Ó ®Þch dïng tiÒn, dïng g¸i l«i kÐo, mua chuéc. Bé ®éi ph¶i cã kû luËt, gi÷ g×n tµi s¶n quèc gia, chèng tù kiªu, tù ®¹i c«ng thÇn. Sù nghiÖp nµo còng lµ sù nghiÖp chung, ph¶i hÕt søc khiªm tèn"1.

Håi ký Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh cña ®ång chÝ Hoµng V¨n Th¸i cho biÕt: "MÊy ngµy cuèi th¸ng T, c¬ quan tham mu ®ang tæng hîp t×nh h×nh, chuÈn bÞ cho cuéc häp ngµy 26

cña Bé ChÝnh trÞ th× nhËn ®îc ®iÖn ®Ò ngµy 25-4 cña anh Thä göi anh Ba. Bøc ®iÖn dµi 10 trang ®¸nh m¸y mang ®Çy ®ñ t×nh h×nh mäi mÆt cña chiÕn trêng B2 trong c¶ mÊy tuÇn qua. Bøc

®iÖn cho chóng t«i t×m hiÓu râ h¬n, ®óng h¬n t×nh h×nh c¶ ta vµ

®Þch tõ nh÷ng ngµy ®Çu ®¸nh Xu©n Léc ®Õn lóc bÊy giê, tríc ngµy më mµn trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng.

Anh Thä nhÊt trÝ víi nhËn ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ trong cuéc häp ngµy 22-4 nãi r»ng thêi c¬ ®· chÝn muåi, ta ph¶i tranh thñ tõng giê ®Ó më cuéc tiÕn c«ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña

®Þch. §Ó l©u kh«ng nh÷ng t×nh h×nh chÝnh trÞ, ngo¹i giao cµng thªm phøc t¹p mµ nh÷ng trËn ma ®Çu mïa s¾p ®Õn. Nhng anh cho biÕt t×nh h×nh t¹i chç cã nh÷ng khã kh¨n cô thÓ, khiÕn ta cã muèn lµm ngay còng kh«ng thÓ ®îc.

Tríc hÕt lµ t×nh h×nh hµnh qu©n tËp kÕt cña cç binh ___________________

1. §Æng Vò HiÖp: Ký øc T©y Nguyªn, Nxb. Qu©n ®éi nh©n d©n, Hµ Néi, 2000, tr. 468 - 470.

656

https://thuviensach.vn

®oµn: ®Õn kho¶ng ngµy 24-4 hÇu hÕt 10 s ®oµn ®a vµo chiÕn trêng võa ®Õn n¬i, ®ang æn ®Þnh tæ chøc, n¬i ¨n ë vµ nghiªn cøu chiÕn trêng, mét chiÕn trêng (nhÊt lµ néi ®«) cha quen thuéc víi nhiÒu c¸n bé chØ huy. §¬n vÞ nµo còng thÊy thiÕu rÊt nhiÒu thêi gian.

VÒ hËu cÇn, v× sè ®¬n vÞ t¨ng vät, chiÕn trêng l¹i xa,

®êng dµi, ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn thiÕu, nªn dï cã cè g¾ng rÊt lín, hËu cÇn cña Trung ¬ng còng nh cña chiÕn trêng vÉn

®øng tríc rÊt nhiÒu khã kh¨n, nhÊt lµ vÒ ®¹n dîc.

MÆc dï ®· cïng nhau xç ®Þnh kh«ng ®îc cÇu toµn, võa

®¸nh võa bæ sung, nhng còng ph¶i b¶o ®¶m nh÷ng ®iÒu kiÖn tèi thiÕu ®Ó më mµn chiÕn dÞch, ®¸nh th¾ng gißn gi·.

HiÖn nay ®Þch cha ph¸n ®o¸n ®îc cçh ®¸nh cña ta, ta sÏ dïng lèi v©y Ðp, tiªu diÖt chóng ë vßng ngoµi, lÊn dÇn råi míi

®ét kÝch hay dïng lèi ®¸nh th¼ng ngay vµo bªn trong?

Cçh bè trÝ hiÖn nay cña ®Þch lµ nh»m ng¨n chÆn ta tõ xa, nhÊt lµ ë híng b¾c vµ t©y b¾c. §Þch ®· cã kÕ ho¹ch phçÇu nÕu chóng thÊy kh«ng gi÷ næi. Mét trong nh÷ng lo ng¹i nhÊt cña bé ®éi ta b©y giê lµ nÕu ®Þch ph¸ ®îc cÇu th× trë ng¹i cho viÖc tiÕn qu©n cña cç binh chñng kü thuËt. Ta ®· cã kÕ ho¹ch

®¸nh chiÕm cÇu, gi÷ cÇu vµ c¶ kÕ ho¹ch lµm cÇu khç hoÆc

®¸nh trong ®iÒu kiÖn kh«ng cã xe t¨ng vµ ph¸o binh v× kh«ng vît ®îc s«ng.

Anh Lª §øc Thä còng nãi vÒ kÕ ho¹ch kÕt hîp tiÕn c«ng vµ

næi dËy vµ ®· chuÈn bÞ nh÷ng g× ®Ó thùc hiÖn ®îc sù kÕt hîp

®ã. Cç anh ®· kiÓm tra vµ gãp ý vµo kÕ ho¹ch cña cç khu vµ

tØnh. Anh Vâ V¨n KiÖt ®· xuèng vïng ®ång b»ng ®Ó ®«n ®èc viÖc nµy. Cç anh trong ®ã còng tin r»ng khi ta tiÕn c«ng vµo träng ®iÓm Sµi Gßn, ®Þch bÞ thÊt b¹i th× lùc lîng cña chóng ë vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long sÏ tan r· vµ cç ®Þa ph¬ng sÏ

cã ®iÒu kiÖn næi dËy.

ë mÆt trËn träng ®iÓm Sµi Gßn, cç anh trong ®ã dù kiÕn

®Þch cã thÓ co côm vÒ híng b¾c vµ t©y b¾c, vÒ s¸t Sµi Gßn h¬n 657

https://thuviensach.vn

n÷a vµ ®· th¶o luËn víi cç qu©n ®oµn ®¸nh ®Þch nh thÕ nµo khi chóng co côm.

Bøc ®iÖn cña anh Thä cßn cho biÕt v× sao võa qua bé ®éi MiÒn kh«ng thùc hiÖn ®îc tèt chñ tr¬ng cña Trung ¬ng Côc lµ tranh thñ thêi c¬ thuËn lîi cuèi th¸ng Ba, kh«ng ®îi chñ lùc ë ngoµi vµo, chñ ®éng më ra ba híng ho¹t ®éng ë Xu©n Léc,

®êng 4 vµ ë híng t©y nam s¸t Sµi Gßn. Nguyªn nh©n hoÆc lµ

do tæ chøc ®¸nh vµ cçh ®¸nh cha tèt, hoÆc do lùc lîng kh«ng

®ñ, hËu cÇn khã kh¨n v× qu¸ xa, v.v..

Trë l¹i t×nh h×nh chuÈn bÞ ®ang diÔn ra hÕt søc khÈn tr¬ng cho chiÕn trêng träng ®iÓm Sµi Gßn, ®iÖn cña anh Thä kh¼ng ®Þnh: "Cç anh yªn t©m, chóng t«i hÕt søc tranh thñ tõng ngµy, tõng giê vµ chØ trong vµi h«m n÷a, mét sè nhîc

®iÓm trªn c¬ b¶n ®îc kh¾c phôc, th× b¾t ®Çu (më mµn chiÕn dÞch) ngay nh ®· ®Þnh".

Bøc ®iÖn ®· ®îc ®äc trong cuéc häp Bé ChÝnh trÞ ngµy 26-4. Héi nghÞ nhÊt trÝ víi nhËn ®Þnh vµ chñ tr¬ng cña cç

®ång chÝ l·nh ®¹o ë chiÕn trêng. Ph©n tÝch t×nh h×nh chÝnh trÞ

hiÖn nay ë Sµi Gßn, Bé ChÝnh trÞ dù kiÕn Mü cã thÓ ®a D¬ng V¨n Minh lªn, nªn ®· quyÕt ®Þnh ra lêi tuyªn bè cña ChÝnh phñ Cçh m¹ng l©m thêi Céng hßa miÒn Nam ViÖt Nam ®Ó giµnh chñ ®éng vÒ chÝnh trÞ. Sau cuéc häp, Bé ChÝnh trÞ ®iÖn ngay vµo chiÕn trêng, nhÊn m¹nh: "Bé ChÝnh trÞ nhËn thÊy chóng ta cÇn hµnh ®éng hÕt søc m¹nh b¹o, hÕt søc khÈn tr¬ng vµ kÞp thêi, nhÊt lµ trong t×nh h×nh hiÖn nay".

Dùa vµo tin tøc míi nhÊt, nhËn ®îc sau bøc ®iÖn cña anh Thä, Bé Tæng Tham mu so¸t xÐt l¹i toµn bé c«ng tç chuÈn bÞ

cho chiÕn dÞch gi¶i phãng Sµi Gßn"1.

4. Trong vµ sau ngµy toµn th¾ng 30-4-1975

Tra ngµy 30-4, khi qu©n ta chiÕm ®îc Dinh §éc LËp, th×

t¹i Së ChØ huy mÆt trËn, cç ®ång chÝ Lª §øc Thä, Ph¹m Hïng, 658

https://thuviensach.vn

V¨n TiÕn Dòng cïng cç ®ång chÝ khç «m chÇm lÊy nhau, tÊt c¶ ®Òu nghÑn ngµo xóc ®éng. Vµ tiÕp theo ®ã cç ®ång chÝ Lª

§øc Thä, Ph¹m Hïng, V¨n TiÕn Dòng lo nghÜ ®Õn nhiÒu c«ng viÖc bén bÒ ®ang ®Æt ra ®èi víi thµnh phè Sµi Gßn võa míi gi¶i phãng, cïng víi ®ã lµ vÊn ®Ò gi¶i phãng cç tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long.

Sau lÔ mõng chiÕn th¾ng tríc Dinh §éc lËp - ®· trë thµnh trô së Uû ban qu©n qu¶n thµnh phè, vµ mõng kû niÖm ngµy sinh cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, toµn thÓ cç ®ång chÝ trong Bé ChØ huy chiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, cç c¸n bé cao cÊp chØ huy cç ®¬n vÞ, cç c¬ quan, cç ngµnh tham gia chiÕn dÞch cïng vÒ §µ L¹t dù héi nghÞ s¬ kÕt chiÕn dÞch. T¹i cuéc häp nµy, ®ång chÝ Lª §øc Thä, thay mÆt Bé ChÝnh trÞ, biÓu d¬ng chiÕn c«ng vÜ ®¹i cña qu©n vµ d©n ta, ph©n tÝch mét cçh s©u s¾c vµ ®Çy

®ñ ý nghÜa, nguyªn nh©n th¾ng lîi cña cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ

næi dËy mïa Xu©n 1975 vµ ®Æc biÖt lµ ChiÕn dÞch mang tªn Hå ChÝ Minh.

*

* *

Th«ng qua nh÷ng trang håi øc cña cç ®ång chÝ ®· tõng c«ng tç rÊt mËt thiÕt, g¾n bã víi ®ång chÝ Lª §øc Thä trong Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n 1975, chóng ta hiÓu cô thÓ, s©u s¾c h¬n vÒ nh÷ng ho¹t ®éng, nh÷ng ®ãng gãp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi trËn quyÕt chiÕn cuèi cïng - ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö - hoµn thµnh th¾ng lîi sù nghiÖp ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc 1945 - 1975.

1. §¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i: Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh, S®d, tr. 258 - 260.

659

https://thuviensach.vn

Anh Lª §øc Thä víi nghÜa vô quèc tÕ

Gióp b¹n Campuchia

Ph¹m Chung*

Mïa thu n¨m 1977, t«i ®ang gióp anh Chu Huy M©n theo dâi t×nh h×nh biªn giíi th× nhËn ®îc ®iÖn cña anh Thä göi anh M©n yªu cÇu cho t«i vµo Nam gióp anh theo dâi t×nh h×nh biªn giíi phÝa T©y Nam. Sau khi biªn giíi ®îc dÑp yªn vµ ë Campuchia, chÕ ®é P«npèt sôp ®æ, t«i l¹i cïng anh ®Õn Phn«m Pªnh vµ ®îc ®iÒu ®éng vµo Ban B68. §©y lµ thêi gian mµ t«i lµm viÖc trùc tiÕp víi anh l©u nhÊt vµ cã nhiÒu kû niÖm s©u s¾c vÒ anh.

T«i xin kÓ mét sè sù kiÖn lÞch sö mµ anh ®· cã nh÷ng ®ãng gãp to lín.

1. Sau khi Campuchia ®îc gi¶i phãng ngµy 17-4-1975, bän P«npèt ph¶n béi l¹i t×nh ®oµn kÕt chiÕn ®Êu ViÖt Nam -

Campuchia, ngµy cµng ®Èy m¹nh viÖc chèng ViÖt Nam mét cçh

®iªn cuång vµ tµn b¹o.

Ngay sau khi chóng tiÕn vµo Phn«m Pªnh, hµng chôc v¹n ViÖt kiÒu vèn sinh sèng l©u ®êi ë Campuchia ®· bÞ chóng ®¸nh

®Ëp, tµn s¸t, cíp ®o¹t tµi s¶n vµ sè ®«ng ®· bÞ chóng ®uæi vÒ

níc. Ngµy 1-5-1975 chóng bÊt ngê tÊn c«ng ®¶o Phó Quèc vµ

ngµy 6-5-1975 më mét cuéc tÊn c«ng quy m« däc biªn giíi ViÖt Nam - Campuchia. Ngµy 10-5-1975, chóng l¹i ®æ bé lªn ®¶o Thæ Chu giÕt s¹ch 500 d©n ViÖt Nam ë trªn ®¶o.

Th¸ng 4-1976, mÆc dï phÝa ViÖt Nam ®· tá thiÖn chÝ vµ

___________________

* Nguyªn: - Phã V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng,

660

https://thuviensach.vn

t¹o mäi c¬ héi ®Ó dµn xÕp nh÷ng vô ®ông ®é trªn tuyÕn biªn giíi, trªn c¬ së th¬ng lîng hßa b×nh, b¶o vÖ t×nh h÷u nghÞ

gi÷a hai d©n téc, bän P«npèt ngoµi mÆt "tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c

®èi víi sù gióp ®ì quý b¸u mµ §¶ng, ChÝnh phñ vµ nh©n d©n ViÖt Nam ®· dµnh cho cçh m¹ng Campuchia", nhng trªn thùc tÕ th× chóng vÉn tiÕn hµnh nh÷ng cuéc hµnh qu©n lÊn chiÕm víi møc ®é vµ quy m« ngµy cµng nghiªm träng.

Ngµy 1-3-1977, P«npèt ®¬n ph¬ng chÊm døt ho¹t ®éng cña cç ban liªn l¹c ViÖt Nam - Campuchia cã nhiÖm vô gi¶i quyÕt cç cuéc xung ®ét ë biªn giíi hai níc. Ngµy 30-4-1977, bän P«npèt më cuéc tÊn c«ng trªn toµn tuyÕn biªn giíi vµ c«ng khai tuyªn bè "ViÖt Nam lµ kÎ thï sè mét".

Trong thêi gian Êy, mét sè c¸n bé cã trçh nhiÖm cßn cã nh÷ng ý kiÕn khç nhau: "§©y ®ã viÖc bè phßng cña ta cßn cã s¬

hë, cßn viÖc ®¸nh tr¶ cã n¬i, cã lóc cha ®óng møc...".

Ngµy 31-12-1977, P«npèt ngang nhiªn c«ng khai ph¸t

®éng chiÕn tranh ViÖt Nam vµ ®iªn cuång më nh÷ng cuéc tÊn c«ng thäc s©u vµo l·nh thæ ViÖt Nam. Chóng kÝch ®éng hËn thï d©n téc ®èi víi ViÖt Nam ®Õn cao ®é, kªu gäi "nh©n d©n Campuchia s½n sµng hy sinh hai triÖu ngêi vµ chiÕn ®Êu 700

n¨m n÷a ®Ó tiªu diÖt hoµn toµn 50 triÖu ngêi ViÖt Nam".

Gi÷a n¨m 1978, sau khi n¾m ch¾c t×nh h×nh vµ thèng nhÊt ý kiÕn trong Bé ChÝnh trÞ, anh S¸u më Héi nghÞ toµn Nam Bé, bao gåm cç ®¹i biÓu cç binh chñng, bé chØ huy qu©n sù cç khu, cç tØnh, cç tØnh uû biªn giíi vµ tØnh uû hËu ph¬ng.

Sau Héi nghÞ nµy, lùc lîng quèc phßng cña ta ë cç tØnh biªn giíi ®îc cñng cè m¹nh. MÆt trËn toµn tuyÕn biªn giíi ®îc thµnh lËp do ®ång chÝ Lª §øc Anh lµm trëng ban chØ huy.

Cuèi th¸ng 12-1978, bän P«npèt huy ®éng 19F trong tæng sè 23F cña chóng sang phÝa §«ng, më mét cuéc tÊn c«ng ®¹i quy m« vµo tØnh T©y Ninh. Ph¶i ®¸nh b¹i hoµn toµn cuéc chiÕn tranh x©m lîc cña bän P«npèt cuång chiÕn míi gi÷ yªn ®îc bê

- Phã §oµn chuyªn gia B68.

661

https://thuviensach.vn

câi cña Tæ quèc. Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam anh hïng ®· s½n sµng ®¸nh ®ßn ph¶n c«ng tù vÖ quyÕt ®Þnh. Thõa th¾ng x«ng lªn, qu©n ta ®· truy kÝch quyÕt liÖt, quÐt s¹ch chóng khái bê câi níc ta.

2. Sau ngµy 17-4-1975, tãm th©u ®îc tÊt c¶ quyÒn bÝnh vµo tay m×nh, ®ång thêi víi viÖc g©y chiÕn tranh tµn b¹o víi ViÖt Nam, bän P«npèt ®· thiÕt lËp ë trong níc mét chÕ ®é ®éc tµi qu©n phiÖt giÕt gÇn hai triÖu d©n Campuchia vµ tiÕn hµnh mét cuéc thanh trõng néi bé cíp mÊt m¹ng sèng cña hµng ngh×n c¸n bé, ®¶ng viªn trung kiªn, hµng v¹n chiÕn sÜ cçh m¹ng u tó.

"Tøc níc vì bê", ®óng nh Ph.¡ngghen ®· nãi: "ChÕ ®é qu©n phiÖt ®ã ®· mang trong nã mÇm mèng cña sù tiªu vong vµ

viÖc ®ã nghÜa lµ chñ nghÜa qu©n phiÖt bÞ næ tung tõ trong néi bé cña nã".

Tõ cuèi n¨m 1977 ®Õn n¨m 1978, nh÷ng cuéc næi dËy cña nh©n d©n Kh¬me b¾t ®Çu xuÊt hiÖn, lóc ®Çu cßn lÎ tÎ, sau cµng m¹nh h¬n vµ ®Õn cuèi n¨m 1978 th× lan ra c¶ níc. §Çu th¸ng 11-1978, cç lùc lîng næi dËy ®· ho¹t ®éng m¹nh ë nhiÒu huyÖn thuéc K«ngp«ngchµm, ë Siempang thuéc Stung Treng, ë Bokheo thuéc Rattanakiri, ë Ottomeanchay, Siemreap -

Pretvihia. Mét ®Æc ®iÓm râ nÐt lµ cç lùc lîng næi dËy ®Òu thÊy ph¶i liªn minh víi ViÖt Nam. Cç lùc lîng næi dËy ®· cö ®¹i biÓu sang gÆp ViÖt Nam. §îc sù uû nhiÖm cña Bé ChÝnh trÞ

§¶ng ta, anh Thä ®· tiÕp tÊt c¶ cç ®¹i biÓu b¹n. ThÓ theo nguyÖn väng cña b¹n, cuèi th¸ng 11-1978, anh Thä ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp b¹n tæ chøc §¹i héi x©y dùng l¹i §¶ng Nh©n d©n Cçh m¹ng Campuchia. §¹i héi ®· tËp hîp ®îc 62 ®¶ng viªn cßn sèng sãt tõ nhiÒu nguån, ®· th«ng qua chÝnh c¬ng vµ ®iÒu lÖ t¹m thêi, vµ bÇu ra mét Ban vËn ®éng x©y dùng §¶ng. VÒ

sau, Ban nµy trë thµnh Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng l©m thêi cña §¶ng.

Sau §¹i héi §¶ng, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng l©m thêi b¾t tay ngay vµo viÖc tæ chøc §¹i héi mÆt trËn d©n téc thèng 662

https://thuviensach.vn

nhÊt lÊy tªn lµ MÆt trËn §oµn kÕt d©n téc cøu níc Campuchia.

§¹i héi ®· th«ng qua C¬ng lÜnh 11 ®iÓm kªu gäi "Toµn d©n

®oµn kÕt næi dËy ®¸nh ®æ tËp ®oµn ph¶n ®éng gia ®×nh trÞ

P«npèt - Iªngxari, xãa bá chÕ ®é ®éc tµi ph¸t xÝt trong níc..., xãa bá chÕ ®é tµn ç ®Ém m¸u cña chóng, thiÕt lËp chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n ph¸t huy truyÒn thèng ¡ngco...".

Hëng øng lêi hiÖu triÖu cña MÆt trËn §oµn kÕt d©n téc cøu níc Campuchia, nh©n d©n Campuchia phèi hîp víi cç lùc lîng vò trang cçh m¹ng Campuchia næi dËy tÊn c«ng bän P«npèt tõ mäi phÝa. Víi nh÷ng chiÕn th¾ng ngµy cµng to lín, côc diÖn cçh m¹ng Campuchia ®· thay ®æi. CÇn nhanh chãng chíp thêi c¬ ®Ó ®a cuéc cçh m¹ng ®Õn toµn th¾ng.

B¹n ®Ò nghÞ lùc lîng vò trang cña ta phèi hîp víi b¹n tÊn c«ng truy kÝch ®Þch ®Õn cïng. §©y lµ mét vÊn ®Ò quan träng mµ l·nh ®¹o ta ph¶i c©n nh¾c thËn träng. Trong thùc tÕ ®©y võa lµ nghÜa vô quèc tÕ gãp phÇn gióp b¹n tho¸t khái n¹n diÖt chñng, võa lµ nghÜa vô b¶o vÖ Tæ quèc l©u dµi vÒ sau.

Tõ ngµy 26-12-1978 ®Õn ngµy 30-12-1978, lùc lîng cçh m¹ng cña b¹n phèi hîp víi Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam ®·

®¸nh chiÕm B¶n Lung, thÞ x· Lomph¸tva Veunxai, Bokeo, Bokham, Cantu«t, Kratie, khu vùc Su«ng, Chóp, Dambe (Kompongcham). Sau ®ã cã nhiÒu cuéc tÊn c«ng khç. §óng 12

giê ngµy 7-1-1979, Thñ ®« Phn«m Pªnh ®îc gi¶i phãng. Bän P«npèt ®· ch¹y ra níc ngoµi tõ ngµy 6-1-1979. Thõa th¾ng, qu©n ®éi cçh m¹ng phèi hîp víi Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam tiÕn lªn gi¶i phãng c¶ níc.

ChÕ ®é P«npèt ®· hoµn toµn sôp ®æ, chÝnh quyÒn ®· vÒ

tay nh©n d©n. Ngµy 8-1-1979, Héi ®ång nh©n d©n Cçh m¹ng Campuchia ®· ®îc thµnh lËp, do «ng Hªngsomring lµm Chñ tÞch. Ngµy 25-1-1979, t¹i lÔ mõng chiÕn th¾ng ë Phn«m Pªnh, Chñ tÞch Hªngsomring ®· long träng tuyªn bè víi nh©n d©n trong níc vµ nh©n d©n thÕ giíi: Cçh m¹ng Campuchia ®·

hoµn toµn th¾ng lîi, chÕ ®é ®éc tµi qu©n phiÖt gia ®×nh trÞ cña bän P«npèt ®· sôp ®æ vÜnh viÔn, chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n ®·

663

https://thuviensach.vn

®îc thµnh lËp, vµ kªu gäi nh©n d©n tÝch cùc thùc hiÖn cç nhiÖm vô tríc m¾t. Ngµy 9-1-1979, níc ViÖt Nam vµ sau ®ã Liªn X«, cç níc x· héi chñ nghÜa c«ng nhËn níc Céng hßa nh©n d©n Campuchia.

3. MÊy ngµy sau khi bän P«npèt sôp ®æ, anh S¸u ®Õn Phn«m Pªnh. Tríc c¶nh mét thñ ®« tríc ®©y xinh ®Ñp vµ

phån thÞnh, nay ch×m ®¾m trong c¶nh hoang tµn, kh«ng mét bãng ngêi d©n, kh«ng ®iÖn, kh«ng níc, nhµ cöa ngæn ngang,

®êng s¸ ®Çy cá rç, lßng anh bïi ngïi xóc ®éng. Ra ngo¹i « cña thµnh phè, anh cµng ®au buån khi ®îc chøng kiÕn nh÷ng ®oµn ngêi d©n gÇy gß èm yÕu, da bäc x¬ng, ®i sau nh÷ng chiÕc xe bß chë hÕt tµi s¶n cña gia ®×nh chÊt kh«ng ®Çy xe, lÕt bé tõ cç tØnh phÝa T©y vµ T©y Nam trë vÒ quª cò ë Kandal, Preyveng, Svayrieng. Anh c¶m th«ng ®îc n¹n ®ãi, n¹n ®au do bän P«npèt g©y ra ®ang ®Ì nÆng trªn nh÷ng ngêi d©n cßn sèng sãt sau n¹n diÖt chñng. NÕu kh«ng cã sù cøu trî ®óng møc, kÞp thêi, th×

nh©n d©n Campuchia cßn ph¶i chÕt thªm hµng v¹n, thËm chÝ

hµng chôc v¹n ngêi n÷a. ThÕ lµ anh Thä b¾t tay ngay vµo lµm cç viÖc cÊp bçh gióp b¹n: kÕ ho¹ch b¶o vÖ Phn«m Pªnh, b¶o vÖ cç nhµ l·nh ®¹o cña b¹n vµ bµn kÕ ho¹ch cøu ®ãi, cøu ®au

®èi víi nh©n d©n b¹n. Anh ®Ò nghÞ Bé ChÝnh trÞ lËp Tæng ®oµn chuyªn gia gióp b¹n.

Anh bµn biÖn ph¸p thùc hiÖn s¸u nhiÖm vô cña Bé ChÝnh trÞ ®èi víi viÖc gióp b¹n.

- §èi víi cç ®oµn chuyªn gia, anh thêng xuyªn nh¾c nhë: a) Môc tiªu cao nhÊt cña viÖc gióp b¹n lµ gióp cho b¹n mau trëng thµnh ®Ó tù ®¶m ®¬ng lÊy sù nghiÖp b¶o vÖ vµ x©y dùng ®Êt níc cña m×nh vµ t¨ng cêng ®oµn kÕt, gióp ®ì gi÷a ba níc ViÖt Nam - Lµo - Campuchia víi tinh thÇn "gióp b¹n tøc lµ tù gióp m×nh".

b) Mçi chuyªn gia ph¶i thêng xuyªn n©ng cao tinh thÇn yªu níc ch©n chÝnh, kÕt hîp víi chñ nghÜa quèc tÕ trong s¸ng.

§îc lµm chuyªn gia ë Campuchia hiÖn nay còng lµ dÞp tèt ®Ó

rÌn luyÖn ®øc tÝnh Êy.

664

https://thuviensach.vn

c) Anh ®Ò ra cç nguyªn t¾c lµm viÖc víi b¹n:

- T«n träng ®éc lËp chñ quyÒn, t«n träng luËt ph¸p, phong tôc tËp qu¸n cña b¹n, t«n träng c¸n bé, vµ nh©n d©n b¹n. Tr¸nh th¸i ®é ban ¬n, níc lín.

- HÕt lßng gióp ®ì b¹n, nhng kh«ng bao biÖn lµm thay.

ViÖc g× b¹n lµm ®îc th× ®Ó b¹n tù lµm. ViÖc g× b¹n cha lµm

®îc th× ta gióp, nhng ph¶i cã b¹n tham gia vµ ph¶i nh»m môc ®Ých cuèi cïng lµ b¹n cã thÓ tù ®¶m ®¬ng c«ng viÖc.

- Mçi chñ tr¬ng mµ ta gîi ý ®Òu xuÊt ph¸t tõ t×nh h×nh thùc tÕ cña b¹n, phï hîp víi tr×nh ®é cña b¹n. Mçi vÊn ®Ò do ta tr×nh bµy, gîi ý, nhng ph¶i do b¹n kÕt luËn, quyÕt ®Þnh.

d) Anh ®Ò ra mét sè quy tr×nh gióp b¹n:

- Lóc ®Çu b¹n cha biÕt: ta lµm, b¹n häc. Ta vµ b¹n cïng t×m c¸n bé,

- Ta vµ b¹n cïng lµm,

- B¹n lµm, ta gióp,

- B¹n tù lµm, ta rót dÇn.

Nãi chung, cç ®oµn chuyªn gia ®· cè g¾ng thùc hiÖn nh÷ng lêi anh chØ b¶o.

- §èi víi c«ng tç x©y dùng ®éi ngò c¸n bé vµ x©y dùng

§¶ng lµ nh÷ng c«ng tç võa cÊp bçh, võa c¬ b¶n cña Cçh m¹ng Campuchia, ®îc anh coi träng gióp ®ì. T×nh h×nh x· héi Campuchia mµ bän P«npèt ®Ó l¹i g©y rÊt nhiÒu khã kh¨n cho cç c«ng tç nµy. Kinh nghiÖm lÞch sö cña §¶ng Nh©n d©n cçh m¹ng Campuchia tríc kia ®· s¬ hë ®Ó cho bän ph¶n béi P«npèt chui vµo §¶ng, chiÕm quyÒn l·nh ®¹o cña §¶ng, ph¸ ho¹i §¶ng

®Õn tËn gèc rÔ lµ mét bµi häc x¬ng m¸u. V× vËy anh S¸u rÊt quan t©m ®Õn vÊn ®Ò nµy.

Qua ph¸t ®éng quÇn chóng, hoÆc qua c«ng tç thùc tÕ gióp b¹n lùa chän nh÷ng phÇn tö tÝch cùc trong quÇn chóng lao ®éng, trÝ thøc, häc sinh, sinh viªn, gia ®×nh c¸n bé hoÆc con em nh÷ng ngêi bÞ giÕt h¹i, cã nhiÒu thï nhiÒu khæ víi bän P«npèt ®Ó båi dìng thµnh c¸n bé, m¹nh d¹n tËp hîp vµ sö dông cç c¸n bé khoa häc - kü thuËt, v¨n hãa nghÖ thuËt, gi¸o dôc, y tÕ, chuyªn 665

https://thuviensach.vn

m«n nghiÖp vô cò, cã thï cã khæ víi bän P«npèt. Sau ®ã gióp b¹n më líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ cho c¸n bé.

Sau khi häc nh÷ng líp nµy ë Phn«m Pªnh, cç c¸n bé l¹i

®îc sang ViÖt Nam häc nh÷ng líp tr×nh ®é cao h¬n vµ dµi h¬n.

Anh vµ Tæng ®oµn chuyªn gia cßn chó träng gióp b¹n ®a c¸n bé cña b¹n xuèng ho¹t ®éng ë c¬ së, tham gia ph¸t ®éng ba phong trµo cçh m¹ng vµ rÌn luyÖn trong cç phong trµo Êy.

Th«ng qua cç biÖn ph¸p Êy, b¹n ®· cã mét ®éi ngò c¸n bé ngµy cµng ®«ng vµ tõng bíc trëng thµnh. ë Trung ¬ng ®· cã Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng l©m thêi, cç ban, bé, ngµnh Trung

¬ng vµ mçi tØnh, thµnh phè ®· thµnh lËp ban c¸n sù tØnh, thµnh phè gåm vµi ba thµnh viªn.

VÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i ph¸t triÓn thªm ®¶ng viªn. Anh ®Ò

xuÊt víi b¹n ra chØ thÞ vÒ lËp cç "tæ nßng cèt" ®Ó cã c¬ së lµm tèt c«ng tç ph¸t triÓn §¶ng. Ban l·nh ®¹o b¹n ®· më líp ®µo t¹o c¸n bé tæ chøc vÒ cç ®Þa ph¬ng lµm c«ng tç nµy.

Nh©n dÞp chuÈn bÞ §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø IV, cç

®¶ng bé b¹n ®· tæ chøc kiÓm tra bíc ®Çu t cçh ®¶ng viªn b»ng cçh tæ chøc häc tËp vÒ t«n chØ môc ®Ých cña §¶ng, tiªu chuÈn ®¶ng viªn, sau ®ã tù phª b×nh vµ phª b×nh trong néi bé §¶ng.

N¨m 1981, t×nh h×nh Campuchia ®· cã mét bíc æn ®Þnh trªn mäi mÆt. Anh S¸u ®Ò nghÞ víi b¹n trong n¨m nay tæ chøc bÇu cö Quèc héi, bÇu cö uû ban nh©n d©n phêng, x·, vµ tæ chøc §¹i héi IV ®Ó cñng cè thªm mét bíc vÒ mÆt chÝnh trÞ.

Cuéc bÇu cö Quèc héi d©n chñ ®Çu tiªn trong lÞch sö Campuchia ®· thµnh c«ng tèt ®Ñp. Cuéc bÇu cö uû ban nh©n d©n x·, phêng ®· ®¹t ®îc yªu cÇu ®Ò ra.

Th¸ng 4-1981, §¹i héi lÇn thø IV cña §¶ng b¹n quyÕt

®Þnh nh÷ng ®êng lèi, chÝnh sçh trong giai ®o¹n tríc m¾t, x©y dùng ®iÒu lÖ chÝnh thøc cña §¶ng, bÇu ra Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng gåm 21 uû viªn, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng ®·

bÇu ra Bé ChÝnh trÞ vµ Ban BÝ th.

N¨m 1982, t¹i §¹i héi lÇn thø V cña §¶ng ta, Ban ChÊp 666

https://thuviensach.vn

hµnh Trung ¬ng khãa V ®· bÇu ®ång chÝ Lª §øc Anh vµo Bé ChÝnh trÞ. §ång chÝ Lª §øc Anh ®îc ph©n c«ng phô trçh gióp b¹n Campuchia. Anh S¸u bµn giao trçh nhiÖm l¹i cho ®ång chÝ

Lª §øc Anh vµ trë vÒ víi nh÷ng c«ng viÖc thêng xuyªn tríc

®©y cña m×nh.

*

* *

Trong nh÷ng n¨m nµy, §¶ng ta, mét §¶ng Mç - Lªnin ch©n chÝnh ®· nªu cao chñ nghÜa quèc tÕ v« s¶n cao ®Ñp, thùc hiÖn víi Campuchia mét kiÓu liªn minh chiÕn lîc vµ chiÕn ®Êu thñy chung, tËn t×nh, v« t, trong s¸ng. Nh©n d©n ViÖt Nam ta nh©n hËu vµ hµo hiÖp ®· gióp ®ì nh©n d©n b¹n kh«ng tiÕc søc ngêi, søc cña. Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam anh hïng kh«ng nÒ gian khæ hy sinh, ®em x¬ng m¸u vµ c«ng søc cña m×nh gãp phÇn ®¾c lùc cho sù nghiÖp b¶o vÖ vµ x©y dùng ®Êt níc b¹n; cç chuyªn gia ViÖt Nam ®· tËn tôy, ch©n thµnh gióp ®ì c¸n bé b¹n mau trëng thµnh. Trong ¸nh hµo quang cña t×nh ®oµn kÕt chiÕn ®Êu cao ®Ñp Êy, anh S¸u Thä ®· næi lªn lµ mét g¬ng s¸ng tiªu biÓu.

667

https://thuviensach.vn

Th¬ cña ngêi anh lín

Hoµng Träng NghÜa*

Chóng t«i ®i kh«ng tÝnh th¸ng, tÝnh ngµy,

MÆt trËn an ninh thÇm lÆng thÕ,

VÉn biÕt bµn ch©n m×nh kh«ng ®¬n lÎ,

VÉn biÕt tr¸i tim m×nh ®Ëp trong lång ngùc nh©n d©n, Nhng ®äc th¬ anh - sao vÉn bµng hoµng,

Nh÷ng dßng ch÷ tr¶i ra nh c¸nh ®ång xa tÝt t¾p, Nh÷ng nhÞp th¬ nh nhÞp ®Ëp néi t©m m×nh r¹o rùc!

TrÝ tuÖ lín khi biÕt nh×n ra nh÷ng ®iÒu nhá nhÊt, KÝch thíc c©u th¬ vît trªn kÝch thíc t©m hån, ThÊy c¸i phi thêng trong sù vËt b×nh thêng, M¸i tãc suy t bén bÒ viÖc níc,

VÉn dµnh th¬ - nhí - ®Õn - chóng - t«i,

Bµi th¬ nh c¬n ma gÆp ®îc gi÷a trêi,

Rò s¹ch bao so s¸nh riªng t,

§Ó l¬ng t©m thªm mét lÇn hæ thÑn,

§Ó ta b×nh t©m vµo trËn ®¸nh,

"Gi÷ cho ®êi mét cuéc sèng yªn vui

Trêi s¸ng råi, ®µo në th¾m cµnh t¬i".

___________________

* C«ng an Hµ Néi.

668

https://thuviensach.vn

Nh ch¾p thªm ®«i c¸nh

T¹ §¨ng QuyÕn*

S¸ng xu©n nay vui ®Õn bÊt ngê,

§äc th¬ anh trªn trang ®Çu b¸o §¶ng,

T«i thÊy m×nh nh ch¾p thªm ®«i c¸nh,

Vót bay lªn, xao xuyÕn mét trêi xu©n,

¤i nh÷ng vÇn th¬ trong s¸ng v« ngÇn,

Mét nöa, anh chØ ra sçh lîc,

Mét nöa kia lµ t×nh th¬ng b¸t ng¸t,

Táa xuèng hån t«i, s¸ng m·i chÆng ®êng xa.

§äc th¬ anh

§ç Nghiªm**

Kh«ng ph¶i c«ng an mµ h¬n chÝnh c«ng an,

Anh hiÓu s©u xa c«ng viÖc t«i lµm,

HiÓu thÊu ®¸o t©m can ngêi chiÕn sÜ,

Cµng ®äc s©u t«i cµng hiÓu kü,

Lµ quan t©m, kh«ng chØ lµ th¬,

Lµ lßng tin, lµ mong muèn, íc m¬,

Lµ nh¾c nhë, khuyªn r¨n ngêi chiÕn sÜ,

Th¬ cµng ®äc t«i cµng suy nghÜ,

Ph¶i lµ g× - Hìi ngêi chiÕn sÜ an ninh.

___________________

* P.A.16 Bé Néi vô (nay lµ Bé C«ng an).

