gh con gh

1

www.hobieuchanh.com

gh , con gh

Bi u Chánh

Quy n I:

PH N TH NH T: CHÍ L P THÂN

CH

NG I

(1)

m nào c ng v y, h qua tháng 6 thì tr i m a d m d , m a cho ru ng n i n c

ng

nhà nông ón

t mà c y lúa mùa, b i vì m gieo hôm m ng 5 tháng 5 ã g n úng l a.

C theo l

y, nên b a này là 19 tháng 6, h i tr a m a x i x m t ám th t l n, r i c r rã ti p hoài, m a cho

n n a chi u mà c ng con lâm râm, ch a ch u d t h t.

D c theo l Càng Long i Trà Vinh, l i ngã ba ng M Huê t vô Su i C n, chi u nay

quang c nh trông ra có v

c bi t, không gi ng m y ch khác. Trên gi ng thi âu ó th y u im lìm, mà nh gi t m a mát m cây c i xanh t i, l i nhà nào c ng ang n u c m chi u,

khói b c lên mà b m a không bay tan ra

c, b i v y m y nóc nhà b p khói v n v m t mù nh mây bao ph

trên. Còn ngoài ru ng thì ch này ng

i ta b a, ch kia ng

i ta nh m

ch n ng

i ta

ng cây, nông phu xúm xít t khóm trong

ng, k hát ng

i hò cho vui

ng quên nh c nh n, quên l nh l o.

K du hí b tr i m a

t t h không ngh u ngh n ngoài

ng

c, thì h lúng túng,

nên bu n b c. Mà ng

i làm n g p m a gió thu n hòa nh v y thì h vui m ng, vui vì b p u kh i khô, m ng vì ru ng

n

c c y.

M t chi c xe h i ò, s n màu

lòm, phía Trà Vinh ch y lên, qua c u m m, bóp kèn te te, r i b t máy ng ng ngay ngã ba

ng Su i C n, tr

c

u máy khói lên nghi ngút.

M t c u trai tr c ch ng 15, 16 tu i, m t mày sáng s a b t ng m nh m , u

i nón n

en, mình m c áo tr ng qu n tr ng trên xe leo xu ng, tay ôm m t gói

, ngoài bao b ng

ch n t m s c xanh s c

. Vì tr i m a lâm râm, c u s

t mình, nên ch y ri t vô quán c a i

Ba Th i bên

ng mà

t, còn chi c xe ò thì r x ng và sang s rút ch y th ng ra ch Càng Long.

C u trai này tên Quí, n m nay 16 tu i, con c a ông i-bái T n trong làng M Huê ây,

nhà

a bên l , cách ngã ba Su i C n không

y hai tr m th

c. M y b a rày, c u xu ng

Trà Vinh d thi b ng S h c,

u nhà th y Sang h i tr

c có d y tr

ng Càng Long. H i

tr a này h i kh o khi ch m bài xong m i kêu tên các trò thi u. Quí nghe kêu tên h mình.

Quí m ng lung l m, m ng vì tr

ng Càng Long m i b t

u n m nay cho 5 trò cho i thi s

c, 4 trò

u r t, duy mình

c

u, mình làm r ràng cho th y, làm vui lòng cha và ch , mà có l ch ng khai tr

ng s

c lên Sài Gòn ho c qua C n Th mà h c thêm

ng l y

ng Thành chung r i làm th y giáo hay làm th y ký, th y thông.

V i trí ý th a mãn hân hoan c a trò m i thi u. Quí ch y vô c a quán, m t mày t i rói,

mi ng chúm chím c

i.

Cô H

ng, con gái c a dì Ba Th i là ch quan ã tu i 15, nhan s c xinh p, mà tánh n t vui v th t thà nh tr 11, 12 tu i. V a th y Quí b c vô c a thì H

ng h i:

-

Anh thi

u ph i hôn anh Quí?

-

,

u.

-

ó! Em nói trúng hay không h .

-

Gi i à!

-

Ch M hay r i ch a?

https://thuviensach.vn

gh con gh

2

www.hobieuchanh.com

-

Ch a. Qua m i v t i ây.

-

Ch M v i c u B i hay ch c m ng l m.

Quí li c m t ngó v r ng tre xanh t c a mình thì trong lòng khoan khoái, nên nh m nhía mu n d m m a mà v nhà.

ng b

c ra h i:

-

Sao h i nãy anh không bi u xe ghé ngay c a ngõ ng vô nhà cho kh i m c m a, anh

i bi u ghé ây?

-

Qua bi u h qua kh i ngã ba m t chút thì ng ng, s p-ph không hi u, nên ghé ngay ngã ba.

-

y t

ng anh ghé

ng cho má em hay tr

c ch .

-

Dì Ba Th i lo n u c m ph i sau, dìi nghe nói chuy n thì l t t i ra. Dì v i má Quí

i tr

c là ch em b n thi t th

ng yêu nhau làm. Má Quí m t h i Qui m i 3 tu i. Dì ba Th i, v tính ch em, nên thu này th

ng yêu Quí nh con, th

ng vì Qui mô coi

s m quá, nh t là th

ng vì Quí có m gh , mà l i m gh không hi n. Dì b c ra

th y Quí thì h i:

-

À! Con m i v h ? Thi

u r i con há?

-

, th a

u.

-

May quá. Dì m ng l m. Cha ch , n u má con còn thì má con vui bi t ch ng nào.

Quí ng m nghía mu n i v , nên c ôm gói

ng ngoài c a, không vô nhà.

Dì Ba Th i nói ti p:

-

Vô ng i ch i con. Tr i m a i

t mình h t.

-

con v cho cha con hay ang cha con mùng.

-

Có nhà âu mà cho hay. nh i danh t s c trong gi ng, i h i n c m s m mai. N u nh v thì nh i ngang

y ch

i âu. Ch a th y v . Mà tr i m a này v gì

c.

-

Quí nghe nói nh v y thì châu máy d d , r i nói:

-

con v cho ch Hai con hay.

-

ng ti p nói:

-

u anh muôn v thì l y cây dù c a em ây che

mà v , r i sáng mai g i vô cho

em.

-

Thôi tr i m a nh

qua i

i.

-

t mình h t ch .

-

Không sao âu.

Quí t giã m con dì Ba Th i r i ôm gói b

c ra lo ch y lúp-xúp mà v nhà.

Nhà c a Quí cách quán dì Ba Th i ch có b n kho ng dây thép.

t tòa nhà ngói n n úc, trong mi ng

t gi ng r ng h n m t m u, n m d a quan l , có n tre bao quanh kín mít. ó là cu c c a ông B i-bái T n. Ông B i-bái còn làm ch 50

u ru ng h ng nh t trong kinh Su i C n. Vì trong làng M -huê không ai giàu l n, nên v i gia t nh v y mà nh n dân vùng này

u cho ông B i là nhà giàu.

m v y ông B i m i 50 tu i. Khi m i l n lên ông c i Th Tánh con nhà có n, d

i

Làng Th . Nh Th Tánh siêng n ng c n ki m, bi t lo bi t tính, nên m c d u ông lo mê t s c mê á gà, Th Tánh c chuyên chú làm n, n u không y m

i n m thì ã gây

c c

nghi p. Th Tánh ch t ã 13 n m r i,

l i cho ông hai

a con,

a l n là con gái, tên M ,

bây gi

c 18 tu i và

a con nh là Quí i thi v

ó. Th Tánh m t

c 3 n m, thì ông

i ch p n i v i m t gái nh , tên Th Mùi, n m nay m i 35 tu i. Th Mùi sanh thêm cho ông t

a con trai n a tên Sen, bây gi

ã 8 tu i.

Quí ph i d m m a ch y v nhà, là c ý mu n báo tin mình thi u cho ch hay

ng ch

ng. Ch ng dè vô t i sân, nghe ti ng m gh

trong nhà la hét ôm sòm, làm cho Quí kh ng

i, r i th ng th ng b

c lên th m, ch không b

n b n a, m c d u m a v n r r r i h t

hoài. Khi vô c a thì Quí nghe m gh nói: " Th con gái h , ch ng này mà ch a n u c m, còn

i ch ng nào n a h ? nhà c ng hoài, không làm gì h t. Tao nói tr c cho mà bi t,

https://thuviensach.vn

gh con gh

3

www.hobieuchanh.com

gái làm bi ng nh m y ó, ch ng có ch ng,

kh i m ch ng tròng n i trên

u cho mà coi.

h ! Ð thúi!"

Quí rón rén ôm gói áo qu n i th ng l i bu ng phía chái trên mà thay

. Th Mùi ngó

th y, song không thêm nói t i, l i xâm xâm b c l i c a xu ng nhà d

i

ng mà h i:

-

i sao m y không ch u n u c m v y M ? M y

i tao v tao n u cho m y n ph i

không?

-

Cha v i dì i kh i h t. Tôi s n u c m

ngu i l nh nên tôi

i v r i s n u ch .

-

ng

t

u ki m chuy n ch a mình. Cha ch ! M y con tr treo v i tao n a h ? Tao bi t mà, bây gi m y khôn l n r i, m y có coi tao ra gì n a âu. M y bán dê bán díu, y nói tao là m gh

c ác.

cha m y v

ây r i m y coi.

-

Tôi có nói chi âu…

-

ng ch i. M y nói v i ng

i ta ngoài ch , h m i h c v i tao ây.

-

Tôi có nói v i ai âu?

-

Nín! M y không

c phép c i v i tao. M y mu n c i thì

i cha m y v r i m y s

cái v i ông.

kh n n n tr lên nhà trên ng i.

Th ng Sen trong buôn i ra, hai tay c m hai trái chu i. Th Mùi nói m t mình: "Ác l m!

Th ng nh

ói b ng mà không có c m cho nó n. Nó n chu i ây r i nó au b ng cho mà coi".

Quí thay qu n áo khô r i ra

ng tr

c hàng ba ch ng tay lên làng c n, m t bu n hiu. Bây gi m a ã d t h n, nh ng b u tr i v n còn tô màu xám tro, r t hi p v i tâm trí b t mãn c a Quí lúc này, mà có l c ng thích h p v i n i ni m thê l ng c a M

ng ch m l a n u

m d

i nhà b p.

Quang c nh ã bu n, l i thêm trong m y

ng m

ng dài theo b tre, ãnh

ng ti p

nhau kêu uênh oang, r i ch d

i mé r ch c ng b t ch

c kêu u ch o c. Quí chán n n ch u

không n i, bèn b

i ra l ngóng v phía trong gi ng coi có th y ang cha v hay không, thì ch th y công c y công m kéo nhau t t p trong ng i lên gi ng, v i nh ng ti ng nhái

u kêu l ch c ch xa, d

ng nh ca hát mà

a nông phu v ngh .

Quí

ng ngó m t h i r i châu m y, nh trí, x ng xóm tr v nhà, quy t nói li n cho ch hay mình ã thi u.

n này Th Mùi th y Quí thì h i: " Thi

u hay không mà v ?"

Quí ch m b

c mà áp: " Th a

u", r i i luôn xu ng nhà b p.

lum khum ch t n

c c m c a sau. Nghe

ng

t, M day l i th y Quí thì ch ng

ng! M v t h i: " Em v h i nào v y?

u hôn em?".

Quí cu i mà áp: "

u r i ch Hai à. Em m ng l m. Em v nãy gi mà bi t ch không vui, nên em không mu n cho ch th y".

y l i c a Quí ch ng khác nào n

c cam l r

i vào th

ng tâm c a M , b i v y nghe

em nói thì M hân hoan, m t mày t

i nh hoa c

i, c p m t sáng nh sao chói. M b ng n i

m b l i trên b p và d t l a g t than. Lo n i c m xong r i, M day l i, m t nhìn Quí trân trân mà nói: " Ch m ng l m. Ph i má còn thì vui bi t ch ng nào".

Ch em

ng nhìn nhau, không nói ch n a h t, mà cái nhìn y ch a chan tình c m, y r y

ni m riêng, b i v y ngó nhau r i, ch c ng nh em, có hai gi t l y l n xu ng hai gò má nóng i.

Quí th ng th ng nói: "

cha v em xin cha cho em lên Sài Gòn h c n a, h c ch ng nào u

c b ng thành chung r i s thôi".

g t

u mà c

i, t ý

ng tình v i em v s

y.

Tuy ã quên nh ng l i

ng cay c a m gh h i nãy, nh ng không th quên ph n s c,

m i lo gi m l a khác

ng hâm cá hâm th t.

Quí b

c l i c a sau ng i ch m h m ngó ra v

n. Chú Ti n là ng

i làm v

n, ang l i th i

p vòng

ng tr ng khoai lang,

u

i nón lá, tr n l ng en tr i. ám

a gang g n tàn,

còn sót l i m y trái ã chín, nên ph i v vàng khè, mà ch a ai ch u hái. Con chó m c âu

trên nhà trên ch y xu ng

ng ngó Quí mà ngo c uôi, r i n m m t bên, lim dim c p m t nh https://thuviensach.vn

gh con gh

4

www.hobieuchanh.com

bu n ng . Con gà mai xám d t b y con i vô chu ng, m túc túc kêu con, con chét chét nh tr l i v i m .

hâm cá hâm th t xong r i, th m n i c m c ng ã chín, nên b c lên nhà trên h i m

gh coi ph i d n c m hay là ph i

i cha. Th Mùi ong óng: " H c m chín thì d n n. Tháng Sen nó ói b ng t h i chi u t i gi . Bi t ch ng nào ng v mà i ng".

Tr i ã s m t i. Quí lo

t èn, M lo d n c m trên ván nhà d

i. Th Mùi d t th ng

Sen xu ng n c m. Quí c ng lên ng i n, duy có M c lui cui trong b p không ch u n v i và hai em.

a c m này theo l là b a c m vui v m ng cho Quí thi u. Vì gia

o c a ông B i bái

n lôi thôi, mà b a c m này tr nên l nh lùng bu n bã vô cùng. Th Mùi ch lo g p cá l y th t cho tháng Sen, không thèm nói t i Quí. Tháng Sen quen thói kiêu hãnh, coi anh nó nh tôi t c a nó, nên h i chi u th y anh v , nó không m ng, mà bây gi ng i n v i anh, nó c ng không

ý. Quí thu này không

c m yêu th

ng, không

c em cung k nh, thì nó ã

p tánh s t sè

i v i m , l nh

m

i v i em, b i v y ng i n thì nó ch m lo n cho no ng có i, s nói chuy n không vui cho nó, nên nó không dám nói ch h t.

Th Mùi nói th ng Sen ói b ng, nên r y rà té ra n có m t chén c m r i buông a mà i.

ó Th Mùi c ng r i b a, nên i n a, b Quí ng i n m t mình. M b ng m t chén c m ch y l i ng i n v i Quí, hai ch em s c m t vui t i d

ng nh h

c hi p nhau thì không

n ai th

ng yêu, mà c ng không màng l i gay g t.

https://thuviensach.vn

gh con gh

5

www.hobieuchanh.com

CH

NG II

(2)

Trong ch n thôn quê, h t i m t lát thì ng

i ta ng h t, ng s m ang khuya có d y s m

mà i làm. Th Mùi ch

i ánh bài ch không có làm vi c chi, nh ng ngày nay ng i sòng m t i, nên n c m r i ch ta vô mùng n m im lim. Quí x n b n tr c hàng ba trông cha, còn

thì coi d n d p d

i b p. Tháng Sen bu n, nó em èn l i mà cho cá lia thia á bóng, ng coi ch i m t h i r i nó i ng .

Bây gi b u tr i ã trong, sao gi ng t phía, l i bên h ng ông m t tr ng g n m c, nên

ng sáng chân tr i.

M coi cho chú Ti n d n d p d

i nhà b p, xong h t nên c ng i ng . Trong nhà duy con Quí ch a m t cánh c a, r i c th th n tr

c hàng ba, mà trông cha.

Thi t qu tr ng v a hé m c, r i ánh sáng trên ng n tre thì ông B i T n p xe máy v .

Ông

ng d t xe lên th m thì Quí ón mà m ng: “ Cha, con thi u r i cha à!”.

Ông B i vui v

ng l i h i:

-

u h ! Tr

ng Càng Long

u m y trò, con?

-

Có m t mình con.

-

Chà chà! V y thì Quí l m. Con v h i nào?

-

i chi u.

-

Con có cho th y con hay r i ch a?

-

Th y con còn d

i Trà Vinh.

Hai cha con n i gót nhau mà vô nhà. Ông B i th y trong nhà im lìm thì h i:

-

Nhà ng h t r i sao?

-

Th a ng h t.

Th Mùi d mùng chun ra h i ch ng:

-

n c m r i ch a mà t i ch ng này m i v ?

-

n r i.

-

Tôi t

ng

ánh luôn êm ch .

-

Sáng mai tôi m c i D a

, ánh n a tôi m t, sáng mai i sao n i. Tôi mu n xên i

chi u kia ch , b chú C T chú thua, chú c nài ánh ráng cho chú g , nên cù nh y i 8 gi

ói b ng quá m i xên

c.

-

ánh bao nhiêu v y

-

m c c.

-

Ông n hay thua?

-

n m t tr m ngoài. H i x tôi n g n n m tr m. Cu i qua b th ng m t bàn quan, r i

bài xu ng n

c làm tôi thua l i.

-

ánh v i ai v y?

-

Thì c ng m y tay c , ông H ong qu n, chú C T , cô N m v i tôi, ch có ai l âu.

-

Ch c cô N m n. Tháng này c hên l m, nghe nói c n luôn luôn.

-

a nay c

v n, Ông H

ng qu n n ít ch c. Có m t mìnhn chú C T thua. Còn mình khá không.

-

Thua. B a nay bài x u quá ánh không

c. Toi ghét tôi xên s m. Ông nói sáng mai

ông i D a

, i có vi c chi v y?

-

Nghe nói H

ng b Hên có con gà cú hay l m. Tôi tính xu ng coi nh thi t t t thì b t nuôi.

-

i tháng n y mà lo gà!

-

Ph i ki m l n i ch . Trên th y Phó, d

i th y Ba, h sai ng

i i ki m gà cùng h t.

Mình không lo tr

c r i t i mùa âu có mà ch i v i h .

Ông B i m y n m nay không lo tr ng t a chi h t, ông b ph m u t tr ng chung quanh

nhà cho chú Ti n làm sao thì làm. Còn s ru ng trong Su i C n thì ông cho ng i ta m

n,

https://thuviensach.vn

gh con gh

6

www.hobieuchanh.com

ông kh i lo c y g t. Mùa

t ông c th

i ánh t s c, r i

n mùa khô thì ông á gà, v n v

trong trí nh ng t

ng s t

ng, xe pháo ng a ho c nh ng gà xám, gà di u gà ô, ông ch ng h có ngh

n vi c gì khác. Trong nh ng d p i n ám gi hay là ng i lu n àm v i anh em, u có ai nói

n t

ng lai c a ch ng t c, thì ông tr môi, cho vi c y không ph i ph n s c a ông. N u có ai khuyên ông làm vi c ích chung, thì ông ng nh m t làm ng , ngh ó là lý

ng c a phong trào x o trá. C ng nh nhi u b n ng th i chung quanh ông, tuy không nói

ra, song ông v n r t t hào v i thái

c x c a ông. Ông tin ch c ông

c h

ng thú

phong l u hoàn toàn, t i nghi p ông không dè thú phong l u y m i ngày tràn ra m t chút, tràn cách êm

m, l n l n làm cho s nghi p ông suy b i. Làm cho gia ình ông toan hoang, mà còn làm cho danh d ông th p hèn, làm cho tinh th n ông gi m b t.

Nghe ông nói chuy n v i v nãy gi thì

th y trí ý c a ông. S lo hi n th i là lo ánh bài, còn ch ngh t

ng lai là ch ngh mua gà hay mà nuôi

ng

n mùa khô có gà á v i

, ch không ph i lo làm cho l n s nghi p hay là giáo hóa con cái trong nhà. Tình c ông i i èn

t thu c, ông th y Quí

ng x r g n ó t nhiên ông h i con, h i mà không chú ý m:

-

Té ra tr

ng Càng Long có m t mình con

u?

-

có m t mình con.

-

Thôi con kho r i, h t lo n a…

Quí r t rè do d , r i nh nh nói: “ Con mu n xin cha cho con lên Sài Gòn h c”.

Ông B i còn suy ngh ch a k p tr l i v i con thì Th Mùi h t mà nói: “ Tr i i! i h c trên Sài Gòn t n hao lung quá, khéo bày chuy n ng i xài ti n. Làm bi n làm ph t cho

xong, có l

ng n. L i kh i th t công i h c”.

Ông B i nói: “Con nít mà làm bi n n i gì”

Quí rón rén th a: “ Con mu n h c

ng l y b ng Thành chung”.

Th Mùi ch n mà áp: “ S Thành yêu thành qu ch Thành chung n i gì. Nè tôi nói ông bi t, tôi c c nh c mà nuôi hai

a con ông 10 n m nay, tôi ngh thi t u ng công tôi l m. Nuôi chúng lên vai lên vóc, r i con M nó b t

u nói hành nói t i v i tôi ó. . R i ây th ng Quí ng v y, ch không khá gì. Thi t mang cái ch c m gh ã không

c n, l i còn m c

oán”.

Ông B i nghiêm nét m t an i v :

-

Con cái trong nhà nó có d i l m l i

u gì, thì mình r y la nó ch gi n h n làm chi.

-

Thôi thôi, tôi không dám la r y ai h t. R t

i tôi không dám nói

ng

n nó, mà còn

mang ti ng oán, n u tôi la r y r i s ra làm sao n a.

-

Con M làm sao mà mình gi n nó?

-

Nó nói v i thiên h ngoài ch r ng tôi là ng i không ra gì. m nó h i tr

c làm

hôi xót con m t, m i có c a mà

l i. Tôi x n x vô h

ng c a m nó, mà l i còn

t h i ch em nó.

-

thi t thà l m! Có l nào nó nói nói nhi u chuy n nh v y.

-

! Nó mà thi t thà! Nó còn nói nhi u chuy n khác n a, song h s tôi gi n, nên h không dám thu t l i cho nghe. Ông kêu nó d y mà h i coi nó nói gi ng gì thì bi t.

-

Con mà i nói x u cho m thì có l i nhi u. N u th t qu có nh v y thì tôi tr ng tr nó. Mà nó nói v i ai nh v y ó?

-

Nó nói v i m i ng

i ngoài ch .

-

i ng

i là ai? âu mình k tên vài ng

i cho tôi bi t

ng tôi h i l i cho có ch ng

rõ ràng mà làm t i nó ch .

-

Tôi có bi t nó nói v i ai mà ch .

-

y thì chuy n m h , có c n c gí âu mà gi n nó. Không ch ng ng i ta mu n cho

xào xáo trong nhà mình, nên ng

i ta bày chuy n mà nói.

-

Ông m t phe v i con, nên ông binh nó hoài.

https://thuviensach.vn

gh con gh

7

www.hobieuchanh.com

-

Không ph i binh. D u vi c gì c ng v y, ph i l y công tâm mà oán ch . Tôi làm cha, tôi bi t tr con, nh ng n u con thi t có l i thì mình m i tr , ch nó vô t i. Mình ánh nó thì oan cho nó ch .

-

Thôi, tôi bi t r i. Tôi s

nhà cho con ông . Có tôi

ây, cha con ông không vui.

i ông mu n c

i tôi, thì ã ái ng i v ch m gh con gh . Tôi s mà r i không ph i mang ti ng ác.

-

Mình

ng nói v y. H gi n thì òi i. i âu?

-

Tôi vô trong gi ng ki m

t c t chòi m con tôi .

-

Có l nào làm nh v y.

-

Ch

ây, con ông c nói x u cho tôi, thì tôi làm sao c.

-

Mà ai nói v i mình r ng con M nói x u mình kìa?

-

Thím th Hai.

-

Ch c con M nó nói v i thím h ?

mai tôi d t con M ra dáp m t1 thím mà h i cho t ch t2.

-

Không ph i con M nói ngay v i thím th Hai. Nó nói v i ng i ta. Ng

i ta nói

chuy n v i thím, r i thím h c l i v i tôi.

-

Ng

i ta là ai? Tôi mu n bi t rõ ch

ó.

-

Tôi có bi t âu.

-

Ôi! Chuy n àn bà ng i lê ôi mách3, h i âu mà nghe h . Mà th nào ngày mai tôi ng h i thím Hai cho bi t ai mu n khu y r i gia o c a tôi ây. Mình an tâm. Vi c

này tôi không b qua âu.

trong bu ng b

c ra và khóc và nói:

-

Con xin cha h i l i chuy n này cho minh b ch, k o oan c con l m. M i s m mai con i ch mua n, lo mua ri t

ng v n u c m, con có ngày gi

âu mà nói chuy n v i

ng

i này ng

i n . Con bi t thím th Hai nh ng thu nay không có d p nào nói chuy n v i thím, t i sao thím dám

t

u cho con. Con mu n xin v i dì con sáng

mai i v i con ra nhà thím

ng con h i thím.

Th Mùi nói: “

c, sáng mai i”. Ông B i c n: “ thôi, ôi ch i mà t t gì, tôi tra h i

cho. M con ra ngoài ch , r i cãi l y v i ng i ta coi sao

c”.

Ông B i c

i áp: “ không ph i tôi binh con, mà tôi mu n cho gia ình m m, m

th

ng con, con kính m ch . Thôi, M vô ng

i con. Chuy n ó

cha h i cho”.

lau n

c m t tr vô bu ng, Th Mùi không làm cho M b òn

c thì nàng gi n nên

i ng .

Quí nãy gi ng i núp bóng cây c t phía chái trên, lóng nghe công vi c c a ch , ch ng th y cha ã x êm, thì th m t h i dài, r i l i óng c a. Vì s xin i h c ch a c l i cha phán

oán, nên Quí có ý trông cha nói l i chuy n y, té ra ông B i rót n c trà mà ng i u ng r i

ông c ng i ng , d

ng nh không chú ý

n vi c t

ng lai c a con.

Quí v n èn lu l , r i tr v phòng riêng c a mình chái trên, nhè nh m cánh c a s ng gió ra v

n sáng lòa. M c d u nh

ng ngoài m

ng v n uênh oang, nhái b u trong

ru ng v n kêu lét chét, Quí không còn bu n nh h i chi u n a, có l nh c nghe nh ng

i công chánh c a cha phân x t i ch , nên Quí r t hài lòng. Quí vui r i nh bài h c luân lý h nh c a M n T Khiên h i x a c ng có m gh nh mình, mà l i có hai a em khác m ,

ch không ph i nh mình có m t em Sen. Ngày n cha M n T Khiên tình c c bi t bà v

ch ch m nom hai

a con ru t c a bà no m, còn b con gh là M n T Khiên rách r i, l nh

o thì ông gi n; ông hài t i bà r i làm t xu t. Không ch u làm b n v i ng i ác ph

y n a.

Khiên quì l y cha mà can gián, xin cha tha l i cho m gh , nói r ng m gh trong nhà thì

ch có m t mình rách r

i l nh l o mà thôi, ch n u m gh ra kh i nhà thì s thêm hai em 1

p m t

2

úng h n, không sai

3 ng i ây mai ó nói chuy n t m phào

https://thuviensach.vn

gh con gh

8

www.hobieuchanh.com

rách r

i l nh l o n a! Nghe m y l i hi n

c y, cha

ng lòng mà tha t i cho m gh , mà

gh c m xúc nên t

y th

ng yêu T Khiên nh con ru t.

Quí nh bài h c y r i c m

ng h i th m trong trí:

i v i em mình là Sen, mình có

th

ng nh T Khiên h i x a th

ng và lo cho 2 em ngài hay không? – Không. –

i v i m

gh , mình có ái kính nh n n i nh T Khiên h i x a hay không?- Không.

Quí v n áp trong trí nh v y r i h th n, và h i h n, nh t nh s i trí ý, t rày s

th

ng yêu em Sen, không l t l o nh x a n a, s kính m gh , h không ghen ghét nh tr

c n a.

Xét h nh ki m

i v i cha m và em trong nhà r i, Quí suy ngh qua vi c h c. Th nào ng xin cha lên Sài Gòn mà h c n a. Nh cha s h c Sài Gòn t n hao ti n, thì mình vào tr

ng trung

ng C n Th ho c M Tho. Ph i có h c th c r ng m i l p thân c, ch m i

có b ng s h c r i nhà, thì cu c s ng c a mình s lùn- ùn4, không th v t lên cao n i.

Quí quy t nh nh v y r i óng c a s

i ng , lòng mát m nh cây g p m a h i chi u, trí sáng loà nh tr ng r i sáng ng i tr

c ngõ.

4 th p hèn

https://thuviensach.vn

gh con gh

9

www.hobieuchanh.com

CH

NG III

(3)

Sáng b a sau, n c m r i ông B i p xe máy i D a

. Th Mùi c ng s a so n ra ch

ánh bài.

Theo l th

ng, nàng kêu th ng Sen tính d t i. Mà Quí l i khác h n l th ng, b a nay

Quí n m tay em l i và nh nh th a v i dì gh : “ Th a dì, có tôi nhà, xin dì em Sen

nhà ch i v i tôi”.

Th Mùi châu mày suy ngh .

Quí cúi xu ng nói v i em: “ Em nhà, qua làm ná r i hai anh em mình ki m chim b n ch i”.

Sen t

i c

i và g t

u áp: “

c. Má i i. Tôi nhà b n chim v i anh ba”.

Th Mùi nói: th ng Sen nhà, thì Quí ph i coi ch ng nghe không. Tao giao nó cho mày gi a.

Quí li n l y dao phay ki m cây ch t hai cái n ng và c t dây thun làm hai cái ná, r i anh em d t nhau ra l ki m chim b n ch i.

a nay tr i ui ui, ch không n ng g t. Ít có d p i ch i v i Quí, mà l i i ch i vui v nh y. Sen

c chí nh y nhót, nói c

i, kêu bi u: “ Anh ba, có chim anh ph i

cho tôi b n

tr

c a”

i l n th nh t, Quí nhìn em r i c m

ng tình th

ng yêu thu nay trút h t vào ch ,

bây gi

ã b t

u sang s t nhi u ít cho em. T i góc v

n, Quí th y m t con cu

t

u trên

ng n tre. Quí kêu mà ch . Sen ch n v n nhìn b n. Qúi l a m t c c á nh a cho em, Sen

gi

ng ná nh m b n, nh ng vì s c y u nên b n không t i âu h t. Qúi c i r i ti p, vì cu

u

cao, ph i ráng h t s c mà b n cho m nh, kéo ná n

t c dây thun mà b n c ng không t i.

Con cu v n

u ó hoài không thèm bay, d

ng nh khinh th anh em Quí không làmn sao r lông nó

c. Quí gi n nên kêu bi u

a ná nh cho mình m

n mà b n n a. Sen không

cho, d u cái nà sau l ng ki m l

m m t c c á r i nh m b n. M i kéo ch ch a b n, thì m t i dây ch ng ã s t nên b n không

c. Sen th t chí, x m t, trao cái ná cho anh mà m n

bu c l i. Quí bi u tr vô nhà s a ná l i cho ch c l i m i c, r i anh em d t nhau i v , c

hai

u b c t c nên h t vui.

Anh em Quí ng i tr

c hàng ba mà s a ná. Quí ch m chú làm vi c, còn Sen nha nh m t bên mà

i ch , h i chuy n này ch a r i, thì b t qua chuy n khác, ti ng l ng líu ti p hoài không d t.

sau v

n i vô, m t tay ôm trái d a gan n t n , m t tay c m ba trái i da vàng t i.

Nghe nói chuy n ngoài hàng ba, cô i th ng ra ó, th y hai ông em thì nh ch mép c i và

i: “ i b n

c con chim nào không?”

Sen day l i và vui v

áp: “ Có con cu

u ngoài hàng tre, chi hai à.

anh ba s a ná l i

i tôi b n

ng làm th t n ch i”.

c

i: “ t

ng d à? Thôi, b n d a, b n i ây cho xong!”

Sen d tay l y m t trái c n n li n.

h i: “ Quí mu n n i hay là n d a, em? Nh

n d a thì ch l y

ng

cho mà n”

Quí l lãng áp:

-

em c t ná r i s

n. Ch có dây gai ch c không ch Hai?

-

âu mà có.

-

c quá, ph i có dây ch c, c t ná cho c ng, m i b n t i con cu ó.

tr vô nhà l y d a

trái d a v i hai trái i. Quí c t ná r i, nh ng b n th thì dây t n a,

y làm phi n lòng, nên b

i vô nhà. Sen l ng x ng ch y theo. Quí l y m t trái i và nói: “

còn m t trái ó, ch

n i ch Hai”

Sen nói: “ Cho tôi”.

https://thuviensach.vn

gh con gh

10

www.hobieuchanh.com

Quí áp: “ Em n m t trái r i,

trái ó cho chi Hai ch ”. M l y trái i

a cho Sen mà

nói: “ Thôi,

cho em nó n”

Quí ng n i m t ngó Sen mà h i:

-

Ch coi Sen gi ng em không ch Hai?

-

Gi ng l m, ch sao l i không gi ng.

Quí suy ngh m t chút r i nói ti p: “ V y thì ch em mình ph i th ng nó”. M chúm

chím c

i mà nói: “ B nào nó c ng là con c a cha. M t máu m t th ch ph i âu mà ra

hay sao?” Sen b ng không hi u ý anh ch mu n nói gì, nó c i ng n ngo n, r i thúc Quí c t

nà

ng có b n cung.

Quí i ki m dây c t ná n a, r i d t em tr ra l . Con cu t ã bay m t t h i nào, làm cho anh Quí th t v ng, th ngh u ngh n theo hàng tre mà ki m chim khác.

M t chi c xe ò Trà Vinh ch y lên. Quí n m cánh tay Sen ng trên l

ng mà coi xe

ch y. Ch ng xe ch y t i, Quí th y có th y nó ng i trên xe thì l t t cúi chào.

ng ngó

theo xe, nó nghiêm nét m t suy ngh r i nói v i Sen: “ Thôi em vô nhà ch i v i ch Hai, qua ra ch

ng th m th y m t chút”. Sen l c

u nói: “ Không ch u âu. Tôi c ng i ch

a, i ki m má”.

Không mu n làm em bu n Quí m i d t em ra ch . i ngang qua nhà H

ng Th , Quí th y

gh

ang ng i ánh t s c, m i bi u Sen

ó ch i, r i Quí th ng lên th m th y nh t

ngang tr

ng h c.

Cách m t h i Quí tr l i nhà H

ng Th kêu Sen mà r v . Th Mùi nói: “ Thôi, nó ây nó ch i v i s p nh c a Th H

ng r i chi u nó v v i tao”.

Quí i v m t mình, s c m t hân hoan, v a i v a hút gió. Quí hân hoan không ph i vì r i c em. Không, không ph i v y, Quí hân hoan là vì m i g p th y và c nghe th y nói s

giúp ch

ng cho mình i h c n a. Lòng th a thích, m t t i c

i, Quí i ri t v nhà. V a

th y ch Quí li n nói:

-

Em i th m th y nh t c a em r i, ch Hai à.

-

Th y em v h i nào mà i th m? Sao h i hôm em nói còn Trà Vinh?

-

i v xe ò h i nãy.

-

Còn Sen âu?

-

Nó l i ch i v i dì ngoài ch .

-

y há? Em n d a không?

-

Không, em không mu n n, ch

n i.

-

Thôi dành Sen v nó n.

-

Ch Hai, có l em còn ph i i thi n a.

-

, thi gì mà thi hoài v y?

-

Th y em nói nh cha ch u óng ti n cho em h c m y tr ng t trên Sài Gòn thì t t.

Còn nh cha không mu n ch u t n hao thì th y em làm n giùm cho em g i xin thi

“bu c” vào tr

ng trung h c C n Th mà h c c ng

c. H c C n Th 4 n m r i

ng thi b ng thành chung.

-

c h ?. . . Ráng nghe không em,

ng

thành yêu thành qu nh l i dì nói h i

hôm.

-

Ch

ng nghi ng i.

em h c cho ch coi. Em quy t làm ông này ông kia ch không ph i làm bi n làng nh bi n thi, bi n h i v y âu.

Không bi t em s làm ông gì, nh ng th y trí em t n th , nghe l i kiên quy t, thì M r t vui lòng, cô ng i ngó em v i c p m t ch a chan yêu th ng, tràn tr hy v ng.

Ng

i ta nói h ng trai tr , h trong lòng hân hoan thì không th ng i yên c. Có l nh

y cho nên h i nãy Quí m i i ri t v nhà, mà t s m ng cho ch bi t c ng ch a th a mãn, n ph i nói v i nhi u ng

i khác n a, b t lu n là ai. Không k ph n ch nhà bu n, không e

ng

i ta cho mình là kheo khoang, Quí c m cái ná i ra l . Lúc ban tr a nông phu u ngh

t, l i tr i v n v chuy n m a, nên

ng v ng hoe không có ng

i qua l i, duy ch có con

https://thuviensach.vn

gh con gh

11

www.hobieuchanh.com

heo nái c a cai tu n Tám d t b y con i trên l ng, i c lên ki m b y trùng

n, v i con

chó cò c a ai ch y l ng x ng trên b m u.

Quí

ng ngó mông m t h i r i th ng th ng i vô ngã ba su i c n, m c d u tr i m mu n m a. T i quán dì Ba Th i, Quí

ng ngoài l ngó vô. Trong quán v ng teo. Dì Ba Th i m trên b ván, day

u ra c a tóc xoã xu ng

t. H

ng ng i trên cái thùng ang v ch tóc

a m ki m chí mà b t. Con két

ng trong cung bán nguy t, treo tòn ten tr

c hàng ba, cú

n cây mà l n mèo.

Thình lình H

ng ngó ra l , th y Quí thì c

i mà nói v i m : “ anh Quí vô kìa má”.

Dì Ba Th i xay

u mà dòm r i nói: “ vô ây con. Mình trông nó t s m t i gi , nó vô r i ng ngoài l . Ng gi hôn!”.

Dì ba l m c m ng i d y b i

u, không cho con b t chí n a. Dì ã 45 tu i, nh ng n c

da tr ng, mi ng có duyên, goá ch ng ã sáu b y n m nay, bán quán nuôi s ng c hai m

con, nên m c dù ai g m ghé dì v n

h t c nh ng l i ve vãn ngoài tai, quy t th ti t v i ch ng cho tr n ni m, ngh h h v i con

an i n i lòng mà vui v cùng thiên h .

Quí b

c vô

ng ngoài hàng ba ch c con két,

a ngón tay nh con két táp mà gi t.

ng nói: “ nè, nó c n trúng au l m a anh Quí. H nó táp c thì nó ng m c ng,

không ch u nh . ”

Quí vô nhà. Dì Ba Th i h i:

-

Làm gì mà m i gi không vô ch i v y con?

-

Con nhà… Con m c i ra ch th m th y con.

-

Anh B i i âu mà h i n a bu i th y nh c

i xe máy qua c u ây?

-

Cha con i coi gà d

i D a

.

-

Anh ó c lo gà, v t, nh mê l m.

-

ây ai c ng v y, ch nào ph i m t mình cha con.

-

Gà á nhau

máu

m , th y t i nghi p h t s c. T i sao h l i ành lòng ch i nh y không bi t. M y ng

i ó ch ng ch t d

i âm ph s m c t i l n.

-

gì t i ph

c. Mà á gà

ng n ti n ch có ph i ch i âu. Có nhi u

n thua

n

m ba ngàn.

-

Còn thêm cái t i

bác n a. Má con tr

c ghét l m, th

ng than phi n v i dì v tánh

ba B i mê gà và mê bài. Con thi

u ch c anh B i m ng l m, ph i không con?

-

Th a m ng.

-

Còn má th ng Sen?

Quí châu mày i l i cái t

ng bánh mà dòm không tr l i n a, b nh không nghe câu i sau ó. H

ng i theo m c a t và nói: “ Anh mu n anh bánh nào ó thì l y n i anh Quí. Bánh còn s t, m i mua v h i s m mai”.

Quí l c

u.

H

ng l y a cho Quí m t cái bánh bàng nh ng

u xanh mà nói: “ Anh n th bánh

bàng ây coi. n i. Anh không n em gi n a”.

Dì Ba nói ti p: “ n i con, mu n n th gì thì c viêc l y mà n. Dì s c ch u bánh cho

con n mà. Dì không bao gi quên l i má con g i g m. Ch chi anh B i b con, thì dì em con v dì nuôi li n”.

Quí c m cái bánh bàng l i gh ng i n, nghe nh ng l i th ng yêu c a dì Ba thì c m

ng vô cùng, nên không nói chi h t.

H

ng th y Quí n h t cái bánh thì m i n thêm cái n a. Quí khoát tay l c u, ng d y

i ki m n

c u ng, m t l v t

i c

i, lòng nh nhàng ph i ph i.

Sau m t tr n gió ùa mây tan m t, bây gi m t tr i ló ra d i n ng sáng loà. H

ng khoe

ám b p tr ng sau nhà có trái ã l n r i và r Quí ra coi ch i.

Dì Ba nói: “ hai

a ra coi có b p d y thì b ít trái vô n

ng mà n con”. H

ng v i

Quí n i gót nhau i xu ng nhà sau r i ra v

n. M t vuông

t ch

c vài công ch không

n, nh ng mà âu ó

u b ng th ng s ch s

tr ng giáp h t không có m t ch nào c

c. Khít bên nhà thì m t ám t h n 10 cây, cây nào c ng có trái chín lòm, m t hàng t

https://thuviensach.vn

gh con gh

12

www.hobieuchanh.com

ng trâu, m t hàng t nút áo. Ngang ó là m t ám rau th m th , th nào c ng lên m nh

t

i t t. L i có b n cây cà th p lùn mà trái sai o n, th màu tím, th màu tr ng. C ng có y cây cà tây lên cao, ph i c p cây làm giàn mà cho kh i ng , nh ng trái còn xanh ch

ch a chín, m t ám

u ph ng ã

m bông vàng t

i. H

ng ch mà nói trong ít ngày n a

u già s nh

c. Dài theo con

ng âm ngay vô ranh

t phía trong, thì m t bên tr ng

toàn mía tây, mía ã cao kh i g i, ch c h t mùa m a s có mía bán. Còn m t bên là ám mía tr c l x giao lá b t bùng, nh tr ng trên gi ng t có pha cát. L i có m

ng rãnh n

c

a không

ng

c, nên b p m i trúng.

H

ng ch

ám b p:

-

p t t l m, th y không?

-

t thi t.

-

Ngoài anh

t nhi u quá mà tr ng lôi thôi b

t tr ng u ng h t s c.

-

Qua m c h c, ch Hai qua m c i ch n u n. Có m t mình chú Ti n, chú làm c m ch ng cho l y có, làm sao không b

t tr ng.

-

Hai anh em nhìn vô ám b p l a b p d y, b vô n ng n. Anh nh coi ch ng,

ng

b p non u ng l m, nghe không.

H

ng v t lá i ra ám b p, Quí i theo sau. B p cao l i lá nhi u nên khu t m t hai tr , ai i phía ngoài khó th y

c, ch nghe ti ng H

ng nói nói c

i c

i mà thôi.

Cách m t h i lâu hai tr tr vô nhà, Quí hai tay xách lôi m t ch c b p, trái nào trái n y ng n

ng. Dì ba

c chí, h i H

ng nhúm l a

ng có than n

ng cho Quí n. Dì Ba nói

i Quí:

-

Anh B i m i v ngang ây.

-

À, n u có cha con v thì con ph i v .

-

làm gì? H i nãy dì có kêu mà nói có con

ây, anh B i bi t r i, nên không ki m

con âu mà s .

-

Con có chuy n mu n nói v i cha con.

-

Chuy n gì?

-

Con ph i h i l i cho ch c coi cha con ch u cho con lên Sài Gòn mà h c hay không.

Nh không ch u thì con c y th y con làm

n giùm cho con xin thi “ bu c”

ng con

qua C n Th con h c.

-

Ôi! Chuy n ó có g p gì âu. T i r i con s nói c ng c.

-

Con mu n nói riêng v i cha con.

-

ai mà ph i nói riêng? Làm cha m ph i lo l p thân cho con. Ai dám ng n c n hay sao mà con s . S nghi p c a anh B i bây gi

ó là nh m t tay má con gây d ng.

Ph i dùng s nghi p mà nuôi con n ch . N u anh B i không ch u t n mà cho con h c dành ti n cho h

ánh bài, thì ch ng nh ch t xu ng âm ph , nh còn m t m i nào mà th y má con. Dì nói thi t, n u anh B i y u trí nh làm lôi thôi, thì dì khinh nh m.

-

i hôm con có kh i ra nói, thì cha con làm thinh… Mà dì con t ý không mu n cho con h c thêm n a, nói bày i h c xa

ng phá ti n, bi u con nhà r i xin làm bi n làng.

-

Má th ng Sen không có quy n ng n c n s h c c a con.

b a nào anh B i i ngang

qua ây dì s nói chuy n v i nh. Con hãy yên tâm.

dì lo cho. Dì là ch em c a má

con. Anh B i bi t l m. Dì nói Dì không v

âu.

Quí ng i êm và suy ngh .

Dì Ba kêu H

ng mà nói: “H

ng à con

t l a cho có than r i cho má hay

ng má

ng cho con nghe không, con hkông bi t con n

ng ba s n ba s t5 n không ngon”.

H

ng

ng sau nói vói: “G n có than r i má à”.

5

a s ng, n a chín

https://thuviensach.vn

gh con gh

13

www.hobieuchanh.com

Quí nghe ti ng H

ng kêu má là ti ng thu nay mình không có nói l n nào, b i v y nó m

ng nên

ng t n ng n bu n hiu.

Dì Ba kêu bi u nó i xu ng nhà b p coi n

ng b p ch i, r i d t nó i vô trong. Dì dành mà g t b p l a. H

ng

ng d y ngó Quí v a c

i v a nói: “ B p tháng này ng t l m.

ng r i anh n th coi”.

Dì Ba s a so n b p v a h i Quí:

-

Ngoài con n m nay có tr ng b p hay không?

-

Th a không

-

Má th ng Sen ngày nào c ng i ánh bài, có tr ng tr c gì âu.

-

Chú Tiên có tr ng d a gan

-

Dì th y. Tr ng có ích vòng, mà không s n sóc nên d a èo h t. H i má con còn, chung quanh tr ng

th mà ham. Tr ng

u xanh,

u ph ng, m i n m bán t i m y

gi . Còn qua tháng 11, tháng ch p thì tr ng d a h u ngoài ru ng ch i bán c ghe.

Ch tr ng gi ng c c i l n b ng b p tay, dài g n 2 gang, bán t i b y tám xu m t c .

Cách làm r y thì ch gi i

nh t làng này, ch có ph i nh mà th ng Sen v y âu.

-

Ch Hai con c ng a tr ng, nh ng ch m c ch n u n, nên không có th i gi mà tr ng c.

-

Con M nó còn con nít, l i có ai ch bi u cho nó âu mà nó tr ng. Con H

ng trông

này c ng v y. Nh ng dì t p l n nó, có l ít n m n a nó làm công chuy n c.

L a than có r i, Dì Ba Th i m i l t b p mà n ng, H

ng i làm m hành ng thoa b p.

p ng i r i, hai

a tr ng i d a b p l a mà c p, H

ng ki m chuy n gh o Quí vui v vô

cùng.

n r i còn d hai trái, dì Ba Th i m i bi u Qúi c m v cho M . H

ng l y gi y gói l i t

mà trao cho Quí.

Quí ra v thì ã n a chi u, th m vái m gh ch a v ng nói chuyên v i cha. Té ra b

c

lên th m thì th y cha n m trên ván có m gh m t bên nói chuy n bài b c. Th ng Sen ra ón.

y cái gói c a Quí c m, m ra th y hai trái b p n ng thì vui m ng nên m i tay c m m t

trái ch y vô khoe v i m . Quí i th ng xu ng nhà b p mà ki m ch .

https://thuviensach.vn

gh con gh

14

www.hobieuchanh.com

CH

NG IV

(4)

Không bi t ông B i Bái T n vì y u chí nên xuôi theo ý v nh hay là t i ông có ý ki n riêng, song ông không mu n nói ra ngay, mà hôm tr c có d p ng i m t mình v i Quí,

ông nói v i con m t cách r t c

ng quy t r ng ông không th cho con lên Sài Gòn mà h c c. Quí th y phía ó b t

ng, m i day qua phía khác. Nó n n n v i th y nó làm n ch dùm cách g i

n xin d thi “ bu c “ vào tr

ng trung h c C n Th , trò mà ham h c t nhi n th y vui lòng, b i v y th y Nh t V nh ra công lo gi y t dùm cho Quí i thi h c b ng.

Hôm tu n tr

c Qui ã i qua C n Th mà thi. S

t 6 trên 200, tranh nhau mà

ng 30 h c b ng. Quí

u s 3, vinh h nh viên mãn nên v m y b a r y trong lòng vui v nh d y

y ánh sáng ban mai. Mà ng

i t

t ý t hào nh t là th y V nh. Th y i cùng xóm cùng làng mà khoe tía khoe h nh c a trò Quí, m t trò ki u m u c a th y n n út m y n m nay, mà ch c ch n c ng nên m t nhân v t

ng

ng cao quí c a làng M Huê, không bi t

ch ng c a qu n Càng long, c a t nh Trà Vinh, hay c a mi n Nam n c Vi t n a.