** Côc Th«ng tin liªn l¹c - Bé Néi vô (nay lµ Bé C«ng an).

669

https://thuviensach.vn

670

https://thuviensach.vn

PhÇn thø s¸u

VÒ th¬ Lª §øc Thä

671

https://thuviensach.vn

672

https://thuviensach.vn

CHÊT CÇH M¹NG, CHÊT NH¢N V¡N

TRONG TH¥ L£ §øC THä

PGS, TS. NguyÔn Hång Vinh *

Cã mét ®iÒu ®Æc biÖt ë níc ta lµ nhiÒu ®ång chÝ l·nh ®¹o

§¶ng, Nhµ níc, nh Hå ChÝ Minh, Trêng Chinh, Tè H÷u, Xu©n Thñy,... trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cçh m¹ng rÊt yªu thÝch th¬, v¨n, sau nµy trë thµnh nh÷ng nhµ th¬, nhµ v¨n cña d©n téc. §ång chÝ Lª §øc Thä lµ mét trong sè nh÷ng nhµ th¬ -

chiÕn sÜ ®ã.

Trong sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng vµ d©n téc ta, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®îc giao nhiÒu nhiÖm vô quan träng, trong ®ã cã nh÷ng vÞ trÝ mang tÝnh quyÕt ®Þnh ë nh÷ng thêi ®iÓm lÞch sö cô thÓ ®èi víi qu¸ tr×nh cçh m¹ng ë trong níc vµ quèc tÕ. ë lÜnh vùc v¨n ch¬ng, tuy kh«ng ph¶i lµ nhµ th¬ chuyªn nghiÖp, tç phÈm kh«ng nhiÒu, kh«ng liªn tôc, nhng nh÷ng s¸ng tç cña «ng l¹i giµu tÝnh tù sù, ngêi s¸ng chÊt thÐp, chan chøa c¶m høng tr÷ t×nh, do vËy, cã vÞ trÝ quan träng trong sù nghiÖp v¨n häc níc nhµ. Song hµnh trªn chÆng ®êng cçh m¹ng cña «ng lµ nh÷ng tËp th¬ ®îc viÕt ngay trªn ®êng c«ng tç, nh: Trªn nh÷ng nÎo ®êng (1968), §êng ngµn dÆm (1977), NhËt ký

®êng ra tiÒn tuyÕn (1978), Th¬ tuyÓn Lª §øc Thä (1983), Göi anh bé ®éi (1984). Ngoµi ra, th¬ Lª §øc Thä cã mÆt trong nhiÒu tËp th¬, tuyÓn th¬ ViÖt Nam hiÖn ®¹i, nh: Lª §øc Thä vµ nhiÒu tç gi¶ (1995), Hå ChÝ Minh - Sãng Hång - Lª §øc Thä (1997)...

Trªn 40 n¨m, m¹ch th¬ cña «ng vÉn dåi dµo tu«n ch¶y, nhiÒu ___________________

* Chñ tÞch Héi ®ång Lý luËn, phª b×nh v¨n häc, nghÖ thuËt Trung ¬ng.

673

https://thuviensach.vn

bµi th¬, nh HËn rõng xanh, ý xu©n, Em liªn l¹c, Nhí mÑ, Ma r¬i, ... ®îc ®«ng ®¶o b¹n ®äc yªu thÝch.

Lµ mét trÝ thøc lín lªn gi÷a c¶nh níc mÊt nhµ tan, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· sím giç ngé cçh m¹ng, dÊn th©n tù nguyÖn vµ d©ng hiÕn cuéc ®êi m×nh cho §¶ng vµ d©n téc. Trªn con

®êng ho¹t ®éng cçh m¹ng tõ B¾c vµo Nam, tõ Nam ra B¾c vµ

trªn chÝnh trêng quèc tÕ, «ng ngµy cµng nhËn râ mét thø vò khÝ ®Êu tranh quan träng - ®ã lµ th¬ v¨n; dïng th¬ v¨n phôc vô

®¾c lùc sù nghiÖp cçh m¹ng. Còng nh nhiÒu l·nh tô cña

§¶ng, «ng quan niÖm lµm th¬ còng lµ lµm cçh m¹ng. Th¬ ®·

trë thµnh thø vò khÝ ®Êu tranh s¾c bÐn mµ bÊt cø ngêi céng s¶n nµo (cã n¨ng khiÕu v¨n ch¬ng) còng sö dông thêng xuyªn vµ triÖt ®Ó ®óng nh ph¬ng ch©m lµm th¬ cña ngêi céng s¶n Hå ChÝ Minh:

Nay ë trong th¬ nªn cã thÐp

Nhµ th¬ còng ph¶i biÕt xung phong;

hoÆc nh ®ång chÝ Trêng Chinh:

Dïng c¸n bót lµm ®ßn xoay chÕ ®é

Mçi vÇn th¬ bom ®¹n phçêng quyÒn;

cßn víi Lª §øc Thä:

Bót s¾c ®©m bao th»ng cíp níc

Mùc hßa víi m¸u viÕt thµnh v¨n.

ë «ng, con ngêi chÝnh trÞ vµ con ngêi nhµ th¬ thèng nhÊt chÆt chÏ, sù nghiÖp th¬ g¾n liÒn víi sù nghiÖp cçh m¹ng, trë thµnh mét bé phËn kh«ng thÓ tçh rêi trong toµn bé ho¹t

®éng cçh m¹ng cña m×nh. ë vai trß ngêi chiÕn sÜ céng s¶n, mét cçh tù nhiªn, Lª §øc Thä ®· tr¶i lßng víi th¬, th«ng qua nh÷ng suy nghÜ vµ tr¶i nghiÖm s©u s¾c cña m×nh. V× lÏ ®ã, trªn tõng chÆng ®êng lÞch sö, nh÷ng ho¹t ®éng cøu níc, cøu d©n

®Òu ghi dÊu Ên trong th¬ «ng. Th¬ Lª §øc Thä ghi l¹i nh÷ng c¶m nghÜ khi tham gia b·i khãa, l·nh ®¹o phong trµo ®Êu tranh cña häc sinh, dù lÔ truy ®iÖu nhµ chÝ sÜ Phan Ch©u Trinh, nh÷ng chÆng ®êng vÊt v¶, gian nan nhng rùc s¸ng niÒm tin 674

https://thuviensach.vn

lý tëng. Th¬ tiÕp cho «ng søc m¹nh ®Êu tranh víi kÎ thï ë chèn tï ngôc. Khi ra tï, «ng vÉn kiªn ®Þnh môc tiªu ®· chän, tiÕp tôc ®Êu tranh chèng ¸p bøc, bÊt c«ng. Th¬ gióp «ng cã thªm sinh lùc, lµm ®Ñp t©m hån, t¹o ®éng lùc tinh thÇn ®Ó ®¶m nhiÖm xuÊt s¾c nh÷ng träng trçh cña §¶ng. ë bÊt cø c¬ng vÞ

nµo (phô trçh Xø ñy B¾c Kú, Phã BÝ th, kiªm Trëng ban Tæ chøc Xø ñy Nam Bé, Phã BÝ th Trung ¬ng Côc miÒn Nam, Cè vÊn ®Æc biÖt cña §oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa t¹i Héi nghÞ Pari bµn vÒ chÊm døt chiÕn tranh vµ lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam...), Lª §øc Thä vÉn mang th¬ bªn m×nh lµm hµnh trang chiÕn ®Êu.

ë vÞ trÝ ngêi nghÖ sÜ, ®îc sinh ra trªn quª h¬ng giµu truyÒn thèng cçh m¹ng vµ v¨n hãa (th«n §Þch LÔ, x· Nam V©n, huyÖn Nam Trùc, tØnh Nam §Þnh), ngêi chiÕn sÜ céng s¶n Lª §øc Thä ®Õn víi cçh m¹ng cïng con ®êng v¨n ch¬ng. Quª

h¬ng, dßng hä, cç bËc tiÒn nh©n vÒ v¨n ch¬ng nghÖ thuËt ®·

gióp «ng rÌn ®óc nªn tè chÊt ngêi yªu níc; båi ®¾p vÎ ®Ñp t©m hån phong phó, trÎ trung, trong s¸ng, l·ng m¹n, t¹o nªn mét t©m hån chiÕn sÜ - nghÖ sÜ. Trong phong trµo th¬ cçh m¹ng thêi kú tríc n¨m 1945, th¬ Lª §øc Thä kh«ng thuéc vµo nh÷ng s¸ng tç viÕt theo lèi cæ. Tç gi¶ ®· vît qua nh÷ng rµng buéc cña th¬ xa, tiÕp nhËn nh÷ng thµnh tùu cña qu¸ tr×nh hiÖn ®¹i hãa v¨n häc, nghÖ thuËt ®Ó lµm giµu cho th¬ cçh m¹ng; kÕ tôc dßng th¬ cçh m¹ng ®Çu thÕ kû XX cña Phan Béi Ch©u, Phan Ch©u Trinh, th¬ cña cç chiÕn sÜ céng s¶n líp tríc ë nöa ®Çu nh÷ng n¨m 30 nhng ®· ®îc ®æi míi trªn c¬ së vËn dông nh÷ng thµnh tùu hiÖn ®¹i ho¸ th¬ ca ®¬ng thêi, ®em ®Õn cho v¨n häc cçh m¹ng mét tiÕng th¬ s«i næi, nhiÖt huyÕt vµ trµn ®Çy c¶m høng l·ng m¹n cçh m¹ng, gãp phÇn lµm s¸ng râ khuynh híng tr÷ t×nh chÝnh trÞ - khuynh híng lín vµ cã vÞ trÝ chñ ®¹o trong suèt mÊy chôc n¨m cña nÒn th¬ hiÖn ®¹i ViÖt Nam. Con

®êng ®i cña Lª §øc Thä vµ cç nhµ th¬ céng s¶n khç h¼n con

®êng cña cç nhµ Th¬ Míi, bëi v× th¬ g¾n liÒn víi lý tëng céng s¶n vµ cuéc ®Êu tranh cçh m¹ng v× sù nghiÖp gi¶i phãng d©n 675

https://thuviensach.vn

téc. Do ®ã, th¬ «ng giµu chÊt sèng thùc tÕ, chan chøa t×nh c¶m cçh m¹ng, thiÕt tha yªu ®êi, yªu con ngêi. Nh÷ng bµi th¬ ë trong tï, nh÷ng bµi th¬ viÕt trong nh÷ng n¨m ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p, hay trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ

Minh lÞch sö, chiÕn tranh biªn giíi T©y Nam, nh÷ng n¨m th¸ng sau chiÕn tranh ph¶i vËt lén víi bao khã kh¨n gian khæ

- tÊt c¶ lµ hiÖn thùc sinh ®éng, tÊm lßng nång hËu, tin yªu, c¶m th«ng, chia sÎ...

§iÒu ®¸ng tr©n träng lµ hai tËp th¬ ra ®êi ®Òu g¾n víi hai lÇn ra tiÒn tuyÕn, hµm chøa nh÷ng c¶m xóc ®Çy tÝnh nh©n v¨n

®èi víi nh÷ng con ngêi mµ «ng ®· gÆp trªn con ®êng trêng chinh cçh m¹ng. §ã lµ ngêi mÑ, em liªn l¹c, chiÕn sÜ l¸i xe, c«

g¸i c«ng binh cïng ®ång c¶m víi nh÷ng khã kh¨n gian khæ cña nh©n d©n m×nh. Gi÷a chèn lao tï, nh÷ng vÇn th¬ cña nh÷ng ngêi céng s¶n kh«ng hÑn mµ vÉn cã chung n¬i gÆp gì. Khi Lª §øc Thä viÕt:

¸o quÇn mét bé t¶ t¬i

Ch©n cïm hai lç, chiÕu trêi nöa manh

Muçi rÖp ®èt n¨m canh kh«ng ngñ

N»m l¹i ngåi nhøc mái kh¾p th©n.

hoÆc:

C¬m thãc s¹n, rau giµ, c¸ thèi

ThÞt tr©u g©n chÊm muèi

Giam h·m m·i hµng tuÇn kh«ng t¾m

ChÊy rËn bß, ghÐt lÉn må h«i...

Th× còng kh«ng khç ngôc tï ®Õ quèc mµ cç vÞ l·nh tô cçh m¹ng khç ®· tõng nÕm tr¶i:

- "RÖp bß ngang däc nh xe cãc,

Muçi lîn hung h¨ng tùa m¸y bay" 1 .

- "§Çy m×nh ®á tÝm nh hoa gÊm,

___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.3, tr. 421.

676

https://thuviensach.vn

Sét so¹t lu«n tay tùa g¶y ®µn" 1 .

( NhËt ký trong tï - Hå ChÝ Minh)

- Trªn v¸n l¹nh kh«ng m¶nh mÒn manh chiÕu

( Tr¨ng trèi - Tè H÷u)

BÞ thùc d©n Ph¸p b¾t giam hai lÇn, «ng bÞ ®µy ¶i t¹i nhµ

lao Nam §Þnh, ph¶i chÞu bao nçi cùc khæ:

Chèn xµ lim mét m×nh vß vâ,

HËn thï nµy biÕt ngá cïng ai.

(Xµ lim o¸n)

Nhng «ng ®· vÞn, ®· tùa vµo th¬ ®Ó sèng, chiÕn ®Êu, ®Ó

nhËn mÆt kÎ thï, s¸t c¸nh cïng cç ®ång chÝ chiÕn ®Êu chèng kÎ thï x©m lîc víi tinh thÇn cña ngêi céng s¶n. Lóc ®ã, th¬

qu¶ lµ søc m¹nh tinh thÇn lín lao:

XÝch xiÒng kia ph¶i quyÕt ph¸ tan.

Sao cho ®êi hÕt lÇm than,

Dùng nªn x· héi hoµn toµn tù do.

(Xµ lim o¸n)

Mét cçh tù nhiªn, th¬ «ng thêng Èn chøa nh÷ng hiÖn tîng cã tÝnh chÊt ®èi lËp: lßng yªu níc vµ lßng c¨m thï qu©n x©m lîc; thùc tr¹ng bÕ t¾c cña cuéc sèng thùc t¹i víi tinh thÇn v¬n lªn cña ngêi cçh m¹ng; h×nh ¶nh ®en tèi cña x· héi víi s¾c mµu thiªn nhiªn trong s¸ng, t¬i míi... DÉu cã nh÷ng cÆp ph¹m trï ®èi lËp, nhng th¬ «ng l¹i thèng nhÊt trong nhËn thøc, ý chÝ, tinh thÇn cña ngêi céng s¶n n¾m ch¾c ch©n lý, nh×n thÊu t¬ng lai.

ChÝnh v× thÕ, th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trµn trÒ c¶m høng xu©n: ý xu©n, Rõng mai, Lßng xu©n chiÕn sÜ, Rîu xu©n, Tin xu©n, Nh÷ng m¶nh lßng xu©n, Mïa xu©n, ... Xu©n trong th¬

«ng lu«n tiÒm tµng cç khÝa c¹nh s©u s¾c, thi vÞ, vui buån ®an xen. Nh÷ng mïa xu©n tríc cçh m¹ng trong th¬ «ng lu«n gîi nçi buån xa v¾ng, mªnh mang, chøa ®ùng nh÷ng nghÞch c¶nh gi÷a thiªn nhiªn víi c¶nh ®êi:

___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.3, tr. 349.

677

https://thuviensach.vn

N»m ®ãn Xu©n vÒ trªn æ r¹

Xãm lµng ®· v¾ng bãng c©y nªu

Ph¸o im tiÕng ph¸o kh«ng gißn gi·

Nh÷ng m¸i nhµ tranh v¾ng khãi chiÒu.

Non níc ®×u hiu x¬ xç qu¸

Xu©n vÒ nh vÏ nÐt thª l¬ng

BiÕt bao kiÕp sèng ®ang qu»n qu¹i

Gi÷a c¶nh ®iªu tµn cña m¸u x¬ng.

(ý xu©n)

Tõ xu©n cña c¶nh ®êi ®Õn xu©n cña lßng ngêi lµ bíc nhËn thøc s©u xa cña ngêi céng s¶n. Kh«ng ph¶i lµ niÒm vui xu©n cña nh÷ng c¶m høng l·ng m¹n xa l¹, mµ xu©n g¾n víi trçh nhiÖm tríc non s«ng ®Êt níc ®ang bÞ kÎ thï giµy xÐo: Xu©n ë lßng ta ®· khç råi

Bao nhiªu m¬ méng b¹n ®êi ¬i

§· ®em ch«n xuèng må quªn l·ng

ThÒ hÑn non s«ng d¸m phô lêi.

(Lßng xu©n chiÕn sÜ)

Xu©n gióp con ngêi bÇn cïng, ®au khæ nhËn râ nguån c¬n, ®i ®Õn hµnh ®éng cçh m¹ng cô thÓ:

Lßng t«i se l¹i trong ®au khæ

M¸u hËn hun lªn löa bÊt b×nh

Muèn ®Ëp cho tan xiÒng xÝch cò

§êi ngêi xãa hÕt v¹n ®iªu linh.

(ý xu©n)

Trong bµi th¬ Rõng mai, mïa xu©n trë thµnh biÓu tîng cña niÒm tin, íc hÑn:

Mai hÑn xu©n vÒ mai l¹i në

Khçh cßn hÑn tríc víi ch«ng gai.

Xu©n cña ý niÖm thêi gian, cña niÒm tin yªu sù sèng:

§êng xa m¶i miÕt quªn ngµy th¸ng

Dßng níc thêi gian vÉn ch¶y ®Òu.

678

https://thuviensach.vn

Mïa xu©n mang tíi ¸nh s¸ng míi lãe lªn tõ lßng ngêi

®Çy c¶m høng xu©n:

Mét mïa xu©n míi kh«ng xa n÷a

Nã ®· ®¬ng vÒ víi thÕ gian

Tr¨m c¸nh hoa lßng ®Òu hín hë

Kh«ng cßn tiÕng khãc víi lêi than!

§¶ng lµ h×nh tîng lu«n tiÒm Èn trong chiÒu s©u th¬ «ng, dÉu kh«ng nh¾c ®Õn ch÷ "§¶ng". Qua mét sè bµi th¬ nh Ngêi

®ång chÝ, TÆng B¸o Nh©n D©n nh©n kû niÖm 30 n¨m ra sè b¸o

®Çu..., nhµ th¬ cÊt lªn tiÕng lßng th¼m s©u ¬n §¶ng. §¶ng lµ

¸nh s¸ng, lµ t¬ng lai, lµ mïa xu©n d©n téc. Sù kiÖn con ®îc kÕt n¹p §¶ng ®· lµm tr¸i tim nhµ th¬ ®Ëp rén rµng, nång Êm: H«m nay ba gäi con ®ång chÝ,

Hai ch÷ mµ sao l¾m mÕn th¬ng,

T×nh nghÜa s¾t son chung lý tëng,

Vµo sinh ra tö mét con ®êng.

§Õn víi §¶ng, mçi ngêi tù nhñ lßng ph¶i phÊn ®Êu kh«ng ngõng ®Ó hoµn thiÖn m×nh. Nh©n sù kiÖn "ba gäi con

®ång chÝ" , tç gi¶ kh«ng quªn nh¾c nhë trçh nhiÖm ngêi ®¶ng viªn trÎ:

Muèn h¸i mïa xu©n nh©n lo¹i Êy

Cßn nhiÒu vÊt v¶, l¾m gian nan.

Lêi t©m t×nh víi ngêi con còng lµ biÓu hiÖn ©n nghÜa cña

§¶ng dµnh cho chÝnh m×nh:

§¶ng ®· cho con c¶ cuéc ®êi,

C¶ mïa xu©n th¾m rén vui t¬i,

Ch¾p cho ®«i c¸nh thÇn tiªn ®ã,

Con h·y bay ®i tËn cuèi trêi.

Vµ do vËy, ®øng trong ®éi ngò cña §¶ng cµng ph¶i båi ®¾p ý chÝ cïng b¶n lÜnh vît qua mäi thçh thøc, gian lao:

§êng ®êi cha hÕt cheo leo

MÆc cho sãng giã v÷ng chÌo tiÕn lªn.

(TÆng B¸o Nh©n D©n)

679

https://thuviensach.vn

Th¬ Lª §øc Thä hµnh tr×nh cïng d©n téc. Nh÷ng c¶nh ®êi, con ngêi trªn con ®êng cçh m¹ng ®· ®i vµo th¬ «ng ch©n thµnh vµ c¶m ®éng. Nh÷ng h×nh ¶nh gÇn gòi trong cuéc sèng còng ®i vµo th¬ «ng mét cçh tù nhiªn. §ã lµ bµ mÑ kh¸ng chiÕn ë qu¸n níc bªn ®êng vui mõng ®ãn ngêi con chiÕn sÜ:

§©u biÕt ngµy nµo mong gÆp l¹i

MiÕng trÇu b¸t níc tiÔn ®a con

Tuæi giµ vui víi gian lÒu hÑp

Mét chót lßng thµnh göi níc non.

(Ngêi mÑ)

H×nh ¶nh bµ mÑ trong c¸i nh×n ngo¸i l¹i cña anh bé ®éi cã søc gîi c¶m lín:

Xa xa mÑ vÉn tr«ng theo

S¬ng lam mê nói ¸nh chiÒu dÇn tan.

§ã lµ ®øa em liªn l¹c mµ nhµ th¬ gÆp trªn chÆng ®êng hµnh qu©n:

Nh×n em ®«i m¾t long lanh,

C¨m hên ®· bÐn tuæi xanh nh÷ng ngµy.

Em ngåi gÇn n÷a l¹i ®©y,

Cho bõng löa hËn, cho say ®«i lßng.

(Em liªn l¹c)

§Æc biÖt, th¬ Lª §øc Thä nÆng t×nh th¬ng mÕn dµnh cho ngêi chiÕn sÜ. TËp th¬ Göi anh bé ®éi to¸t lªn sù hiÓu biÕt tËn cïng mäi gian khæ, thiÕu thèn cña ngêi lÝnh qua c¸i ¨n, c¸i mÆc:

§êi chiÕn sÜ cßn nhiÒu khæ cùc

QuÇn ¸o máng manh, c¬m cã b÷a cha no.

ThËt c¶m ®éng khi ngêi chiÕn sÜ dµnh t×nh c¶m cho tç gi¶:

T«i nhí buæi chiÒu anh câng t«i lªn

Th¬ng t«i yÕu kh«ng thÓ nµo leo hÕt dèc

Mçi bíc anh ®i t«i ®Õm tõng nhÞp thë.

680

https://thuviensach.vn

Bµi th¬ Qua ®Ìo Ngang häa vÇn l¹i bµi th¬ cña Bµ HuyÖn Thanh Quan, «ng häa th¬ xa ®Ó nãi c¸i hµo khÝ cña d©n téc thêi kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc:

"Qu©n vît ®Ìo Ngang quyÕt diÖt tµ,

ChiÕn c«ng nèi tiÕp në nh hoa,

Bom r¬i chËt ®Êt thï mu«n thuë,

M¸u ®æ trµn s«ng hËn mçi nhµ,

§· quyÕt hy sinh cho ®Êt níc,

Qu¶n g× n¸t thÞt víi tan da.

Ngµy vui thèng nhÊt kh«ng xa n÷a,

Nam B¾c sum vÇy ta gÆp ta".

NiÒm vui trong th¬ «ng lu«n g¾n víi tõng chiÕn c«ng cña d©n téc. §Æc biÖt ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh toµn th¾ng mang tíi kh«ng khÝ hå hëi, n¸o nøc cho c¶ ®Êt níc:

§êng vµo tiÒn tuyÕn l¾m tin vui,

Th¾ng trËn gieo mõng kh¾p mäi n¬i,

Giôc gi· ®êng xa mau kÞp bíc,

Thêi c¬ thuËn lîi tíi n¬i råi.

(Lêi anh dÆn)

VÉn biÕt th¬ lµ vò khÝ ®Êu tranh, nhng «ng kh«ng

®ång t×nh víi lèi th¬ viÕt lÊy ®îc, x« bå ch÷ nghÜa, thiÕu ®é tinh tÕ cña c¶m xóc, sù rung ®éng cña tr¸i tim... ¤ng cho r»ng, s¸ng tç th¬ ph¶i cã høng thó: "Sù n¾m b¾t thùc tÕ vµ

sù xóc ®éng tríc thùc tÕ trë thµnh nguån ®éng lùc th«i thóc m×nh viÕt"1; dï nÆng lßng víi th¬, nhng kh«ng ph¶i lóc nµo th¬ còng ®Õn. Víi «ng trªn hÕt vÉn lµ sù nghiÖp cçh m¹ng cøu níc, cøu d©n, nªn nhiÒu khi «ng chØ Êp ñ, "thai nghÐn"

trong lßng, mµ cha cã ®iÒu kiÖn béc lé. ¤ng t©m sù ch©n thµnh vÒ nguån céi nh÷ng bµi th¬ cña m×nh: "Nh÷ng bµi t«i viÕt ra phÇn nhiÒu trªn cç chÆng ®êng ®i, hay sau khi võa kÕt thóc chÆng ®i. Lóc vÒ nhµ c«ng viÖc ïn tíi khã cã thêi ___________________

1. B¶o §Þnh Giang: Th¬ anh mang h¬i thë cuéc sèng, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 547 - 548.

681

https://thuviensach.vn

gian viÕt vµ còng mÊt dÇn nh÷ng høng thó ban ®Çu ®Ó viÕt.

ViÕt ngay nh÷ng g× m×nh xóc ®éng th× míi cã søc sèng thùc tÕ trong th¬, nhng sau khi bµi th¬ hoµn thµnh, thêi gian dµnh cho sù gät giòa cÇn thiÕt kh«ng cã, nªn kh«ng Ýt nh÷ng bµi thiÕu tÝnh nghÖ thuËt trong th¬..."1.

Nh÷ng bµi th¬ cã tÝnh chÊt tù sù cña Lª §øc Thä gióp ngêi ®äc hiÓu h¬n tÝnh ch©n thùc cña cuéc sèng, mèi quan hÖ

gi÷a néi dung vµ h×nh thøc, gi÷a c¶m xóc nghÖ sÜ vµ sù thµnh c«ng cña tç phÈm.

§Õn víi th¬, Lª §øc Thä kh«ng cã ý ®Þnh thµnh danh ë sù nghiÖp v¨n ch¬ng nµy, mµ lµ dïng tiÕng nãi t©m t×nh ®Ó thÓ

hiÖn s©u s¾c tÊm lßng nhiÖt huyÕt cña m×nh víi sù nghiÖp cçh m¹ng cña §¶ng, cña d©n. Lý tëng ®ã ®· gióp ngêi chiÕn sÜ

céng s¶n Lª §øc Thä sèng, chiÕn ®Êu kh«ng mÖt mái, d©ng hiÕn c¶ cuéc ®êi, "kh«ng sî tï g«ng, chÊp sóng g¬m" .

Th¬ cña Lª §øc Thä ®Çy ¾p niÒm tin vµo con ngêi, vµo th¾ng lîi vÎ vang cña cçh m¹ng:

§êng cçh m¹ng lµ ®êng dµi v« tËn

§Çy ch«ng gai nhng còng ®Çy cá l¹ hoa th¬m.

GÊp l¹i nh÷ng trang th¬ Lª §øc Thä, lßng ta xèn xang, tin yªu, hy väng vµo t¬ng lai s¸ng t¬i cña ®Êt níc v× ngay trong nh÷ng n¨m tríc ®æi míi, ®Êt níc cßn nhiÒu gian nan, th¬ «ng vÉn ®Çy l¹c quan, tin tëng:

Mai nµy ®Êt níc th¾m t¬i

Mét mïa xu©n míi ®Çy trêi në hoa.

___________________

1. B¶o §Þnh Giang: Th¬ anh mang h¬i thë cuéc sèng, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 548.

682

https://thuviensach.vn

th¬ anh mang h¬i thë cuéc sèng

Nhµ th¬ B¶o §Þnh Giang*

ë níc ta, cç nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ, x· héi thêng hay lµm th¬, viÕt v¨n. Qua nhiÒu thêi ®¹i, ®Æc ®iÓm næi bËt cña nÒn v¨n häc níc nhµ lµ sù xuÊt hiÖn liªn tôc nh÷ng bµi th¬, ¸ng v¨n cña nh÷ng chÝnh khçh, tíng lÜnh, nhµ chiÕn lîc, nh÷ng ngêi cÇm ®Çu quèc gia. Tríc nh÷ng biÕn cè lÞch sö, thêi cuéc th¨ng trÇm, mét bµi hÞch, mét lêi kªu gäi cã thÓ trë thµnh mét

¸ng v¨n bÊt hñ nÕu bµi hÞch Êy, lêi kªu gäi Êy chøa ®ùng mét t×nh yªu Tæ quèc nång nµn, mét tinh thÇn quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng, ®¹i diÖn ®îc ý chÝ cña nh©n d©n.

Trong thêi ®¹i chóng ta ngµy nay, ngoµi nh÷ng th¬ v¨n cã gi¸ trÞ lín cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, cç ®ång chÝ l·nh ®¹o

§¶ng vµ Nhµ níc ë Trung ¬ng vµ ®Þa ph¬ng còng cho ra ®êi nhiÒu bµi th¬ ®¨ng b¸o, in thµnh tËp. Tuy kh«ng ph¶i lµ s¸ng tç cña nhµ v¨n, nhµ th¬ chuyªn nghiÖp, nhng nh÷ng tç phÈm cña cç ®ång chÝ Êy cã vÞ trÝ quan träng trong sù nghiÖp s¸ng tç v¨n häc níc nhµ. ViÖc cã tªn cña cç tç gi¶ kh«ng chuyªn nµy trong nhiÒu tuyÓn tËp v¨n häc, ®· nãi lªn ý nghÜa tÝch cùc cña sù tham gia s¸ng t¹o nghÖ thuËt, ®em l¹i hiÖu qu¶

trong sù nghiÖp kiÕn t¹o tinh thÇn cña nh©n d©n ta.

Trong cuéc hµnh tr×nh l©u dµi cña cç thêi kú vËn ®éng cçh m¹ng, ngoµi c«ng viÖc chÝnh h»ng ngµy, ®ång chÝ Lª §øc Thä cßn tranh thñ thêi gian r¶nh rçi ®Ó lµm th¬ ghi l¹i nh÷ng ý nghÜ vµ c¶m xóc cña m×nh. Th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä tuy 683

https://thuviensach.vn

kh«ng nhiÒu, nhng còng kh«ng ph¶i lµ Ýt. MÊy tËp th¬ ®· xuÊt b¶n, nh÷ng bµi ®· ®¨ng b¸o cha in thµnh tËp ®èi víi mét nhµ

th¬ kh«ng chuyªn nh thÕ còng ®· quý. Kh«ng dõng ë sè lîng, tÝnh t tëng vµ chÊt t×nh c¶m ®em l¹i sù rung ®éng trong ngêi ®äc chÝnh lµ chÊt lîng cña kh¸ nhiÒu bµi, mµ tç gi¶ ®·

®Ó t©m huyÕt s¸ng tç vµ c«ng søc ra. Bªn c¹nh nh÷ng bµi Êy, mét sè bµi tÝnh nghÖ thuËt cha ®îc tç gi¶ quan t©m ®óng møc, nªn khi ®äc, ta cã c¶m giç nh ®øng tríc mét bøc tranh míi phç häa, cha hoµn chØnh.

Dï nÆng nî víi th¬, nhng kh«ng ph¶i lóc nµo tç gi¶

còng cã th¬. Nh×n nh÷ng th¸ng, nh÷ng n¨m ghi díi cç bµi th¬, ta thÊy thêi gian tç gi¶ s¸ng tç cã lóc nhÆt, lóc khoan.

Khi th× dån dËp bµi nµy gäi bµi khç, bµi tríc kÐo bµi sau, khi th× h»ng n¨m ch¼ng cã bµi nµo.

Nh ®· cã lÇn tç gi¶ trao ®æi ý kiÕn víi anh chÞ em lµm th¬:

"... Lµm th¬ còng cã høng thó. Khi nµo cã dÞp ®i ®©y, ®i ®ã, ®îc tiÕp cËn víi sù vËt th× khi Êy míi n¶y ra nh÷ng ý kiÕn muèn viÕt.

Sù n¾m b¾t thùc tÕ vµ sù xóc ®éng tríc thùc tÕ trë thµnh nguån

®éng lùc th«i thóc m×nh viÕt. Nh÷ng bµi t«i viÕt ra phÇn nhiÒu trªn cç chÆng ®êng ®i, hay sau khi võa kÕt thóc chÆng ®i. Lóc vÒ nhµ c«ng viÖc ïn tíi khã cã thêi gian viÕt vµ còng mÊt dÇn nh÷ng høng thó ban ®Çu ®Ó viÕt. ViÕt ngay nh÷ng g× m×nh xóc

®éng th× míi cã søc sèng thùc tÕ trong th¬, nhng sau khi bµi th¬

hoµn thµnh, thêi gian dµnh cho sù gät giòa cÇn thiÕt kh«ng cã, nªn kh«ng Ýt nh÷ng bµi thiÕu tÝnh nghÖ thuËt trong th¬...".

Tù sù cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ch¼ng nh÷ng nãi cô thÓ vÒ

c«ng viÖc lµm th¬ cña chÝnh m×nh, mµ cßn gióp chóng ta suy nghÜ mèi quan hÖ gi÷a néi dung vµ h×nh thøc, gi÷a sù høng thó vµ qu¸ tr×nh hoµn chØnh mét bµi th¬.

Nh÷ng bµi vÒ níc Campuchia vµ chiÕn sÜ ta ë biªn giíi T©y Nam lµm ra trong nh÷ng ngµy th¸ng giªng d¬ng lÞch n¨m 1979, nh÷ng bµi Nam Bé th¬ng nhí lµm ra trong ngµy

* Phã Chñ tÞch Uû ban toµn quèc cç Héi liªn hiÖp V¨n häc nghÖ thuËt ViÖt Nam.

684

https://thuviensach.vn

26-12-1983, nh÷ng bµi vÒ Campuchia lµm ra trong th¸ng giªng d¬ng lÞch 1984, nh÷ng bµi Th¨m l¹i miÒn Trung lµm ra trong nh÷ng ngµy cuèi th¸ng 3-1985 lµ nh÷ng bµi thuéc m¶ng ®Ò tµi g¾n víi nhau nh mét h¹t chuçi trong sîi d©y chuçi, tç gi¶ viÕt mét m¹ch kh«ng muèn chÊm døt ë bÊt cø bµi nµo tríc t×nh h×nh vµ qua suy nghÜ triÒn miªn cña m×nh. Tinh thÇn s«i næi cña tõng bµi th¬ vµ c¶ chïm th¬ Èn chøa bªn trong nh÷ng suy t vµ ý t×nh s©u l¾ng. Ta b¾t gÆp ®©u ®©y nh÷ng c©u rÊt ®çi ®Ëm ®µ, tha thiÕt khiÕn ngêi ®äc ch¼ng nh÷ng rung ®éng mµ cßn day døt, båi håi qua mét sè bµi th¬, ®o¹n th¬ giµu tÝnh tr÷ t×nh, h¬n thÕ, giµu tÝnh nh©n ®¹o céng s¶n, dï cã mét sè c©u, chóng ta cha lÊy lµm thÝch, nhng cèt lâi cña ®ång chÝ Lª §øc Thä lµ nh thÕ

Êy vµ nã cã søc truyÒn c¶m m¹nh mÏ còng ra tõ Êy. Ta cã thÓ

thÊy râ ®iÒu nµy qua bµi th¬ §iÓm tùa tç gi¶ lµm khi ®i th¨m bé ®éi ë biªn giíi phÝa B¾c. Víi bµi nµy, ch¼ng nh÷ng tç gi¶

nhËn ®îc rÊt nhiÒu th¬ ®¸p l¹i cña cç chiÕn sÜ ë tuyÕn ®Çu Tæ quèc, mµ cßn nhËn thøc ®îc nh÷ng bøc th cña bé ®éi nhiÒu n¬i göi vÒ nãi lªn nçi xóc ®éng cña m×nh khi ®äc bµi th¬ §iÓm tùa.

§ãn b¹n Campuchia ®Õn th¨m ViÖt Nam lóc bän diÖt chñng P«npèt trë mÆt víi níc b¹n l¸ng giÒng vèn cã quan hÖ

kh¨ng khÝt l©u ®êi trong cuéc liªn minh b¶o vÖ Tæ quèc cña mçi níc, tç gi¶ viÕt:

MÊy chôc n¨m råi anh víi t«i,

MiÕng c¬m manh ¸o sÎ lµm ®«i,

ChiÕn hµo ®«i b¹n cïng xung trËn,

T×nh nghÜa anh em ®îc th¾m t¬i.

Bçng chèc xui nªn b¹n hãa thï,

D· t©m ph¶n ®éng cã ai ngê.

(T×nh nghÜa thñy chung)

P«npèt xua qu©n g©y hÊn ë biªn giíi buéc ta ph¶i øng phã, thÕ lµ bé ®éi ta sau bao ngµy ®ªm ®¸nh Mü, nay l¹i ph¶i x«ng 685

https://thuviensach.vn

ra trËn. Th«ng c¶m s©u s¾c víi lùc lîng vò trang cña ta vÒ

nh÷ng ngµy gian khæ võa qua, vÒ nhiÖm vô do ®Êt níc yªu cÇu trong thêi gian hiÖn t¹i, tç gi¶ viÕt:

Xa rõng cha ®îc bao l©u,

Sóng thï ®· næ, rõng s©u l¹i vÒ,

L¹i hÇm tró Èn xa kia,

L¹i c¬m trén b¾p, níc khe m¸t lßng,

L¹i lÒu c¨ng tÊm ni l«ng,

S¬ng khuya l¹nh ng¾t, giã lång bèn bªn.

(Biªn giíi T©y Nam)

Tin nh÷ng ngêi con trung hiÕu trong viÖc n¾m ch¾c tay sóng gi÷ v÷ng biªn c¬ng, ®ång thêi còng tin ngµy mai t¬i s¸ng trªn bÇu trêi hai níc l¸ng giÒng:

VÉn cÇm ch¾c sóng trong tay,

Biªn c¬ng Tæ quèc tõ nay v÷ng bÒn,

Dßng s«ng Së Thîng ®«i bªn,

Cã ®µn cß tr¾ng bay lªn lng trêi.

(Nhí anh chiÕn sÜ)

Yªu chiÕn sÜ ®ång thêi còng yªu c¸n bé, suèt ®êi v× níc, v× d©n:

Trªn ®êng lªn biªn giíi,

GÆp anh gi÷a rõng chåi,

TiÕng sóng thï võa næ,

§· cã mÆt anh råi.

...

Anh «m choµng lÊy t«i,

Mõng kh«ng nãi nªn lêi,

Hai m¸i ®Çu tãc b¹c,

Trêi ngoµi kia s¸ng råi.