Quí s a so n áo qu n sách v ,

ng

n ngày nh p tr

ng

qua C n Th mà h c, h c 4

m l y b ng Thành chung thi t ch không ph i “thành qu ” hay “ thành yêu”; mà không bi t ch ng h có b ng Thành chung r i, h c luôn ng thi tú tài, có b ng tú tài r i ra Hà N i

c thêm n a, h c tr

ng cao

ng s ph m ho c tr

ng y khoa,

n ó r i li u nh.

t bu i s m mai, thanh b ch t t t

i, kho kho n yên t nh, Quí d t Sen ra tr

c sân

ki m i chín hái n. Con k nhông

u

mình xanh trên cây i nh y xu ng

t làm cho

Sen gi t mình, s s t, ôm ch t Quí mà la. Ông th y v y nghe Sen la bài nãi, không bi t có vi c gì nên l t

t ch y ra c a kêu Quí mà h i. Ch ng nghe Sen s k nhông thì ông bà t c i r i

ng ó ch i.

Tên tr m làng ngoài l xâm xâm i vô, ch p tay xá v ch ng ông và a m t phong th .

Ông B i c m th và tr vô nhà mang c p ki ng àng hoàng ng m th ra coi. Th Mùi

mu n bi t coi th c a ai, nên li n theo vô nhà mà h i.

Th b ng ch Pháp, tuy ánh máy t rõ, song ông B i c không

c, nên kêu Quí vô

mà

a cho Quí coi. Quí

c th r i tay run, m t tái mà nói v i cha: Th a cha, th c a s h c chánh cho hay r ng tuy con thi

u s 3, nh ng mà h c b ng l p ra c t giúp cho con nhà nghèo. Con là con m t v ch

n

ng b trên 50 m u ru ng h ng nh t, nên con không c h

ng phép h c b ng. V y con ch

c vào h c theo óng ti n kêu là “payant” và ngày vào h c ph i óng 3 tháng ti n n và ti n sách v !

Ông B i b

i l i ván ng i v n thu c hút, s c m t nghiêm ngh . Th Mùi h i Quí:

-

óng ti n m t l n này mà thôi, hay là ph i óng hoài?

-

Th a, m i tháng óng m t k .

-

Ðóng h t bao nhiêu?

-

Th a, theo th

ây thì m i tháng óng 66

ng chia ra ti n n 54

ng, còn ti n h c

12

ng.

-

Gi ng gì mà d v y! Nghe nói ph i h c t i 4 n m, ch ph i h c m t ngày m t b a sao. V y thì h c ph i t n hao b c ngàn, ch u sao n i. B a nào khai tr ng?

-

Th a, Th y con d n s m mai 15 hãy i, vì chi u 15 ph i có m t t i C n Th ng vô

tr

ng.

Ông b i th ra m t cái r t dài, r i ch m r i nói:

-

Thôi con, h c t n nhi u quá, mà ph i t n t i 4 n m, cha s cha không ch u n i.

-

Ông còn mu n nói n a, nh ng ông ngó con r i c m xúc quá, nói không c, ông

ng d y i ra ngoài hàng ba, ôi dòng lu l n u xu ng hai gò má.

Quí th t v ng c c

m, nên

ng trân trân. Nó ngó qua khung c a xu ng nhà d i, th y

ng

ng nhìn nó v i s c m t bu n hiu, thì nó r i lu , r i xây l ng i l i phái trái trên, 6 ng i d thi

https://thuviensach.vn

gh con gh

15

www.hobieuchanh.com

i l l ng nh xác không h n, m t l m , ng c p th ch th ch. Quí i tu t vô trong phòng

t

ng trên gi

ng r i kéo m n

y m t mà khóc. Cha ã nh t nh v y r i.

i h c sinh c a

mình ch t i b c s h c là cùng! Thành chung c ng không c

ng mong tu tài và Cao

ng!

Cách m t h i Quí nghe m gh

ngoài h i: ” i âu mà

y xe máy ra ó? C m ã g n

chín r i, sao không n c m r i s

i?” R i nó l i nghe cha tr l i: ” i b y vô giòng ch i.

nhà n c m i “

Cha ã i r i th là s h c c a mình ã b d p; cha không mu n nói t i n a thì mình còn ch nào mà trong mông. Quí ngh nh v y thì t c t i, nên n m khóc n a.

T i sao cha mình không ch u t n cho mình h c n a? Có ph i tía m i kh i u thì m gh mình s hao t n r i t ý không mu n, b i v y cha mình không dám trái ý y, nên b t ng

n th c a mình? Hay là t i cha mình tuy có ru ng, song b n xài l n, nên không có ti n à lo

cho mình h c

n cùng? Quí h i trong trí nh v y, mà không dám tr l i, b i vì tr l i t nhiên mình trách cha, mà con trách cha là trái o ngh a.

Th ng Sen vô phòng kêu Quí mà bi u ra n c m. Quí l t u nói:

-

Em ra n v i dì i.

-

m d n r i ch Hai bi u kêu anh.

-

Qua không ói. em nói v i ch Hai nh v y?

Sen ch y ra r i i xu ng nhà d

i n v i m , nhà trên b y gi v ng v im lìm. Quí m c th ra

c l i,

c m i câu n

c m t ch y m y l n, càng

c càng thêm au lòng bu n

tu i.

Th Mùi n c m r i d t Sen i nh m i bu i. M ng i ghé phía chân gi ng, th y em s u

não, cô c ng r ng r ng n

c m t mà ngh n ngào nói: ”Ch chi có ai ch u m n ch , thi ch

l y ti n cho em i h c “

i nói y càng làm cho Quí thêm bu n t i, nên Quí tóc m n ng i v y và ngó ngây ch mà i: ”ch c ng mu n cho em h c n a ph i không “

l y v t áo lao n

c m t mà áp: ”ph i h c cho nhi u m i cao m i Quí. Bây gi em thôi h c r i nhà làm gióng gì? M i ngày xã i ch i. Qua mùa gà thì gom gà i theo cha.

Ch ng l n lên làm ru ng nuôi gà v t dánh t s c. Ch có mu n s ng t i c nh vô v nh v y âu“

Quí v t nh y xu ng t g n gàng và

ng nói m t cách r t c

ng quy t: ”Em s tuân theo

ý ch . Em quy t thoát kh i cái

i th p hèn, y u t, vô v , lu m , nh ch m i nói ó “.

ngó em trân trân mà h i.

-

Em làm cách nào? Không i h c

c thì khó mà l p thân l m.

-

Em ch a bi t em ph i làm th nào.

th ng th ng r i em s tính.

-

-Ch vái vong h n má phù h thân em.

-

Và phù h ch luôn n a ch . . . Em quy t em s làm nên, làm nên cho thiên h bi t t. làm nên

ng ch em mình h

ng thú cao sang

-

Lo cho em, ch thân ch mà k gì, ph n ch th nào c ng c h t ch không c n lo.

Quí suy ngh m t chút r i vói l y b c th trên gi ng x p b vào túi v a i v a nói: “

em em ra cho th y em coi”.

i theo nói: “

ch d n c m em n r i s

i. B gì c ng ph i n c m, không nên

ng ói”.

Quí d d r i g t

u và i xu ng nhà d

i. M d n c m r i ng i ch i v i em cho nó vui.

Té ra Quí n có m t chén c m r i b

a i u ng n

c, nét m t không bu n th m n a,

song nghiêm ngh h m h .

Quí nói ch hay r i ra l mà i ch .

Th y V nh n c m s m m i r i

ng n m trên gh b mà coi sách. Th y Quí b

c vô,

th y buông sách ng i d y va vui v h i: “Có gi y kêu i h c hay ch a?”

Quí rút b c th trong túi ra và c m hai tay

a cho th y mà áp:

-

m th y, có gi y ây, song cháu không

c h c bu c.

https://thuviensach.vn

gh con gh

16

www.hobieuchanh.com

-

Sao v y?

-

m th y coi ó s rõ.

Th y Nh t c m th mà

c r i g t

u mà nói:

-

Ph i r i. Ông B i

ng b ru ng nhi u quá, t nhiên em không

c h

ng h c b ng.

Th y c ng nghi ch

ó, nh ng th y xúi em thi li u, là vì th y ngh ph i thi u ng

i

ta m i cho óng ti m mà h c, t d ng ông B i s vui lòng mà óng ti n. Em ã có ông B i hay r i ch a?

-

m, r i.

-

Ch c ông B i vui l m h ?

-

m th y cha chúa nói không

s c óng ti n cho cháu h c, nên bi u cháu nhà.

-

! Gi ng gì mà không

s c. T n hao m i n m ch ng ít tr m

ng b c ch bao

nhiêu.

-

m, cha cháu nói h c t n hao nhi u l m t i ph i h c t i 4 n m, thì không th ch u i.

-

Th y Nh t ng i châu mày suy ngh m t chút r i ch m rãi nói:

-

Có con ham h c nh em, mà b t nhà không cho h c n a thì ch c trong nhà khu n m, ch không ph i hà ti n. V y em ch ng nên phi n cha m . Em thôi h c th y ti c em l m. N u em có ti n c h c t i hoài, thì em s i t i âu l n, ch không ph i ch

i b ng thành chung âu.

i m i ng

i

u có m ng. Có l m ng em không

c

cao sang, nên

ng h c v n m i b l p bít nh v y. Th y ti c quá, n u nhà th y d

, th y s ra ti n cho em m

n mà n h c. Th y ch c ti n y không m t. Ng t th y nghèo, l

ng m i tháng v a

n và nuôi con ch không d , làm sao mà giúp em.

Th y Nh t nói gi ng thành th t. Làm cho Qúi c m ng nên ch y n

c m t. Th y Nh t

t

ng d y qu ng quy n sách trên bàn vi t mà nói l n: “nhà có ti n h không bi t làm vi c ngh a nh v y thi t t c quá. S ti n h thua gà, thua bài m i n m, n u mà h nuôi h c trò

nghèo n h c, thì công n l n bi t ch ng nào”.

Quí rón rèn nói: “ B m th y, m y n m cháu nh th y d y d , cháu mang n th y nhi u m. H i nãy th y nói m i ng

i

u có m ng riêng. Cháu tin có nh v y. Ch c là t i m ng cháu không ra gì nên cháu không th h c nhi u c. Mà thân cháu sau này s

ng hay c c,

cao hay th p, d u h nào i n a, cháu c ng không quên n th y”.

Th y Nh t i qua i l i trong nhà m t h i r i ng l i h i Quí.

-

Em không

c i h c n a, r i bây gi em nhà làm vi c gì?

-

m cháu không bi t… Có l cháu s lên Sài Gòn.

-

Lên Sài Gòn làm chi?

-

m cháu c ng ch a bi t.

-

Sài Gòn là ch

ng

i ta l p thân danh h n h t. H có tài thì t d ng nên danh. Mà u không có tài i n a, mi n lanh l i, khôn ngoan và x o trá nh t là x o trá - thì làm giàu mau l mà l i r i còn có danh l n n a. Tuy v y mà th y không mu n em lên Sai Gòn. Em d

i t nh t t h n.

-

m th y, cháu nh lên Sài Gòn

ng ki m th h c thêm.

-

c cái gì? Ph i vào tr

ng m i tìm

c cái thi t h c, ch h c lóm

ng cho có cái

võ h c th c, còn trong óc tr ng tr n, h c nh v y d u có ích riêng cho mình, song có i chung cho xã h i nhi u l m.

-

Cháu cám n th y,

-

Em ph i suy ngh l i. Thà làm m t nông phu bi t o ngh a, có liêm s h n là m t

danh nh n mà lòng ô tr

c, óc h m c, em hi u không?

-

m, hi u.

-

,

i c n ph i gi tâm trí cho thanh cao, gi tánh tình cho ngay th ng, d u làm tên dân Quí, ch ng lu n là làm ôn gì. Theo

o quân t thì hay gi

ch

ó, tâm chí,

tánh tình, ch không ph i

a v . Em ph i nh l i th y d y.

-

cháu s nh luôn luôn.

https://thuviensach.vn

gh con gh

17

www.hobieuchanh.com

-

, thôi em v ngh . D u em thôi h c, mà h có vi c chi b i r i, thì em c ra ây h i th y, th y s n lòng ch b o cho.

-

m n th y.

Quí xá th y Nh t và l y b c th

i v , tính gi k b c th

y làm k ni m cái m c

chót c a

i h c sinh mình.

https://thuviensach.vn

gh con gh

18

www.hobieuchanh.com

CH

NG V

(5)

Nh ng l i th y Nh t V nh gi ng d y Quí, thi t không ph i thánh ngôn hay hi n ng gì ó, nh ng t ra v i cái gi ng b c t c, au

n nh t là thành th t, nên m i câu

u có s c d i r t

sâu xa. ã v y mà Quí có s n tâm h n tôn kính và tin c y th y, l i g p lúc ang th ng kh v tinh th n

ngh v tâm chí, b i v y

c nghe nh ng l i y Quí c m

ng t n áy lòng, r i

ng nh kh i bu n ã tan d n, n i kh

ã nh b t.

i trong nhà i ra, Quí xính vính, l m , nh nh ng l i d u d t nâng soi sáng c a

th y mà bây gi tr v Quí v ng vàng, an t nh chút ít, ch ng khác nào chi c thuy n nh g p ám dông to mà ã vào

c r i, hay là ng

i l c h

ng trong r ng lúc ban êm mà ã

c th y ng n èn

l p ló ch ch ng

ng vào xóm.

v a th y Quí b

c lên th m thì ón h i:

-

Em có g p th y Nh t hay không?

-

Có.

-

Th y coi th r i th y nói sao?

-

Th y bu n cho thân ph n em.

-

Th y không có ph

ng th nào mà giúp cho em qua C n Th h c sao?

-

Ph i có tiên m i giúp

c, ch có ph

ng th nào khác âu. Th y em có than th y

em nghèo, ch chi th y em d d ra ti n mà nuôi em h c.

-

Ng

i áng kính áng ph c quá! D u không giúp

c, mà có l i nói nh v y thì

mình c ng ph i nh

n hoài.

-

Không th nào em quên

c âu.

-

Th y Nh t có trách cha không?

-

Không. Th y em nói có l t i cha túng ti n quá, nên m i b t em nhà, ch không ph i hà ti n. Th y em khuyên em

ng có phi n.

-

Thi t, em ch ng nên phi n cha…

-

Em âu dám phi n cha. Em bu n v m ng c a em mà thôi

-

u má còn s ng ch c em còn i h c

c.

-

Ng

i ta nói h i còn sinh ti n má làm n gi i l m. Nhà c a ru ng t c a mình ây

u là công má làm ra. Ph i v y hay không ch Hai?

-

i má m t ch còn nh quá, m i b n n m tu i có bi t gì âu.

Quí b ra v

n v a i v a l m b m: “n u thi t ru ng

t nh tay má làm ra, mà bây gi

em không có ti n n h c, thì em t c l m”.

nghe m y l i y thì

ng lòng nên

ng ngó theo em, a n

c m t.

Ng

i trí ý y u m m h g p ngh ch c nh thì khôi tâm n n chí r i xu i l , không bi t ph n ng, c than th bu n r u. Có l Quí nh máu c a m h i tr c là m t ng

i ho t

ng m o

hi m, c

ng quy t nên tuy còn nh tu i mà Quí trí c ng m nh, ã bi t ch c không c i

c n a, thì Quí không th i chí ngã lòng. Quí l i tính tìm ng khác mà i, i cho kh i cái

khu v c th p hèn, i cho

n a v cao quí.

ã thành ý mà l i còn

c th y tr

ng chí, nên m y ngày nay tuy n i bu n t i ch a tiêu tan h t

c, nh ng Quí

c an t m t nh trí,

ng i n ng nh th

ng.

Ông B i lúc nào có nhà thì ông hay li c m t ngó Quí, d ng nh ông mu n kh o sát

tâm h n con

dò th coi s ông quy t nh ã làm bu n lòng con n b c nào.

n êm 14 tây, Quí n m nh n u mình

c i h c C n Th , thì sáng mai mình ph i i

ón xe ò mà

ng chi u mai nh p tr

ng v i chúng b n, nh s

y thì trong lòng th t th o

i h i, nên n m tr n tr hoài, ng không

c.

Sáng 15 tây, Quí th c d y s m, trong lòng c nôn nao bu n b c, không th trong nhà

c nên l n b

c i ra l . Gi t s ong ban mai ang o n o i trên ng n c ; gi ng cây Su i n xanh xám trong xa. M y ch gánh rau hành ra ch mà bán, h i t t n, nói chuy n rù

rì; nh ng m u ru ng c y tháng tr

c lúa ã n b i, âm lá m t màu xanh m

t.

https://thuviensach.vn

gh con gh

19

www.hobieuchanh.com

Quí

ng ngó mông, th y mã m n m trên gò, cách l ch ng ít ch c th c. Nó th

ng

xu ng b m u nh

i vô ó, g p khúc b

t ph i vén qu n mà nh y ngang qua.

Mã ch có m t ng u manh v i t m m chí d ng trên u, nh ng nh xây trên gò cát

gi a ru ng, nên không có c rác.

Quí

ng d

i m chí mà ngó vô gi ng. M t tr i ã m c song b m y r ng tre che khu t, nên ch a d i anh sáng trên

ng. Lòng

ng bát ngát, trí

ng t l . Quí xây m t ngó vô

phía ng ba Su i C n, b ng th y 1 chi c xe h i ò ló u. Quí bi t h t xe c a các hãng ch y

qua l i Càng Long, b i v y v a th y xe là Quí ã hi u là xe Trà Vinh i V nh Long, trong trí th m ngh n u b a nay mình

c i h c, t nhiên ph i i chuy n xe này

ng 9 gi lên t i

nh Long mà sang qua xe 10 gi

i C n Th . Quí

ng ngó xe trên trên; xe ch y ngang qua

i, Quí ngó xu ng m c a m , hai dòng lu lan xu ng gò má nóng h m.

ng bu n t i m t

i r i d òng nh

c nghe ti ng thiêng liêng an i tr

ng chi. Quí lau n

c m t, nhìn m

m t l n n a và b

c l i b m u tr ra l .

Bây gi m t tr i ã lên kh i ng n tre, nh ng b ám mây án nên ch a d i n ng. Quí

không vô nhà, l i x ng s m i vô ng ba. T i quán dì Ba Th i, Quí ngó vô, th y H

ng nhì

Út, ng i vén qu n g i b p v s t s t,

ng c i v chuy n gì không bi t v i tám Th m tr n kheo ng c m l x

ng.

H

ng th y Quí thì m ng và m i vô trong.

Quí ngó quanh qu t r i h i:

-

Dì Ba i âu v ng?

-

Má em i chô, i h i nãy, anh không g p hay sao?

-

Không.

-

Anh lên võng n m ch i, má em i ch m t chút s v .

Có l H

ng nhi Út v i tám Th m cãi xong chuy n hay sao, mà hai ng i d t nhau i

i vui hoài nhã.

Quí lên võng gi ng d a vách, n m

a nhè nh , d t tay qua trán, m t nh m lim dim.

ng ch ng h ng,

ng suy ngh r i ch m rãi nói: “ Hèn chi cách m y b a rày c u nói chuy n anh i h c, song em m c n u c m nên em nghe không rõ. C u nói r i c u khóc, em ng anh g n i h c xa c u B i bu n nên c u khóc ch ”.

-

Quí châu mày h i:

-

Cách m y b a r i?

-

Ch ng n m sáu b a.

-

i sao mà cha qua khóc?

-

Th

ng anh nên khóc ch gì?

-

Không ph i âu. Cha qua ã không ch u cho qua i h c n a, thì qua có i âu c,

nên s xa qua mà klhóc.

-

Em có bi t âu.

-

Mà hôm ó nói chuy n v i cha qua, em có nghe dì Ba trách móc cha qua u gì

không?

-

Không. Má em nói nhuy n êm ái l m.

-

Khó hi u…khó hi u l m.

-

má em v r i anh h i l i coi có qu nh v y không?

-

i dì Ba v qua s h i.

Có ng

i àn bà vô àng tr

c kêu h i mua thu c. H

ng ra bán thu c. Quí th ng th ng

c ra v

n

ng coi ám t chín. Cách m t lát H

ng theo ch rau mà khoe v i Quí, r i

t nhau tr vô nhà.

Quí thích ch i v i két l m, mà b a nay không mu n ngó t i két, c n m trên võng dàu dàu. H

ng ki m

chuy n vui mà nói, song Quí ch ng bao gi chích mi ng, h mà thôi.

Xe ò i V nh Long xu ng t i ng ng ngay tr

c quán.

Dì Ba Th i ngoài ch ng i xe y mà v ; dì leo xu ng. Tay xách gi n, còn l xe thì

ng dùm m t thúng bánh ng t

xu ng l cho dì.

https://thuviensach.vn

gh con gh

20

www.hobieuchanh.com

ng trong quán ch y ra b ng thúng bánh, vui v nói v i m : “Có anh Quí vô ch i t mai má à”.

Xe ò rút ch y. Tên l xe mu n gh o H

ng nên

ng t i bàn

p xe nói l n: “Thôi con

i nghe má. Má l i m nh gi i”

ng bi t ng

i ta mu n gh o mình, nên x m t mà r a: “

m c d ch âu!”

Dì Ba xách gi , còn H

ng b ng thùng bánh ng t, m con n i gót mà vô quán.

Dì Ba h i con:

-

Có Quí vô ch i h con?

-

Có.

-

Con có l y bánh trái gì cho nó n không?

-

Con có l y u n u cho anh y n, nh không ch u n.

-

bi u nó

n c m. Má có mua

n b n.

-

Con có r

nh ch i t i chi u s v .

Quí ra

ng t i c a quán mà chào dì Ba. Dì m ng r h i:

-

m nay con i âu m t? Dì trông d quá.

-

Con nhà, song có vi c bu n nên con không mu n i ch i.

-

Dì mu n sai con H

ng ra kêu con vô cho dì nói chuy n, song s m th ng Sen hay i

t

u nói b y, nên dì không cho kêu. Thôi,

dì lo ch cho con. H

ng n u n

i dì s nói công chuy n cho con nghe. Con n m ó ch i.

Dì Ba l t kh n b trên ván r i xách gi

i th ng xu ng nhà d

i. H

ng

thùng bánh

trên k , day m t ngó Quí chúm chím c

i, r i i theo m vô trong.

Quí

ng d a c a ván ngó ra

ng, trông nghe coi dì Ba nói chuy n gì, tuy trong trí ã ch c dì s nói chuy n dì v i cha g p nhau, mà H

ng ã thu t s cho mình nghe h i nãy.

Dì Ba so n

trong gi ra ch cho H

ng n u n

ng, r i i tr ra ngoài thay áo, dì h i

Quí:

-

Quí ói b ng hay không, con?

-

Th a, không.

-

Nh có ói thì l y bánh ó n

.

-

Th a con không ói.

-

Thôi,

con H

ng n u c m xong r i n. Con trong này ch i chi u hãy v . Con không i h c n a thì lo bài v gì âu mà nhà.

Nghe nh c n chuy n h c. Quí bu n thiu, b

c l i gh d a t ti n,

a chân kh u lên

t

t mà v ch . Dì Ba ng i trên b ván g n ó mà n tr u. Dì nói: “ H i nãy dì i xe h i ây, dì th y anh B i c

i xe máy i ra ch . Th b a nay ánh bài âu trên gi ng trên”.

Quí mu n bi t coi cách m y m y ngày tr

c cha vô ây nói chuy n gì và nh t là nu n

bi t coi t i sao nói chuy n mà cha l i khóc, b i v y Quí kh i u h i:

-

Con không

c i h c C n Th . Dì hay chuy n ó phài không?

-

Hay, dì hay h m nay.

-

Ai nói mà dì hay?

-

Anh B i.

-

i nãy em H

ng vó nói cách m y b a rày cha con vô ây có thi t nh v y hay không dì Ba.

-

Thì nh vô ây, nh nói chuy n v con, nên dì hay con không i h c n a ch .

-

Cha con t nhiên vô th m dì, hay là tình c ngang qua ây r i dì m i ghé vô mà nói chuy n.

-

Không. ngoài nhà nh i vô ây, nói chuy n v i dì n tr a m i i vô gi ng. Theo

chuy n nói v i dì thì nh không cho con i

c n a, ý nh bu n lung l m.

-

u cha con có nhi u bu n cách m y i n a con ch c ch n th nào c ng không bu n ng con.

-

Quí nói câu ó mà r ng r ng n

c m t.

https://thuviensach.vn

gh con gh

21

www.hobieuchanh.com

-

Dì Ba

ng x a thu c ngoài r ch, dì nghe, dì ân h n, l i li c th y v m t bu n t i c a Quí, thì dì nghiêm nét m t mà nói:

-

Con ch ng nên phi n anh B i. Thi t nh bu n l m. À

dì thu t công chuy n nh nói

i dì l i cho con nghe. Vô ây, nh v a ng i, thì dì h i nh có bi u má th ng Sen may áo qu n s a so n

ng con i h c hay không, vì c làng ai c ng nghe con ã thi u và s

c qua C n Th mà h c, nh l ng thinh m t h i th ra mà nói con thi u

nh m ng h t s c, té ra m i ti p

c gi y nói ph i óng ti n mà h c, ch nhà n

c

không nuôi c m, b i h c b ng

c p cho con nhà nghéo, con

n ch không

c

phép h

ng. Dì nói nhà n

c nh nh v y là ph i l m, v y nh c

óng ti n cho con

c. Anh nói m i n m óng n i ti n ã trên 200 r i còn ph i t n ti n bánh hành qu n áo n a. Mà ph i t n nh v y

n 4 n m, nh không th ch u n i. Dì gi n dì nói má con i làm c c kh mà s m nhà c a ru ng

t

l i cho con. S lúa cho m

n ru ng m i

m góp trên 2000 gi . V y ph i tr c ra ít tr m d mà cho con h c, ch s t n r i b t con nhà ch u d t còn huê l i c a má nó

cho má th ng Sen thua t s c, làm nh

y không s thiên h kêu rêu hay sao. Con th y không? Dì dám nói l m, dì có s âu.

Ti n b c c a v tr

c

l i mà không cho con h

ng, l i em cho v sau bài b c, àn

ông n nh v y sao cho

c.

-

Dì nói nh v y r i cha con tr l i sao?

-

i nghi p quá… Anh B i khóc.

-

Sao v y dì?

-

nh khóc r i t h t vi c nhà cho dì nghe, vì nh bi t là dì là ch em thi t c a má con i tr

c, nên nh không d u di m chi h t. nh nói, h i má con m t thì nhà c a t t , i có ru ng

t n a. Chôn c t má con r i, trong nhà con d b c m t g n m t ngàn. Vì nh bu n m i th

i ánh b c, á gà m i n m thua m t chút, vì thua nên huê l i ru ng không

xây d ng trong nhà, nh ph i vay m

n thêm, nhi u n m thành m c n .

Hôm tháng hai r i ây nh

cho m

n h t ru ng trong Su i C n, cho m

n luôn

trong 3 n m, cho m

n l y b c m t tr n . T

ây cho t i 3 mùa lúa n a nh không có

thâu góp m t h t nào h t. nh ph i bài b c d y m c ki m ti n nuôi s ng v con m i a, mà s ki m không

, th thì làm sao cho có ti n mà nuôi con n h c. nh than nh v y, r i ch c nh n n n, nên nh khóc d quá. Th y v y dì không n trách nh a, mà dì còn ph i an i cho nh b t bu n. Bài b c nh v y ó, không bi t t i sao ng

i ta l i mê quá.

Dì Ba v a nhai tr u v a nói ti p: “ M y n m nay dì có nghe anh B i m c n , h nói n n b c ngàn ch không ph i ít. Mà dì không dè m c n n n i ph i

ru ng. M y b a rày

dì h i d , thì qu ru ng ng

i t ng ã cho Sáu Th m

n b c m t ba n m, t cho m

n

ru ng có làng th nh n ch c ch n. y v y nh không cho con i h c n a c là t i gia t b n

ch t ch không ph i t i nh nghe l i ai hay là ghét b con. Không nuôi con n h c c, nh

bu n l m, bu n thi t a con ch ng nên bu n nh mà l i o cha con”.

Quí g t u áp:

-

Có l th y con c ng bi t cha con nghèo r i, nên b a h m c ng khuyên con ng

phi n.

-

Coi l ng kh ng nh v y ó, mà nguy r i a con. Dì ngh l i dì gi n l m. H i c i má

con v thì làm giàu xâu x u, n m nào c ng mua thêm ru ng t, trong nhà phát

t

quá. Mà con m t c ng ch a sao, ch c

i má th ng Sen ó m i b t

u s y s p, có

con trai con gái

r i, còn c hi p gì n a mà ch p n i. Mà n u mu n ki m ng i n i

tr , thì ta l a cho x ng ôi v a l a, kén ng i

c h nh nh n t , c

i chi th con nít.

n no r i ch bi t ánh bài ch không bi t làm vi c chi khác. C

i v nh v y không

tàn không m c sao

c!

Quí ch t

ng d y và nói x n x m: “ Cha con nghèo r i, không th lo cho con c n a,

mà con c ng không mu n cho cha con ph i nh c lòng vì con. Con ph i l p thân danh cho con.

u nên h con c ng phú cho tr i t nh. ”

https://thuviensach.vn

gh con gh

22

www.hobieuchanh.com

Dì Ba ngó s ng Quí, có l nghe m y l i y dì ng lòng nên dì than: “ T i nghi p còn nh

quá! B c ng c i gi ng má nó d ”.

Quí b

c ra ngoài sân i lên xu ng, d

ng nh máu ch y r n r n kh p mình, c n phài v n ng không ng i hay là

ng yên m t ch

c.

Dì ba mu n cho trí Quí yên t nh, nên i vô b p ph H

ng n u n.

m ã chín r i, cá canh kho n u c ng ã xong, H

ng b

c ra tr

c quét ván s a so n

n c m. Th y Quí i th th n tr

c sân, H

ng kêu mà nói: “ Anh Quí, vô ph v i em b ng mâm èn lên n, anh”

Quí

ng suy ngh , thình lình nghe ti ng kêu thì gi t mình, day vô th y H

ng

ng

vui v ngó mình mà c

i, thì c

i theo, cái c

i bi u l tâm h n bình t nh, ch không ph i cái i d u di m trí não bu n t i. Quí tr vô nhà ph v i H

ng mà d n c m r i ng i n v i m

con dì Ba, tuy không vui v nh tr

c

c song c ng không tru s u nh h i nãy.

n c m xong r i, dì Ba theo thói quen nên n m t i b n tr

c nhà mà ngh tr a, H

ng

nói v i m

i ra sau v

n ánh lá mía r i r Quí i teo coi mình làm v n. H

ng l y hai

cái nón lá buông, mình

i m t cái

a cho Quí m t cái, r i bi u Quí i theo. Có l Quí ã ngh n u không h c ch

c n a, thì ph i h c ngh , b i v y Quí h ng hái ra v n mía,

không do d , không ái ng i chút nào h t.

Tr i m a mà ui ui ch không n ng. L i ng n gió nam ph ng ph t th i nhè nh làm cho

không khí mát m , ch không nóng n c.

t ám má tây t

i t t, ng n lên cao kh i

u, có nhi u cây ã bày, d

i

t hai ba lòng

vàng khe, b gió th i ngang làm nh ng lá cong ph i o n o i ngã nghiêng.

ng ch m y lá mía già ho c khô cho Quí coi và c t ngh a t i sao ph i l t mà ph g c, i b t

u làm vi c

d y Quí cách thi t thành. Hai bàn tay H

ng da tr ng trong, ngón no

tròn, l t lá mía coi thi t khéo, Quí coi r i b t ch c làm theo. Hai tr

trong ám mía, ti ng

i gi ng nói vui v c a H

ng l n l n c m nhi m, lôi cu n, bao trùm c tâm h n Quí, làm Quí quên h t n i th t v ng m i qua, mà m nh d n nhìn ng ti n th s

n, r i c ng h ng

hái t

i c

i nh b n.

https://thuviensach.vn

gh con gh

23

www.hobieuchanh.com

CH

NG VI

(6)

Con ng

i g p c n th t l , ngó t

ng lai b t bùng mù m t, th

ng hay tránh h i hi p,

bi ng lu n àm, a tìm ch v ng v

t nh trí h i lòng, r i li u th t c và b n n ng, mà s p c t n th .

Quí tuy nh có dì Ba Th i an i, và nh có H

ng nhí nh nh yêu th

ng, nên t m quên

c v t th

ng tâm, nh ng trong trí v n ng m ng m ái ng i v t ng lai ch a quy t nh. Vì

y mà

ng vui v i H

ng trong ám mía, theo trai th

ng thì h c u cho c nh vui y kéo

dài tr m n m, còn Quí m i vui có m t h i r i l i òi i v , H

ng ph i làm gi n h n mãi m i

m Quí l i

c.

Mà t i n a chi u r i Quí m

n c

nhà trông, nên nh t nh i v , không k l i c a dì Ba c m, mà c ng không

ý

n s c th t v ng H

ng quy n luy n.

Tuy nói ph i v vì s nhà trông, mà v t i c a ngõ, Quí không ch u vô nhà l i ng i b p trên ám c cú l

ng, r i d i chân ch ng tay mà ngó vô

ng ru ng, lúc y quang c ng

ch ng khác nào m t cái h l n ph i màu xanh

c l a, nh lúa c y

u, xà xanh cho t i r ng

cau kinh Su i C n là gi i h n.

Rõ ràng Quí tránh h i hi p, bi ng bi ng lu n àm, mu n ng i v ng v m t mình, ng nh t nh

ng

i

g i b

c. Ngó m m mà vái th m, r i nhìn ám ng

i l n mênh

mông mà giàu trí, Quí ôn l i nh ng chuy n c a dì Ba Th i thu t v i mình h i s m mai. Cha mình suy s p nên không nuôi mình n h c

c, ch không ph i ghét mình, s suy s p y

gây ra b i thói bài b c c v ch ng, không chú ý n sinh k nào khác. Nhà ã suy s p, mình

trong nhà mà không làm vi c chi sinh l i

c, thì mình là m t trong nh ng m i t n hao

a gia ình. Cha ã nghèo r i, mình không n làm nghèo thêm. V y mình ph i xu t thân làm vi c, d u không giúp cha

c, thì nuôi l y thân mình

ng b t t n cho cha.

Mà làm vi c gì bây gi ?

Tài h c ch a

làm th y. S c m nh ch a

làm công nh n. Mình thu c d ng l ông l

th ng, n u không dè d t, s trôi qua h ng vô c n c hay vô ngh nghi p.

Quí

ng lo li u v k sinh nhai, b ng th y hai ng i

u

i nón tr ng, m c qu n s c áo

m mi, trong ng ba i ra, phái sau l i có hai ng i vác

i theo, Quí bi t ó là quan

Kinh Lý La-Co, v i th y h c

Hi n, m y tháng nay l i t i nhà vi c làng An Tr ng mà o

ru ng

t vùng Càn Long. ã làm vi c t s m mai, nên quan kinh Lý d t ng i ph s tr v

nhà vi c mà ngh .

Nh l phép c a th y d y trong tr

ng. Quí th y quan kinh Lý i g n t i thì

ng d y bên

ng t d u cung kính.

Không hi u vì c ch hi p v i l giáo y, hay là vì m t mày sáng s a thông minh c a Quí ã làm cho quan Kinh Lý chú ý, mà ngài

ng l i ngó Quí r i c

i và h i b ng ti ng Vi t, l i

nói ch m mà rõ ràng.

- Em là con c a ai?

-

b m quan l n, tôi là con c a ong B i bái T n.

-

i bái T n? v làng nào?

-

m, M Huê ây.

-

À, tôi nh r i. Ph i Phan V n T n có s

t trong kinh Su i C n hay không?

-

m ph i

-

Nhà em

âu?

-

ây.

Quí

a tay ch nhà quam Kinh Lý ngó r i g t u h i ti p:

-

Em có i h c hay không?

-

m tôi h c tr

ng Càng Long m i thi

u b ng s h c k này.

-

Gi i l m. Em tính lên Sài Gòn h c ti p hay không?

-

m không.

https://thuviensach.vn

gh con gh

24

www.hobieuchanh.com

-

Sao v y?

-

m không có ti n.

-

Cha làm

n ch sao không có ti n?

-

m

n ch mà nghèo.

-

Em không i h c n a, r i nhà làm gì? Em b ng lòng v i tôi hay không?

-

m v i quan l n làm vi c chi?

-

Làm b i, coi áo qu n, d n ch

n ng cho tôi. Tôi c n dùng m t ng

i b i nh .

Quí th n thùa, nên

ng d d , không tr l i.

Quan kinh lý nói ti p:

-

Tôi c n dùng m t ng

i nh

làm công vi c nh nhàng. Em nói v i cha m em hay i, r i ra v i tôi. Tôi s tr l

ng m i tháng 12

ng.

-

m

tôi tính l i coi.

-

c. Nói v i cha m r i mai ra nhà vi c An Tr

ng v i tôi.

-

.

Quan Kinh Lý i. Th y thông và hai ng

i ph vi c i theo.

Quí

ng ngó theo. Quan Kinh Lý ã già, mà g

ng m t hi n h u. Làm b i hèn quá! Công

c c a mình k t qu nh v y sao? Mà 12

ng b c m i tháng tình ra m t n m là 144

ng,

ti n r t l n, d u có s c làm ru ng làm v

n, s e c ng không l i

n s

ó. Quí

ng suy

ngh nh v y, k th y d ng cha

p xe máy phía ngoài ch

i v . Quí l t

t vô nhà tr

c.

th y em thì m ng và h i em i ch i âu mà tr a không v n c m. Quí nói vô ch i và

n c m trong nhà dì Ba Th i. M hài lòng, nên không h i n a.

Bu i chi u y, ã m y l n Quí d m nói chuy n quan Kinh Lý mu n m n mình làm b i

cho cha và ch nghe, mà r i Quí th n thùa không m l i c, m i tính suy ngh m t êm r i

t bày.

G n t i Th Mùi v i Sen v . M d n c m. V ch ng ông B i v i con ng i n, v ch ng nói chuy n bài b c, làm cho Quí nh l i bình ph m c a dì Ba h i tr a thì b c trí h t s c.

Quí n c m ri t r i i ch , tính ra th m th y Nh t V nh ng h i ý ki n th y. Th y Nh t ang

m trên gh b tr

c sân mà hóng mát. Quí b

c vô xá th y r i khoanh tay

ng bên, th y

Nh t h i:

-

Em ra th m th y hay có vi c chi?

-

m th y, th y th

ng cháu nên hôm tr

c th y d n cháu có vi c chi b i r i, thì

n

i th y,

ng th y ch b o cho.

-

Ph i. Th y có d n nh v y. Em có vi c hi c nói cho th y nghe.

-

, cháu m i có m t vi c làm cháu b i r i h t s c, vì vi c y can h n

i cháu,

cháu không bi t nên làm hay không nên làm.

Th y Nh t ng i d y dòm m t Quí, nh ng vì tr i ã t i, tuy có ánh sáng trong nhà chi u ra sân song th y không rõ. Th y bi u: “ em b

c vô nhà nh c m t cái gh

em

m t bên th y

ây, r i nói cho th y nghe th coi. ”

Quí ng i ngùng áp:

-

m th y cháu làm nh c lòng th y, cháu ái ng i quá.

-

Không. Không. Em tin b ng th y, nên em ra ây, th y vui l m ch . Vô nh c gh i.

-

m th y em

ng h u chuy n v i th y c ng

c.

-

Không, vô nh c gh .

ng trái ý th y.

Quí ph i vâng l i i nh c gh

em ra, th y Nh t ch mà bi u m t bên gh b c a th y, ép Quí ng i r i h i:

-

Có chuy n gì? Em nói cho th y nghe coi.

-

m th y, h i chi u cháu

ng ch i ngoài l . Quan Kinh Lý An Tr

ng ây i o

t v . Ngài th y cháu, ngài

ng l i h i cháu con ai có i h c hay không. Cháu l y s th t mà th a. Ngài nói ngài c n dùng m t ng

i b i nh

coi sóc qu n áo và d n d p

ch

n ng , làm các vi c nh trong nhà. Ngài bi u cháu v i ngài mà làm tên b i ó, a m i tháng tr l

ng cho cháu 12

ng. Cháu d d , xin

cháu suy ngh r i chi u

https://thuviensach.vn

gh con gh

25

www.hobieuchanh.com

mai cháu s tr l i. T h i chi u

n gi cháu b i r i quá, không bi t có nên v i quan Kinh Lý hay không. Cháu xin th y li u dùm coi cháu có nên b i hay là ph i t .

-

Em h i ý ki n c a ông B i bái T n ch a?

-

m ch a. Cháu mu n bi t ý ki n c a th y tr

c r i s th a v i cha cháu.

-

Theo luân lý c truy n, ng

i ta s p: “Quân, s ph ”. Nh ng ph i cha sanh r i th y i d y.

i v i vi c nh v y, em ph i d cha tr

c, r i m i t i th y. Em bàn v i

ông B i bái tr

c là ph i h n.

-

Th nào cháu c ng ph i d ý cha cháu, nh ng cháu ngh th y có ki n th c r ng, trí ý i, cháu mu n bi t ý th y tr

c,

th y

ng ch n chánh và h p th i mà b

c t i.

-

Th y Nh t gãi

u, suy ngh m t chút r i ch m rãi nói:

-

Em s n có trí thông minh, l i có chí háo h c, mà bây gi ph i b i thì hèn quá. N u th y th y em làm nh v y, thi th y au

n lung l m, không th ch u

c. Th thì

th y n lòng nào khuyên em i b i.

-

m th y, cha cháu ã nghèo r i, bây gi gia

o cháu nguy l m.

-

Th y bi t ông B i bái suy s p, song c ng còn danh gía trong xóm ngoài làng. Mà suy p

n n i cho con i b i, thì còn gì là th di n!

-

m th y, hôm n th y d y cháu cao th p ho c hay d , u t i tâm trí và t i tánh tình,

ch

âu t i a v . C gi tâm trí thanh cao, tánh tình ngay th ng, d u làm chi c ng c. Sao b a nay th y l i s cháu b i x u h ?

-

i th y nói nói hôm n là nói theo

o quân t .

i này không ph i

i quân t , b i

y làm theo

o quân t e s không h p th i.

-

Cháu mu n s ng theo ý cháu, ch không c n theo ý thiên h .

-

Em có ngh l c

thoát t c haysao?

-

Cháu ph i ráng cho có

.

-

Th y

c mong em làm nh ý em mu n ó.

Th y Nh t l ng thinh suy ngh m t chút n a r i nói ti p: “Quan Kinh lý La-Co l i ây

y tháng nay, th y có vi c h i àm vói ông nhi u l n. Ông mang cái tên Pháp, ông theo qu c t ch Pháp song ông là ng

i Vi t Nam r c ròng c ng nh em. Ông ã trên 50 tu i r i, mà không có con. Tuy ông không khoe s nghi p c a ông v i th y, song nh nói chuy n nhi u l n mà th y

c hi u ông có v

n cao su trên Th D u M t và có c ru ng mi t Cà Mau, R ch Giá. L i c ng nh nói chuy n nhi u l n v i ông nên th y bi t ông có tánh ôn hoà, có lòng nh n

c. Ông bi t th

ng ng

i nghèo kh , ông bi t tr ng ng

i trung thành, ông

thu ng th

ng k có công, ông ch ghét k gian x o, ông là ng i áng làm ki u m u

cho

nhi u ng

i khác b t ch

c. Ng

i làm quan, mang tên pháp mà n nh ông La-Co thì Quí m, không có ch nào cho ng

i ta phi n trách h t”.

Quí ch n h i: “ B m th y, th thì cháu làm

y t cho ng

i nh v y có nh c gì âu. Làm

y t

ng h c ít nhi u”

Th y Nh t c

i mà áp:

-

Em c nh s h c hoài! Làm

y t mà h c n i gì?

-

m h c khôn ngoan, h c

c h nh, h c ti t tháo.

-

u em có chí ó thì hay l m.

-

m th y, n u v y thì th y ch u cho cháu b i v i quan Kinh Lý?

-

Th y không có quy n mà ch u hay không ch u. Quy n ó thu c v ông B i bái c m em phài do n i ông.

-

m, th y c n không?

-

Th y c ng không có quy n c n, quy n ó c ng c a ông B i bái…

Th y Nh t nói t i ây r i d

ng nh có ý vi n v ng ph ng ph t trong trí, nên th y d d ; mà ng ng l i m t chút, r i th y th ng th ng nói ti p: “ Nh t là quy n y là quy n riêng c a em. N u em hi u ý ngh a v quy n t ch … em hi u ý ngh a v quy n t ch … Em bi t quy n t c hay không?”

Quí thành th t áp:

https://thuviensach.vn

gh con gh

26

www.hobieuchanh.com

-

m, không? Xin th y làm n c t ngh a cho cháu hi u.

-

Em còn ch tu i m t chút… nh ng không h i gì, th y c t ngh a cho em nghe, em

hi u

c chút nào hay chút y.

ng nam nhi mu n l p thân, tr

c nh t ph i suy

ngh cho k r i quy t nh cái ngh mình s làm, con ng mình s

i. H mình li u

cái ngh

y h p v i n ng l c và tâm trí c a mình, h mình coi con ng

y là con

ng

ng

n ngay th ng, thì mình c làm, c

i xông l

t các khó kh n, v t b các

tr l c, không k ti ng th phi, không màng l i khuy n d , ch lo chánh lý, ch lo ng tâm. Mình làm nh v y là mình bi t t ch , em hi u không?

-

hi u.

-

, mình làm nh v y là mình dùng quy n t ch , ngh a là dùng cái nhân quy n c a tr i phú cho mình. Mà em ph i bi t quy n t ch ch ng ph i m i ng i nên dùng.

Ng

i tâm tánh gian tà, trí não hèn y u, n u h thong th dùng quy n y, thì h s suy ngh vào

ng qu y. y v y ph i ng

i ngay th ng, c ng c i, m i nên dùng quy n

ch , dùng

ng làm vi c ph i, làm vi c l n, làm vi c hay, mà ng i gian tà hay là

u trí không th làm

c. Th y t

ng nên nói thêm cho em bi t r ng cái quy n t ch c a con ng

i nh con dao hai l

i, b nào c ng bén h t, ch không có b s ng, i v y dùng nó ph i dè d t, ph i suy ngh , m i kh i l m l c mà b h i.

-

Cháu r t c m t th y.

-

Khoan, th y nói ch a h t câu chuy n. Th y m i c t ngh a quy n t ch c a con ng i

và ch ch l i h i c a quy n y. Th y còn mu n nói thêm v c h nh c a ng

i dùng

quy n t ch mà l p thân. Em còn nh tu i quá, mà vì hoàn c nh ch ng may, em ph i i xa nhà tr

ng và ph i s n b

c vào

ng

i chi n u mà l p thân sáng

nghi p, n u em ngh em trí non tánh y u, thì em ph i nh ông cha chú bác dìu d t, làm vi c gì c ng nên t chuyên, còn n u nh em xét mình mà th y em tinh th n

m

ng v i th cu c,

ngh l c mà chi n

u v i nhân qu n,

m

ng chi n

u

p thân danh, d ng s nghi p, th y mu n nói thanh dang r c r không l n chút b n nh và s nghi p nguy nga mà không có chi h th n, thì em c do l ng tâm mà

chánh

o, mà s n t i, không c n ai ch b o díu d t nh t là ng i díu d t không có t

cách quân t . L i ch b o không có ch

ích thanh cao.

-

m cháu hi u ý th y r i.

-

Khoan. C ng ch a h t âu. Em còn ph i bi t dùng quy n t ch mà l p thân, thì có trách nghi m n ng n l m, trách nhi m luân lý và tinh th n. Không c y m on ai, t mình gây d ng cu c

i cho mình, thì mình nên hay h , cao hay th p, t t hay x u mình ph i ch u l y, không

c

th a cho ai h t. Em th y ch nguy hi m ó hay không?

-

b m th y th y.

-

. B i v y ng

i mu n dùng quy n t ch mà l p thân phài th n tr ng cho l m m i c. Tr

c h t ph i nh ch

ích cho cao quí, r i v b

c

ng ngay th ng

i

n ch

íc y. H ch

ích và b

c

ng s p

t xong r i, thì ph i t p luy n tinh

th n, trau d i tâm tánh cho có

kiên nh n. G p khó kh n

ng bu n, g p c n tr ch

, ph i tin cu c

i có th p r i m i cao, có d r i m i gi i, cái th t b i ngày nay là thành công c a ngày mai, s c c kh hi n t i là cái ngòi h nh phúc t ng lai. Th y

không có tài tiên tri, nên không th

oán s m ng c a em

c, mà c ng không có

quy n thiên liêng mà phò h cu c

i t

ng lai cho em. ã v y mà có l t rày mà

th y trò ta ph i xa cách, b i ngh nh v y nên th y ph i d y b o cho em chút nh v cách l p thân cho hi u. N u em ngh nh ng l i th y nói v i em nãy gi ó không ph i

là l i nói b y, thì em làm theo. Ph n s c a th y i v i em, ch có bao nhiêu ó mà

thôi, ch không có quy n xúi em b i v i quan kinh lý hay là ng n c n không cho em làm.

Th y Nh t V nh nói t i ây thì c m

ng quá, nên ng ng a n m trên gh b , day m t qua ch khác, không dám ngó Quí.

https://thuviensach.vn

gh con gh

27

www.hobieuchanh.com

Quí c ng c m xúc nên ng i trân trân h i lâu r i ng d y nói: “ B m th y, cháu s ghi

chép nh ng l i th y d y t nãy gi vào cu n s làm kinh nh t t ng mà

c hàng ngày.