(Th¬ng anh c¸n bé)

§Õn th¨m c¸n bé, chiÕn sÜ ë biªn giíi T©y Nam, l¹i ra th¨m c¸n bé, chiÕn sÜ ®ang b¶o vÖ biªn giíi phÝa B¾c, thêi tiÕt 686

https://thuviensach.vn

th¸ng giªng miÒn B¾c rÐt ®Ëm, biªn giíi cµng rÐt h¬n. ChÝnh thêi gian Êy, trªn ®iÓm tùa ë biªn giíi Cao B»ng, tç gi¶ ®·

chøng kiÕn c¶nh gian khæ nhiÒu bÒ cña bé ®éi vµ trçh nhiÖm nÆng nÒ mµ bé ®éi ph¶i g¸nh vç khiÕn lßng tç gi¶ xao xuyÕn:

§ªm nay trêi rÐt l¾m,

C¸i rÐt biªn thïy lµm buèt thÞt da,

C¶ nói rõng ch×m ®¾m díi s¬ng khuya,

Giã vi vót rÝt qua khe cöa nhá,

Tr»n träc m·i th©u ®ªm ch¼ng ngñ,

Th¬ng anh nhiÒu, anh chiÕn sÜ cña t«i ¬i!

(§iÓm tùa)

Tr¶i qua thêi tiÕt kh¾c nghiÖt l¹i thiÕu c¸i ¨n: G¹o sÊy, khoai, mú, "b¸t canh toµn quèc", Vµ "níc chÊm ®¹i d¬ng", ®ì lóc ®ãi lßng, Còng cã khi "thÞt Êm ch©n r¨ng",

Nhng cã b÷a c¬m toµn muèi tr¾ng.

(§iÓm tùa)

ThÕ mµ nh÷ng ngêi con trung dòng, kiªn cêng cña Tæ quèc cµng thÊy râ nghÜa vô cña m×nh h¬n bao giê hÕt.

ThËt lµ xóc ®éng, mét n¨m sau, víi lßng yªu v« h¹n cña m×nh ®èi víi bé ®éi ngµy ®ªm ®ang l¨n lén trªn chiÕn trêng biªn giíi, tõ n¬i cuèi cïng cña ®Êt níc, tç gi¶ híng vÒ biªn thïy th¨m vµ chóc mét c¸i TÕt tèt lµnh ®Õn víi bé ®éi, nh÷ng con ngêi th©n th¬ng nhÊt.

§êng lªn biªn giíi ®©u xa l¾m,

Nhng khã th¨m anh l¹i mét lÇn.

Më ®µi nghe b¸o tin thêi tiÕt,

§ît rÐt mïa nµy rÐt rÐt thªm.

T«i ë miÒn Nam trµn n¾ng Êm,

¦íc g× n¾ng Êm c¶ vïng biªn.

687

https://thuviensach.vn

...

Xa anh nµo biÕt anh sao nhØ?

Muèn hái th¨m anh râ ngän ngµnh,

Cuéc sèng ngµy cµng mong ®æi míi,

Cho rõng thªm ®Ñp, l¸ thªm xanh.

...

Th anh, t«i göi tõ Minh H¶i,

Anh ë biªn thïy tËn nói cao,

§Êt níc hai ®Çu xa v¹n dÆm,

Mµ lßng th¬ng nhí vÉn bªn nhau.

(Th¨m anh)

Qua bµi Th¨m anh, ta b¾t gÆp mét t×nh c¶m lín cña tç gi¶

dµnh cho cç chiÕn sÜ yªu quý cña m×nh. Tç gi¶ nãi hé cho hµng triÖu, triÖu ngêi ë hËu ph¬ng ®ang híng vÒ tiÒn tuyÕn kh©m phôc, th¬ng yªu vµ lu«n ®Õn víi hä b»ng t×nh c¶m trong s¸ng nhÊt, ®Ñp ®Ï nhÊt.

Nh÷ng bµi Anh th¬ng binh, Th¬ng ®êi chiÕn sÜ viÕt thªm hay, Trän vÑn bèn m¬i n¨m, Anh chiÕn sÜ an ninh, Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng, víi nhiÒu khÝa c¹nh khç nhau, tç gi¶ ®Òu tËp trung ca ngîi lùc lîng vò trang, lùc lîng nßng cèt cña nh©n d©n ta trong viÖc canh gi÷ bÇu trêi, mÆt ®Êt, b¶o vÖ an ninh ®Êt níc vµ an toµn x· héi.

Víi th¬ng binh, tç gi¶ viÕt:

T«i n¾m tay anh, mét bµn tay l¹nh ng¾t,

Vµ anh n¾m tay t«i, hai bµn tay siÕt chÆt,

§«i m¾t anh ®· nh¾m l¹i tù lóc nµo.

T«i lÆng nh×n anh, «i th¬ng mÕn biÕt bao!

§Æt nhÑ gãi quµ, trªn chiÕc ba l« ®· d·i dÇu ma n¾ng.

LÆng lÏ ra vÒ, t«i biÕt nãi g× h¬n.

(Anh th¬ng binh)

Còng xuÊt ph¸t tõ t×nh th¬ng yªu bé ®éi, tç gi¶ mong muèn nh÷ng c©y bót lµm b¸o, viÕt v¨n trong bé ®éi ngµy cµng 688

https://thuviensach.vn

viÕt s¾c, viÕt hay vÒ ®ång ®éi ®ang cÇm sóng cña m×nh. Trong mét bµi tÆng b¸o Qu©n ®éi nh©n d©n, tç gi¶ viÕt: Bót s¾c ®©m bao th»ng cíp níc,

Mùc hßa víi m¸u viÕt thµnh v¨n.

...

Bé ®éi b©y giê mu«n vÎ míi,

Th¬ng ®êi chiÕn sÜ viÕt thªm hay.

(Th¬ng ®êi chiÕn sÜ viÕt thªm hay)

Víi c¸n bé vµ chiÕn sÜ c«ng an nh©n d©n, tç gi¶ viÕt: Mét cuéc chiÕn tranh thÇm lÆng,

Kh«ng thêi gian, vµ kh«ng cã c¶ kh«ng gian,

Tríc mÆt, sau lng, ®©u còng lµ trËn tuyÕn.

(Anh chiÕn sÜ an ninh)

Yªu chiÕn sÜ ®ang x«ng pha ngoµi mÆt trËn, ®ång thêi tç gi¶ còng yªu nh÷ng con ngêi "gi÷ cho ®êi mét cuéc sèng yªn vui". Tríc m¾t tç gi¶, hä lµ nh÷ng con ngêi kh«ng bao giê biÕt lïi bíc tríc gian khæ, biÕt träng nghÜa, khinh tµi, biÕt nghÜ suy, biÕt yªu ghÐt. Tç gi¶ göi g¾m vµo nh÷ng ngêi cã

"chÝ kiªn ®Þnh", cã "lßng son s¾t thñy chung" Êy nh÷ng nhiÖm vô nÆng nÒ mµ ®Êt níc ®ang giao phã.

§èi víi tç gi¶, trong ®êi "cã nh÷ng phót gi©y kh«ng thÓ

nµo quªn ®îc", ®ã lµ nh÷ng phót gi©y tríc giê næ sóng ®èi víi mét trËn giµnh th¾ng lîi sau cïng, chÊm døt nçi ®au th¬ng tõ l©u ®Ì nÆng lªn cuéc sèng quÇn chóng:

ChØ cßn ®ªm nay n÷a mµ th«i,

TrËn quyÕt chiÕn cuèi cïng lÞch sö,

Anh r¹o rùc lµm sao khã ngñ,

C©y sóng bªn m×nh nh nh¾n nhñ ®iÒu chi.

(Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng)

§èi víi bé ®éi ta bao giê híng ®¹n bay tíi cña hä còng nh»m th¼ng híng qu©n thï, nhng nh÷ng gi©y phót cuèi cïng 689

https://thuviensach.vn

nµy cã c¸i g× khç nh÷ng trËn ®¸nh tríc. ë thÕ ®ang gi»ng co, dï th¾ng mét hay hai trËn, qu©n ®Þch vÉn cßn lùc lîng. C¸i khç tríc ®èi víi trËn s¾p më mµn mµ ai còng chê ®îi tõ l©u lµ:

Lo¹t ®¹n cuèi cïng nµy chÊm hÕt nh÷ng ®au th¬ng.

Bëi lÏ:

Qua n¨m th¸ng hµnh qu©n ra trËn,

TÊt c¶ dån vµo trËn ®¸nh h«m nay,

Gi¶i phãng miÒn Nam mong ®îi tõng ngµy,

§êi bé ®éi íc m¬ nµo h¬n thÕ.

(Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng)

ChÝnh c¸i giê im ¾ng nhÊt Êy l¹i lµ giê r¹o rùc nhÊt trong mçi lßng ngêi chiÕn sÜ:

Vâng ®u ®a m¾c ë mÐ rõng,

Cïng ®ång ®éi chê giê xuÊt kÝch,

Giã nhÌ nhÑ trong ®ªm khuya tÜnh mÞch,

Muçi vo ve, tiÕng l¸ thæi r× rµo,

Rõng trong ®ªm lÊp l¸nh m¶nh trêi sao.

(Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng)

C¸i giê c¶ níc reo hß ngµy vui ®¹i th¾ng còng chÝnh lµ c¸i giê ®Çy th¬ng tiÕc ®èi víi tç gi¶ vÒ sù mÊt m¸t nh÷ng ngêi con yªu quý cña Tæ quèc trong trËn ®¸nh cuèi cïng hiÖn lªn cïng mét lóc hßa nhau trong nhÞp ®Ëp tr¸i tim cña mäi ngêi: Vµ anh ®· nhÑ nhµng nh¾m m¾t xu«i tay,

Sèng ®· ®Ñp mµ ra ®i còng thËt lµ tuyÖt ®Ñp, C¶ ®Êt trêi lÆng lÏ nhí th¬ng anh.

(Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng)

ChiÕn th¾ng vµ sù mÊt m¸t trong chiÕn tranh lµ chñ ®Ò

cña bµi th¬ ®Çy xóc ®éng Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng. Ta hiÓu ®©y 690

https://thuviensach.vn

lµ gi©y phót cuèi cïng kÕt thóc sè phËn kÎ x©m lîc vµ còng lµ

gi©y phót cuèi cïng cña ngêi chiÕn sÜ yªu quý cña chóng ta ra

®i "®· hiÕn trän ®êi m×nh cho ngµy vui ®Êt níc".

Tç gi¶ viÕt bµi Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng ®óng 10 n¨m sau

®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975. Bµi th¬ kh«ng dõng l¹i ë mét con ngêi "tuyÖt ®Ñp" quªn m×nh v× ®Êt níc, mµ cßn lµm næi bËt mèi t×nh mÑ con, mèi t×nh ®ång ®éi, lßng biÕt ¬n v« h¹n "kh«ng thÓ nµo quªn" cña nh÷ng ngêi ®ang sèng yªn vui gi÷a ®Êt níc

®éc lËp, tù do.

"C¶ ®êi ngêi lu«n sèng m·i trong t«i" vµ "cã nh÷ng phót gi©y kh«ng thÓ nµo quªn ®îc" mét lÇn n÷a nãi lªn tÊm lßng v«

vµn th¬ng yªu, quý träng cña tç gi¶ ®èi víi bé ®éi, ®èi víi cç chiÕn sÜ dòng c¶m cña chóng ta.

Nh÷ng bµi Téi ç diÖt chñng, Em g¸i må c«i, T×nh b¹n chiÕn ®Êu, T×nh nghÜa thñy chung lµ nh÷ng bµi ghi ®Ëm nÐt téi ç tµy trêi cña bän ¨n thÞt ngêi P«npèt, bän gieo khæ ®au tang tãc chång chÊt lªn hµng triÖu ngêi Campuchia, g©y nî m¸u ®èi víi nh©n d©n níc l¸ng giÒng lóc nµo còng nÆng t×nh, nÆng nghÜa, tríc sau nh mét víi b¹n bÌ:

T×nh b¹n xu©n vÒ hoa th¾m në,

Ngµn n¨m ma giã quyÕt kh«ng phai.

(T×nh nghÜa thñy chung)

Em g¸i må c«i mµ tç gi¶ t×nh cê gÆp "trªn qu·ng ®êng dµi xa th¼m" ë "Phn«m Pªnh võa gi¶i phãng", còng nh em bÐ

g¸i gÆp ë TiÒn Giang ®ang ®i häc sau khi quª nhµ ®îc gi¶i phãng lµ nh÷ng h×nh ¶nh th¬ng t©m, ®ång thêi còng lµ nh÷ng nh©n chøng vÒ hµnh vi v« nh©n ®¹o cña lò sãi ¨n thÞt ngêi.

Mét em ®ang ®i lang thang gi÷a ®¸m ®«ng ngêi; mét em ®·

tr¶i qua nh÷ng ngµy ®au khæ díi thêi Mü - ngôy "lät lßng cïng mÑ ®· ®i ë tï". Cç em ®· g©y sù xóc ®éng ®èi víi tç gi¶ bao nhiªu th× tç gi¶, ngêi anh lín cña cç em qua th¬, còng truyÒn l¹i cho ngêi ®äc sù xóc ®éng bÊy nhiªu.

691

https://thuviensach.vn

VÒ §¶ng, tuy kh«ng trùc tiÕp, nhng qua bµi Ngêi ®ång chÝ, TÆng b¸o Nh©n D©n nh©n kû niÖm 30 n¨m ngµy b¸o ra sè

®Çu vµ nh÷ng bµi khç, tç gi¶ cÊt lªn tiÕng nãi rÊt ®çi ngät ngµo. §Ó ghi nhí ngµy con ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng, tç gi¶ viÕt: H«m nay ba gäi con ®ång chÝ,

Hai ch÷ sao mµ l¾m mÕn th¬ng,

T×nh nghÜa s¾t son chung lý tëng,

Vµo sinh ra tö mét con ®êng.

...

§¶ng ®· cho con c¶ cuéc ®êi,

C¶ mïa xu©n th¾m rén vui t¬i,

Ch¾p cho ®«i c¸nh thÇn tiªn ®ã,

Con h·y bay ®i tËn cuèi trêi.

(Ngêi ®ång chÝ)

Dï §¶ng ®· cho "c¶ mïa xu©n th¾m" vµ cho "®«i c¸nh thÇn tiªn", nhng con ®êng ®a ngêi ®Õn h¹nh phóc cßn ph¶i tr¶i qua nhiÒu vÊt v¶, l¾m gian nan, ®Õn víi §¶ng lµ c¶ mét sù phÊn ®Êu kh«ng ngõng. Béc lé c¸i vui ®îc "gäi con ®ång chÝ", tç gi¶ kh«ng quªn nh¾c nhë trçh nhiÖm ngêi ®¶ng viªn ®èi víi cuéc ®êi:

Muèn h¸i mïa xu©n nh©n lo¹i Êy,

Cßn nhiÒu vÊt v¶, l¾m gian nan.

(Ngêi ®ång chÝ)

ý nghÜa nµy qu¸n xuyÕn trong tç gi¶ khi ®Ò cËp ®Õn

§¶ng, r»ng con ®êng dÉn tíi t¬ng lai kh«ng th¼ng t¾p, ®iÒu quan träng lµ cã ý thøc d¸m chÊp nhËn mäi khã kh¨n ®Ó ®a x·

héi tiÕn lªn:

§êng ®êi cha hÕt cheo leo,

MÆc cho sãng giã v÷ng chÌo tiÕn lªn.

(TÆng B¸o Nh©n D©n)

692

https://thuviensach.vn

§õng quªn nhau, nghÜa t×nh sau tríc, ngät bïi nhí lóc

®¾ng cay, gi÷ lßng chung thñy... ®îc tç gi¶ nh¾c ®i nh¾c l¹i nhiÒu lÇn trong nhiÒu bµi. Chïm th¬ Nam Bé nhí th¬ng, Th¨m l¹i miÒn Trung vµ nhiÒu bµi khç, nh÷ng t×nh c¶m cao

®Ñp trªn ®îc thÓ hiÖn ra trªn hÇu kh¾p cç mÆt cña cuéc sèng, trong mäi thø quan hÖ ë ®êi, trõ bän x©m lîc vµ bän b¸n níc.

Víi ®ång bµo, ®ång chÝ, chiÕn sÜ, mÑ giµ, em th¬, víi níc b¹n th× giäng cña tç gi¶ lu«n lu«n Êm ¸p, ngät ngµo, rÊt dÔ ®i vµo lßng ngêi, nhiÒu trêng hîp g©y xóc ®éng s©u s¾c.

§äc th¬ Lª §øc Thä, ®iÒu ta c¶m thô tríc hÕt lµ nh÷ng chuçi suy nghÜ s©u s¾c vµ t×nh c¶m ch©n thµnh cña mét nhµ t

tëng, nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ chuyªn nghiÖp, nhµ ngo¹i giao giµu b¶n lÜnh, mét ngêi céng s¶n tõng l¨n lén trªn kh¾p nÎo

®êng ®êi. Th¬ cña ®ång chÝ lµ tiÕng nãi chÝnh trÞ, lµ tiÕng nãi mang h¬i thë cña cuéc sèng, lµ tiÕng nãi cña cuéc sèng, lµ tiÕng nãi cña mét tr¸i tim nãng báng vÒ cçh m¹ng vµ vÒ cç mèi quan hÖ tèt ®Ñp trong x· héi. C¸i ®Ñp trong th¬ cña ®ång chÝ lµ

c¸i ®Ñp cña ®Êt níc, lµ nh÷ng con ngêi xuÊt hiÖn liªn tôc trªn

®Êt níc víi tÊt c¶ phÈm chÊt cao quý ®¸ng ca ngîi. C¸i lu«n lu«n lµm rung ®éng nhµ th¬ kh«ng cã g× khç h¬n lµ nh÷ng g¬ng chiÕn ®Êu quªn m×nh cho Tæ quèc, cho h¹nh phóc chung cña mäi ngêi, nhÊt lµ anh em bé ®éi, ®iÒu nh©n nghÜa, t×nh chung thñy n¶y sinh trong mèi quan hÖ gi÷a ngêi víi ngêi qua chiÕn ®Êu vµ lao ®éng. NhiÒu ý hay, c©u hay ta gÆp ®©y ®ã trong nh÷ng bµi th¬ cña tç gi¶ còng ra tõ nh÷ng ®Ò tµi, nh÷ng chñ ®Ò lín ®ã.

Bµi th¬ Lêi anh dÆn lµ bµi th¬ tÆng ®ång chÝ Lª DuÈn, BÝ th thø nhÊt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng. Qua bµi th¬, ta thÊy râ tÝnh §¶ng cña tç gi¶ rÊt cao, ý chÝ kh«ng hÒ suy gi¶m; tr¸i l¹i quyÕt t©m giµnh chiÕn th¾ng mang tÝnh lÞch sö:

"Phen nµy quÐt hÕt qu©n x©m lîc,

B¾t bän tay sai ph¶i cói hµng".

693

https://thuviensach.vn

Th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä cã ¶nh hëng s©u réng trong qu©n ®éi vµ c«ng an. Nh÷ng bµi th¬ cña ®ång chÝ ®¨ng trªn b¸o Qu©n ®éi nh©n d©n vµ Nh©n D©n ®îc cç ®ång chÝ trong lùc lîng vò trang rÊt a thÝch vµ göi th ®Õn tç gi¶ hoan nghªnh.

694

https://thuviensach.vn

Anh bé ®éi trong hån th¬

Lª §øc Thä1

Nhµ th¬ Vò QuÇn Ph¬ng

Mét ®Æc ®iÓm bao qu¸t th¬ Lª §øc Thä lµ th¬ nãi vÒ

nh÷ng ngêi chiÕn sÜ. Trong tËp th¬ Göi anh bé ®éi, Nhµ xuÊt b¶n Qu©n ®éi chØ chän ba m¬i s¸u bµi nãi trùc tiÕp tíi bé ®éi trong toµn bé th¬ cña tç gi¶. Nhng nÕu chän tÊt c¶, chñ ®Ò

tËp th¬ còng kh«ng thay ®æi. HÇu nh Lª §øc Thä kh«ng viÕt vÒ ®Ò tµi s¶n xuÊt, x©y dùng, «ng kh«ng nãi tíi ngêi c«ng nh©n hay n«ng d©n. Cã lÏ trong cuéc ®êi ho¹t ®éng cçh m¹ng qua cç giai ®o¹n, träng trçh gi÷ níc lu«n lu«n ®Ì nÆng trªn vai

«ng. ¤ng chØ viÕt khi cã c¶m xóc thùc dÊy lªn tõ nh÷ng tiÕp xóc cô thÓ víi cuéc ®êi nªn mçi bµi th¬ ®Òu lµ kh«ng gian, thêi gian cña nhiÖm vô c«ng tç. ë ®©y cã nh÷ng bµi trong chuyÕn ®i tõ B¾c vµo Nam håi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, nh÷ng bµi viÕt tõ ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, nh÷ng bµi tõ biªn giíi Tæ quèc. ¤ng cã rÊt Ýt nh÷ng bµi ngåi nhµ mµ nghÜ ra, «ng kh«ng cã thêi giê thêng xuyªn cho th¬. ¤ng chØ cã thÓ viÕt ngay trªn ®êng c«ng tç. Th¬ chôm vµo cç chuyÕn ®i. Víi tç gi¶, th¬ chØ lµ "s¶n phÈm phô" trong hµnh tr×nh cña «ng; nhng chóng ta vÉn söng sèt v×

"n¨ng suÊt" trong gÇn ba th¸ng tham gia chØ ®¹o ChiÕn dÞch gi¶i phãng miÒn Nam, mêi b¶y bµi in trän vÑn mét tËp th¬, tËp NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn (Nhµ xuÊt b¶n V¨n häc, 1977). §©y lµ tËp th¬ mang dÊu vÕt nh÷ng th¸ng ngµy lÞch sö cña ®Êt níc.

TÇm nh×n, tÇm nghÜ, c¬ng vÞ c«ng tç ®· biÕn nh÷ng trang nhËt ___________________

1. Bµi ®¨ng trªn T¹p chÝ V¨n nghÖ Qu©n ®éi, th¸ng 11-1984 vµ tËp Nh÷ng bµi th¬ mét tÊm lßng, th¸ng 9-1985, cã bæ sung vµ söa ch÷a.

695

https://thuviensach.vn

ký th¬ Êy thµnh thiªn sö thi vÒ chiÕn tranh nh©n d©n gi¶i phãng ®Êt níc.

Th¬ Lª §øc Thä lµ th¬ nÆng t×nh th¬ng mÕn. Lßng «ng dÔ

bÞ lay ®éng tríc nçi khæ cña con ngêi, tríc nh÷ng d©u bÓ cña mçi sè phËn. Bµi th¬ Ngêi mÑ viÕt trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ghi nhËn mét thµnh c«ng tiªu biÓu.

Tç gi¶ ca ngîi t×nh c¶m bµ mÑ, ca ngîi t×nh c¶m anh bé

®éi kh«ng b»ng b×nh luËn mµ b»ng c¸i nh×n yªu th¬ng cña

«ng: Bµ mÑ giµ yÕu, tay run, m×nh gÇy, chiÕc qu¸n cña mÑ cò yÕu ít, tr¬ träi: Cét gÇy xiªu vÑo châng hµng lung lay. Bµ mÑ

cÇn sù che chë. Anh bé ®éi th× vai nÆng ®êng xa gèi ®· chån vµ

tríc m¾t anh cßn vît suèi l¹i trÌo non. NghÜa lµ anh còng cÇn sù nghØ ng¬i, cÇn ®îc ch¨m sãc che chë. Hai con ngêi Êy ®·

che chë cho nhau. H×nh ¶nh bµ mÑ trong c¸i nh×n ngo¸i l¹i cña anh bé ®éi cã søc gîi c¶m.

Xa xa mÑ vÉn tr«ng theo,

S¬ng lam mê nói ¸nh chiÒu dÇn tan.

T tëng bµi th¬ cçh m¹ng, nhng phong vÞ l¹i d©n téc.

Sù hßa quyÖn Êy trong th¬ ca ®Çu kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p kh«ng ph¶i lµ nhiÒu, ngay ë cç nhµ th¬ chuyªn nghiÖp. §ã lµ

u thÕ cña th¬ Lª §øc Thä, u thÕ Êy ®Õn nay «ng vÉn gi÷ ®îc.

Mét bµi th¬ khç còng nãi vÒ bµ mÑ. Êy lµ vµo n¨m 1975, trªn ®êng ChiÕn dÞch gi¶i phãng miÒn Nam, khi qua s«ng NhËt LÖ, n¬i mÑ Suèt chÌo ®ß ®a bé ®éi qua s«ng ngµy ®Çu

®¸nh Mü ë miÒn B¾c. Lª §øc Thä thµnh kÝnh tëng nhí ngêi anh hïng ®Ëm tÝnh chÊt d©n téc Êy qua bµi th¬ Nhí mÑ. Giäng th¬ ch©n thµnh, khiªm tèn rÊt ®¸ng quý. Tç gi¶, nhµ l·nh ®¹o l·o thµnh Êy, nh thu nhá m×nh l¹i tríc tÊm lßng yªu níc cña bµ mÑ ch©n ®Êt. Bµ mÑ Suèt ®· vît qua mét cuéc ®êi cô thÓ ®Ó

thµnh biÓu tîng cña hµng chôc triÖu ngêi d©n thÇm lÆng lµm lông vµ chiÕn ®Êu.

Khi nãi tíi cuéc ®êi chiÕn ®Êu cña anh bé ®éi, bÊt cø ë bµi 696

https://thuviensach.vn

nµo, Lª §øc Thä còng muèn chia sÎ nh÷ng gian nan thiÕu thèn.

H×nh nh lu«n canh c¸nh bªn lßng «ng nçi kh¾c kho¶i vÒ nh÷ng hy sinh v« bê bÕn cña ngêi lÝnh: hy sinh trong chiÕn trËn, hy sinh c¶ c¸i ¨n, c¸i mÆc, ®Õn t×nh c¶m th tõ. ¤ng c¶m th«ng nçi lßng anh bé ®éi xa nhµ. N¨m 1948, «ng chia sÎ c¶nh t×nh yªu xa cçh trong hai bµi th¬ nãi t©m t×nh ngêi ®i (Gi©y phót chia tay) kÎ ë (Göi ai).

Mêi b¶y bµi th¬ trong NhËt ký §êng ra tiÒn tuyÕn ®îc

®a trän vÑn vµo tËp nµy t¹o thµnh mét khèi th¬ liÒn m¹ch, tõ

®ã chóng ta cã thÓ thÊy mèi quan hÖ gi÷a hiÖn thùc ®êi sèng víi nguån c¶m høng th¬ cña tç gi¶. Mçi bµi th¬ ®Òu cÊu t¹o tõ mét chi tiÕt thùc, tõ bµi Qua ®Ìo Ngang viÕt ngµy 9-2-1975 ®Õn bµi TrËn ®¸nh cuèi cïng viÕt ë S©n bay T©n S¬n NhÊt ngµy 2-5-1975, tç gi¶ nh cã mét niÒm rung c¶m thêng trùc trong t©m hån, nªn mçi chi tiÕt cña cuéc chiÕn ®Êu ®ông vµo ®Òu lµm ng©n lªn

©m hëng cña thi ca. §ã lµ niÒm rung c¶m cã tÝnh chÊt sö thi

®îc gîi lªn tõ nhiÖm vô träng ®¹i cña chiÕn dÞch. C©u ®Çu tiªn cña bµi th¬ ®· cho thÊy tÝnh chÊt sö thi trong c¶m høng ®ã: Qu©n vît ®Ìo Ngang quyÕt diÖt tµ.

Bµi th¬ lµm theo luËt th¬ §êng, häa l¹i bµi th¬ cña Bµ

HuyÖn Thanh Quan. Riªng sù häa l¹i Êy nh ®· göi mét sù giao hÑn víi lÞch sö, xa Bµ HuyÖn man mç buån trong sù c« ®¬n: Mét m¶nh t×nh riªng ta víi ta. Giê ®©y tç gi¶ khÐp bµi th¬ trong c¶m xóc ngîc l¹i:

Ngµy vui thèng nhÊt kh«ng xa n÷a,

Nam B¾c sum vÇy ta gÆp ta.

Vui vµ sum häp. Xu thÕ lÞch sö ®· t¹o c¶m xóc míi cho th¬.

Bµi th¬ Lêi anh dÆn còng cã cèt cçh nh mét lêi høa vµ

bµi TrËn th¾ng cuèi cïng lµ lêi b¸o c¸o hoµn thµnh nhiÖm vô.

GiÊc m¬ Bç ®· thµnh hiÖn thùc,

Lóc nµy ®©y Bç ngñ h¼n yªn lßng.

Cã lÏ ®©y lµ chïm th¬ ®Ñp nhÊt trong ®êi viÕt cña tç gi¶.

697

https://thuviensach.vn

§Ñp vÒ nhiÒu ph¬ng diÖn: trong c¶m høng thi sÜ cã tù tin cña ngêi cÇm qu©n, ngay ë bµi th¬ xuÊt qu©n nh ®· cÇm ch¾c chiÕn th¾ng. Vµ trong viÖc cÇm qu©n, ngêi chñ tíng ®Ó lßng nghe c¶ tiÕng ma r¬i vµ thao thøc vÒ nÊm må mét liÖt sÜ v«

danh trªn ®êng tiÕn c«ng. Cã thÓ nãi tíi nhiÒu khÝa c¹nh cña chïm th¬ nµy. ë ®©y chóng t«i xin tù giíi h¹n trong sù ghi nhËn nh÷ng s¾c th¸i t©m t×nh cña tç gi¶ ®èi víi anh bé ®éi gi¶i phãng. H·y nh×n vµo cç ®Ò tµi ®· ®îc tç gi¶ quan t©m: anh bé ®éi, anh l¸i xe, em g¸i c«ng binh, con ®êng bom ®¹n, chuyÕn xe nhäc nh»n... ¤ng cã c¶ mét bµi ®Ó nãi vÒ Bôi Trêng S¬n.

§©y kh«ng ph¶i chØ lµ sù c¶m th«ng nçi gian khæ cña nh©n d©n mµ ®©y lµ lêi lÏ cña ngêi trong cuéc víi nh÷ng chi tiÕt cã søc

®Ëp vµo giç quan ngêi ®äc. ë bèn c©u kÕt, tç gi¶ nh ®¸nh r¬i mÊt m×nh (lµ ngêi còng t¾m trong biÓn bôi Êy), lßng th¬ng híng vÒ nh÷ng anh l¸i xe:

Th¬ng mÊy anh l¸i xe,

Suèt ®ªm ngµy lÆn léi,

Trêng S¬n vît mÊy lÇn,

§· hÝt bao nhiªu bôi?

Trong lÞch sö ®· cã nh÷ng lóc chóng ta ®äc bµi th¬ nhá cña ngêi lµm vµ tëng nh thÊy ®îc c¶ thÕ lÉn lùc cña mét ®¹o qu©n chÝnh lµ do phÈm chÊt t©m hån Êy.

Cç bµi Ma r¬i, Må chiÕn sÜ kh«ng tªn ghi nh÷ng gi©y phót l¾ng l¹i cña t©m hån ngêi chØ huy gi÷a chiÕn dÞch. Bµi th¬ Må

chiÕn sÜ kh«ng tªn viÕt ngµy 26-4-1975 gi÷a lóc mäi ngêi h¸o høc trong kh«ng khÝ chiÕn th¾ng, chóng ta ®· tiÕn ®Õn cöa ngâ Sµi Gßn.

Lª §øc Thä híng lßng m×nh tíi mét nÊm må v« danh: Gi÷a rõng n¾m ®Êt cßn t¬i,

Må ai ma giã ai ngêi viÕng th¨m,

...

Ngµy vui, Tæ quèc nhí anh,

ChiÕn c«ng nµy cã c«ng anh gãp phÇn.

698

https://thuviensach.vn

Tríc niÒm vui cña chiÕn th¾ng cuèi cïng, tç gi¶ ®· c©n l¹i trªn tim m×nh søc nÆng cña hy sinh. C¸i t×nh Êy bao hµm c¶

trÝ tuÖ. Trong c¶m xóc Lª §øc Thä, chóng ta lu«n lu«n thÊy cã mét niÒm thµnh kÝnh ®Çy ¬n nghÜa. ¤ng ®¸nh gi¸ rÊt cao sù hy sinh cña bé ®éi vµ ®ång bµo ta trong chiÕn ®Êu.

Th¬ Lª §øc Thä kh«ng cã nh÷ng chç thõa hµo nho¸ng vµ

còng kh«ng g©y ng¹c nhiªn b»ng sù ®iªu luyÖn cña bót ph¸p.

§äc th¬ «ng, ngêi ta bÞ lay ®éng bëi c¸i tÝnh ch©n thµnh. Nãi chung, th¬ hiÖn thùc x· héi chñ nghÜa ®Òu ch©n thµnh. Nhng ë

«ng, ®Êy lµ sù ch©n thµnh hiÕm thÊy. Nh÷ng ai lµm th¬, chØ lÊy th¬ lµm môc ®Ých, nh¨m nh¨m lµm thi hµo thi b¸, thêng Ýt d¸m cã sù ch©n thµnh Êy.

Th¬ Lª §øc Thä lµ thø th¬ viÕt ®Ó sèng l¹i, sèng hÕt nh÷ng c¶m xóc m×nh ®· cã. Nã Ýt quan t©m ®Õn ngo¹i c¶nh, còng Ýt quan t©m ®Õn thêi thîng v¨n ch¬ng. Tù tin vµo c¶m xóc cña chÝnh m×nh, tç gi¶ m¹nh d¹n nãi nh÷ng g× m×nh cã.

Trong bµi th¬ §iÓm tùa cã mét chi tiÕt, nÕu kh«ng ch©n thùc, l·o thùc, kh«ng ch¾c nhµ th¬ ®· viÕt:

T«i nhí buæi chiÒu anh câng t«i lªn,

Th¬ng t«i yÕu kh«ng thÓ nµo leo hÕt dèc,

Nãi ch©n thùc kia ®· lµm nh÷ng yªu th¬ng nµy cã søc lay ®éng:

Mçi bíc anh ®i t«i ®Õm tõng nhÞp thë,

Hai tr¸i tim nh th× thÇm to nhá,

H¬i Êm lng anh sëi Êm c¶ lßng t«i.

§äc th¬ Lª §øc Thä, Ýt thÊy tiÕng nãi to. Giäng th¬ «ng thÇm th× t©m sù. NhÊt lµ khi nãi tíi nh÷ng khæ cùc cña ®ång bµo, ®ång chÝ. Nãi ®ñ nghe, ý hîp víi t×nh, cø méc m¹c mµ diÔn

®¹t. Cµng cao tuæi, «ng viÕt cµng méc m¹c. Nh÷ng bµi th¬ viÕt tríc cçh m¹ng cßn cã dÊu vÕt cña kü thuËt ng«n ng÷, cßn cã nh÷ng h×nh ¶nh v¨n ch¬ng cña thêi ®ã. Giê ®©y, «ng muèn nãi nh cuéc ®êi vèn cã. Ph¶i ch¨ng, do ®· n¾m ®îc c¸i t×nh ®Ých thùc cña ®êi nªn kh«ng cÇn ®Õn kü x¶o cña th¬:

699

https://thuviensach.vn

§êi chiÕn sÜ cßn nhiÒu khæ cùc, QuÇn ¸o máng manh, c¬m cã b÷a cha no.

HiÓu c¸i ¨n, c¸i mÆc, c¸i sèng cña ®êi chiÕn sÜ nh thÕ lµ

cô thÓ nhÊt. ë ®©y sù cô thÓ cÇn h¬n sù v¨n ch¬ng, v× tõ c©u th¬ nµy cã thÓ cã tiÕng ®¸p tõ nçi lßng d©n ®èi víi ®êi sèng anh bé ®éi.

*

* *

Ba mïa xu©n liªn tiÕp 1983 (TÕt Quý Hîi), 1984 (TÕt Gi¸p Tý) vµ 1985 (TÕt Êt Söu), ®ång chÝ Lª §øc Thä viÕt th¬ tÆng nh÷ng ngêi cÇm sóng ®ang b¶o vÖ bê câi vµ cuéc sèng yªn b×nh cña

®Êt níc. Bµi §iÓm tùa tÆng bé ®éi nh©n chuyÕn ®i th¨m biªn giíi. C¶m xóc cña chuyÕn ®i nµy cßn déi tíi bµi th¬ n¨m sau, bµi Th¨m anh. Bµi th¬ nµy ®îc viÕt tõ Cµ Mau ®Çy n¾ng Êm mang lêi th¨m hái tíi cç chiÕn sÜ biªn phßng ®ang ma phïn giã bÊc trong mïa ®«ng xø B¾c. Bµi th¬ Anh chiÕn sÜ an ninh, viÕt ®Çu n¨m 1985, n¨m kû niÖm lÇn thø bèn m¬i ngµy thµnh lËp ngµnh c«ng an. Ba bµi th¬ ®· dÊy lªn mét niÒm yªu th¬ng c¶m phôc cña toµn d©n ®èi víi nh÷ng ngêi cÇm sóng ®ang chiÕn ®Êu gian khæ, hy sinh lÆng thÇm, ®ång thêi th¾t chÆt thªm sîi d©y th©n

¸i ch©n t×nh gi÷a §¶ng víi lùc lîng vò trang, gi÷a nh÷ng ngêi chiÕn sÜ b×nh thêng víi ngêi l·nh ®¹o cao cÊp trong §¶ng.

TiÕng déi cña ba bµi th¬ nµy trong c«ng chóng lµ mét hiÖn tîng Ýt thÊy trong sinh ho¹t v¨n häc.

Khi bµi th¬ §iÓm tùa ®îc ®¨ng b¸o, ngêi ta bµn b¹c vÒ

nã ë kh¾p n¬i: ë th viÖn, cç tßa so¹n b¸o chÝ, ®µi, c¬ quan, Héi Nhµ v¨n... Sinh viªn Trêng ®¹i häc Tæng hîp dùa trªn bµi th¬

nµy tæ chøc héi th¶o vÒ anh bé ®éi biªn giíi. Ngêi ta ng¹c nhiªn råi ngêi ta phÊn khëi. Ng¹c nhiªn v× sao "cô" biÕt râ ®êi sèng lÉn t©m t cña lÝnh tr¸ng ®Õn thÕ? V× sao th¬ thËt vµ b¹o thÕ? Nh÷ng chi tiÕt ®êi sèng trong §iÓm tùa chóng hiÖn diÖn rÊt nhuÇn nhuyÔn, hån nhiªn? Bµi th¬ méc m¹c mµ sao xóc

®éng, nhiÒu ngêi lÝnh biªn giíi ®· khãc khi ®äc thÊy chÝnh cuéc 700

https://thuviensach.vn

sèng cña m×nh, t©m t cña m×nh trong c©u th¬... PhÊn khëi v×

nghÜ bç Lª §øc Thä biÕt, tøc lµ Trung ¬ng biÕt, mµ Trung

¬ng ®· biÕt, ®· quan t©m tíi th× khã kh¨n sÏ dÇn dÇn ®îc gi¶i quyÕt. Ph¶i trë l¹i n¨m 1983, khi lÒ lèi quan liªu bao cÊp cha bÞ ®ông ®Õn míi hiÓu ®îc nçi vui cña bé ®éi ta (®Æc biÖt bé ®éi biªn giíi) vµ cña nh©n d©n ta khi thÊy nh÷ng chi tiÕt cô thÓ cña

®êi ngêi lÝnh ®· ®Õn ®îc víi Trung ¬ng b»ng con ®êng ng¾n nhÊt, ®êng t×nh c¶m - ®êng th¬. Tõ bµi th¬ nµy, ngêi ta cßn hy väng ra nhiÒu mÆt khç cña ®êi sèng x· héi, cña sù nghiÖp x©y dùng ®Êt níc. Bao nhiªu lo nghÜ, tr¨n trë khao kh¸t bÊy nay vïi ë ®¸y lßng vµ muèn vïi lu«n v× Ýt hy väng ®¹t ®îc, nay bçng nhiªn ®îc ®¸nh thøc dËy. Ngêi ta thÌm ®îc béc lé,

®îc gi·i bµy víi tç gi¶, víi §¶ng. Hµng lo¹t th vµ th¬ ®·

®îc göi vÒ cç tßa b¸o, ®µi ph¸t thanh vµ göi trùc tiÕp tíi ®ång chÝ Lª §øc Thä.