Cháu s làm theo l i th y d y b o, vì l i y là l i chân chánh, có th a cháu

n vinh

quang hi n t, vinh quang mà không th n và hi n t mà không nh ”.

Th y

Nh t áp:

-

Th y

c mong cho em

c v y l m. N u

c th th y to i chí hài lòng ch ng có

chi b ng to i chi vì ph n s giáo hoá

c tròn, mà l i có k t qu theo ý mu n.

-

m th y, còn vi c quan Kinh Lý thì

cháu suy ngh l i r i cháu s nh t nh. Mà

u th nào cháu c ng cho cha cháu hay tr

c.

-

, ph i v y m i

c.

Quí t gi th y nh t mà v , th y ng i d y ngó theo trong lòng h i h p, tình yêu th ng

pha l n v i n i lo ng i.

Bây gi tr ng ã m c, g n trên ng n cây mé r ch m t v ng sáng lòa. B u tr i r c r , ng n gió lao rao quan c nh êm

m, không khí mát m . Quí

c nghe nh ng l i gi ng c a

th y thì trí sáng su t nh bóng tr ng, trong lòng kho kho n nh ng n gió mát. V i trí ý mê tín d

oan c h u. Quí không kh i cho quang c nh sáng lòa êm nay là cáo m t t v t

ng

lai c a

i mình, b i v y Quí vui v , v ng vàng, khi tr v nhà.

ch ng ông B i bài ã ng s m. M m c a cho Quí vô. Quí coi óng c a r i b ng cây èn d u l i bàn chái trên, ch ng i h c ban êm thu nay, l y gi y vi t ra ng ôn l i

mà ghi nh ng l i c a th y Nh t V nh nói h i nãy vào s nhõ, vi t s ch s k l ng, theo thói

quen c a tr ham h c.

https://thuviensach.vn

gh con gh

28

www.hobieuchanh.com

CH

NG VII

(7)

Ông B i bái T n ã tr ng tu i, nên ông ng ít. C ng nh m i b a, hôm nay m i t ng sáng ông ã th c d y, mà c ng nh m i b a, hôm nay Th Mùi v n n m yên gi c, phú cho M lo u n

c ch trà cho ông B i u ng n

c r i i ch mua th t cá mà n u n.

Ông B i

ng ng i u ng trà m t mình. Quí r a m t r i ra ng m t bên cha

mà th a: “ Hôm qua, quan Kinh Lý La-Co g p con, ngài bi u con v i ngài, m i tháng ngài cho con 12

ng. V y con th a cho cha hay,

ng chi u nay con ra nhà vi c An Tr

ng

mà v i quan Kinh Lý”.

Không dè x y ra chuy n ch v y, ông B i ch ng h ng day qua h i con:

-

Quan Kinh Lý bi u con làm gì?

-

Th a, làm vi c nh trong nhà, nh coi qu n áo cho ông, d n d p ch n ng .

-

ng làm th y thông th y ký gì. N u làm công vi c nh v y, té ra con làm b i hay sao?

-

Th a, s c h c c a con còn kém c i quá, con làm th y thông th y ký sao c.

Nghe con nói hai ti ng “s c h c” có l ông B i th n thùa v i ph n s làm cha, nên ông cu i m t nói nh :

- Con i làm b i coi hèn quá.

-

Th a cha, không sao âu mà ng i. N u con không l m, thì ph ng ngôn có câu: “

Tr m ngh ch ng có ngh hèn. Hèn ch ng là t i n i mình”. Con ng i ai c ng ph i

làm vi c, s ng mà không làm vi c thì m i hèn. Con nh tu i, s c y u, làm ru ng không n i. Mà con c ng không bi t ngh th b c, th m c hay ngh chi khác c . V y, ngh b i có l t m h p v i s c con, n u ch c con làm c. Mà quan Kinh Lý nh

cho con m i tháng t i 12

ng, s ti n ch c ch n nhi u h n làm ngh khác.

-

Nhi u hay ít có ngh a gì âu con.

Ông B i n n n h i h n quá, ông không nói

c n a. Ông a n

c m t và th m t h i

dài th

t, b

i ra sân, không t l i thu n xuôi hay ng n c n. Ông i vòng vò c a nhà d i

y xe máy r i c

i luôn không tr lên nhà trên, có l s th y m t Quí.

n chi u Quí

i hoài mà không th y cha v . Quí ã h a chi u nay tr l i v i quan Kinh Lý, nên g n t i Quí nói v i M : “ Cha v có h i em thì ch nói em ra v i quna Kinh Lý”

M ch ng h ng h i:

-

chi v y?

-

làm công vi c nhà cho ng.

-

Em có th a v i cha hay không?

-

Có. Em th a h i s m mai r i.

Quí xây l ng mà i. M

ng d a c a ngó theo tuy không th u áo tâm h n em, và tuy bi t em ra nhà vi c Tr

ng An ch không ph i i âu xa nh ng trong lòng nao nao khó ch u.

Quan Kinh Lý i o

t ã v t h i n a chi u. Ngài t m r a r i ng i tr c c a nhà vi c

mà u ng r

u khai v . Th y Quí b

c vô, thì ngài vui v h i:

-

Em b ng lòng v i tôi h ?

-

, tôi b ng lòng.

-

t l m. H i s m mai me x V nh có nói chuy n em v i tôi. Th y nói nhi u. Tôi hi u t. N u em bi t làm cho tôi hài lòng, thì tôi s t ng thêm l ng.

-

m t quan l n.

Th là t

ây Quí tr nên ng

i b i c a quan Kinh Lý La-Co, ngày êm l i luôn t i nhà vi c An Tr

ng v i quan Kinh Lý, b ng d n

cho Ngài n, gi mùng tr i n m cho ngài

ng , ón xe ò l y bánh mì n

c á cho ngài dùng, so n áo ò cho ngài thay i. Nhi u b a

i o

t, ngài d t Quí theo

ng ôm c p da cho ngài, mà c ng có b a ngài sai Quí xu ng Trà Vinh mua

cho Ngài n a.

https://thuviensach.vn

gh con gh

29

www.hobieuchanh.com

H ng bình dân vùng Càng Long th y v y thì hay v y, không ai bình lu n. Duy h ng ng ch c nhi u ng

i không ch u cách x s c a ông B i bái T n, h d ngh m t cách r t nghiêm kh c, h chê ông không bi t tr ng danh giá nên cho con i b i, ho c h trách ông không bi t th

ng con, nên m i hành h thân con n th .

Nh ng l i trê trách y t d ng th u t i tai ông B i, làm ông h th n và au n ngay t

hôm Quí th a cho ông hay mà i

, bây gi càng thêm h th n v i l

ng tâm, bây gi

càng thêm h th n v i b ng b i. Ông bu n r u lo ngh l m r i sanh b nh. Tr c kia ph i i

ch i m i gi i khuây, bây gi ph i n m nhà

t h i thì ã mu n r i, không sao quên bu n và nh c cho

c.

Quí v i quan Kinh lý mãn tháng r i ngài t ng ti n công lên 15

ng. ó là b ng c Quí

n tâm v i ch v a ý v i cách làm vi c c a Quí.

Cách 4 tháng sau quan Kinh lý o t xong r i h t, nên s a so n v Sài Gòn. Ngài bi u

Quí theo ngài h a m i tháng cho 20

ng.

ã quy t t ch và l p thân, l i th y b

c u trong

ng

i tuy không vinh quang

song r t êm ái, b i v y Quí li n ch u theo quan Kinh Lý, không d d chút nào h t. Quan Kinh Lý l y làm vui lòng nên cho Quí 50

ng b c

s m qu n áo mà i v i ngài.

c ã d n xong r i h t m

n thuy n và giao cho cu li coi ch

i sau. Quan Kinh Lý

nh sáng hôm sau s

i xe h i ò mà v Sài Gòn v i Quí và th y thông Hi n. Quí xin phép ngh bu i chi u này

ng t gi cha m bà con.

Quí v

n nhà th y

cha m ch em nhà. Quí th a cho hay ng s m mai theo quan Kinh Lý lên Sài Gòn. Ông B i c m xúc quá

nên không nói

c m t l i gì

an i hay

ng n c n con. M v i Sen hay Quí s

i xa thì bu n hiu.

Quí li c th y cha tuy i

ng nh thu ng, m t giùn da tóc b c tr ng. Quí 50

ng b c

tr

c m t cha và nói: “ Th a cha, con nghe ch Hai nói lúc này trong mình cha không c

nh. L i vì ph n s con không

c túc tr c bên cha n a. V y con xin

l i ít ch c

ng

c cho cha u ng thu c”.

Ông B i ch y n

c m t mà áp:

-

Cha làm cha mà cha không nuôi con n h c

c.

i v i con, cha l y làm h th n h t

c. Cha còn lòng d nào mà l y ti n c a con. Con hãy c t l y dành mà dùng.

-

Th a cha, con còn ti n n a. ây là s b c c a quan Kinh Lý m i cho thêm con, cho riêng, không k ti n l

ng.

-

Không. Cha không th l y ti n c a con ch u c c nh c hèn h mà ki m ra. Con ph i l y i,

ng cãi mà làm cha thêm bu n.

Ông B i vói l y x p b c mà trao l i cho Quí.

Quí xu ng nhà d

i ki m M . Quí

a cho M 50

ng b c y mà nói:

-

Em s p i xa. Em mu n

ti n l i chút nh cho cha u ng thu c. Cha ái ng i nên không n l y. V y ch c t s ti n này

mà dùng.

-

Không. Ch có c n cùng ti n

làm gì âu.

-

y, ch c c t giùm cho em.

-

Em

mà xài ch .

-

Em còn ti n khác. Ch

ng lo.

M không th t ch i

c nên ph i l y s b c b vào túi.

Quí vui v nói ti p:

-

Em ra i ây có l lâu tr v th m nhà l m. V y nhà ch thay th cho em mà ph ng s cha.

-

Lên Sài Gòn r i lâu lâu em xin phép v ch i ch .

-

Vi c ó không th

nh tr

c

c.

-

Em i, ây ch nh l m.

-

Em c ng không quên ch

c. Mà nhà có th ng Sen. Ch th y nó c ng nh th y em.

-

Nh làm sao

c

https://thuviensach.vn

gh con gh

30

www.hobieuchanh.com

-

Nó c ng là em c a ch .

M ngó Quí mà n

c m t tuôn d m d .

Quí không mu n cho ch th y th

ng tâm mình, nên g

ng làm vui mà nói: “Em xu t

thân i làm ch ph i cui m ng l m, c u chúc em t n tài t n l c ch sao ch l i bu n. Ph i vui ng em ph n chí. Thôi em chúc ch

nhà m nh gi i mà nuôi cha m v i em.

Tr lên nhà trên, Quí vào cái phòng ch mình ng i h c và n m ng thu nay, xem m t l n chót mà t bi t r i th a v i cha m mà i. Ra hàng ba, Quí g p Sen ng ng i ch i, Quí cho

nó m t

ng b c, d n nó nhà ph i i h c r i th ng th ng i xu ng th m n c m t r ng r ng

ch y.

T i c a ng , Quí

ng l i ngó vào nhà m t l n n a, th y cha va Sen ng t i hàng ba, còn

ch

ng t i c a b p, c ba

u ngó theo mình trong lòng ng m ngùi th t th o.

Quí vô ng ba Su i C n mà t gi Dì Ba Th i và H

ng, b c m l i n c m, nên t i m i

th m th y nh t V nh

c.

Th y nh t vui v mà c u chúc cho Quí, ch khuyên ph i gi tâm chí cho thanh cao, tánh tình ngay th ng, ch không d y

u chi khác.

Sáng b a sau, Quí theo quan Kinh Lý lên xe h i ò i lên Sài Gòn, có M và H

ng ch c

i b n xe mà ti n hành; hai cô c lau n

c m t, ch không nói v i Quí

c ti ng chi h t.

Xe rút ch y,

a Quí

n m t c nh

i m i, Quí ng i trên xe, lòng b i h i không bi t c nh i m i này may r i th nào; mà M v i H

ng

ng trên l

ng ngó theo, hai cô nàng o

não, vì tình th

ng yêu tan v .

Thi t là:

Ngàn d m g i thân trai vi n chí.

ôi tròng r i l y gái a tình.

https://thuviensach.vn

gh con gh

31

www.hobieuchanh.com

Ph n th nhì

1 - NGH PHÁ S N

(8)

t Càng Long, có nhi u nhà giàu l n,

ng b

n n m b y tr m m u ru ng, m i n m

thâu góp s huê l i

n 30. 000 thùng lúa.

Ông B i bái Phan V n T n ch a

c cái danh nhà giàu song h i tr

c trong làng. M

Huê ông c ng là m t “ ng

i có c m ti n m t v

n ch b c trung, b i v y ông m i

c

làm H

ng ch c, n trên ng i tr

c dân chúng.

S d ông

c cái a v

y, tr

c h t ông nh

n t ph

l i cho ông m t tòa nhà ngói

t trên g n m t m u th tr ch, v i 12 m u ru ng lúa n m ngay tr c nhà. Gia s n y có c

c

trong h , nhà là nhà th ,

ng ph ng t ông bà cha m . Vì ông là con m t, khi còn nh cha c ng, không cho ông i h c xa, r i lúc g n c i v , cha m l i mua

cho ông

ng h

riêng 13 m u ru ng trong kênh Su i C n n a. thành th khi ông 21 tu i, cha m c i Th

Tánh là con gái c a H

ng chánh Qu ng Láng Thê, cho ông có ôi b n v i ng i ta thì ông

ã ra m t m t ti u

n ch trong làng.

Vì v ch ng ông ch m con, nên n m ông

c 26 tu i cha m ông ti p nhau v âm c nh,

mà ch a th y m t chút cháu n i nào

n ng n u cho ph tình.

n n m ông

c 32 tu i, làm làng ã lên ch c H

ng Giáo, Th Tánh m i sinh cho ông

a con gái

u lòng

t tên là Phan Th M , r i 2 n m sau sanh thêm a con trai n a,

t

tên là Phan V n Quí.

Phan V n Quí này là c u h c trò gi i c a th y Nh t V nh, vì gia th b t bu c ph i thôi c mà làm b i cho quan Kinh Lý La-Co nh

ã nói trong

n tr

c.

Th Tánh, v c a Phan V n T n, v n con nhà có n, mà l i bi t cung kính cha m , chi u chu ng bên ch ng, quen thói c n ki m, gi i b n i tr . M c d u trong vùng Càng Long, àn bà ham t s c, àn ông mê á gà, i

n nhà nào c ng th y nh ng sòng b c, c ng nghe nh ng chuy n n thua, th mà th Tánh l i b t m t bít tai,không thèm ngó, không mu n nghe, c ch m chú lo làm n, mùa n

c lo c y cày, mùa khô lo tr ng

u, tr ng c i, tr ng thu c, tr ng

a

bán.

Nh công lao và c n ki m c a Th Tánh mà khi cha m c a T n m t r i, thì trong nhà có c n m b y ngàn. K th Tánh

c lãnh ph n n bên cha m hàng b a, thành ra có trên c muôn.

Vì T n làm h

ng ch c, hay i ám ti c, ph i ánh bài á gà chút nh v i ng i ta, Th

Tánh s ch ng mê sa

en mà s t nghi p, nên th a d p có ng

i thua khi m ph i bán 25

u ru ng mà tr n , Th Tánh m i xúi ch ng

ng mua, nh v y mà Phan V n T n ra m t

“ng

i có c m ti n” chánh th c.

B c k lão trong làng ai th y b th c a v ch ng Phan V n T n phát t nh v y, thì ng oán ch c s còn làm giàu thêm n a. Mà có ng i ho c mu n khoe tài tiên tri, ho c th y

ng

i ta làm n khá thì

k , l i nói r ng v ch ng còn nh mà phát

t s m quá, s không

n v ng.

Không hi u t i l i nguy n r a y hay là t i m ng s d nhiên, mà khi Phan V n T n m i c 37 tu i thì v phát b nh có m y ngày r i m t làm cho l i tiên tri không sai, mà l i nguy n r a c ng có hi u qu .

Th Tánh ch t

l i cho ch ng hai

a con th là M m i 5 tu i và bé Quí m i 3 tu i.

Trót 16 n m

ng, T n nh ng

i v hi n l

ng c n ki m, qu n su t gia ình, trong lo nuôi con, ngoài lo ru ng r y, thình lình gi a

ng g y gánh, b i v y anh ta h t s c th

ng ti c,

th y con r t au lòng, nh v càng thêm t i.

Tuy có nhà c a àng hoàng, có t i 50 m u ru ng, l i không thi u n n n chi h t, song anh ta c ng chán n n, cho r ng c nh

i ã h h ng h nh phúc ã tiêu tan. Anh h t mu n vui ch i a, c l c

c nhà thay th cho v hi n mà s n sóc hai

a con nh , coi cho b n bè trông

https://thuviensach.vn

gh con gh

32

www.hobieuchanh.com

u trông d a,

n mùa g t thì i thâu góp lúa ru ng. Anh em h ng ch c có gà hay ánh

bài, thì vi n l con th m t m , vi c nhà bê b i ph i coi trong coi ngoài, nên không nói i âu c.

Trong làng ai c g bi t gia o c a T n x n b n nhà, không ai dám phi n trách hay chê i. N u T n c nh công lao c c nh c c a v , c th ng thân ph n côi cút c a con, c thay

cho v làm ru ng r y nuôi con th thì cái vui h h v i con thì có l c ng th a l p c cái

bu n v nh bi t v .

Ng t T n th t ng u, m i 37 tu i, d c v ng còng y

, khí l c còn d i dào, ham t n th

n an nhàn, thích ho t

ng h n tr m t nh. An m ng thu n th i

tu thân t gia

c ch ng

t n m r i r i s ham vui ch i l n l n phát l i mà làm nguôi lòng v ngh a n ng c a v mình và tình n ng c a con.

Ban

u T n d t hai con i ch i

ng gi i bu n, có khi i ra ch mua

, có b a

n m y nhà

g n mà nói chuy n. Ch T n em con t i ch i th ng h n h t là quán c a v i ch ng Ba

Th i, t i ngã ba

ng vô gi ng.

V Ba Th i g c Láng Thê, c ng nh Thi Tánh là v c a T n. Hai ng i sanh tr

ng

chung m t xóm, l i có ch ng v

chung trong làng M Huê b i v y thu nay thân thi t v i nhau nh ch em c t ru t. V Ba Th i ch có m t a con gái,

t tên H

ng, nh h n Quí

t tu i.

Vì tình

ng h

ng thân thi n y nên b a nào T n có d t con M v i bé Quí vô ch i thì Ba Th i ni m n vui m ng, l y bánh cho hai

a nh

n,

Quí ch i v i H

ng b t chí

u cho M . V Ba Th i mu n th lòng T n, nên có khi h i T n ã có tính ki m n i mà ch p to n i tóc hay ch a. T n l c

u nói mình ã có con trai con gái

r i, không c n có

thêm mà ph i c

i v n a. Anh ta th

ng quy t góa mà nuôi con,

ng tránh c nh m gh

con riêng thu ng làm r i r m trong gia

o.

Nh ng có b a T n than ph n àn ông nuôi con nh th t là khó v s may vá áo qu n cho p nh kh i rách r

i.

V Ba Th i nói trong nhà có chú Ti n, mà chú m c lo c m n c, gi rãnh chú còn ph i

làm c chung qunh nhà. N u b t chú s n sóc hai a nh n a, thì chú làm sao cho xi t. Ph n

n chi c, mà s n có ti n thì ph i m

n ng

i giúp

trong nhà; nên m

n m t ng

i àn

bà tr ng tu i, bi t i ch n u n,

ng lo c m n

c h ng ngày và vá qu n áo cho s p nh ,

chú Ti n quét t

c trong nhà và làma c , tr ng rau, cu c gi ng, xách n c. Còn hai

a nh

thì ph i m

n m t ng

i theo ch i b i và gìn gi chúng nó luôn luôn, ban ngày d t chúng nó i ch i, chi u t m r a cho nó s ch s , t i gi mùng tr i chi u cho chúng nó ng . Gi em ch ng c n ph i m

n ng

i l n ch ki m m t

a 14 ho c 15 tu i cho r ti n công. Mà con

là con gái, thì không nên m

n con trai gi ph i m

n m t

a con gái s ch s hi n lành,

ng t p cho hai

a quen tánh n t ôn hòa bi t n nói

l

ng.

Thu nay T n không l u tâm n vi c trong nhà khi cha m còn thì cha m c m quy n, ch ng cha m khu t, thì có v lo l ng s p

t m i vi c. Thình lình v m t, m t mình ph i gánh vác m i vi c trong vi c ngoài ph i lo t nhà c a n con th , t c m n

c

n ru ng

y, b i v y trót c n m ph i nh c lòng m t m i không bi t ph i làm cách nào cho nh b t gánh n ng gia ình. Nay

c v Ba Th i v tình thân ái v i b n x a nên ch n o d n ng.

n ngh nhà có ti n d u m

n thêm ng

i lo c m n

c và gi hai con c ng không t n hao

bao nhiêu, nên ti n c y v Ba Th i ra công ki m ng i mà m

n giúp, ti n công m c r

không c n, mi n là

c ng

i ch c ch n th t thà, bi t trung tính v i ch nhà, bi t th ng

yêu hai

a nh .

N i tháng sau, v Ba Th i ki m m

n giùm cho T n

hai ng

i, m

n con T t 15 tu i,

là con trùm Sóc, gi em, và m

n thím Bài, m t quá ph

kinh ùng ình, lãnh ph n vá

may và b p núc.

ConT t tuy con nhà nghèo, song gòn gàng s ch s , d th ng, cách n nói d u dàng, bi t

chi u chu ng hai

a nh . Còn thím Bài tuy quá 50, song s c v n còn y

, bi t may vá

gi i n u n, l i có tính siêng n ng b t thi p.

https://thuviensach.vn

gh con gh

33

www.hobieuchanh.com

Hai ng

i

c vài b a, T n dòm xem c a ch và ý t thì r t v a lòng, nh t là nh n th y M v i Quí ch u i ch i v i con T t,

cho chàng

c rãnh rang, thì chàng l y làm

vui, nên vô cám n v ch ng Ba Th i l a giùm ng i úng

n.

Con ng

i h b n vi c thì ph i bu n lo nên than th , mà rãnh rang thì sanh ch ng ham vui ch i. T n có ng

i lo c m n

c, l i có ng

i lãnh gi con, thì thân

c an, trí

c kho ,

m m i ch coi chú Ti n làm v

n m t lát r i vô nhà n c m. N m hoài c ng bu n, nên n m r i xách dù i d o xóm.

Th t ban u thì vô quán n m nói chuy n ch i v i Ba Th i ng gi i khu y. Mà nói khào

hoài r i c ng nhàm, l i ph i g p Ba Th i có vi c ph i i qua Cù lao Dài ít b a, T n m i men men i ra phía ngoài ch .

Ch Càng Long là cái bài t s c, T n là tay bài có danh cao, l i có gan k , b i v y v a p m t thì ng

i ta ch p mà r ren m i th nh. Th t T n s , v y ban u chàng t ch i nói

c lo vi c nhà, m c b n s p con, nên ng i coi chúng b n ánh v i nhau trong giây lát ng

gi i bu n v y thôi. Ng t coi ánh bài nhi u l n, t nhiên g p ph i hoàn c nh ép bu c y xô,

khó mà kháng c

c. Có b a m t tay bài

ng n thua, thình lình m c b n vi c, nên c y n c m

giùm h n ít bàn. B a khác mu n g y sòng mà thi u m t tay, ng i ta n n n quá,

xin ánh nh , ch ng n m xu ho c m t c c m t l n c ng c, ch i vài gi mà gi i bu n v y

thôi, T n không l t hoài, mà th t c ng b con sâu bài c r r y n i hai bàn tay, nên ph i ng i sòng v i chúng b n.

Bài b c có cái áp l c lôi cu n ng

i ta hay say mê, h v

ng vào thì khó d t mà i cho

c, b i v y khi ráp sòng thì tính ch i giây lát ng c u vui, mà cu c ch i nó có cù nhây cho

n chi u t i, ch ng nào co chuy n tr c tr , nh án bà b con khóc nhèo nh o, nh

àn ông

kêu on sòm, hay là có ng

i ph i b nh, c n ch y thu c r

c th y, ho c có ng

i bài x u

thua nhi u, r i

qu u gây g ch ng ó m i sên mà v

c.

Bài b c l i có thói yêu m , nó lôi cu n, nó cám d r t hay: m i b t u ch i, th

ng nó

cho mình n

ng mình vui lòng; m y sòng sau có khi nó c ng cho mình thua, nh ng b a

nào có thua thì thua chút nh, thua không quá s n trong m y sòng tr

c, nên mình không

chán n n

n n i ph i cáo t , không lo s

n n i ph i gi i ngh .

T n ch ng kh i b cái áp l c y y

a, ch ng kh i b thói yêu m

ó ám nh, b i v y

ban

u tính ánh bài

ng c u vui, n m b y b a ng i m t sòng, l i ánh 5 xu ho c m t c c ho c m t l n mà thôi. T i chú Ti n siêng n ng, t i thím Bài trung tính, nh t là t i hai a nh

chi u m n con T t, nên vi c nhà an n. T n m i rãnh tay kho trí mà ng i sòng th ng

th

ng, có khi ánh luôn c ngày t i sáng êm, b phú con M v i th ng Quí cho thi m Bài i con T t lo cho n và d ng .

B nh bài b c ã nhi m sâu r i, bây gi d u không ai m i th nh r ren, thì c ng i tìm ki m mà ch i. B a nào thi u tay thì n m nhà bu n hiu, trong ng i b n th n dã d

i.

n ch ng

mãn tang v r i, hai

a con ã trông tu i, ch ng c n ph i trông nom s n sóc n a, thì T n luôn tu ng, không ng i sòng t s c n a thì eo theo m y tr ng gà. T s c thì ánh 5 c c m t

n tr lên, ch không ánh nh , còn á gà thì m i ng s t i hai ba tr m, l i thêm phóng

t ngoài là khác. Khi tr

c có v khuyên d t nên t n ch i có ch ng. Bây gi m t mình t ch , trong nhà có s n ti n b c, l i không ai ng n c n, b i v y T n ch i t do, ch i th c a.

n mùa gà thì T n ch i mê m t, ban ngày á gà, ban êm ánh me. B a nào không có cái t me thì ánh phé, ánh , ho c áng già dách tuy ch i ch m chút, song không ch a th nào h t.

Trong lúc y

p Tr

ng

nh, có m t cô tên là Ba Mùi, m i 25 tu i mà ch ng ch t không

l i cho cô chú con nào, l i

cho cô m t cái nhà lá vách ván v i ít ngàn

ng b c

n. Cô Ba Mùi tuy nh tu i, v nhan s c s c thì cô c ng nh các thi u ph khác trong vùng, ch không có v gì

p

c bi t, song cô có khi u thông minh, có trí lanh l , nên cô có ngh

ánh t s c th t cao, ng i sòng 10 l n cô thua ch ng vài l n, mà có thua thì c ng thua nh . H i ch ng cô còn sanh ti n th y cô có tài c bi t nh v y thì

cho cô thong th mà

https://thuviensach.vn

gh con gh

34

www.hobieuchanh.com

ch i bài, thành ra cô là tay t s c nhà ngh , ai r c ng không ch y, ai không r thì c ng ki m tay mà ánh.

Nay ch ng cô Ba Mùi m t r i, m t mình trong nhà qu nh hiu, ra vào th y bàn th ch ng áo não, b i v y cúng tu n ba nh t cho ch ng r i cô th ra ng i Tru ng An ki m bài mà ch i cho gi i khuây.

Chánh lúc y Phan V n T n làng M Huê ã m n

c con T t gi em và thím Bài

trông nom m i vi c trong nhà, anh th

i ch i khi ra ch Càng Long, khi

o xe máy vô m y

p. Nhi u b a g p ng

i ta r , T n ng i sòng v i cô Ba Mùi. Hai àng g p nhau ít l n r i chòm xóm bày chuy n c p ôi, nói r ng m t ng i goá v , m t ng

i goá ch ng, hai àng

nên ch p n i

ng l p l i gia ình m i mà h

ng h nh phúc.

Cô Ba Mùi gi n ng

i bày vi c qu y, cô nói ch ng m t ch a khô núm m mà c i giá n i gì.

Hu ng h ông H

ng giáo T n l n h n cô t i m

i m y tu i mu n cho cô l y ch ng già

ng ch u quá b a m t l n n a hay sao.

B c p ôi H

ng T ng c ng không vui lòng, vi c l r ng v m t có l i hai a con, có

gái có trai

r i còn mu n gì n a mà ham ch p n i. goá nuôi con cho tr n ni m chung th y, bày c

i v khác r i gây cái h a m gh con gh , ph i c c trí nh c lòng.

Hai ng

i nói nghe úng

n h t c hai, nh ng mà qua mùa m a gà thay lông, các tr ng

gà

u óng c a, m i ng

i ham

en thì ch còn chui vào m y sòng bài t s c

gi i

khuây

chút nh.

Ba Mùi v i H

ng T n bây gi có d p g p nhau h ng ngày, g p ri t thành thói quen, nên a nào T n bét i ngã khác mà ch i, thì trong lòng không c vui nh ng i sòng v i Ba

Mùi.

L a ái tình ã ngún r i, h hai ng

i g p nhau thì T n t ý thân thi t mà nói chuy n v i Ba Mùi, còn cô n c ng vui v mà àm

o, nhi u khi dùng l i gi u c t

c

i ch i, nh t là

hay li c m t h u tình mà khêu g i.

Có b a T n t i nhà Ba Mùi mà r

ánh bài, r i hai ng

i d t nhau ra p 8 ng ki m

thêm tay ng i sòng cho

.

Có b a Ba Mùi i ch s m,

n M Huê ghé th m H

ng T n. Th y M v i Quí x n b n

bên cha thì cô kêu l i n ng n u h i th m, h i m i a

c bao nhiêu tu i, khen M nhu mì

th

ng, khen Quí ch m h m d n d .

T n m i Mùi

ánh bài ch i m t b a. Mùi d d không mu n ch p l i. T n nài ép r i sai chú Ti n làm v

n i ra ch m i cô n m v i cô Sáu Tr vô l p t ng

tay gây sòng

t b a cho vui. Vì không m y khi H

ng T n m i, hai ng

i kia v tình i li n. Sòng bài

kéo dài t i n a chi u, Ba Mùi

v n, cô vi n l b nhà ban êm không

c, nên cô xin sên

sòng

ng cô v cho kh i t i.

Có sòng bài ó nên ngoài ch Càng Long

n rùm cô s p p7 v i ông H

ng T n, vì hai

àng ã b t

u t i lui, mà tình ý coi có mòi thân thi n v i nhau l m.

7 l y ch ng

https://thuviensach.vn

gh con gh

35

www.hobieuchanh.com

CH

NG 2

(9)

M t bu i s m mai, n c m r i, H

ng T n o xe máy i vô gi ng ch i. V Ba Th i ng

ng tr

c c a th y T n t i ngã ba, mu n qu o vô Su i C n, thì kêu mà h i: “Anh i âu mà b a nào c ng vô gi ng hoài v y? M i anh ghé ch i m t chút. Có cha con H

ng

ây nè”.

T n xu ng xe d t i vô quán. V ch ng Ba Th i ni m n m i ng i, ch bình trà m i mà ãi khách. V Ba Th i h i th m M v i Quí, nói sao lâu r i không th y con T t d t hai a

nh vô ch i v i con H

ng.

T n nói

ng xe qua l i th

ng quá, không dám cho con T t d t s p nh

i ch i xa, d n

nó

ch i l n qu n trong sân cho kh i lo r i ro.

Nói chuy n n ng m a, m l nh, m t h i r i v Ba Th i v a c i v a h i T n: “ ng

i ta

nói anh s p c

i cô Ba Mùi trong Tr

ng

nh, ph i thi t v y không anh hai?”

T n ch ng h ng h i l i:

- Ai bày chuy n nói k c c nh v y?

-

Ngoài ch ng

i ta

n rùm, ai c ng nói nh v y h t th y.

-

Ch c hôm n th y cô Ba Mùi ra ghé th m tôi, r i ánh bài ch i m t ngày, nên h

t

chuy n ch gì.

-

Mà có l anh ã có tính, nên h m i

t chuy n

c ch ,

-

Tôi có nói v i ai tôi s c

i cô Ba Mùi âu?

-

Anh không nói, mà hai ng

i có ý mu n ph i hi p, ng

i ta ghé m t t nhiên ng

i ta

hi u.

-

Oái! H mu n nói gi ng gì t ý h . Mà d u tôi có c i cô Ba Mùi l i h i gì hay sao

mà nói.

-

Hai àng góa h t, ráp v i nhau là ph i, ch có h i gì. L i cô v i ch ng tr c không

có con, cái ó l i càng ti n cho anh n a. Ng t m t u, ng

i ta nói cô là tay bài t

c nhà ngh , cô gi i có cái ngh

ó, ch ru ng r y, vá may, n u n

ng, cô không bi t

i.

-

t này gi i ngh

ó c ng

nuôi s ng

-

Tôi s phá s n ch .

-

! M y tháng nay tôi có ánh bài v i cô nhi u sòng; bài c a cô cao thi t, nên ít khi thua. Mà ánh bài cao nh v y, d u có thua c ng mát ru t.

Ba Th i nói: “ M y tháng nay tôi th y anh i ch i th ng quá, nh t là i vô trong gi ng.

n hay thua mà anh i hành ngày v y?”

T n c

i, v a

ng d y v a nói: “ nhà bu n quá nên th

i ch i. ánh t s c m t hai

c, khi n khi thua có sao âu mà s ”

n t bi t v ch ng Ba Th i r i c

i xe i vô gi ng.

Tuy nói l là v y, song l i thiên h

n ó không ph i là vô c , b i vì cách vài tháng sau thi t qu H

ng T n c

i cô Ba Mùi, r

c cô v

chung m t nhà. ám c

i thân m t, ch

không làm rình rang, không nhóm h , không mâm tr u, không l v t chi h t. T n a cho Ba

Mùi ít tr m

ng b c

ng may qu n áo m i, n u vài mâm c m cúng ch ng tr c.

n b a

cúng, ngoài M Huê H

ng T n m i vài ông b n c i xe máy i v i ông ta vô Tr ng

nh

n u ng m t b a, r i kêu xe ng a r

c Ba Mùi v M Huê. Bu i chi u T n làm v t gà cúng tr

c cho Ba Mùi l y ra m t, r i m i ít ng

i trong xóm l i n nh u

ng ch ng ki n.

ng T n c

i v âm th m, nh ng c ng

cho thiên h t làng trong ra làng ngoài hay bi t n v i Mùi ph i h p

l ,

phép, có ám c

i h n hoi, b i v y không ai khen chê hay d

ngh chi h t.

Duy có v ch ng Ba Th i nghe tin y thì than v i nhau r ng T n nh Th Tánh siêng ng ki m

c, nên gây ra

c m t s nghi p tuy không to tác song c ng

cho gia ình

ng thoe h ng tr

ng gi mãn

i. Nay c

i Th Mùi m i thanh sanh là m t tay bài cao, r i https://thuviensach.vn

gh con gh

36

www.hobieuchanh.com

ây v ch ng s say mê bài b c mà s t nghi p, h nhà, u ng công phu c a Th Tánh ti n n trót 16 n m, tính làm ra c a mà

l i cho con, s e con không

c h

ng nh , vì s b

tay ng

i khác phá tiêu h t.

V ch ng Ba Th i óng không l m. T n r

c Th Mùi v nhà, trong m y ngày

u thì v

ch ng

m m, x n b n nhà. Mùi vui ch i làm quen v i hai a con c a ch ng, còn T n thì

coi cho chú Ti n làm c trong v

n, ch ch cu c v ng tr ng khoai, gieo

u.

Nh ng thú vui gia ình êm m th i th i, không ph i là s thích c a c p v ch ng, c hai u

a cái vui khác, mu n cái vui ph i pha l n m ng v i lo, may v i r i, n v i thua, ng gây

m xúc t ng h i, mu n

en cho có

thú v . T n hi u ý v nên ra ch r tay bài v nhà cho v

ánh, mình ng i coi ch i. Mà ng i coi ít b a r i c ng nhàm, T n m i v

ánh

trong nhà, anh ta vô gi ng ki m gây sòng khác.

Ba Mùi ch i

c n m sáu sòng r i có ng

i m c b n vi c nhà nên không vô ch i

c,

làm cho thi u tay, ch ta m i mò ra ch ki m mà ch i, thành th b a nào c ng v y ch ng i t n i v

i m t ngã, t i mò m i mò v , có khi ch i luôn ban êm cho t i sáng.

Qua mùa khô, m y chu ng gà m l i, thì ông H

ng T n mê mi t luôn tu ng, b nhà c a,

quên con th , nhà thì b phú cho chú Ti n v i thím Bài làm sao thì làm, còn con thì giao cho con T t cho n gi ng không thèm ngó ngàng t i.

Ch ng c ta bà, Ba Mùi có vui gì mà nhà, b i v y m nh ai n y i, không ai trách ai h t.

Tuy v y mà n nhau

c vài ba n m thì Ba Mùi c ng sanh cho T n m t a con trai

t

tên Sen, nh ng than ít s a nên ki m m

n vú nuôi mà k thi t là s cho con bú r i m c con eo theo, ng i sòng không

c.

Ch ng th ng Quí là con c a v tr

c

c chín m

i tu i, mà t i ngày nó c lo i b t d ,

ho c th r u ngoài b . Có ng

i h i ông H

ng T n sao con quá tu i r i sao ch a ch u em nó ra tr

ng cho nó h c. T n nh l i r i m i d t Quí ra tr ng Càng Long, nói v i ông

c

c V nh ghi tên vào s cho nó h c.

Con i h c, T n c ng không thèm ý t i, phú cho th y giáo làm sao c th y làm,

mi n là m i bu i th y con ôm sách ra i ho c tr a chi u tan h c tr v thì T n an b ng hài lòng, t

ng là

o làm cha ã vuông tròn, mà con có th th xin ti n n bánh n hàng hay mua v mua vi t, thì cho ít c c b c l i than i nay có con i h c t n hao lung quá.

Ba Mùi v

nhà ch ng trong m y n m u, tuy không có tình gian díu v i hai a con

riêng c a ch ng song hai

a ch kh kh o thi t thà nên ch ta không có c chi mà oán ghét, ch ng ch ta sanh

c th ng Sen, thì s ganh g b t

u nhen nhúm trong trí. Th y T n b ng

Sen mà n ng n u thì ch ta h n h vui c

i, còn b a nào T n rãnh nên vu t ve M hay Quí, ho c kêu hai

a ó nói chuy n

ng gi i bu n, thì ch ta chù , tr n m t châu mày, d ng

nh mu n ch ng dành

t t c tình th

ng yêu cho Sen, không

c chia s t cho Quí và

.

Ba Mùi thi u h c, không thông tâm lý, c ng không bi t o làm m gh

i v i con

ch ng. Khi b

c vào nhà ch ng ã có s n hai

a con th ngây, chúng nó m côi m nên

khao khát tình th

ng yêu ôm p. N u mình thay th làm m chúng nó, dan díu m n yêu, ch m nom s n sóc, gây chút c m tình r i ép bu c chúng nó g i là má c ng c, ch ng c n

i là dì. N u sau có sanh thêm th ng Sen n a, thì mình có c ba

a con ch có h i gì

âu. ã không bi t có con

ng êm m nh v y mà i, l i còn

ganh g phát sanh trong

u óc nó h p d n l n l n mà bi n tình m con ra phe c u ch, gây bu n cho ng i l n, gieo

kh cho tr con.

M v i Quí m i ng y m t thêm l n khôn, t nhiên chúng nh n th y bà m gh ã không

yêu mà còn ghét chúng nó n a, b i v y chúng nó t dang xa ra, cho kh i nghe nh ng ti ng cay

ng hay n ng n , ho c kh i th y h m h hay ch h .

Ba Mùi không thèm nói t i th ng Quí, mà h nói t i thì la r y, còn con M

ã l n r i, thì ép

bu c nó ph i vô b p ph v i thím Bài r a chén quét nhà, nói r ng t p cho nó bi t n công mà thi t là ày

a cho thân nó c c kh .

https://thuviensach.vn

gh con gh

37

www.hobieuchanh.com

Trót h n 10 n m tr

ng hai ch em M và Quí s ng trong m t c nh i l nh l o, s s t,

bu n c c, tiêu hiêu, có cha mà cha c mê sa bài b c ít có d p g n con, có m gh chánh là ng

i thù ngh ch. Các tình th

ng yêu d n d p trong lòng ch h

ng v hai ch em mà thôi,

ch không phát tri n ra ch nào khác

c. Mà ch em th

ng nhau thì l y ý t mà t v i

nhau, hay là dùng c p m t mà truy n tin v y thôi, ch không dám h môi h mi ng.

Không

c bi u l nh ng yêu, không

c th

ng th c thú vui v y, hai tr ph i d u k n i lòng u phi n r i trí ch m chú v ph n s kho khuây lãng.

M thì t p n u n vá áo cho rành r r i

c 15 hay 16 tu i thì trong nhà kh i m

n thím

Bài n a, Ba Mùi giao h t m i vi c cho M lãnh lo.

Còn Quí nh h c t p chuyên c n, nên tr thành h c trò nh t trong làng Càng Long, c

ông

c h c th

ng yêu, i thi b ng s h c

c

u cao, mà i thi vào tr

ng l n c ng

u

luôn n a.

R t ti c thay trong lúc hai tr s ng v i au lòng bu n trí nh v y, ông T n làm làng ã lên i B i bái T n, mà ông không tìm hi u n i lòng c a hai con. Còn Ba Mùi h th y th ng Sen càng thêm l n, th ch ta càng th y ghét Quí v i M , không i ý chút nào h t.

Mà mu n nói cho úng thì ch ph i nói B i bái T n không có thì gi mà tìm hi u n i kh c a hai con, còn Ba Mùi không dè

i ãi v i tr nh v y s b ng

i ta chê c

i m gh kh c

c nên s mà c i hóa.

T n m c á gà ánh b c, có rãnh âu mà dòm ngó vi c trong nhà. Còn Mùi m c t s c câu tôm, nào có ai chê c

i mà s .

Bài b c có hai v ch ng, không làm vi c gì sanh l i, m i n m thua thi u m t m , qua mùa g t góp l i ru ng ph i ong cho ng

i ta m t ph n l n mà tr n . Thâm th ng m i n m t ít, nh ng nhi u n m hóa ra nhi u, r i s nhi u y còn thêm ti n l i, thành th

n khi

Quí thi

u vào tr

ng trung h c, ng

i ta nói cha có nhi u

t ru ng, con ph i óng ti n

m ti n h c ch không cho h

ng h c b ng, thi B i bái T n ang l n h p trong n n n li u không th

óng ti n n i cho Quí h c thêm 4 n m n a, b i v y Quí ph i d n lòng b i cho quan Kinh Lý La-Co mà nuôi thân.

https://thuviensach.vn

gh con gh

38

www.hobieuchanh.com

CH

NG III

(10)

T b a Quí v nhà t bi t cha m , ch em ng sáng ngày sau i theo quan Kinh Lý La-Co lên Sài Gòn ti p b i v i ông, thì B i bái T n xúc ng c c

m. Con ra i ông

ng

ngoài ngó theo, n

c m t ch y ròng ròng ch không d n dò con

c m t ti ng.

Quí ra l b v

ng rào che khu t d ng, ông B i lau n

c m t r i i th ng vào trong bu n

m thiêm thi p mà t

ng nh t i con.

n ngày nay ông m i nh n th y t i l i c a ông, l i o làm ch ng, l i

o làm cha, l i v i ng

i ch t, l i v i k s ng. Nh ng bi t l i thì ã tr , i vi c

u h h ng, thì có khóc mà ch u, ch làm sao mà s a ch a bây gi .

n chi u c m d n ra r i th ng Sen vô d mùng kêu cha ra n c m. Ông T n nói không ói, ông bi u nó ra n v i má nó i. Bà Mùi ph i vào m i m t l n n a, c c ch ng ã ông ph i ráng ra n n a chén r i buôn

a i u ng n

c. Ông b

c ra l

ng ngó mông, ngó cái gò

mã trong s

t h

ng h a n m ngang nhà, trong gò y có m c a cha m và m c a v tr c

là má c a con M v i th ng Quí n a. T h i chi u ông bu n r u au n bây gi th y m mã

, ông thêm h th n vô cùng. Ông ng i trên l

ng g c m t nghiên tai, ông t t

ng ng

i

a, r i d

ng nh ông nghe h i: “ Tôi ch u c c nh c, tôi ráng c n ki m mua thêm ru ng t

cho mình có

huê l i mà nuôi con n h c,

n n i nó ph i i

mà nuôi s ng?”

Ông T n khóc th m. Ông mu n ch t ph c cho xong, ch t ng d t phi n não, ch t

ng

cu ng c u tuy n tìm cha m và tìm v hi n mà ch u l i.

Ông khóc m t h i r i tính ki m ng

i quen v i v tr

c mà àm o, trút b u cay ng

cho nh b t n i lòng. Ông nh v Ba Th i là ch em thân thi t v i v ông h i tr c. T n m

tr

c ch ng ch ta ch t có l c ng bu n nh ông bây gi v y i vô th m ch ta ng than th

vi c nhà cho

ôi chút.

Tr i t i ã lâu r i. Nh ng nh m t tr ng ã lên cao nên d i xu ng ng sáng lòa. Ông T n

ch m rãi i vô ngã ba Su i C n. Th y trong quán dì Ba Th i c a ch a óng, èn còn sáng tr ng, ông m i ghé vào.

Con H

ng

ng n m trên quán nói chuy n ch i v i m , nó nghe ng t, thì ngóc u

ngó ra, nó th y ông B i bái T n thì l t

t kêu mà nói: “ má, có ông B i bái vô kìa má”.

Dì Ba Th i lòm còm ng i d y h i: “ Có vi c gì hay không mà anh vô t i gi v y?”

Ông B i bái nói: “ Tôi th y tr ng sáng nên th i ch i m t chút, ch có vi c chi âu”

Dì Ba Th i m i ông ng i, bi u con i n u n

c ng ch trà u ng. Ông B i b

c l i cái

võng mà n m. Dì ba nói: “ H i chi u cháu Quí có vô t gi m con tôi ng s m mai nó lên

Sài Gòn v i qua Kinh Lý. Tôi c m l i c m ch i n g n t i nó m i v . Con H

ng tính

khuya nó ra cho s m

ng ón mà

a cháu Quí lên xe”. Ông B i n m êm không nói chi h t.

Dì Ba nói ti p: “ T i nghi p quá. Nó i nó g ng làm vui ch tôi dòm s c m t nó bi t nó

bu n. M i 16, 17 tu i mà ph i b nhà, b cha b ch , i l p thân. Mà l p thân l i b i cho Tây, ch không ph i làm ngh gì sang tr ng, thì vui làm sao c”

Ông B i c ng v n l ng thinh.

Dì Ba nói n a: “ Tôi có h i nó v y ch

i theo quan Kinh Lý nh v y nó tính ch ng nào hay không. Nó nói nó ã kiên quy t b

c ch n vào

ng

i

ng l i l n mà l p thân;

tr i khi n nó i bao lâu, i t i âu tùy ý tr i nh, nó không bi t tr c

c. Nó nói nh v y,

nó không tr v

ây. Nó có nói v i anh ch ng nào nó v hay không?”

Ông B i áp c t ng n: “ Không”

Dì Ba bi t ông

ng bu n v gia o nên dì không dám nói chuy n Quí n a.

H

ng b ng ra m t cái tách v i bình trà trên bàn. Dì Ba b c l i trán tách rót trà r i

i ông B i d y u ng m t chút trà nóng m b ng.

Bây gi ông B i m i ch u ng i d y r i m nh m i l i cái bàn b ng tách trà nóng rót u ng

t h i. H

ng ng i trên gh

d a t ki n

ng bánh mà bán, có ý lóng nghe hai ng

i nói

chuy n v Quí i Sài Gòn. Té ra dì Ba tr mái h i:

-

Mùa này lúa mi t Càng Long mình ây nghe nói trúng d l m ph i hôn anh?

https://thuviensach.vn

gh con gh

39

www.hobieuchanh.com

-

Trúng.

-

Lúa trúng còn vái cho cao giá

ng

kh cho con nhà làm ru ng, nh t là m y ông

n ch nh .

-

cho ai, ch m y ng

i thi u h t ã l y ti n tr

c c a chành h i tháng 7 tháng 8

bây gi ph i ong lúa chành theo giá r m t, b i v y có h ng

c giá cao âu.

-

i mình l y ti n tr

c thì ph i ch u, ch bi t làm sao. N m nay anh có l y ti n tr c

a chành hay không?

-

Làm sao mà kh i

c. Tôi l y c a Duy X

ng 200 t , c a K T

ng 200 t n a, t i

mùa ph i cân cho 2 chành h t m t ngàn 200 thùng r i.

-

Ru ng c a anh cho m

n bao nhiêu lúa?

-

t ngàn 600 thùng.

-

y thì còn 400 thùng, làm sao mà

trong n m t i.

-

Xài m i kh h ! Còn m y m i n khác n a, 400 thùng lúa ó bán không ti n l i, có

âu mà tính xài.

-

Tr i i! V y r i làm sao?

-

i âu hay t i ó ch bi t làm sao.