Th¬ ®· trë thµnh c¸i cÇu nèi nh÷ng tr¸i tim nhiÖt thµnh, nh÷ng câi lßng t©m huyÕt. Hai bµi th¬ sau Th¨m anh vµ Anh chiÕn sÜ an ninh còng cã tiÕng déi nh thÕ. Th¬ thµnh mét cuéc ph¸t ®éng t©m hån, thµnh c«ng luËn, thµnh t×nh c¶m x· héi, thµnh nh÷ng biÓu hiÖn vËt chÊt gãp vµo sù ch¨m sãc bé ®éi vµ

c«ng an.

NhiÒu ®Þa ph¬ng, nhiÒu ngµnh ®· t×m cç h×nh thøc th¨m hái hoÆc kÕt nghÜa ®Ó gãp phÇn ch¨m lo thêng xuyªn ®êi sèng bé ®éi biªn giíi.

Kh«ng thÓ kÓ hÕt nh÷ng biÓu hiÖn cô thÓ cña t×nh c¶m

®ång bµo ®èi víi bé ®éi biªn giíi sau khi ®äc bµi §iÓm tùa cña

®ång chÝ Lª §øc Thä.

Th¬ ®· lµm nhiÖm vô mét nghÞ quyÕt vµ cã khi cßn nhanh h¬n thÕ v× nã tç ®éng vµo t×nh c¶m, day døt vµo hËu ph¬ng.

TiÕng déi cña lßng d©n qua nh÷ng ch¨m lo cô thÓ ®· cho thÊy tç dông lín lao cña bµi th¬. Trong mét lÇn trß chuyÖn th©n t×nh víi giíi lµm th¬, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· vui vÎ nh¾c l¹i ý kiÕn mét c¸n bé vÒ bµi th¬ nµy: "Anh S¸u míi viÕt ®îc, th»ng 701

https://thuviensach.vn

khç viÕt lµ chÕt". Vµ ®ång chÝ Lª §øc Thä nãi tiÕp: "ChØ nãi c¸i tèt cha ®ñ. Ph¶i nãi c¶ c¸i cha tèt vµ ph¬ng híng gi¶i quyÕt. Toµn ca ngîi hoÆc chöi tuèt lµ chÕt råi". §©y chØ lµ ý kiÕn t¹t ngang trong c©u chuyÖn cña ®ång chÝ Lª §øc Thä. Nhng

®Êy chÝnh lµ ph¬ng híng cña c¶ nÒn v¨n häc nghÖ thuËt cña chóng ta. Sù ®¸nh gi¸ ®óng nhÊt ®èi víi mét tç phÈm cã lÏ lµ

sù ®¸nh giçña ngêi trong cuéc. ë ®©y, ®ã lµ sù ®¸nh giçña cç chiÕn sÜ biªn giíi víi cç bµi §iÓm tùa, Th¨m anh. Trong th cña bé ®éi L¹ng S¬n ®Ò ngµy 20-1-1984, cã ®o¹n viÕt:

"Chóng con xóc ®éng v« h¹n khi ®îc ®äc bµi th¬ cña Bç tõ Minh H¶i göi ra, Bç ®· dµnh cho chóng con t×nh th¬ng yªu tr×u mÕn. Tuy biªn giíi cßn ®ang gi¸ l¹nh song chóng con ®·

thÊy Êm v« cïng, ®Ó ®¸p l¹i lßng th¬ng yªu v« h¹n, chóng con nguyÖn ch¾c tay sóng b¶o vÖ biªn c¬ng Tæ quèc". Vµ trong th

mét c¸ nh©n, ®ång chÝ Vò Duy Th: "Ch¸u ®äc bµi th¬ Bç trªn b¸o, ch¸u xóc ®éng qu¸. Còng nh bµi th¬ §iÓm tùa, bµi Th¨m anh ®¬n vÞ ch¸u chuyÒn tay nhau ®äc, nhiÒu ngêi ®· chÐp vµo sæ tay lu niÖm".

Nh÷ng tç ®éng lín lao ®ã cña ba bµi th¬ cña ®ång chÝ Lª

§øc Thä lµ mét hiÖn tîng thùc tÕ. Nh÷ng nhµ nghiªn cøu sÏ cã dÞp t×m hiÓu thªm vÒ søc m¹nh cña chñ nghÜa hiÖn thùc, vÒ

nghÖ thuËt vÞ nh©n sinh, vÒ ý nghÜa vµ vai trß cña t×nh c¶m trong viÖc xö lý ®Ò tµi, vÒ nhiÒu yÕu tè th¬ ca khç. ë ®©y, qua th vµ th¬ cña b¹n ®äc xa gÇn göi tíi, chóng t«i muèn nãi tíi mét céi nguån søc m¹nh khç, cã lÏ lµ chñ yÕu, cña ba bµi th¬

nµy. Søc m¹nh cña th¬ nhng l¹i n»m ngoµi th¬, n»m ë cuéc ®êi tç gi¶. V× ®©y kh«ng chØ lµ th¬ cña mét nhµ th¬ mµ lµ tÊm lßng cña §¶ng. Lêi reo ®Çu tiªn cña mét c¸n bé c«ng an khi ®äc bµi Anh chiÕn sÜ an ninh lµ: "§¶ng nãi vÒ m×nh ®©y... §¶ng ®· hiÓu râ ta" (th cña Lª Hång Nguyªn, Bé Néi vô).

B¹n ®äc thÊy bãng d¸ng t©m hån tç gi¶ trong bµi th¬

chÝnh lµ hiÖn th©n cña §¶ng:

702

https://thuviensach.vn

Xu©n vÒ mang ®Õn th¬ anh

Nh÷ng lêi cña §¶ng ngät lµnh mÕn th¬ng.

(Ph¹m Xu©n DiÖu - Thanh Hãa)

Mªnh m«ng t×nh nghÜa nång tim §¶ng

(Chu Hµ - Hµ Néi)

T×nh c¶m cña §¶ng thÓ hiÖn qua bµi th¬ ®· gióp anh bé ®éi ý thøc ®îc nh÷ng gian lao thiÕu thèn mµ m×nh ®ang chÞu ®ùng: Ch¨n tuy cha ®ñ, ¸o cha nhiÒu

Tæ quèc cßn nghÌo, cã bÊy nhiªu

Nhng thÊy lßng ta sao Êm thÕ

§¶ng dµnh cho c¶ tr¸i tim yªu.

(§µo H÷u An - L¹ng S¬n)

§ång chÝ D¬ng Kh¾c Thô, Gi¸m ®èc C«ng an H¶i Phßng, còng nhËn ë tÊm lßng cña §¶ng:

Bµi th¬ b¶y m¬i b¶y dßng

TÆng c«ng an c¶ tÊm lßng §¶ng trao.

Vµ anh thÊm thÝa l¹i nh÷ng chÆng ®êng ®i cña ®êi m×nh, cña nghÒ nghiÖp:

Khi b·o t¸p, lóc ªm ®Òm

Khi vui th¾ng trËn, khi trªn phª b×nh

Tõ s¬ng sím ®Õn tµn canh

Lêi th¬ chØ râ ngän ngµnh khóc nh«i

NgÉm m×nh chØ t¹i m×nh th«i

VÇng tr¨ng v»ng vÆc §¶ng soi râ ®êng.

Nh÷ng träng trçh lín lao mµ tç gi¶ g¸nh vç bªn nh÷ng chi tiÕt nhá bÐ mµ bµi th¬ nãi ®Õn, cho thÊy t×nh th¬ng dµo d¹t cña mét tÊm lßng:

Bç lo bao viÖc níc non

Trong ngoµi bÌ b¹n ch¸u con mu«n nhµ,

VÉn nh×n thÊy h¹t ma sa

VÉn nh×n thÊy b÷a c¬m cµ con ¨n.

(TrÇn ót - C«ng an Thanh Hãa)

703

https://thuviensach.vn

M¸i tãc suy t bén bÒ viÖc níc VÉn dµnh th¬ nhí ®Õn chóng con.

(Hoµng Träng NghÜa - C«ng an Hµ Néi)

ChÝnh ®ã lµ ®iÒu t¹o nªn sù c¶m kÝch lín lao trong b¹n

®äc. Tríc tÊm lßng Êy, mäi ngêi ®Òu muèn tù nh×n l¹i m×nh, thÊy l¹i trçh nhiÖm cña m×nh. Sù lay ®éng cña th¬ ë ®©y lµ sù lay ®éng vµo l¬ng t©m.

Th¬ cña Lª §øc Thä, ë ba bµi th¬ nµy còng nh ë cç bµi khç lµ th¬ ®îc viÕt tõ mét tr¸i tim trçh nhiÖm hay râ h¬n, tõ trçh nhiÖm cña tr¸i tim, cña l¬ng t©m. Nhµ th¬ t©m sù: "T«i kh«ng thÓ lµm th¬ khi kh«ng cã nh÷ng c¶m xóc ch©n thùc.

Nh÷ng c¶m xóc n¶y sinh tõ sù tiÕp xóc cña t«i víi cuéc sèng thùc tÕ v« cïng sinh ®éng trong nh÷ng n¨m th¸ng chiÕn ®Êu vµ

dùng x©y hÕt søc hµo hïng cña d©n téc ta". Ba bµi th¬ nµy lµ

mét b»ng chøng, mét kÕt qu¶ cña quan niÖm ®ã. C¸i t×nh ch©n thùc nªn c¸i nh×n kh«ng nÐ tr¸nh, lêi th¬ kh«ng quanh co, kh«ng hµo nho¸ng. Méc m¹c, gi¶n dÞ mµ lay ®éng ®îc ngêi

®äc lµ do søc m¹nh cña t×nh c¶m. C¸i t×nh c¶m cña bµi th¬ nµy lµ t×nh c¶m mÑ th¬ng con: cô thÓ, chi tiÕt, kh«ng cã mét nghi thøc nµo. C¸i hay ë ®©y lµ hay tõ gèc, tõ gèc tr¸i tim, nªn mäi tÊm lßng dÔ céng hëng, c¶m th«ng. Søc phæ biÕn cña th¬ b¾t

®Çu ë ®Êy. §Æc trng cña th¬ còng lµ ë ®Êy. Thùc tÕ, ba bµi th¬

cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· t¹o ®îc mét con ®êng ng¾n nhÊt tõ tr¸i tim ®Õn tr¸i tim. Kh«ng cã mét thø c«ng v¨n hµnh chÝnh nµo cã thÓ lµm mét ngêi lÝnh thêng, anh binh nhÊt, binh nh×

thÊy gÇn gòi nhµ l·nh ®¹o cao cÊp nh thÕ.

Cç anh bé ®éi biªn giíi còng nh cç chiÕn sÜ an ninh rÊt mùc c¶m kÝch khi ®äc cç bµi th¬ nµy v× tç gi¶ ®· nãi tíi c«ng viÖc, ®Õn ®êi sèng cïng nh÷ng vui buån thÇm kÝn cña cç anh rÊt cô thÓ, tinh tÕ, thÊu ®¸o. ë mét c¬ng vÞ c«ng tç cao, nhng

®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã sù thÊu hiÓu s©u s¾c ®Õn tõng ngêi lÝnh. §ång chÝ TrÇn ót, c«ng an Thanh Hãa nãi sù c¶m ®éng vµ

tù hµo khi ®äc th¬ "C¶m ®éng tríc sù quan t©m ch¨m lo s¸t 704

https://thuviensach.vn

sao cña §¶ng, tù hµo lµ trong cuéc chiÕn ®Êu thÇm lÆng nµy lu«n lu«n ®îc §¶ng tin yªu v¹ch ®êng chØ lèi". §ång chÝ Vò Th«ng, P5.A22 th× cho r»ng cha mét ai nãi hÕt vÊt v¶ khã kh¨n ngµnh m×nh b»ng bµi th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä.

Lµm th¬, ai còng biÕt ®a nhiÒu chi tiÕt vµo lµ viÖc khã.

NhiÒu nhµ th¬ chØ dïng chi tiÕt mét cçh ®iÓm xuyÕt ®ñ ®Ó kh¬i gîi c¶m xóc h¬n lµ ®Ó nãi sù viÖc.

§ång chÝ Lª §øc Thä tõ nh÷ng n¨m bèn m¬i ®· cã nh÷ng bµi th¬ trµn ®Çy c¶m xóc, ®îc viÕt víi mét bót ph¸p l·ng m¹n, phãng kho¸ng, h ¶o, tµi hoa:

Nµo biÕt §µ Giang l¹i cã ngµy

Con thuyÒn phiªu b¹t ghÐ n¬i ®©y

C¸nh buåm ®· gi·i mµu s¬ng n¾ng

Xuèng thç lªn ghÒnh vÉn v÷ng tay.

(Rõng Mai, 1944)

HoÆc rÐo r¾t tiªu tao:

H¬i s¬ng ®Ó l¹nh nh÷ng chiÒu

Lng trêi c¸nh giã ®uæi theo l¸ vµng.

(Duyªn v¨n, 1944)

HoÆc ®¾m say, bi tr¸ng:

TiÕng ph¸o nay lµ lo¹i sóng vang

Cña qu©n du kÝch chèn sa trêng

Xç thï tan tç trong s¬ng sím

M¸u th¾m v¬n trªn v¹n nÎo ®êng.

(Lßng xu©n chiÕn sÜ, 1945)

Mét tç gi¶ ®· ®i qua nh÷ng bót ph¸p nh thÕ ch¾c ch¾n kh«ng khã kh¨n g× trong viÖc l·ng m¹n hãa cç chi tiÕt sèng, t¹o nªn kh«ng khÝ th«ng tho¸ng, gîi c¶m cho bµi th¬. Nhng tç gi¶ ®· kh«ng chän cçh nãi b»ng sù viÖc, sù viÖc ®Ó méc. Cçh

®ã khã cho th¬, nhng lîi cho viÖc gi¶i quyÕt hiÖn thùc. Th¬ lay

®éng ngêi ®äc kh«ng chØ b»ng ch÷ nghÜa, h×nh ¶nh, c¶m xóc 705

https://thuviensach.vn

mµ chñ yÕu lµ b»ng søc m¹nh hiÖn thùc. §èi tîng miªu t¶ (vµ

còng lµ ®éc gi¶ chñ yÕu cña cç bµi th¬ nµy) cÇn th¬ nãi ®óng vµ

®Çy ®ñ ®êi sèng cña m×nh. Díi ngßi bót cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, chØ cã hai c©u th¬:

§êi chiÕn sÜ cßn nhiÒu gian khæ

QuÇn ¸o mong manh, c¬m cã b÷a cha no.

®ñ lay ®éng t©m hån toµn qu©n vµ toµn d©n ta. C¸i hay cña th¬

ë ®©y kh«ng ®Ó rung ®ïi mµ ®Ó dÉn tíi hµnh ®éng.

Hai c©u th¬ Êy, chóng ta nh×n kü l¹i xem, cã h×nh ¶nh mü tõ ph¸p nµo ®©u. ë ®©y kh«ng cã c¸i hay cña ch÷ còng kh«ng ph¶i c¸i hay cña nh¹c, ®ã lµ c¸i hay ë mét cçh nh×n, mét th¸i

®é ®èi víi hiÖn thùc, ®ã lµ cçh nh×n t«n träng hiÖn thùc, t«n träng hiÖn thùc v× yªu th¬ng con ngêi. §äc th¬ Lª §øc Thä nhiÒu lóc ph¶i dõng l¹i, m¾t nh×n vµo dßng ch÷ mµ lßng nghÜ ra ngoµi ®êi míi hiÓu ®îc tÊm lßng ngêi viÕt:

G¹o sÊy, khoai, mú, "b¸t canh toµn quèc"

Vµ "níc chÊm ®¹i d¬ng" ®ì lóc ®ãi lßng.

Nh÷ng tiÕng lãng ®· thµnh khÈu ng÷ cña lÝnh ta, "b¸t canh toµn quèc, níc chÊm ®¹i d¬ng" nhËp tÞch vµo th¬ lµm chóng ta mØm cêi vµ øa níc m¾t: lÊy c¸i vui c¸i nhén mµ vît lªn khã kh¨n gian khæ vèn lµ së trêng cña anh bé ®éi Cô Hå.

Tç gi¶ dïng l¹i nh÷ng tõ nµy cho thÊy mÆt ®ång t×nh, sù chia sÎ cña m×nh. §äc th¬ Lª §øc Thä, ngêi ta thÊy dÔ th©n, dÔ

gÇn, ngêi ta muèn viÕt th t©m sù thªm víi tç gi¶, chÝnh lµ tõ yÕu tè nµy.

T«n träng hiÖn thùc, thùc sù cÇu thÞ, tç gi¶ ®· ph¸t hiÖn ra nh÷ng sù thËt ®¬ng nhiªn nhng kh«ng mÊy ai nãi tíi, kh«ng nãi tíi v× kh«ng nh×n thÊy hay v× kh«ng ®Þnh nh×n thÊy?

Kh«ng Ýt ngêi trong chóng ta, do mong muèn cuéc ®êi vui vÎ, nªn muèn hiÖn thùc ph¶i xu«i theo mong íc cña m×nh. Nhng mong íc th× cha h¼n lµ cuéc ®êi, hiÖn thùc kh«ng ph¶i lóc nµo còng viªn m·n. C¸i khuynh híng lµm su«n sÎ cuéc ®êi 706

https://thuviensach.vn

phøc t¹p, ®¬n gi¶n hãa nh÷ng biÓu hiÖn phong phó cña cuéc sèng ®· lµm nhiÒu bµi th¬, thËm chÝ nhiÒu bµi b¸o, tù nhËn lµ

ngêi thùc viÖc thùc, bÞ mÊt tç dông thuyÕt phôc, cã khi cßn bÞ

ph¶n ®èi, n¬i ph¶n ®èi m¹nh nhÊt l¹i chÝnh lµ n¬i ®îc nãi tíi.

§äc mÊy c©u th¬ trong bµi §iÓm tùa:

Th göi ngêi yªu mái m¾t ®îi chê

Mùc ®· c¹n thiÕu tê giÊy viÕt

Mèi t×nh th¾m bçng cã lóc nghi ngê phai nh¹t.

Chóng ta söng sèt tríc chi tiÕt "Mèi t×nh th¾m bçng cã lóc nghi ngê phai nh¹t". H¬i thë béc b¹ch nh lêi t©m sù ®· ch¹m tíi phÇn s©u th¼m gan ruét cña ®êi sèng, ®õng sî nãi hiÖn thùc nµy lµm rèi lßng ngêi ra trËn. Qu¸ nhÊn m¹nh vµo nã th×

kh«ng nªn, nhng ®õng nghÜ r»ng kh«ng nãi ®Õn nã lµ ®· an ñi

®îc ngêi ®i. C¸i thãi quen nÐ tr¸nh cç mÆt kh«ng thuËn cña

®êi sèng ®· lµm mÊt dÇn nhµ v¨n. Yªu sù thËt lµ mét b¶n n¨ng cña con ngêi. Tõ ®ã mµ sinh ra t×nh c¶m, sinh ra trÝ tuÖ, tõ ®ã mµ n¾m b¾t ®îc cç quy luËt cña thiªn nhiªn, cña x· héi vµ

cña néi t©m cña con ngêi. Cçh nh×n hiÖn thùc cña nh÷ng bµi th¬ nµy ®· cæ vò rÊt lín cho khuynh híng tiÕp cËn víi hiÖn thùc ®Ých thùc cña v¨n ch¬ng thËt sù nhËp cuéc. Th¬ kh«ng chØ ®Ó ng©m vÞnh, kh«ng ph¶i do tøc c¶nh sinh t×nh mµ cã th¬.

Th¬ ë ®©y muèn gi¶i quyÕt nh÷ng viÖc cô thÓ cña ®êi sèng, muèn ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu cña cçh m¹ng, cña t×nh ®ång chÝ,

®ång ®éi. ë bµi Th¨m anh cã c¸i mÆc, c¸i ¨n, hái ®êi sèng vËt chÊt l¹i hái ®êi sèng tinh thÇn, hái c¶ tíi nh÷ng tiªu cùc x· héi mµ anh bé ®éi ph¶i g¸nh chÞu. Trong th¬, hái nhiÒu nh thÕ rÊt khã viÕt, bót ph¸p tr÷ t×nh t×m mäi cçh ®Ó nÐ tr¸nh cçh diÔn

®¹t nghi vÊn. Muèn th¬, ngêi ta ph¶i ®a miªu t¶ thiªn nhiªn vµo cho ý th¬ tho¸ng, lÊy kh«ng gian lµm chç nghØ cho t©m trÝ, ngêi ta chän ch÷ nghÜa cho c©u th¬ nµy qu¶ lµ cã lµm v¬i ®i h¬ng vÞ v¨n ch¬ng cña bµi th¬, nhng l¹i lµm dµy lªn rÊt nhiÒu c¸i t×nh cña ®êi sèng. Trong nh÷ng cuéc hµn huyªn, ngêi mÑ lµ ngêi hay hái cç c©u hái cô thÓ vÒ c¸i ¨n c¸i mÆc cña 707

https://thuviensach.vn

con, hái xong bµ lÆng lÏ xuèng bÕp nÊu mét b÷a ¨n ngon cho con, dµnh phÇn "m©y giã tr¨ng hoa tuyÕt nói s«ng" cho «ng bè hoÆc cç vÞ hµng xãm. Víi nh÷ng c©u hái Êy vµ chØ b»ng nh÷ng c©u hái Êy, ngêi mÑ míi cã thÓ yªn t©m vÒ cuéc sèng cña con m×nh. §ång chÝ Lª §øc Thä còng cã mét d¹ng t©m t Êy: Xa anh nµo biÕt anh sao nhØ

Muèn hái th¨m anh râ ngän ngµnh.

Thêng th× lo ¨n råi lo mÆc, nhng trong bµi th¬, tç gi¶

quan t©m ®Õn chuyÖn mÆc tríc. §iÒu nµy cho thÊy tÝnh tù nhiªn, hån nhiªn trong m¹ch c¶m xóc cña nhµ th¬. Bµi th¬ viÕt tõ Minh H¶i trµn n¾ng Êm, nhí ngêi biªn giíi phÝa B¾c lµ nhí ngay ®Õn c¸i rÐt, cho nªn nghÜ ngay ®Õn ch¨n, ®Õn ¸o: Ch¨n l¹nh b«ng thªm chõng mÊy l¹ng

Hë sên ¸o mÆc cã cßn ch¨ng?

C¸i tÊt yÕu cña t×nh ngêi nã ph¶i ®i nh thÕ. §ång chÝ Lª

§øc Thä lµ nhµ th¬ coi träng c¸i t×nh thùc, c¸i t×nh ®ang cã trong lßng h¬n lµ nãi tíi c¸i t×nh nghÜ r»ng cÇn ph¶i cã. Cho nªn th¬ Lª

§øc Thä dÔ ®Õn víi ngêi ®äc, ngêi ®äc dÔ dµng trß chuyÖn l¹i víi tç gi¶. Vµ ®· lµ c¸i t×nh thùc th× nhiÒu khi ë mét chi tiÕt nhá còng g©y nªn xóc ®éng lín. Trong bµi th¬ Anh chiÕn sÜ an ninh, nhiÒu chi tiÕt nhá bÐ nhng thiÕt th©n cña ngêi chiÕn sÜ ®· ®îc nãi tíi ®Çy yªu th¬ng, tr©n träng. Cã nh÷ng chi tiÕt lµm ngêi

®äc ng¹c nhiªn, ng¹c nhiªn v× tÝnh ch©n thùc cña sù viÖc vµ ng¹c nhiªn c¶ vÒ sù ch©n thµnh cña ngêi viÕt, kh«ng mét kiÓu cçh v¨n ch¬ng vµ còng kh«ng mét nghi thøc g× khç.

Sù hëng øng tõ kh¾p n¬i còng b¾t ®Çu tõ mèi quan t©m cô thÓ ®ã. Kh«ng cã g× liªn quan ®Õn ®êi sèng cña nh÷ng ngêi cÇm sóng l¹i xa l¹ víi c¶m høng th¬ Lª §øc Thä. §ång chÝ Vò Minh TuÊn ®· viÕt khç« ®äng vµ xóc ®éng vÒ c¸i t×nh ®ã cña nhµ th¬ Lª §øc Thä:

Tr¸i tim th¬ng nh÷ng anh hïng

¸o c¬m dang dë, nçi lßng ®Çy v¬i.

708

https://thuviensach.vn

VÒ tÊm lßng cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®èi víi nh÷ng ngêi cÇm sóng, chóng t«i ®· cã dÞp nãi tíi trong mét bµi riªng khi

®äc tËp th¬ Göi anh bé ®éi cña ®ång chÝ. ë ®©y chóng t«i muèn nãi thªm vÒ tiÕng vang cña nh÷ng bµi th¬ Lª §øc Thä trong lßng ngêi chiÕn sÜ.

§ång chÝ Vò Dòng ThÞnh, bé ®éi L¹ng S¬n khi ®äc bµi th¬

Th¨m anh ®· bÊm ®èt ngãn tay tÝnh l¹i ngµy ®ãn ®ång chÝ Lª

§øc Thä n¨m tríc:

Ngµy nµo ngîc nói trÌo non

Bç lªn ®iÓm tùa ®· trßn mét n¨m

Xu©n nµy ch¼ng kÞp lªn th¨m

Th¬ ngêi lÆn léi ®Õn tr¨m ngän ®åi.

§ång chÝ §ç Minh, bé ®éi Cao B»ng, còng cã c¶m xóc t¬ng tù:

Ch¸u ë biªn thïy trªn nói cao

Giã ®«ng rÐt buèt nhí h«m nµo

Bç ngåi ë gi÷a ®µn con ch¸u

§Çm Êm hµn huyªn chuyÖn vui sao.

§ång chÝ §ç Bón xóc ®éng v× sù ch¨m lo ©n cÇn, cô thÓ

cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· lµm th¬ tÆng l¹i:

Anh nh c©y bçh gi÷a rõng

N¾ng ma ®· tr¶i, b·o bïng tõng qua

Hai vai g¸nh nÆng s¬n hµ

Tuæi xanh tranh ®Êu, tuæi giµ ®Êu tranh.

C¶m kÝch tríc sù chia sÎ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä víi ®êi sèng bé ®éi, §ç Bón muèn lµm nhÑ nçi lo phiÒn cña ngêi anh lín: M¾m mÌ ®· tr¶i cïng nhau

Canh su«ng t¹m, cã sao ®©u mµ phiÒn

ChØ mong non níc tiÕn lªn

V÷ng vµng nÒn mãng mu«n ngh×n n¨m sau

Xu©n ¬i nhuém l¹i m¸i ®Çu

Cho anh trång tiÕp mu«n mµu chåi xanh.

709

https://thuviensach.vn

TiÕt trêi vµ c¶nh vËt, thêi gian vµ kh«ng gian lu luyÕn h×nh ¶nh ngêi anh, ngêi l·nh ®¹o. Nh÷ng c©u th¬ lôc b¸t ®»m th¾m vµ kh¸ hµm xóc cña Vò Minh TuÊn võa nãi ®îc t×nh c¶m kÝnh yªu mong nhí cña bé ®éi víi ®ång chÝ Lª §øc Thä, võa phç häa ®«i nÐt ch©n dung t©m hån nhµ th¬, ngêi l·nh ®¹o.

Bíc ®i cßn rén n¾ng hÌ

Bíc vÒ rÐt ngät tª lª lçµnh

S©n nhµ, mét m¶nh vên xanh

B©ng khu©ng hoa në ®Ó dµnh lµm h¬ng

Bao giê c¹n ®îc t×nh th¬ng

Qu¶ tim cßn ®ã, nÎo ®êng cßn ®©y.

Mét c¶m th«ng ®Çy t×nh nghÜa gi÷a díi vµ trªn:

Mong manh chiÕc chiÕu cò råi

§ªm ®ªm tr»n träc th¬ng ®êi ®ªm ®ªm.

§èi víi mét §¶ng cÇm quyÒn kh«ng ph¶i ë ®©u còng cã sù c¶m th«ng Êy. ChØ cã trong t×nh ®ång chÝ thËt sù, trong cïng lý tëng cçh m¹ng cao c¶ míi cã sù c¶m th«ng Êy. Søc m¹nh v«

®Þch cña §¶ng t¹o nªn tõ mèi c¶m th«ng ®ã. C©u th¬ cho thÊy vÎ ®Ñp ¸nh lªn tõ hai phÝa: D©n vµ §¶ng.

§Æc ®iÓm lín trong th¬ Lª §øc Thä lµ c¸i t×nh, lµ lßng th¬ng. Tõ nh÷ng n¨m cçh m¹ng cßn hµn vi cho ®Õn nay, t×nh c¶m Êy kh«ng thay ®æi Mét niÒm u ¸i ch¼ng hÒ phai (Th¬

Ph¹m ChÝ Nh©n, Tæng côc ChÝnh trÞ).

§ång chÝ NguyÔn Thµnh Nam ë Bé Néi vô ®· ®äc ®îc t×nh th¬ng c¶m chøa chan cña nhµ th¬ ë nh÷ng chi tiÕt th¬

ngì nh b×nh dÞ. Bµi th¬ cã søc cæ vò ®éng viªn rÊt lín bëi nã chia sÎ ®óng vµo nh÷ng b¨n kho¨n thêng ngµy cña con ngêi:

§äc th¬ anh t«i sung síng v« bê

Cµng v÷ng tin vµo híng ®i ®· chän

Dï b÷a c¬m rau, mÊy qu¶ cµ gßn gän

¸o nhuèm mµu ma n¾ng vÉn thanh cao.

710

https://thuviensach.vn

Nh÷ng gian khæ ®îc diÔn ®¹t kh«ng che giÊu trong c¶ bµi th¬ nµy ®· lµm t«n phÈm giçao c¶ trong cuéc sèng thêng ngµy cña ngêi chiÕn sÜ. Nh÷ng l¸ th cña cç chiÕn sÜ göi tíi, tç gi¶ ®Òu cho biÕt mét c¶m giç tù hµo s©u s¾c ®· cho¸n t©m trÝ hä khi ®äc bµi th¬. Nh÷ng t©m t m¾c møu, nh÷ng th¾c m¾c d»n vÆt nh ®îc dÑp l¹i, Ýt nhÊt lµ trong kho¶nh kh¾c Êy, hä cßn thÊy m×nh ®îc sèng cao h¬n, cã ý nghÜa h¬n. Th× ra, sù

®éng viªn cæ vò cña th¬ l¹i b¾t ®Çu tõ sù chia sÎ. Cã bµi th¬ chØ

®Þnh t©m t×nh l¹i cã tç dông gi¸o dôc s©u s¾c. Ngîc l¹i nÕu th¬ chØ nh»m nhiÖm vô gi¸o dôc th«i th× l¹i Ýt cã hiÖu qu¶, cã lÏ

v× nã Ýt vµo t©m t×nh. Phong cçh th¬ Lª §øc Thä lµ phong cçh cña t©m t×nh, viÕt lµ gi·i bµy lßng m×nh trªn trang giÊy, ®äc mêi b¶y bµi th¬ liÒn m¹ch viÕt trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh thÊy rÊt râ ®iÒu Êy. §äc l¹i cç bµi: Ngêi mÑ, Em liªn l¹c...

cµng thÊy râ tÝnh chÊt ®ã. §iÒu nµy gãp phÇn gi¶i thÝch sù hëng øng réng kh¾p trong b¹n ®äc vÒ ba bµi th¬ nµy. Nhµ th¬

cao niªn §oµn V¨n Cõ viÕt th¬ tÆng tç gi¶ Lª §øc Thä b»ng nh÷ng lêi t©m giao ®»m th¾m t×nh nghÜa v¨n ch¬ng: Bót son t« ®iÓm s¬n hµ

V¨n ch¬ng t×nh nghÜa lµm quµ tÆng nhau

Yªu xu©n t¬ ch¼ng b¹c ®Çu.

Trong v¨n häc, t©m t×nh, t©m sù lµ tiÕng chim gäi ®µn, mét khi ®· cÊt lªn thÕ nµo còng gÆp lßng tri kû. Lßng tri kû ë ®©y ®Ñp h¬n ë ®©u hÕt, v× ®Êy lµ tri kû gi÷a §¶ng vµ qu©n ®éi, gi÷a l·nh

®¹o vµ chiÕn sÜ. Anh bé ®éi ®îc nhµ th¬ quan t©m chia sÎ nh÷ng gian lao thiÕu thèn ®· ®éng viªn l¹i nhµ th¬, lµm nhÑ nçi lo cho ngêi l·nh ®¹o b»ng cçh tù gi¶i quyÕt t tëng cho m×nh: TiÕng r»ng cung cÊp ®îc u tiªn

Bç ¬i, hµng Ýt tíi vïng biªn

Níc nghÌo ®êi lÝnh cßn gian khæ

(...) §ãi lßng hóp b¸t canh toµn quèc

§ªm l¹nh thay ch¨n cã löa hång.

(Vò Duy Th - Cao B»ng)

711

https://thuviensach.vn

HoÆc:

MÆc dÇu níc chÊm ®¹i d¬ng

B¸t canh toµn quèc còng nhêng chia nhau.

(Ph¹m Xu©n DiÖu - Thanh Hãa)

Trong bµi Th¬ göi Bç, ®ång chÝ Lu Xu©n Tø, ë Hoµng Liªn S¬n, ®· b¸o c¸o l¹i tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ång chÝ Lª §øc Thä hái trong bµi th¬ Th¨m anh, trong ®ã cã nh÷ng béc lé rÊt ch©n thùc. H·y nghe anh t©m sù vÒ chuyÖn nghe ®µi ë biªn giíi:

§µi nhiÔu qu¸ më ra th× ró

T¾t ®µi th× l¹i nhí hËu ph¬ng.

Trong hai c©u th¬ nµy, chóng ta kh«ng chØ quan t©m tíi lîng th«ng tin vÒ t×nh h×nh ®µi nhiÔu (cç ®ång chÝ ë Uû ban ph¸t thanh vµ truyÒn h×nh qua th¬ cã thÓ n¾m ®îc t×nh h×nh nghiÖp vô cña ngµnh m×nh ë vïng biªn giíi ®Ó kh¾c phôc), ®iÒu chóng ta, nh÷ng ngêi ®äc th¬, quan t©m ®Õn h¬n lµ lîng t©m t - ®ã lµ nçi nhí hËu ph¬ng thêng trùc cña anh bé ®éi, nghe

®µi kh«ng chØ lµ nghe tin mµ cßn nghe h¬i thë cña quª h¬ng.

Anh chiÕn sÜ ®îc trùc tiÕp thæ lé nçi nhí mong cña m×nh víi ngêi l·nh ®¹o cÊp cao trong §¶ng. §ã lµ thµnh c«ng cña th¬, cña nçi lßng tri kû. Cã nh÷ng ®iÒu anh kh«ng nãi hÕt nhng b»ng c¸i giäng cña th¬, ngêi l·nh ®¹o hiÓu anh: ViÖc ph©n phèi cßn thÊt thêng Bç ¹

ChuyÖn tiªu cùc gi¶m ®i còng kh¸

Nhng cßn nhiÒu vÊt v¶ l¾m Bç ¬i.

VÉn lµ sù c¶m th«ng cña ngêi trong cuéc, nh÷ng ngêi chung cçh lo, cçh nghÜ, tríc nh÷ng biÓu hiÖn tiªu cùc cña ®êi sèng. Trong tÊt c¶ th vµ th¬ cña cç chiÕn sÜ göi tíi ®ång chÝ

Lª §øc Thä, chóng ta cã thÓ ®äc thÊy mét niÒm tin cËy, mét sù ch©n thùc c¶m ®éng: nh÷ng thuËn lîi, nh÷ng chuyÓn biÕn tèt

®îc tr×nh bµy vµ c¶ nh÷ng trë ng¹i, nh÷ng tiªu cùc còng ®îc nãi tíi, nhng kh«ng l¸ th nµo tá ra bÊt m·n hay ch¸n n¶n.

712

https://thuviensach.vn

§iÒu mµ ngêi d©n lo, chiÕn sÜ lo lµ sî §¶ng cha biÕt hÕt, sî cç biÖn ph¸p kh¾c phôc do ®ã sÏ kh«ng triÖt ®Ó, kh«ng toµn diÖn, vµ c¸i xÊu vÉn cã ®Êt tån t¹i. Nh÷ng bµi th¬ cña ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· tr¶ lêi vµo ®óng b¨n kho¨n ®ã cña toµn qu©n, toµn d©n ta: §¶ng biÕt, biÕt rÊt râ, rÊt cô thÓ, kh«ng ph¶i biÕt qua b¸o c¸o, mµ biÕt qua nhÞp ®Ëp cña tr¸i tim.

713

https://thuviensach.vn

Th¬ Lª §øc Thä

Hµ Minh §øc*

Lµ mét chiÕn sÜ cçh m¹ng yªu th¬ vµ lµm nhiÒu th¬ ngay tõ khi cßn bÞ giam cÇm trong nhµ tï ®Õ quèc. Trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü, cøu níc, trªn hai hµnh tr×nh c«ng tç tõ B¾c vµo Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· s¸ng tç nhiÒu bµi th¬ cã gi¸ trÞ ®îc tËp hîp in trong hai tËp: Trªn nh÷ng nÎo ®êng vµ NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn.

§ång chÝ Lª §øc Thä kh«ng ph¶i lµ mét nhµ th¬ chuyªn nghiÖp nhng nh÷ng s¸ng tç th¬ cña anh cã mét ý nghÜa ®ãng gãp ®Æc biÖt. Th¬ cña anh giµu chÊt sèng thùc tÕ, chøa chan t×nh c¶m cçh m¹ng, thiÕt tha yªu ®êi, yªu ngêi. Nh÷ng bµi th¬

cña anh ë trong tï, nh÷ng bµi th¬ ®îc viÕt ra trong nh÷ng n¨m

®Çu kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö, vµ trªn biªn giíi T©y Nam Tæ quèc... võa ghi l¹i ®îc hiÖn thùc cçh m¹ng trong hoµn c¶nh vµ thêi ®iÓm ®Æc biÖt, võa cã gi¸ trÞ truyÒn c¶m l©u dµi.

§Õn víi th¬ víi nh÷ng thiÕt tha ©n t×nh cña t©m hån ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng dµy d¹n trong ®Êu tranh, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· cã mét tiÕng nãi riªng ®¸ng quý trong th¬.

Trªn nh÷ng nÎo ®êng vµ NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn, hai tËp th¬ tËp hîp nh÷ng s¸ng tç ®îc viÕt ra trong gÇn bèn chôc n¨m qua. Anh viÕt kh«ng nhiÒu nhng "cha bao giê døt ®o¹n víi th¬". Duyªn th¬ vÉn bÒn, vÉn th¾m trong nh÷ng giê phót gian tru©n, hiÓm nghÌo cña c¶nh lao tï, n¬i mµ sù sèng, c¸i chÕt ®· ph©n biÖt râ h¬n vµ lµm s¸ng lªn bao lÏ sèng cao ®Ñp, ___________________

* Nguyªn ViÖn trëng ViÖn V¨n häc ViÖt Nam.

714

https://thuviensach.vn

n¬i mµ nh÷ng ngät bïi, cay ®¾ng chia sÎ cã nhau cµng g¾n bã thªm t×nh ®ång chÝ, ®ång bµo:

Thêi gian qua líp sãng cån

Mùc cha c¹n hÕt nh÷ng nguån th¬ say

§êi cha hÕt kiÕp ®äa ®µy

T¬ lßng gi¨ng m¾c biÕt ngµy nµo th«i.

(Duyªn v¨n)

TiÕng th¬ ca ë ®©y chÝnh lµ tÊm lßng yªu níc s¾t son, lµ

nçi hËn thï trµo s«i chÕ ®é thèng trÞ, lµ t×nh th¬ng nh÷ng c¶nh

®êi xãt xa tñi cùc. Nh÷ng n¨m th¸ng bÞ giam cÇm ®Çy ®äa trong xµlim Nam §Þnh, Hßa B×nh... nh÷ng ngµy ho¹t ®éng bÝ mËt trong lßng d©n, ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng qua tiÕng nãi cña th¬

ca ®· ghi l¹i bao c¶m xóc, t©m tr¹ng s©u s¾c ©n t×nh. NhiÒu bµi th¬ cña Lª §øc Thä viÕt tríc cçh m¹ng g¾n víi c¶m høng vÒ

mïa xu©n nh: ý xu©n, Rõng mai, Lßng xu©n chiÕn sÜ vµ nh÷ng n¨m ®Çu sau cçh m¹ng nh: Rîu xu©n, Tin xu©n, Nh÷ng m¶nh lßng xu©n, Mïa xu©n víi lý tëng céng s¶n vµ t©m hån nh÷ng ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng vÉn cø hßa nhËp, g¾n bã. Mïa xu©n, c¸i kho¶nh kh¾c ®Ñp ®ã cña t¹o vËt lµm bõng dËy søc sèng cña thiªn nhiªn sau nh÷ng ngµy ®«ng nghiÖt ng·. C¶m høng vÒ mïa xu©n trong th¬ Lª §øc Thä ®îc khai thç víi nhiÒu khÝa c¹nh s©u s¾c thi vÞ. Kh«ng ph¶i lµ niÒm vui xu©n cña nh÷ng c¶m høng l·ng m¹n xa l¹ mµ t×nh c¶m phÊn chÊn ph¶i g¾n liÒn víi trçh nhiÖm víi non s«ng ®Êt níc: Xu©n ë lßng ta ®· khç råi

Bao nhiªu m¬ méng b¹n ®êi ¬i

§· ®em ch«n xuèng må quªn l·ng

ThÒ hÑn non s«ng d¸m phô lêi.

(Lßng xu©n chiÕn sÜ)

Lµm sao cã thÓ vui ®îc khi xu©n ®Õn gi÷a c¶nh sèng tiªu

®iÒu, xãm th«n im tiÕng ph¸o, bÕp nhá v¾ng khãi chiÒu. Mïa xu©n trong ®êi còng nh trong th¬ thùc sù ®· t¹o nªn tõ nh÷ng 715

https://thuviensach.vn

nghÞch c¶nh gi÷a thiªn nhiªn t¬i ®Ñp vµ c¶nh ®êi ngang tr¸i: Non níc ®×u hiu x¬ xç qu¸

Xu©n vÒ nh vÏ nÐt thª l¬ng

BiÕt bao kiÕp sèng ®ang qu»n qu¹i

Gi÷a c¶nh ®iªu tµn cña m¸u x¬ng.

(ý xu©n)

Nh÷ng bµi th¬ cña Lª §øc Thä viÕt tríc cçh m¹ng lu«n lu«n næi lªn nh÷ng m¹ch t×nh ý s©u s¾c vÒ cuéc ®êi chung qua nh÷ng s¾c th¸i liªn tëng riªng ®a d¹ng víi nhiÒu t¬ng ph¶n: Lßng yªu níc thiÕt tha cña ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng vµ nh÷ng xãt xa c¨m giËn chÕ ®é thèng trÞ, thùc tr¹ng bÕ t¾c cña hiÖn t¹i vµ niÒm tin gi¶i tho¸t ë ngµy mai, hoµn c¶nh x· héi t¨m tèi vµ

khung c¶nh t¬i ®Ñp cña thiªn nhiªn.

Mïa xu©n do ®ã còng trë thµnh biÓu tîng cña mét niÒm

íc hÑn:

Mai hÑn xu©n vÒ mai l¹i në

Khçh cßn hÑn tríc víi ch«ng gai.

(Rõng mai)

Mçi n¨m xu©n vÒ, ngµy th¸ng vÉn tuÇn hoµn theo sù sèng, con ®êng cçh m¹ng vÉn tr¶i dµi tríc m¾t vµ ngêi chiÕn sÜ

cçh m¹ng vÉn kh«ng dõng bíc.

Mïa xu©n còng gîi lªn ý niÖm vÒ thêi gian vµ niÒm vui cña sù sinh trëng theo quan niÖm truyÒn thèng quen thuéc. ë

®©y ý niÖm vÒ thêi gian g¾n liÒn víi ý thøc trçh nhiÖm vµ nçi lo l¾ng cña ngêi chiÕn sÜ:

§êng xa m¶i miÕt quªn ngµy th¸ng

Dßng níc thêi gian vÉn ch¶y ®Òu.

(Rõng mai)

BiÕt bao nhiªu mïa xu©n ®· qua. C©y thêi gian ®· nhiÒu lÇn ®©m b«ng kÕt tr¸i, nhng råi n¨m th¸ng nh nh÷ng cét mèc ghi nhËn mét chÆng ®êng ®Ó l¹i tiÕp nèi mét chÆng ®êng míi.

716

https://thuviensach.vn

Vµ ®óng thÕ, Cçh m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, tëng r»ng

"¦íc hÑn n¨m xa ®· trän råi" vµ ®· cã thÓ "Cïng nhau uèng cèc rîu ®Çy, cêi lªn cho bâ nh÷ng ngµy lÇm than", nhng råi cuéc chiÕn ®Êu l¹i tiÕp diÔn, cuéc chiÕn ®Êu suèt ba m¬i n¨m qua.

Th¬ Lª §øc Thä g¾n liÒn víi hai cuéc hµnh tr×nh cña tç gi¶ tõ B¾c vµo Nam trong nh÷ng n¨m ®Çu kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, trong nh÷ng n¨m chèng Mü, cøu níc vµ chuyÕn ®i thø ba vµo chiÕn trêng biªn giíi T©y Nam. Tªn gäi cña hai tËp th¬ ®· gîi

®Õn nh÷ng con ®êng, nh÷ng chuyÕn ®i. Kh«ng gian, thêi gian kh«ng eo hÑp, kh«ng ngng ®äng mµ më ra bèn híng, tr¶i dµi theo con ®êng cña ®Êt níc, ®êng ®Õn tiÒn tuyÕn. Cuéc hµnh tr×nh B¾c Nam ®Çy gian tru©n ®ã ®· ®em ®Õn trong th¬ anh mét chÊt sèng thùc. Nh÷ng c¶nh ®êi, con ngêi lÇn lît hiÖn ra trªn ®êng ®ã. C¸i thÊy, c¸i nghe ®· hiÖn lªn trong th¬ anh qua nh÷ng bøc tranh, nh÷ng c©u chuyÖn kÕt ch©n thùc vµ c¶m ®éng.

Anh chó ý ®Õn nh÷ng h×nh ¶nh gÇn gòi ®ang diÔn ra trong sù sèng h»ng ngµy cña cuéc kh¸ng chiÕn. Bµ mÑ kh¸ng chiÕn víi qu¸n níc bªn ®êng mõng ®ãn ngêi con chiÕn sÜ vÊt v¶ trªn chÆng ®êng xa:

§©u biÕt ngµy nµo mong gÆp l¹i

MiÕng trÇu b¸t níc tiÔn ®a con

Tuæi giµ vui víi gian lÒu hÑp

Mét chót lßng thµnh göi níc non.

(Ngêi mÑ)

C¶nh sèng cña ®ång bµo t¶n c theo kh¸ng chiÕn thËt gi¶n dÞ mµ th©n th¬ng, Êm cóng. Mét vïng rõng hoang níc ®éc cã bµn tay con ngêi lao ®éng khai ph¸ ®· mang khung c¶nh cña xãm lµng:

§Õn nay cã m¸i nhµ tranh

Cã chÞ b¸n b¸nh cã anh ®i cµy

Con tr©u vÊt v¶ tèi ngµy

Con gµ th¬ thÈn nu«i bÇy con xinh

§Êt mÇm n¶y ®ät khoai xanh,

717

https://thuviensach.vn

S¾n cao vót ngän, ®ç nµnh ra hoa.

ChÞ ngêi ë tËn ph¬ng xa,

Anh ë ®©u l¹i còng lµ bµ con.

(T¶n c)

Nh÷ng c©u th¬ kh«ng cã sù t« ®iÓm nghÖ thuËt nhng gÇn gòi, hiÒn lµnh nh chÝnh b¶n th©n sù sèng. Ngêi viÕt kh«ng thÓ s¸ng t¹o nªn ®îc nÕu nh kh«ng cã sù c¶m th«ng s©u s¾c vµ g¾n bã nh ngêi ë trong cuéc. Anh ®Õn víi cuéc ®êi chung, víi mäi ngêi nh ngêi anh em, ngêi ®ång chÝ. Bµi th¬ Em liªn l¹c lµ biÓu hiÖn s©u s¾c cña tÊm lßng ®»m th¾m Êy: Nh×n em ®«i m¾t long lanh,

C¨m hên ®· bÐn tuæi xanh nh÷ng ngµy.

Em ngåi gÇn n÷a l¹i ®©y,

Cho bõng löa hËn, cho say ®«i lßng.

(Em liªn l¹c)

Con ®êng vµo Nam th¨m th¼m ph¶i vît qua bao suèi s©u, ®Ìo cao. C¶nh vËt con ngêi võa giµu yªu th¬ng khÝch lÖ

võa gîi nªn bao c¨m giËn xãt xa. Téi ç cña kÎ thï cßn ghi l¹i qua bao dÊu vÕt cña sù tµn ph¸, hoang tµn:

K×a ®ång kh« cá ch¸y

Kh«ng mét c¸nh cß bay

N¾m x¬ng tr©u ph¬i tr¾ng

Bªn ruéng dë ®êng cµy

ChiÕc bõa r¨ng gÉy n¸t

Phñ kÝn líp bïn lÇy...

(Hoang tµn)

Nh÷ng ®au th¬ng xãt xa kh«ng lµm n¶n lßng mäi ngêi.

Cuéc sèng vÉn ph¸t triÓn, cuéc chiÕn ®Êu vÉn tiÕp diÔn. VÉn "cã tiÕng c¨m hên ®Êt déi lªn". ChiÕn trêng bom ®¹n vÉn næ víi

"bãng ai len lái mÐ rõng ®ªm". §i vµo cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi vµ gian khæ cña d©n téc, mçi ngêi ®Òu cã ý thøc gç bá t×nh 718

https://thuviensach.vn

c¶m riªng t cña m×nh. Nh÷ng chµng trai trÎ h¨m hë lªn

®êng, kh«ng ph¶i kh«ng cã nh÷ng vÊn v¬ng víi nh÷ng kû niÖm cßn t¬i míi, b©ng khu©ng víi bao m¬ íc hÑn hß. Cuéc kh¸ng chiÕn ®· rÌn luyÖn, thö thçh t¹o nªn bao ®æi thay ®Õn tõng cuéc ®êi. "Ma giã nhuém mµu x¸m l¹i. C¨m hên ®«i m¾t bèc men say". Trªn hµnh tr×nh vÊt v¶, hä ®ãn giao thõa trong niÒm vui kh«ng hÑn mµ gÆp cña nh÷ng ngêi chiÕn sÜ xa nhµ.

Ngµy mai g¬m sóng lªn ®êng, l¹i sèng cuéc ®êi cña ngêi chiÕn sÜ:

Vui víi cuéc ®êi ®Çy khãi löa

§©u lßng mÊy lóc b¹n t¬ v¬ng.

Trªn mçi nÎo ®êng kh¸ng chiÕn cã biÕt bao nhiªu c¶nh ngé vµ t©m t×nh. C¸i ®Ých cña nhµ th¬ lµ ®i vÒ phÝa tríc còng nh

chÝnh cuéc ®êi ®ang ®i nhanh vÒ phÝa tríc.

Trªn nh÷ng nÎo ®êng lµ nh÷ng c¶nh ®êi thùc ®îc ghi nhËn víi bao xóc ®éng t©m t×nh. Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p th¾ng lîi, miÒn Nam cßn chÞu c¶nh ®au th¬ng díi çh cña bän Mü - ngôy. NghÜ ®Õn miÒn Nam trong xa cçh, nh÷ng kû niÖm cña chÝn n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p l¹i trë vÒ båi håi trong ký øc, trong th¬. KÎ thï kh«ng thÓ nµo dËp t¾t ®îc phong trµo yªu níc cña nh©n d©n miÒn Nam, nh÷ng con ngêi trung kiªn mét lßng mét d¹ víi cçh m¹ng. Bµi th¬ Göi b¹n miÒn Nam ghi l¹i t×nh c¶m xóc ®éng cña nh÷ng kû niÖm ®·

qua, nh÷ng suy nghÜ vÒ th¸ng ngµy hiÖn t¹i vµ niÒm tin vµo th¾ng lîi ngµy mai. Tõng h×nh ¶nh cô thÓ cña ®ång chÝ, ®ång bµo l¹i hiÖn lªn trong t©m trÝ:

Nh×n vÒ phÝa trêi Nam

Mét mïa ®«ng ¶m ®¹m

Anh l¨n lén gi÷a cuéc ®êi gian khæ.

Giê nay ®©y anh ë n¬i ®©u?

Anh héi häp ®ång chÝ

Anh kªu gäi ®ång bµo

719

https://thuviensach.vn

Anh n»m trong bôi rËm hay ë vµo hÇm s©u?

Tuæi xanh sím ®· b¹c ®Çu

Tr¸n nh¨n sím ®· nhuém mµu phong s¬ng.

Cßn m¸ Hai nghÌo qu¸

Cã gi÷ ®îc ruéng vên

Hay ph¶i tr¶ vÒ tay

Bän cêng hµo ®Þa chñ?

T«i th¬ng ®êi m¸ gieo neo

§ãi c¬m rçh ¸o sím chiÒu mong con.

Vµ råi còng kh«ng chØ t×nh c¶m víi nh÷ng con ngêi cô thÓ mµ anh cã dÞp gÇn gòi quen biÕt. MiÒn Nam, nöa ®Êt níc cßn trong ®au khæ lu«n da diÕt trong t©m trÝ anh: MiÒn Nam hìi, nhí th¬ng tha thiÕt l¾m!

(Xu©n vÒ víi nh÷ng niÒm tin)

Nçi nhí th¬ng Êy còng lµ t×nh c¶m chung cña mäi ngêi d©n sèng trªn ®Êt B¾c. Nçi nhí th¬ng Êy ®ang biÕn thµnh søc m¹nh cô thÓ. Trong th¬, anh lu«n nhÊn m¹nh mét lêi hÑn íc: T«i sÏ trë vÒ Nam

Gi÷a mét mïa xu©n th¾m.

Mïa Xu©n 1975, lêi hÑn íc Êy ®· trë thµnh sù thËt. Cuéc hµnh tr×nh B¾c Nam lÇn thø ba nµy l¹i ®em ®Õn nhiÒu c¶m høng ®Ñp cho th¬. Thêi gian gÊp rót, khÈn tr¬ng vµo nh÷ng ngµy chiÕn dÞch. §Ìo Ngang, NhËt LÖ, Cam Lé, §«ng Hµ,

§¾k L¾k, Léc Ninh... nh÷ng c¸i tªn th©n thuéc gÇn gòi, nh÷ng cét mèc cña mét chÆng ®êng dµi vµ còng lµ nh÷ng ®Þa danh kÐo dµi trang nhËt ký vÒ th¬. C¶m høng cña ngêi ra trËn thËt phÊn chÊn, con ®êng vµo Nam lµ con ®êng vui, ®êng th¾ng lîi.

TËp th¬ NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn ®· thÓ hiÖn ®îc s©u

®Ëm kh«ng khÝ khÈn tr¬ng, s«i næi cña c¶ níc lªn ®êng. Tç gi¶ ®· dµnh nhiÒu trang th¬ ®Ñp ®Ï viÕt vÒ nh÷ng chiÕn sÜ l¸i 720

https://thuviensach.vn

xe, nh÷ng c« g¸i c«ng binh... nh÷ng ngêi chiÕn sÜ ®ang tiÕp bíc nhau trªn ®êng ra trËn. Mçi ngêi ®Òu cã tríc m¾t c¸i

®Ých th¾ng lîi, mang trong t©m hån mét kho¶ng trêi xanh vµ

trong tim lµ mét lêi nguyÖn íc. Lêi nguyÖn íc Êy víi anh còng nh bao chiÕn sÜ trªn ®êng ra trËn lµ lêi cña non níc, lêi c¨n dÆn cña ®ång chÝ ®ång bµo. §êng ra trËn däc theo d¶i Trêng S¬n hïng vÜ, më ra tr¨m lèi däc ngang, con ®êng ®a ta ®Õn víi nh÷ng th¾ng lîi mang tÇm vãc cña thêi ®¹i. Kh«ng ph¶i lµ

nh÷ng con ®êng ®a nh©n lo¹i tiÕn bíc "®êng lªn vò trô",

"®êng xuèng ®¹i d¬ng" mµ lµ con ®êng cña chñ nghÜa anh hïng cçh m¹ng:

Con ®êng ®· ®a ta ®i ®¸nh Mü,

§Ó cho ®êi mét khóc anh hïng ca.

(§êng víi xe)

Con ®êng Êy më ra tõ nh÷ng ®au th¬ng tñi cùc cña nh÷ng cuéc ®êi n« lÖ, ®i gi÷a nh÷ng gian tru©n thö thçh tét cïng vµ còng thªnh thang trong niÒm vui th¾ng lîi. Trong th¬

cña tç gi¶, ®ã võa lµ con ®êng chung cña d©n téc, võa lµ nh÷ng con ®êng cô thÓ. Trªn ®êng ra tiÒn tuyÕn, Lª §øc Thä ®·

quan s¸t, ghi chÐp vµ s¸ng t¹o nªn nhiÒu tø th¬ ®Ñp. Mét cçh nh×n ch©m biÕm vÒ mét "®µi kû niÖm", nÊm må ch«n chung cña hai tªn x©m lîc cò vµ míi:

Xe t¨ng Mü tan xç,

§ån giÆc Ph¸p rªu phong,

Khen ai khÐo xÕp ®Æt,

LËp mét ®µi chiÕn c«ng.

Mét tÊm lßng biÕt ¬n ghi nhËn qua bao nçi niÒm th¬ng c¶m nh÷ng chiÕn sÜ v« danh ng· xuèng trªn nh÷ng nÎo ®êng ra trËn:

Gi÷a rõng n¾m ®Êt cßn t¬i,

Må ai ma giã, ai ngêi viÕng th¨m.

Anh vui giÊc ngñ ngµn n¨m,

721

https://thuviensach.vn

Th¬ng anh ngµy th¸ng hên c¨m chÊt chång...

(Må chiÕn sÜ kh«ng tªn)

Cø thÕ, c¶m høng th¬ võa b×nh th¶n, chñ ®éng võa khÈn tr¬ng, s«i næi. ChiÕn th¾ng dån dËp, thêi gian gÊp rót, nhÞp th¬ còng khÈn tr¬ng, gÊp rót. Cuéc chiÕn ®Êu ®· ®i vµo trËn cuèi cïng cña lÞch sö. Nh÷ng lo l¾ng, chê ®îi, mong íc vÒ tin th¾ng lîi cña chiÕn trêng xao xuyÕn t©m tr¹ng cña mçi ngêi.

Lóc nµy c¶ thêi tiÕt còng thùc sù tham gia trËn ®¸nh. Bµi th¬

Ma r¬i da diÕt t×nh c¶m mµ ®¾m s©u vÒ ý tëng. Nçi lo l¾ng vÒ

nh÷ng c¬n ma vµo ngµy chiÕn dÞch khÈn tr¬ng nhÊt. Ma r¬i, lµm sao cho xe t¨ng, träng ph¸o vît qua ®îc nh÷ng chÆng

®êng lÇy léi kÞp khÐp ®éi h×nh vµo trËn ®¸nh cuèi cïng: Nghe chim tu hó gäi,

Rõng Léc Ninh s¸ng råi.

Suèt ®ªm qua kh«ng ngñ,

N»m ®Õm tiÕng ma r¬i...

(Ma r¬i)

Nh÷ng c¬n ma vµ nh÷ng ®ªm kh«ng ngñ còng ®· ®Õn trong th¬ anh ba m¬i n¨m vÒ tríc. Trong c¶nh tï ®µy n»m nghe ma r¬i gi÷a bèn bÒ ®Êt níc cßn ®¾m ch×m trong c¶nh ®êi n« lÖ, lßng ngêi sao khái xãt xa, buån tñi:

§ªm n»m nghe tiÕng ma r¬i

Trong khuya nh cã tiÕng ai gäi ®ß,

Xa xa, v¼ng tù bao giê,

Ngµn th«ng hót giã bªn bê s«ng §en.

(Trong khuya)

C¬n ma l¹i ®Õn trong th¬ nhng kh«ng buån trong nçi xa v¾ng mªnh m«ng, hiu h¾t:

ChiÕn trêng chê tõng phót,

§õng ma n÷a, ma ¬i!

(Ma r¬i)

C©u th¬ da diÕt trong nçi lo l¾ng, trong trçh nhiÖm chung 722

https://thuviensach.vn

vµ kh«ng mang mét nÐt riªng t nµo. Gi÷a tiÕng ma r¬i vµ

t©m hån ngêi l¾ng nghe kh«ng cã mét sù giao c¶m. Còng v×

thÕ mµ suèt ®ªm tiÕng ma r¬i... kh«ng cã sù l¾ng nghe, giao c¶m mµ lµ sù nãng lßng, nãng ruét víi yªu cÇu cÊp bçh cña chiÕn trêng vµ t×nh tr¹ng kÐo dµi cña nh÷ng c¬n ma kh«ng

®óng lóc.

ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ®· toµn th¾ng. Chóng ta ®·

®Õn ®Ých th¾ng lîi sau chÆng ®êng dµi chiÕn ®Êu suèt ba m¬i n¨m:

¤i, nh÷ng phót gi©y mõng ®Õn r¬i níc m¾t,

Suèt ®êi ngêi chØ cã mét h«m nay.

(TrËn th¾ng cuèi cïng)

Trong niÒm vui lín cña d©n téc, anh nghÜ ®Õn cç chiÕn sÜ, nh÷ng ngêi ®· trùc tiÕp lµm nªn chiÕn th¾ng, nghÜ ®Õn lêi c¨n dÆn cña Bç Hå, nghÜ ®Õn ®Êt níc sÏ kh«ng cßn nh÷ng ngµy gian tru©n, ®ãi khæ... Nhng råi gi÷a nh÷ng ngµy vui cha trän vÑn, mét trçh nhiÖm míi l¹i ®Æt nÆng trªn vai cña mäi ngêi. Bän ph¶n ®éng P«npèt - Iªngxari ®· ph¶n béi d©n téc Campuchia vµ ph¶n béi t×nh b¹n chiÕn ®Êu cña nh©n d©n ViÖt Nam. Biªn giíi T©y Nam trë thµnh m¶nh ®Êt nãng báng.

T×nh c¶m ®»m th¾m gi÷a nh©n d©n Campuchia vµ ViÖt Nam bÞ

nh÷ng kÎ ph¶n béi xuyªn t¹c, thãa m¹. Ph¶i kiªn quyÕt v¹ch mÆt kÎ thï ph¶n béi vµ gi÷ lÊy t×nh c¶m yªu th¬ng ruét thÞt gi÷a hai d©n téc. NhiÒu bµi th¬ cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· híng vÒ

miÒn ®Êt th©n yªu Êy víi nh÷ng t×nh c¶m quèc tÕ s©u s¾c, ©n t×nh. Thùc ra th× ngay tõ trong nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, Lª §øc Thä ®· cã th¬ hay viÕt vÒ t×nh c¶m ViÖt - Miªn, nh÷ng ngêi cïng mét trËn tuyÕn chiÕn ®Êu chèng thùc d©n Ph¸p. Cçh nhau chØ mét dßng s«ng, mét c¸nh rõng, thËm chÝ

lµ mét con ®êng mßn quen thuéc, ngêi d©n ViÖt vµ Miªn ®· cã nh÷ng quan hÖ t×nh c¶m tù l©u ®êi. Hä l¹i siÕt chÆt tay trong nhiÖm vô chung cña c«ng cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Cuéc gÆp gì gi÷a hai ngêi chiÕn sÜ thËt c¶m ®éng:

723

https://thuviensach.vn

Anh th¬ng t«i nhiÒu l¾m

Ma giã ph¶i x«ng pha,

Anh ®em cho g¹o cñi

§Ó thæi b÷a c¬m chiÒu

Löa hång trong bÕp ®ang reo,

Lßng t«i nh c¶ mét triÒu sãng d©ng.

Kh«ng gian yªn lÆng qu¸

TiÕng sóng väng ngoµi kh¬i

Hai bµn tay siÕt chÆt

ThÇm lÆng hiÓu nhau råi.

(T×nh Miªn - ViÖt)

Tõ sau chiÕn th¾ng ®Õ quèc Mü, bän P«npèt - Iªngxari ®·

ph¶n béi nh©n d©n lao ®éng Campuchia lµ n¹n nh©n cña mét chÕ ®é tµn b¹o. C¶ ®Êt níc Campuchia trë thµnh nhµ tï khæng lå víi nh÷ng sù tr¶ thï tra tÊn, vµ giÕt chãc d· man. Tõ nh÷ng th¾ng lîi huy hoµng trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ

chèng Mü, nh©n d©n Campuchia ®· r¬i vµo bi kÞch ®au ®ín.

Nhng råi lÞch sö l¹i vËn ®éng ®óng theo quy luËt ph¸t triÓn cña nã. Nh©n d©n cçh m¹ng Campuchia víi sù chi viÖn cña nh©n d©n ViÖt Nam ®· quËt khëi vïng lªn giµnh l¹i quyÒn lµm chñ cña m×nh. ThËt vui mõng nµo kÓ xiÕt ®èi víi nh©n d©n ViÖt Nam, nh÷ng ngêi b¹n chung thñy t×nh nghÜa. §ång chÝ Lª §øc Thä ®· nãi lªn qua th¬ nh÷ng t×nh c¶m s©u s¾c cña nhµ th¬

®ång thêi còng lµ cña c¶ nh©n d©n ViÖt Nam víi vËn mÖnh cña

®Êt níc anh em trong c¬n sãng giã vµ ngµy vui th¾ng lîi: Tõ th¸p ¡ngco anh tíi ®©y

Tho¸t vßng ®Þa ngôc bÊy l©u nay

§©u lµ ¸nh s¸ng, ®©u ch©n lý

T«i ®ãn mõng anh triÖu c¸nh tay.

MÊy chôc n¨m nay anh víi t«i

MiÕng c¬m manh ¸o sÎ lµm ®«i

724

https://thuviensach.vn

ChiÕn hµo ®«i b¹n cïng x«ng trËn T×nh nghÜa anh em ®îm th¾m t¬i.

(T×nh nghÜa thñy chung)

Víi nh÷ng bµi th¬ viÕt vÒ nh©n d©n Campuchia, ®ång chÝ

Lª §øc Thä ®· x©y dùng ®îc t×nh c¶m quèc tÕ v« s¶n s©u s¾c víi nh©n d©n Campuchia anh em, nh÷ng ngêi b¹n l¸ng giÒng gÇn gòi, nh÷ng ngêi chiÕn sÜ cïng chung mét chiÕn hµo suèt trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü. §©y lµ

mét phÇn ®ãng gãp ®¸ng kÓ trong m¶ng th¬ viÕt vÒ t×nh c¶m quèc tÕ v« s¶n cña th¬ ca thêi kú hiÖn ®¹i.

*

* *

§i s¸t víi nh÷ng giai ®o¹n ®Êu tranh cçh m¹ng, th¬

Lª §øc Thä ph¶n ¸nh nhiÒu nÐt tiªu biÓu cña cuéc sèng vµ con ngêi ë thêi kú tríc cçh m¹ng vµ trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü. Hai tËp th¬, hai lÇn ra tiÒn tuyÕn trªn con ®êng xuyªn B¾c Nam. Cã lÇn, anh nãi vÒ th¬: "Trong cuéc ®êi chiÕn ®Êu cña m×nh, th¬ thêng ®Õn víi t«i vµo nh÷ng lóc t«i ra ®i ®Õn mét vïng míi, mét ng¶ ®êng míi, mét quª

h¬ng míi. Víi t«i th¬ lµ mét loµi c©y kh«ng mäc díi m¸i nhµ

®îc. Mçi chuyÕn ®i gÆp nh÷ng con ngêi míi, nh÷ng c¶nh ngé míi, nh÷ng niÒm vui nçi buån míi, t«i l¹i muèn ®Õn víi th¬ nh

mét th«i thóc s©u xa"1. Th¬ anh ghi l¹i ®îc h×nh bãng cña nhiÒu kiÓu ngêi rÊt ®Ñp vµ tiªu biÓu cña quÇn chóng cçh m¹ng: Ngêi mÑ chiÕn sÜ, em liªn l¹c, chiÕn sÜ l¸i xe, c« g¸i c«ng binh. Anh Ýt muèn nãi trùc tiÕp ®Õn m×nh - anh xóc ®éng ghi l¹i, kÓ cç nh©n vËt víi t×nh c¶m ®ång chÝ chan hßa; b¶n th©n nhµ th¬ l¹i g¾n bã víi nh©n vËt nh h×nh víi bãng. Tç gi¶ còng

®ang chung c¶nh gian khæ, vît lªn mäi thö thçh nh em bÐ

liªn l¹c ë Trêng S¬n. Anh còng ®ang cã mÆt trªn cung ®êng cña c« g¸i c«ng binh vµ ngêi chiÕn sÜ l¸i xe. Còng v× thÕ mµ anh c¶m nhËn hÕt nh÷ng gian khæ khã kh¨n cña ngêi trong cuéc.

___________________

1. Lª §øc Thä: Mét vµi suy nghÜ vÒ th¬, B¸o V¨n nghÖ, sè 13, 1982.

725

https://thuviensach.vn

Trong th¬ anh cã h¬i thë cña sù sèng, cã nh÷ng chÊt liÖu

®Õn tõ gi÷a cuéc ®êi, nh÷ng chi tiÕt ch©n thùc. C¶nh tîng ®Þch tµn ph¸ víi "nh÷ng c¸nh ®ång kh« ch¸y", nh÷ng "hè bom loang læ c¸nh ®ång" cho ®Õn con ®êng Trêng S¬n bôi mï mÞt, tiÕng chim tu hó gäi s¸ng trong rõng Léc Ninh, phót gÆp gì trµo vui níc m¾t trªn S©n bay T©n S¬n NhÊt.

Nhµ th¬ ®· cã mÆt ë gi÷a cuéc ®êi víi t cçh cña ngêi trong cuéc. Kh«ng xa l¹ theo mét cçh quan s¸t vµ nh×n ng¾m tõ bªn ngoµi, mét nhîc ®iÓm dÔ thÊy ë nh÷ng bµi th¬ ®îc viÕt ra trªn mét hµnh tr×nh. Còng kh«ng khu«n hÑp cçh nh×n cña m×nh vµo mét c¶nh ngé ®Ó dâi theo vµ miªu t¶ tØ mØ cç chi tiÕt.

Trong th¬ anh, nhiÒu nh©n vËt chØ xuÊt hiÖn trong mét hoµn c¶nh cô thÓ, qua mét lÇn gÆp gì l¹i gîi lªn mét phÈm chÊt, mét cuéc ®êi. Nh÷ng nÐt riªng cña bµ mÑ nghÌo bªn mét qu¸n níc hoÆc l¸i ®ß ë mét bÕn s«ng nãi lªn nhiÒu n¨m th¸ng cña mét cuéc ®êi vµ t©m tr¹ng cña nh÷ng tÊm lßng nh©n hËu s¾t son. Vµ

nh÷ng cuéc ®êi Êy gîi lªn h×nh ¶nh cña ngêi mÑ cña ®Êt níc, tîng trng cho h×nh ¶nh cña ®Êt níc ®ang kiªn tr×, nhÉn n¹i vît qua nh÷ng thö thçh, gian tru©n, ®øng lªn tõ trong hoµn c¶nh khã kh¨n cña m×nh. H×nh ¶nh mÑ Suèt, ngêi mÑ anh hïng cø lín dÇn lªn trong lßng ngêi ®äc víi nh÷ng hµnh ®éng cô thÓ: "Gi÷a lµn bom ®¹n x«ng pha - Th¬ng con, th¬ng níc thiÕt tha ch¸y lßng". Ngêi mÑ Êy ®· trë thµnh ngêi mÑ cña cuéc ®êi chung. Còng v× lÏ Êy mµ nh÷ng xãt xa ®îc nãi ®Õn trong th¬ khi mÑ Suèt kh«ng cßn n÷a kh«ng ph¶i chØ lµ nh÷ng t×nh c¶m riªng:

§ß xa v¾ng bãng MÑ råi.

Nh×n s«ng nhí MÑ, ngËm ngïi xãt xa!

Qu©n thï ®· giÕt MÑ ta

Mét ®ªm ma giã, m¸u hßa dßng s«ng,

MÑ vÒ víi nh÷ng chiÕn c«ng,

Ghi trang sö ®Ñp anh hïng B¶o Ninh.

(Nhí mÑ)

726

https://thuviensach.vn

C¸i riªng vµ c¸i chung, trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp thêng t¹o nªn mét sù hßa hîp kÝn ®¸o trong th¬ anh. §ã lµ kÕt qu¶ cña mét t duy th¬ ca n¨ng ®éng, s¸ng t¹o vµ cña trÝ tëng tîng phong phó trong th¬: "Cã lÏ tëng tîng cña ngêi lµm th¬ lµ

cÇu nèi gi÷a qu¸ khø vµ hiÖn t¹i, gi÷a c¸i riªng vµ c¸i chung, gi÷a c¸i ¶o ¶nh xa x¨m vµ c¸i h×nh hµi thùc tríc m¾t"1. H×nh

¶nh ngêi l¸i thuyÒn ë mòi Cam Ranh mµ tç gi¶ cã dÞp gÆp gì qua mét chuyÕn ®i c«ng tç ®· ®Õn víi th¬ nh mét nh©n vËt cô thÓ, ®ång thêi còng lµ biÓu tîng cho mét ngêi chØ huy vµ l·nh

®¹o tµi giái con thuyÒn cçh m¹ng, con thuyÒn Êy ®ang ph¶i vît qua bao hiÓm nguy: thuyÒn ®¹p trªn ngän sãng... thuyÒn ch¹y nh thoi ®a vµ ngêi thñy thñ giµu kinh nghiÖm vµ

quyÕt t©m:

Tia m¾t s¸ng bõng nh»m th¼ng híng

ThuyÒn chêm lîm sãng, quyÕt chÌo qua.

C¸i thËt trong ®êi sèng mµ tç gi¶ chøng kiÕn vµ ®a vµo th¬ kh«ng ph¶i lµ c¸i cí ®Ó bµy tá t©m tr¹ng cña m×nh, nhng còng kh«ng ph¶i lµ ®Ých ®i tíi cña th¬. Anh muèn tõ cuéc ®êi ngêi mÑ, c«ng viÖc cña c« g¸i c«ng binh, cho ®Õn mét hè bom cña giÆc ®· l¹i lªn xanh lóa, nÊm må ngêi liÖt sÜ bªn c¸nh rõng, c¬n ma tríc khi b¾t ®Çu mét chiÕn dÞch vµ cuèi cïng lµ niÒm vui toµn th¾ng... tÊt c¶ gãp phÇn nãi lªn sù sèng cña mét d©n téc anh hïng. Trªn chñ ®Ò nµy cã thÓ cã nhiÒu híng s¸ng t¹o. Nh÷ng lý lÏ hïng biÖn cã søc m¹nh riªng cña nã. Tç gi¶ Ýt ®i vÒ phÝa chÝnh luËn mµ vÉn muèn quan t©m h¬n ®Õn chÝnh sù thuyÕt phôc cña b¶n th©n sù sèng. Nh÷ng sù thËt tiªu biÓu cña ®êi sèng tríc hÕt ®· t¹o nªn ë tç gi¶ nh÷ng xóc ®éng rÊt ch©n thµnh.

Th¬ Lª §øc Thä cã t×nh, c¸i t×nh ®êi vµ t×nh ngêi cña nh÷ng ngêi ®ång chÝ th©n th¬ng. Suèt nh÷ng chÆng ®êng dµi cña cçh m¹ng, biÕt bao c¶nh ngé, vui buån, sum häp, ly t¸n

®· ®Õn víi cuéc ®êi, ®· ®Õn víi th¬. Nh÷ng th¬ng c¶m xãt xa ngêi ®ång chÝ ®· hy sinh trong tï ngôc:

___________________

1. Lª §øc Thä: Mét vµi suy nghÜ vÒ th¬, B¸o V¨n nghÖ, sè 13, 1982.

727

https://thuviensach.vn

B¹n ®· hy sinh trän mét ®êi, Cµnh hoa sím hÐo gi÷a ngµy t¬i,

Rõng xanh cßn dÊu võng tr¨ng gi·i,

Lßng vÉn cßn in vÕt hËn ®êi.