-

Nguy quá, v y mà anh không lo, c th

i ch i hoài.

-

m nhà nh n n n không ch u n i, nên tôi ph i i cho khuây lãng, ch có ph i tôi mê sa bài b c âu dì.

-

Anh i thét càng

n thêm n a ch .

-

Tôi ngh l i, nguy ây l i t i m th ng Quí h t th y.

-

Ch m t ã 13, 14 n m r i, ch có làm h h i âu mà anh th a cho ch !

-

Thì t i nó ch t nó b tôi, nó làm tôi bu n r u, i ch i ta bà b y b , nên gia o m i

i, nghi p m i h

ây.

-

Thi t ang làm n x n x n, mua ru ng

t, ra làm làng, ai c ng oán v ch ng anh s

làm giàu l n. Thình lình ch b anh mà i theo ông bà, nên m i h h i. Ch n u ch ng cho t i bây gi tôi ch c ru ng

t c a anh ã lên t i c tr m m u, con M

ã gã

y ch ng, th ng Quí

c h c thêm n a, có âu ph i ra thân

cho Tây

ng nh

mãnh áo chén c m.

-

Thôi

ng có nh c t i th ng Quí n a, dì i! h i chi u t i gi tôi mu n ch t ph t cho r i.

-

Anh ch t gia

o c a anh càng nguy thêm n a. Anh ph i s ng mà lo s p t l i cho

yên n cho th nh th i ch .

-

p

t cách nào âu dì nói cho tôi nghe th coi?

-

Tém d p cho g n gh , tr d t n n n còn l i bao nhiêu thì li u c m g p m m, m i m c ngó s thâu mà nh xu t, gói ghém cho ch t ch a, làm nh v y thì c ch

gì. Anh m i 50 tu i, ch a gìa gì l m, anh còn ngày gi mà s p

t vi c nhà l i

ng

ng th nh th i sung s

ng v i ng

i ta. Kìa ông c

ng n có m t m u ru ng v i

t m u trên gi ng, mà ng khéo lo nên ru ng

lúa n, gi ng có huê l i,

i ch ,

quanh n m ng thong th vô cùng. Anh có t i hai ba m u gi ng l i thêm g n 50 m u ru ng l thì anh ph i d d , ph i ra m t “ ng i có c m ti n”, t i sao mà anh ph i

thi u h t

n mang n mang n n? Anh ph i suy xét l i t i duyên có nào mà làm cho vi c nhà anh ph i suy s p. H tìm ra m i h i anh ph i d p ph t nó i, thì t nhiên anh ng v

ng l i có gì âu.

Ông B i T n b

i l i võng n m n a, n m nín khe. Dì Ba Th i nói chuy n thì ông h n ch ng, ông không mu n nói ông c ng không mu n nghe. C m t h i, ông ng d y t

gi m con dì Ba Th i mà v .

M con Ba Mùi ã ng r i, duy con M còn ng i vá áo c a m coi cha có v thì vô.

Ông B i v nhà, không dám ngó con; ông óng c a l i r i xâm xâm i l i cái gi ng c a

th ng Quí ng h i tr a mà n m.

Con M vá áo r i, th y cha n m im lìm, trông cha ã an gi c nên nó d p èn i ng .

https://thuviensach.vn

gh con gh

40

www.hobieuchanh.com

Ông B i T n có ng

c âu. Ông n m lim dim trong trí c nh hình dáng Quí h i chi u, bên tai c nghe nh ng l i c a dì Ba Th i nói h i nãy.

Thình lình gi a êm khuya v ng v , có m t chi c thuy n i d i r ch phía sau v

n, chéo

mái nghe r t r t, r i l i có ng

i l i c t ti ng lên mà hát:

còn gót

nh son.

khi m m t, gót con m i

m bùn.

Câu hát ác li t quá! Ông B i

ng bu n t i, nó còn g i m ch s u, làm cho n

c m t ông

tuôn ra d m d .

n khuya ông th y con M th c d y s m r a m t thay

, r i tr i h ng sáng nó m c a

nhè nh mà i. Ông th

ng nh b a m t tr i m c m t lát r i M m i i ch . B a nay nó i m, ch c là nó ra ch

ng

a em nó lên xe. Ông B i mu n i, ông ã ng i d y, mà r i ông ngh g p con n a ông ph i nói chuy n gì; th y m t con ông càng thêm t i nh c, càng thêm th n thùa, ch không có ích chi h t. Ngh nh v y r i ông n m l i, gác tay qua trán, n c m t

n ch y hoài.

Ch ng M

i ch v , m con Ba Mùi m i th c d y. Bây gi ông B i m i i r a m t r i i luôn ra sau v

n coi chú Ti n làm c . Ng i l i n c m, Ba Mùi th y ông s c m t d u d u, không mu n nói chuy n, không ngó v con, ch ta bi t ch ng bu n vì s Quí i, nên ch ta không dám nh c t i. n c m xong r i ông B i ki m ch mà n m n a, không tính o xe i

ch i nh th

ng b a. Ba Mùi th y v y ch ta c ng không dám i.

y b a sau ông B i c ng l c

c nhà hoài, không mu n i âu h t. Nh n bài t i n m sáu a Ba Mùi ch u không n i n a, nên n c m r i ch ta làm gan l y dù mà i. Ông B i ngó th y, nh ng ông không nói gì h t.

B a sau, l i n a bu i s m mai, có ông H

ng s B n M Tr

ng ghé nhà th m ông

i bái T n. Hai ông nói chuy n mùa màng, h i th m m l nh, r i H

ng s B n m i h i

qua vi c nhà c a B i bái T n. Ông h i ông B i c m y ng

i con, ng

i nào

c bao

nhiêu tu i. Ông B i t thi t ng

i v trong ã m t có

l i cho ông con M là gái

u lòng

m nay

c 19 tu i, v i

a con trai m i 17 tu i. Ông ch p n i v i ng

i sau ó sanh thêm

t trai ã

c 9 tu i.

Ông H

ng s Nhi u m i nói ngay ra r ng th y giáo L , d y t i tr ong Gi ng Ké, c y ông

n mu n t ý c u thân h i th m tu i c a M và xin nh ngày cho xu ng coi m t.

Ông B i suy ngh r i khiêm nh

ng nói M còn kh kh o, ph n thì m côi m s m quá nên thi u b d y d , b i v y s l y ch ng s làm dâu không kham.

Ông H

ng s nói Giáo

m i 22 tu i v n là con út c a th y Bang bi n Sung trên ng Liêm. Cha ã m t m y n m nay r i, bây gi còn m già gi nhà th , bà là m t ng i

hi n

c nên làm dâu không khó gì. Hu ng chi giáo L

i d y h c h c

i v thì d t v theo

ng lo c m n

c, có

v

nhà âu mà s v làm dâu.

Hai ông bàn cãi m t h i r i th a thu n b a s m m i chúa nh t s p t i ây ông H

ng s

em m con th y giáo L xu ng coi con M , xu ng coi m t chút r i v , kh i ãi c m n c

chi h t.

Ông H

ng s B n v r i, ch ng v ch ng ông B i ng i n c m v i hai con. Ba Mùi i h i khách M Tr

ng

n tính vi c chi mà nói lâu d v y. Ông B i cho hay Giáo L d y tr

ng gi ng Ké, c y ông H

ng s B n làm mai xin c

i con M , h n chúa nh t này gi t

con giáo L xu ng coi m t con M . Ông d n v ph i s p t

ng b a ó ti p khách cho

àng hoàng và d n con ph i b n áo qu n s ch s ng ra chào khách.

Ba Mùi nghe nói ch ng coi con M thì than: “ Cha ch ông gã con M thì c t tay, còn ai lo c m n

c, ai coi sóc trong nhà n a?”

Ông B i Bái n i gi n nên tr n m t nói l n: “Tính b t nó làm m i mãn i hay sao? Con

gái h t i tu i ng

i ta mu n c

i n u mình coi ph i ch thì gã cho nó có ôi b n mà làm n.

u mình tham công ti c vi c không ch u g ,

nó l th i r i vác bán chi ai

c?”

https://thuviensach.vn

gh con gh

41

www.hobieuchanh.com

ch ng v i nhau h n 10 n m, ông B i m i n n t l n th nh t. Nh ng mà Ba Mùi không nao núng: ch ta x m t mà áp li n: “ Tôi nói chuy n mà nghe ch con ông, mu n gã ch ng nào, g cho ai ông gã. Tôi âu dám c n tr ”.

Ông B i nghe ba ti ng “con c a ông”, thì ông châu mày trong lòng phi n l m, nh ng n u nói ra thì có chuy n s r c r i, mà không có ch hay, b i v y ông li c m c ngó con M r i n ri t cho mau h t chén c m

ng

ng d y mà i cho khuây lãng.

Tuy Ba Mùi c n , song g n t i chúa nh t ch ta c ng bi u chú Ti n d n d p, lau chùi trong nhà, quét h t ngoài sân, âu ó

u s ch s . Ch ta c ng lo s p

t tr u n

c, coi s a

so n cho M , nên b a H

ng s B n d t m con th y giáo L

n nhà thì M b ng tr u b ng

c ra m i khách àng hoàng, không l m l i ch nào cho ng i ta có th chê

c.

Ch ng khách v , ông B i

a ra t i c a ngõ thì ông H

ng s

ng l i nói nhõ v i ông B i:

th y giáo v tính l i v i bà Bang coi sao r i tôi s tr l i”.

Ông B i g t

u. Ba ng

i khách lên xe ng a mà v .

Ông B i i ch m rãi v nhà, ông th m ngh th y giáo L t ng m o nhu mì, con bà Bang

bi n, nói chuy n hòa nhã; n u ng

i ta xin cho b

c t i thì mình gã c ng

c. Ng t h ch u

thì ph i s m

c cho con, ph i lo làm ám c

i, t n hao

n m t hai ngàn coi m i

c. Ti n

âu?. . .

https://thuviensach.vn

gh con gh

42

www.hobieuchanh.com

CH

NG IV

(11)

Ch ng

n coi con M làm cho ông B i T n ph i b i r i m y b a rày. Ông b d p h t cu c bài b c và á gà; ông c ng t m quên i vi c Quí theo b i cho quan Kinh Lý; ông chú ý s gã con M cho th y giáo L

ng cho nó kho t m thân.

Gã con l y ch ng th nào c ng ph i t n m t hai ngàn. Ch làm x p x coi sao c. Mình

c n thì mình bi t, ch thiên h ai c ng bi t mình là m t v n ch , m t ng

i có c m

ti n. V y mình ph i may thêm qu n áo, s m mùng m n cho con. D u mình có òi áo òi n trang, òi ti n

ng i n a, mình c ng ph i s m thêm cho con chút nh vàng, ng nó eo v

nhà ch ng cho

th n, v i ch em bên ch ng. N i vi c s a so n cho con ã th y t n c ngàn i. Mà m y n m nay con M c c kh h t s c, ngày l y ch ng mình t n v i nó m t ngàn không áng hay sao? áng l m. D u nó không có công lao gì trong nhà này, khi nó l y ch ng, mình là cha mình c ng ph i lo, ph i cho nó ti n không c phép ti c v i con.

Còn làm ám c

i, mình là

n ch , l i làm t i ch c B i bái trong làng, th nào gã con mình c ng ph i nhóm h , ph i m i h

ng ch c M Huê M tr

ng, An Tr

ng là nh ng

ng

i mình thù t c thu nay: n u không m i

ch c ng

i ta phi n trách. M i

thì ph i

mua m t con bò v i vài con heo. M c d u

c thi p m i ám c

i thì khách th

ng i là

u, b c ti n, l i h

ánh bài h t me thì ch nhà l y ti n xâu n a, nh ng mà c ng ph i d phòng m t ngàn m i

mua bò, heo,

n u bánh trái, r

u trà.

Ây v y d u ti n n, làm g n gh th nào, c ng ph i có hai ngàn ng m i

.

Làm sao mà có? Lúc cho m

n ru ng mùa này, mình ph i b c tr

c c a hai chành, mình

ph i cân lúa cho h mà tr , còn d có ba b n tr n thùng, n t t là may, d u lúa có giá mình

bán c ng không

c m t s ti n l n.

Ngày ó ông B i c

i ra i vô mà tính hoài, tính coi ph i làm cách nào cho có ti n. M c ã sáu b y ngàn r i, bây gi vay n a ai dám cho thêm. Mà d u h cho vay thêm, r i mình y chi mà tr . S vay thêm l n thì s ti n l i c ng thêm nhi u. S lúa cho m n ru ng không

i hai ngàn thùng, theo giá lúa hi n th i bàn h t bán h t c ng ch a ti n tr l i, có âu tr

n cho

c.

n tr a ông n m vác tay qua trán mà tính n a. Ông s c nh m y l i c a dì Ba Th i nói êm n , ông m m c

i châu mày. Dì Ba Th i khuyên nên tém d p cho g n gh , nên tr d t n n, r i còn l i bao nhiêu thì li u c m g p m m cho kh i c c lòng nh c trí. Tám d p b ng cách nào? Ch có cách bán ru ng mà tr d t n . M

i hai m u ru ng không th bán

c. Có

bán thì ho c bán 13 m u c a cha m cho

ng h h i tr

c, ho c bán 25 m u c a má con M

dàng d m có ti n mà mua sau.

Cha ch , mà bán 13 m u c a cha m mua cho thì u ng vì ru ng t t, còn bán 25 m u c a xúi mua thì t i h v i ng

i khu t m t quá, làm sao mà bán cho ành.

Tuy ông B i ti c s nghi p nên vi n nhi u l mà bác l i khuyên c a dì Ba Th i, song m y ngày sau ông suy ngh t i xét lui thì ch có cách bán ru ng m i gi i nguy.

M t bu i sáng s m ông c i xe máy vô gi ng th m v ch ng Sáu Th ã có m

n ru ng

t c a ông làm 3 n m m i mãn h n, mùa r i ã quen bi t nhau nên d nói chuy n, ông m

th coi Sáu Th mu n mua ru ng c a ông hay không. Sáu Th h i ph n ru ng nào, bán giá bao nhiêu. Ông nói trong hai ph n, m t ph n 13 m u M Huê và m t ph n 25 m u M

Tr

ng, mu n mua ph n nào c ng

c, nh ng ph n nào c ng tính m i m u 600

ng ông

i bán. Sáu th chê m c, t ý mu n mua s 25 m u cho g n t c a anh ta, nh ng nói n u

tính giá 400

ng m i m u thì m i dám mua, ch giá cao h n n a thì không mua n i. Ông i nói lúa cao giá, t nhiên

t ph i b t giá lên cao. Ông khuyên hãy suy ngh l i, n u không ch u mua theo gía ông nh thì ông s bán cho bà Chánh Bái vì bà c ng ng ki m ru ng mà

mua.

Ông B i bi t th nào sáu Th c ng ph i tr thêm, nên ông v nhà tính n m ch , vì bán ru ng t ch không ph i bán cá tôm mà v i l m.

https://thuviensach.vn

gh con gh

43

www.hobieuchanh.com

Cách m y b a Sáu Th ra tr 450

ng m t m u. . ông b i không ch u c

òi 600.

Ông H

ng s B n nh n d p ra ch i ghé th m ông B i. Ông nói m con th y giáo L

i

coi con M , thì m con

u ng b ng l m nh ng

i ít b a ki m th y coi tu i r i s nh t

nh.

Cái tin y thúc d c ông B i ph i quy t bán ru ng, không nên ti c. Ông tính n u bán v i giá 450

ng thì s nh

c có 5. 850, không

tr n , còn s l n

c 11. 250

ng, tr

r i còn d

c ít ngàn. Ông m i quy t bán s l n,

ng có d ti n mà lo gã con l y

ch ng. Nh ng ông c ng ph i ráng nài thêm

ng bán cho

c cao gía, cao nhi u m i kh i

ti c.

Ch h t m y ngày mà không th y Sáu Th ra tr thêm, ông ph i mò vô mà nói d i, s ru ng 25 m u có bà ch T tr 13 ngàn r i, n u không ông s bán cho bà ch T , Sáu Th i làm giàu nên ph i mua ru ng, nghe nh v y s ng i ta giành, nên ráng tr lên t i 12.

300

ng thành m i m u h n 550

ng, b i v y ông B i ch u bán. Hai àng h n ngày r i i i nhau ra làng làm gi y t và ch ng ti n b c.

Ông B i ngh s ru ng này h i tr

c ông mua có 8000. h

ng huê l i 10 n m, bây gi

ông bán 13. 200

ng, thì l i 5. 200

ng quá s

ng, không có h i mà ti c. Ông tr n n n

t h t r i, còn d

n 5 ngàn, h t lo không ti n mà làm ám c

i cho t t .

Ông B i bán ru ng mà tr n , ông gi u kín không cho ai bi t, nh t là ông không nói cho con trong nhà hay. Nh ng vì ph i ra làng làm gi y t , t nhiên xóm làng u hay bi t, làm

sao mà gi u cho nh m.

Ba Mùi th y ch ng tuy không thèm i ánh bài và á gà n a, song ch ta i m y l n, ch ng ch ng ch ng h ng n c n hay r y rà. Ch ta c tr n nên tr l i thói quen. Bây gi

a nào n c m s m m i r i c ng che dù mà i, khi i ra ch , khi i vô gi ng.

Ông B i m c bu n v vi c n , b i v y Ba Mùi i hay v ông không thèm h i t i, d ng

nh ông ngán con ng

i ã gieo cái bu n v i cái lo cho ông ngày nay. Tuy không nói ra, song th y m t v thì ông l nh ng t trong lòng, vì v mà con ông ph i i b i, ru ng ông ph i v tay ng

i khác.

Nay ông ã tém d p n n n xong r i, ông quy t ch tâm lo cho con, lo t ch c i s ng

i cho thân ông

c yên, trí ông

c kh e, v ông mu n bà ta t ý, ông không ng n c n làm chi.

Ba Mùi ánh bài ít b a r i t nhiên hay vi c ông B i bàn 25 m u t trong M Tr ng

cho Sáu Th , bán khá giá quá, bán

c t i 13. 200

ng. Ông tr d t n n n r i, bây gi ông

th nh th i l m.

T i l i Ba Mùi th th v i ch ng:

-

Ng

i ta nói ông bán s ru ng M Tr

ng r i ph i hôn?

-

Bán r i.

-

Sao l i bán?

-

c n l p

u, ph i bán mà tr n ch sao.

-

Bán r i còn

huê l i âu mà xây xài?

-

Không

thì nh n ói, ch

ru ng mà con trai tôi phài i

con gái tôi ph i c c

kh lang thang thì

ru ng làm gì.

Ba Mùi khôn ngoan, nghe h i hám thì bi t ông ch ng b t u h i h n v cu c v ch ng; n u

mình ki m l i mà ch a l i, s e sanh s cãi v r i r y rà; chi b ng n núp cho qua lu ng giông gió r i s yên t nh l i. Ch ta l ng thinh b i ng

ng ch m d t câu chuy n cho êm.

Cách ch ng n a tháng, ông h

ng s B n ghé nhà th m ông B i bái T n l n n a. Ông i bây gi có s n b c ti n, ông mu n gã con ph t cho r i. Ông cho H

ng s g chuy n làm

mai ra nói

ng ông mà ch u g . Té ra ông h

ng s c ki m chuy n khác mà nói dông dài,

i ông B i lúc này có ch i gà hay không, ti c ông B i bán s ru ng M Tr ng u ng quá.

Ông B i b c trí nên ph i h i th y giáo L xu ng coi con M b th y chê hay sao mà ã g n hai tháng r i mà không th y nói gì h t.

H

ng s B n d d m t chút r i m i áp:

https://thuviensach.vn

gh con gh

44

www.hobieuchanh.com

-

Không. Th y giáo ch u l m, ch có chê âu. Ng t coi tu i không c; th y coi m ng

h nói hai tu i sung kh c, không th

i

i v i nhau

c, b i v y hai m con

th y giáo m i d i, không dám b

c t i.

-

Sao không cho tôi hay tr

c,

b a h m có Ông C d

i D a

xin phép cho v

ch ng ng lên coi m t, tôi s mích lòng anh em tôi t .

-

Th y giáo L m i tr l i v i tôi hai b a rày ây. S n d p i ch tôi cho ông hay li n.

Tôi bi t ngoài này cõ l ông trông tôi. Thôi, không c tu i thì ch ng nên gã b

ng.

Tôi s sau v ch ng c n

ng làm bu n cho ôi bên, nên tôi không dám

c vô.

Ông B i th t v ng, ông l ng l , không mu n nói chuy n n a.

Ch ng ông H

ng s v r i, ông B i suy ngh ông phát nghi m con Giáo L mu n c i

con M là t i nghe mình có ru ng

t nhi u. Bây gi hay mình m c n nên h th i lui. ó là do th

ng tình c a thiên h nên sanh nghi mà thôi, ch không có b ng c ch c ch n. Trong ít ngày l i nghe th y giáo L

ã nói con gái Sáu th trong gi ng r i, c ng ông H

ng s B n

làm mai. Bây gi có

b ng c ch c ch n, m con giáo L ham giàu, b i vì v ch ng Sáu Th ch có m t

a con ó mà thôi, con ó c ng

ng m t tu i v i con M , mà v ch ng Sáu

Th

ã

ng b t i 80 m u ru ng, l i còn

ng ki m thêm n a.

Ông B i bái T n

ng bu n r u v vi c nhà, bây gi ông còn ghét th thái nh n tình h n a, b i v y ông chán n n c c

m, không còn bi t vui v v i ai h t n a. Ông ngó c nh i,

ông ch th y d dáy, t i t m th p hèn gian x o. Ng i v là qu báo, s p con là n tr n, con

ng

i ph i s ng mà chu c qu báo và tr n tr n, ch ng t

ng s ng

h

ng h nh phúc

gia ình, h nh phúc y là h nh phúc o m ng mà thôi, không bao gi có thi t.

n n

c này còn ng i gì n a mà không dám nhìn ngay vào kho ng i ông v a m i i

qua. Ông n v i ng

i v tr

c là Th Tánh trót 16 n m, ông không bi t h nh phúc là cái gì, nh ng mà ông ph i công nh n ông r t thong th , kho kho n. Ông c ng ch m d t bài b c, á gà nh ng

i ta, mà d u n d u thua ông c ng kh i lo, vì m i vi c trong nhà u có ng

i v

th lo cho ông, n m nào r i ông có thua n m ba tr m, thì nh s c n ki m khéo khôn c a v nên có ti n châm vô kh i thi u h t, kh i m c n . V thâu góp lúa ru ng dành d m th nào ông không bi t t i, mà ông làm làng vúa v c vui ch i c ng mua thêm c 25 m u ru ng.

Tuy ông c ng ham ch i nh ai, nh ng v nhà ông th y ng i v c n ki m ch t mót t

ng,

ông không n buông tay, ông th y hai con th th d th ng ông không ành luông tu ng b

nhà b c a.

Ngày v ông ch t, ông không m c n , mà trong nhà l i có v n c vài ngàn. Ch chi

ông m t mình mà nuôi con,

ng thèm c

i Th Mùi thì d u ông không bi t c n ki m nh tr

c m i n m ông có m

n 50 m u ru ng nhà

l y huê l i mà nuôi con, thì con M

âu

n n i c c kh lang thang, th ng Quí âu

n n i không có ti n n h c

n ph i ra thân

.

i c

i Th Mùi nên m i sinh h a, m i ch i b i luông tu ng mà n nên ph i bán s

ru ng c a ng

i v tr

c phí m hôi, h i m t, m i t o ra

c mà

l i cho ch ng con.

Bây gi m i nh n th y:

Làm ng

i ch t

ng nên ng

i d

ng nghi p

ng quên l p nghi p gay.

https://thuviensach.vn

gh con gh

45

www.hobieuchanh.com

CH

NG V

(12)

Ông B i bái T n trong nhà th y con ông bu n t i, th y v ông u phi n, ra ngoài ng

p b n làm làng, ông nghi ng

i ta chê ông hèn h , có con không cho h c,

cho

ng

i áo ánh gi y cho ng

i ta, th y m y

n ch ông s ng

i ta c

i ông sa mê v nh nên

suy s p

n bán ru ng bán

t.

Ông bu n r u mà c ôm p trong lòng, không than th v i ai c, thành th ông chán

n, h t ham mu n h t bi t vui. Ông v

ng m t ch ng b nh tr m tr mà ng m ng m, là b nh tâm th n b nh trí não.

Ch chi ông có m t ng

i v hi n lành sáng su t, ho c có m t ng

i b n thành th t

th

ng yêu, bi t tâm b nh c a ông bình t nh, làm cho tinh th n c a ông ph c h ng, thì có l n l n nguôi ngoai ông h t b nh mà vui s ng v i i nh thiên h .

Ông m i quá 50 tu i, s c kh e ch a gi m suy, ru ng còn 25 m u, huê l i m i n m có th giúp cho nhà ông không d d , song c ng m no. N u ông bi t s a c ng i c a ông l i, b

p cái quá vãng vì l m l c nên sanh bu n, r i ông xây d ng cái t ng l i khác h n, cái t

ng

lai thi u r c r mà

y m êm, thì kho ng

i sau chót c a ông s

c vui v th nh th i h n

muôn ngàn ng

i khác.

Ng t cô Ba Mùi d t nát ngu mu i, gi i ngh

ánh bài t s c, ch không bi t tâm lý, không hi u

o làm ng

i v hi n. Cô bi t xô

y cho ch ng h nhà s t nghi p, ch không bi t ch ng mang tâm b nh, mà d u có bi t i ch ng n a cô c ng ch ng bi t làm sao mà c u ch a.

Còn anh em quen bi t trong làng trong xóm, thì ai c ng m c t s c ho c m c á gà, h lo cho ph n h còn không kham, h có c n gì ph i lo B i T n hay lo cho ng i nào khác. Ai

gi i m c ai, mi n gà c a h

n

thì h vui m ng. Ai suy s p thì m c ai, mi n h có ti n mà ng i sòng thì h th a mãn.

Ch có Dì Ba Th i là ng

i hay l u tâm dòm ngó

o nhà ông B i, mà m i l n ông ghé

th m thì dì c phi n trách ông, phi n ông không ngó ngàng n hai con, trách ông

cho Ba

Mùi r qu n mà mê sa bài b c. Ng

i ó có th ch a tâm b nh cho ông

c, ng t c theo

phi n trách ông hoài, mà phi n trách nh m lý, b i v y ông v a h th n, v a kiên n nên ông không dám

n mà phân tr n n i lòng au kh c a ông.

Ch chi ông B i T n m t mình trong cù lao gi a bi n c , không g p ng i, không nói

chuy n, thì có l ông vùi l p

c n i lòng vào c ng tr i n

c mênh mông. Ng t ông gi a

xóm gi a làng, chung quanh ông ai c ng vui ch i, nhi u ng i nghèo kh h n ông mà h v n

i c

i, có ng

i thua khi m n ng h n ông n a mà h c ng không nao núng.

Chung ch v i ám ng

i giàu c ng n ch i, nghèo c ng n ch i, t t c ng vui c i, x u

ng vui c

i, lâu ngày chày tháng r i không khí c ng c m nhi m, th i gian kéo lôi, l n l n ông không thèm k qu y ph i làm chi, ông ch p ch m làm theo ng i ta, tr vào l i c mà

tìm thú x a, ban

u ông còn b ng ng i ngùng, ri t r i ông b

c m nh ti n sâu, ngày nào

ông c ng i ch i nh h i tr

c.

Ba Mùi không dè ch ng m

n vui ch i mà chôn l p n i bu n, th y ch ng tr l i l i c ng x a thì ch ta m ng th m, m ng v ch ng

ng b nh

ng thuy n cho kh i ai trách ai

mà làm xào xáo gia

o.

n có n m ngàn

ng b c tr n còn d , ông mua hàng m

n cho con M vài qu n s m

cho nó

c m t ôi bông tai v i m t chi c vàng ch m, còn bao nhiêu ông c t riêng dành

xu t phát trong nhà và b túi i ch i, không cho Ba Mùi bi t t i.

Mãn mùa gà r i, ông ki m

m ti n b c l i, thì v a n xài v a i ch i, ông ch hao có 300, mà s lúa ru ng mùa r i ông còn nguyên tám tr m thùng ông g i ngoài ông chành ông ch a bán. C theo cái à ó ông ti p t c ch i ng gi i bu n, thì không h i gì mà ph i lo

ng i. Ch có nhi u êm ông n m êm, ông nh t i con M ch a có ch ng, v i th ng Quí i ã n m t n m r i mà nó b t tin, không g i th t cho bi t nó âu.

https://thuviensach.vn

gh con gh

46

www.hobieuchanh.com

Nh có ánh bài v i á gà mà ông B i T n quên h i h n v s ph i hi p v i Ba Mùi, và ng nguôi

c s bán ru ng mà tr n . Còn s ph n c a M v i Quí, là di tích c a ng i

hi n h i x a, h ông nh t i thì ông bát ngát trong lòng, ông khó ch u h t s c.

Trót m y n m sau ó, ông mu n g luôn hai m i s u ó cho nh b t n i lòng, ông vùi thân vào ch n

en, tính c y bài b c v i gà ch a cái tâm b nh nó c theo c n r t ru t gan ông mãi. Ông ch i quá

t nhiên ph i thâm th ng thua h t s b c

dành trong nhà r i ông

c gi n nên vai m

n thêm

theo g s thua. Ch ng dè sòng này sang sòng khác, b c tr c

b c sau, bán ru ng

c n m n m r i bây gi ông m c n khác, s v n à lên t i b n ngàn a, huê l i ru ng không

mà tr ti n l i.

Ông B i T n ngó l i sau l ng ông th y bu n hiu, còn ngó t i tr c m t ông th y t i t m

mù m t. Ông không chán n n nh n m tr

c,bây gi s c ông ã y u nên ông b t lo s ,nh ng

i i l c trong ch n núi non,tình c g p m t h sâu th m th m c n ngang tr c m t,b

c

i n a thì ph i ch t,th i lui thì không có

ng. Vì lo s quá nên ông b nh.

nh c a ông B i T n l n này không ph i là b nh tinh th n nh l n tr c, ông b nh t

u

óc cho t i ru t gan, r i bu n n i con, s nghèo c c, ph thêm vô mà v t ông ngã qu , làm cho ông khi nóng khi l nh,l úc mê lúc t nh.

Ba Mùi lo s l ng x ng, r

c th y h t thu c, ép ông ráng n c m cháo sao cho mau m nh, xin ông ráng s ng v i v y u con th . Thi t Ba Mùi t n tu nuôi ch ng, nh ng vì ho c m ng c a b nh nhân ã g n cùng, ho c l

ng y không gi i, nh ch ng không nh m, nên thu c càng u ng b nh càng thêm tr m tr ng.

Dì Ba Th i nghe ông B i bái T n au n ng dì l t t ra mà th m. Ông B i T n nh

ng

t th y dì Ba là b n thân c a v ông ngày tr

c,thì ông

a tay ngo c l i g n,r i d

ng nh

ông mu n d n dò vi c chi, nh ng ông m t m i quá nói không c, ông c l c

u ch y n

c

t.

êm ó ông B i T n làm xung r i t t h i trên tay con M , nó ng i trên gi ng ôm cha

mà khóc k , nghe r t th m thi t au th

ng.

Ông B i T n ch t trong nhà không có t i m t tr m ng b c. Ba Mùi ph i ch y i qu

n, l i nh làng xóm ti p giúp và

u bái, nên ám ma c a ông c ng

c m cúng, ông

ng

c n m m t bên v i ng

i v tr

c, phía d

i ch n m cha m mà yên gi c ngàn thu.

Chôn c t ông B i xong r i, Ba Mùi bi t ch ng có vay b c c a bà Ch T trong p 8, m i m c nh p l i thay gi y, nên không bi t ch c s là bao nhiêu. Ch ta làm l gi nh không bi t.

n ngày

n thàng bà Ch T ra mà òi. Bà nói rõ theo gi y n thì s v n là 4 ngàn v i ti n l i 8 tr m n a, c ng h t là b n ngàn tám.

Ba Mùi than ông B i m t ông

l i không t i m t tr m

ng b c, bây gi bi t l y chi mà

tr n cho ông.

Bà Ch T ph i vào

n t i Toà H mà ki n r i thi hành phát mãi s ru ng 13 m u c a ông B i

ng b t i M Huê, vì s 12 là ru ng h

ng ho , còn nhà là nhà th bà thi hành

không

c.

Nh v y mà n con Ba Mùi v i con M còn nhà mà , còn 12 m u ru ng cho m n l y

huê l i mà ánh bài.

ây Ba Mùi n ch i tuy không dám li u l nh nh tr c kia, song ch ta c ng

c s ng

i c nh

i th nh th i, vi c c m n

c có con M g m lo, vi c n ng nh trong nhà có chú Ti n bao h t.

https://thuviensach.vn

gh con gh

47

www.hobieuchanh.com

PH N TH BA

I

TH NH N TÌNH

(13)

i hai n m qua. . . . C u Quí con c a B i bái T n, lìa c h ng l t b t ã m

i hai

m r i. Th i gian y r t mau cho ng

i d

n vui s ng, mà r t ch m cho ng

i ch

i

ngóng trông.

Làng M Huê là ch chúng ta ã nh n th y m t l p gia ình th m s , nay i tên là làng

C m d u “Huê” d p b , mà “C m” c ng ch a th y d t p nào. Nhi u ng

i già c h i

a ã quá c l n l n, nh

ng ch l i cho h ng trai tr t n công lên n i nghi p mà làm làng làm ru ng. Tuy v y mà con gi ng dài theo l liên t nh v n còn chình ình ó, m y cây d u l n trong

t ông Bang v n ph i nhánh mà h ng n ng m a, cái quán dì Ba Th i ngã ba Su i n m c d u ã

c kêu là “ti m”, song c ng bán bánh bán r

u nh c .

Ti t tháng giêng là ti t vui v h n h t vùng Càng Long, vì ngoài ng lúa

p r i

ng

kinh k ch kéo v , nên trong xóm ch t h i á gà, ch gây sòng t s c.

Bu i s m mai, lúc ngoài 9 gi , quang c nh ti m dì Ba Th i t trong ra ngoài có v náo nhi t. Trong ti m thì H

ng Nhì, Út Tám Thâm, hai ng

i l i xóm,

ng ng i

i di n

nhau t i bàn tròn gi a ti m mà nh u r

u, và nh u và nói chu ên á gà. Hai ng

i n m

nay ã già r i, mà Út v n còn là H

ng Nhì ch ch a

c lên H

ng Nh t, còn Thâm l i

càng m thêm, râu lê thê không che kín cái mi ng móm x m c.

tr

c ti m thì dì Ba Th i

ng kêu ch bán cá

ng ng ng l i bi u

gánh cá bên

ng cho dì l a và tr giá mà mua, có phó H

ng hào Li m, m t ng

i trai bên

u c u,

i v trùm S c, nhà g n ó, xúm l i coi cá.

Dì Ba Th i n m nay ã g n sáu m

i, nên tóc b c quá n a ph n, r ng ã r ng c ch c cái nh ng s c v n ch a suy, b v n còn g n gàng. Dì mua ba con cá lóc v i n m con cá rô, r i kêu con gái là H

ng, em r ra trút. H

ng ã

c 27 tu i, hình vóc

u

m b t

ng

dình dàng, m t nghiêm ngh ch không vúc v c li n xáo nh h i nh n a; mà bây gi nhan c nh hoa n hoàn toàn, nên có v t

i

p h n, cái

p thiên nhiên, không c n trang s c,

nên trai th y thèm thùa mà cung k nh.

ng v a xách r b

c ra thì có m t chi c xe cam nhông l ch bàn gh vun ch n, phía ngoài ch ch y vô,

ng ch y r i l i ng p ng ng, d c d c. Ch ng t i ngang ng ba Su i C n thì

u sát l , sóp ph r máy m t h i nh y xu ng v i tên l ph d u máy ra coi.

Ch ng hi u máy tr c tr c ch nào, mà s p ph thò tay út vô máy m t chút r i kêu tên l xe t máy.

ó có ba chi c xe cam nhông khác, c ng ch

kình càng, phía ch Càng Long

ch y vô m t d c. Ng

i s p ph xe ng ng tr

c bèn ra

ng gi a

a tay mà c n. C ba xe

u n i uôi nhau mà ng ng, r i ba s p ph l i ph v i b n mà s a máy cho xe th nh t.

Th y chuy n l , m y ng

i àn bà b cá

ng ngó. H

ng nhì Út v i Tám Th m nghe

n r ngoài l c ng b

c ra coi.

Ba chi c xe

u sau thì ch gi

ng

ng, t ki n, v i nh ng v t gì không bi t mà bao kín mít k l

ng l m. M t ng

i s p ph

ng

ng ngoài hút thu c. Dì Ba Th i kêu h i:

-

Xe ch

c a ai mà nhi u v y c u?

-

Ch

quan Bác v t trên Sài Gòn c à.

-

Ch

i âu v y?

-

Ông c t nhà m i d

i Trà Vinh, nên mua

g i ng d n nhà.

-

t t quá.

-

Tr i i!

mua h n m t tr m ngàn

ng b c, không t sao

c c bà.

-

hôn!

https://thuviensach.vn

gh con gh

48

www.hobieuchanh.com

-

Quí l m mà?

-

Quan Bác V t ó giàu l m h ?

-

nhiên. Nghe nói ng có v

n cao su, có ru ng, mà còn có ca phê n a. Giàu to l m mà!

-

Sài Gòn mà c t nhà d

i Trà Vinh làm gì?

-

ng có ti n b c nhi u, ng mu n làm gì t ý ng, mình bi t sao c.

-

u v i ng ph i hôn?

-

Không c . M y xe n y là xe c a hãng v n t i. ng m n ch

cho ng hai ba l n

i.

Phó H

ng hào Li m xen vô h i ng

i s p ph :

-

Ch c nhà m i c a ông Bác v y là cái nhà l u

ng c t ngang cây d u m t,g n t i

châu thành ó ch gì. Ph i v y hay không anh?

-

Ph i. Mà cái

n ch không ph i cái nhà lâu. C t theo ki u

n bên Pháp

p l m,

mình ít ai bi t ki u ó. Chung quanh l i có mi ng t thi t l n, có xây h t m, có

ng tr ng cây, tr ng bông. Trong ít n m n a cây l n coi t t l m.

-

Hôm tháng tr

c tôi i Trà Vinh tôi có th y. Hôm ó nhà c t ch a r i.

-

Ch c b a nay r i h t, nên ng m i m

n ch

d n xu ng ch .

V trùm S c nghe con khóc nhà nên l t t ch y v d con.

H

ng nhì Út

ng coi s a máy xe nghe phó H

ng hào Li m v i ng

i s p ph tr m tr

nhà m i c a quan Bác V t, thì day l i nói:

-

Hôm kia tôi i á gà d

i Bàn a, i ngang qua ó tôi th y nhà c t r i mà. i ngoài l ngó vô coi t t h t s c. Tôi ch c mi t L c T nh này không có nhà nào b ng. Ph i v y hay không anh s p ph ?

p ph c

ng quy t áp:

-

Ch c nh v y. Thu nay tôi ch a th y nhà nào d i L c T nh này t t h n.

Phó H

ng hào Li m nói:

-

Vì nhà t t nên h

i coi d quá. H m nay m y ông nhà giàu mi t mình r nhau i coi ki u. Nghe nói mi t M Cày. C u Kè c ng qua coi n a. ”

Dì Ba Th i h i Li m:

-H cho coi sao?

-Có l cho ch . Nghe nói có m t ng

i Pháp

1o coi làm. Mình vô xin phép i coi,

mình có phá qu y gì mà không cho.

-

Ph i mình r nh i coi cho bi t.

Dì Ba day l i h i s p ph :

-

Mà quan Bác V t tên gì v y c u?

-

Tên Tây, tôi không nh c à.

-

Á, té ra là ng

i Pháp mà.

-

Có l . Tôi không bi t m t ng. ng mua

h i nào không bi t; hãng bi u anh em tôi

em xe l i ch thì c ch , có th y ng âu.

Xe s a xong, 4 chi c n i uôi nhau mà qua c u ng th ng xu ng Trà Vinh.

Ch có H

ng ã b ng cá i vô ti m, còn m y ng

i kia c

ng ngoài l nói chuy n v

cái

n c a quan Bác V t m i c t.

Xe h i ò

ng Sài Gòn – Trà Vinh v t i n a. Theo l th ng xe này ch y mau l m,

cu n b i lên mù m t. M y ng

i mu n tranh b i, nên l t

t i vô h t, duy ch có ch bán cá

gánh cá t vô Su i C n.

Ch y g n t i ngã ba, xe l i t p máy r i r r ng ng ngang tr c ti m dì Ba Th i n a. Dì

Ba vui v nói: “B a nay ti m tôi hên quá, xe h i ghé hoài”.

M y ng

i u t

ng có ai trong gi ng i Sài Gòn v nên xúm nhau l i c a ti m mà dòm.

t ng

i àn ông trên xe leo xu ng, mình m c m t b ka ki vàng c xì,

u

i nón

tr ng l m lem, tay có xách m t gi mây nho nh .

Dì Ba Th i nói l n: “Ý! Quí mà !”

https://thuviensach.vn

gh con gh

49

www.hobieuchanh.com

H

ng nhì Út h i: “Quí nào?”

Dì Ba không tr l i. Dì Ba b

c ra ngoài kêu mà h i: “ M y n m nay, bây gi m i v v y

?”

Xe h i rút ch y. Quí xách gi vô ti m, mi ng c i ng n ng n, d nón chào: “Dì Ba m nh

gi i h Dì Ba?. . . Chào m y bà con”.

Dì Ba vui v

áp:

-

, m nh gi i. Cha ch con i âu lâu quá v y con?

-

Th a, nghèo nên con i ki m c ng chuy n làm n.

-

u làm vi c gì, lâu lâu c ng ph i v th m nhà ch .

-

Th a, con xa, v không

c.

-

âu mà xa?

-

Th a cùng h t, B c, Trung và Lèo.

-

hôn!

H

ng trong ch y ra m ng:

-

Anh Q. . u. . í!

-

, em H

ng! Em m nh gi i h ?

-

nh, còn anh?

-

Anh c ng m nh luôn luôn. N m nay em có

c m y

a con?

-

Em ch a l y ch ng mà có con n i gì! N m c u B i m t, anh có nghe tin hay không, mà sao anh không ve?

-

i cha anh m t anh không hay, sau lâu r i anh m i hay.

ng nhì Út h i Dì Ba:

-

Ph i con B i bái hay không?

-

Thì nó ch ai.

-

t nh n d ! i h i nh , bây gi v nó l n

i, có bi t âu. Qua nh h i tr

c em

theo b i v i quan Kinh lý La-Co ph i hôn em?

Quí kéo gh ng i và áp:

-

Th a, ph i.

-

b i không khá hay sao?

-

Làm tháng nào n tháng n y, khá n i gì th

b i.

-

y thì v nhà làm ru ng r i làm làng ch i ch ng là hay h n.

-

Ai có chí n y.

-

Em v th m bà con ch i r i i n a hay là nhà luôn?

-

Tôi ch a nh t nh.

r i coi, nh

ây có công vi c làm n thì tôi , còn nh

không có vi c gì làm thì ph i i, ch

không thì l y gì mà n.

-

ây thì làm ru ng, ch có ngh gì khác

c.

-

Có l buôn bán

c ch .

-

, mà ph i có v n.

-

Cha ch , khó t i ch

ó.

Quí ng i không an, l s c lo ra, d

ng nh mu n nói chuy n v i dì Ba, mà vì có khách l nên nói không ti n.

Quí nha nh m mu n i.

Dì Ba bi t ý bèn thôi thúc H

ng n u c m ri t

ng d n cho Quí n. Dì nói: “Con ph i

nhà

ng n c m v i dì, r i s v th m nhà. Không g p gì.

n c m

ng dì hh i th m m t

chút”.

H

ng nhì Út tr ti n r

u r i r Tám Th m v i Phó H

ng hào Li m vô p t

á gà.

Khách i r i dì Ba Th i bi u Quí xách gi mây trên ván và c i áo bành tô cho mát. Quí vâng l i c i áo móc trên cây inh óng treo l ch, bây gi ch còn b n áo c t tay, l i sau l ng có vá m t mi ng b ng bàn tay.

https://thuviensach.vn

gh con gh

50

www.hobieuchanh.com

Quí i th ng xu ng nhà b p ki m n

c r a m t, g i u vì i xe h i b m b m óng

y

tai

y c . H

ng vui v múc m t thau n

c

trên gh r i vô bu ng l y kh n lông c a mình th

ng

i i ra v

ng mà v t trên thành gh .

Quí lum khum g i u r a m t. Dì Ba và H

ng

ng nhìn, m con th y qu n tây vàng

phai màu,

i lai, ôi giày en mòn gót h t phân n a, áo s mi ã khâu vá, l i t m t m t

nút, thì có l t i nghi p cho Quí nên bu n hiu.

Quí g i r a r i l y kh n lông i l i c a sau ng ngó ra v

n lau.

Quí vui v nói :

-

n bây gi không tr ng gì h t. Em H

ng l n r i ch c sanh t i làm bi ng hay là

ng i t s c nh h ch gì”.

ng c

i mà áp:

-

Tr ng d a h u bán r i hôm T t. Tháng này n ng qua, tr ng c c t i l m, nên em

i

a r i s tr ng ch .

-

y thì qua trách l m. Nãy gi v

n ây, qua th y dì Ba v i em có mòi thong th n h i tr

c, quán ã thành cái ti m, có hàng hoá nhi u, thì qua m ng l m. Không bi t dì c a qua ngoài nhà v i ch Hai qua và th ng Sen ra th nào?

-

Thân ch M kh l m anh i?

Quí châu mày, nghiêm m t. Dì Ba nói ti p: “Con b c ra ng tr

c cho mát con, ra ây

dì nói chuy n nhà cho con nghe”.

Quí tr kh n lông l i cho H

ng, r i i theo dì Ba mà ra phía ngoài, tuy y ph c lam l nh ng t

ng m o thanh nhã, tuy n

c da en úa, nh ng có n t

ng cao sang. Mà ng

i

ch n thôn quê nh m con dì Ba Th i ây, không có c p m t tinh i thì không tài nào th y

thanh nhã hay nét cao sang y n i.

Dì Ba m i Quí ng i, r i rót m t tách n

c trà nóng m i Quí u ng. Dì kéo gh ng i nganh Quí mà h i:

-

Con b x mà i t

y

n nay là m y n m, con nh hay không?

-

i hai n m.

-

i sao con i bi n bi t, con không v ?

-

Con ã quy t chí i l p thân thì v sao

c?

-

i nãy con có nói v i con H

ng r ng con hay anh B i bái m t, mà m t lâu r i con i hay, ph i v y hay không?

-

Th a ph i.

-

Ai cho con hay?

Quí d d m t chút r i m i áp:

-

Con có g p m t ng

i Láng Thé nói v i con.

-

Ai v y?

-

Con quên.

-

p

âu?

-

……. . Trên……. Lèo.

-

Anh B i bái m t n m Tý, n m nay ã 5 n m r i.

-

i 5 n m? au sao mà m t v y dì?

-

Con i r i nh au r r , ngày t i c

nhà, ít i âu l m. M y n m sau th y nh m và già, ch không có b nh chi n ng. Thi t au thì nh au có m y b a r i m t.

-

Không bi t dì con táng cha con ch nào?

-

Thì chôn d a m má con ó ch chôn âu. Dì nói s con bu n, ch thi t anh B i bái ch t là t i nh r u. Con i r i nh n n n, nên bu n r u lung l m. nh không ch i bài nh tr

c n a. Ng t nh y u trí quá, không tr má th ng Sen n i, nên con m c bài c hoài. Gia

o m t ngày m t thêm suy s p. Ru ng cho m

n ã ba n m r i, nh

y l i làm, t

ng làm

ng g n , té ra làm mà còn m c n thêm n a. Có l nh li u

th không kham, nên nh bán s ru ng 25 m u trong M tr ng mà tr n . Sau nh b

má th ng Sen làm cho nh b m c n m t l n n a. nh bu n r u nh b nh. nh mòi https://thuviensach.vn

gh con gh

51

www.hobieuchanh.com

làng l p t di chúc chia ru ng h

ng h a v i nhà th

u

cho tr

ng nam là Phan

n Quí

ng b . Ch ng nh m t r i, ch n

ng lên ki n; h thi hành s ru ng 13

u, may nhà th v i h

ng h a con

ng b , h phát mãi không

c, nên m i còn

cho m con th ng Sen h

ng m y n m nay ó.

Quí nghe nói

ng lòng th

ng cha, nên ng i khóc r m r t. Quí khóc m t h i r i nói:

-

Còn bây gi ch Hai con

âu?

-

Nó c ng

ó…T i nghi p nó l m con i. Nó thi t thà hi n h u quá. N m nó c 20

tu i, anh B bái tính g nó cho th y giáo trên Gi ng Ké. Coi mà ch a c i k ng

i

ta hay nh m c n bán ru ng ng

i ta h i i, không thèm c

i. T ngày nh m t

n

nay nó c ng

ó, ch bi t i âu. Má th ng Sen là ng

i không bi t

u. Nhà là nhà

th c a con, ru ng là h

ng h a c a con. Má th ng Sen nhà ó, thâu huê l ru ng ó, r i m con giành h t mà n xài, không cho ch Hai con ng ti n h t lúa nào, b

ch Hai con rách r

i t i nghi p h t s c. Nó

ó thì nh

y t , mà làm công chuy n

ng n c m ch không có ti n công; l i còn b h t h i m ng nhi c t i ngày n a.

Quí nghe t i thân ph n ch c c kh thì au lòng xót d ch u không n i, nên khóc và than:

“Ch Hai con có làm t i gì mà tr i hành ph t n th ! Ch Hai con c c kh t th bé

n gi !

c kh lâu quá r i! T i nghi p bi t ch ng nào! Con th a thi t v i dì, ngày tr c con không

c qua C n Th mà h c n a, thì con có ý phi n cha con không th ng con. Nh có dì nói

i, con

c bi t cha con không cho con h c n a là vì nhà suy s p, ch không ph i t i cha con không mu n lo cho con, thì con h t phi n n a, r i con t quy t ph i xu t thân i làm n, làm n

ng nuôi s s ng c a con và

ng kh i t n hao cho cha con n a.

Con i bi t m

i m y n m, con th

ng nh cha m , ch em, bà con, nhi u khi n ng không

c. Nh ng mà con không lai vãng, l i c ng không th t , y là vì i l p thân, con quy t

t cho

c nguy n v ng. Ch a l p thân

c, n u tr v x e làm nh c thêm cho cha

con; n u g i th t s làm bu n cho nh ng ng i th

ng con, ch ích gì âu. B i ngh nh

y, nên con

bi t tich. Ngày nay v

ây, con m i hay cha con b l

n sóng xa hoa d m v t

lôi cu n ra kh i

ng ch n chánh mà r i l i bi t h i tâm t h i mà tr l i v i gia ình. Nh dì nói con m i bi t nhà cha con n n n

n n i ngày già h t an nhàn, h t vui v , r i g n ch t i còn lo l ng cho con, nên l p h

ng h a v i nhà th cho con h

ng. Con có m t ng

i cha

nh v y mà con không

c th y m t n a, thi t con au

n vô cùng”.

Dì Ba Th i mu n an i Quí nên ch n nói: “H i tr c c lo cho m cho con th ng Sen,

không ngó ngàng

n ch em con, thi t dì h n nh lung l m. Ch ng con i r i, dì th y nh n n, có ý lo cho con, thì dì h t phi n. Thôi, con c ng ch ng nên bu n l m. Con ng i h già

thì ph i ch t, ch l t da mà s ng hoài hay sao. Con i m i m y n m nay, v y mà con ã có

con hay ch a? ã có l p gia c

âu hay không? “

Quí

ng ng i lo ra nên không nghe hai câu h i c a dì Ba. M t lát chàng nh l i, m i i vã tr l i:

-

Th a không. Con m c lo l p thân, nên không có tính t i vi c v con. Th a dì, không bi t th ng Sen bây gi nó làm ngh gì?

-

Có làm ngh gì âu. Th y nó á banh và th theo m y tr ng gà v y thôi.

-

Không bi t nó h c n b c nào?

-

Th y nó h c tr

ng Càng Long

c ít n m, r i t ngày anh B i m t, thì nó nhà, ch không có i h c âu n a.

-

c ít quá, l i không làm ngh gì h t, r i làm sao nuôi s ng?

-

Thì cho m

n ru ng h

ng h a c a con ó mà n v i nhau. H

ng h a

n 12 m u

ch ph i ít sao?

-

Còn dì con thì c ng ch c ánh bài hoài, b t t ó kkhông c?

-

b hôn? Tr v già, con m chuyên ròng ngh bài b c, nhi u khi ánh c êm n a

ch .

H

ng d n c m r i b

c ra th a cho m hay. Dì Ba li n

ng d y bi u Quí: ”thôi i n

m com, n c m r i v th m nhà m t chút”.

https://thuviensach.vn

gh con gh

52

www.hobieuchanh.com

Ba ng

i ng i l i n c m, Quí th y H

ng bây gi nghiêm trang, t ch nh, ã có hình ng ph n hoàn toàn, ch không ph i li n xáo vúc v c nh h i x a n a; l i nh h i nãy ng nói ch a có ch ng con, thì l y làm l bèn h i H

ng:

-

Em H

ng, m

i hai n m nay em nhà em làm vi c chi v y?

-

Anh h i k quá. Em giúp má em mua bán và tr ng t a v y thôi, ch àn bà con gái mà

làm vi c chi

c.

-

Té ra trót m

i m y n m nay em c an lòng mà s ng im lìm l ng l , không sóng gió, mà c ng không vinh quang, không lo bu n, mà c ng không vui v ; th mà em c ng th y th a thích, không

c mong

u chi n a hay sao?

-

Ng

i ta h ng nói: “Vô s ti u th n tiên” Em

c vô s , v y em còn mong

u chi

a.

-

Chà chà! L n r i em bi t nói ch , mà l i nói gi ng tri t lý, thi t qua không dè.

Dì Ba Th i c

i mà nói: “Con i r i, dì mu n cho con H

ng bi t rành ti ng m

ng

biên chép chút nh. Dì c y chú bi n Hi u d y dùm nó. Nó h c âu m t n m r i;

c thông

vi t th o r i nó nghe trong su i có th y thu c Hòa ông d y tr em trong xóm h c ch nho, nó òi vô ó nó h c. Dì ngh nó nhà c ng không làm vi c chi b n cho l m, nên dì nó h c

ch nho vài n m n a. Nh v y nên bây gi nó bi t ch chút nh”.

Quí ngó ngay H

ng mà h i:

-

i này ch Vi t

c thông d ng, nên em h c là ph i. Mà em h c ch nho làm chi?

-

c ch qu c ng làm vi c v ph n xác cho h p th i, còn h c ch nho t p luy n

tánh tình cho úng

n. Em mu n t p luyên tánh tình cho trong s ch, nên em h c ch nho.

-

Chà chà! Ai bày cho em, nên em bi t nh v y?

-

Em ngh nh v y không trúng hay sao?

-

Không, trúng l m ch . Mà qua mu n bi t coi ý y em t ngh ra, hay là nghe ai gi ng y.

-

Thi t, em nghe ng

i ta nói, ch em làm sao mà bi t vi c cao xa nh v y n i. M t b a ông H i

ng B y trong p t , ng ra ti m em ng i ón xe i Sài Gòn. Th y th y Nh t V nh i ch i, ng m i vô ây u ng n

c. Hai ông nói chuy n

i v i nhau. Em

lóng nghe r i em ngh hai ông nói ph i nên em m i h c ch nho ó.

-

úng l m! Em nghe l i hai ông ó thì hay bi t ch ng nào! Còn t i sao em không l y ch ng?

-

y ch ng r i b má em cho ai nuôi?

-

Hi u ngh a…!. . Mà s ng v i cái cô

n l t l o không có m c ích cao sâu, không hy ng r c r , có l nhi u khi em c ng chán n n chút nh ch ?

-

Anh nói nh v y em không ph c. Em s ng v i má em, sao anh g i i em cô

n l t

o? Nuôi má già mà chán n n n i gì?. . . Sao anh bi t em không có m c ích cao sâu, không có hy v ng r c r ?

Nghe m y câu tr l i y Quí th y h i th n thùng, kính tr ng mà ngay trong lòng l i ch ng kh i t l , Quí mu n kéo dài chuy n thêm n a, ng t b nhà i trót 12 n m, hôm nay tr v nghe n i bu n c a cha, và thân kh c a ch . Quí bu n t i nao nao, mu n v ri t mà th m nhà, nên ành ph i d t câu chuyên y

qua ngày khác s bàn ti p.

n c m r i, Quí li n b n áo và t giã m con dì Ba Th i mà v nhà. Dì Ba Th i không m l i n a, song

a Quí ra c a i d n nói: “V

ngoài nhà có bu n thì vô trong n y ch i,

nghe hôn con”.

Quí d r i xách gi mây ra i, xung x ng trên l á, gi a lúc tr i n ng chang chang.

n bu i gáy tr a, gà c ti p nhau mà gáy,ti ng ò ó o nghe vang trong xóm. Con chó vàng c a ai

ng ngh u ngh n bên

ng, th y Quí l m t thì lõ m t ngó l

m l

m và ng

ng ,

i Quí i kh i m i c t ti ng s a oáu oáu.

Quí c l m l i i…

https://thuviensach.vn

gh con gh

53

www.hobieuchanh.com

II

(14)

Quí i v nhà t i ranh

t t ph thì trong lòng b i h i, qua gò m ch m an gi c ngàn thu, r i ngó l i vuông tre ch mình thi u th i ùm b c. Th y g n bên m m có m lùm tùm, nghi ó là m cha,th y vuông tra x a còi c c t t i, bi t ngày l n tháng qua không ái kéo chà i g c.

i c a ngõ b ng tre, Quí

a tay xô cánh c a r i th ng th ng bu c vô sân. M t ám b p gi a sân, ã n trái t bao gi cây ã khô queo, ng ng a ng nghiêng nh ng ch a ai ch u nh b . C m c tàng làng t sân vô

n n n nhà, ch a có m t

ng mòn

d n b

c vô t i

th m nhà mà thôi. Th m c ng có v

ê r li t, hai tr g ch ngoài ã l lói ngã xiêu, m y c than ã s p h t ng ch . C a nhà trên

u óng ch t, im lìm qu nh hiu. Tr

c quang

nh rõ ràng iêu tàn và hình nh vô ch

y Quí ch ng kh i bâng khuâng bu n t i, nên

ng

i th m gi t l y tuôn r i.

Thình lình con chó m c trong nhà b p ch y ra s a om sòm, m i xé c cái màn im lìm

ng v mà pha m t tia sanh ho t.

Quí b

c m nh lên th m, ti ng giày n n trên g ch nghe l p c p. Chú Ti n, m t ng i t

thâm niên, v n tr n trùi tr i, nh ng bây gi ã có râu m c l th , chú ló ra c a b p mà h i:

“Ai ó?” ti ng pha v i ti ng chó s a. Quí nhìn bi t ng i t x a, nên không áp, c

i th ng

i c a nhà b p.

Chú Ti n

ng ngó trân r i h i l n:

-

Úy ! C u ba ph i không?

-

Ph i.

-

u ba v !. . . Cô hai i, c u ba v .

Quí ã b

c vô c a.

M m c qu n v i tr

c kia là m u en mà bây gi là m u m c, v i áo túi tr ng có vá trên vai hai mi ng v i ngà ngà, cô

ng ng i nhà trên, d a c a s tr ra sau v

n, mà k t nút

áo, cô nghe xao xi n thì b kim l t

t ch y ra dòm. Ngó th y em, cô m ng quýnh, nên ch la t ti ng: “E…m!”, r i

ng trân trân, không nói

c n a. Quí c ng la: “ch h. . a. . i” r i

xách gi

i th ng lên nhà trên.

Chú Ti n theo m c a nhà trên, Quí gi trên ván. M ng i bên gi mà h i:

-

Em i âu mà bi t tích v y em?

-

i làm n.

-

Ch c h t r i, em v

ây có th y m t cha n a âu !

-

Em ghé trong ngã ba, dì Ba nói cho em hay r i.

M ng i khóc thút thít.

Quí b

c l i bàn th , ki m h t hai bàn mà không cô m t cây nhang, Quí l c âu th t ng, song c cúi l y tr

c hai bàn th , không c n

t èn nhang chi h t. L y r i Quí

ng

im mà lâm râm nói th m h i lâu r i lui ra, c i áo bành tô b trên ván và ng i ngang ch mà i:

-

Dì i âu?

-

Thì c ng i ánh bài hoài, ánh âu phía ngoài ch .

-

Còn th ng Sen.

-

Nó vô âu trong tr

ng gà.

Chú Ti n ti p nói: “Mùa gà thì c u Sen eo theo m y tr ng gà, bao gi ch u nhà”. Quí

châu mày, nghiêm nét m t. M th ng th ng nói:

-

y b a cha au n ng,có l cha bi t s qua

i hay sao nên c nh c em hoài.

-

Lúc cha nh m m t có ch t i ó hay không?

-

Có. Cha t t h i trên tay ch .

-

Cha có tr i l i gì hay không?

https://thuviensach.vn

gh con gh

54

www.hobieuchanh.com

-

Cha ngó ch cha khóc, r i kêu tên em ch không nói chi c. Mà cha có ngo c dì v i

Sen l i g n, r i ch ch mà bi u ph i th

ng ch .

Chú Ti n ti p nói: “Lúc ông au, tôi ràng m t bên ng lo c m cháo thu c men cho ông.

Ông có than v i tôi không bi t c u ba

u

ng ánh giây thép kêu v cho ông th y m t.

i nghi p quá, ông nh c u lung l m”.

Vì ã bi t tr

c vi c nhà r i, nên nãy gi v nhà Quí t nh táo. Bây gi nghe c l i cha

và hi u

c ý cha, trong lúc cu i cùng, thì Quí c m xúc, không d n n a c, nên khóc r ng

lên. M c ng khóc v i em. Có l chú Ti n th y c nh bu n th m nh v y thì au lòng, không vui mà tham d n a, nên chú b

i xu ng b p.

Ch em Quí khóc v i nhau m t h i r i Quí bi u ch d t i vi ng m cha. Ch em b n áo, Quí

i nón, M

i kh n, r i i ra c a. M kêu chú Ti n mà d n coi nhà.

Quí ngó chú Ti n v a c

i v a nói:

-

Tôi không dè chú còn

ây. Tôi t

ng chú ã thôi r i ch .

-

Tr

c khi m t, ông có bi u tôi c

ây….

-

Cám n chú.

-

quen r i mà b

i ch khác ngh c ng t i.

-

Chú là ng

i trung thành, thu n h u. Tr i s ban ph

c cho chú. Ch c ch n nh v y.

Chú Ti n c

i b t h t, tay r m y s i râu và c

i và h i: “Ph

c gì bây gi ? “

Nghe l i thi t thà y. Quí c ng t c c

i mà áp:” Chú mu n ph

c nào tr i ban ph

c

y. Mà d u chú không

c mong

u gì h t, thì tr i c ng cho chú sung s

ng ngày già.

Thôi chú coi nhà,

ch em tôi i th m m m m t chút “

M d t Quí ra gò m mà ch m cha, m t vùng t n m dài bên m cha m , ng suy

ni m tiên nh n, r i ng i b p tr

c m mà nói: “ Cha nghèo em không giúp

c, cha bu n

em không làm vui

c cha au em không nuôi b nh

c, cha ch t em không có m t

c,

th thì em ã l i

o làm con, l i h t rào. Nh ng mà n u cha d i C u tuy n cha th u hi u

c tâm s c a em, thì có l cha c ng dung th cho em, ch không n ch p”.

M ng i l i m t bên em mà nói:

-

Em v , ch m ng quá. Em i ch n 12 n m, không có tin t c, nên ch lo s h t s c, nghi em ã m t r i. Té ra ch em còn g p nhau. Em làm n khá hay không? Có v con hay ch a?.

-

r i em s thu t chuy n c a em cho ch nghe, không g p gì. Ch th y em th nào c ng em nh v y, là

r i. Em mu n bi t

i s ng c a ch

nhà, bi t cho t

ng t n.

Dì Ba ã thu t s cho em nghe r i, song em mu n h i l i cho rành r . Em i r i, cha mu n g ch cho th y giáo trên Gi ng Ké ph i không?

-

Ph i.

-

i sao h cây mai nói r i h không c

i?

-

i cha bán ru ng ch sao. Ng

i ta mu n c

i ch , là vì th y cha

ng b ru ng,

ch c sau ch s có ph n n, nên ng

i ta m i c y mai nói. Ch ng nghe cha m c n

nhi u quá, ru ng

t bán h t phân n a, nên ng

i ta h i hôn, ch có chi âu?

-

Kh n n n qua! Th y giáo ó tên gì?

-

Tên L .

-

Không c

i ch r i có c

i ng

i khác hay ch a?

-

Ch không hi u.

-

Ví nh ch a c

i ng

i khác, bây gi xin c

i ch thì ng hay không?

-

Ai thèm.

-

Sao v y?

-

Con ng

i ch bi t b c ti n, không k nh n ngh a, không tr ng liêm s , có ra gì mà c n

. Ch nh t nh không thèm l y ch ng nào h t.

-

Ph i l y ch ng

ng thân ch

c sung s

ng m t chút, l nào ch

ành ch u c c kh

mãn

i nh v y sao?

-

Có c c gì âu em.

https://thuviensach.vn

gh con gh

55

www.hobieuchanh.com

-

Thân ch nh

y t , sao ch l i nói không c c.

-

trong nhà làm công vi c nhà ch c c gi ng gì.

-

u em ch t m t, em không v

ây, ch c ch c ng

ây t i già sao?

-

y ch

i âu? Ch em thì v i nhau; không l b em mà i v i ng i d ng.

-

Th ng Sen nó có th

ng ch hay không?

-

Có l nó c ng th

ng ch ?

-

Sao ch l i nói “có l ”?

-

Ch là ch nó. Ch th

ng nó, l nào nó không th

ng ch .

-

Ch th

ng nó l m h ?

-

Nó là em út. Em i r i thì có còn có m t mình nó.

-

i ra i, em có xin ch th

ng nó. Ch không trái ý em, thi t em vui l m. Còn i v i

ch , dì Ba n th nào?

-

ng v y, nh h i em có nhà.

-

Cha m t r i, mà dì v n kh c kh v i ch hoài nh v y hay sao?

-

i tánh dì nh v y mà,

i sao

c em. Dì hay la r y, ch không kh c kh chi l m.

Ch quen r i c ng không h i gì.

-

Ch là Ph t bà, nên không bi t gi n h n gì h t, gi i quá!

-

Ch t p tánh ý quen r i, ch không thèm bu n vi c gì h t mà c ng không mu n gi n ai t em .

-

Ch ng chê không phi n, m gh kh kh c không t c, em ày a c ng không gi n, rõ

ràng ch là Ph t s ng.

-

Ch có ph i tiên Ph t gì âu em. Ch ngh phi n gi n khóc than vô ích mà ch làm cho mình m au th t th o ru t gan mà thôi, nên ch không thèm ý nh ng ai làm cho

ch phi n gi n h t.

-

À, ch Hai, th y Nh t V nh còn d y

ây hay không chi?

-

Không. Th y h u trí h i n m ngoái, nghe nói th y v âu d

i Trà Vinh.

-

Không bi t th y khá hay không?

-

Ch không hi u

c. Nghe nh th y có ng

i con h c ngoài Hà N i, cách m y n m

tr

c thi

u v d y h c bên M tho.

Ch em nói chuy n t i x mát m i d t nhau tr v nhà.

Sen tr

ng gà v h i nào không bi t, mà Quí b

c vô nhà thì th y Sen m c qu n v i áo

thung vàng,

ng ng i mang giày á banh.

Sen th y Quí thì c ng i mang giày nh th

ng, ch ngó anh mà c

i và h i:”Anh m i v

anh ba”.

Quí

ng nhìn em, tr môi l c

u, r i nghiêm nét m t mà h i l i “Tao b nhà i làm n c kh trót 12 n m. Nay tôi v . M y m ng tao nh v y ó h p tình huynh

, ngh a

ng

bào l m h !”

Sen mang giày xong r i, v a nghe anh b t l i thì ng d y mu n i và cùng qu ng áp:

-

y ch m ng sao n a?

-

y i gà v , có l chú Ti n ã cho hay tao v ch ? Có không?

-

Có.

-

À! L thì m y ph i i ki m m ng tao li n. Chú Ti n ch c có nói v i m y r ng tao v i ch

i th m m cha ch . Chú có nói không?

-

Có.

-

. M y không i ki m m ng tao, mà c ng không nhà ch tao v . M y l i thay tính i á banh. C ch c a m y nh v y ch ng rõ m y không có tính ngh a v i anh y m t chút nào h t. M y bi t l i m y ch a?

Sen x m t, không tr l i.

Quí nói ti p: “Bây gi cha ã m t r i. Tao là anh l n, tao th quy n cho cha. T rày s p i m y ph i tuân l nh tao. Hi n gi m y ph i nhà cho tao h i vi c nhà, không c i á

banh. K t ngày mai, m y không

c i á gà n a. Tao c m tuy t s

y, n no r i i á gà,

https://thuviensach.vn

gh con gh

56

www.hobieuchanh.com

t gà r i i ch i, làm trai nh m y không h hay sao? A lê, i thay cho mau, thay

ng

tao có công chuy n h i m y”

Sen ríu ríu i vô bu ng thay

, không dám ch ng c , nh ng s c b t bình l kh p m t mày b t ch.

lo s a so n n u c m chi u, ôn l i m y ph m th c, thì ch ng có chi x ng áng d n a c m m ng em, nên

ng tính trong trí coi có ph i làm th t m t con gà không mà nh ph i làm thì làm con gà nào, con gà mái t g n nh y hay là làm m t con trong b y gà nh i úng giò.

Quí c i áo bành tô móc trên g c nai, r i l y nón máng luôn trên ó n a. Th y chú Ti n ng quét nhà, Quí m i bi u:

-

Chú Ti n, chú làm n quét d n cái phòng chái trên cho s ch s giùm ng tôi ngh ,

n y nh h i tr

c, chú nh không?

-

Tôi quét d n r i, c u ba à. H i tr a c u ra ngoài m , tôi nhà tôi lo vi c y xong r i t. Tôi em hoa ly c a c u tôi

trong phòng, c u vô ó má thay

.

-

Tôi có cái gi mây, ch có hoa ly âu.

-

Tôi nghe h gói cái ó là hoa ly nên tôi b t ch c …Hoa ly mây.

-

Không. Gi mây, ch không ph i hoa ly. Tôi ch a có th s m hoa ly c. Chú hi u

không?

Không bi t chú Ti n, hi u th nào mà chú ch ng mi ng c i h t h t và áp:

-

Gi hay hoa ly c ng v y, th nào c ng

ng qu n áo, mi n kín áo thì thôi, nh t là

n có

trong, ch phía ngoài t t hay x u c n gì âu.

-

Chà chà, n m nay chú nói gi ng tri t lý nghe thông quá!

-

Tri t lý gì?. . . Tôi không hi u.

-

Chú không hi u n i âu.

-

u i thay

i, thay

cho mát mà ch i, b n

ó coi n c quá.

-

Không.

n y mát l m ch .

-

Tôi quét gi

ng, tr i chi u, có

g i cho c u n m ngh . Ng t nhà không có mùng, không bi t làm sao.

-

Không có thì thôi. Chú

ng lo.

-

bà v , tôi th a v i bà ki m mùng cho c u ng ch .

-

Không c n. Tôi ng tr n quen r i. Tháng này có mu i mòng gì âu mà ph i có mùng.

-

u d quá. L n r i mà tánh ý c ng còn v y hoài. Ng quá.

-

Chú l m. Tôi

i tánh nhi u l m.

tôi ít b a tôi chú s th y.

Hai ng

i ngó nhau mà c

i, cái c

i ch n ch t th

ng yêu, dan díu.

Quí i th ng l i chái trên và vô phòng c a mình ngày x a mà coi. Chú Ti n i theo nói:

“Tôi có

cái bàn nh c a c u ng i h c h i tr

c vô phòng n a,

cho c u s p

v t”

Quí g t

u, b

c l i

ng d a c a s ngó ra v

n, r i tr ra i kh p h t nhà trên mà coi

ngoài t i trong.

Sen ã c i b

á banh ra r i, bây gi m c b

v i tr ng, ch ng mang gu c s n,

u

ch i láng m

t, ra

ng d a lan can ngoài hàng ba mà hút gió, d

ng nh không có anh v

trong nhà.

Coi h t nhà trên r i, Quí xu ng nhà d

i. M vui v ngó em, kêu chú Ti n m

n r

t b t

giùm con gà mái t . Quí không c n ng n,

ch thong th s p

t cách n m ng tái hi p, nên

i th ng ra ngoài v

n, nhìn l i c nh c d u x a.

p cu

t

u trên ng n tre

ng hi p nhau mà gáy, thuy n ch lúa i ngàng qua d i

sông, tr o phu c t ti ng hát du d

ng. Quang c nh mà Quí ã t ng nghe th y h i nh , bây gi l i di n tr

c m t nh x a, di n m t cách rõ ràng, l i có pha tr n ít nhi u thú v , làm Quí ã l ch duy t nh n tình cao th p, mùi

i

ng cay, nên không kh i l ngoài mi ng m t n

i, c

i chán n n, hay c

i khinh ng o, duy Quí bi t mà thôi, ch ngo i nh n không th u hi u

c.

Tr vô nhà, Quí th y Sen s r thì h i:

https://thuviensach.vn

gh con gh

57

www.hobieuchanh.com

-

nhà em có i h c hay không?

-

Có.

-

c

n b c nào?

-

c tr

ng Càng Long ây.

-

Có b ng S h c hay không?

-

Có i thi mà không

u.

-

Sao không i h c n a?

-

Cha m t r i má b t nhà.

-

u v y em thôi h c ã 5 n m r i? nhà em làm vi c gì?

-

Có vi c gì âu mà làm?

-

i không mu n i làm, ch sao không có vi c. D n d p v n t

c cho s ch s , tr ng

khoai t a

u, làm vi c nhà. T i sao không làm nh ng vi c y, v

n nh

t hoang,

nhà g n s p

, mà i theo gà nh v y h ?

Sen

ng bu n xo, không tr l i

c.

Quí nói ti p: “T rày s p lên em ph i làm vi c, không c phép i du hí hay là i á gà

a. Lu t tr i ã nh cho con ng

i ph i làm vi c m i

c n, ai không làm vi c thì không

c phép n c m, qua s ch công vi c cho em làm”

Lúc y, Th Mùi i ánh bài v a v t i. B

c vô ngó th y Quí thì nàng ch ng h ng nên

nàng

ng kh ng l i và h i:

-

Quí h ?. . . V bao gi v y?

-

, tôi m i v h i tr a. Dì nhà m nh gi i?

-

nh. M y i âu m t bi t m

i m y n m v y h ?

-

Th a, i làm n.

-

Làm n

âu mà không ch u v ,

n n i cha m y m t, m y c ng không th y m t.

-

Tôi xa quá không hay cha m t, mà d u có hay c ng không v k p.

Th Mùi ngó cái qu n vàng c , áo s mi rách và ôi giày mòn c a Quí r i i vô trong c t dù, v a i v a nói: “Làm n

âu c ng làm

c, c n gì ph i i xa”

Quí

ng ngó theo m gh mà c

i, th y thân th v n còn tráng ki n, y ph c v n lành nh nh x a, nh ng da m t ã dùn, mái tóc ã

m b c nhi u ít.

Th Mùi ã thay áo dài mà m c áo bà ba l a tr ng, r i ra ng i trên ván n tr u.

Quí ng i bên b gh gi a day qua h i:

-

m nay dì có làm ru ng hay không?

-

Ru ng xa nhà quá, làm gì

c.

-

Dì ánh bài

n hay không?

Nghe h i t i ru ng thì Th Mùi ã kém vui r i. L i nghe h i t i ngh bài b c n a, Th Mùi th n th n, nên phi n ngay, song ph i g

ng mà áp:

-

Bu n quá nên ánh bài ch i ch

n thua gì.

-

Tôi t

ng n thua nhi u ch . Có ng

i thua

n bán ru ng bán nhà, ch có ph i ch i

âu.

Th Mùi châu mày l ng thinh m t chút, r i d

ng nh mu n d ý Quí nên ch m rãi h i:

-

Mày v

ây là v

luôn hay là v th m nhà r i i n a. ?

-

Vi c y tôi ch a nh t nh.

th ng th ng tôi li u coi nh

ây có th làm n

c

thì tôi nhà luôn. Còn nh không có b th làm n, thì tôi s i n a, i ki m vi c làm.

-

ây có ngh gì làm n

c âu?

-

Có l l p ti m buôn bán

c.

tôi nói v i bà con trong làng coi nh có ai ch u giúp n cho tôi vài tr m, tôi s m

n ph ngoài ch

ho c h t tóc ho c bán hàng v t.

-

n ít tr m mà buôn bán gì

c.

-

Ban

u làm nh , r i sau s m l n. Ch mu n làm l n, ph i vay h i n ôi ba ngàn,

ng

i ta không cho.

-

ây vay h i c ng khó l m.

https://thuviensach.vn

gh con gh

58

www.hobieuchanh.com

-

Mình vay b c, thì mình ch u l i cho h . Mình có v n làm n, mà h có l i, th thì có chi âu mà khó. Ch chi mình vay ti n

bài b c, thì h s là ph i.

Nh ng ti ng “bài b c” c a Quí nói i nói l i hoài làm cho Th Mùi khó ch u, nên b i

xu ng nhà d

i, không mu n nói chuy n n a. Quí th y mình ch c mà m gh bi t nh t thí c ý nên chúm chím c

i, r i

ng d y i ra ngoài sân, ng m t phía, ngó cái sân, ngó tòa nhà, ngó c a ngõ, i th th n, s c bàng hoàng d ng nh suy ngh m t vi c chi quan h khó

kh n l m v y.

Bây gi

ã chi u r i. M t tr i ã xu ng khu t vuông tra phía ngoài l , tr c sân ã mát

i, ng n gió ch

ng l i c t th i lao xa. D

i m u trâu bò th

n t ng b y, m y

a ch n

ho c ng i trên l ng trâu, ho c

ng d

i b m u, lý hát inh i.

làm th t gà xào n u r i d n c m chi u. Chú Ti n ra m i Quí vào n c m. Th Mùi v i Sen

ng

ng nói chuy n, nói l m th m r i

a tay ra d u, th y Quí b

c vào m con li n

dang ra.

Quí t

i c

i nói “M i dì v i em Sen i n c m”

Ti ng m i c a Quí nghe d u ng t l i hi p l l m, nh ng nó có hàm súc m t ý ngh a kín, là ch m i khách, có l vì ngh

n ch

ó nên Th Mùi khó ch u mu n nói mà không có l i, mu n gi n mà không có c, nên d n lòng làm vui i v i Sen xu ng nhà d i mà n c m.

ng còn theo thói h i tr

c, M coi d n r i n sau, ch không ch u ng i n m t lu t.

Quí b t bình nên nói c ng c i: “không

c. Ch không ph i

y t mà n sau, t rày s p lên

ch

n trên ng i tr

c hai em, vì ch là l n. ây, ch l i ng i

i di n v i dì ây. Em ng i sau,

i di n v i Sen; ng i cho có th t coi m i

c”

d c d c nh ng li u không th khang c v i l i c ng quy t c a Quí, nên ph i làm

theo ý em mu n.

Th Mùi càng thêm khó ch u v i l i c

ng quy t v i cách m nh m c a Quí, nh ng quy t n lòng

d coi, nên c ng i l i mâm c m và h i M :

-

Làm gà hay sao?

-

, không có

n nên tôi làm gà cho th ng ba n.

-

Làm con gà nào v y?

-

Th a, con gà mái t .

-

Con gà máy in là nó mu n nh y .

-

y gà giò còn nh quá.

Quí ng i n vui v , nói nói c

i c

i, khen th t ngon, nh cá n

ng trui, nh c bò tái

p, không

ý t i s c m t

m

m c a m gh và b t

ng b t mãn c a em Sen.

Sen g p mi ng th t gà mà th y d a mu i t ã h t, bèn kêu M bi u i l y thêm. Quí ch n mà trách: “M y ph i t p l i tánh cho trúng l ngh a. Ch Hai là ch c , ch không ph i là y

c a m y mà mây

c phép sai khi n. Ch Hai ch u c c n u c m ã quá r i. Ng i n n u có c n dùng th chi, thì m y ph i ch u khó i l y thêm mà dùng, ng có nh c lòng ch Hai

a. Làm ng

i ph i n cho h p l ngh a, ph i bi t tr ng tôn ty, m i kh i mang ti ng th t giáo.”

buông

a i làm thêm mu i t, v a i v nói: “

ch

i làm, nó là con trai bi t âm

mu i t bao gi

âu”.

Th Mùi chúm chím c

i, cái c

i khinh khi, ng o báng, và nói cái gi ng gay g t cao k : trong nhà h i nào mà gi l ngh a. Ch em ch u khó v i nhau mà h i gì”

Quí c

ng quy t áp:

-

Th a dì, ã ành th

ng nhau, ph i ch u c c v i nhau. Nh ng bánh sáp i thì bánh quy ph i l i, có v y m i công bình, ch bánh sáp i hoài, mà bánh quy không l i, thì t công. Còn l ngh a là

u c n ích c a con ng

i, nh gi l ngh a con ng

i m i

khác c m thú.

-

Không ch c.

-

Th a ch c l m

-

Th y có ng

i, h m mi ng là nói l ngh a, mà h có ra gì âu.

https://thuviensach.vn

gh con gh

59

www.hobieuchanh.com

-

u b a nay h ch a “ ra gì”, thì ngày mai h s “ ra gì” tr i không ph h âu, xin dì

ng lo.

Th Mùi c

i ng o, không cãi n a.

https://thuviensach.vn

gh con gh

60

www.hobieuchanh.com

III

(15)

Sáng b a sau, m t tr i ã m c r i mà Th Mùi c ng nh Sen, hai m con v n còn an gi c.

g

u thay áo

ng i ch mua n.

Quí trong phòng b

c ra i ch n không, mình m c cái qu n v n b ng b xanh c mèm i m t cái áo thun gi có rách sau l ng vài l , c qu n kh n lông c ng c . Th y ch s a so n n áo dài thì h i:

-

Ch s a so n i ch ph i không?

-

, i mua

n.

-

Có ti n hay không?

-

Có. Dì

a h i hôm.

-

Tr

c khi i, ch kêu giùm th ng Sen th c d y

ng em ch công vi c cho nó làm.

Quí i xu ng nhà d

i ki m n

c r a m t. M l t t i theo l y thau múc n

c cho em.

M

ng cài nút áo mà coi Quí r a m t. M th y em, tuy y ph c lam l , t và .. tuy b

ng táp nên nám en, song hai bàn chân tr ng h ng, móng tay c t s ch, còn trên u thì tóc

t thi t khéo. M nhìn cùng h t r i vui th m, bi t em mình i làm n d u không c vui

ng, ch c ng không

n n i c c kh v t v .

Qui lau m t r i l y m t cái lu t nh trong túi qu n ra mà ch i tóc. Li c th y ch ng

ng nhìn mình thí Quí c

i và thôi thúc: “Ch kêu giùm th ng Sen d y r i i ch i, k o

tr a”.

i lên nhà trên.

Quí th y chú Ti n i ngàng nhà thì nói: “ Chú Ti n, b a nay anh em tôi s ph v i chú mà n d p sân và v

n cho s ch s .

i Sen d y r i tôi chia công vi c cho m i ng

i. Chú ki m

cu c, xu ng dao, mác em ra

ngoài sân cho s n i,

ng chúng ta ráp làm vi c”

Chú Ti n i l y klhí c , Quí i th ng ra sân, th y dáng Sen th c d y, ng i s t s trong

nhà thì kêu:”Sen a, r a m t ri t i, r i ra ây cho qua bi u”

Chú Ti n ôm ra hai cái cu c v i hai cái mác, Sen r a m t r i c ng ló ra, Quí th y Sen c b

v i tr ng thì nói: “không

c. Em ph i vô thay

c mà b n. Nh không có

n thì b n

á banh c ng

c. Làm c ch không ph i á gà hay là ánh bài âu mà b n m i”.

Sen c ng qu ng tr vô, tuy b t bình song không dám trái l nh. M t lat Sen ra l i, bây gi c

á banh, song chân mang gu c. Quí bi u b gu c r i kêu l i g n mà nói, có chú Ti n ng m t bên: “Qua v

ây, qua th y nhà b x p x , còn t tr

c ra t i sau v

n, thì c m c

lan

n n n nhà, ch ng khác nào nhà vô ch

trong mi ng

t hoang.

Qua th y v y qua au lòng quá, ch u không

c. Ng

i ta th

ng nói nghèo cho s ch

rách cho th m. D u bây gi anh em mình nghèo i n a, mình c ng ph i d n d p cho s ch s t . N u mà mình có ti n d thì mình m

n n m ba ng

i giúp chú Ti n mà d n d p trong

m b y b a ch c xong. Ng t anh em mình không có ti n mà m n ng

i ta, v y anh em

mình ph i ra công mà làm, mình làm d thì m

i b a ho c quá l m là m t tháng r i c ng

c. Em ph i ráng làm v i qua và chú Ti n, làm vi c nhà không ai chê c i âu mà s . Bây

gi lo d n d p cái sân cho s ch s . Nh cây b p khô cho tr ng, d y c cho s ch h t r i gi ng dây làm b n tròn b n vuông cho vui m t. D n sân r i mình d n mé nhà b p tr ng rau,

tr ng t, tr ng c i tr ng hành mà n cho kh i mua.

Còn sau v

n lúc n y tr i n ng c

ã ch t r i, nh ng còn r i rác nh ng cây t p n p m c tràn lan. Mình

t h t nh ng cây b y ó i, ào g c khô cho tuy t gi ng, d n d p cho tr ng tr i b ng th ng

ng tr i sa m a mình t a

u tr ng b p cho giáp v

n.

Vuông tra mình c ng ph i s a l i. Tr

c h t ph i rút chà gai,

n g c m c, em bùn b i

dài theo m y hàng tre, ào m

ng phía trong cho sâu lám nh v y tre m i phát. N y chú Ti n, ch

ng trình c a tôi s p nh v y ó, c theo ó mà làm t i.

tr ng t a cho có huê l i,

ho c

i mùa lúa t i thâu lúa ru ng h

ng h a r i tôi s tính t i vi c tu b nhà. Thôi bây gi https://thuviensach.vn

gh con gh

61

www.hobieuchanh.com

ráp làm vi c. Sen em nh h t nh ng cây b p khô mà ng l i i. Vi c y nh nhàng em

làm

c,

qua v i chú Ti n nh c . ”

Quí nói d t l i li n l y m t cái cu c i th ng vô th m nhà r i b t u t

ó mà cu c ra.

Chú Ti n th y Quí h ng hái, h nói là làm, chú chúm chím c i, r i c ng l y cu c mà

cu c c v i Quí.

Sen t nh ch bi t n, ng và i ch i, ch a h h mình và ra s c làm vi c lao ng, nên

nghe l i anh ch d y thì không vui chút nào; nh ng th y Quí ã m nh d n c m cu c mà cu c c ng nh chú Ti n, li u không th

ng ngó hay b

i ch i

c, c c ch ng ã Sen ph i

i ám b p mà nh cây b p khô, m c d u lòng không th a thích nên làm không s t s ng, nh p mà nh m t tay cây nào tr c là may, cây nào ch c g c thì trì kéo cù l cù d t.

Quí dòm th y thì kêu mà nói: “Ê, Sen! Làm cho m nh m ch , nh hai tay th coi nào!

Làm vi c sao mà y u t nh con gái v y? Con trai ph i c ng c i lanh l m i c mình là th

thao gia, mình không

c phép làm th n cho s c ph c th thao ch ”

Sen v a gi n v a th n ráp c hai tay mà nh b p, nh l làng m nh m , nh âu b

ó,

tính nh s ch s h t r i s gom

ng.

Quí th y l i khiêu khích c a mình ã hi u qu thì g t u và ngó chú Ti n mà c

i.

Nh ng ti ng om sòm r n r c ngoài sân làm cho Th Mùi không th ng nán c, b i v y

bà th c d y b

c ra c a mà dòm. Bà th y Sen hè h i nh b p, làm nh h ng nông phu thì bà c t c, nh ng th y Quí c ng cu c c , x c b i cát bay lên t ng b ng nh l c l ngoài ng,

thì lòng b c t c y yên t nh l n l n, r i bà ngoe ngo y b i r a m t.

i ch v th y hai em làm vi c thì

ng l i mà coi. Sen nh b p h t r i,

ng s p

ng d a b tre. Chú Ti n v i Quí cu c c ng ã s ch c c g n phân n a sân vì c m c

trên cát nên d cu c, l i nh tháng n ng c ch còn t khóm t chòm nên làm không n ng công l m.

b ng r

i vô nhà b p v a i v a nói: “Hai em d n sân m t nh c ch c ói b ng s m.

y

ch n u c m ri t cho mà n. ”

Quí th y Sen d n ám b p xong r i, thì kêu mà bi u l y mác n b b i keo tây vô duyên

ng x r g n c a ngõ. Vì không quen lao

ng, nên Sen làm vi c mà m hôi tuôn ra m t

t d m. Tr

c thái

c ng c i mà vui v c a Quí, s t c gi n c a Sen l n l n tiêu tan mà nh

ng ch l i cho s h ng hái nh m l , là tánh t nhiên tr i phú cho h ng thanh niên.

Sen ch t cây keo vài cái, nh ng không quen

n cây, l

i mác c lãi hoài, li u th làm

không kham, m i

i v i chú Ti n

ng cu c c ,

chó chú

n keo.

Quí v i Sen bây gi

ng g n nhau mà cu c c , Quí mu n an i em, nên vui v h i:

-

Làm vi c ph i vui hay không em?

-

Vui.

-

, c n lao nó có cái thú vui

c bi t, nh thú vui y nên h ng lao

ng m i s ng

c. Thú vui y nó c ng n ng nàn, kho kho n nh thú vui theo thói c b c hay ch i i, nh ng nó cao th

ng h n, vì nó làm ph n kh i tinh th n c a mình, mà nó c ng u ích, vì nó không làm m t ti n, trái l i nó có th d ng s nghi p n u mình siêng ng kiên nh n. Em ráng t p c n lao cho quen, r i em s th y thú vui c a nó. Mà h em bi t vui thú c n lao r i, t nhiên em ghét ch i b i, bài b c, dâm d t, xa hoa.

Mu n ch c em nói chuy n, mà th y Sen c l ng thinh. Quí bèn h i:

-

Làm vi c t h i s m mai

n gi em m t hay ch ?

-

Ch a.

-

!Ph i thành thi t,

ng d i trá. Làm vi c ch a quen h làm m t lát thì ã m t r i.

Ai c ng v y, không có ai hèn mà ph i th n, nên gi u gi m. Em có m t thì ng i ngh t chút cho kho r i s làm ti p.

-

Thi t em ch a m t.

-

t l m. V y thì c làm, ch ng nào m t thì ngh .

r i em coi, mình làm vi c m t,

lát n a n c m ngon l m.

-

Em ói b ng r i.

https://thuviensach.vn

gh con gh

62

www.hobieuchanh.com

-

Qua c ng ói n a. Ch Hai ã bi t mình s

ói, nên h i nãy ã h a lo n u c m s m

cho anh em mình n. V y mình ch ng nên thúc c m mà làm r n cho ch .

-

-M y n m nay anh i làm n, anh làm vi c nh v y hay sao?

Th y em ã b t

u nói chuy n, Quí m ng th m nên vui v

áp li n:

-

Vi c gì qua c ng có làm qua h t th y.

-

y mà ng

i ta nói anh b i.

-

Ph i. Lúc nh s c y u, nên qua b i. Ch ng l n lên qua làm t i vi c n ng.

i ph i

c r i m i bi t kho . Em còn nh , qua mu n em c c nh qua, ng t p cho quen

tánh siêng n ng kiên nh n, mà

m

ng v i

i.

-

Thi t t nh

n gi em không có làm vi c chi h t.

-

ng l m! Mà không tr

âu. Em còn thì gi mà t p làm vi c. Bi t làm vi c r i ch i i vui em à.

-

Ph i, nh h i nh anh làm ná cho em b n cu vui quá.

-

Ph i, Qua c ng còn nh chuy n ó. N u em nghe l i qua mà làm vi c thì qua s bày cho em nhi u cách ch i khác vui h n.

i g ong v a thân yêu v a khuyên d c a Quí, Sen không th không c m xúc. ã v y mà ngh a

huynh

t

nh m

i m y n m nay, bây gi m i n i l i, Sen không th không vui m ng. S phi n gi n gây trong lòng Sen t hôm qua, nh gi ng thân v i ngh a huynh y phá tan l n l n, bây gi Sen h t s t sè, h t cùng qu ng, mà l i d n d vui c i, m c d u m t

m hôi, b ng ói th t th o.

Th y M b

c ra kêu n c m, Quí v i Sen m ng r , buông cu c i vô li n, th m cám n ch n u c m mau, vui th y ch em ng

i lo trong, k lo ngoài, hi p nhau làm vi c chung cho gia ình, cho c ba ch em do m t cha sanh ra.

Quí v i Sen r a m t r a tay r i ng i n c m, vui c i hòa nhã.

b a nay c ng l i ng i n chung, không

i Quí bi u, và th y hai em vui c

i M r t

p ý.

Duy có Th Mùi s c m t

m

m không vui, vì trong lòng phi n Quí nhi u kho n, phi n công kích bài b c, phi n b t Sen cu c c , nh t là phi n c ch t tôn c a Quí, h m mi ng thì lên gi ng ch nh n ông, không kiêng n u t h mình n a.

n c m r i, th y tr i n ng g t. Quí bi u Sen ngh n chi u mát s làm vi c n a,

chú

Ti n coi h t c

ã cu c r i và d n d p ch b i kéo cho s ch s .

Th Mùi s a so n l y dù mà i. Quí li c th y li n h i:

-

Th a dì, v y ch dì tính i âu mà l y dù ó?

-

i ra ch ch i.

-

Th a dì, n u thi t dì i ch i thì tôi không dám c n. Còn n u dì i ánh bài thì tôi xin dì

ng i.

-

i sao m y không mu n tao ánh bài.

-

i ngh

ánh bài ã làm h i cha tôi nhi u l m r i.

-

Ti n c a tao thì tao ch i, tao có bi u ai ch u ti n âu mà nói tao làm h i!

-

Xin l i dì, tôi l n l n trong tr

ng

i m

i m y n m nay, tôi luôn luôn th y thiên h

gi d i tôi gi n l m, nên tôi t p tánh thành thi t. B t lu n vi c gì h tôi nói thì tôi c nói ngay bon, không ch u tr trêu quanh qu o. Dì nói dì i ánh bài dì không có làm i ai. Th a dì, dì làm h i cha tôi nhi u l m, tr c kia vì dì ánh bài nên cha tôi m i

nghèo, nghèo

n n i không cho tôi i h c

c r i còn m c n mà tiêu tan s nghi p.

-

y

ng có nói nh v y. Cha m y nghèo, m c n là t i ng á gà ánh bài ng thua ch ph i t i tao sao.

-

Th a, cha tôi c ng có thua, ch không ph i m t mình dì. Tôi công nh n s ó là s

thi t. Nh ng mà n u dí lo làm n, dì siêng n ng ti n t n, và khuyên gi i cha tôi ng

ch i, thì gia

o âu

n n i suy s p. Dì ã không khuyên gi i, mà dì l i tr ng chí

bác cho cha tôi, r i dì c ng chèo xuôi m t mái, t i nh v y nên m i nguy ó. S

y

ng là s thi t, dì ch i sao

c. Cha tôi ch t r i, l thì dì ph i t h i mà b t t c https://thuviensach.vn

gh con gh

63

www.hobieuchanh.com

lo làm n. Té ra dì c ng c

ánh bài hoài, huê l i ru ng h

ng h a c a tôi n m nào dì

ng thua h t, b ch tôi rách r

i, l i làm g

ng x u cho em tôi n a. ánh bài nó k t

qu nh v y ó, sao mà dì nói không h i?

-

Cha ch ! Bây gi m y v

ây m y b t l i tao hà?

-

Th a dì, t i dì nói ánh bài không h i, nên tôi ph i ch rõ ch h i cho dì th y. Vì tôi quen tánh thành thi t, nên l i tôi nói không làm cho dì vui, ch không ph i tôi b t t i t l i. Tôi xin nói thêm r ng tôi v

ây tôi th y em tôi nó 20 tu i r i mà nó không bi t ngh nghi p chi h t, ch bi t i ch i v i á gà, y là t i nó noi theo g ng c a dì.

Xin dì suy ngh l i, sanh con thì ph i gíao hoá cho nó thành ng i úng

n ch ai

ành un úc thành “ b m bài b c” bao gi .

-

Quá r i ! H i nãy m y b t l i tao, r i m y d y khôn tao n a. Tao v i cha m y h n 15 n m, ng ch a có nói n ng l i v i tao l n nào. M y là con sao m y vô l , m y dám ng nhi c tao?. . . Ông B i i ! Ông

i m v mà coi nó h n u v i tôi ây nè!.

-

Dì kêu cha tôi làm chi! Cha tôi u t c nên hi n h n bi u tôi v ng vi c nhà k o ch

tôi kh , em tôi h , t i v y nên tôi m i v , tôi nói thi t cho dì bi t. Tôi v t tr a hôm qua, tôi th y nhà c a nh nhà hoang, dì i ánh bài, th ng Sen i á gà, ch M rách i lao kh nh con m i. Th y tình c nh kh n n n thi t tôi mu n ch t cho r i. M tôi n ki m d ti n mua

c 25 m u ru ng

cho con thì bán mà nuôi m y ông t

ng.

Ông n i bà n i tôi

l i m t s 13 m u, cha tôi ch t r i, ch n thi hành c ng l y tu t. May còn

c 12 m u ru ng h

ng h a ch tôi v i em tôi còn có c m mà n. L i ng nh nhà n y là nhà th h thi hành phát mãi không c, nên ch tôi v i em tôi

i có ch mà ng . Mà ru ng h

ng hòa v i nhà th

u thu c tôi làm ch . Cha tôi

t r i, m y n m nay dì thâu góp huê l i c a s ru ng h ng ho , l thì m i n m dì

ph i xu t ít ch c b c may qu n áo cho ch tôi m c lành l v i ng i ta, sao dì b túi

t

ng i ánh bài, b ch tôi lang thang

i th

i nh v y? Ông n i bà n i tôi l p

ru ng h

ng h a

l i cho ch em tôi cúng qu y, ch

âu có ph i

cho dì thâu huê

i

ng ánh bài âu.