(HËn rõng xanh)

Gi©y phót sum häp cuèi cïng cña t×nh ®ång chÝ, tríc lóc ph¶i xa nhau:

GÆp nhau kh«ng nãi nöa lêi

Trong yªn lÆng c¶ mét trêi ®¾m say.

Th¬ Lª §øc Thä cã nhiÒu c¶nh gÆp gì vµ lóc chia tay.

Ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng kh«ng ph¶i lµ ngêi khçh v« t×nh trªn mét hµnh tr×nh v« ®Þnh. Nh÷ng sù gÆp gì cña t×nh ®ång bµo, ®ång chÝ trong nhiÖm vô, lóc gian tru©n ®· g©y bao xóc

®éng, yªu th¬ng. Ngêi mÑ chiÕn sÜ NghÖ An víi qu¸n níc bªn ®êng, em bÐ liªn l¹c miÒn Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ, ngêi chiÕn sÜ l¸i xe ë Trêng S¬n... gÆp nhau cã khi chØ trong phót gi©y mµ ®· c¶m th«ng víi bao t×nh lu luyÕn. Cã khi nhµ th¬

®Ó cho c¶nh vËt nãi lªn hé tÊm lßng:

Ngµn c©y s¬ng phñ kÝn

Chim rõng tha lêi ca

Mµn ®ªm dÇn ®æ xuèng

§«i bãng mê trong khuya...

Mét buæi chiÒu Dèc Bót

Chót t×nh b¹n mÕn th¬ng

Chung mét niÒm uÊt hËn

Lßng vÉn th¾m yªu ®¬ng.

(Mét chiÒu Dèc Bót)

Cã lóc dêng nh kh«ng k×m ®îc nh÷ng xóc ®éng, anh nãi lªn víi bao tha thiÕt t×nh c¶m yªu th¬ng ®ång chÝ, ®ång bµo. Anh xóc ®éng ®Õn xãt xa tríc nh÷ng vÊt v¶, gian tru©n mµ em nhá liªn l¹c ®ang ph¶i chÞu ®ùng:

Giã lïa chi mÊy giã ¬i,

728

https://thuviensach.vn

Em ®i trèn giã l¹i ngåi bªn anh.

L¹nh lïng chiÕc ¸o mong manh,

Tay gÇy ghÎ lë, mÆt xanh nanh vµng.

Th¬ng em th¬ng qu¸ lµ th¬ng,

L©n la em kÓ ®o¹n trêng anh nghe.

(Em liªn l¹c)

TÊm lßng nh©n ¸i, ©n t×nh Êy ®· g¾n bã thªm ngêi chiÕn sÜ, nhµ th¬ víi quÇn chóng cçh m¹ng vµ sù g¾n bã ®· mang l¹i søc m¹nh thùc sù trong ®Êu tranh. Ba m¬i l¨m n¨m sau, ngêi

®äc l¹i b¾t gÆp l¹i tÊm lßng yªu th¬ng Êy. T×nh c¶m trong th¬

vÉn xóc ®éng trÎ trung nh ngµy nµo vµ cµng s©u s¾c ®»m th¾m h¬n víi thêi gian.

Trong th¬ Lª §øc Thä còng cã ®«i m¹ch t×nh c¶m ®i qua cuéc ®êi riªng. Tõ tÊm lßng riªng cña ngêi chiÕn sÜ cçh m¹ng trong c¶nh tï ®µy ®Õn cuéc ®êi riªng cña ngêi c¸n bé qua nh÷ng n¨m th¸ng ®Êu tranh. C¸i riªng vµ c¸i chung hßa hîp ®»m th¾m. Nghe tin con ®îc kÕt n¹p vµo §¶ng, anh xóc ®éng khi nghÜ ®Õn con, ngêi ®ång chÝ cïng chung lý tëng chiÕn ®Êu:

§¶ng ®· cho con c¶ cuéc ®êi,

C¶ mïa xu©n th¾m rén vui t¬i,

Ch¾p cho ®«i c¸nh thÇn tiªn ®ã,

Con h·y bay ®i tËn cuèi trêi.

Xuyªn suèt trong th¬ Lª §øc Thä lµ t×nh c¶m cña ngêi chiÕn sÜ h¨ng say ho¹t ®éng, b¨ng vÒ phÝa tríc. Giäng th¬ anh thanh th¶n hån nhiªn mµ kiªn quyÕt, nÐt kiªn quyÕt cña lßng quyÕt t©m vµ cña hµnh ®éng cçh m¹ng. TÊt c¶ ®Òu híng vÒ

mét phÝa nh con ®êng ®i híng ®Õn ®Ých xa. Ngay tõ nh÷ng n¨m cßn trong tï ngôc nh÷ng ngµy ho¹t ®éng trong bÝ mËt, lêi th¬ ®· kh¾c xuèng mét lßng quyÕt t©m: "Sao cho ®êi hÕt lÇm than". "§êi ngêi xãa hÕt v¹n ®iªu linh". §Õn ®îc c¸i ®Ých ®ã ph¶i tr¶i qua biÕt bao thö thçh, gian tru©n, ®êng cçh m¹ng l¹i chñ yÕu lµ nÎo ®êng ra tiÒn tuyÕn nªn nh÷ng khã kh¨n hy sinh l¹i cµng chång chÊt:

729

https://thuviensach.vn

§êng cçh m¹ng lµ ®êng dµi v« tËn

§Çy ch«ng gai nhng còng ®Çy cá l¹ hoa th¬m.

(Ngêi ®¶ng viªn céng s¶n)

Quan niÖm nh thÕ vÒ con ®êng cçh m¹ng nªn t×nh c¶m trong th¬ anh kh«ng nÐm xuèng mét cçh lý trÝ kh« khan, mµ

lu«n thÊm vµo bªn trong chÊt men say trong tranh ®Êu. C¶m høng chung vÒ tËp th¬ NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn béc lé râ nÐt quyÕt t©m vµ niÒm vui cña ngêi ra trËn. Cïng mét t×nh c¶m vµ

ý th¬, Tè H÷u cã lÇn ®· viÕt:

Cha bao giê ®Ñp thÕ s¾c trêi xanh

Vµ s¾c ®á cña lçê ra trËn.

C©u th¬ mang mét niÒm vui ®»m tù bªn trong, víi nh÷ng c¶nh s¾c ®Ñp cña ngµy ra trËn. NiÒm vui Êy còng dµo d¹t trong th¬ Lª §øc Thä, c¸i vui n¸o nøc cña nhµ th¬, råi cña mäi ngêi, nh÷ng dßng ngêi ®ang nh nh÷ng con suèi ®æ vµo s«ng, nh÷ng dßng s«ng cuån cuén x« vÒ biÓn c¶ trong ChiÕn dÞch lín Hå ChÝ Minh:

§êng vµo tiÒn tuyÕn l¾m tin vui,

Th¾ng trËn reo mõng kh¾p mäi n¬i,

Giôc gi· ®êng xa mau kÞp bíc,

Thêi c¬ thuËn lîi tíi n¬i råi.

(Lêi anh dÆn)

TÊt c¶ ®ang dån vÒ phÝa tríc. Nh÷ng bµi th¬ ®îc viÕt ra nh

sù ghi nhËn nh÷ng c¶m nghÜ vui n¶y ra trªn mçi chÆng ®êng, th¬

kh«ng nÝu gi÷ l¹i, kh«ng lµm ph©n t¸n t©m t ngêi ra trËn. Còng v× thÕ mµ trªn hµnh tr×nh B¾c Nam qua bao ®Ìo cao suèi s©u, bao phong c¶nh l¹, th¬ anh kh«ng bÞ hót vµo c¶nh vËt. Qua §Ìo Ngang, n¬i ®Þa danh vµ phong c¶nh thiªn nhiªn nhiÒu chÊt th¬

nµy kh«ng khái xóc ®éng ®Õn tç gi¶. Bµi th¬ Qua ®Ìo Ngang häa vÇn l¹i bµi th¬ cña bµ HuyÖn Thanh Quan gîi l¹i mét kû niÖm bªn c¹nh mét trçh nhiÖm cña cuéc ®êi hiÖn t¹i:

730

https://thuviensach.vn

Qu©n vît ®Ìo Ngang quyÕt diÖt tµ, ChiÕn c«ng nèi tiÕp në nh hoa,

Bom r¬i chËt ®Êt thï mu«n thuë,

M¸u ®æ trµn s«ng hËn mçi nhµ.

§· quyÕt hy sinh cho ®Êt níc,

Qu¶n g× n¸t thÞt víi tan da,

Ngµy vui thèng nhÊt kh«ng xa n÷a,

Nam B¾c sum vÇy ta gÆp ta.

Bµi th¬ xa víi nh÷ng c©u th¬ ®Ñp ph¶n ¸nh mét t©m tr¹ng, mét tÊm lßng ch©n t×nh cña nhµ th¬ c« ®¬n gi÷a cuéc ®êi vµ muèn t×m thÊy ë n¬i thiªn nhiªn cao ®Ñp nµy chót hßa hîp g¾n bã. Nhng råi nçi c« ®¬n trong trÎo nh l¹i cµng thªm da diÕt h¬n: "Mét m¶nh t×nh riªng ta víi ta" .

Bµi th¬ nµy kh«ng lu ý nhiÒu ®Õn c¶nh vËt thiªn nhiªn, kh«ng cã nhiÒu thêi gian ®Ó nh×n ng¾m t¹o vËt. §oµn qu©n vît

®Ìo Ngang nhanh chãng ®Ó híng tíi ®Ých xa. Lßng yªu níc vµ

nçi hËn thï téi ç cña kÎ thï cµng nh thóc giôc bíc ®i ®Ó

nhanh chãng ®Õn ngµy th¾ng lîi "Nam B¾c sum vÇy, ta gÆp ta".

Còng v× thÕ mµ c©u th¬ kh«ng dõng l¾ng ®Ó t×m sù yªn tÜnh hoÆc tù ®i s©u vµo m×nh. §©y lµ nh÷ng vÇn th¬ cña ngêi ra trËn, nh÷ng c¶m nghÜ cña hµnh ®éng nªn mang tÝnh chÊt cña mét lêi quyÕt t©m. §îc viÕt ra trong nh÷ng hoµn c¶nh khç nhau cña t©m tr¹ng vµ c¶nh ®êi, th¬ Lª §øc Thä cã lóc nhá nhÑ

t©m t×nh, khi ®»m th¾m trong chuyÖn kÓ, khi luËn bµn s«i næi.

Th¬ kh«ng ®Õn víi anh tõ trong mét chñ ®Ých cã tríc mµ trong nh÷ng c¶nh ngé cña cuéc ®êi. Trªn bèn m¬i n¨m qua m¹ch th¬

vÉn bÒn bØ tiÕp nèi theo dßng ®êi cña nh÷ng th¸ng n¨m nhiÒu gian tru©n, thö thçh. Anh cã th¬ hay ë c¶ hai thêi kú, tríc vµ

sau Cçh m¹ng Th¸ng T¸m. Mét sè bµi th¬ nh HËn rõng xanh, ý xu©n, Em liªn l¹c, Nhí mÑ, Ma r¬i, v.v., ®îc nhiÒu b¹n ®äc yªu thÝch vµ cã vÞ trÝ trong th¬ ca cçh m¹ng hiÖn ®¹i. Trong phong trµo th¬ cçh m¹ng thêi kú tríc n¨m 1945, th¬ Lª §øc 731

https://thuviensach.vn

Thä kh«ng thuéc vµo nh÷ng s¸ng tç viÕt theo lèi cæ. Tç gi¶ ®·

vît khái nh÷ng rµng buéc cña th¬ xa, nhng anh còng cha biÓu hiÖn râ nÐt cho mét lèi viÕt míi. Anh cã quan niÖm s¸t

®óng víi sù ph¸t triÓn cña h×nh thøc trong th¬ "Cµng ngµy th¬

cµng ph¸ tung nh÷ng khu«n khæ h×nh thøc cò ®Ó gi·i bµy tù do c¶m xóc vµ tëng tîng cña nhµ th¬". Nhng ®©y ®ã, nh÷ng nÐt xa cò trong h×nh thøc biÓu hiÖn vÉn xen lÉn trong th¬ anh.

Anh ch¨m sãc ý th¬ vµ c©u ch÷ nhng cha cã nhiÒu dông c«ng t« ®iÓm nghÖ thuËt. §Õn víi th¬ anh kh«ng nghÜ ®Õn mét sù nghiÖp mµ t×m ®Õn tiÕng nãi t©m t×nh. BiÓu hiÖn s©u s¾c tiÕng nãi t©m t×nh, anh lu«n lu«n nghÜ ®Õn sù nghiÖp cña §¶ng, cña d©n téc, mµ th¬ lµ ngêi chiÕn sÜ ®Êu tranh kh«ng mÖt mái. Th¬

anh ghi nhËn ch©n thµnh tÊm lßng chiÕn sÜ Êy qua nh÷ng chÆng

®êng dµi cña cçh m¹ng.

732

https://thuviensach.vn

Vµi håi øc vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

Nh¹c sÜ Xu©n Oanh*

Håi ®ã lµ vµo n¨m 1947 - 1948, t«i ®îc ®iÒu lªn c«ng tç ë V¨n phßng Tæng bé ViÖt Minh trªn chiÕn khu ViÖt B¾c. §ång chÝ Hoµng Quèc ViÖt, lóc ®ã lµ BÝ th Tæng bé, thêng ph¸i t«i

®em th tõ tµi liÖu sang V¨n phßng Trung ¬ng §¶ng ®ãng ë bªn kia ®Ìo Re. §êng ®i sang ®ã ph¶i qua mét khu rõng cã nhiÒu vïng cá gianh rËm r¹p. Bµ con b¶n lµng rÊt Ýt qua n¬i nµy v× sî hæ vµ cç thó d÷ khç cã thÓ bÊt ngê nh¶y ra tÊn c«ng.

Nhng ®i nhiÒu lÇn thµnh quen, kh«ng thÊy sî. Vµ ®· ®Õn ®îc

®Þa ®iÓm V¨n phßng Trung ¬ng lµ an toµn råi.

V¨n phßng ®ãng ë mét n¬i kÝn ®¸o trong rõng c©y, r¶i rç mét sè nhµ sµn cña bµ con ngêi Tµy. Mçi nhµ sµn ë ViÖt B¾c

®Òu cã mét kho¶ng vu«ng ë gi÷a nhµ ®Æt bÕp löa. Trªn bÕp bao giê còng cã mét nåi níc nãng hoÆc vµi ba cñ s¾n, cñ khoai lïi s½n trong ®èng tro. Chung quanh bÕp thêng lµ n¬i cø ®Õn buæi chiÒu th× cç ®ång chÝ l·nh ®¹o ®Õn ¨n c¬m, vµ sinh ho¹t cïng anh em c¸n bé, nh©n viªn. H«m nµo ®Ñp trêi th× ®¸nh bãng chuyÒn hay bãng bµn, kh«ng th× sinh ho¹t v¨n nghÖ. Mçi lÇn sang ®ã, t«i chØ cã thÓ tíi vµo buæi chiÒu tríc lóc mÆt trêi lÆn. TiÖn gÆp b÷a th× ¨n c¬m, kh«ng th× tham gia sinh ho¹t v¨n nghÖ. Cç

®ång chÝ l·nh ®¹o kh«ng ai nÒ hµ, s½n sµng tham gia víi anh chÞ em b»ng kÓ chuyÖn hoÆc ng©m th¬. Kh«ng khÝ ®ã rÊt cã tç dông ®éng viªn anh chÞ em, n©ng cao tinh thÇn ®oµn kÕt chiÕn

®Êu vµ quªn ®i nh÷ng gian khæ thiÕu thèn cña kh¸ng chiÕn.

___________________

* Nguyªn: - Tæng Th ký kiªm Phã Chñ tÞch Uû ban Hßa b×nh ViÖt Nam,

- Nguyªn Tæng Th ký Héi ViÖt - Mü.

733

https://thuviensach.vn

Trong mét lÇn sinh ho¹t v¨n nghÖ, bçng ®ång chÝ Lª §øc Thä chØ vµo gãc nhµ chç t«i ngåi vµ nãi: "Nghe anh ViÖt nãi cËu h¸t kh¸ l¾m. VËy h¸t mét bµi g× cho anh em nghe, ®îc kh«ng?".

H«m ®ã, tiÕt trêi ®· sang thu, giã heo may chím l¹nh. Bªn ngoµi l¹i ®ang lÊm tÊm ma. T«i nghÜ bông nÕu lóc ®ã h¸t mét bµi vÒ cçh m¹ng kh¸ng chiÕn cha ch¾c ®· ®îc hoan nghªnh v× mäi ngêi nghe nhiÒu råi. T«i bÌn chän bµi "Giät ma thu"

cña §Æng ThÕ Phong, nhng giao hÑn tríc: "Bµi h¸t nµy l·ng m¹n, kh«ng cã tÝnh chiÕn ®Êu vµ kh«ng hîp víi tai cç ®ång chÝ

l¾m ®©u. Nhng nã cã thÓ hîp víi kh«ng khÝ lóc nµy. H¸t xong xin ®õng phª b×nh, th× t«i míi h¸t". §ång chÝ Lª §øc Thä nãi ngay: "CËu nµy dë thËt! Kh«ng l·ng m¹n th× lµm cçh m¹ng thÕ

nµo ®îc? M×nh nghe nãi bµi h¸t Êy hay l¾m nhng cha ®îc nghe. CËu cø h¸t ®i". ThÕ lµ t«i h¸t. ChØ h¸t su«ng, kh«ng cã

®µn ®Öm. Håi ®ã ë trªn rõng, mét chiÕc ghita còng rÊt hiÕm.

ChiÕc ®µn cña t«i cßn ®Ó ë bªn Tæng bé.

Ngoµi kia giät ma thu th¸nh thãt r¬i

Trêi l¾ng u buån m©y níc nh ngõng tr«i

Nghe giã tho¶ng m¬ hå trong ma r¬i

Ai khãc, ai than hê!

...

Ngêi mong m©y tan, cho giã hiu hiu lµnh

M©y ngá trêi xanh

Giã ngõng ®i, m©y buån chi, cho câi lßng l©m ly

...

Giã xa x¨m vÉn vÒ, m©y gi¨ng buån lª thª

BiÕt bao n¨m n÷a trêi

Vî chång Ng©u th«i khãc v× Thu

...

T«i h¸t hai lÇn. H¸t xong, kh«ng khÝ chung quanh im ¾ng h¼n. ¢m hëng cña bµi h¸t nh cßn l¾ng ®äng trong khãi mê cña bÕp löa vµ nh÷ng giät gianh bªn ngoµi rá xuèng s©n sµn.

734

https://thuviensach.vn

Kh«ng thÊy ai nãi g×. Lóc sau, ®ång chÝ Lª §øc Thä lªn tiÕng:

"Sao l¹i cã bµi h¸t hay vµ mang nhiÒu tÝnh nh©n ®¹o thÕ nhØ?

Giäng h¸t cña cËu còng Êm n÷a. Nã lµm cho bµi h¸t bít ®i c¸i vÎ thª l¬ng l¹nh lÏo". T«i h¬i ng¹c nhiªn, s÷ng sê vÒ nhËn xÐt cña ®ång chÝ. B¶n th©n t«i ®· nhiÒu lÇn h¸t bµi ®ã nhng cha bao giê nghÜ r»ng nã mang tÝnh nh©n ®¹o. §iÒu ®ång chÝ nãi nh xua ®uæi ý nghÜ trong t«i thêng cho cç ®ång chÝ l·nh ®¹o lµ kh« khan mµ dï kh«ng ®i n÷a th× còng ch¼ng cã th× giê hay bông d¹ nµo mµ thëng thøc c¸i hay cña mét tç phÈm nghÖ

thuËt. Th× ra bªn trong con ngêi cña cç ®ång chÝ vÉn Èn giÊu nh÷ng c¶m nghÜ s©u s¾c vµ rung ®éng vÒ nghÖ thuËt.

L¹i mét lÇn n÷a sau nµy, vµo n¨m 1972, khi ®ang diÔn ra Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam vµ lóc ®ã t«i còng ë Pari víi c¬ng vÞ

kh«ng ph¶i mét quan chøc ngo¹i giao hay thµnh viªn cña ®oµn

®µm ph¸n, mµ lµ ®¹i diÖn cho Uû ban ViÖt Nam ®oµn kÕt víi nh©n d©n Mü. Trong mét buæi r¶nh rçi sau phiªn häp, ®ång chÝ

Lª §øc Thä bçng cho mêi t«i ®Õn phßng riªng ë trªn gç tßa nhµ

cña ph¸i ®oµn vµ ®Ò nghÞ t«i gi¶ng gi¶i cho nghe vÒ ©m nh¹c.

§ång chÝ nãi: "M×nh lµm c¸i c«ng viÖc chÝnh trÞ, qu©n sù nµy l©u thµnh ra con ngêi cã vÎ nh kh« khan hÐo h¾t thÕ nµo Êy. CËu dµnh Ýt thêi gian nãi cho nghe vÒ ©m nh¹c ®i. M×nh rÊt thÝch thi ca nhng kh«ng hiÓu nhiÒu vÒ m«n nµy, mÆc dÇu m×nh biÕt nã cã søc m¹nh ghª gím, v× chÝnh trÞ mµ kh«ng cã v¨n hãa th× sÏ

thµnh v« dông. CËu h·y lÇn lît nãi cho m×nh nghe vÒ lÞch sö

©m nh¹c, c¶ cña ph¬ng §«ng lÉn ph¬ng T©y ®i".

L¹i mét lÇn n÷a, t«i kh«ng ngê mét ®ång chÝ l·nh ®¹o l¹i rÊt quan t©m ®Õn nghÖ thuËt mµ nhiÖm vô chÝnh trÞ bËn rén quanh n¨m kh«ng cho phÐp cã dÞp t×m hiÓu mµ ph¶i tranh thñ häc hái vµo nh÷ng lóc t×nh h×nh ®ang níc s«i löa báng nh

thÕ. T«i c¶m thÊy rÊt kÝnh phôc. T«i b¾t ®Çu nãi tãm t¾t vÒ lÞch sö ©m nh¹c. §ång chÝ nghe rÊt ch¨m chó víi th¸i ®é khiªm tèn nh mét anh häc trß nhá. Mçi ®o¹n gi¶i thÝch, t«i minh häa b»ng nh÷ng lµn ®iÖu chÌo, quan hä, bµi chßi, hoÆc nh¹c cæ ®iÓn ph¬ng T©y. Råi t«i trÝch mÊy c©u nh¹c trong b¶n biÕn tÊu cña 735

https://thuviensach.vn

Rachmaninoff vÒ chñ ®Ò cña Paganini. §ång chÝ nghe kh«ng biÕt mÖt mái, mÆc dÇu cßn ®ang mÖt víi phiªn häp võa qua ë bµn Héi nghÞ. Nghe xong, ®ång chÝ nãi: "ThËt kú l¹! Sao ngêi ta cã thÓ nghÜ ra nh÷ng giai ®iÖu ®Ñp ®Õn thÕ nhØ? Nã ®i th¼ng vµo t©m hån con ngêi vµ ®äng l¹i ë ®ã mµ kh«ng sao tiªu tan

®îc. §óng lµ nã cã søc m¹nh ®Õn møc biÕn ®æi ®îc lßng ngêi.

Cç cËu cã c¸i may m¾n lµ biÕt ®îc nh÷ng ®iÒu tuyÖt diÖu nh

thÕ. Cßn m×nh th× thiÖt thßi qu¸. Ph¶i lµm sao cho d©n m×nh ai còng cã c¸i may m¾n hiÓu biÕt ®îc tÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã".

Sau nµy, trong qu¸ tr×nh ®i ®Õn ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vÒ

ViÖt Nam, ®ång chÝ bËn nhiÒu viÖc quan träng khç, cßn b¶n th©n t«i còng ®îc ®iÒu ®i mét c«ng tç khç nªn kh«ng cã dÞp nãi chuyÖn thªm víi ®ång chÝ vÒ ©m nh¹c n÷a. Nhng chØ vµi buæi nh thÕ th«i ®ñ cho t«i cã nh÷ng ý nghÜ tèt ®Ñp vÒ nh÷ng

®ång chÝ l·nh ®¹o nh ®ång chÝ Lª §øc Thä. T«i nhËn thøc r»ng cç ®ång chÝ l·nh ®¹o cao cÊp lµ nh÷ng ngêi ®Òu lu«n rÊt quan t©m t×m hiÓu s©u vÒ lÜnh vùc v¨n häc vµ nghÖ thuËt, tç ®éng cña nghÖ thuËt ®èi víi con ngêi vµ x· héi.

Quan niÖm cña mét sè ngêi nµo ®ã vÒ tÝnh khÝ vµ ®øc ®é cña nh÷ng ®ång chÝ l·nh ®¹o nµo ®ã cã lÏ lµ xuÊt ph¸t tõ mét vµi thµnh kiÕn lÆt vÆt mµ kh«ng cã sù th«ng c¶m ®Õn tËn gèc nguån vµ tÊm lßng cña nh÷ng con ngêi mµ x· héi vµ d©n téc

®· trao cho hä nh÷ng nhiÖm vô cÊp bçh, thiªng liªng vµ cao c¶.

736

https://thuviensach.vn

Lª §øc Thä nh©n vËt lÞch sö - nhµ th¬

GS, TS. Mai Quèc Liªn*

T«i nh¾m m¾t l¹i vµ tríc m¾t t«i hiÖn ra mét «ng giµ cao gÇy, tao nh· nh mét nhµ nho, giäng nãi nhá nhÑ. §ã lµ c¸i Ên tîng mµ t«i lu«n gi÷ vÒ cô giµ nµy, con ngêi ®· lµ Thêng vô Trung ¬ng §¶ng tõ n¨m 1945, mét trong nh÷ng nh©n vËt ®øng

®Çu cuéc kh¸ng chiÕn ë Nam Bé (sau ®ång chÝ Lª DuÈn) vµ sau nµy còng lµ mét céng sù gÇn gòi nhÊt cña ®ång chÝ Lª DuÈn.

¤ng lµm tæ chøc, an ninh, ngo¹i giao, quèc phßng, lµm c«ng tç t tëng, v¨n hãa, v¨n nghÖ; lÜnh vùc nµo §¶ng ph©n c«ng,

«ng ®Òu cã mÆt vµ lµm hÕt t©m søc cña m×nh. §ã lµ mét con ngêi quyÕt ®o¸n, n¨ng ®éng, nhiÒu s¸ng kiÕn... Mét ®ång chÝ

Trung ¬ng nh¾c t«i r»ng ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· hai lÇn gãp phÇn quan träng vµo viÖc xç lËp Tæng BÝ th (lÇn thø nhÊt lµ

Lª DuÈn vµ lÇn thø hai lµ NguyÔn V¨n Linh - khi ®ã Lª §øc Thä lµ Trëng ban Nh©n sù §¹i héi VI). §ång chÝ Lª §øc Thä cã thêi gian tõng lµm BÝ th Trung ¬ng Côc thay ®ång chÝ Lª DuÈn, theo t liÖu cña ®ång chÝ TrÇn H÷u Phíc, Th ký ®ång chÝ

Lª §øc Thä. Nh÷ng ®iÒu nµy nhiÒu ngêi biÕt vµ ®· viÕt.

Tríc khi gÆp ®ång chÝ Lª §øc Thä, t«i ®· nghe nãi nhiÒu vÒ «ng. R»ng ®ã lµ mét "quyÒn uy" lín. Mµ ®· lµ "quyÒn uy" lín th× "khã th¬ng", "khã gÇn". Vµ ®· lµ "quyÒn uy" th× cã ngêi th¬ng, ngêi ghÐt. Lµm c«ng tç tæ chøc nh©n sù, ®¸nh gi¸, cÊt nh¾c, "phÕ lËp" con ngêi, th× dï c«ng t©m cçh mÊy còng khã ___________________

* Uû viªn Héi ®ång Lý luËn, phª b×nh v¨n häc - nghÖ thuËt Trung ¬ng, Gi¸m ®èc Trung t©m Nghiªn cøu Quèc häc kiªm Tæng Biªn tËp T¹p chÝ

Hån ViÖt.

737

https://thuviensach.vn

tr¸nh ®iÒu tiÕng. §a anh lªn, anh tháa m·n th× tù m·n: ®ã lµ

do tµi ®øc, c«ng lao cña t«i ®Êy chø; cßn nÕu v× lý do g× ®ã mµ

kh«ng ®îc ®a lªn, ®a vµo hay "®a ra" th× dÜ nhiªn lµ mang o¸n. TÊt nhiªn c«ng tç tæ chøc lµ cña c¶ tËp thÓ Trung ¬ng, Bé ChÝnh trÞ, nhng c¸ nh©n phô trçh ph¶i chÞu phÇn trçh nhiÖm. C«ng tç tæ chøc cña ta nh÷ng n¨m chèng Mü ®· gãp phÇn vµo chiÕn th¾ng chung cña d©n téc. C«ng viÖc nµy cç

®ång chÝ tiÒn bèi biÕt rÊt râ. Riªng t«i, t«i nghÜ: kh«ng ai cã thÓ

lµm võa lßng tÊt c¶ mäi ngêi, chØ cã vÊn ®Ò lµ ®éng c¬ vµ hiÖu qu¶. Cho ®Õn ngµy h«m nay, cã ngêi vÉn cßn x× xµo nµy kia vÒ

«ng, cßn ngêi bÞa ®Æt kh«ng b»ng chøng th× kh«ng cÇn nãi.

NhËn xÐt mét nh©n vËt lÞch sö lµ viÖc v« cïng phøc t¹p. T«i cho r»ng sau tÊt c¶ cç ®¸nh giçhÝnh thøc cña §¶ng, Nhµ níc ta, cña cç ®ång chÝ cïng ë tï víi «ng, cïng c«ng tç nhiÒu n¨m ë cç c«ng tç khç nhau, ta cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng: "Lª §øc Thä lµ mét trong nh÷ng ngêi häc trß u tó cña Bç Hå, lµ ngêi cã c«ng lín, vµo hµng khai quèc", dùng nÒn mãng cho chÕ ®é ta, cho Tæ quèc ta thèng nhÊt, ®éc lËp. Cha cã mét ngêi nµo ®îc tÝn nhiÖm giao phã vµ lËp c«ng lín ë nhiÒu lÜnh vùc, nhiÒu mÆt trËn nh vËy. ChØ riªng trong lÜnh vùc ngo¹i giao, viÖc ®Êu tranh kiªn tr×, kiªn quyÕt, mu lîc ®Ó ®i ®Õn buéc Hoa Kú ph¶i rót qu©n khái miÒn Nam, cßn ta - nghÜa lµ c¶ miÒn Nam, miÒn B¾c lµ ViÖt Nam th× vÉn ë nguyªn t¹i chç, dÉn ®Õn "Mü cót" vµ

sau nµy lµ "ngôy nhµo". §¬n gi¶n vËy th«i, nhng ®ã lµ mét chiÕn lîc lín, vµ ®¹t ®îc nã trªn bµn ngo¹i giao víi Hoa Kú lµ

ph¶i tèn biÕt bao x¬ng m¸u, c«ng søc vµ th¾ng lîi ngo¹i giao nµy trùc tiÕp më ®êng cho ®¹i th¾ng mïa Xu©n n¨m 1975 lÞch sö. Sau th¾ng lîi ngo¹i giao t¸i lËp hßa b×nh ë ViÖt Nam, ngêi ta tÆng ®ång chÝ Lª §øc Thä gi¶i N«ben Hßa b×nh, cïng víi KÝtxinhgi¬ nhng «ng kh«ng nhËn (kh«ng thÓ nhËn gi¶i cïng víi kÎ x©m lîc níc m×nh). Sau Gi¨ng P«n Sç, «ng lµ ngêi thø hai tõ chèi Gi¶i N«ben.

§èi víi nh÷ng ngêi lµm v¨n hãa, v¨n nghÖ nh chóng t«i, mét ®iÒu thó vÞ, Lª §øc Thä lµ mét thi nh©n. TruyÒn thèng 738

https://thuviensach.vn

v¨n hiÕn ngh×n n¨m cña níc ta kh«ng thiÕu nh÷ng vÞ võa

"lËp c«ng" võa "lËp ng«n", ®Ó l¹i th¬ v¨n cã gi¸ trÞ cho ®êi sau.

Lª §øc Thä lµ ngêi Nam §Þnh, mét vïng ®Êt cæ xa, tõ thêi Lý, TrÇn, Lª, NguyÔn... ®Òu næi tiÕng lµ vïng ®Êt v¨n hiÕn, sinh ra nhiÒu hiÒn tµi, næi tiÕng th¬ v¨n nh NguyÔn HiÒn, L¬ng ThÕ

Vinh, Ph¹m V¨n NghÞ, Tó X¬ng... Lª §øc Thä xuÊt th©n trong mét gia ®×nh nhµ Nho: khi xa, nho sÜ thêng lµm th¬, thÝch th¬, vµ thêng mang mét t©m hån thi sÜ. C¶ mét ®êi kh¸ng chiÕn, cçh m¹ng, Lª §øc Thä chØ ®Ó l¹i cã mÊy chôc bµi th¬, nh vËy lµ rÊt Ýt. Nhng mÊy chôc bµi th¬ ®ã gióp ta hiÓu thªm con ngêi néi t©m - con ngêi t©m tr¹ng, con ngêi võa b×nh thêng võa cao c¶ cña mét nh©n vËt lÞch sö. Trong sè ®ã, cã thÓ

nãi lµ cã m¬i bµi xuÊt s¾c. Vµ nh thÕ còng lµ nhiÒu ®èi víi mét nhµ th¬ kh«ng chuyªn nghiÖp.

Lµ mét nhµ th¬ chØ lµm th¬ khi c¶m høng chît ®Õn vµo nh÷ng dÞp ®i c«ng tç, nh÷ng dÞp ra khái c«ng viÖc qu©n quèc träng ®¹i, tç gi¶ Ýt cã thêi gian gät giòa ng«n tõ, trau chuèt nghÖ thuËt mµ thêng lµ "cã sao nãi vËy", lÊy ch©n t×nh, thËt lßng lµm cèt tö.

Nhng trong nhiÒu bµi th¬ lµm trªn ®êng c«ng tç Êy, cã nh÷ng c©u th¬ ®Ñp, nhiÒu chÊt th¬, nhiÒu xóc c¶m vµ diÔn ®¹t trän vÑn trong vÇn ®iÖu, c©u ch÷. §¬ng nhiªn, tç gi¶ lµ mét nhµ cçh m¹ng chuyªn nghiÖp, ®iÒu ®Çu tiªn vµ còng lµ cuèi cïng cña hån th¬ lµ "non níc" vµ "®ång bµo" - nh©n d©n: Non níc ®×u hiu x¬ xç qu¸

Xu©n vÒ nh vÏ nÐt thª l¬ng

BiÕt bao kiÕp sèng ®ang qu»n qu¹i

Gi÷a c¶nh ®iªu tµn cña m¸u x¬ng.

(ý xu©n)

Tæ quèc nh thÕ, nh©n d©n nh thÕ, m×nh ®©u cã quyÒn

"l·ng m¹n", "méng m¬" (theo nghÜa tiªu cùc), mµ ph¶i tËp trung vµo nhiÖm vô, vµo "thÒ hÑn non s«ng":

Xu©n ë lßng ta ®· khç råi,

Bao nhiªu m¬ méng b¹n ®êi ¬i.

739

https://thuviensach.vn

§· ®em ch«n xuèng må quªn l·ng ThÒ hÑn non s«ng d¸m phô lêi!

(Lßng xu©n chiÕn sÜ)

T«i cho r»ng, c¸i ®¸ng quý ë th¬ Lª §øc Thä lµ dï c¬ng vÞ, hoµn c¶nh, truyÒn thèng th¬... cho phÐp «ng viÕt nh÷ng lêi

"®¹i ng«n tr¸ng chÝ", thÓ hiÖn khÝ phçh trîng phu nh ngêi ta ®ßi hái vµ quan niÖm, nhng «ng vÉn ch©n thµnh híng vÒ

nh©n d©n, vÒ ®êi thùc c¬m ¸o, hy sinh, gian nan cña chiÕn sÜ,

®ång bµo. §ã lµ nh÷ng m¸i lÒu t¶n c, lµ nh÷ng bµ m¸ kh¸ng chiÕn, em bÐ liªn l¹c..., vµ c¶m ®éng nhÊt lµ nh÷ng "må chiÕn sÜ

kh«ng tªn". Ph¸t hiÖn ra nh©n d©n, suèt ®êi t©m niÖm v× nh©n d©n, ®ã lµ c¸i cao c¶ cña th¬ mét thêi. §ç Phñ rÊt vÜ ®¹i, c¸i vÜ

®¹i cña "«ng thÇy mu«n ®êi" Êy cã bÝ quyÕt ë tÊm lßng suèt n¨m lo cho d©n (cïng niªn u lª nguyªn). Nh÷ng nhµ th¬ cçh m¹ng nh Lª §øc Thä kÕ thõa vµ ph¸t huy ®îc c¸i tinh tuý Êy ë th¬

truyÒn thèng ph¬ng §«ng vµ d©n téc, ë th¬ Bç Hå.

Mïa Xu©n n¨m 1975 lµ c¶ mét mïa th¬ ®èi víi t©m hån th¬

Lª §øc Thä. ¤ng ®îc Trung ¬ng cö vµo tham gia chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh, trËn ®¸nh lín cuèi cïng, gi¶i phãng miÒn Nam.

Cßn cã thêi kh¾c nµo thiªng liªng h¬n lµ thêi kh¾c Êy n÷a. Ngh×n n¨m míi cã phót gi©y nµy. ë tuæi 65, mét ®êi chiÕn ®Êu say mª vµ

gian nan, b©y giê l¹i "cung th©n thîng chiÕn trêng", «ng ®· lµm mét bµi th¬ thËt xóc ®éng vµ còng thËt hµo s¶ng: Anh dÆn: ra ®i, th¾ng míi vÒ,

Phót gi©y c¶m ®éng nãi n¨ng chi.

Lêi anh lµ c¶ lêi non níc,

Ngµn dÆm Trêng S¬n h¸ ng¹i g×.

...

Cuéc tæng tiÕn c«ng ®· më mµn,

Qu©n ta th¾ng lín ®Þch hoang mang.

Phen nµy quÐt hÕt qu©n x©m lîc

B¾t bän tay sai ph¶i cói hµng.

(Qu¶ng B×nh, 28-3-1975)

740

https://thuviensach.vn

Tríc ®ã, ngµy 9-2-1975, nhµ th¬ qua §Ìo Ngang vµ tõ vÇn th¬ hoµi niÖm buån cña bµ HuyÖn Thanh Quan, Lª §øc Thä ®·

®a vµo khu«n th¬ §êng luËt ngµn xa Êy nh÷ng t×nh c¶m cña thêi chóng ta ®ang sèng:

Qu©n vît ®Ìo Ngang quyÕt diÖt tµ,

ChiÕn c«ng nèi tiÕp në nh hoa.

Bom r¬i chËt ®Êt thï mu«n thuë,

M¸u ®æ trµn s«ng hËn mçi nhµ.