-

ru ng h

ng h a m i n m cho m

n có m y tr m thùng lúa, bán mà i ch mua

n hàng ngày không

, ch ph i nhi u nhõi gì hay sao mà nói tao gi t tao xài riêng.

-

Có m y tr m thùng lúa ó n u

ng ch i b i bi t c n ki m, thì c ng

s ng thong

th . Ng

i ta không có gì h t mà ng

i ta khéo lo thì ng

i ta c ng

c sung s

ng

thay. Tôi nói thi t v i dì, tôi v

ây là vì tôi v ng theo ý cha tôi ng m ng d y tôi ph i mà s p

t vi c nhà l i cho ch tôi h t c c kh , em tôi h t ta bà. V y t b a nay tôi m quy n làm ch nhà th v i ru ng h

ng ho . Ai trong nhà n y

u ph i tùng

quy n tôi. Ai c ng ph i làm n, không

c ch i b i n a. Tôi c m nh t không

c

bài b c và á gà. N u ai không ch u nghe l i tôi thì c t nhà riêng mà , r i mu n ch i i bài b c tu ý.

-

y mu n

i tao ra kh i nhà n y h ø?

-

Không. Tôi không

i ai h t. Tôi bu c ph i n t t ,

ng ch i b i ánh bài mà

thôi. N u dì b

c t t ánh bài, thì dì c

ây v i tôi. Tôi h a tôi s nuôi dì

n

tr m tu i già.

Th Mùi t c gi n cành hông. Nãy gi mu n xách dù mà i, nh ng nghe Qúi nói g t quá nên không dám i ánh bài, còn mu n cãi l thì nói không l i mi ng Quí. Ch ta b c mình b i vô bu ng mà n m.

Quí bi t tâm lý, th y v y thì hi u mình ã th ng c bàn

u r i, nên b

c ra ngoài sân

ch công vi c cho chú Ti n làm r i tr vô n m ngh .

n x mát, Quí kêu Sen ra ph v i chú Ti n mà cu c c h t rác n a. Ba ng i làm t i

chi u thì cái sân tr

c nhà s ch tr n. Ch ng M ra kêu n cm, Quí ng ngó cái sân và nói

i Sen: “Em th y ch a? Mình ch u c c m i m t b a mà nhà c a mình bây gi coi vui vui, t cái c nh hoang vu u t n a. V y t rày v sau em ng thèm i ch i b y b n a, c

ng

tâm hi p l c v i qua mà lo làm vi c,

em sanh khí tr l i cho nhà mình,

ng anh em

https://thuviensach.vn

gh con gh

64

www.hobieuchanh.com

chung h

ng cái vui v i nhau, cái vui y kh i t n hao mà nó l i thanh nhã h n cái vui c a tr

ng gà hay sòng b c”

Sen c

i. Hai anh em d t nhau i t m, Sen nói chuy n vui v , ch không ph i qu u qu nh b a tr

c.

Th Mùi d y ra n c m chi u, ch ta ng i mà s c m t m

m, không nói mà c ng không

ngó qua con ru t con gh nào h t, d

ng nh thù oán tât c nh ng ng

i trong nhà.

Quí l i ki m chuy n mà nói không ng t, h i th m M coi nh ng ng i h i tr

c thân

thi t v i cha bây gi ai còn m t, r i d n Sen ngày mai s làm ti p nh ng vi c gì, tính d n d p chung quanh nhà cho s ch s , s a ch a c a ngõ l i cho coi c, r i s lo t i phía sau v

n

ng qua mùa m a mà tr ng khoai tr ng b p. Quí nói chuy n t nhiên v i ch v i em, không nói

ng t i Th Mùi n a, làm nh không k có ch ta ng i ó.

n c m r i Quí r Sen i ra l ch i. Anh em i lên i xu ng nói chuy n. Quí ch m chú gi ng gi i em v t cách con ng

i

i ph i tu tâm d

ng tánh, ph i t p n cho ngay

th ng, trong s ch, hi n lành, bi t phân bi t ph i qu y, hay d , cao th p, ng tránh cái qu y,

cái d , cai th p. Ph i lo làm cho tròn ph n s i v i thân danh,

i v i gia ình,

i v i xã

i,

i v i

t n

c.

c giàu hay là ch u nghèo c ng v y, ph i bi t th ng ng

i, ph i

ham làm vi c,

ng thèm tham lam,

ng ham xa hoa,

ng s c c nh c,

ng ch u dua n .

Ng

i quen trong xóm ai th y Quí c ng m ng, r i h i v bao gi , m y n m nay i âu, làm vi c gì, làm n có khá hay không. Quí vui v tr l i v i m i ng i, c nói i kh p x ,

làm ra

ng nào n h t

ng y, nên không khá m i tr v

ây.

Trong m y ngày sau, Quí c ng hi p v i Sen và chú Ti n mà cu c c hoang bang t trong

n, không n i ra kh i nhà.

Th Mùi c ng không i ánh bài. Nh ng l c

c nhà

c 3 b a ch ta b c t c quá, mà

không nói ra

c

ng x h i cho b t gi n. M t b a, l i n a chi u ch ta b n áo i kh n mà

i. Quí ngó th y, nh ng làm b nh không hay, bi t m gh i gi

ó là i than phi n v i

ng

i quen v s con gh h n hào ngang ng

c, ch không i ánh bài.

Thi t qu Quí nh trúng ngay. Th Mùi ra ch Càng Long ghé nhà c u H

ng qu n

là

nhà ch ta th

ng t i ánh bài. Hôm nay thi u tay nên g y sòng không c, nh ng có Sáu

Tr v i T Tàu

ng ng i nói chuy n v i ch nhà. M y ng

i th y Th Mùi b

c vô thì h i

ng x ng, ng

i h i t i sao

chi u m i ra, ng

i h i m y b a rày i âu mà v ng m t.

Th Mùi ng i bí x r i th dài mà nói: “Th ng Quí ó nó v nó ki m chuy n nói xóc óc, làm cho tôi gi n tôi n m trong nhà ch có i âu”.

H

ng qu n

h i th ng Quí nào. Th Mùi m i k chuy n Quí v m y b a rày làm dông làm gió, tr n tr c r y th ng Sen sao lo không làm n gì h t c á gà á banh. Nó l i b t

i b t ph i, d y d i d y khôn t i ch ta, nó nói t i ch ta làm cho cha nó mang nghèo m c n ph i bán h t ru ng

t. Nó làm phách òi làm ch nhà th và h

ng ho , c nhà

u ph i tùng

quy n nó, ph i lo làm n, không ai

c phép i ch i, nh t là ánh bài á gà. Nó nói ai không ch u ph c tùng nó, thì c t nhà riêng mà r i thong th mu n làm gì thì làm, ch trong nhà

nó thì không

c ch i b i n a.

H

ng qu n nói:

-

Cha ch ! Th ng Quí nó v nó mu n

i bà a. Nó i b i m

i m y n m nay coi b

nó khá hay không?

-

Khá gi ng gì. Th y có cái gi mây nh . Còn n b n thì nh cu ly.

-

y mà i âu làm chi?

-

Tôi ghét tôi không thèm h i.

Sáu tr nói: “N u Quí bu c g t, bà B i h t i ánh bài c, ch mình b thi t h i, vì m t

t m t tay bài”.

Tào nói: “Quí là con gh , nó có quy n gì mà c m không cho bà B i ánh bài?”

Th Mùi nói: “Ý nó nói nh tôi mu n i ánh bài thì i ch khác mà , nó không cho trong nhà nó. M y bà con ngh coi nó ngang ng c

n b c nào. Cha nó c

i tôi v

ó. Cha

nó ch t thì tôi

ó mà ph ng t . V ch ng n có con ch ph i c p xách gì hay sao mà nó https://thuviensach.vn

gh con gh

65

www.hobieuchanh.com

i tôi

c, tôi không thèm i âu h t. Tôi

ó v i con tôi

ng i ánh bài ch i. Nó gi i

nó i ki n tôi t i âu nó ki n “.

ng qu n

nói: “Không

c âu bà. Tôi th y bà th t th r i. Bà c không l i âu.

Bà làm b n v i ông B i, tôi nghe nói h i ó làm s s a, không có l p hôn thú. Ông B i m t, ch chi bà có hôn thú thì bà là k m u c a các dòng con, bà c nhà th ,

c góp huê l i

ng h a mà cúng ông bà. Bà không có hôn thú, thì th ng Quí là tr ng nam nó ph i nhà

th

n h

ng ho . Hu ng chi lúc ông B i g n ch t tôi nghe nói ng có m i làng n l p di

chúc

nhà th và h

ng h a cho con trai tr

ng nam n a. Th thì bà v i th ng Sen không

th nào tranh n i v i th ng Quí âu”.

Th Mùi nghe nh v y thì b n r n, nên th dài mà than: “Thi t h i ng c i tôi, không có

p hôn thú. Tôi có dè ngày sau có chuy n r c r i nhh v y âu mà b t ng làm. Còn lúc ng nh n ng, ng có m i làng

n l p t gì ó tôi không bi t. Ch chi tôi bi t, tôi xin ng biên trong di chúc

nhà th v i h

ng h a cho tôi thì xong quá”.

Sáu Tr nói: “ âu mà

c bà! Có phép nào mà

h

ng h a nhà th cho àn bà, nh t

là có con tr

ng nam s s

ó.

cho th ng Sen c ng không

c. V y bà ph i nh n. N u bà

thì bà thua. Th y H

ng qu n bi t lu t bà h i th y th coi. ”

ng qu n

ti p nói: “ Tôi ã nói không có hôn thú thì th t th r i. Chúng i ph i

i không cãi l gì

c mà cãi”.

Th Mùi ng i bu n hiu, th y Sáu tr nói v i T tào v , ch ta c ng t giã v ch ng ng qu n mà v .

n c m chi u, Th Mùi b t

u

i thái

, kh i nói êm ái v i Quí, bi u Quí làm n t p giùm cho th ng Sen bi t công vi c trong nhà, r i d y nó tr ng d a u c i cà, nh mi ng

t

n, n u tr ng cho giáp, thì bán l y l i xài không h t.

Quí bi t m gh ra ch h i chi u nghe ng

i ta bày bi u sao ó, nên xu ng n

c m i dã

lã làm quen. Anh ta bi t m gh

ã bi t l i, mình không nên làm oai n a, nên c ng l y l i d u ng t má

i áp. Th y h m nay th ng em ã s nên bi u âu làm ó; bây gi m gh c ng n không dám ánh bài, v y mình nên l y ch hòa mà dìu d t c hai tr v ng ph i, c n gì

mà làm hùm làm h n a.

https://thuviensach.vn

gh con gh

66

www.hobieuchanh.com

IV

(16)

Cách vài b a sau, lúc t ng sáng Quí r Sen i ra ch Càng Long coi cu c buôn bán bây gi có th nh v

ng h n h i tr

c hay không. Hai anh em thay

i ch i. Quí m c b

khác b ng b xám, nh ng c ng c mèm, trên bâu c ng nh hai c a tay u x

i rách,

u

i

nón

c y, ch n mang ôi giày en mòn gót.

m mai t nhiên có nhi u ng

i trong gi ng i ra ch mua n, àn bà con gái xách gi ho c b ng r

i xung x ng, d n ông con trai i b có d c, ho c c i xe máy rung chuông ren ren. Ng

i l thì ngó Quí trân trân, không bi t Quí

âu má n m c không gi ng ng

i trong

. Còn ng

i quen bi t h i tr

c thì chào h i, h i th m m nh gi i, h i v bao gi , h i l là i b mà i, d u nói m au h c ng không làm sao, d u nói v b a nào h c ng không c n nh .

Ra t i bên xe ò, m t tr i v a lú m c, chi c xe ch y Trà Vinh ã bóp kèn lìa b n, còn chi c xe i Sài Gòn n m ó ch ba b n hành khách em lên xe r i m i i.

Quí

ng l i coi ch i, nh 12 n m tr

c, c ng gi n y mình lên xe theo quan Kinh lý La-Co mà i Sài Gòn, có ch M v i cô H

ng ra ây ti n hành, hai cô

ng ch n n

c m t, làm

cho mình héo gan l nh ru t.

Sáu Tr

trong c n ph g n ó b

c ra coi xe ch y, anh ta ngó th y Quí

ng g n xe thì

kêu ma h i: “Quí, em i Sài Gòn hay sao?”

Quí l c

u.

Sáu Tr ngo c mà nói: “Không i thì l i ây ch i, M i nghe nói em v mà không g p. L i ng h i th m m t chút”.

Quí i l i ti m Sáu Tr . Sen i theo sau. Xe Sài Gòn rút ch y.

Sáu Tr bi u anh em Quí vô ti m ch i r i h i:

-

Nghe nói em v

ã m y b a r i, sao không th y i ch ch i v y?

-

t i nhà tôi th y nhà c a b u t nh nhà hoang. Tôi bu n quá nên không mu n i âu,

nhà cuôc c h t rác

ng coi cho s ch s vui vui m t chút. M y n m nay anh nhà bình an m nh kho ph i hôn anh Sáu?

-

bình an, cám n.

-

Tôi v , th y ai còn m nh gi i tôi m ng. Mà nghe nói có ng i c ng ch t m t vì bu n

quá nên không mu n i âu,

nhà cu c c h t rác

ng coi cho s ch s vui vui m t

chút. M y n m nay anh nhà bình an m nh kho ph i hôn anh Sáu?

-

, em i lâu quá. M y ng

i già ph i ch t ch sao. R t

i là ông B i không già gì

m, mà ông ch em c ng không n i. Em i âu mà lâu quá không v th m nhà v y?

-

Nói thi t v i anh, thân tôi ra i ch ng khác nào m t lá cây r ng gi a ng. Gió th i

bay qua bên này tôi n m bên này. Ng

i i

ng h t qua bên kia thì n m bên kia.

m ch nào c ng có, không bi t

âu mà nói

c.

-

Em i nh v y mà khá hôn? Có v n li ng chút nh hay không??

-

Làm ra

ng nào

m8 h t

ng n y. Ra i tay không tr v c ng v y. Mà có ti n hay không tôi không c n lo, thân tr tr i m t mình, tay ch n ây d u th nào m i b a

ng có

c vài chén c m d n b ng, ói

c gì mà lo.

-

Té ra em ch a có v con hay sao?

-

Ch a. Quy t l p thân mà ch a l p

c, thì âu dám ngh t i gia ình.

-

Th

i lâu quá t

ng khá l m ch .

uí c

i r i

ng d y t giã Sáu tr d t Sen i, nói i l i ch xem coi buôn bán th nào.

ai anh em i giáp vòng ch g p M . Quí d r coi M mua nh ng v t gì mà n r i móc túi a cho M hai

ng b c mà nói: “Chi u hôm qua tôi th y trong b i tre sau nhà có m t m t ng ngon l m. Ch tr l i mua vài cái giò heo em v r i tôi s n m t m ng ó h m n ch i.

8

n, dùng

https://thuviensach.vn

gh con gh

67

www.hobieuchanh.com

tr l i mua giò. Quí v i Sen i th ng th ng9 mà ch r i m t ch v i hai em hi p nhau mà v m t l

t, hòa hòa thu n th

ng yêu, nên vui v vô cùng.

Th Mùi c ng không i ánh bài n a, bây gi c nha ph v i M lo n u c m n

c vá

may, Quí r t vui lòng, nên ban ngày hi p v i Sen giúp chú Ti n làm lo s ch s trong v n,

chi u mát anh em d t nhau th m m y nhà trong xóm, r i t i l i Quí l a nh ng chuy n Á R p trong b sách “

t ngàn l m t êm” mà thu t cho dì gh v i ch và em nghe ch i, c ba u

mê h t, ngày nào c ng trông cho mau t i

ng nghe Quí nói chuy n

i x a c a Á R p.

Quí v ch a

c m t tháng tình c nh trong nhà ông B i Bái T n u

i khác h t. Nhà

a bây gi coi kho n khoát vui v , trong ngoài u s ch hóc, không cóc cái v u t

iêu tàn

nh tr

c n a.

Sen c

eo theo anh luôn, bi t cung kính anh ch , không thèm i ch i, m i ngày t ki m công vi c trong nhà ho c ngoài v

n mà làm, không

i anh bi u.

thì lúc này sung s

ng ch ng có lúc nào b ng, trên m gh

ã b nh ng l i m c m

ng cay, d

i

c hai em t tình th

ng yêu kính m n.

Còn Th Mùi vì cô thân th t th nên ph i nh n nh n con gh , nh ng không i ánh bài c thì không th nào vui. Mà có phi n gi n thì ph i gi u kín trong áy lòng, còn ngoài m t thì ph i b i buôi cho an thân ph n.

Chú Ti n th y bây gi c nhà

u thu n th o thì chú r t v a lòng, nên chú n l c mà giúp công, c c mà vui nên không n .

t b a

ng n c m, Th Mùi nh c mùng 10 t i ây là ngày gi ông B i.

Quí nói: “Ch Hai tôi có nói b a h m. Khi cha tôi m t không tôi có nhà, mà báo hi u cho cha không

c. Nay tôi v

ây nh n d p gi , tôi tính mua m t con heo

ng cúng cha tôi, r i

i bà con trong làng

n n uông ch i m t b a.

tôi

a ti n cho ch Hai tôi ki m mua

t con heo

b a ó làm th t mà cúng. Mua heo ch ng vài ba ch c, không c n ph i mua heo l n l m”.

nói: “Heo bây gi r . Heo 30 l n c t , ch ph i nh sao?”

Th Mùi làm l ,

cho ch em Quí tính sao t ý.

n c m chi u r i Quí

a cho M m t tr m

ng b c bi u c t

ng mua heo, còn d thì

mua

n u cúng. Th Mùi t

ng Quí nói mình góp huê l i h

ng h a mình ph i ch u ti n

làm ám gi , té ra th y Quí

a ti n thì ch ta r t vui lòng, nên s t s ng bàn tính v i M coi mua heo r i ph i mua th gì n a. Ch ta l i h i Quí mu n m i ai. Quí nói vi c ó cho Quí lo, Quí s

ích thân i m i h

ng ch c trong làng, còn bà con l i xóm thì bi u Sen i m i c ng c.

Ch ng v ng t i, Quí i vô ngã ba Su i c n

ng th m dì Ba Th i, vì h m nay m c lo d n

p nên không có tr l i mà nói chuy n v i dì.

i ngã ba vô Su i C n ch có ba cái nhà nên chi u t i ít có con nít t t p ngoài l mà gi n ch i.

Trong ti m dì Ba Th i, cô H

ng th y tr i ã t i, cô qu t

t cái èn g i là t a

ng,

ng

trên bàn gi a và ngó m n m trên b ván lót phía trong mà nói: “Anh Quí v h m nay c tháng mà nh tr n m t, không th y nh vô ng h i th m coi nh s p

t vi c nhà c a

anh xong hay không”

Dì Ba Th i nói: “B a h m má i ch , má nghe h nói nó v nó qu y trong nhà th t kinh t th y. Ba Mùi h t dám xách ít i ánh bài. Còn th ng Sen thì t i ngày ph i cu c c h t rác, h t th r u nh h i tr

c n a. Quí không mu n vô ch i c ng ph i. Nó

ng làm hùm

làm h , nó s t i lui nhà mình r i Ba Mùi nghi má c m cán, xúi gi c, nên nó tính tránh ti ng cho mình ó ch gì”

con nói chuy n t i ó thì Quí ngoài b

c vô, H

ng m ng nên v a c

i v a nói:

“M i nh c anh thì có anh li n. B anh rình âu ngoài c a hay sao anh Quí?”

Dì Ba Th i ng i d y.

9 t t , ch m rãi

https://thuviensach.vn

gh con gh

68

www.hobieuchanh.com

Quí kéo gh ng i ch ng tay lên trên bàn má hòi: “Em nh c anh hay sao? Có vi c chi hay không?”

ng ng i cái gh phía bên kia mà áp:

-

Có vi c chi âu. Anh v r i anh bi t c tháng nay không th y t m d ng gì h t, nên em i má em ch .

-

c d n d p nhà c a nên anh ch a i âu h t. Cách vài b a có ra ch m t lát coi bây gi cu c buôn bán th nào v y thôi.

-

Ngoài ch ng

i ta nói con v r y rà m con th ng Sen x p ve h t. Con h m i h t

i ra kh i nhà r i m c s c mà ánh bài á gà. Con làm Ba Mùi n m co nhà h t dám th

i ánh bài n a. Còn th ng Sen d n d p trong v n t i ngày v i chú Ti n h t dám

ló ra kh i nhà. Qu có nh v y hay không con?

-

Không bi t ch ng dì con thêu d t v i ng

i ta sao ó, r i h thêu d t thêm m t m

a, thành ra con mang ti ng tàn b o, ch l nào con dám nói n ng l i v i dì con. Dì con là b n tr m n m c a cha con, d u không tình c ng ngh a, còn th ng Sen là máu th t c a cha con, t c th nó là em cu con, có l nào con n xua i. Vi c thi t nh

y: con v nhà con th y nhà c a nh nhà hoang, ch Hai con c c kh rách r i nh

con m i. Dì con thì i ánh bài, còn th ng Sen thì eo trong tr ng gà. Th y tình c nh

nh v y con au

n quá, ch u không n i.

Chi u th ng Sen v , nó th y con nó làm l nh th y ng i hàng xóm, không l v

m tình chút nào h t. Con gi n con có r y nó. Con bu c nó t rày s p lên nó ph i d n p trong nhà, cu c c ngoài v

n nh con. Con c m nó không

c i ch i, không

c bài b c. Sáng hôn sau con ra cu c c ,

n cây, con bu c nó ph i làm v i con.

Ban

u coi b nó gi n con l m, nh ng con làm oai v i nó m t bu i, r i con bôm ng t nó, nên nó h t gi n và t

ó t i nay nó siêng n ng l m, không thèm i ch i n a, còn dì a con i ánh bài chi u v nh th

ng.

Sáng b a sau n c m r i l y dù ra, tính i n a, ch ng ó con m i c n ngay. Con dùng i h t s c êm ái mà ch tác h i c a t t bài b c cho dì con th y, con nói vì thói ó mà ru ng

t c a cha con tiêu h t, làm cho cha con bu n r u n n i ph i ch t. Thi t con

có trách dì con, con ch cái l i c a dì

i v i cha con và

i v i ch Hai con, r i con

khuyên n u mu n con c u ch a gia

o l i thì ph i nghe l i con,

ng có bài b c n a.

Còn nh mu n chuyên ngh

ó, không ch u hi p v i con mà c u ch a gia

o c a các

con, thì ph i c t nhà mà riêng. Con nói ngay ra t ây v i quy n ích tôn th a t và

quy n tr

ng nam trong gia ình con làm ch h

ng h a và nhà th

lo s a ch a

nhà c a, cúng qu i ông bà, giúp cho ch h t kh , d y cho em kh i h . Con nói êm ái nh ng c

ng quy t, làm cho dì con khó ch u, nên dì khóc mà la tr i la t, kêu vong

linh cha con mà méc con

i xô. Con c gi thái

c ng c i, con không xiêu lòng.

Dì con gi n không thèm nói t i con n a, nh ng thi t c ng không dám i ánh bài.

-

Con làm c ng nên con m s ch gì?

-

Ch a s

âu. N m dàu dàu vài b a r i m t bu i chi u lén con i ra âu ngoài ch , ch c là i nói hành nói t i, nói cho thiên h ghét con. Té ra nghe h c t ngh a lý lu t sao ó không bi t mà ch ng v

n c m chi u dì con dã l ki m chuy n nói v i con, không làm gi n làm h n n a, c

nhà mà ph v i ch Hai con mà lo c m n

c vá

may. D u ng t v i ch Hai con l m, l i theo o b con, xin con d y d th ng Sen cho nó bi t làm n nh ng

i ta,

ng lo ch i b i n a. Dì con nói v

n l n,

t r ng, làm

ch c rác r i, v y thì m a xuông ây tr ng cà c i b p khoai, bán l y ti n xài trong nhà không h t.

-

hôn!

n bây gi m i bi t lo! Ch chi thu nay lo nh v y thì tu ng t làm sao

má tiêu

c.

-

i chi u này dì con nh c mùng 10 t i ây là ngày gi cha con.

-

Chà chà ! Còn nh ngày gi . V y thì khá thi t mà.

https://thuviensach.vn

gh con gh

69

www.hobieuchanh.com

-

Th a, bây gi

i tánh khác h n, ch không ph i nh h i tr

c âu. Con m i dì b a

nào r nh dì ghé nhà con ch i. Bây gi trong nhà m m vui v , t tr

c ra sân sau

n

u s ch bóc.

-

,

b a nào r nh dì ghé ch i.

H

ng nói: “Vuông t r ng h n m t m u, n u tr ng cho giáp h t thì huê l l n l m”

Quí ngó H

ng v a c

i v a nói: “Em gi i tr ng thì ra ó mà tr ng”

H

ng m nh d n nói:

-

Anh nói thi t hay là nói ch i?

-

Nói thi t ch .

-

u nói thi t thì ch ng tr i sa m a anh gieo tr ng, em s tr ng v i anh ch i cho vui.

Dì Ba Th i ngó hai tr mà c

i. Quí h i dì:

-

m nay con v con ch a i âu. Nh ng mà con dòm coi d ng nh ng

i trong làng

trong xóm th y con nghèo h lãnh

m v i con l m. Dì có ti m. Ng

i ta hay t i ch i.

Dì có nghe h d con, h chê khen th nào hay không dì Ba?

-

Oái thiên h h th y giàu th h b

, th y nghèo thì khinh khi, h i nào mà lo con.

-

Th a không. Con h i cho bi t nh n tình v y thôi ch con có lo chi âu. Giàu hay nghèo

u là vi c riêng c a con, con giàu h không h ng

c, con nghèo h c ng

không giúp

c, th thì s giàu nghèo c a con có can h gì n ai mà con lo.

ng nói: “Có nhi u ng

i l i ây u ng r

u h nói lén anh lung l m”. H

ng v a

nói v a ngó Quí mà c

i. Quí bình t nh mà nói l i:

-

Qua r t ti c không nói ngay v i qua

ng qua có th

àm lu n v i h ch i. âu, h

nói lén qua v vi c gì âu, em thu t l i cho qua nghe ch i.

-

Thôi thu t cho anh nghe, anh thêm bu n, ch có ích gì.

-

Không bu n âu.

i qua c n ph i bi t ch nào ng

i ta ch mà tránh, ch nào

ng

i ta khen mà làm, chê hay khen qua c ng vui h t, ch sao l i bu n mà em ng i.

-

Ng

i ta nói anh b x mà i m

i m y n m, t

ng i làm ông làm th y gì, té ra tr

lang thang

i th

i, không b ng m t tên trùm trong làng, v y mà i làm gì. Nhà n có ru ng có

t. V y ta nhà, ta làm ru ng, làm r y cho kho t m thân, ã c

lành lã mà còn d d n a.

-

Thi t h chê qua nh v y hay sao em?

-

chê nh v y.

-

Qua nghi em chê quá, ch không có h nào h t.

-

Không mà. Em nghe h nói, em thu t l i thôi. Em t chuy n làm chi.

-

Qua mu n bi t coi nh em chê thì qua c t ngh a cho em hi u. Còn nh thiên h chê thì

cho h thong th mà chê, qua không c n cãi l làm gì.

-

Sao l i không c n? Ng

i ta nh o báng, anh ph i tr l i ch . Anh c t ngh a cho em nghe i

ng có ai d ngh anh n a thì em s thay m t cho anh mà tr l i v i h .

-

! Em muu n nh v y thì qua ph i nói cho em hi u. Dì Ba v i em u bi t ngày

tr

c qua ra i là vì s b t

c d , ch không ph i qua mê ch c “B c a quan Kinh lý”

nên b x mà i. T nh qua quy t chí h c cho gi i, cho t t b c, ng l p thân. Vì gia

o ép bu c, ch n bít

ng, không cho qua i t i n a

c, qua b c t c nên ph i tìm

ngã khác mà i.

Ra i, qua quy t i

ng ki m th l p thân, i

n 12 n m qua m i tr v

c. Qua

v i hai bàn tay không, qu n áo lang thang, b c ti n không có thiên h chê c i qua

là ph i ph i l m, h có chê b y âu em. Qua xách cái nghèo ra i, ch ng nghèo qua ng em cái nghèo mang v , th thì ng

i ta c

i qua không áng hay sao em?

Nh ng mà qua nghèo ti n b c ng

i ta th y

c, còn qua giàu cái khác ng

i ta

không th th y

c. ây, em coi c p m t c a qua ây…

Quí

a tay v ch c p m t mà nói ti p: “C p m t này th y nhi u cái Quí giá l m em, d u ng

i ta có ti n

n bao nhiêu c ng th không th y

c. Còn em coi cái b ng c a qua ây

a…”.

https://thuviensach.vn

gh con gh

70

www.hobieuchanh.com

Quí d v t áo lên v b ng và nói ti p: “Túi thì nh , nh ng mà cái b ng này có ch a th h t, ch a d i ch a khôn, ch a x u ch a t t, không thi u gì, nên nó Quí báu l m, không có ng nào dám bì âu. Ng

i x mình h ch th y Trà Vinh, V ng Liêm, có gi i l m là nh Long, Sa éc, h có th y xa h n n a âu. Trong b ng h tr o tr c có hai v t là l i v i danh, ngh a là b c ti n v i ch c t

c, ch ch ng có th gì khác. Mà chánh th khác ó m i Quí ch . Qua i 12 n m,bây gi qua tr v , b ngoài thì qua nghèo thi t, mà b trong qua giàu m, qua có

nh ng cái ng

i ta chê không ch u mua, v i nh ng cái ng

i ta mu n mà

không

c.

th ng th ng r i h s th y nh ng cái h không th y n i, ch ng ó h m i b i i, không bi t ph i chê hay là khen”

H

ng chúm chím c

i mà nói:

-

Anh i xa, anh h c nói cái

u úp m k c c quá. Ai mà hi u cho n i. Ng

i ta th y

anh i không v không, ng

i ta ti c ch chi anh nhà cày ru ng làm r y cho kho thân l i có ti n.

-

Hay là cái i ó a. Em không nên ti c.

qua nói thí d cho em hi u: tr i m a n

c

ng trong m y ao m y v ng. N

c y ng t thi t, nh ng c

ng m t ch hòai, lâu

ngày ph i c n nên n i bùn

c ng u, r i còn thúi hôi n a. Cón n

c trong s ch không

ph i v y. Nh có ròng có n

c l n sông v n chuy n vô t n chân núi cánh

ng, r i rút

ra t i vàm to bi n c .

c v n chuy n nh v y n

c sông m i có

mùi m n l t ch

không bao gi có

c có hôi. Vì v y nên thiên h

a t m n

c sông h n là t m n

c

ao n

c v ng. Em hi u hôn?

-

Anh nói cao k quá ! Nghe b t m t.

-

Thi t quá nói minh mông, bóng dáng, m t chút, nh ng n u em ch u khó suy ngh thì em s h t ti c 12 n m l u linh c a qua.

Dì Ba Th i: “ Con H

ng nó thi t thà. Con nói chuyên cao xa quá, làm sao nó hi u cho i. Nh ng dì hi u. Tuy con i không v không, con không l p c công danh, không gây

c s nghi p, song nh có i xa, i nhi u n i, con m i nghe th y r ng, m i hi u th thái

nh n tình, m i bi t d i khôn cao th p. Tu i con còn nh , i con còn dài, có chí thì lo gì giàu

nghèo, h tr i giúp v n thì ti n b c

âu ngón tay ch

âu. H khen hay chê m c k h , k

làm chi con”.

Quí nói: “Th a, con nghe em con nói, con ph i c t ngh a xa g n mà ch i ch con ã t ng i l n trong bi n kh , trong

i t c, con xá gì mi ng thiên h . N u nói ra thì con mang ti ng nói phách, nh ng tr

c m t dì c ng nh m c a con, b i v y con ph i nói thi t, con coi ng i

i r l m dì à. Con coi thiên h

trong làng mình ây ch ng khác nào b y chim se s u

trên hàng rào ki m n kêu chót chét, b y chim y mà sao hi u n i t m lòng th th i c a m y con di u, m y con h c, bay li ng trên mây xanh.

ng

ng d y và nói: “ Anh khinh b thiên h quá” Nói r i H

ng vô trong b ng bình

trà v i cái tách em ra rót m i Quí u ng.

Dì Ba Th i h i Quí mu n n bánh ng t hay không Quí l c u b o không h o ng t r i

ng tách n

c trà mà u ng.

Nghe tr ng canh ngoài qu n ánh 9 gi Quí m i nói:”H i nãy con có nói mùng 10 t i ây là ngày gi cha. H i cha con m t, không có con nhà mà báo hi u. N m nay con v ây nh n

p gi con có

a ti n cho ch Hai con ki m mua m t con heo

ng con làm th t mà cúng cha

con. V y tr

c khi m i bà con trong làng, con ích thân vô ây m i dì v i em H

ng tr a

mùng 10 ra nhà ch ng ki n cho con cúng cha m và n m t b a con c a con”.

Dì Ba nói:” Con cúng anh B i bái thì dì ph i ra ch . Dì s ra s m. Còn con H

ng, cha

ch , không bi t nó i

c hay không. Dì có m t

a cháu gái, tên con

u, Láng Thé. Nó

kêu dì b ng cô. Nó có ch ng, r i cha m nó khu t h t, v ch ng nó d t nhau qua bên Ngã B y làm ruông m y n m nay. Dì m i nghe ch ng nó ch t, l i m t

a con sáu b y tu i, nó

em con v Láng Thé mà b v không có n i n

ng t a. Dì có nh n bi u nó em con lên

i dì. N u nó lên tr

c mùng 10 thì nó coi ti m cho con H

ng i v i dì. Còn n u nó lên

ch a k p thì con H

ng m c coi nhà không i

c”.

https://thuviensach.vn

gh con gh

71

www.hobieuchanh.com

Quí nói:

-

Còn t i sáu b a n a, ch c lên k p mà.

-

u nó lên k p, thì con H

ng s

i ám gi v i dì. M y b a rày con H

ng trông nó

l m, trông lên coi nhà

dì d t H

ng i Trà Vinh.

-

Có vi c chi d

i Tà Vinh hay sao?

-

Nó i coi

n ài gì m i c t ó, h tr m tr khen t t. Ng i ta r nhau i coi. Nó n p

p òi i h m nay, Ng t b nhà không

c nên nó trông con

u lên coi nhà

ng

dì d t nó i.

-

! Té ra em H

ng mu n i coi! Ch Hai con b a h m i ch v , ch c ng th th nói ng

i ta

n

n ài gì ó. Ch không có òi i coi. Nh ng ch nói chuy n ó, ch c ý ch c ng mu n i. V y

ám gi xong r i tôi d t h t i v i tôi. Tôi nghe nói, nh ng ch a bi t c t l i nào

âu.

-

Ng

i ta nói c t d a bên

ng trên mình xu ng, còn không

y m t ngàn th

c thì

i ch . Xe ò bi t h t. M y c u l qu ng cáo quá, nên thiên h i d p dìu.

-

c, Tôi c ng i ch i cho bi t. Nh n d p tôi ki m nhà th m ông th y c c a tôi luôn th .

-

Con mu n th m th y Nh t V nh ph i hôn?

-

Th a, ph i.

-

Th y h u trí. Nghe ng

i ta nói th y c t m t ngôi nhà nh mà

p l m d a

ng i

ra vàm.

-

Bi t nh v y thì xu ng ó d ki m.

Quí t giã m con dì Ba mà v .

ng ua ra c a mà nói:” Vài ba b a anh vô nói chuy n ch i. B anh nghèo anh th n sao mà không dám ló ra kh i nhà”.

Quí

ng l i ngoài sân mà nói:” Qua ngó t trên tr i xu ng d i

t qua không th n v i

cái gì h t em à. H m nay qua không i âu là vì qua m c s p t vi c nhà. Bây gi coi mòi ã

xong r i. V y có l t b a nay qua có th vô th ng mà th m dì v i em”.

Quí xây l ng i.

ng tr vô óng c a.

Cô M lãnh m t tr m

ng b c c a em r i thì b a sau cô c y chú Ti n i h i coi có ai bán heo

ng tr giá mà mua.

Chú Ti n vô Sóc Quan nghe ng

i ta nói bà Các có m t con heo en g n m t t bà mu n bán. Chú l i coi th y con heo ú l m. Chú h i giá. Bà các nói n u mu n mua thì ph i tr 30

i bà m i bán. Chú Ti n tr 25

ng. Bà l c

u. Chú v nói l i cho công M hay và xin

cô vô coi nh ch u thì tr thêm mà mua.

n x Ba Mùi v i cô M

i xem con heo. M con

u ng b ng m i tr giá thêm t

ng,

n 28

ng thì bà Các ch u bán. Cô m tr ti n

r i v b o chú Ti n v i th ng Sen

vô b t heo khiên v nuôi.

Quí th y con heo thì khen r . T i l i anh ta a thêm cho ch m t tr m

ng b c n a, d n

mua

làm àm gi coi cho

c, vì anh ta v m i cúng cha l n

u, anh ta tính m i làng

xóm ông, nên ph i n u

nhi u m i

mà ãi khách.

Quí bàn tính v i m gh coi ám gi ph i m i ai. M con m i chia ph n: Quí lãnh i m i ng ch c H i t v i m y ông H

ng ch c c u. Sen lãnh i m i m y nhà trong xóm, còn Ba Mùi thì m i m y ng

i ngoài ch , lúc ông B i m t h có

n

u bái phân u.

a mùng 8, Quí n c m s m m i r i m i

i nón i m i m y ông già và H

ng ch c.

i giáp h t

n n a chi u m i tr v . Tr i n ng l i i b nên m i hôi và khát n

c.

Trong Su i C n v ngang ti m dì Ba Th i, Quí ghé vô ng xin n

c u ng.

ng ra chào m ng và nói: ”h i tr a em th y anh i vô c u Su i, em bi t anh i m i ám gi và ch c b n v anh s ghé, nên h i tr a em không kêu”.

Quí nói:” , qua i m i ám gi . N c và khát n c quá. Em cho qua m t tô n

c l nh i”

Quí c i áo bành tô máng trên gh , r i l i n m trên võng, lúc l c a cho mát.

https://thuviensach.vn

gh con gh

72

www.hobieuchanh.com

ng b ng ra m t ly n

c l nh i ngay l i

a cho Quí. Quí ng i d y ti p ly n

c u ng

li n r i h i:

-

Dì Ba âu?

-

Má m i lên xe ò i ra ngoài ch .

-

Bu i chi u ch có bán gì âu mà i mua?

-

Má i mua gì ó không bi t.

-

Quí tr cái ly cho H

ng, th y có m t ch

àn bà l p ló trong c a bu ng thì h i:

-

Ai kia? Ph i ch

u mà Dì Ba nói b a h m ó hay không?

-

Ph i. Ch m i lên hôm qua.

-

y thì m t, mùng 10 em ra ám gi

c.

-

c, có ch

u coi nhà r i.

-

Em làm n sáng m t ra s m

ng ti p tay v i ch M .

-

Còn má thì tr a má s ra sau. H i hôm má ã tính v i em nh v y r i.

-

Em i c t cái ly r i l i ây nói chuy n ch i.

-

ng em ly

trên bàn r i tr l i ng i t i

u ván g n cái võng.

-

Quí n m c ngó H

ng mà c

i, nh ng không nói gì h t.

-

ng c ng chúm chím c

i và ngó Quí c

i mà h i:

-

Anh mu n nói chuy n chi? Sao không nói l i c ngó em mà c i?

-

Qua ngó em là vì qua mu n l y c p m t l u l c c a qua mà dòm th u ru t gang em coi hi n giò em ao

c vi c gì h n h t.

-

y h ? Anh th y r i hay ch a? N u anh ch a th y thì em nói ph t cho anh kh i

ki m. Hi n gi em mu n g t có m t chuy n là i Trà Vinh xem n ài gì ó mà thiên

n quá, làm cho em nôn h t s c.

-

Chuy n ó có khó gì âu mà ao

c. Mu n i thì b a nào leo lên xe ò, i ch ng n a gi , t n có vài c t, em s th y

c. Mà qua t

ng h c t nhà t t v y thôi t i m y anh

xe ò qu ng cáo

rù quy n khách i xe mà th l i, ch có gì l âu mà em nôn.

-

Dù! Ng

i ta i coi d p dìu,

n ng

i V nh Long C n Th c ng qua coi. Ai i coi v ng tr m tr khen ng i d quá, ch nào ph i m y anh l bày chuy n ng quy n

khách. Bây gi có ch

u coi nhà r i. V y b a nào r nh anh d t má v i em i coi t b a.

-

Không g p gì l m.

-

Em nôn quá, mà anh nói không g p. T i sao anh không mu n i? Em bao10 ti n xe cho mà. Anh kh i t n hao chi h t.

-

i ch i mà kh i t n hao thì qua có ng i gì âu mà không ch u i. S d qua không s t ng là vì c p m t c a qua ã th y x u t t

th , nh qua ã có nói v i em b a h m.

p m t này khôntg còn th y khao khát cái gì h t, c ng nh cái b ng này không còn ham h v t gì n a v y.

-

Anh i m y n m nay ch c anh c c kh l m nên anh chán i ph i hôn?

-

Không c c chi l m. Mà

i có ph qua âu mà qua chán. trái l i qua mu n giúp i

m ch . N u b qua l l ng y là vì qua

ng tìm ki m m t ng

i b n tr m n m

ng tâm

ng chí

cùng qua chia cay

ng, chung ng t bùi, mà qua tìm ch a ra,

nên qua ch a bi t vui.

-

Ng

i b n

ng tâm

ng chí là ng

i th nào? Anh nói rõ cho em hi u r i em s tìm giùm cho anh.

-

Qua mu n có m t ng

i v t

u óc cho t i ru t gan th y

u gi ng nh qua là:

không nhi m th t c, không k nh n tình, không ham b c ti n, không ch u gian d i, bi t th

ng ng

i nghèo kh , bi t tr ng k th ng ngay, dám chê vi c b t công, dám binh vi c oan c.

10 Tr ti n dùm

https://thuviensach.vn

gh con gh

73

www.hobieuchanh.com

-

Cha ch , c

i v mà anh kén g t quá, em ch c trong n

c Vi t Nam mình không có

ng

i v a con m t anh âu.

-

u ch a có thì m t cô gái nào ó làm gan ng qua, r i v nhà qua s ráng t p luy n tánh tình theo các

u ki n qua bu c ó c ng

c.

-

u ng

i t p không

c thì làm sao?

-

mu n thì ph i

c. T c ng c a ng

i Pháp có m t câu nh v y. N u m t ng

i

thành thi t th

ng ch ng, c làm theo tâm chí c a ch ng thì xong.

-

Anh tính vi c minh mông làm chi cho m t trí. Anh còn 12 m u ru ng h ng h a v i

t s

t gi ng l n h n m t m u. Bây gi anh c c

i m t ng

i v bi t ti n t n

ham làm n, r i v ch ng ra công cày c y s ru ng và gieo tr ng t gi ng, trong ít

m nhà s d d th nh th i ch có gì âu.

-

, ph i, làm cho có ti n r i mua thêm ru ng. V ch t bu n i ánh bài. C

i v khác

em v cho nó phá c a, l i hành h con. Nó làm cho nghèo, r i con i

. Em mu n

xúi qua di n l i c nh

i gi ng nh c nh

i c a ông già qua h i tr

c v y ph i hôn?

-

Mình ru ng gi ng, thì tính làm ru ng gi ng ch sao. T i m ng c u B i khi n c u ph i ch u tai h a nên m i có vi c ch ng may nh v y. M ng c a anh khác, có l nào i b nh c u B i h i tr

c mà s .

-

Qua mu n bay nh y, bay cho xa, nh y cho cao kia. Qua mu n tách kh i th t c mà làm theo chí h

ng c a qua,

ng qua

t

c m y m c ích nói h i nãy ó. Em hi u

không?

-

Hi u.

-

Em hi u r i em dám lãnh tu ng làm ng

i v qua

ng v ch ng âu l ng sát cánh

mà m nh b

c trên

ng

i v i chí h

ng ó hay không?

ng l ng thinh ng i suy ngh .

Quí ng i d y ngó ngang H

ng mà nói:

-

hôm qua v

n nay, qua mu n h i em m t chuy n, nh ng chuy n không g p nên qua ch a h i. B a nay s n d p, qua ph i h i luôn. Qua xin nói tr c vi c này là qua

y lòng thành thi t mà h i, thì em c ng ph i l y lòng thành thi t mà áp, ng s t sè,

ng gi u di m.

-

Anh mu n h i vi c chi c h i. Em s tr l i ngay.

-

Qua i 12 n m. Em nhà, em không l y ch ng. Ph i em ch qua hay không? Nói thi t i.

-

Ph i.

-

Cám n em, cám n v cách thành thi t. Qua nh khi qua i, em b n r n, em h i i ch ng nào v . Qua nói không nh tr

c

c. Qua không có h a h n. T i sao em

ch ?

-

i em th

ng anh, nên em quy t ch hoài.

-

Nh qua ch t m t, ho c s ng mà qua không v , r i em làm sao?

-

Em ch

n ch t thì thôi.

-

Nh qua v mà qua có v r i, thì em làm sao?

-

Em

c thân mà nuôi má em.

-

y thì tình c m c a em

i v i qua n ng l m. Tình ó không d ki m

c, d u em

ch a t p chí nh qua, nh ng ã có s n tình yêu y, thì t nhiên làm v qua em vì th

ng mà làm theo qua

c. Em ch u làm v qua

ng t p theo chí h

ng c a qua

hay không?

-

t p th coi.

-

c bi t tình em r i, bây gi qua m i bu n.

-

Sao mà bu n?

-

Qua nghèo l m em i. Em yêu qua

n n i dám thí kho ng

i xuân xanh mà ch qua.

Té ra qua v mà qua l i em túi nghèo v hi n cho em, không có b c ti n chi h t!.

https://thuviensach.vn

gh con gh

74

www.hobieuchanh.com

-

Anh ã l p tâm không ham ti n b c thì làm sao mà giàu c. Giàu nghèo không c n,

mi n v ch ng yêu nhau thì trong nhà vui s

ng.

-

Em vì tình mà không chê qua nghèo. Còn dì Ba, bi t dì Ba có b ng lòng cho em l y th ng ch ng nghèo hèn rách r

i hay không?

-

Thu nay má xem anh c ng nh con c a má

. Anh nghèo má l i càng th

ng

thêm,có l nào má chê.

-

Tuy v y mà b a nào có d p qua c ng ph i nói ngay vói dì coi dì b ng lòng hay không.

-

Anh mu n nói b a nào thì t i vô mà nói. Ban êm không có khách.

-

Thôi,

qua v cho em n u c m chi u. Vi c hôn nh n

th ng th ng r i s tính. Em

nh sáng m t ngày 10, em ra giùm s m s m.

-

Em nh .

Quí b n áo ra v . Chi u mát, i trên l , trong mình kho kho n vô cùng. Quí nh ch ng câu chuy n m i nói v i H

ng thì chàng nh ch mi ng c

i, không dè m t cô gái sanh s ng

trong ch n thôn quê, không có h c, không i xa, mà c ng gây c m t kh i tình ch c ch n

n dai kh i tình y n u bi t s d ng thì nó có th a con ng

i lên t n mây xanh, còn n u

n nó i sái

ng thì nó c ng có th

a con ng

i xu ng a ph .

Mà kh i tình c a ph n có m t ám l c m nh m áng ghê áng s . Nó ch u nh n nh n

mà

u hòa

cho ng

i s d ng hay là nó s làm cho tâm h n ng

i ph i mê mu i r i nó

u khi n l i ng

i.

ó là m t v n

c n ph i suy ngh .

Sáng mùng 10 c nhà Quí

u d y s m. Cô M s a so n i ch . Vài ch

àn bà v i vài

chú trai l i xóm l i lo b t n

c c o heo. Ba Mùi l ng x ng d n M mua

. Quí v i Sen ph

chú Ti n quét d n trong ngoài cho s ch s .

Cô H

ng ra t i, có xách theo hai chai r

u chát, m t gói trà v i m t gói bánh, cô s p lên bàn mà nói v i Quí r ng dì Ba Th i g i trà r u ra

ph cúng ông B i. M v i Quí t l i

m n r i M c y H

ng ph v i cô i ch mua

m t lát.

Ba Mùi th y chòm xóm l i giúp d n ám gi ch ta r t vui lòng, ph i làm m t bà m trong nhà, nên ngon ng t v i các con, bãi buôi v i khách kh a.

n c m s m mai r i, dì Ba Th i che dù ra ch i. M y bà già g n l n l t c ng t u l i.

n x khách àn ông m i b t

u i ám gi .

Quí không có áo dài. M t ng

i trai g n v nhà l y em l i cho Quí m

n m t cái áo

xuy n dài

ng Quí b n mà ti p khách và cúng l y cho kh i th t l .

a chi u thì cúng ã xong. Quí m

n m y ng

i trai b ng d n trên ván mà ãi khách.

ng ch c còn trai tr v i b n ánh bài c a Ba Mùi u t i

. Vài ông h

ng ch c c u

ng t i, duy có ch c v i m y ông nhà giàu hôm Quí m i thì xin ki u, ng i nói không

nh kho , k nói b n vi c nhà, nên không

n mà thôi.

Tuy ám gi làm s sài không có gì l m, nh ng lâu r i trong nhà không có khách kh a n ng ông nh v y, b i v y Ba Mùi v i cô M r t vui lòng, m con ch m nom coi ãi khách, không b sót ai h t.

u ng xong r i, khách ra v l n l n.

Dì Ba Th i kêu v i Quí v i Sen mà khen khéo d n d p tr c sân sau v

n

u s ch s ,

và khuyên hai anh em h tr i m a xu ng thì gieo tr ng cho giáp h t s có huê l i nhi u. Sen c khen nó khoái chí, bây gi nó m i th y làm vi c tuy c c nh c, song có cái vui tinh th n nó làm cho con ng

i th a thích vô cùng.

Dì Ba Th i nh c Quí v s

i Trà Vinh xem l u ài. Quí d d . Dì Ba nói: “Nhà c a d n p ã xong r i sáng m t d t bà con i coi m t lát ch i cho bi t v i ng i ta, k o con H

ng

nó

p n n11 òi i hoài, ch u không n i”.

Quí không th t

c, nên ph i h a sáng m t s

i.

11 r t mu n, nôn náo

https://thuviensach.vn

gh con gh

75

www.hobieuchanh.com

Dì Ba Th i r Ba Mùi v i cô M

i m t l

t cho vui. Cô M ch u, còn Ba Mùi nói ít i

âu r i quen tánh nên thích n m nhà cho kho .

n t i m con dì Ba Th i m i v . Quí

a ra t i l , dì Ba còn nh c m t vô s m

ng

ón i chi c xe th nh t cho mát.

https://thuviensach.vn

gh con gh

76

www.hobieuchanh.com

V

(17)

i nghi p ph n cô M h t s c, t ngày bi t i ch n u n thì cô nhà c l c c trong

p, ra ngoaì ch bi t ch Càng Long. Cô th y xe ó ch y Trà Vinh, cô không hi u ch ó l n

hay nh , xa hay g n. G n hai tháng nay cô nghe ng i ta

n d

i Trà Vinh có ông gì ó

ng c t

n ài kinh dinh r t

s r i r nhau i xem ch i. Nghe thì nghe v y ch cô bi t thân ph n thi u ph

c vô duyên, cô không th nh th i nh ng

i ta mà dám m

c i xem

n ài nh thiên h ,

Hôm nay nh dì Ba Th i t c m ch, cô M

c i Trà Vinh,

c xem

n ài nh ng

i

ta, l i

c th ng em c ng c i theo dìu d t, thì cô khoái chí ph tình, nên êm y cô trông cho mau sáng mà i, c n m m màng ng mà không c.

Khuya gà m i gáy hi p

u, thì cô th c d y r a m t b i

u, s a so n

cho s ng sàng

ng cô i Trà Vinh. Cô l y b

hàng c a cha may cho n m tính g cô l y ch ng. Cô b n th thì qu n nh áo có v n m t nhút, nh ng

c t hoài nên còn m i tinh.

Th y tr i r ng ông M m i vô bu ng kêu Quí d y, nên m i ch Hai i ch i cho vui. Ch ta không mu n i, bi u Quí d t M

i cho bi t Trà Vinh,

ch ta nhà

ng coi cho Sen và

chú Ti n làm v

n.

ng sáng Quí m i d t ch vô dì Ba Th i ch xe và hi p v i m con dì mà i. Quí c ng c

x p x nh h m nay ch không có

khác; mà th y ch m c

v n ch n, i ch n

không, ch không có giài gu c, Quí c ng không thèm ý, hay t l i than phi n.

con dì Ba Th i ã s a so n tr

c r i, hai m con

u m c qu n l nh en, ch không

có ch ng di n chi h t, nh ng tóc b i vén khéo, ch n u mang gu c mà thôi. Cô H

ng có

eo dây chuy n v i m t chi c vàng.

Dì Ba nh m nhía cô M r i nói: “ Con b n

vàn quá coi không

c. Dì nh m t bu i

anh B i có khoe v i dì nh có s m vàng v i dây chuy n cho con.

ó

âu? Sao i ch i

con không eo?

t nhiên áp: “ Lúc cha con b nh, h t ti n h t thu c nên con lèn bán mà ch y thu c cho cha con”

Quí châu mày, nghe

c vi c này trong lòng rung

ng. May, chuy n ò th nh t ch y

vô g n t i ngã ba bóp kèn vang rân. Ba ng

i àn bà l t

t

i kh n mà i, làm r n h i Quí

i, nên Quí

c khuây lãng.

Chuy n này ít có hành khách nên trên xe còn ch tr ng nhi u. B n ng i lên ng i chung

t b ng. Anh l l i góp ti n. Quí móc túi l y ti n tr h t b n ng i. Dì Ba Th i không cho,

dì giành tr . Quí nh n thua không dám cãi.

Anh l th i ti n và xé gi y

a cho dì Ba mà h i:

-

y bà con i coi

n ài d

i Trà Vinh ph i hôn dì Ba?

-

Ph i.

-

y tôi s d n anh s p ph h xe t i ngang c a thì ng ng cho m y bà xu ng

-

Mu n vô coi ph i xin phép hay không?

-

Ng

i ta cho coi thong th mà.

tôi c t ngh a cho bà nghe. Lúc n y trong nhà làm xong r i h t. T bàn c ng ch xu ng

c r i. Nh ng dân còn x

ng i, xây b n

bông, làm ông l m. Có m t ng

i Pháp lai Vi t coi s p. C a ngõ s t óng luôn luôn, mà có treo m t cái chuông nh . Ai mu n vô coi thì n m dây chuông mà gi t. Chuông kêu t nhiên có ng

i ra m c a m t trong hai cái c a s t nh kèm hai bên cho mình vô, c a s t l n chính gi a ch ng nào có xe vô kia m i m . Mình vô sân r i thì có ng

i d t i cùng h t cho mình coi. Bà Ba nh làm y nh l i tôi nói ó, kh i xin phép xin phù gì h t.

-

quá há.

Dì Ba day qua nói v i Quí:” Con nh nghe hôn con. Xu ng xe con l i c a mà gi t chuông, Nh ng ng

i ta ra m c a, mình c ng ph i nh nh xin phép ng i ta mà i coi ch “

https://thuviensach.vn

gh con gh

77

www.hobieuchanh.com

Quí g t

u nói:”

cho con li u. Không sao âu.”

ng ng i c chúm chím c

i, ch không nói chi h t. Còn M m i ng i xe ò l n u,

mà i Trà Vinh c ng l n

u, b i v y cô gi n giác lo s l cái v quê mùa, nhút nhát, làm cho Quí dòm th y Quí c m

ng vô cùng.

Xe t i Làng Thé r

c hành khách. M nh cô H

ng nói m i hay, r i t i Ba Si c ng v y.

Qua kh i ngã ba Nguy n Hoá r i, H

ng nói g n t i, M h i h p, dòm ra phía tr

c, ý mu n

coi Trà Vinh ch nào.

Thình lình phía tr

c, bên tay m t, hi n ra m t quang c nh

s ,

n ài cao ng t, nh n

công l ng x ng là mé tr

c r t ông, mà coi l i thì mé sau còn ông h n n a.

Anh l xe ng i tr

c day l i kêu mà nói: ” T i ó bà con, s a so n ng xu ng “.

Xe b t máy ch y ch m r i ng ng ngay c a ngõ s t óng kín. Quí cho ba ng

i àn bà

xu ng tr

c r i Quí xu ng sau.

Xe h i rút ch y.

Quí ch a ch u gi t chuông ó th y hôn, chàng ng nh m nhía t ngoài c a vô trong xa.

Bà Ba Th i v i M và H

ng c ng

ng m t bên mà ngó.

Quang c nh cu c n y ai th y x ng tr m tr r i n d i ngh thi t ph i. N u nghi cho m y

anh l xe ò bày chuy n d khách i xem cho ông ng ch xe th l i thì oan cho m y nh.

Cu c nh v y mi t L c T nh ch a có ch nào l p c. M t s

t cao ráo b ng th ng,

m d c theo mé quan l h n 150 th

c, còn b vô h n 600 th

c, ngh a là

t l n l i 10

u cách t nh l Trà Vinh không t i m t cây s .

c a ngõ ch y vô l i 100 th

c thì

tr ng

ng làm hoa viên, r i d ng lên m t cái

n

cao l n n m ngang, chính gi a thì có hai t ng, còn hai u xông thì cao t i ba t ng, l i có

ch l u nên coi v a hùng v v a xinh

p. Sau cái

n y thì có m y c n nhà tr t, dãy làm

nhà b p, d y

giao d ch , và dãy

ch a xe h i.

Còn phía sau n a thì b cái

n c n bít, ph n thì

ng ngoài l ngó vô xa quán, nên phía

không bi t có v t gì.

tr

c sân ch có ba b n m

i ng

i

ng cu c

t, b ng

t, làm l ng x ng.

t ng

i m c qu n s t tr ng, áo s mi xanh,

u

i nón tr ng, trong

n i ra, r i

ng n nh

ng trên th m nhà ngó nh n công làm.

Dì Ba Th i nh c Quí gi t chuông

ng xin phép vô coi. Quí m i b

c l i gi t chuông reo

i b n n m ch p, r i b

i l i, cúi m t ngó xu ng

t, coi b suy ngh l m.

Ng

i m c

s t xanh nón tr ng ó b

n b

i ra. Ch ng ng

i ra g n t i, dì Ba Th i

i cô hai nhìn k thì là ng

i Pháp. Nh l i anh l

ã nói trên xe, nên ai c ng bi t ng

i này

coi s p cho th v i nh n công làm.

Ng

i Pháp d nón chào, mi ng l i chúm chím c

i. Quí l i xây m t ngó ngoài l ,

ng nh không th y ng

i ta chào, nên không áp l .

ng là m c a nh cho khách vô nh l i anh l

ã nói, té ra ng

i s p ó i ngay l i

a l n chính gi a mà tháo s i dây xi ng s t r i m bét ra m t cánh c a l n.

Quí day l i nói ít câu ti ng Pháp, r i nói v i dì Ba v i cô vô, nói r ng mình ã xin phép i. Ng

i s p ti p mà nói ti ng Vi t rõ ràng nh ng

i Vi t “ Tôi kính m i ba bà vô. Tôi s

t mà ch cho ba bà xem

h t.

ây cho phép ng

i xem thong th t i ngày. Ba bà

ng

ng i chi h t, c vi c vô”

Dì Ba th y ông s p nói ti ng Vi t lanh nh ng i mình, l i nghe ông nói t t thì c

i mà

i vô c a. Hai cô theo i vô r i Quí vô chót h t.

Ông s p v i khép cánh c a s t l i mà h i:” M y bà âu mà i xem ây? “

Dì Ba nói Càng Long.

Ông s p nói:” Hèn chi xu ng s m d . M y tháng nay bà con trên Càng Long xu ng coi ông h n h t. Thôi m y bà con i theo tôi

ng tôi ch cho mà xem “.

Ông s p d t ba ng

i i tr

c. Quí th ng th ng i theo sau. Vô g n t i ch nh n công làm, ông s p d ng l i r i

a tay ra ch mà nói:” Ng

i ra

ng

t xây m t cái b n bông

n và tròn t i gi a sân ây. B n bông s x hai ng. m t

ng d c, m t

ng cho xe

https://thuviensach.vn

gh con gh

78

www.hobieuchanh.com

ch y, Chính gi a m t, ch hai

ng g p nhau ó s ch a tr ng m t kho n tròn, r i p v i cái b ng xi m ng l n

êm tr ng ng i ch i mà h

ng mùi hoa th m, ngó v ng tr ng c .

Cô H

ng níu cô M và c

i và nói:” ng ng

i Pháp mà ng nói ti ng Vi t hay h n ch

em mình

Ông s p c

i mà nói: “ Tôi n c m, t nhiên tôi nói ti ng Vi t c. N u tôi có nói tr t,

xin hai cô s a giùm.

tôi ch ti p cho bà lão xem. T i c a ngõ h i nãy ó, c ng nh tr c

th m nhà trong kía, s

tr ng thành hai cái bùng binh, t i c a ngõ ó, s làm hai ng xe t

hai bên, ông cái b n bông chính gi a, hai

ng vô giáp nhau t i th m nhà. Còn dài theo hàng rào s t phía tr

c kía c ng nh dài theo hai vách thành hai bên ây thì có ng l n ch y xe

ch y vòng

c, hai bên

ng s tr ng xoài, mít, nhãn, mãn c u, vú s a, sa bô chê. Cây ã t chi t s n r i,

i m a s tr v tr ng li n. Trong ít n m s có th trái n không h t. Mà

ng dài theo rào vô t i

ng bao b n bông, hai bên có hai mi ng

t n m dài. Trong

hai mi ng ó không tr ng bông mà c ng không tr ng cây, ch a tr ng tr ng v t có ích theo mùa nh :

u xanh,

u tr ng, g ng, ngh , rau, c i. Theo ý ông ch , ph i làm nh v y cho ng

i ta th y tuy ch nhà th

ng th c cái xinh

p c a bông hoa, song c ng không quên

nh ng th b ích cho s s ng c a con ng

i “.

Dì Ba Th i ch n mà khen.

-

Giàu sang ã mu n h

ng sung s

ng mà c ng tính l i ích. Ông ch là ng

i Pháp

hay là ng

i Vi t v y ông?

-

a Pháp n a Vi t.

-

Sao v y? Lai h ?

-

ng qua r i bà s bi t.

-

ng

âu mà qua?

-

bên Pháp.

-

bên Pháp mà l p chi m t cu c quá xá nh v y nè.

-

i làm xong ng s qua mà bên này ch .

-

ng giàu l m h ?

-

Nghèo mà làm nh v y sao n i.

-

Ông làm gì mà giàu d v y? Nhà buôn bán hay là nh ru ng t.

-

Nh

th . ng có ru ng bên R ch Giá, có v

n cà phê trên Ban mê Thu c, có s

cao su trên Biên Hoà, l i có nhi u ph n hùn trong hãng thu c v i hãng bán xe h i trên Sài Gòn n a.

-

Quá xá ! V y mà không giàu sao

c, mà c t nhà sao ng không c t m y ch

ng có

n có

t, ng l i c t t i ây làm chi?

-

Ý ng tôi bi t sao

c.

Ông s p tr l i l là r i d t khách i vô trong; nh ng ch a vô n l n, ông d t i vòng

phía ngoài. T i

u xông bên tay m t ông ch cái sân ánh tennis ã làm r i. Vô phía sau ông ch nhà b p, nhà b i,nhà xe; ông l i ch m t kho nh t r ng l n n m phía sau n a, có m y

ch c ng

i

ng ào g c cây và ban cho b ng th ng, mà nói v i khách:” S

t l n

ng

n d p ó thì ông ch

nh l p m t s nuôi d y tr nh m côi. Ti p v i cu c n y s c t m t cái nhà l u 5 c n n m ngang

cho ông ho c bà qu n lý v i m y ng

i ph s

. T

ó tr

vô trong s c t m i bên m t dãy nhà dài, m t bên nuôi con gái, m t bên nuôi con trai. Chính gi a thì c t tr

ng d y ch , nhà d y may vá, nhà d y n u n. Phía trong h t thì ào gi ng làm y

cho con trai t p gieo tr ng.

Cô H

ng l c

u ngó Quí mà nói: ”Làm vi c có ích quá ! Ng t ph i t n hao d l m. Bi t c lâu dài hay không?”

Quí c

i mà áp:” Ch c ng

i ta li u làm

c, nên ng

i ta m i nh làm ó ch “

Ông s p d t qua

u xông phía trái. Ông ch mi ng

t tr ng mà nói:” ch n y có m t cái

gi ng s n. Th r i, n

c t t l i nhi u. S xây m t cái b n ch a n

c trên cao,

t máy b m

c lên b n, r i làm ng cho ch y cùng h t

ng có n

c dùng và t

i

trong mùa n ng.

Phía nhà m côi c ng ph i xây b n n

c nh v y n a m i có n

c

dùng “

https://thuviensach.vn

gh con gh

79

www.hobieuchanh.com

Di Ba Th i nói:” làm công chuy n quá nhà n

c “

Ông s p nói:” Xin bà lão

ng nói v y không nên “. Bây gi ông m i d t i vòng ra phía tr

c r i lên th m mà vào

n.

a b

c vô c a thì dì Ba Th i v i cô hai v i

ng l i. M t cái phòng: r ng b ngang,

hi n ra tr

c m t, d

i

t có lót g ch bông láng m

t, trên t

ng và trên tr n v v i t t t

i,

èn ng g n nhi u màu, gh bàn d n h c h . Chính gi a d n m t b sa lông l n, n m may ng nhung màu vàng, hi n gi ch a dùng, nên tròng bao b ng b xám. Bên tay m t có m t sa lông khác c ng

p nh ng nh h n, n m may b ng n xanh c ng có bao b ng b xám.

Còn bên tay trái thì lót m t cái bàn l n có th 24 ng i ng i n c m r ng rãi. Mà thi t có 24

cái gh lót n m xanh

m, ch ng

d c theo vách r i ph v i tr ng cho kh i b i.

Ông s p m i vào mà nói:” ây là phòng khách. N u ãi ti c ông thì d p h t xa lông mà t bàn thì 120 khách ng i n r ng rãi. N u nh y m thì d p bàn mà khiêu v , m y ch c c p

ng

ch “

Có tr hai c a vô phía sau. Ông s p m mà m i khách vô. M t cái phòng nh có m t b ván c m lai, l i m t bên

t r

u, m t bên

máy l nh. Tr

c b ván thì có m t bàn n

m, còn d a vách m i bên có m t bàn nh v i hai cái gh hai ng

i ng i u ng n

c ho c

ng trà mà nói chuy n thân m t. Ông s p nói ây là ch gia ình n c m h ng ngày, ch ti p bà con thân thích ho c ng

i th

ng. Còn hai bên ây có hai cái phòng ng

cho bà con

trong thân ng . ”

Ông s p d t qua coi hai cái phòng thì có gi

ng s t, t áo, bàn gh

h t. M i phòng có

m m t gi

ng nh

t m r a và trong ó có c u tiêu máy.

Xem d

i

t

r i ông s p m i khách lên. Hai bên có hai thanh l u xây b ng xi m ng lót á c m th ch tr ng, mu n lên bên nào c ng c. Lên mút

u thang thì g p m t phòng

n r ng rãi mát m , Ông s p nói:” Bây gi m y bà b c vào c nh s ng thân m t m t gia

ình c a ông ch tôi. Cái phòng n y ng

i Pháp g i là phòng ti p khách riêng c a bà ch nhà.

Ngày êm n u không làm vi c gì thì bà ch th ng

ây

ng thêu thùa ho c

c sách, ho c

trò chuy n v i ch em. Vì v y nên

c trong phòng

u thu c

c a ph n dùng”

Dì Ba Th i v t nói:” Bà ch

cái ch

p

quá há. Sung s

ng sang tr ng bi t ch ng

nào. Ng

i có ph

c l m m i

c h

ng nh v y “

Dì Ba Th i v i cô hai ngó chung quanh trong phòng thì th y có m t cái i ho n thi t p,

vì ba phía có óng h c ch m tr ki n thi t khéo. Có bàn vi t nh vi t th , có bàn d i ph n,

có gh xích u,có m t b sa lông nh

ng i nói chuy n,.

Ông s p li u m y bà xem r i ông m cái t nh l y ra m t cái chuông ng c ng nh , ông

c kêu reng reng, r i ông b chuông vô t mà khép c a l i.

t anh b i t ng d

i ch y lên. Ông s p nói nho nh vài câu r i anh b i xây l ng i xu ng.

Ông s p m i m i khách theo ông vào m t hành lang dài t phòng ó ra t i phía tr c.

Khách mút hành lan r i

ng ngó xu ng sân mà ch i. Ông s p

cho khách bàn lu n, ông i

c a hai cái phòng, n m hai bên hành lan r i m i khách l i xem. Ông cho vô phòng bên tay m t mà nói ây là phòng ng c a ông ch bà ch . Có gi ng

ng có ván gõ, có t áo, có

bàn c m th ch, có gh phô t i, có phòng t m r a, có ch ng i trang m. Coi bên n y r i ông

t qua phòng bên kia, thì

c c ng gi ng y nh v y, mà ông nói phòng n y là phòng riêng a ch ông ch ng .

Cô H

ng nghe nói nh v y thì ngó cô M và chúm chím c i.

Dì Ba ngó Quí

ng d a c a phòng dì nói:” Té ra ông ch có v l i có ch n a “

Quí làm l .

Ông s p c ng không tr l i, mà ông m i li n m y bà và cô tr l i phòng khách h i nãy.

Dì Ba th y phía sau còn ba cái phòng

làm chi mà nhi u v y. Quí châu mày ngó l .

Ông s p b

c t i c a phòng gi a thì th y có d n m t bàn th ông bà, có l c bình, l ng ch a có èn

chi h t.

Dì Ba ng c nhiên nên nói:” a ! ông ch là ng i Pháp, mà ng th ông bà hay sao?”

https://thuviensach.vn

gh con gh

80

www.hobieuchanh.com

Ông s p bình t nh áp:” Ng

i Pháp c ng có nhi u

o v y ch . Ông ch tôi theo

o

Nho. Còn tôi ây, tôi c ng ng

i Pháp mà tôi th

o ph t “

Ông s p m c a cái phòng bên tay m t n a mà nói phòng n y là phòng c sách c a ông

ch ; r i ông tr qua m luôn cái phòng bên tay trái mà nói phòng n y là phòng c a ông ch làm vi c. ”

Dì Ba Th i

ng ngoài ngó vô th y bàn vi t, có t nh , trên t ng l i có treo m t khuôn

hình l n. Dì ch hình y mà h i ông s p:

-

Ph i hình c a ông ch hay không s p?

-

Không, ó là hình ông già c a ông ch .

-

Tr i i! Hình ó là hình ông Kinh Lý La-Co. Té ra ông ch là con c a ông La-Co mà.

Quí l t

t b

c vô mà nói:” Không ph i âu dì Ba. T i dì không có g n ng i Pháp, dì

coi h gi ng nhau h t nên dì l m. Con có làm v i ông La-Co m y n m. M t ng khác, ch không ph i v y”

ng v i M nói hình gi ng nh ông La-Co quá. Không bi t sao mà nói không?

Anh b i b ng lên

t i sa lông m t mâm có lave, mô nát, n

c cam, n

c á, m t h p

bánh mì v i 5 cái ly.

Ông s p m i khách l i gi i khát, m i dì Ba ng i cái gh ca na bê, hai cô ng i hai cái gh t phía, còn phía bên n y thì Quí và ông s p ng i.

Ông s p g p n

c á b vô n m cái ly. Dì Ba nói dì v i hai cô không bi t u ng r u mà

say. Ông s p c

i mà nói n

c cam ng t, u ng n

c á cho mát, ch không ph i r

u âu

mà s say, Ông m hai chai n

c cam rót 3 ly khách àn bà, còn 2 ly thì ông m la ve rót ng v i Quí.

Ông s p ép m i Quí c ng ti p m i n a, nên dì Ba v i cô hai m i ch u b ng ly mà n m th . N m ngon ng t mà mà không có mùi r

u, ba ng

i m i dám u ng.

Quí b ng ly la ve l i

ng d a c a mà u ng, có ý mu n

cho m y ng

i àn bà thong

th trao

i c m t

ng v i nhau cho vui. Ông s p c ng b ng ly l i ng v i Quí. Hai ng

i

nói ti ng Pháp v i nhau.

ng chú ý rình coi tuy không hi u hai ng

i nói chuy n gì song th y ông s p nói nhi u

mà b l i b i buôi chi u chu ng. Còn Quí thì tr m t nh, ông s p nói thì lóng tai nghe, mà không thèm ngó, m t lát th y g t

u m t cái, ho c nói l i ít ti ng mà thôi. H

ng không

hi u hai ng

i có quen nhau hay không, nh ng cô nh n th y ch c ch n m y ièu n y là Quí rành ti ng Pháp, hi u mau, nói d , nói chuy n v i ông s p, Quí v ng vàng, không s t sè, không kiêng n , b còn oai h n nói chuy n v i ng i trong làng.

Còn dì Ba Th i thì dì khoái quá, vì

c ông s p ti p r

c t r , d t i xem cùng h t, t i

âu c ng c t ngh a rõ ràng, m i ng i t i phòng ti p khách c a bà ch , l i còn ãi n c á

c cam. Dì nói v i M và H

ng:” Có l mình nh Quí bi t nói ti ng Pháp nên ông s p i

i ãi v i mình m t cách t t

c bi t. M y tháng nay trên mình h

i xem d p

n mà,

ch c không có ng

i nào

c bi t ãi tr ng h u nh mình v y âu “

Th y Quí u ng h t ly la ve, dì Ba m i kêu lên mà nói:” Con, mình xem h t r i, thôi

mình cám n ông s p

ng di xu ng ch Trà Vinh m t chút “

Ông s p nói:” M y bà mu n xu ng ch , ch không ph i ây ón xe ò mà v ?

c.

Tôi có vi c nên tôi c ng ph i i ch

ây. V y m y bà u ng cho h t ly n

c cam i.

i tôi

so n

m t chút xíu r i tôi em xe ra tôi

a m y bà i v i tôi. Tr i n i n ng r i. i b t ây xu ng t i ch m t l m. ”

Ông s p nói r i li n i vô phòng làm vi c, ch có treo khuôn hình h i nãy ó.

Dì Ba ngo t Quí l i mà bi u ng i m t bên r i h i:

-

i sao ông s p t t v i t i mình d v y?

-

i con bi t nói ti ng Pháp nên ông a. Ng

i Pháp

u v y h t. Ai bi t nói ti ng c a

thì h ch u l m.

-

Ông ãi r

u, r i còn m i i xem n a. Nên i hay không con?

https://thuviensach.vn

gh con gh

81

www.hobieuchanh.com

-

Sao ông có d p i xu ng ch , ng ch giùm mình luôn, có t n hao gì cho ng mà mình ng i.

ng c

i mà nói:” Em coi b

ng tr ng anh l m. N u anh o b

ng, anh c y ng

a

giùm mình v Càng Long, ch c ng c ng ch u. Thi t v y à.“

Quí

ng d y và nói:” Có l

ng v quá nh v y. Thôi, u ng cho h t ly n

c cam r i ng

ra mình i “

Ông s p tr ra, tay có ôm m t c p

ng gi y t

y nhóc. Ông m i khách theo ông xu ng

u

ng ông em xe ra mà i v i nhau.

Xu ng t i sân sau, ông bi u khách

ng ó mà ch . Ông vô nhà l y xe l y chi c xe tr c xông ch y ra sân. Ông nh y xu ng m c a xe m i dì Ba v i hai cô ng i phía sau m i Quí lên ng i phía tr

c v i ông r i ch y ra c a ng . M t ng

i c p r ng th y xe ông s p ra, l t

t

ch y l i m c a l n cho xe ra r i quanh ch . Quí day l i h i dì Ba Th i mu n ghé ch nào. Dì bi u l i ch thì ng ng

ng xu ng cho M xem ch r i s l i xe ò mà v .

Ông s p nghe l i ch y l i ng ng ngay nhà ch , Quí leo xu ng m c a xe cho dì Ba v i hai cô ra. Quí v i dì Ba t l i cám n ông s p r i chào h t b n ng i khách, lái xe mà i.

Dì Ba Th i d t h t i m t vòng chung quanh ch cho M xem ch , xem các ti m l n thì tr m tr , khen buôn bán l n b ng m

i ch Càng Long.

Dì Ba Th i m i

c xem

n ài, l i

c ông s p h u ãi, trong lòng dì

ng hân

hoan nên nghe nh c n u ng thì dì s n lòng ãi con cháu m t b a c m khách trú k ni m

cái ngày i ch i vui v , d u ph i t n m t ch c ng c ng áng.

y bà con d t nhau vô ti m c m. Lúc y g n 10 gi . T p n lót lòng thì h ã i h t r i,

còn t p n tr a thì còn s m quá h ch a t i, b i v y trong ti m tr ng tr n, không có khách.

Quí l a m t bàn l n chính gi a mà m i dì Ba v i cô hai ng i. Quí h i dì Ba mu n n th gì.

Dì suy ngh m t chút r i nói: ”Lâu n mì quá. V y n u cho m i ng i m t tô mì n ch i r i s

n c m. ”

Quí bèn kêu b n tô mì n

c, d n ph i n u cho ngon,

Lúc ng i ch mì dì Ba nh c chuy n xem

n ài h i nãy,

c ng i phòng ti p khách c a

bà ch ,

c u ng n

c á n

c cam, l i

c xe nhà

a xu ng ch . Dì h i M khoái hay

không. Dì d n H

ng v h i m y ng

i i coi r i có ai

c v y hay không. Dì khen, cu c

ng l n, nhà kinh dinh,

Quí giá. Dì khen h t th y, không chê ch nào.

ng v i M c ng i c

i, không chê mà c ng không khen, ch c là t i quang c nh quá trí t

ng t

ng c a hai cô, nên hai cô không bình ph m n i.

Vì i h i t ng sáng

n bây gi

ã ói hung nên mì l i b ng b n ng

i n r t ngon.

Quí bi u n u m t tô canh c i b xanh, l y m t d a th t xá xi u, m t d a l p x ng

ng n

m, nghe r ng n m t tô mì ã mu n no r i, nên không c n kêu n c m nhi u s

n

không h t, thi t qu ch ng n c m m i ng

i n có m t chén mà thôi, không th

n nhi u

c.

Ch ti m tính ti n c th y có 2

ng 2 c t. Quí móc ti n mà tr . Dì Ba r y, dì giành mà tr ti n. Dì nói cô H

ng có h a i ch i cô bao h t th y, nên ch em Quí không phép ph i tr .

ng n

c r i l i b n xe ò thì xe Càng Long

i n a m i có xe m i, nên d t M v i m

con dì Ba i xem toà án. Toà b , công s , ph ph ng trong châu thành

n g n 12 gi m i

tr l i b n xe.

Quí xin dì Ba v i cô hai v tr

c vì Quí ph i l i ki m th m th y Nh t V nh r i x chi u Quí s v sau.

Dì Ba v i cô Hai lên xe ng i tr

c. Quí x n b n

ó mà ch i cho

n xe ch y r i Quí

i i b l i Bungalow là nhà c a nhà n

c c t ra và s m

c r i gi o giá giao cho ng

i

ngoài cai qu n

khách ph

ng xa

n có s n ch t t mà n ng .

(h t quy n nh t)

https://thuviensach.vn

gh , con gh

Bi u Chánh

Quy n II

(18)

Nãy gi Quí ng i xem ông th y c t m lo cái bình trà coi b ông r t tiêu diêu v i cái thú sách t i trà tr a, thì chúm chím c

i hoài.

i th y u ng th m gi ng r i Quí m i h i:

-

m th y, th y h u trí r i, th y không có l

ng tháng n a. Th y lãnh ti n h u b ng

ch c không

c bao nhiêu. V y thì làm sao

cho th y s ng thong th

c?

-

i !

i bi t bao nhiêu là

, bao nhiêu là thi u, em. H mình nói

thì bao nhiêu

ng

, còn mình than thi u, thì bao nhiêu c ng thi u. Th y ã có ti n h u trí, n u th y còn thi u, thì vô s ng

i, không có ti n h u trí nh th y, h m i nói làm sao?

Ph n c a th y vì th y bi t t túc, nên th y

c t l c. V y em kh i lo. Bây gi th y

mu n bi t coi t ngày em i v i ông La-Co r i em trôi n i n âu mà em b t tin,

không tr v làng, mà c ng không g i th ,

n ông B i m t em c ng không v c t ng

báo hi u. Th y nói thi t, th y có ngh em ch t, nên th y lo, vì ngày tr c em có h i ý

ki n th y khi em i theo ông. th y không dám xúi, nh ng th y không c n thì c ng nh ch u

cho em i. Ngày nay th y th y em v thì th y m ng qua, m ng em con s ng, th y kh i h i h n. Mà em ra i, em quy t chí l p thân, nh ng mang em không giúp cho em to i nguy n, em ph i g p nhi u n i gian truân làm hay sao, nên ngày nay tr

, b em lang thang d v y?

Quí c

i mà áp:

-

m th y, th y th y l p ngoài c a cháu ây là l p gi . L p thi t c a cháu khác, cho không ph i nh v y.

-

! Có l p gi , còn có l p thi t n a! Chi v y?

-

m, cháu mu n thu nh n tính nên cháu mang l p gi mà v làng. S m m i này cháu ph i mang l p gi mà i Trà Vinh v i ng

i ta, xu ng t i ây cháu nh th y quá,

không th không th m th y

c, nên cháu mang luôn cái l p gi mà i tìm th y. T i nh v y nên thành ra nh cháu c ý mu n gi d i luôn v i th y. K thi t cháu kính tr ng th y nh ng

i cha th nhì c a cháu, cháu âu giám loe m t th y, xin th y tha i cho cháu.

-

u em có cái l p thi t khá h n thì th y m ng cho em. T ngày em i v i ông La-Co n nay là m y n m?

-

m 12 n m

-

12 n m ! Lâu quá ! Em theo luôn ông hay là tách i làm vi c khác?

-

m, cháu theo luôn cho

n ngày ông ch t.

-

ng ch t r i?

-

m, ch t ã 3 n m r i

cháu thu t rõ

i s ng c a cháu trong 12 n m nay cho th y

nghe. Cháu tr v Càng Lòng g n hai tháng r i. Cháu c mang cái l p gi , cháu không nói chuy n c a cháu cho m t ng

i nào bi t, ch em trong nhà cháu c ng gi u. Nay p th y cháu không ám gi u th y. Trái l i cháu còn ph i b m thi t ng còn nh

th y dìu d t n a.

-

, u ng i em, u ng r i nói cho th y nghe.

-

Cháu i theo ông La-Co lên Sài Gòn m y tháng, cháu lo ph n s làm b i cho ông vuông tròn. Vì cháu ham h c nên cháu mua sách r i ban êm rãnh rang cháu m mà c thêm. Ông La-Co g p cháu h c nh v y vài l n. Ông không nói gì, mà ông l i ki m sách mua

a cho cháu và ch c ch cho cháu h c. Nhi u êm ông kh e, ông ng i y cháu h c

n 11 12 gi r i ông m i ngh .

https://thuviensach.vn

-

i tr

c th y ã có nói v i em, ông t t l m

-

m, cháu nh . Th y ông t t , cháu càng n l c mà h c, cháu quy t l y chí háo h c mà làm k l p thân.

-

-Hay a! Th y khen em, b bít

ng, em bi t ru ng mà i. Mu n nên ph i làm nh y m i

c ch .

-

Cháu h c

c m y tháng, k ông La-Co

c gi y xu ng R ch Giá o

t. T nhiên

cháu i theo. trong vùng Long M hai n m, cháu v n ti p t c h c hoài. Ông Kinh Lý có r nh thì v n ch cho cháu h c. H có d p i Sài Gòn thì ông mua sách thêm cho cháu. Ðo

t vùng Lòng M xong ông than m t, b i vì ông ã l n tu i, làm lâu n m, i qua x mình l n sau ó ông luôn

n 4 n m, nên s c kh e c a ông gi m nhi u.

Ông m i xin ngh 6 tháng

ng pháp d

ng s c l i. Ch ng ó ông m i nói thi t v i

cháu r ng cháu v i ông h n ba n m, ông th y rõ tánh tình c a cháu, trung thành, ngay th ng, ham h c, hi n lành, b i v y ông th ng cháu mu n giúp cho cháu n h c

ang l p thân nh ng

i. Ông h i cháu nh ch u theo ông qua Pháp thì ông s cho cháu vào tr

ng mà h c, ông ch u áo qu n, c m n

c, bánh hàng cho h t th y.

-

-S

ng quá! Em g p tiên c u r i! Ch c em ch u li n h ?

-

-D . Cháu ch u li n. Khi y cháu mu n g i th cho th y và cho cha cháu hay. Mà r i cháu ngh ông Kính lý nói nh v y song bi t ông làm y nh v y hay không. Hu ng chi cháu m i th y có mòi h c thêm

c, ch ch a ch c h c

c hay không, n u v i cho

th y v i cha cháu hay tr

c, r i sau cháu không

c thành công, té ra cháu b i mà

bày chuy n nói dóc.

-

Tánh em khiêm t n l i c n th n quá.

c tánh n t nh v y th y ch u l m.

-

Ông Kinh lý v b n, ông ki m mua m t cái nhà ngo i ô Paris, có m t mi ng t h n

t m u. Cháu ph v i ông mua

d n nhà yên r i ông d t cháu vào m t tr

ng

trung h c g n ó mà xin cho cháu h c. Cháu ã 19 tu i r i, theo phép cháu ph i h c p nh t, l p nhì m i

c. Ông Kinh lý nói cháu là ng

i ngo i qu c,vì th y cháu

ham h c Pháp v n nên ông nuôi làm con

ng cho cháu n h c

ph thông v n hóa

a n

c Pháp. Có tr

ng h p nh v y nên hi u tr

ng m i ch u nh n cho cháu h c,

song

cháu ng i h c l p th t . Ông kinh lý có m

n m t ch n u n v i m t chú

làm v

n nên ông

cháu i h c, không cho làm vi c nhà. Ông cho n c m chung và ng phòng k phòng ông

ng ban êm ông d y cháu h c. Cháu n l c h c êm h c ngày

ng theo k p chúng b n nh tu i h n cháu.

-

Thi t l n mà h c l p nh khó ch u l m.

-

Ông Kinh Lý ngh

sáu tháng r i ông vi n l b nh xin ngh thêm sáu tháng n a.

Cháu s ông mãn phép r i ông tr qua bên mình, ông b cháu b v . Té ra ông ngh m t n m r i ông h u trí luôn bên Pháp. Cháu qua m t chúng b n h t th y. Ð n m 24 tu i cháu

u

hai b ng tú tài, mà tú tài c a cháu v khoa toán pháp. Cháu c

c thành công cháu m ng h t s c.

-

m tr

c n u ông B i có ti n cho em qua C n Th mà h c i n a, ch a ch c sau em có b ng tú tài.

-

m thi t v y, mà ông Kinh Lý giúp cho cháu thành công, ông c chí h n cháu n a.

m ó ngh hè ông d t cháu ra mé bi n ngh mát v i ông m t tháng. Ông bu c cháu ph i kêu ông b ng “Papa”, không cho kêu “ Monsieur” n a. Ông tính cho cháu h c cao h n n a. Ông nói x mình là x m i, s có công vi c ki n trúc nhi u: tu c u, p

, c t nhà, ào kinh. Mu n d b làm n ph i h c theo ngành ó. Ông khuyên cháu nên vào tr

ng Công Chánh mà h c thêm ít n m

ng l y b ng K s .

-

Ông Kinh Lý tính hay l m.

i nay h c ngh chuyên môn mà làm k thu t gia quí n. Ch c cháu nghe l i ng h ?

-

, cháu nghe l i nên h c tr

ng Công chánh ba n m cháu l y b ng k s .

-

Su ng quá! i b i, mà nh có chí ham h c

ng l p thân, nên l n lên Tú Tài, r i

th ng t i k s Công chánh. Ít ai có

c v y. Trong hai ng

i, m t ng

i ph i có

https://thuviensach.vn

chí c

ng quy t l p thân nh em, còn m t ng

i ph i có lòng thành nh n chí m nh

ông La-Co m i gây ra

c m t chuy n k quái nh v y. Ti c vì thanh niên Vi t Nam ít có b i Phan V n Quí, mà ngu i Pháp c ng ch a nhi u kinh lý La-Co, b i v y chuy n k quái nh v y th y

ý ao

c t lúc th y còn ôm sách v

i h c, mà

n

ngày nay th y già r i th y m i th y

c th c hi n. Tuy th y tr song th y

c, v y

ng

cho th y vui lòng. Có l ch ng thiên h hay cách em l p thân ây s có ng i

nói em nh m ng s t t, ho c nh ki p tr

c tu dày công, nên em m i

c h

ng

ph

c. Th y không mu n tin m ng s , mà c ng không mu n tin ki p tu, th y oán ch c em làm nên, là nh em bi t c

ng quy t l p thân và nh em khéo tu d

ng tâm

tánh, nên nguy n v ng c a em m i

c th a mãn. L i c a ông La-Co nói úng l m: ông nói ông th y em trung thành, ngay th ng, ham h c, hi n lành ông th ng nên ông

mu n nuôi em n h c

ng em l p thân. y v y

i em mu n tu tâm d

ng tánh,

s cho úng

ng àng hoàng, ph i nuôi thi n chí, ph i ráng kiên nh n, ng gian

o,

ng tham lam, ch u thanh cao, ghét hèn h , n nh v y t nhiên thiên h ph i th

ng yêu, quí tr ng, d u không có ngu i này thì s có ng i khác nâng

giúp

giùm, không s m thì mu n, th nào mình c ng nên danh, kh i dua b ai h t.

-

Cháu nh th y d y d nhi u, nên cháu m i bi t n cho ng i ta th

ng mà giúp

cháu.

-

Em bi t nh v y thì càng làm cho th y vui h n n a. Th y có m t a con, th y ráng

p cho nó nên ng

i, tuy nó làm giáo s không cao sang chi l m, song nó không v i ch c nghi p c a nó. Th y r t hài lòng. Nay th y c nghe m t h c trò c c a

th y nói nh làm theo l i th y d y d nên

c thành công thì th y thêm n mày n

t v i thiên h n a. H i nãy em nói ông La-Co ch t ã ba n m r i. Em ã có b ng s , l i ông La-Co ch t n a. V y em còn bên Pháp làm chi mà t i bây gi em i v ?

-

m th y, t i có chuy n khác n a. Khi cháu có b ng K s r i, cháu mu n ki m ch i làm c ng nh t p cho quen. Ông cha nuôi c a cháu không cho. Ông nói ông già hay i có b nh nên ông bi u cháu nhà h h v i ông cho bu n, vì ông không có v

con chi h t. Vì cháu th

n c a ông quá nhi u, nên cháu không giám trái ý ông. Thi t m ó ông th

ng có b nh, cháu ph i ch m nom các vi c trong nhà, nh t là thu c men n u ng cho ông. Tuy ông ãi cháu nh con song cháu không h giám v t kh i

n ph n tôi t . T khi

c qua Pháp, cháu c ch m chú lo h c, cháu không mu n tìm hi u vi c nhà c a ông. Mà vi c nhà c a ông thì ông lo, không bao gi ông nói cho cháu bi t. N m ó ông hay b nh nên s c gi m nhi u. Ông vi t th m i Nô Te n nhà

ng ông l p t chúc ngôn. Cháu không giám d vi c ó, cháu bi t ông không có v con, còn trong thân t c thì ông có m t ng

i cháu gái kêu b ng c u, ng

i y có

ch ng giàu d

i Marseille. Cháu t

ng ông có ti n b c g i b ng v i nhà

t ông

ó mà thôi, ông làm di chúc s

h t cho ng

i cháu gái ó h

ng. B nh ông càng

ngày càng t ng them ch không b t. Nh ng tinh th n ông v n còn y

hoài. M t

bu i t i cháu ng i bên gi

ng

c sách cho ông nghe m t h i, ông bi u thôi,

ông

nói h t vi c nhà c a ông cho cháu hi u. Ông nói r ng ông qua Nam Vi t Nam Kinh lý hai m

i l m n m, ông có gây ra m t s nghi p l n, có ru ng, có v n và v i huê l i

ru ng v

n ó ông có hùn v i vài hãng công ngh th nh v ng. Ông c ng có ti n g i

ng c ng nhi u. Ông không có v con, ch có m t a cháu gái nó ã có ch ng giàu,

i v ch ng nó m c lo buôn bán l n bên Pháp, không th qua bên Nam Vi t c.

y ông ã r

c NôTe l p chúc ngôn rành r r i. Ng

i cháu gái c a ông không c n

ông giúp. Nh ng vì tình c u cháu nên trong chúc ngôn ông ch cho cô m t tri u

quan

ng ngày sau cô làm c a h i môn cho

a con gái c a cô. Chi b p n u n v i

chú làm vu n m y n m nay giúp công cho ông nên ông cho m i ng i n m m

i

ngàn quan. Còn l i các tài s n là ru ng v

n, nhà c a, ph n hùn trong m y hãng v i

ti n b c còn d

trong b ng thì ông giao h t cho cháu.

https://thuviensach.vn

-

Uý! Cha ch ! N u v y thì ông th

ng em

n nh n em làm con

ng k nghi p cho

ông hay sao?

-

m ph i . Nh ng giao t t c s nghi p cho cháu, ông có bu c ít u ki n, ch không

ph i giao cho cháu làm ch

ng lên m t nhà giàu n xài ngo nguê.

-

Ông bu c

u ki n gì? S nghi p c a ông áng ch ng bao nhiêu? Thi t vi c này ngoài trí t

ng t

ng c a th y. ã nuôi em n h c thành tài, r i còn gia tài s s n

cho em h

ng n a! H i tr

c th y bi t ông La-Co t t , nh ng th y không dè ông t n b c này.

-

Khi cháu nghe ông nói t i vi c ó, cháu c ng ngac nhiên nh th y bây gi . Ông Kinh lý th y cháu c m

ng, b i r i, ông nói thêm r ng t di chúc v i các b ng khoán và gi y t v tài s n c a ông, thì ông giao h t cho NôTe lãnh gi . Tài s n ó có m t ngàn u ru ng t i Kinh Th

ôi trong t nh R ch Giá, m t s v

n cao su tám tr m m u

trong t nh Biên Hoà, m t s v

n cà phê n m tr m m u trên Ban Mê Thu t,c ph n hùng ba tr m ngàn trong m t hãng xe h i và ba tr m ngàn trong m t hãng thu c u

i Sài Gòn. Còn s b c g i t i ngân hàng chia cho cháu ông r i thì còn h n vài tri u.

-

Quá xá? Ông La-Co giàu nh v y mà th y không hay ch !

-

Cháu c ng không dè. H i bên mình th y ng i do t n ng m a m t nh c. Ch ng

Pháp th y ông mua nhà t m th

ng v i mi ng

t nh mà , cháu bi t ng có ti n,

nh ng có dè ng là m t tri u phú âu.

-

Cháu th y tâm trí c a ng

i ngo i qu c hay ch a? Giàu

n b c tri u phú, mà ng

i

ta không se sua, không lãng phí, c lui cui làm vi c luôn luôn, ch không ph i nh ng

i mình, h trong nhà có d d

c chút nh thì lên m t nhà giàu, c t nhà t t, s m xe h i, áo qu n loè lo t, ch i b i liên miên, bài b c r u trà, không làm vi c gì h t.

Ph i Ông La-Co luôn bên này

ng làm gu ng cho ng

i mình th y mà b t ch

c.

-

i v i cháu, ông t t ch ng nào ông càng làm cho cháu thêm lo s ch ng y. Khi y cháu a n

c m t mà nói v i ông nuôi cháu n h c thành tài, cháu ch a n áp

cho ông n a. Ông m i nói ông

gia tài c a ông l i cho cháu là vì ông mu n c y cháu thay th cho ông mà làm h t m t

i ngh a, ch không ph i

gia tài cho cháu xài phí

ng a nguê. S là ông nh

t n

c Vi t Nam mà làm giàu. Bây gi già r i, ông không có v con, mà l i c a nhi u. Ông tính r i c a y giáo hoá cho con nhà nghèo. G n

cháu trót m

i n m, ông nh n th y cháu là ng

i bi t n ngh a tr ng danh giá, ham

c ch không ham ch i, s t i ch không s ch t. Ông th y cháu là ng i áng

mang danh tánh La-Co

ng th cho ông mà giáo hòa con nhà nghèo Nam Vi t có trí thông minh, có chí ham h c nh ng vì b n hàn nên cha m không s c cho h c

ng

p th v n hoá Âu M . y v y trong t chúc ngôn ông nhìn nh n là con c a ông, ông quy t giao h t gia tài s nghi p c a ông cho cháu th a h ng. Ngày nào ông ch t

i thì Nô Te s m i cháu, ng

i cháu gái c a ông v i hai ng

i gia d ch

n

ng

c t chúc ngôn cho bi t r i giao ti n b c cho ba ng i kia. Còn ph n cháu thì cháu

làm t ch u nh n ông là cha và ch u lãnh gia tài, r i giao t y cho NôTe em

n toà

i di chúc mà xin toà th ch ng. Vi c xong r i thì cháu mang tên h là La-Co và ng t t c s nghi p c a ông.

-

-V y thì bây gi em theo qu c t ch Pháp ch không ph i ng i Vi t n a. Tên em là

La-Co, ch không ph i Phan V n Quí. Ph i v y hay không?

-

-B m th y, ph i…Chánh vi c ó làm cho cháu b i r i h t s c, không bi t nên ch u hay là không nên ch u.

-

-Th y hi u t i sao em b i r i .

-

-Vi c quan h quá, quan h v m t qu c gia và tông t c. Cháu không có ai sáng su t n mà h i ý ki n. Cháu tính vi t th h i th y, ng t vi t th thì lâu quá, l i không bi t th y còn tr

ng Càng Long hay là

i i âu. Cháu xin v i ông Kinh lý cho

phép suy ngh ít tu n r i cháu s tr l i . Ông nói vi c ông c y cháu ây là vi c làm https://thuviensach.vn

ngh a ông giao b c ti n cho cháu nh n danh ông mà làm ngh a, có chi khó âu mà ph i suy ngh . Ông bi t cháu giàu lòng tín ngh a nên ông m i c y cháu. Ông là ng i

Pháp, vì th

ng ng

i Vi t nghèo không h c

c, nên ông xu t h t gia tài giúp

nh ng k x u ph

c y h p th v n minh. Cháu là ng

i Vi t có s n c a, ch t n

công mà thôi l nào cháu không ch u lãnh ngh a v giúp cho ng bào nghèo c a cháu

c ti n hoá c ng nh

ng bào giàu v y.