§· quyÕt hy sinh cho ®Êt níc,

Qu¶n g× n¸t thÞt víi tan da.

Ngµy vui thèng nhÊt kh«ng xa n÷a,

Nam B¾c sum vÇy, ta gÆp ta.

(§Ìo Ngang, 9-2-1975)

ThËt thó vÞ, nhng dï sao vÉn lµ th¬ "häa". T«i thÝch nhÊt bµi th¬ Ma r¬i tç gi¶ lµm ë Léc Ninh, ngµy 9-4-1975. §ã lµ

thêi ®iÓm ngêi chØ ®¹o ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh ¸p s¸t quyÕt chiÕn ®iÓm cuèi cïng - Sµi Gßn.

Nghe chim tu hó gäi,

Rõng Léc Ninh s¸ng råi.

Suèt ®ªm qua kh«ng ngñ,

N»m ®Õm tiÕng ma r¬i.

Lo cho anh bé ®éi

LÇy léi qu·ng ®êng dµi

HÕt t¨ng råi l¹i ph¸o

Mong ch¼ng thÊy t¨m h¬i.

ChiÕn trêng chê tõng phót

§õng ma n÷a, ma ¬i!

§Ó ®êng mau kh« r¸o,

Cho xe vµo tíi n¬i.

TrËn cuèi cïng lÞch sö,

TiÕng sóng b¾t ®Çu råi.

Mét nh¸t c¾t cña ®êi sèng, cña chiÕn trêng, cña t©m t×nh.

Th¬ §«ng, T©y kim, cæ, cã biÕt bao bµi th¬ hay vÒ ma. Th¬

§êng, Ba S¬n d¹ vò (Ma ®ªm ë Ba S¬n): "Ba S¬n d¹ vò 741

https://thuviensach.vn

tríng thu tr×" (§ªm ma Ba S¬n ®Çy ao thu), hay lµ th¬ Ph¸p:

"Il pleut dans mon coeur, comme il pleut sur la ville" (Níc m¾t r¬i trong tim t«i, nh trêi ma trªn thµnh phè) - Paul Verlaine.

Vµ c¶ ®¹i anh hïng, ®¹i hiÒn NguyÔn Tr·i trong ThÝnh vò:

"Chung tiªu thÝnh vò thanh... §o¹n tôc ®¸o thiªn minh" (Suèt

®ªm nghe ma r¬i... Ma r¶ rÝch ®øt nèi ®Õn s¸ng), ®· nãi nçi lßng u t suèt ®ªm kh«ng ngñ.

Lª §øc Thä còng suèt ®ªm kh«ng ngñ, "n»m ®Õm tiÕng ma r¬i" nh thÕ. Nhng ë ®©y lµ nh÷ng nçi lo thiÕt cèt, cô thÓ, lo "t¨ng", lo "ph¸o" cho trËn ®¸nh "cuèi cïng lÞch sö" s¾p tíi.

Xa vµ nay ®· gÆp nhau, nhng mçi ngêi ë nh÷ng hoµn c¶nh, nh÷ng t©m tr¹ng khç, nhng nèi tiÕp thËt thó vÞ.

Sau ®ã, trong cuéc chiÕn tranh biªn giíi vµ chiÕn tranh T©y - Nam, ®ång chÝ Lª §øc Thä l¹i lµ ngêi ®øng mòi chÞu sµo, vµ ®ång chÝ ®· cã bao vÇn th¬ "l·o thùc" xóc ®éng lßng qu©n.

RÊt nhiÒu t×nh th¬ng mÕn, lßng c¶m th«ng cña mèi t×nh "phô tö chi binh":

T«i nhí buæi chiÒu anh câng t«i lªn,

Th¬ng t«i yÕu kh«ng thÓ nµo leo hÕt dèc.

Mçi bíc anh ®i t«i ®Õm tõng nhÞp thë,

Hai tr¸i tim nh thÇm th× to nhá,

H¬i Êm lng anh sëi Êm c¶ lßng t«i.

(§iÓm tùa)

Viªn Mai trong Tuú viªn thi tho¹i khi b×nh mét bµi th¬ cña mét ngêi con khãc mÑ: "MÑ ¬i! TiÕng con mÑ quen qu¸. Sao con gäi mÑ kh«ng tha", cã nãi: "Lêi tuy b×nh dÞ nhng ®äc lªn lµm biÕn c¶ thÇn s¾c". §ã lµ hiÖu øng thÈm mü cña lo¹i th¬ méc -

mµ ph¶i xuÊt ph¸t tõ tr¸i tim ch©n thËt, nång nµn; vµ tõ ®êi thùc, chø kh«ng cã "tµi th¸nh" nµo t¹o nªn ®îc.

Còng nªn ghi l¹i r»ng, n¨m 1977, khi lµm bµi th¬ ®ã, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· gÇn 70 tuæi - tuæi "cæ lai hy" nhng vÉn r¸ng lªn trËn ®Þa ®Ó ®éng viªn chiÕn sÜ, chiÕn trêng...

742

https://thuviensach.vn

T«i kh«ng nhí lÇn gÆp «ng ®Çu tiªn ë ®©u vµ vµo ngµy nµo, cã lÏ lµ mét lÇn «ng ë Campuchia vÒ ë t¹i T78 vµ gäi t«i lªn ch¬i. T«i kh«ng bao giê gÆp nh÷ng nhµ l·nh ®¹o mµ tß mß hái vÒ

"néi bé", "quèc sù". L·nh ®¹o cã nãi th× nghe, t«i kh«ng hái thªm vµ còng kh«ng bao giê cã ghi chÐp g× ®Ó sau nµy viÕt l¹i. T«i chuyªn nghiªn cøu v¨n häc cæ, chuyÖn lÞch sö hiÖn ®¹i lµ chuyÖn cña ngêi khç. V× vËy c©u chuyÖn cña t«i víi «ng chØ xoay quanh chuyÖn v¨n ch¬ng vµ cç chuyÖn ®êi sèng khç. T«i Ýt tuæi h¬n

«ng nhiÒu, nªn «ng xng lµ "bç - ch¸u" (häc sinh miÒn Nam chóng t«i th× quen gäi "chó" víi bÊt cø ai kh«ng ph¶i Bç Hå).

VÊn ®Ò lµ t«i cè gi÷ kho¶ng cçh, gäi lµ "gi÷ ý" còng ®îc, v×

m×nh bao giê còng nghi ng¹i nh÷ng nh©n vËt cã quyÒn, sî hä cã hiÓu lÇm kh«ng, lµm "khçh khanh" chø kh«ng lµm "gia thÇn", vµ

c©u chuyÖn chØ nªn xoay quanh trôc v¨n ch¬ng - v¨n hãa. §ã còng lµ c¸i thÝch thó cña «ng, mµ «ng v× bËn "quèc sù", kh«ng thÓ

dïng thêi gian ®Ó tháa c¸i thÝch thó cña c¸ nh©n ®ã ®îc. VËy mµ

cã lÇn t«i say sa, v× "mÐo mã nghÒ nghiÖp" ch¨ng - t«i nãi mét håi dµi vÒ th¬ §êng - Tèng, th¬ øc Trai, bÊt chît «ng ng¾t lêi t«i:

- Ch¸u cã thÓ d¹y bç häc ®îc?

- Êy chÕt, sao bç l¹i nãi thÕ ¹?

- Th× bç lµm chÝnh trÞ, bç ®©u cã nhiÒu th× giê...

Khiªm tèn qu¸ møc ch¨ng? §Ó lµm g× chø, víi t«i, mét ngêi trÎ tuæi ch¼ng hÒ cã danh väng g× so víi hµng v¹n ngêi khç mµ «ng cã thÓ cã "díi tríng". Phi®en Catxt¬r« cã lÇn nãi víi G. MçquÐt r»ng kiÕp sau «ng muèn lµm nhµ v¨n; vµ mét nhµ l·nh ®¹o næi tiÕng khç ë ta, cã lÇn t©m sù r»ng «ng rÊt yªu v¨n ch¬ng vµ tiÕc r»ng m×nh ®· kh«ng cã th× giê häc nã. Cã lÏ

v¨n ch¬ng còng cã mét søc hót kú diÖu nµo ®ã. T«i cho r»ng dï h¬i l¹ lïng, c©u nãi ®ã cña «ng ®· lµm t«i cµng thªm quý «ng.

NghÜ cho kü còng lµ ®iÒu ®¬n gi¶n th«i, nÕu cÇn "d¹y" ch÷ H¸n, vÒ th¬ §êng, th¬ Tèng th× ®¸m H¸n häc chóng t«i cã thÓ lµm

®îc l¾m chø. T¹i sao m×nh l¹i ng¹c nhiªn? Nh¹c sÜ Xu©n Oanh cã kÓ r»ng, n¨m 1947 - 1948, khi ë ViÖt B¾c, trong mét lÇn sinh ho¹t v¨n nghÖ, ®ång chÝ Lª §øc Thä chØ ®Þnh anh h¸t mét bµi, 743

https://thuviensach.vn

vµ anh ®· h¸t bµi Giät ma thu cña §Æng ThÕ Phong. Nh¹c sÜ

nãi víi mäi ngêi: "Bµi h¸t nµy l·ng m¹n, kh«ng cã tÝnh chiÕn

®Êu vµ kh«ng hîp víi tai cç ®ång chÝ l¾m ®©u"1. Ch¼ng ngê khi anh h¸t xong, ®ång chÝ Lª §øc Thä lªn tiÕng: "Sao l¹i cã bµi h¸t hay vµ mang nhiÒu tÝnh nh©n ®¹o thÕ nhØ? Giäng h¸t cña cËu còng Êm n÷a. Nã lµm cho bµi h¸t bít ®i c¸i vÎ thª l¬ng l¹nh lÏo"2. N¨m 1972, ë Pari, ®ång chÝ Lª §øc Thä l¹i mêi anh

®Õn gi¶ng cho nghe vÒ ©m nh¹c. §ång chÝ t©m sù: "M×nh lµm c¸i c«ng viÖc chÝnh trÞ, qu©n sù nµy l©u thµnh ra con ngêi cã vÎ nh

kh« khan hÐo h¾t thÕ nµo Êy. CËu dµnh Ýt thêi gian nãi cho m×nh nghe vÒ ©m nh¹c ®i. M×nh rÊt thÝch thi ca nhng kh«ng hiÓu nhiÒu vÒ m«n nµy, mÆc dÇu m×nh biÕt nã cã søc m¹nh ghª gím, v× chÝnh trÞ mµ kh«ng cã v¨n hãa th× sÏ thµnh v« dông. CËu h·y lÇn lît nãi cho m×nh nghe vÒ lÞch sö ©m nh¹c, c¶ cña ph¬ng

§«ng lÉn ph¬ng T©y ®i"3. "T«i c¶m thÊy rÊt kÝnh phôc... §ång chÝ nghe rÊt ch¨m chó víi th¸i ®é khiªm tèn nh mét anh häc trß nhá... §ång chÝ nghe kh«ng biÕt mÖt mái, mÆc dÇu cßn ®ang mÖt víi phiªn häp võa qua ë bµn Héi nghÞ. Nghe xong, ®ång chÝ

nãi: "ThËt kú l¹! Sao con ngêi cã thÓ nghÜ ra nh÷ng giai ®iÖu

®Ñp ®Õn thÕ nhØ? Nã ®i th¼ng vµo t©m hån con ngêi vµ ®äng l¹i ë ®ã mµ kh«ng sao tiªu tan ®îc. §óng lµ nã cã søc m¹nh ®Õn møc biÕn ®æi ®îc lßng ngêi. Cç cËu cã c¸i may m¾n lµ biÕt

®îc nh÷ng ®iÒu tuyÖt diÖu nh thÕ. Cßn m×nh th× thiÖt thßi qu¸. Ph¶i lµm sao cho d©n m×nh ai còng cã c¸i may m¾n hiÓu biÕt ®îc tÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã""4.

Th× ra, ®ã lµ phong cçh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä, mét phong cçh nhÊt qu¸n trong cç lÜnh vùc.

¤ng Lª §øc Thä cã phong th¸i gi¶n dÞ, dÔ th©n, dÔ gÇn chø kh«ng cËy quyÒn uy mµ "hçh", ®iÒu mµ anh em v¨n nghÖ chóa ghÐt ë mét sè ngêi. T«i ®Ó ý thÊy «ng thêng mÆc chiÕc ¸o ®¹i c¸n qu©n ®éi ®· cò, trªn m×nh chØ cã c¸i ®ång hå ®eo tay mÆt ___________________

1,2. Xu©n Oanh: Vµi dßng håi ký vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, in trong cuèn Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 607, 608.

3,4. Xu©n Oanh: Vµi dßng håi ký vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, in trong cuèn Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 609.

744

https://thuviensach.vn

tr¾ng - cã lÏ lµ cña Thôy SÜ - lµ "cã gi¸". Mét lÇn, «ng mêi t«i ¨n c¬m. Nh÷ng n¨m ®ã mµ cã ch¶ r¸n, gµ luéc, giß ch¶... lµ sang l¾m. Nhng «ng ¨n ®îc Ýt, võa ¨n võa nãi chuyÖn råi chØ vµo cç

®Üa thøc ¨n: "Ch¸u ¨n v· ®i". T«i buån cêi trong bông, ¨n lµm sao xiÕt, ®Æc biÖt lµ khi nghe «ng nãi ¨n v·, lµ cçh nãi chØ cã ngêi miÒn B¾c dïng mµ th«i; nã cã nghÜa lµ chØ ¨n thøc ¨n mµ

kh«ng ¨n c¬m. Nh cç ®ång chÝ l·nh ®¹o thêi ®ã, xem ra «ng ch¼ng cã g×, tÊt c¶ theo chÕ ®é cung cÊp vµ ch¾c kh«ng cã "gia tµi" nµo ®Ó chia cho con ch¸u.

Nh÷ng n¨m 80, còng nh mét sè anh em v¨n nghÖ khç, chóng t«i hay gÆp gì «ng, nhÊt lµ lóc «ng chØ cßn lµm "cè vÊn"

th× cã lÏ «ng rçi r·i h¬n, tuy còng cßn rÊt bËn. Nhng kh«ng ph¶i v× thÕ mµ «ng chØ lo c«ng viÖc mµ kh«ng dµnh t×nh c¶m cho c¸nh nhµ v¨n. Nhí mét lÇn t«i ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh ra,

«ng ngåi trß chuyÖn say sa víi t«i gÇn 3 tiÕng ®ång hå ë sè 4

NguyÔn C¶nh Ch©n, th ký cña «ng, anh Lu V¨n Lîi sau ®ã trçh t«i nhÑ nhµng: "H«m nay anh gi÷ thñ trëng cña t«i l©u qu¸ ®Êy nhÐ". T«i chØ cêi. H«m ®ã cã nhiÒu vÞ ®Õn gÆp ®µnh ph¶i chê l©u. T«i còng lÊy ®iÒu ®ã lµm "kho¸i", v× nh thÕ «ng còng träng "v¨n nh©n". Ch¾c r»ng ë l©u trong thÕ giíi quyÒn lùc,

«ng còng hiÓu c¸i "mÆt tr¸i cña tÊm hu©n ch¬ng", vµ v× vËy

«ng muèn ®i vµo v¨n ch¬ng - c¸i thÕ giíi cã nhiÒu t×nh c¶m h¬n.

Nh÷ng n¨m ®ã lµ nh÷ng n¨m Liªn X« ®ang rôc rÞch sôp

®æ. Bao nhiªu lµ hÖ lôy phiÒn phøc trong t©m tr¹ng, suy nghÜ

mçi ngêi. §¹i héi nhµ v¨n lÇn thø IV thËt sù lµ n¬i giao phong cña nh÷ng luång t tëng, t¹m gäi lµ "cÊp tiÕn" vµ "b¶o thñ".

Míi h«m qua cßn lµ b¹n, h«m nay vµo ®¹i héi ®· kh«ng cßn nh×n mÆt nhau. NÕu ë ta diÔn ra mét c¸i g× ®ã t¬ng tù nh Liªn X«

vµ cã sè ngêi trong níc vµ ngoµi níc hy väng thÕ - th× chóng t«i cho r»ng nã cßn tÖ h¬n Liªn X« gÊp tr¨m lÇn. §Êt níc ta sÏ

tan n¸t v× nhiÒu nguyªn nh©n. Do ®ã, cÇn ph¶i th¸o gì tõ tõ, t×m ra nh÷ng con ®êng ph¶i lÏ. NhiÒu anh chÞ em nhµ v¨n nghÜ

nh vËy, tiÕc thay hä kh«ng ph¶i ®a sè. ¤ng Lª §øc Thä suy nghÜ

vÊn ®Ò nµy d÷ l¾m. Trong nhiÒu lÇn nãi chuyÖn vÒ v¨n nghÖ, «ng 745

https://thuviensach.vn

nãi ®Õn Goãcbachèp ë Liªn X« mµ «ng gäi b»ng "Gãcbachèp".

¤ng cã gÆp Goãcbachèp ë M¸txc¬va vµ cã tr×nh bµy quan ®iÓm cña «ng vÒ "c¶i tæ". T«i thÇm nghÜ, ®êi nµo hä nghe m×nh. B©y giê thêi thÕ ®· khç l¾m råi. T«i c¶m thÊy th¬ng "«ng giµ" nµy, ch¼ng biÕt trong lßng «ng ®ang nghÜ g× vÒ nh÷ng chuyÖn tµy trêi

®ang x¶y ra. Nhng tr«ng «ng cã vÎ b×nh tÜnh vµ nhÊt qu¸n. Mét lÇn, mét sè anh em chóng t«i tiÕp xóc víi Ban BÝ th vÒ vÊn ®Ò

v¨n nghÖ, chÝnh «ng ®· ®i tõ nhµ sang dù, «ng nãi m×nh ®ang sèt

®Õn 380C, nhng chuyÖn nµy quan träng. ¤ng ®Ò nghÞ Ban BÝ

th (lóc ®ã ®ång chÝ NguyÔn Thanh B×nh lµ thêng trùc) chó ý l¾ng nghe vµ cã gi¶i ph¸p. Bëi theo «ng: Héi Nhµ v¨n, v¨n nghÖ

cã ý nghÜa rÊt quan träng trong toµn bé c«ng tç cña §¶ng.

Bç nãi ®é nöa tiÕng råi rêi phßng häp. T«i nh×n theo d¸ng

®i cña ngêi giµ ®ang èm mµ lßng rng rng c¶m kh¸i.

Cã lÇn x¶y ra cuéc biÓu t×nh chèng ®èi ë thñ ®« mét níc.

ChiÒu h«m Êy, t«i lªn th¨m «ng, nh©n tiÖn võa míi ®äc b¶n tin nhanh ®a tin nµy, t«i hái chuyÖn th× «ng nãi «ng cha kÞp ®äc.

Nhng kÐo t«i ®i bçh bé quanh s©n nhµ hµng tiÕng ®ång hå,

«ng ph©n tÝch tØ mØ t×nh h×nh míi ®ã, råi nãi: "Kh«ng thÓ nµo lµm nh thÕ ®îc, lµm nh thÕ kh«ng gi¶i quyÕt ®îc vÊn ®Ò g×...".

Sù viÖc x¶y ra sau ®ã chøng tá «ng cã c¸i nh×n ®óng (vµ ®ã còng chÝnh lµ c¸i nh×n ViÖt Nam).

Nh÷ng ngêi th©n cña m×nh, m×nh kh«ng bao giê nghÜ r»ng hä sÏ èm vµ cã mét ngµy nµo ®ã hä sÏ ra ®i... Khi ®îc tin «ng Lª §øc Thä èm, t«i ngì ngµng khã tin. T«i viÕt th th¨m vµ hai, ba lÇn «ng tr¶ lêi th, cã c¸i nhê ngêi khç viÕt råi «ng ký tªn.

¤ng göi tÆng t«i ¶nh vµ sçh. Bøc th cuèi cïng «ng viÕt trªn giêng bÖnh, b¸o tin bÖnh khã qua, chØ cè g¾ng gi¶m ®au. ¤ng göi lêi th¨m vµ chóc anh chÞ em v¨n nghÖ mµ «ng quen biÕt ë l¹i cè g¾ng phÊn ®Êu cho sù nghiÖp v¨n hãa x· héi chñ nghÜa.

Ýt ngµy sau, «ng ra ®i.

Xin chÐp l¹i nguyªn v¨n bøc th «ng göi cho t«i trªn giêng bÖnh ®Ó lu chót kû niÖm Êm lßng:

746

https://thuviensach.vn

"Lª §øc Thä

Ngµy 17 th¸ng 8 n¨m 1990

Ch¸u Liªn th©n mÕn,

Lóc bç ®i ch÷a bÖnh ë Pari còng nh khi vÒ, bç qua Sµi Gßn chØ cã mét ngµy nªn kh«ng cã dÞp gÆp ch¸u vµ mét sè anh em th©n quen tõ tríc. Bç nhËn ®îc th cña ch¸u bç rÊt c¶m

®éng v× t×nh c¶m cña ch¸u ®èi víi bç tõ tríc ®Õn giê, bç kh«ng bao giê quªn.

BÖnh cña bç hiÖn nay ®ang ph¸t triÓn xÊu h¬n tríc, thuèc t©y kh«ng cã thuèc g× ch÷a ®îc, chØ cã thuèc gi¶m ®au, bç ®ang quay sang ch÷a b»ng ®«ng y, søc kháe cã sót kÐm h¬n tríc mét Ýt nhng bç quyÕt phÊn ®Êu ®Ó bÖnh ph¸t triÓn chËm h¬n, kÐo dµi ®îc thêi gian nµo th× cµng tèt chõng ®ã, chø bÖnh th× khã ch÷a khái.

Bç kh«ng cÇm bót viÕt th cho ch¸u ®îc vµ còng kh«ng viÕt dµi h¬n ®îc v× søc kháe kh«ng cho phÐp, bç mong ch¸u vµ

gia ®×nh lu«n m¹nh kháe vµ h¹nh phóc. Bç göi lêi th¨m anh B¶o §Þnh Giang, anh Anh §øc, chÞ Vò ThÞ Thêng vµ nh÷ng anh em quen biÕt khç. Bç mong ch¸u vµ cç anh chÞ em lu«n m¹nh kháe, v÷ng bíc trªn con ®êng v¨n häc, nghÖ thuËt cña

§¶ng ®Ó gãp phÇn x©y dùng ®Êt níc trong lóc t×nh h×nh trong ngoµi níc cßn nhiÒu khã kh¨n. Chóng ta tin tëng sÏ vît qua tÊt c¶ ®Ó giµnh th¾ng lîi cho cçh m¹ng x· héi chñ nghÜa.

H«n ch¸u"

747

https://thuviensach.vn

§äc l¹i bµi th¬ anh chiÕn sÜ an ninh

cña ®ång chÝ Lª §øc Thä

TrÇn Liªu

Cçh ®©y 20 n¨m, nh©n dÞp TÕt Êt Söu (1985) mµ còng lµ n¨m lùc lîng C«ng an nh©n d©n trßn 40 tuæi, ®ång chÝ

Lª §øc Thä, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Trung ¬ng §¶ng, nhµ th¬, ®· viÕt tÆng c¸n bé, chiÕn sÜ C«ng an nh©n d©n bµi th¬

Anh chiÕn sÜ an ninh. H¬n b¶y ngh×n ngµy ®· tr«i qua, nhng bµi th¬ vÉn cßn nãng Êm tÝnh thêi sù vµ cßn cã ý nghÜa s©u s¾c vÒ

sù chØ ®¹o, gi¸o dôc chÝnh trÞ, nghiÖp vô cña mét ®ång chÝ l·nh

®¹o cao cÊp cña §¶ng ®èi víi toµn lùc lîng C«ng an nh©n d©n.

Nh©n dÞp TÕt Êt DËu (2005) vµ còng lµ dÞp tríc kû niÖm lÇn thø 60 Ngµy truyÒn thèng cña lùc lîng C«ng an nh©n d©n, Chuyªn ®Ò An ninh thÕ giíi - xin ®¨ng l¹i nguyªn v¨n bµi th¬

Anh chiÕn sÜ an ninh vµ lêi "tù b×nh" cña ®ång chÝ Lª §øc Thä,

®Ó chóng ta «n l¹i, hiÓu thªm vÒ t×nh c¶m, vÒ sù lao ®éng nghÖ

thuËt rÊt nghiªm tóc cña tç gi¶.

... "Tõ ngµy biÕt lµm th¬ ®Õn giê, t«i lµm th¬ theo c¶m høng, kh«ng lµm th¬ theo yªu cÇu cña bÊt cø ngêi nµo, ngµnh nµo. ThÕ nhng võa råi cã hai bµi th¬ "ngo¹i lÖ": Trän vÑn bèn m¬i n¨m - theo ®Ò nghÞ cña anh em bªn qu©n ®éi;

Anh chiÕn sÜ an ninh - theo ®Ò nghÞ cña Ban Biªn tËp B¸o C«ng an nh©n d©n.

Cha cã bµi th¬ nµo t«i ph¶i tr¨n trë nh bµi th¬ Anh chiÕn sÜ an ninh. §©y lµ bµi th¬ t«i lµm l©u nhÊt, ph¶i suy nghÜ, 748

https://thuviensach.vn

söa ®i söa l¹i nhiÒu lÇn nhÊt so víi nh÷ng bµi th¬ t«i ®· lµm tõ tríc ®Õn nay (cã tiÕng cêi, vç tay...) bëi v× ®©y lµ ®Ò tµi khã, kh« khan vµ kh«ng nhiÒu c¶m høng. Ph¶i nãi r»ng t«i lµm ®îc bµi th¬ nµy lµ cã sù ®ãng gãp cña ®ång chÝ Tæng Biªn tËp B¸o C«ng an nh©n d©n. §ång chÝ Êy b¸m t«i rÊt dai, rÊt ch¾c. NÕu trong lùc lîng C«ng an nh©n d©n, cç anh em an ninh, c¶nh s¸t ®Òu b¸m ch¾c c«ng viÖc cña m×nh nh thÕ th× nhÊt ®Þnh thµnh c«ng (vç tay kÐo dµi).

Tríc ®©y h¬n hai th¸ng, ®ång chÝ Tæng Biªn tËp B¸o C«ng an nh©n d©n cã viÕt th ®Ò nghÞ t«i lµm mét bµi th¬ tÆng anh em c«ng an ®Ó ®¨ng B¸o C«ng an nh©n d©n sè TÕt Êt Söu -

n¨m 1985, còng lµ n¨m lùc lîng C«ng an nh©n d©n trßn 40 tuæi.

T«i viÕt th tr¶ lêi lµ t«i còng muèn lµm l¾m, nhng v× cha c«ng tç liÒn lng, cha ®i s©u ®i s¸t víi anh em thµnh ra cha cã c¶m høng nhiÒu, nªn khã lµm th¬. Cßn lµm cho cã th× th¬ sÏ

kh«ng ®îc hay. Anh em th«ng c¶m vµ miÔn cho t«i. Sau ®ã,

®ång chÝ Tæng Biªn tËp l¹i viÕt th thø hai, l¹i ®Õn nhµ ®Ò nghÞ, l¹i nãi trùc tiÕp b»ng ®iÖn tho¹i. T«i tr¶ lêi: "NÕu ®Õn 20-12 mµ

kh«ng cã th¬ th× coi nh kh«ng cã th¬ ®Ó ®ång chÝ ®ì phiÒn mµ

t«i còng ®ì bÞ b¸m!" (cã tiÕng cêi). Tuy lµ nãi vËy nhng trong lßng còng ®· chuyÓn ®éng, thÊy m×nh ph¶i lµm (cêi ré, vç tay kÐo dµi). T«i hái mét sè nhµ th¬ chuyªn nghiÖp ®· cã ai lµm th¬

vÒ ngêi chiÕn sÜ an ninh cha? Anh em tr¶ lêi: Cha ai lµm.

PhÇn nhiÒu chØ lµm th¬ vÒ anh em c¶nh s¸t vµ anh em chiÕn sÜ

biªn phßng. Cßn an ninh, cã liªn quan ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò bÝ mËt, kh«ng hiÓu ®îc hÕt, khã lµm l¾m. §óng lµ ®Ò tµi nµy rÊt khã.

C¸i khã ®ã khçh quan chø kh«ng ph¶i ng¹i lµm. ChØ cã anh em trong ngµnh, nhÊt lµ nh÷ng anh em trùc tiÕp chiÕn ®Êu, c«ng tç, hiÓu têng tËn c«ng viÖc míi lµm th¬ hay ®îc.

Khã kh¨n vµ tr¨n trë. T«i lµm ®îc Ýt c©u råi ®Ó ®Êy. Råi l¹i lµm tiÕp mÊy c©u, råi ®Ó ®Êy. Ýt h«m l¹i thªm mÊy c©u n÷a c¶ chÝnh trÞ vµ nghiÖp vô. GÇn hai th¸ng míi xong bµi th¬

(vç tay håi l©u). Râ rµng lµ lµm viÖc g× còng ph¶i cã quyÕt t©m 749

https://thuviensach.vn

vµ ph¶i b¸m ch¾c. Anh lµm, cã quyÕt t©m. Anh b¸m, ph¶i b¸m ch¾c. §Êy còng lµ mét kinh nghiÖm c«ng tç. Cã ®ång chÝ Tæng Biªn tËp B¸o C«ng an ë ®©y kh«ng? Mêi ®ång chÝ lªn ®©y...".

§ång chÝ Lª §øc Thä ®· th©n mËt b¾t tay vµ «m h«n ®ång chÝ Tæng Biªn tËp B¸o C«ng an nh©n d©n.

§ång chÝ Tæng Biªn tËp: KÝnh tha anh S¸u, cho phÐp t«i thay mÆt Ban Biªn tËp vµ b¹n ®äc B¸o C«ng an nh©n d©n, t«i xin ch©n thµnh biÕt ¬n anh nh©n dÞp Xu©n Êt Söu ®· tÆng c¸n bé, chiÕn sÜ c«ng an mét bµi th¬ rÊt hay vµ cã nhiÒu ý nghÜa s©u s¾c vÒ chÝnh trÞ, nghiÖp vô, cã tç dông ®éng viªn toµn lùc lîng C«ng an phÊn khëi v¬n lªn hoµn thµnh xuÊt s¾c mäi nhiÖm vô. (Vç tay håi l©u).

"Lµm xong bµi th¬ kh«ng ph¶i lµ kh«ng cã trë ng¹i. Cã ý kiÕn cho r»ng: "Anh viÕt thÕ nµy thÊy anh em an ninh khæ qu¸, khã kh¨n qu¸,...". T«i b¶o: Kh«ng sao. Bµi th¬ §iÓm tùa cßn gay cÊn h¬n nhiÒu.

G¹o sÊy, khoai, mú, "b¸t canh toµn quèc"

Vµ "níc chÊm ®¹i d¬ng" ®ì lóc ®ãi lßng Còng cã khi "thÞt Êm ch©n r¨ng",

Nhng cã b÷a c¬m toµn muèi tr¾ng.

Anh em b×nh rÊt d÷. Cho r»ng nãi khã kh¨n nhiÒu qu¸ sÏ

¶nh hëng ®Õn tinh thÇn cña ngêi ë hËu ph¬ng, ®Õn c¸n bé, chiÕn sÜ ë tuyÕn sau, vµ,... T«i suy nghÜ nhiÒu vµ cuèi cïng gi÷

nguyªn nh÷ng ý th¬ ®ã. Cã kinh qua gian khæ, thö thçh míi thÊy ®îc c¸i chÊt cçh m¹ng, anh hïng vµ tinh thÇn quyÕt chiÕn quyÕt th¾ng trong nh÷ng con ngêi chiÕn sÜ b×nh dÞ.

Sau mét thêi gian bµi th¬ §iÓm tùa ra ®êi, t«i ®· nhËn

®îc s¸u, b¶y m¬i bøc th, bµi th¬ cña anh em göi ®Õn, kh«ng cã bµi nµo tiªu cùc, mµ tr¸i l¹i, anh em rÊt hoan nghªnh. Cßn bµi th¬ nµy, møc ®é gian khæ cña anh em an ninh cã khç h¬n: B÷a c¬m rau víi mÊy qu¶ cµ,

§i lµm vÒ ph¶i nu«i lîn t¨ng gia,

Còng c¶i thiÖn ®îc mét phÇn cuéc sèng.

750

https://thuviensach.vn

Nh vËy, b÷a c¬m còng cßn cã qu¶ cµ chø kh«ng ph¶i

"canh toµn quèc" hoÆc "toµn lµ muèi tr¾ng". Cßn "Cha hÕt th¸ng, l¬ng kh«ng cßn mét ®ång dÝnh tói", c¸i ®ã th× ai kh«ng biÕt mµ ph¶i giÊu? (cêi ®ång t×nh). Cã nh vËy míi thÊy c¸i b¶n chÊt cçh m¹ng cao ®Ñp cña anh chiÕn sÜ an ninh: "BiÕt träng nghÜa, khinh tµi coi thêng c¸i chÕt". §Þch nã ®¸nh ta b»ng tiÒn, b»ng g¸i. Mµ tiÒn nã th× nhiÒu, g¸i nã chän lùa th×

®Ñp. Anh kh«ng v÷ng lµ chÕt. Kh«ng nãi c¸i ®ã th× lµm sao næi bËt anh em an ninh. Kh«ng thÊy c¸i khæ ®ã th× kh«ng hiÓu ®îc anh em. Vµ, dÉu nãi nh thÕ còng cha ®îc n¨m phÇn mêi c¸i khæ cña anh em ®· chÞu ®ùng, vît qua.

Mét lo¹i ý kiÕn khç, khi ®äc th¬, anh em cã ®«i chç cßn b¨n kho¨n, nªn t«i nãi râ h¬n suy nghÜ cña m×nh. Bµi th¬ cã ba

®o¹n, ®o¹n ®Çu lµ h×nh th¸i cuéc chiÕn ®Êu, gåm c¶ chiÕn lîc, chiÕn thuËt; ®o¹n hai lµ chiÕn lîc, chiÕn thuËt ta ®¸nh l¹i

®Þch; vµ ®o¹n ba, anh em sèng vµ lµm viÖc.

V× sao kh«ng cã thêi gian, kh«ng gian?

VÒ chiÕn lîc mµ nãi, th× kh«ng cã thêi gian. Kh¸ng chiÕn, lµm t×nh b¸o. Hßa b×nh, lµm t×nh b¸o. X©y dùng, lµm t×nh b¸o...

§Õn chñ nghÜa céng s¶n míi hÕt lµm t×nh b¸o. VÒ chiÕn thuËt, kÕt thóc mét vô ¸n tÊt nhiªn ph¶i cã thêi gian. Tuy vËy, còng cã vô, khi kÕt thóc l¹i bËt ra mét vÊn ®Ò míi, kÐo dµi hµng chôc n¨m sau.

VÒ kh«ng gian, kh«ng cã mét vô ¸n nµo ®ãng khung ë mét níc nµo c¶. Nã võa ë níc nµy l¹i võa ë níc khç. Nã nÆng nÒ

cßn h¬n qu©n sù.

M¸u kh«ng ®æ mµ v« cïng quyÕt liÖt.

ChiÕn tranh gi¸n ®iÖp vµ t×nh b¸o, ngêi ta gäi lµ "chiÕn tranh l¹nh", khç "chiÕn tranh nãng" lµ ®ä søc b»ng sóng ®¹n.

VÒ chiÕn lîc, "chiÕn tranh l¹nh" kh«ng ®æ m¸u (nhng ph¶i chó ý trän c©u: M¸u kh«ng ®æ mµ v« cïng quyÕt liÖt). Cßn vÒ

chiÕn thuËt th× cã trêng hîp anh em ph¶i ®æ m¸u, ph¶i hy sinh 751

https://thuviensach.vn

míi giµnh ®îc th¾ng lîi. Trong th¬, cã thÓ kh¸i qu¸t nh÷ng nÐt

®Æc trng, kh«ng thÓ "chÎ tãc lµm t" ®îc.

...

Vò khÝ chÝnh trong anh lµ khèi ãc, tr¸i tim.

Lóc ®Çu, c©u th¬ nµy kh«ng cã ch÷ chÝnh. Nh vËy ®äc nã nhÑ h¬n. Nhng t«i nghÜ l¹i, c©n nh¾c l¹i, ph¶i thªm ch÷ chÝnh vµo. Ch÷ chÝnh ë ®©y lµ c¸i chÊt "chÝnh trÞ", ®µnh ph¶i h¹ nghÖ

thuËt xuèng mét chót ®Ó phôc vô chÝnh trÞ. Nãi chÝnh cã nghÜa lµ cßn nh÷ng thø khç lµ thø yÕu, lµ phô th«i. §Þch ®¸nh ta kh«ng cã chÝnh nghÜa, kh«ng cã nh©n d©n. Nã cã nhiÒu tiÒn, nhiÒu hµng, nhiÒu g¸i ®Ñp. Ta th× dùa vµo nh©n d©n; thËm chÝ, trong vïng ®Þch, ta còng ph¶i dïng chÝnh nghÜa, ph¶i dùa vµo nh©n d©n. Cho nªn ph¶i nãi ®Õn "mu trÝ, th«ng minh, dòng c¶m". Cßn "¨n non bá dë nöa chõng", thêng cã trong c«ng an.

T«i n»m nghÜ m·i míi ®a c©u nµy vµo sau, nhng ®óng chç cña nã (cêi vç tay). Vµ, c©u nµy n÷a, ch¾c anh em kh«ng biÕt.

Ban ®Çu t«i viÕt: "Níc da xanh ®«i m¾t ®· th©m quÇng". T«i nghÜ l¹i, h×nh ¶nh anh chiÕn sÜ an ninh, ®«i m¾t lµ thÓ hiÖn trÝ

th«ng minh, chÝ khÝ chiÕn ®Êu. §«i m¾t lµ trÝ tuÖ, t©m hån. T«i söa l¹i:

§«i m¾t anh trong s¸ng ®· th©m quÇng (vç tay).

VÒ bèn c©u cña bµi th¬:

Ph¸o giao thõa ®· næ tríc nhµ ai,

Anh len lái trong ®ªm khuya giã l¹nh,

Gi÷ cho ®êi mét cuéc sèng yªn vui,

Trêi s¸ng råi, ®µo në th¾m cµnh t¬i.

Nãi lªn tinh thÇn hy sinh thÇm lÆng cña ngêi chiÕn sÜ an ninh ®Ó gi÷ cho ®êi, cho ®Êt trêi mét cuéc sèng yªn vui vµ mïa xu©n t¬i ®Ñp!" (Vç tay kÐo dµi).

752

https://thuviensach.vn

TH¥ L£ §øC THä SONG HµNH VíI

cuéc KH¸NG CHIÕN CHèNG Mü, CøU N¦íC

TS. Lª ThÞ BÝch Hång *

Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc cña d©n téc ta

®· t¹o nªn c¶m høng lín lao, cã søc cæ vò m¹nh mÏ, l«i cuèn mét lùc lîng s¸ng tç ®«ng ®¶o, hïng hËu tiÕp nèi nhiÒu thÕ

hÖ nhµ th¬. Theo nhÞp bíc hµnh tr×nh gi¶i phãng d©n téc, thèng nhÊt Tæ quèc, ®éi ngò nhµ th¬ chèng Mü ®· h×nh thµnh.

Trong ®éi ngò Êy, cã cç vÞ l·nh ®¹o §¶ng, Nhµ níc, nh

Hå ChÝ Minh, Trêng Chinh, Tè H÷u, Xu©n Thñy, Lª §øc Thä...

dï bËn c«ng viÖc hÖ träng cña ®Êt níc vÉn lu«n dµnh thêi gian cho th¬, gãp phÇn t¹o nªn sù phong phó, ®a d¹ng cña nÒn v¨n häc chèng Mü. Nhµ th¬ Lª §øc Thä ®· gãp vµo tiÕng th¬

hai tËp th¬ tiªu biÓu lµ Trªn nh÷ng nÎo ®êng vµ NhËt ký

®êng ra tiÒn tuyÕn. NhiÒu bµi th¬ cña «ng ®îc nh©n d©n vµ chiÕn sÜ chuyÒn tay nhau, chÐp vµo sæ tay, mang theo trong hµnh trang chiÕn ®Êu, c«ng tç, nh Lßng xu©n chiÕn sÜ, Lêi anh dÆn, §iÓm tùa, Th¨m anh, TrËn th¾ng cuèi cïng, Ma r¬i...

Lµ mét chiÕn sÜ cçh m¹ng yªu th¬, Lª §øc Thä ®Õn víi th¬ ngay tõ khi bÞ giam cÇm trong cç nhµ tï cña thùc d©n, ®Õ

quèc. Sau nµy, khi ®îc §¶ng, nh©n d©n tin cËy, giao phã nh÷ng träng trçh lín, «ng vÉn tiÕp tôc lµm th¬. Lª §øc Thä lµm th¬ víi hai t cçh: t cçh mét chiÕn sÜ cçh m¹ng hiÓu s©u s¾c søc m¹nh cña v¨n ch¬ng vµ dïng th¬ nh mét thø vò ___________________

* Phã Vô trëng Vô V¨n hãa - V¨n nghÖ Ban Tuyªn gi¸o Trung ¬ng.

753

https://thuviensach.vn

khÝ ®Êu tranh cçh m¹ng; t cçh mét thi nh©n, víi ý thøc lµm phong phó thªm ®êi sèng t©m hån cho m×nh:

Quan ®iÓm s¸ng tç nªu cao môc ®Ých chiÕn ®Êu cña v¨n ch¬ng, vai trß chiÕn sÜ cña ngêi cÇm bót trë thµnh ®Þnh híng t tëng trong viÖc chØ ®¹o ®êng lèi v¨n nghÖ "V¨n hãa nghÖ

thuËt còng lµ mét mÆt trËn. Anh chÞ em lµ chiÕn sÜ trªn mÆt trËn Êy"1.

Lµ häc trß xuÊt s¾c cña Hå ChÝ Minh, Lª §øc Thä thÊm nhuÇn s©u s¾c quan niÖm v¨n ch¬ng ®ã. Tõ nhËn thøc sø mÖnh v¨n häc, ngêi céng s¶n Lª §øc Thä n¾m ch¾c vµ mµi giòa vò khÝ v¨n ch¬ng ®Ó chiÕn ®Êu, phôc vô hiÖu qu¶ cho sù nghiÖp cçh m¹ng.

Lª §øc Thä s¸ng tç kh«ng nhiÒu, kh«ng liªn tôc, nhng duyªn th¬ lu«n ®Çy ®Æn trong mçi s¸ng tç cña «ng ë bÊt cø thêi

®iÓm nµo. §iÒu dÔ nhËn thÊy lµ th¬ «ng giµu chÊt tù sù, ngån ngén thùc tiÔn cuéc sèng, ®Çy ¾p nh÷ng sù kiÖn... Vµ trªn hÕt ë

«ng chÝnh lµ sù phong phó cña mét t©m hån thi sÜ yªu v¨n ch¬ng; tha thiÕt yªu cuéc sèng, con ngêi; dµy d¹n trong ®Êu tranh cçh m¹ng...

Th¬ Lª §øc Thä g¾n liÒn víi con ®êng tõ B¾c vµo Nam trong thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ trong thêi kú chèng Mü, cøu níc vµ chiÕn tranh biªn giíi T©y Nam. Trªn hµnh tr×nh B¾c Nam, con ®êng vµo tiÒn tuyÕn, nh÷ng ®Þa danh ghi dÊu ch©n qua, nh÷ng con ngêi ®· gÆp... ®Òu ®i vµo th¬ «ng ch©n thùc, gÇn gòi vµ c¶m ®éng. Khi qua s«ng NhËt LÖ, tr¸i tim nhµ th¬ xao ®éng nçi niÒm nhí mÑ Suèt - ngêi MÑ ®· bÊt chÊp hiÓm nguy hµng ngµy chÌo ®ß ®a bé ®éi qua s«ng: ChiÒu nay qua NhËt LÖ

Nghe sãng giã r× rµo

B©ng khu©ng nh nhí ngµy nµo

Con qua ®ß MÑ, ®i vµo miÒn trong.

Nh×n c¶nh ®©y mµ ngêi xa v¾ng bãng, ®an xen qu¸ khø ___________________

1. Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, S®d, t.6, tr. 368.

754

https://thuviensach.vn

vµ hiÖn t¹i, th¬ng c¶m vµ tri ©n cø trµo d©ng kh¾c kho¶i trong lßng nhµ th¬:

§ß xa v¾ng bãng MÑ råi.

Nh×n s«ng nhí MÑ, ngËm ngïi xãt xa!

Qu©n thï ®· giÕt MÑ ta

Mét ®ªm ma giã, m¸u hßa dßng s«ng,

MÑ vÒ víi nh÷ng chiÕn c«ng

Ghi trang sö ®Ñp anh hïng B¶o Ninh.

Kh«ng ®¹t kû lôc vÒ sè bµi th¬ viÕt vÒ l·nh tô Hå ChÝ Minh, nhng th¬ Lª §øc Thä viÕt vÒ Ngêi mang nÐt riªng ®éc ®¸o.

N¨m 1967, khi ®i ch÷a bÖnh ë níc ngoµi, Bç Hå cã th¬ göi cç

®ång chÝ trong Bé ChÝnh trÞ, nh©n sinh nhËt lÇn thø 77 cña Bç, nhµ th¬ Lª §øc Thä lµm bµi th¬ Chóc thä Bç Hå häa l¹i bµi th¬ cña Bç:

BÈy bÈy xu©n qua h¼n ®· giµ

Tinh thÇn ngµy mét trÎ thªm ra

Non s«ng ®¸p l¹i lêi kªu gäi

ChiÕn th¾ng xin mõng Bç ë xa.

Vµ khi ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh toµn th¾ng, trong TrËn th¾ng cuèi cïng - bµi th¬ ®Ò tÆng cç ®ång chÝ Bé ChÝnh trÞ vµ

Trung ¬ng §¶ng, nhµ th¬ båi håi nhí Bç vµ b¸o c«ng víi Bç trong niÒm xóc ®éng thiªng liªng:

Lêi Bç dÆn ®· hoµn thµnh trän vÑn

Giê nµy ®©y Bç ngñ h¼n yªn lßng.

Trong nh÷ng ngµy níc s«i löa báng, c¨ng ãc ®Êu trÝ víi kÎ thï trªn bµn ®µm ph¸n ë Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam, v¨n hãa d©n téc ®· trë thµnh ®iÓm tùa v÷ng vµng, gióp nhµ th¬ cã

®îc sù trî lùc kú diÖu. V× thÕ, «ng ®· gi·i bµy lßng m×nh ch©n thµnh cïng víi lêi ®Ò nghÞ: "M×nh lµm c¸i c«ng viÖc chÝnh trÞ, qu©n sù nµy l©u thµnh ra con ngêi cã vÎ nh kh« khan...

CËu h·y lÇn lît nãi cho m×nh nghe vÒ lÞch sö ©m nh¹c, cã c¶

ph¬ng §«ng lÉn ph¬ng T©y ®i" vµ nhµ chÝnh trÞ ®· ®óc kÕt nh mét ch©n lý "chÝnh trÞ mµ kh«ng cã v¨n hãa th× sÏ thµnh 755

https://thuviensach.vn

v« dông"1. Råi khi cuéc ®µm ph¸n vµo håi gay cÊn nhÊt, cïng Xu©n Thñy ®Õn th¨m ®oµn ViÖt Nam ë V¬rie l¬ Buys«ng, «ng kh¼ng ®Þnh thÕ tÊt th¾ng cña ta ë trªn bµn ®µm ph¸n b»ng sù vËn dông s¸ng t¹o v¨n hãa d©n téc qua c©u KiÒu, mang hµm ý nh¾c nhë:

D»n lßng chê ®îi Ýt l©u

ChÇy ra th× còng n¨m sau véi g×.

Mét cçh tù nhiªn, th¬ Lª §øc Thä lu«n thÊm ®Ém vÎ ®Ñp t©m hån trong s¸ng. ¤ng tr¶i lßng víi m¶nh ®Êt, c¶nh s¾c thiªn nhiªn, n¬i «ng ®· ®Æt ch©n qua, khi lµ ®Þa danh, khi trªn s«ng, lóc trong rõng... V× thÕ, h¬i thë cuéc sèng, tiÕng nãi cuéc sèng, sù ®ång c¶m víi mäi kiÕp ngêi víi tr¸i tim nãng báng lu«n thÊm ®Ém trong th¬ «ng:

NhÑ nh giã tho¶ng ngoµi kia

Giäng hß m¸i ®Èy thuyÒn vÒ bÕn xa

Nghiªng nghiªng chiÕc nãn bµi th¬

Xanh xanh tµ ¸o íc m¬ nh÷ng g×.

(B×nh TrÞ Thiªn)

§«i bê in bãng dõa xanh

Lng trêi c¸nh Ðn tin xu©n ®ang vÒ.

(Cöu Long)

§Æc biÖt gi÷a khu rõng c¨n cø Léc Ninh, hiÖn lªn ch©n dung ngêi chiÕn sÜ céng s¶n lo l¾ng ®Çy trçh nhiÖm víi ®Êt níc, nh©n d©n:

Nghe chim tu hó gäi

Rõng Léc Ninh s¸ng råi

Suèt ®ªm qua kh«ng ngñ,

N»m ®Õm tiÕng ma r¬i.

(Ma r¬i)

Vèn nÆng t×nh víi ®Êt níc, víi anh bé ®éi, chÞ phô n÷, em ___________________

1. Xu©n Oanh: Vµi dßng håi ký vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä, in trong sçh Nhí anh Lª §øc Thä, S®d, tr. 609.

756

https://thuviensach.vn

giao liªn, nghe tiÕng ma r¬i, nhµ th¬ kh«ng ng¨n ®îc sù sèt ruét, lo l¾ng:

ChiÕn trêng chê tõng phót

§õng ma n÷a ma ¬i!

§Ó ®êng mau kh« r¸o

Cho xe vµo tíi n¬i.

Bëi:

TrËn cuèi cïng lÞch sö

TiÕng sóng b¾t ®Çu råi.

NÕu kh«ng ë s¸t gÇn, kh«ng chung tr¶i nh÷ng gian lao, vÊt v¶ cïng cç chiÕn sÜ, lµm sao nhµ th¬ cã thÓ ghi l¹i ®îc nh÷ng h×nh ¶nh ch©n thùc ®Õn nh thÕ nµy:

Vâng ®ua ®a m¾c ë mÐ rõng

Cïng ®ång ®éi chê giê xuÊt kÝch

Giã nhÌ nhÑ trong ®ªm khuya tÜnh mÞch

Muçi vo ve, tiÕng l¸ thæi r× rµo

Rõng trong ®ªm lÊp l¸nh m¶nh trêi sao.

Qua d·y Trêng S¬n, chøng kiÕn bôi, dèc, ®¸ tai mÌo... Lª

§øc Thä võa chia sÎ nh÷ng khã kh¨n, gian khæ, võa Êm ¸p t×nh yªu th¬ng víi cç chiÕn sÜ l¸i xe:

Th¬ng mÊy anh l¸i xe,

Suèt ®ªm ngµy lÆn léi,

Trêng S¬n vît mÊy lÇn

§· hÝt bao nhiªu bôi?

(Bôi Trêng S¬n)

GÆp c¬n ma rõng, nhµ th¬ ch¹nh lßng xa xãt:

Lo cho anh bé ®éi

LÇy léi qu·ng ®êng dµi;

HÕt t¨ng råi l¹i ph¸o,

Mong ch¼ng thÊy t¨m h¬i.

(Ma r¬i)

Tin tëng vµo t¬ng lai, qua bµi th¬ Ngêi chiÕn sÜ

757

https://thuviensach.vn

cuèi cïng, nhµ chÝnh trÞ Lª §øc Thä ®· tiªn ®o¸n, dù c¶m b»ng th¬:

Lo¹t ®¹n cuèi cïng nµy chÊm hÕt nh÷ng ®au th¬ng.

Bëi lÏ:

Qua n¨m th¸ng hµnh qu©n ra trËn

TÊt c¶ dån vµo trËn ®¸nh h«m nay

Gi¶i phãng miÒn Nam mong ®îi tõng ngµy

§êi bé ®éi íc m¬ nµo h¬n thÕ.

(Ngêi chiÕn sÜ cuèi cïng)

Th¬ Lª §øc Thä thÓ hiÖn suy nghÜ s©u s¾c vµ t×nh c¶m ch©n thµnh cña mét nhµ t tëng, nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ, nhµ

ngo¹i giao giµu b¶n lÜnh, mét con ngêi th«ng minh, tµi trÝ, øng biÕn linh ho¹t trong nh÷ng cuéc ®Êu trÝ víi kÎ thï.

Lª §øc Thä viÕt bµi Lêi anh dÆn t¹i Qu¶ng B×nh, ngµy 28-3-1975, tÆng ®ång chÝ Lª DuÈn - BÝ th thø nhÊt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng. Qua bµi th¬, ý chÝ, quyÕt t©m giµnh chiÕn th¾ng ®îc thÓ hiÖn tËp trung:

Phen nµy quÐt hÕt qu©n x©m lîc,

B¾t bän tay sai ph¶i cói hµng.

¤ng ®· tõng tr¶i qua nh÷ng ngµy th¸ng bÞ giam cÇm tï ngôc, ®· nÕm tr¶i, chøng kiÕn nh÷ng ngãn ®ßn ®éc hiÓm cña kÎ

thï. NhiÒu ®ång chÝ cña «ng ®· anh dòng hy sinh. Th¬ng c¶m, xãt xa, «ng bµy tá:

B¹n ®· hy sinh trän mét ®êi,

Cµnh hoa sím hÐo gi÷a ngµy t¬i,

Rõng xanh cßn dÊu võng tr¨ng gi·i,

Lßng vÉn cßn in vÕt hËn ®êi.

(HËn rõng xanh )

Th¬ Lª §øc Thä ë bÊt kú giai ®o¹n nµo còng nÆng t×nh non níc, nÆng nghÜa víi ®ång chÝ, ®ång bµo, trung thµnh víi §¶ng, víi cçh m¹ng vµ ®ång c¶m víi cç chiÕn sÜ... Ngêi ®äc c¶m phôc v× trong nh÷ng vÇn th¬ nh cã c¸nh, vÉn cã mét gãc dµnh 758

https://thuviensach.vn

riªng cho nh÷ng ngêi ®· hy sinh v× ®Êt níc. Trªn ®êng ra tiÒn tuyÕn, ®i qua nh÷ng c¸nh rõng, n¬i cã nh÷ng nÊm må cña cç chiÕn sÜ v« danh, «ng xóc ®éng thèt lªn:

Gi÷a rõng n¾m ®Êt cßn t¬i

Må ai ma giã, ai ngêi viÕng th¨m

Anh vui giÊc ngñ ngµn n¨m

Th¬ng anh ngµy th¸ng hên c¨m chÊt chång

Anh n»m díi ®ã nghe kh«ng

H«m nay bom ®¹n næ tung Sµi thµnh

Ngµy vui Tæ quèc nhí anh

ChiÕn c«ng nµy cã c«ng anh gãp phÇn.

(Må chiÕn sÜ kh«ng tªn)

§Õn víi khóc ruét miÒn Trung, «ng nhí ®Õn nh÷ng ngêi

®· ng· xuèng n¬i ®©y, nhí ®Õn mÑ Suèt anh hïng vµ trong s©u th¼m cña t©m hån, «ng bµy tá nçi niÒm " Nhí mÑ": Gi÷a lµn bom ®¹n x«ng pha

Th¬ng con, th¬ng níc thiÕt tha ch¸y lßng.

Th¬ «ng giµu tÝnh sù kiÖn. Mêi b¶y bµi th¬ trong tËp NhËt ký ®êng ra tiÒn tuyÕn t¹o sù liÒn m¹ch gi÷a hiÖn thùc ®êi sèng ngån ngén víi c¶m høng th¬ reo vui. Mçi bµi th¬ ®Òu b¾t nguån tõ mét chi tiÕt, sù kiÖn thùc mang c¶m høng sö thi. Héi nghÞ Bé ChÝnh trÞ võa bÕ m¹c th× ngµy 9-01-1975, Thêng vô Qu©n ñy Trung ¬ng häp, cç ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Chu Huy M©n, Hoµng Minh Th¶o, Lª Träng TÊn ®îc mêi ®Õn qu¸n triÖt vµ triÓn khai NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ. §ång chÝ Lª §øc Thä dù häp vµ tham gia ý kiÕn: "Ph¶i ®Æt vÊn ®Ò døt kho¸t lµ

gi¶i phãng Bu«n Ma Thuét. Ta cã gÇn 5 s ®oµn ë T©y Nguyªn mµ kh«ng ®¸nh ®îc Bu«n Ma Thuét lµ thÕ nµo"1. Theo sù ph©n c«ng cña Bé ChÝnh trÞ, ngµy 28-3-1975, Lª §øc Thä rêi Hµ Néi vµo Nam trong t©m tr¹ng vui mõng, phÊn khëi nh ®i tr¶y héi. §ªm ®Çu tiªn dõng ch©n ë §ång Híi (Qu¶ng B×nh),

«ng ®· lµm th¬ tÆng ®ång chÝ Lª DuÈn:

___________________

1. §¹i tíng V¨n TiÕn Dòng: §¹i th¾ng mïa Xu©n (Håi ký), S®d, tr. 36 .

759

https://thuviensach.vn

Anh dÆn: ra ®i th¾ng míi vÒ

Phót gi©y c¶m ®éng nãi n¨ng chi

Lêi anh lµ c¶ lêi non níc

Ngµn dÆm Trêng S¬n h¸ ng¹i g×

§êng vµo tiÒn tuyÕn l¾m tin vui

Th¾ng trËn reo mõng kh¾p mäi n¬i

Giôc gi· ®êng xa mau kÞp bíc

Thêi c¬ thuËn lîi tíi n¬i råi.

(Lêi anh dÆn)

ChiÕn th¾ng t¹o c¶m høng lín cho cç nhµ th¬ - chiÕn sÜ.

Ngµy 01-5-1975, bµi th¬ TrËn th¾ng cuèi cïng ra ®êi t¹i T©n S¬n NhÊt, ®Ò tÆng cç ®ång chÝ Bé ChÝnh trÞ, Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng. Ngay sau ®ã, ngµy 9-5-1975, bµi th¬ ®îc

®¨ng trang träng trªn B¸o Nh©n D©n:

T«i biÕt l¾m: ®ªm qua anh kh«ng ngñ

TrËn cuèi cïng, sóng næ s¸ng h«m nay

Anh tr«ng chê tõng phót tõng gi©y

Theo nhÞp bíc cña miÒn Nam ®ang xèc tíi. ..

Lêi kªu gäi cña Bé ChÝnh trÞ Trung ¬ng §¶ng vµ lÖnh

®éng viªn cña Bé ChØ huy chiÕn dÞch cæ vò, giôc gi· mäi ngêi vµo trËn ®¸nh míi víi mét quyÕt t©m rÊt cao:

QuyÕt x©y dùng l¹i t¬ng lai ®Êt níc

Cho Tæ quèc ta giµu ®Ñp gÊp ngµn lÇn

Kh«ng cßn nh÷ng ®ãi khæ gian tru©n

T×nh ruét thÞt B¾c Nam mét nhµ sum häp.

Th¬ Lª §øc Thä ®au ®¸u íc nguyÖn thèng nhÊt hai miÒn Nam B¾c. V× thÕ, miÒn Nam lµ chñ ®Ò lu«n da diÕt trong t©m trÝ

nhµ th¬:

- MiÒn Nam hìi, nhí th¬ng tha thiÕt l¾m

- T«i sÏ trë vÒ Nam

Gi÷a mét mïa xu©n th¾m

(Xu©n vÒ víi nh÷ng niÒm tin)

Tõ hiÖn thùc cuéc sèng cã nh÷ng bµi th¬ mang c¶m høng liªn tëng, giµu tÝnh kh¸i qu¸t, triÕt lý:

760

https://thuviensach.vn

Con ®êng ®· ®a ta ®i ®¸nh Mü

§Ó cho ®êi mét khóc anh hïng ca.

(§êng víi xe)

§êng cçh m¹ng lµ ®êng dµi v« tËn

§Çy ch«ng gai nhng còng ®Çy cá l¹ hoa th¬m.

Con ®êng cô thÓ ®· trë thµnh con ®êng cña chñ nghÜa anh hïng cçh m¹ng, con ®êng mµ c¶ d©n téc ta ®· thèng nhÊt lùa chän.

Trªn ®êng ra tiÒn tuyÕn, nhµ th¬ ghi chÐp thËt tØ mØ

cç sù kiÖn. Sù quan s¸t ®· gióp nhµ th¬ n©ng tÇm suy nghÜ.

Bµi th¬ §µi kû niÖm lµm trong c¸i nh×n ch©m biÕm kÎ thï xa vµ nay:

Xe t¨ng Mü tan xç

§ån giÆc Ph¸p rªu phong.

Sù khÐo lÐo chÝnh lµ viÖc nhµ th¬ s¾p xÕp côm tõ " khen ai khÐo" gîi tõ nh÷ng côm tõ, chi tiÕt trong th¬ mµ cña Bµ Chóa th¬ N«m hay dïng, nh: " khen ai khÐo khÐo", "khÐo khÐo ®i

®©u", "khÐo khÐo bµy trß", "k×a ai khÐo khÐo nhßm", "khen ai ®Ïo

®¸", "khen ai khÐo t¹c" ,... thÓ hiÖn c¸i nh×n ch©m biÕm hai kÎ

thï ch«n trong mét nÊm må chung:

Khen ai khÐp xÕp ®Æt

LËp mét ®µi chiÕn c«ng

Mõng th¾ng lîi §êng 9

Nhuém bao m¸u anh hïng

Xu©n vÒ trªn ®ån cò

PhÊp phíi ngän cê hång

C¶ hai tªn x©m lîc

Ch«n mét nÊm må chung.

Nh÷ng s¸ng tç cña Lª §øc Thä võa giµu chÊt thùc tÕ, cã tÝnh thêi sù s©u s¾c, võa chøa chan t×nh c¶m cçh m¹ng, thiÕt tha yªu ®êi, yªu ngêi. Trong nhiÒu bµi th¬, chïm th¬ Èn chøa t×nh c¶m, suy nghÜ s©u s¾c vµ ch©n thµnh cña mét nhµ t

tëng, mét nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ tµi n¨ng, nhµ ngo¹i giao 761

https://thuviensach.vn

b¶n lÜnh, mét chiÕn sÜ céng s¶n kiªn trung tõng vµo sinh ra tö trªn kh¾p nh÷ng nÎo ®êng cçh m¹ng.

Trong sù nghiÖp ho¹t ®éng cçh m¹ng gian khæ, nhng hµo hïng, ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®em hÕt t©m søc, tµi n¨ng, trÝ tuÖ cña m×nh cèng hiÕn cho sù nghiÖp cçh m¹ng vÎ vang cña §¶ng vµ cña d©n téc. Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña Lª §øc Thä lµ tÊm g¬ng s¸ng vÒ tinh thÇn yªu níc, chñ nghÜa anh hïng cçh m¹ng. ¤ng ®Õn víi th¬ lµ ®Ó lµm cçh m¹ng, ®Ó t×m tiÕng nãi t©m t×nh. Th¬ vµ sù nghiÖp cña §¶ng lu«n xo¾n bÖn chÆt chÏ, hµi hßa trong con ngêi «ng nh sù lý gi¶i cña th¬: Bé ®éi b©y giê mu«n vÎ míi

Th¬ng ®êi chiÕn sÜ viÕt thªm hay.

762

https://thuviensach.vn

Môc lôc

Trang

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

5

PhÇn thø nhÊt

Lª §øc Thä víi cçh m¹ng ViÖt Nam

9

- §¹i héi VI tuyªn d¬ng c«ng tr¹ng to lín v× §¶ng, v× d©n cña cç ®ång chÝ Trêng Chinh, Ph¹m V¨n §ång, Lª §øc Thä (Do ®ång chÝ Ph¹m Hïng, Uû viªn Bé ChÝnh trÞ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (khãa V), Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé trëng, thay mÆt §oµn Chñ tÞch §¹i héi, tr×nh bµy ngµy 17 th¸ng 12 n¨m 1986)

11

- Lêi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh t¹i lÔ trao tÆng Hu©n ch¬ng Sao vµng ngµy 20-9-1990

13

- Lêi ph¸t biÓu cña ®ång chÝ Lª §øc Thä t¹i lÔ trao tÆng Hu©n ch¬ng Sao vµng

15

- Th«ng c¸o cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi, Héi ®ång Nhµ níc, Héi ®ång Bé trëng níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam vµ Uû ban Trung ¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam

16

- TiÓu sö ®ång chÝ Lª §øc Thä, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; nguyªn Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam

18

- Lêi ®iÕu (Do ®ång chÝ Tæng BÝ th NguyÔn V¨n Linh thay mÆt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®äc t¹i buæi lÔ tang ngµy 17-10-1990)

22

- Nhí vÒ anh Lª §øc Thä

25

§ç Mêi

763

https://thuviensach.vn

- Nhí anh Thä

28

Vâ ChÝ C«ng

- ChiÕn trêng lµ n¬i gÆp gì

30

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng

- Lª §øc Thä - nhµ l·nh ®¹o cçh m¹ng kiªn ®Þnh môc tiªu gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc

33

§¹i tíng Lª §øc Anh

- Anh S¸u Thä - mét chiÕn sÜ céng s¶n nhiÖt thµnh, mét nhµ

l·nh ®¹o tµi n¨ng

42

Vâ V¨n KiÖt

- Anh S¸u Thä trong ký øc t«i

47

Phan V¨n Kh¶i

- H×nh ¶nh vµ sù nghiÖp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä ®· ®i vµo ký øc cña nh©n d©n ViÖt Nam vµ nh©n d©n thÕ giíi 52

Vò Oanh

- Lª §øc Thä - ngêi ®ång chÝ mÉu mùc, ngêi anh th©n yªu cña t«i

58

NguyÔn §øc T©m

- Nh÷ng kû niÖm th©n yªu cña t«i

71

Hoµng Tïng

- Nhí anh S¸u Thä

76

Hång Hµ

- Ngêi ®ång chÝ ch©n t×nh

83

Mêi H¬ng

- §ång chÝ Lª §øc Thä vµ quª h¬ng Nam §Þnh

91

Ph¹m hång hµ

- Tuæi trÎ cña anh Phan §×nh Kh¶i trong phong trµo cçh m¹ng t¹i quª h¬ng Nam §Þnh

111

TrÇn Minh Ngäc

- Mét cuéc gÆp gì

118

Nhµ v¨n Lª Minh

- Nhí vÒ anh Lª §øc Thä nh÷ng ngµy ë Nhµ tï Hßa B×nh (1943 - 1944)

126

B×nh Ph¬ng

764

https://thuviensach.vn

- Nhí anh Lª §øc Thä nh÷ng n¨m th¸ng ®Çu cña Cçh m¹ng Th¸ng T¸m vµ toµn quèc kh¸ng chiÕn

133

Lª Trang

- Nhí anh S¸u Thä

142

Vò Kú

- Nhí anh S¸u

147

Vò M·o

- Quª ta thªm s¸ng tªn ngêi

149

Ph¹m quèc kh¸nh

PhÇn thø hai

Lª §øc Thä víi miÒn Nam

151

- §i theo ph¸i ®oµn ®Çu tiªn cña Trung ¬ng §¶ng vµ

ChÝnh phñ vµo Nam Bé kh¸ng chiÕn

153

Lª Toµn Th

- Anh S¸u Thä vµ Nam Bé mÕn yªu

165

Trung tíng D¬ng quèc chÝnh

- §Õn §ång Th¸p Mêi

169

Lª Hång LÜnh

- Nh÷ng Ên tîng vÒ anh S¸u Thä

182

Vâ Quang Anh

- Nhí anh S¸u Lª §øc Thä

187

L÷ Minh Ch©u

- T«i lu«n nhí ®Õn anh

195

Ung Ngäc Ky

- Nh÷ng lÇn gÆp anh S¸u

203

T« Böu Gi¸m

- Vµi kû niÖm vÒ anh S¸u Thä

211

TrÇn Quang Lª

- §ång chÝ Lª §øc Thä - mét trong nh÷ng nhµ l·nh ®¹o chñ yÕu Nam Bé kh¸ng chiÕn

219

NguyÔn Linh

- Anh S¸u Thä víi sù nghiÖp ®Êu tranh cçh m¹ng ë miÒn Nam 230

Ph¹m ChÊn Hng

765

https://thuviensach.vn

- Nh÷ng n¨m th¸ng sèng bªn anh cßn nhí m·i 238

TrÇn H÷u Phíc

- Mét bíc ngoÆt trong cuéc ®êi

247

D¬ng §×nh Th¶o

- M·i m·i kÝnh mÕn vµ quý träng anh

265

§ç Duy Liªn

- Bªn anh

269

TrÇn thanh phan

- §ång chÝ Lª §øc Thä nh÷ng n¨m th¸ng ë §ång Th¸p Mêi 271

Lª vÜnh t©n

PhÇn thø ba

Lª §øc Thä víi c«ng tç tæ chøc

x©y dùng §¶ng

281

- VÒ nh÷ng ®ãng gãp cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong c«ng tç tæ chøc x©y dùng §¶ng

283

T« Huy Røa

- Vµi kû niÖm nhá vÒ ngêi anh lín cña ngµnh tæ chøc 294

Lª §øc B×nh

- Nhí anh Lª §øc Thä

307

NguyÔn §×nh H¬ng

- Anh Lª §øc Thä - tÝnh kiªn ®Þnh cçh m¹ng vµ tinh thÇn

®æi míi (qua bèn lÇn chuÈn bÞ V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng) 311

Lª Huy B¶o

- Anh S¸u Thä víi c¸n bé tæ chøc

325

Vò Träng Kiªn

- §ång chÝ Lª §øc Thä, ngêi anh c¶ cña ®éi ngò c¸n bé lµm c«ng tç tæ chøc cña §¶ng vµ cña hÖ thèng chÝnh trÞ

331

Lª quang thëng

- Nhí mét lÇn ®i c«ng tç vµ lµm viÖc víi anh S¸u 335

Nhµ b¸o H÷u thä

- Cèng hiÕn to lín cña ®ång chÝ Lª §øc Thä trong c«ng tç tæ chøc c¸n bé ë Nam Bé thêi kú kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p

340

Lª toµn th

766

https://thuviensach.vn

- Cã mét Trëng ban Tæ chøc Trung ¬ng §¶ng, cã mét chó S¸u Thä

347

NguyÔn ThÞ Ngäc Liªn

- Vµi mÈu chuyÖn vÒ anh S¸u

351

NguyÔn ThÞ YÕn

- MÉu mùc trong lèi sèng

356

Minh ch©u

- Nh÷ng kû niÖm s©u s¾c cña t«i vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä 359

GS. Ph¹m Thµnh

- Nh÷ng kû niÖm cña t«i vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

368

GS. Ph¹m Nh C¬ng

- §ång chÝ Lª §øc Thä bµn vÒ ph¬ng ph¸p cçh m¹ng s¸ng t¹o

374

TS. Bïi C«ng Hïng

- Kû niÖm vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

382

GS, TS. NguyÔn Ngäc Tr©n

- §ång chÝ Lª §øc Thä chÊp hµnh quyÕt ®Þnh cña tæ chøc 386

Lu v¨n mÉn

- Nhí vÒ anh S¸u Thä víi tÊm lßng t«n kÝnh vµ c¶m phôc 388

Lu V¨n Lîi

- §ång chÝ Lª §øc Thä víi trÝ thøc ngµnh y

396

§¹i t¸ Vò V¨n ThuËn

- Mét ngµy lµm viÖc cña anh Lª §øc Thä

400

Bïi Ngäc

- Gia ®×nh t«i mang ¬n bç Lª §øc Thä suèt ®êi

406

NguyÔn Hanh

PhÇn thø t

Lª §øc Thä víi c«ng tç ngo¹i giao

411

- Bót tÝch cña Bç Hå vÒ viÖc cö ®ång chÝ Lª §øc Thä ®i dù Héi nghÞ Pari vÒ ViÖt Nam

413

- §ång chÝ Lª §øc Thä víi c«ng tç ngo¹i giao

414

Ph¹m b×nh minh

767

https://thuviensach.vn

- Lª §øc Thä - nhµ th¬ng thuyÕt tÇm cì lín 436

NguyÔn ThÞ B×nh

- Lª §øc Thä - nhµ ngo¹i giao chiÕn lîc tµi ba

441

NguyÔn Dy Niªn

- Nhµ ngo¹i giao xuÊt s¾c Lª §øc Thä

452

§inh Nho Liªm

- §èi mÆt víi Hoa Kú

461

TrÇn Quang C¬

- Cè vÊn Lª §øc Thä vµ vÊn ®Ò Mü chÊm døt nÐm bom miÒn B¾c

471

TrÇn Quang C¬

- Tõ chiÕn trêng ®Õn bµn ®µm ph¸n - nhí vÒ anh S¸u 477

Hµ V¨n L©u

- Lª §øc Thä - cuéc gÆp riªng víi KÝtxinhgi¬

488

Lu V¨n Lîi

- Hai lÇn bµn kÕ sçh

496

Hµ §¨ng

- Nhµ ngo¹i giao Lª §øc Thä vµ HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam

504

NguyÔn Xu©n

- Lª §øc Thä, ngêi chiÕn th¾ng

510

NguyÔn Minh Vü

- Mét nhµ ®µm ph¸n kiÖt xuÊt

512

Mai V¨n Bé

- Më ®ét ph¸ khÈu

520

Trung tíng §oµn Ch¬ng

- N¨m n¨m ®¸nh - ®µm ë Pari

527

ThiÕu tíng NguyÔn §«n Tù

- TiÕng cêi Lª §øc Thä

536

Lý V¨n S¸u

- Anh S¸u Thä

541

NguyÔn ViÖt

- Cè vÊn ®Æc biÖt Lª §øc Thä

545

TrÞnh Ngäc Th¸i

768

https://thuviensach.vn

- Anh S¸u vµ ®µm ph¸n Pari

554

NguyÔn §×nh Ph¬ng

- §Êu trÝ quyÕt liÖt, th¾ng lîi trän vÑn

563

Vâ anh tuÊn

- Nhí vÒ cç cuéc trao ®æi gi÷a hai nhµ l·nh ®¹o Ph¹m V¨n §ång vµ Lª §øc Thä vÒ cç vÊn ®Ò ®èi ngo¹i 570

TrÇn tam gi¸p

PhÇn thø n¨m

Lª §øc Thä víi c«ng tç

quèc phßng - an ninh

575

- §ång chÝ Lª §øc Thä víi Qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam vµ

cç cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc, b¶o vÖ Tæ quèc 577

§¹i tíng Phïng Quang Thanh

- §ång chÝ Lª §øc Thä víi viÖc x©y dùng lùc lîng c«ng an nh©n d©n vµ c«ng tç an ninh trong cç cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m lîc vµ b¶o vÖ Tæ quèc

587

Trung tíng trÇn ®¹i Quang

- Nh÷ng Ên tîng kh«ng thÓ nµo quªn vÒ anh S¸u Thä 594

Cao §¨ng ChiÕm

- M·i m·i kÝnh yªu anh

598

Trung tíng §ång V¨n Cèng

- Mét lÇn gÆp gì kh«ng thÓ nµo quªn gi÷a anh Hai Trung vµ

anh Lª §øc Thä

602

Nhµ v¨n NguyÔn Kh¶i

- Anh S¸u Thä trªn ®êng ra trËn

608

ThiÕu tíng Phan Hµm

- §¹i th¾ng mïa Xu©n

614

§¹i tíng V¨n TiÕn Dòng

- Nh÷ng n¨m th¸ng quyÕt ®Þnh

633

§¹i tíng Hoµng V¨n Th¸i

- Ký øc T©y Nguyªn

641

Thîng tíng §Æng Vò HiÖp

- BÊt ngê gÆp l¹i ®ång chÝ Lª §øc Thä ë chiÕn trêng 645

ThiÕu tíng trÇn v¨n phç

769

https://thuviensach.vn

- §îc gÆp cè vÊn Lª §øc Thä t¹i Së ChØ huy ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh

650

§¹i t¸ NguyÔn V¨n Tßng

- §ång chÝ Lª §øc Thä trong ChiÕn dÞch Hå ChÝ Minh lÞch sö Xu©n 1975

655

§¹i t¸, TS. trÇn v¨n thøc

- Anh Lª §øc Thä víi nghÜa vô quèc tÕ gióp b¹n Campuchia 667

Ph¹m Chung

- Th¬ cña ngêi anh lín

675

Hoµng träng nghÜa

- Nh ch¾p thªm ®«i c¸nh

676

T¹ ®¨ng quyÕn

- §äc th¬ anh

676

®ç nghiªm

PhÇn thø s¸u

vÒ th¬ lª §øc Thä

677

- ChÊt cçh m¹ng, chÊt nh©n v¨n trong th¬ Lª §øc Thä 679

PGS, TS. NguyÔn Hång Vinh

- Th¬ anh mang h¬i thë cuéc sèng

689

Nhµ th¬ B¶o §Þnh Giang

- Anh bé ®éi trong hån th¬ Lª §øc Thä

701

Nhµ th¬ vò quÇn ph¬ng

- Th¬ Lª §øc Thä

720

hµ minh ®øc

- Vµi håi øc vÒ ®ång chÝ Lª §øc Thä

739

Nh¹c sÜ Xu©n oanh

- Lª §øc Thä, nh©n vËt lÞch sö - nhµ th¬

743

GS, TS. Mai Quèc Liªn

- §äc l¹i bµi th¬ Anh chiÕn sÜ an ninh cña ®ång chÝ Lª §øc Thä 754

TrÇn liªu

- Th¬ Lª §øc Thä song hµnh víi cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc

759

TS. Lª ThÞ BÝch Hång

770

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page