-

-Ông tính úng quá. Th y kính ph c ng r i . ng có gia tài l n mà không có v con.

Ông tính dùng gia tài ó mà làm luôn hai vi c ngh a m t l t: giúp cho ng

i Vi t

nghèo h p th

c v n hoá Pháp mà yêu m n n

c Pháp;

ng th i c ng giúp cho

c Pháp là t qu c c a ông, gieo r t v n hoá vào trí não nhi u ng i Vi t nghèo,

gây m i c m tình thân yêu Vi t-Pháp.

-

-Chánh ó là ý ông. Nh ng ông th y cháu d d ông có nói rõ nh v y: gia tài cho

cháu không ph i ông bu c cháu ph i h t mà làm ngh a, không c xài riêng.

Không ph i v y. Cháu th a h

ng gia tài cháu có tr n quy n làm ch . Cháu mu n xu t phát làm vi c gì tu ý. Ông còn d y cháu khi v x s , cháu ph i l a mua m t s t gi ng r ng l n, g n t nh l Trà Vinh

c t m t cái

n cho thi t

p

ng cháu ,

cho thiên h g i “

n c a ông La-Co” mà nêu danh ông.

-

Sau cái

n y ph i l p m t cô nhi vi n

nuôi tr m côi trai và gái, có tr

ng cho

chúng nó h c ch , h c ngh ; l a nh ng

a thông minh g i chúng nó i h c tr

ng

n h n, r i n u coi h c phát

t, thì cho i luôn qua Pháp

h c ti p. C ng ph i

n

y tr

ng trung h c l a nh ng con nhà nghèo mà h c gi i, thì c p h c b ng cho chúng nó qua Pháp

ng vào m y tr

ng Cao

ng. Mà cho sanh viên qua Pháp

ng

cho h c v khoa hành chánh, nên un úc k thu t gia t t h n, nh t là nên cho nó h c bá ngh nh nông ph , th y lâm, thú y, công chánh th ng mãi, c khí, công ngh ,

hàng h i,…

-

Ông không mu n ng

i mình làm quan th y hôn?

-

m ph i, ng mu n qu ng khai kinh t tr

c h t. Ph i có tài chính d i dào r i mu n

làm vi c chi m i

c, ch kinh t eo h p t nhiên b ngo i bang y m ch .

-

Ông già này sáng su t l m. ng lo xa cho n

c mình n a kìa.

-

Ông l i nói các s v

n và ru ng ng có

t s n ng

i cai qu n. Cháu ch

i ki m

soát, thâu huê l i g i vào b ng, r i dùng huê l i y mà làm ngh a là: 1/Giúp cho con nhà nghèo h c, 2/ C u nh ng ng

i b tai n n. Ông nh n th y cháu là ng

i bi t

gi thanh cao, bi t tr ng danh d , ham làm vi c công ích, dám ch t v i ngh a v , nên ông phú thác t t c tánh danh cùng tài s n c a ông cho cháu khai hóa và giúp ng

bào nghèo kh c a cháu. Cháu ã nh ông m i v t kh i vùng l y. Cháu không

c phép co tay,

cho

ng bào nghèo c a cháu c làm trâu cho h cày, làm ng a cho h c i.

-

Nghe em nói th y c m quá. Ông La-Co là ng

i Pháp mà ông dám em h t tài s n ra

làm ngh a v i

ng bào mình. Em là ng

i Vi t, l i em nh ông mà

c thành

danh, có l nào em t ch i không ch u áp ngh a v i ân nhân, không ch u ra tay c u gíup

ng ch

ng.

-

Cháu d d là vì n u cháu lãnh nhi m v ông phú thác thì cháu m t qu c t ch, m t tánh danh. M t bên là n dày v i ngh a v , còn m t là t qu c v i tông môn, cháu ph i theo bên nào, ph bên nào?

-

Thi t, ng

i bi t Quí tr ng danh d b i r i c ng ph i. Khó x quá! Hai bên u có

cái ph i v i cái không ph i

ng nhau. V y theo ý th y thì em

ng bên nào c ng

c, có cái ph i nó bù tr cái qu y, nên ng

i ta khó mà trách em ham ti n b c

quên ông cha hay là vì

o nhà mà b ngh a l n.

-

Cháu b i r i mà không có th y cho cháu h i, n ngh a tràn ng p lòng cháu, r i

cháu xuôi x , hi n c thân danh cho ân nhân x d ng. Cách vài tháng sau ông Kinh lý t, Nô Te m i h t m y ng

i

c h

ng gia tài c a ông

n mà

c t chúc ngôn.

https://thuviensach.vn

Nô Te bi u cháu ký t ch u nhìn ông Kinh lý là cha và ch u lãnh gia tài. Ng i cháu

gái c a ông b t mãn, nên m

n lu t s ki n xin hu t chúc hôn

ng cô h

ng tr n

gia tài. Cháu ph i l i bên Pháp mà h u ki n. Trong lúc ch i toà phân s , cháu

bu n nên cháu vi t th ký tên La-Co, g i cho quan Tham bi n Trà Vinh c y ngài h i r i cho cháu bi t: 1/Tin t c v cha cháu coi còn s ng hay ã ch t,v n bây gi

th nào,v con nên hay h . 2/Tin t c v th y, coi còn tr ng Càng Long hay không.

Nh

i i thì cho bi t a ch m i. 3/Tin t c v v ch ng Ba Th i v i ng i con

gái tên H

ng, bán quán t i ngã ba Su i C n. Cách vài tháng sau quan Tham bi n Trà Vinh g i t phúc trình c a quan ch qu n Càng Long cho cháu bi t rõ các tin t c.

Nh v y cháu m i

c bi t: Cha cháu m t, ru ng

t tiêu h t, ch còn nhà th v i

ru ng h

ng ho . M gh cháu c mê bài b c. Ch cháu rách r i c c kh . Em cháu

không h c hành c du hí h ng ngày. Th y ã h u trí v Trà Vinh.

-

Ba Th i ch t. V con ti p t c bán quán

n. Cô H

ng còn v i m , ch a l y

ch ng

-

Cháu bên Pháp

i t i n m ngoái Toà m i x xong v ki n ó, Toà bác n c a

tiên cáo, lên án nh n cháu là con c a ông La-Co quy n th a h

ng gia tài c a ông

theo t di chúc. Cháu v bên x

ng lo thi hành ý nh c a ông cha nuôi cháu.

-

Toà x xong t n m ngoái, sao em

t i bây gi m i v .

-

m th y, cháu v t n m ngoái, nh ng cháu trên Sài Gòn. Cháu ch a ra m t là vì cháu m c lo ba vi c này: 1/Mua

t, c t nhà và l p cô nhi vi n theo ý ông cha nuôi cháu d y. 2/S p

t l i gia ình c a cháu l i cho àng hoàng, làm cho ng i ch

cháu h t c c kh và em bà m gh v i th ng em cháu tr l i ng i ngay. 3/D coi

cô H

ng, con gái c a Ba Th i có ph i cô vì n ng tình v i cháu nên cô v y mà ch cháu hay không. N u thi t nh v y thì cháu ph i c i cô và áp tình tr ngh a.

Hôm nay c ba vi c

u g n xong. Nhà c a c t g n r i. Hôm tháng tr c cháu gi

ng nghèo hèn, n b n nh v y v

Càng Long, ch a nói cho ai bi t v vi c riêng a cháu. Cháu ã c i thi n

o nhà c a cháu

c r i. Ch cháu h t kh . M gh v i

em cháu h t giám bài b c ch i b i. Cháu l i nh n th y thi t qu cô H

ng vì n ng

tình v i cháu, nên m

i hai n m nay c ch cháu, không ch u l y ch ng. Nay cháu tr v qu n áo lang thang b c ti n không có, nh ng cô không chê, c ng v n n ng tình nh c .

-

u v y thì cu c nhà kinh dinh

ng c t bên ngoài

ng châu thành, ch cây d u

t ó, là cu c c a em t ch c ph i hôn?

-

m, ph i. N m ngoái v t i Sài Gòn cháu c y ng i xu ng ây ki m

t. Cháu có

xu ng, cháu coi r i cháu mua. Cháu v b ng

, m

n ng

i coi c t nhà và s a so n

cho thi t

p.

-

p quá l i l n quá. Hôm

u tháng th y nghe ng

i

n th y có

n coi ch i. C t

theo ki u

n ài bên Pháp, nên xem hùng v quá. Phía sau còn t tr ng l n d .

-

m ch

ó s c t cô nhi vi n

nuôi tr m côi.

-

Làm t n ti n nhi u qúa.

-

Ph i làm theo ý ông cha nuôi cháu cho nên cháu b ra m t tri u mà t o thành cu c i cô nhi vi n. Hôm nay cháu

n ây, tr

c th m th y và t l i c m n th y d y d

cháu nên cháu bi t

ng mà i, sau n a cháu yêu c u th y v i thím v nhà m i ó

i cháu

ng th y trò ta hi p l c

ng tâm mà giáo hoá và nâng

h ng ng

i

nghèo kh . Th y tuy già, song s c còn kho . Cháu c t nhà cháu có k m hai bên hai cái u ba t ng. Th y thím mu n bên nào tu ý.

c v y thì cháu có ng

i c v n

sang su t d y bi u cháu và quán su t trong, cháu rãnh rang ch y b n ngoài. Th y ã có c m tình v i ông La-Co. Th y l i cho sáng ki n c a ông y là cao Quí. V y th y hi p v i cháu mà tác thành cu c

i ngh a theo ý ông bà có l ông d

i C u

tuy n ông s vui th y ng

i b n c không ph tình ông tuy là d ch

ng.

https://thuviensach.vn

Th y nh t V nh ng i t l m t chút r i nói: “Th y già r i nên tính tr ng h ng mà ch i

y thôi. Nh ng g p

i ngh a mà làm l , té ra ích k . V y

th y suy ngh l i coi”

Quí th y th y không t h n thì m ng nên nói: “N u cháu c th y

ng sau l ng ch

huy, thì cho ho t d ng m nh l m v y. Cháu còn xin h i ý ki n th y v vi c tr m n m c a cháu. Cháu v i cô H

ng con c a dì Ba Th i, bán quán t i ngã ba Su i C n t th bé ã trìu m n nhau. Cháu i 12 n m, cô nhà ch cháu, không l y ch ng. Cháu th y rõ có m t dây ái tình bu c ch t cô v i cháu. Xin th y ngh th coi v ch ng h c th c b t ng, nh ng tình

i ngh a n ng dày,có th k t ch t tóc t tr m n m b n v ng hay không?

Th y nh t V nh c

i mà áp:

-

ó là m t v n

th c m c khó gi i. Em v i cô H

ng ã yêu nhau t nh n u bây

gi th y nói n u không nên ph i h p v ch ng, té ra th y phá ám làm tan r ái tình a hai tr . còn nh th y nói nên ph i hi p, r i ngày sau vì tâm chí b t ng, v

ch ng không hòa thu n, thì th y mang ti ng xúi b y.

-

Tình v i ngh a có th b khuy t cho h c th c c hay không?

-

u tình thi t n ng, ngh a th êt n ng, hai àng bi t ch m ch cho nhau thì c,

c

m t gia ình, ngh a là n v i nhau trong nhà có th hòa thu n. Ng t em mang t ngh a v l n lao, em ph i s ng v i xã h i nhi u h n là s ng v i gia ình. M t K s v i m t gái thôn quê, tâm chí khác nhau m t tr i, m t v c. Cái c a em hay cô n không bi t quí, cái c a cô n hay em không có ch dùng. Th y s tâm chí b t ng, v ch ng không hi u bi t nhau, không giúp nhau, m i ng

i i m t

ng

ri t r i l t l c làm cho phai c tình ngh a. V y vi c ó em ph i suy ngh cho k r i quy t nh. N u hai àng tuy h c th c và tâm chí b t ng, song ng

i v bi t

chuyên lo b n i tr ,

cho ch ng kho trí mà lo vi c xã h i, chia trách nhi m ra làm hai, v lo trong, ch ng lo ngoài,

c v y thì c ng êm. Th y nói êm ch không nói êm m, b i vì ai lo ph n n y, có chia bu n chung vui gì âu mà nói êm m, kh i sanh y rà ó là may. Cái c nh v ch ng nó tâm tâm mù mù nó hay bi n i tr m hình

ngàn t

ng không có gì rõ ràng, ch c ch n h t em ôi. Không có v thì bu n, mà có v ng không ch c gì vui. Ch có ng

i say s a mê m t v i gia ình, không

ý

n

nh ng

u gai m t trái tai l t v t, thì m i vui

c. V y em t li u em h i em coi

thi t em thích có v , có con chàng rang ch n r n chung quanh em hay không. Nh em thích cái c nh ó, l i em g p ng

i yêu em, mà em c ng yên ng

i, thì em c

i i.

Còn nh em thích c nh

i thanh v ng

trí yên t nh mà lo vi c xã h i, nh m

ng

ng lai thì th y khuyên em nên m t mình thì t t h n là c i v , r i sau chán nãn

nh lùng mà

b .

Quí ng i nghe ông th y c nói nhi u quá, mà ông c nói phân hai, không ch u kêu ph i i cô H

ng mà c ng không c n tr , thì chàng l l ng ngã ba ng, không bi t b

c

ch n vào ngã nào. Chàng

ng d y l y cái nón ôm trong mình mà nói: “B m th y cháu xa cách th y 12 n m, bây gi

c g n th y,

c nh th y r i

c vào cái n o

ng cho

cháu th y âu là ph i âu là qu y

ng cháu li u mà i. Cháu thành thi t c m n th y. V

vi c v ch ng

cháu suy ngh l i r i cháu s quy t nh. Còn v vi c cháu yêu c u th y ra công ch b o cho cháu khai hoang

ng bào mà áp ngh a cho ông La-Co, cháu xin th y vui long nh n l i cháu cho cháuv ng b ng mà ti n m nh trong ng

i ngh a”

Th y Nh t V nh

ng d y n m tay Quí mà nói:”Hay em thành thân m t cách r c r phi th

ng, th y m ng l m. Vi c em nói ó

th y suy ngh ít b a. Chúng ta còn g p nhau n a i s bàn thêm”

Th y

a Quí ra t i sau, Quí

ng l i xin th y

ng ti t l công vi c c a Quí cho ai

bi t tr

c, r i m i t bi t mà v .

https://thuviensach.vn

Ch

ng I

ÁP C U NGH A

(19)

Quí v i H

ng gây c m tình cùng nhau t ngày còn ngây th .

Theo Quí thì Quí yêu H

ng c ng nh ng

i anh trai yêu ng

i em gái, xa nhau thì nh ,

n nhau thì vui. Yêu y c ng thân thi t, c ng n ng nàn, nh ng yêu th ng ngay, trong s ch, không có gian, không vì nh c d c, nh th yêu nh m nhí mà h ng thanh niên nam n th i nay th

ng g i là ” ái tình” ó v y.

Xa cách nhau

n m

i hai n m, Quí m i tr v . Quí v i H

ng g p nhau l i. Bây gi

hai ng

i ã l n r i. Nh ng mà tình v n còn n ng nàn, long v n còn m ng r nh x a.

Gi d ng nghèo nàng v

Càng Long g n hai tháng nay, Quí

c bi t H

ng quy t ch

mình nên không chê mà

i ý.

Thu nay Quí

t t t c tâm trí vào s t p thân thành danh; l a ái tình ch a h có nhen nhóm trong long Quí. Cách m y b a tr

c nghe H

ng bày t ch n tình v i mình thì Quí

m

ng vô cùng. H n m m t mình thì Quí c t h i th m trong trí m y câu này.

« Mình ã lãnh m t ngh a v c a ông La-Co phú thác. Mình có nên c i cô H

ng làm

r i t thi t m i vi c cho cô hi u mà c y cô giúp v i mình ng tròn ngh a v

y hay

không?

Cô v i mình h c th c b t

ng, chí h

ng c ng b t

ng,hai ng

i có th hi p hòa mà

lo làm ngh a v

y hay không?

c lên a v cao sang, nhà t t, có ti n nhi u cô s lên mày, lên m t, i tánh tình,

i dùng ám l c c a tình yêu mà h p d n lôi cu n mình qua ng xa hoa mà b ph ngh a

hay không? »

ó là m y câu Quí t h i mà không tr l i

c, b i v y m con dì Ba Th i r

i tìm

xem

n ài, Quí không s t s ng. Xu ng xem r i Quí i tìm ông th y c ng t tâm s cho

ông nghe và h i ông có nên c

i cô H

ng

chia s t gánh n ng v i mình hay không.

Th y nh t V nh th y cô H

ng ch a chan tình ngh a, song thi u th n giáo d c nên th y nói phân hai, c bàn cô H

ng có ch hay và có ch không hay, c khuyên Quí ph i suy ngh mà li u l y, ch vì ngh a v c a mình n ng n nên th y không dám xúi, mà c ng v tình ngh a c a H

ng tràn tr nên th y không n c n.

Cách dè d t c a th y nh t V nh ã không r i vào trí c a Quí c m t tia sáng nào, mà

i làm cho mù m t thêm, làm cho càng thêm b i r i. N u không c i H

ng thì thành ra là

ng

i b t ngh a vô tình.

Mà ch ng mình

i d ng thay tên, mang cái danh K s La-Co, v n ài nguy nga,

thâu xu t b c tri u, thì thiên h h l i chê c i mình

c sang quên hèn,

c giàu ph

khó!

Vì b i r i ó mà bu i chi u Quí Trà Vinh v Quí i luôn v nhà, không mu n ghé ti m dì Ba Th i . Mà khi v t i nhà Ba Mùi h i i xem n ài t t l m ph i hay không, thì

Quí nói l là, coi b không th a thích, ch không ph i nh M t h i tr a c tán d ng công

cu c kinh dinh

c Quí báu, ông x p t t d t i coi cùng h t, m i u ng r u, l i còn

a

xe xu ng ch Trà Vinh.

Quí l ng l suy ngh trót 2 ngày. Bu i chi u n c m r i, chàng ra ng ngoài c a ngõ.

t

a nh c

i m t con trâu và d t hai con, d

i m u b ng lên gi ng, nó c t ti ng mà

hát:

Anh i, anh

ng ham ó b

ng,

c lê anh quên l u, có tr ng anh ph

èn.

https://thuviensach.vn

Câu hát này t nh Quí th

ng nghe, nên không l gì. Nh ng hôm nay Quí nghe r i xúc ng trong lòng không

c.

Quí ng

c m t ngó vào phía ngã ba Su i C n và c

ng quy t nói trong trí:”Tôi không

th b H

ng! Tôi không nên ph H

ng! N u tôi không ch u

n áp tình dài ngh a n ng

a H

ng thì tôi là m t th ng trai vong tình b i ngh a, x u h l m! Khi p nh c l m! Tôi

ph i c

i H

ng, không

c b ”

Quí x ng x m i vô ti m dì Ba Th i

t tr i chen l n. Chim cò i ki m n, th y g n t i nên bay v óng trong m y lùm

cây l n chung quanh ình An Tr

ng

Dì Ba Th i

ng ch i ngoài sân, th y Quí l n t n vô, thì dì m ng nên nói l n:”D hôn !

Làm gì v hai b a rày r i bi t m t, không vô nói chuy n ch i v y con?”

Quí c

i r i i th ng vô ti m, không tr l i. Dì Ba theo vô nhà và nói ti p:”Con H

ng

i coi h m nay nó khen t t ã ành, nó c n nh n, nó nói h có ti n b c nhi u, h vãi ra làm vi c vô ích. Có ti n nhi u thì c t m t cái nhà v a v a

, còn d thì giúp k nghèo nàn

thi u th n ph i có n h n hay không”

Quí i ngay l i cái võng v a n m v a nói: ”Ông x p có ch mi ng t l n phía sau mà

nói s c t nhà mà nuôi tr m côi, l p tr

ng d y h c ch , h c ngh , v y thì

c l m, ch l i

sao chê ng

i ta l i làm vi c vô ích”

ng trong b

c ra h i:”Có anh Quí vô h ? i coi r i v sao tr n m t, không vô nói chuyên ch i v y anh Quí?”

Quí c

i mà áp:

-

r i m c có chuy n nhà. Mà coi cho bi t v y thôi, ch có chuy n chi âu mà nói.

-

Thi t vi c ng

i ta làm quá tr i quá

t mình âu dám khen chê. Nh ng coi r i

mình c ng nên bàn lu n ch i

c ch . Ch M ch khen quá, ph i hôn em?

-

Thu nay ch có th y gì âu mà không khen. Ch c bi t ch Trà Vinh ch khoái h t

c.

-

i nghi p ch quê mùa quá. T rày s p lên anh nhà, anh d t ch i ch này ch kia

ch i cho ch bi t v i ng

i ta.

-

Tr i i ! i ch i ph i t n ti n d l m. Giàu có gì mà i ch i.

Dì Ba Th i nói:”Thi t v y, ph i giàu m i i ch i c ch , nghèo thì có b c ti n gì âu

mà i”

ng h i: “Anh mu n u ng n

c trà hôn? Nh mu n thì em c y ch

u n u n

c”

Quí l t

t nói:”Thôi, thôi,qua n c m u ng n

c r i nên ch a khát”

ng c

i và nói: ”V y

em

t èn cho sáng r i em h i anh ít chuy n “

ng l i bàn th

b ng èn

ng em

trên bàn r i ng i qu t h p qu t mà

t.

Dì Ba Th i n m trên ván g n ó mà nói:”H m này dì ngh không ra. Ông nào ó mu n m cu c làm chi mà d t n v y. Mu n c t nhà t t ng ch i cho sung s

ng, sao không

t trên Sài Gòn, l i c t ch

ó? K quá, hi u không n i “

ng c

i mà h i Quí:

-

Anh hi u t i sao h c t ch

ó hay không anh Quí?

-

Làm sao qua hi u

c. T i sao em h i qua nh v y?

-

Th y anh nói chuy n nhi u v i ông x p em t

ng ng có nói v i anh.

-

ng không có nói. Mà qua c ng không có h i. Chuy n c a ng i ta mình

c xem

là may, tìm hi u ý c a ch nhà làm chi.

-

ng nên h i cho bi t ch h m nay em trông g p anh ng em h i ít chuy n. Anh

cho phép em h i hay không?

-

Em mu n h i vi c chi thì c h i i

-

Tr

c h t em h i anh vi c này: hôm tr

c m i l n má em ho c em c y anh d t i coi

n ài cho thì anh không

c s t s ng. R i b a ó, xu ng tó ch ai th y vi c kinh dinh,

c th nào c ng

p, thì tr m tr khen ng i, duy có m t mình anh l lãng, bu n hiu. T i sao v y?

https://thuviensach.vn

-

Em th y qua bu n hay sao?

-

Th y ch . Má em v i ch M c ng

u th y anh bu n, ch có ph i m t mình em th y âu.

-

Qua ã nói v i em, qua có c p m t khác h n ng i ta. C p m t qua ã t ng th y

th h t, th y t t, th y x u th y d , th y ngay, th y gian, b i v y qua th y không còn a hay ghét th gì, khen hay chê ai n a. Hu ng chi ph n qua nghèo, qua th y nhà kinh dinh,

l ng l c, qua vui làm sao cho

c mà em bi u qua vui.

-

Mình không th s m n i

quí. Mình th y ng

i ta s m

c thì mình m ng giùm

cho ng

i ta. N u mình th y r i mình bu n, té ra mình có lòng k hay sao?

-

Em ngh nh v y thì úng l m.

k là tánh th

ng tình c a con ng

i . Qua bu n

có l c ng vì

k nhi u ít. Mà

u qua ch c ch n là t i c p m t qua th y

th h t

i, nên không còn bi t chi là áng vui hay áng bu n n a.

-

Không quen sao ra m c a, ng th y anh ng gi nón ng chào, r i h i u ng r u

ng c theo nói chuy n v i anh?

-

i qua bi t nói ti ng Pháp nên ng a nói chuy n v i qua ch sao.

-

Em t

ng có cái gì khác ch không ph i v y

-

Có cái gì?

-

Nói chuy n v i anh mà b

ng kính nh

ng anh l m.

-

Ng

i có l giáo h nói chuy n v i khách thì ph i v y ch sao.

-

! Không ph i…M y bà con em v r i, anh có g p ông x p ó n a hay không?

-

Không, xe ch y r i qua i ki m nhà th y Nh t V nh qua th m, nói chuy n t i chuy n xe chót m i v .

-

Má em ch c anh v anh ghé, nên bi u ch anh v r i s d n c m ng m i anh n

luôn th . Té ra xe v mà ch y luôn không ghé. Em th y anh ng i trên xe, nh ng ch y ra không k p mà kêu.

-

i qua th m th y qua, th y thu t m i vi c nhà cho qua nghe. Qua bu n quá nên qua v luôn. M y b a r i c ng vì bu n nên qua không i âu h t.

Dì Ba Th i ng i d y mà nói:

-

Thì chuy n nh v y ó, dì ã nói

cho con nghe h t r i, có gì âu mà bu n.

-

Tuy v y mà nghe th y con nh c l i r i con c ng bu n nh .

-

Thôi chuy n ã qua r i, con nên quên ph t i, trí cho vui mà lo chuy n s p t i. Vi c

nhà con, con ã s p

t l i, dì coi

c l m. Bây gi con lo làm ru ng tr ng r y, con ng công ch u c c là m t n m có l con s ph c nghi p c l i c không khó gì

âu.

-

Th a dì, b a nay có s n dì v i em H

ng

m t, con mu n h i th m dì m t vi c coi

dì li u l nào.

-

i th m vi c gì?

-

Hôm tr

c i ám gi v , con ghé ây, không có dì nhà. Con nói chuy n v i em ng. Em ch u thi t v i con r ng trong 12 n m nay em không ch u l y ch ng là vì em ch con.

-

Thì nó ch con ch sao.

-

Con có h i em: bây gi con tr v v i hai bàn tay không, con nghèo l m em c ng ành làm v con hay không, thì em nói, nghèo giàu gì em c ng ành h t th y.

-

Nghèo n i gì? Con nhà th , con h

ng 12 m u ru ng h

ng h a sao l i g i r ng

nghèo? V ch ng có bao nhiêu ó c ng

s ng v i c nh

i thông th . Còn n u c n

ki m g ng công mà làm, thì c ng có th thành m t nhà giàu nho nh c l m.

-

Dì c ng b ng lòng gã em H

ng cho con hay sao?

-

Sao l i không b ng lòng? Dì ã có ý ó t khi hai a còn nh kìa ch . T i con b

i

t nên câu chuy n ph i d p mà ch .

-

Con r t cám n dì.

https://thuviensach.vn

-

Con mu n c

i ch ng nào c ng

c. Nh ng t t h n là c

i s m s m,

ng mùa

a s p t i ây v ch ng hi p nhau làm ru ng tr ng r y cho kh i tr .

-

Th a, hi n gi con ch a có ti n. Ông ch c c a con có h a g i ti n cho con, mà con ch hai tháng r i ch a th y gì h t.

-

ám c

i làm s sài cho có l v y thôi. Làm rình rang làm chi cho t n hao.

-

Th a, c ng ph i s m áo qu n, c ng ph i có ôi bông v i n trang chút nh m i c ch . L i ám c

i ph i nhóm h , n u không m i h t c làng thì c ng ph i i nhóm vài ng

i thân thi t, ch làm âm th m quá c ng t i nghi p cho ph n em ng.

-

Ôi!

i này mà c n gì. V ch ng th

ng nhau là quí h n h t. Dì g dì không òi gì t. N u con có d d thì i m t c p áo v i m t ôi bông h t trai áng n m m i

ng v y thôi. Còn n u nhóm h thì m i n m b y ng i c ng

c, c n gì ph i m i

ông.

-

Dì nói nh v y, thôi ch ít b a coi r i s tính. N u con không c th có l con

ph i lên Sài Gòn ít b a

ng c y ng

i ta g i th thúc ông ch c con.

Cô H

ng nghe Quí tính c

i thì cô chum chím c

i mà h i:

-

Anh c

i em r i anh vô ây hay là em ph i theo anh v nhà anh?

-

Qua n h

ng h a nhà th , h qua c

i v thì v qua ph i v

nhà th

ng lo

cúng qu y ông bà. Qua b nhà th vô

ây sao

c.

-

y thì em ph i b má em, ch c má em bu n d .

Dì Ba nói: “D hôn! V nhà ch ng m t bên, v ây xa x c gì mà bu n”

Quí ng i d y i l i g n èn mà nói: “Con gái h xu t giá thì ph i tùng phu. Qua c i

em r i n u qua mu n i bên Tây bên Tàu, thì em c ng ph i i theo qua, em m t h t t do mà không

c cãi”

H

ng c

i mà nói: “Tr i i! L y ch ng ch ph i bán m i hay sao? S p l y ch ng mà nghe nói nghê quá”

Quí c ng c

i mà áp:”Ghê l m mà.

th ng th ng r i s bi t”

Dì Ba Th i kêu cô

u bi u n u n

c

ng ch trà u ng ch i. H

ng l y d a s p bánh

ãi Quí

Quí n bánh ng t u ng trà Tàu, nói chuy n ch i. H

ng l p th

i on h i ren, có ý tìm

hi u trong 12 n m bi t tích Quí i âu, làm vi c gì. Nh ng m u mô c a H

ng không n i.

Quí c dùng câu pha l ng, m

n cách úp m mà nói chuy n, chung cu c r i H

ng c ng

không bi t gì h t, v n t

ng Quí

v i ng

i này, giúp công v i ng

i n , khi ra B c,

lúc lên Lèo, trôi n i theo phong tr n, l n h p trong nghèo kh .

Quí ch i

n h t canh m t m i v ng .

y b a sau Quí bi u Sen v i chú Ti n i ki m h t d a h t c i ng tr i sa m a có s n

mà gieo tr ng cho k p th i ti t.

Quí l i hay vô trong nhà công s c a làng, khi c y Xã tr ng cho m

n a b mà coi s

ru ng 25 m u M Tr

ng bán cho ai, còn s 13 m u M Huê b thi hành phát mãi bây gi ai làm ch . Quí coi r i l y gi y biên h t, biên ngày l p t mua bán, biên s ti n óng c u ch ng qua h . B a khác Quí i ki m Chánh l c b xin sao l c khai sanh, khi t , l c khai sanh a Quí và khai t c a m Quí, mà còn l c luôn khai sanh c a H

ng và khai t c a d

ng

Ba Th i n a.

Ban ngày thì Quí i làm nh ng vi c ó, h chi u n c m r i thì th vô ti m Dì Ba Th i m nói chuy n ch i. Chuy n gì c ng nói nh ng gi kín công vi c riêng c a Quí ã làm trong 12 n m r i, mà l i c ng không nh c t i vi c c i v .

Quí t i lui nh v y ã m y tu n, m t b a Quí ang ng i nói chuy n v i H

ng, tình c

dì Ba Th i v t h i Quí:

-

Hôm tr

c con nói con

i ai ó g i ti n cho con. V y mà h

ã g i t i hay ch a?

https://thuviensach.vn

-

Th a, ch a. Con trông quá mà ch a th y gì h t. Không bi t t i sao v y. Con mu n lên Sài Gòn m

n ng

i quen ánh dây thép nh c coi. Ng t i Sài Gòn t n hao quá, ph n thì con không

ti n, nên con ph i n m mà ch u.

-

u con c n i Sài Gòn thì dì

a ti n cho mà i.

-

u dì có ti n d cho con m

n thì con mang n l m. Ch ng con lãnh ti n

c con

tr l i cho dì.

-

Con c n dùng ch ng bao nhiêu?

-

Lên Sài Gòn ch c con tr n mau l m là m

i b a, còn có tr l m là n a tháng …

lâu t n hao quá…V y n u có th

c xin dì cho con m

n ch ng m t tr m r

i m i

.

-

c mà. Con l y hai tr m c ng

c. Con tính ch ng nào con i?

-

có ti n thì con i li n.

-

-V y thì dì l y ti n dì

a cho con s n,

ng con s a so n r i mai m t con mu n i

a nào thì i.

-

Con có

c gì âu mà s a so n. N u dì

a ti n bây gi thì sáng mai con i li n.

Dì Ba i vô bu ng m t lây ti n. H

ng h i Quí:

-

Sáng mai anh i r i ch c b a nào anh tr v ?

-

Nói ch c ngày thì anh không th nói

c. Anh ráng làm cho mau có ti n

ng v lo

ám c

i s m càng t t.

-

Anh ra i em trông l m. Em mu n anh nh ch c ngày em kh i trông b y.

-

Có tr l m là m

i l m ngày.

-

, ph i nói nh v y cho em bi t,

ng t nay cho t i m

i l m b a n a em kh i

trông.

Dì Ba Th i em ra

a cho Quí hai t m gi y s ng. Quí l t

t tr l i m t t m và nói:

”Xin dì c t b t m t t m. N u dì có b c l dì cho con m n thêm n m ch c mà thôi. M

n

nhi u con xài nhi u, r i làm sao con tr n i ”

Dì Ba c

i mà nói:”D hôn! Thêm có 50 mà nhi u nhõi gì”

Quí c

ng quy t không ch u l y hai tr m. Dì Ba ph i l y l i m t t m gi y s ng em vô bu ng, m t l p c p m t h i n a r i em ra a cho Quí 10 t m gi y n m

ng. Quí x p

t m t tr m r

i b vào túi áo r i nói: ”

con i v r i con m i b t

u lo ám c

i

c. Bây gi con th y con có nhi u vi c b n r n l m: may áo qu n, s m n trang, d n nhà a,

ng b cáo bát nh t, m i h hàng hai bên,

t c làm ám c

i. Ph i lo tr

c các vi c

y cho xong, r i m i dám nh ngày c

i ”

Dì Ba c

i mà nói:

-

, thì con v cho mau r i s hi p v i nhau mà lo.

-

Th a dì, con th y ám c

i dâu r

u ph i b n áo r ng. V y ph i mua hàng áo r ng ng b n hay không dì?

-

Áo r ng mình m

n c a ng

i ta b n

c, c n gì ph i may cho t n hao. B n có

t lát r i thôi, may r i b ch có ít gì.

-

Trà Vinh ch c không có hàng t t. Con tính h con lãnh ti n c thì con mua áo

i trên Sài Gòn mà em v . Cha ch không bi t th may d i này may khéo hay

không.

-

Tr i i! Th may Càng Long may khéo th

ng h ng mà. Trà Vinh, t- ch, Ti u

n, m y nhà may l n

u em

lên ây m

n may luôn luôn.

-

u có s n th khéo thì d ch u.

-

Con có nói cho má th ng Sen hay con tính c

i con H

ng hay không.

-

Th a, ch a nói.

-

, ch ng nào nh ngày c

i r i s nói. Có ph i m ru t âu mà ph i trình th a tr

c.

-

con cho ch Hai con hay.

-

, v i cháu M thì con cho nó hay tr

c

c.

https://thuviensach.vn

-

-Thôi,

con v ngh s m

ng khuya con d y s m con i.

-

Quí t giã ra v . H

ng

a ra sân và d n:”Anh ráng v cho mau nghe hôn. nhà em trông l m”

-

Quí v t i nhà th y trông nhà ng h t, duy có m t mình cô M còn ng ng i vá áo.

-

Quí v l i ng i tr

c ch và nói nh : ”Khuya nay em i Sài Gòn ch Hai à”

-

Cô M buông cái áo, ng

c m t ngó em mà h i:

-

Em i Sài Gòn chi v y?

-

i mua

s a so n

ng c

i v .

-

âu mà c

i thình lình v y?

-

Ch không bi t hay sao?

-

Em c

i cô H

ng ph i hôn?

-

Ph i. Ch nh m coi

c hôn?

-

c l m ch . H

ng th

ng em, ai c ng nói m

i m y n m nay cô ch em nên

không ng ai h t. Em có nói v i dì Ba r i ch a?

-

i, Dì ch u g , không òi chi h t.

-

Dì Ba v i má h i tr

c là ch em thân thíêt th

ng nhau l m. Dì th

ng ch em mình

ng nh con c a dì. V y em c

i H

ng là ph i.

-

Em i r i ch

nhà ch

ng có nói chuy n này cho dì hay nghe hôn.

em v r i

em s nói.

-

Em i ch ng nào em v ?

-

Công vi c c a em nhi u l m. Em ch a bi t ch c ngày nào v c. Ho c 10 b a ho c

a tháng không ch ng. Em ph i ki m

mua. Ch mu n b n áo màu nào? N trang

ch mu n eo th gì? Ch nói cho em bi t

ng em mua em v cho ch .

-

Thôi em. Ti n b c không có. Em lo làm ám c

i ch lo cho ch làm chi.

-

Ch kh i lo chuy n ti n b c. N u em mu n thì bao nhiêu c ng có. Nay em tính c i

ây, là tính ch m d t cái

i c c kh c a ch và em ch

t vào m t c nh

i

i cho ch sung s

ng, vui v , h t bu n, h t lo. Ch mu n th gì em c ng có th mua cho ch

c h t. Ch

ng có ng i v ti n b c.

Cô M nhìn Quí trân trân, t

ng Quí gi u c t, nên c

i mà nói:”Ch mu n cái nhà nh

nhà mình coi b a hôm ó. Em

s c s m n i hay không?”

Quí c ng c

i mà áp:”Chánh em c t cái nhà cho ch

ó. Em nói thi t, ch không ph i

nói ch i âu ch Hai”

c

i và l c

u nói:”Ch gi u c t, thi t ch không mu n gì h t em à. Ch mu n em có con, làm

n, ch em

c g n nhau v y thôi”

Bây gi Quí m i nghiêm ngh nói:”Bu n nói b y ch i ng gi i khuây. Ch

ng có h c

y l i em nói ó v i ai nghe hôn ch Hai.

em i ít b a em v r i s hay. Khuya em có

quên ch làm n kêu em d y

ng em i Sài Gòn cho k p nghe hôn ch Hai”

Quí i ng .

ráng ng i vá cho xong l áo rách r i c ng d p r may. T t èn i ng .

n n a canh n m, nghe ti ng gà trong xóm gáy vang. Quí th c d y t èn r i i r a

t thay

. M nghe

ng c ng d y n u n

c ch trà cho em u ng m b ng

ng ra ch mà

lên xe.

Quí tom góp

c c a chàng th n vào cái gi mây

ng em i h t. M s em i luôn

nên nói: ”Em i ít b a r i v ,

b t

l i nhà, em theo làm chi cho n ng gi ”. Quí nói:

”Có gì âu t i n ng mà ch s ”

Tr i h ng ông, Quí kêu Sen bi u d y xách gi a mình ra xe. Sen ch ng h ng, h i anh

i âu mà ra xe. Quí nói i Sài Gòn có chuy n, i ít b a r i s tr v . Sen r a m t, b n áo, r i i v i anh.

i theo hai em ra t i l . Quí

ng l i mà d n ch :”Sáng dì th c d y, ch th a giùm cho dì hay em i Sài Gòn ít b a, ki m h t mua cho s n ng tr i m a có mà gieo tr ng li n”.

https://thuviensach.vn

Quí t ch mà i, d c

ng còn c n d n Sen nhà c d n d p nhà c a, t tr c sân ra sau

n, âu ó

u ph i gi cho s ch s ,

ng i ch i b i chi h t.

Quí i Sài Gòn

15 b a r i mà ch a v .

Vì Quí có nói là i mau l m là m

i b a, còn lâu l m là 15 ngày, nên hôm m i i c

có 10 b a thì cô H

ng ã b t

u trông r i.

ng bi t m i ngày có hai chi c xe ch y

ng Trà Vinh – Sài Gòn. Mà chi c xe Càng

Long –Sài Gòn b n v c ng ch y luôn xu ng Trà Vinh r i m i tr v b n, thành th m i a tr a

u có ba chi c xe Sài Gòn v ngã ba Su i C n.

nghe Sài Gòn v thì H

ng ra c a

ng ngó ch ng. Quá 15 ngày r i mà không th y Quí v , thì H

ng nóng n y

ng ng i không yên. H i tr a lúc xe Sài Gòn v , thì H

ng

th

ng ngh u ngh n ngoài l , có ý dòm xe Sài Gòn v có chi c nào ghé tr c nhà ông B i

bái T n hay không, coi ch ng

ba chi c r i cô m i ch u v vô nhà.

Dì Ba Th i c ng trông không

c r i bu n, thì dì khó ch u. Dì nh l i thì Quí i b a 20, nói i lâu l m là 15 b a mà nay ã mùng 9 r i, sao ch a th y v . X b a ó dì che dù i ra nhà Ba Mùi

ng h i M v i Sen coi Quí có g i th v hay không.

Ba Mùi vui v ti p dì Ba Th i, kêu M bi u coi tr u n c; ch ta l ng x ng, coi b m ng

l m.

Dì Ba Th i h i Ba Mùi:

-

Quí i Sài Gòn h m nay nó có g i th nói ch ng nào v hay không?

-

Không có th t chi h t. B a nó i nó c ng không nói tr c cho tôi hay, sáng tôi th c

y nghe con M nói l i tôi m i hay. Nó i mua h t cho s n ng tr i m a mà gieo

tr ng. i mua h t gì mà lâu quá không th y v .

-

i hôm ó nó có vô th m tôi ch i. Nó nói sang b a sau nó i Sài Gòn ng m

n

ánh dây thép bi u h g i ti n bac gì ó không bi t. Nó tính i ch ng m i b a, lâu

m là n a tháng, mà b a nay ã 19 ngày r i, sau b t tin.

-

Th ng Sen nói nó em áo qu n theo h t. Tôi nghi nó i luôn dì ba à.

-

Không lý. N u nó i luôn thì nó cho tôi bi t, ch nó g t tôi làm chi.

-

Nó có nói v i dì nó i làm chi và b a nào nó v hay không?

-

Có ch ng gi u dì nó làm chi, hôm tr

c Quí có xin tôi g con H

ng cho nó

ng v

ch ng nó ây làm ru ng tr ng r y ch i. Tôi th ng nó t h i nh

n gi nên tôi ch u

. Nó nói nó

i ông gì ó g i ti n b c cho nó. H có ti n r i nó s lo làm ám c i

. Nó

i hoài sao không

c ti n b c chi h t. Hôm n nó m i m

n tôi chút nh

ti n

ng lên Sài Gòn c y ng

i ta ánh dây thép nh c ông ch c c a nó g i ti n cho mau.

-

Chuy n nó c

i em H

ng nó c ng không có nói cho hay. Té ra nó có m n ti n c a

dì Ba mà i ó hay sao?

-

Có

-

Dì Ba cho nó m

n bao nhiêu?

-

Nó mu n m t tr m r

i. Tôi

a hai tr m. Nó không ch u, nó l y m t tr m r i mà

thôi.

-

Nó mu n t i m t tr m r

i, i g n hai ch c ngày mà không v , nó làm cho tôi nghi quá.

-

Nghi gi ng gì?

-

Tôi s nó i luôn, nó không tr v .

-

Không có lý. Nó bi t tôi th

ng nó nh con, l nào nó g t tôi. Ví nh nó có b ng gian thì nó ki m ch giàu có mà g t

ng l y cho nhi u, ch gi t làm chi m t tr m r i.

-

Ng

i giàu có ai giám

a ti n cho mà gi t? Dì Ba quen, ch c dì dám

a nên m i

t dì ch .

-

Không lý. N u tính g t tôi thì

a hai tr m nó l y luôn, ch sao tr b t n m ch c?

-

Làm v y dì Ba m i tin ch .

https://thuviensach.vn

Dì Ba Th i suy ngh r i kêu M v i Sen mà h i Quí có nói i làm vi c gì và i ch ng nào v không. C hai ch em

u nói Quí i m

i ba b a ho c n a tháng. Sen l i nói Quí i Sài Gòn ki m h t mua

ng gieo tr ng. Còn M d d m t chút r i th th xì ra r ng Quí i mua

ng c

i v , nên có h i M mu n mua th gì

ng mua cho M luôn th .

Dì Ba Th i ng ng n, n a tin, n a nghi, dì n m bu n hiu, n chi u m i xách dù i v .

n t i dì th y H

ng bu n, dì m i em nh ng l i Ba Mùi nghi Quí bày chuy n gi t ti n i luôn mà thu t l i cho H

ng nghe. H

ng b t bình nên n i gi n nói l n: ”Con m

ó

ng ai c ng nh nó, nên nó m i nghi b y nh v y. Nó không bi t con ng i. Má ngh coi

anh Quí i b i 12 n m, nh tr v

ây, b c ti n không có, qu n áo lang thang, mà nh nói t ti ng thì c nhà

u khi p s , Ba Mùi b ngh bài b c, th ng Sen h t dám ta bà, ch M

c vui c

i, nhà c a

u s ch s . i xem

n ài v i mình, ông x p là ng

i Pháp mà v a

ngó th y nh thì l t d t d nón mà chào,

ng nói chuy n v i anh thì nh nh cung kính. Con ng

i nh v y t t nhi u ph i có th n oai, hay là có cái gì ó mà khi n ng i ta khi p s kiêng

c ó ch . Con ng

i nh v y l nào âm m u mà gi t m t tr m r

i

ng b c c a

mình? N u có lòng gian thì gi t n m m

i muôn, ch gi t làm chi chút nh cho mang ti ng u. Không có âu. nh bi t con th

ng nh. Nh ng c than nghèo, du d không mu n c i

con. nh g t con làm chi? Con không th nghi nh g t. nh h n mà nh không v , ch c có vi c chi tr c tr

nh không v

c, ch không ph i nh tr n âu. Con dám nói ch c n u nh tính i luôn, thì nh cho con bi t ngay, ch sao l i h a con làm chi. Còn nh n u không có ti n mà i, thì nh c ng nói ngây v i má mà xin, c n gì ph i d i g t”

Dì Ba Th i th ra mà nói: “Con nói ph i l m. Má c ng ngh nh v y. B i v y Ba Mùi có nói mà má không tin”

ng nói: “Nói b y mà tin n i gì”

Dì Ba suy ngh m t chút r i nói “Quí ch a nói cho Ba Mùi hay s nó tính c i con.

Nh ng nó có nói v i con M . Nó i mua

v c

i v , l i h i M mu n mua th gì

ng

nó mua cho luôn th ”

https://thuviensach.vn

Ch

ng II

(20)

ng nói: “Th y hôn?N u g t m con mình mà i luôn, thì nói làm chi v i ch M nh y”

Nh H

ng nói ph i qu y, l i nói v i gi ng l c quan, nên dì Ba b t bu n. Nh ng dì i

trông quá r i b t r t khó ch u, nên sang b a sau, n c m sáng r i, dì che dù i ra nhà Ba Mùi a, nh ra cãi l cho Ba Mùi

ng nghi Quí x u n a, l i c ng ra n m ch i mà ón xe Sài Gòn coi Quí có v hay không.

Qu o vô c a ngõ, dì Ba Th i th y hai cánh c a m h t, th ng Sen ng

ng ó mà

ch i. Sen ch p tay xá dì Ba. Dì Ba h i:

-

Con ch xe Sài Gòn v

ng r

c anh Ba con ph i hôn?

-

Th a, xe Sài Gòn v n ch a v

âu Dì Ba. Còn s m mà. Ch a t i 10 gi . Th

ng

th

ng 11 gi ngoài xe Sài Gòn m i xu ng t i.

-

dì vô nhà n m ch i. Con ch i ngoài này con coi ch ng nghe hôn.

-

Có con coi ch ng. Mà còn s m l m. Ch a v

âu.

-

Ba Mùi v i cô M th y dì Ba Th i ra n a thì m con b c ra hang ba mà chào m ng.

-

Ba Mùi c

i mà h i:

-

Dì Ba b a nay ra s m, tính ón xe Sài Gòn ph i hôn?

-

, ra ón coi. N m nhà ch u không n i.

-

Tôi nghi i luôn, không v

âu dì Ba.

-

Ê!

ng có ngh qu y nh v y. Chi u hôm qua tôi v tôi nói dì nó s Quí l p m u ng mu n ti n mà i luôn thì con H

ng nó r y quá. Nó nói không có lý Quí dã d i nh v y âu. T i có vi c gì ó nên v tr , ch tr n i âu, t i gì nên s mà tr n?

nói: “Con c ng ch c không nay thì mai Qúi s v , không có i luôn âu. N u nó tính i n a thì nó nói cho con bi t ch ”

nói t i ó li n th y hai chi c xe h i nhà m i tinh m t chi c l n, s n màu xám, ng ch m ch m quanh vô n a ngõ, còn m t chi c nh h n s n màu en, n i theo sau, cùng s p quanh vô sân.

Th ng Sen ch y vô sân la l n: “Anh Ba v ! Anh Ba v ! Ch Hai à!”

Ba Th i, Ba Mùi v i cô M còn

ng trên th m, t i hàng ba, c ba

u ngó trân trân hai

chi c xe h i l ng l y, sáng ng i,

ng ng ng song song ngoài sân, c ba

u ng c nhiên

không nói

c.

Chi c xe xám

u g n th m. Xe v a ng ng thì m t ng

i ng i d a bên trái tài x m

a b

c xu ng g n gang, mình m c

tây tr ng, ch n mang gi y tr ng, l t

t b

c l i m

a xe phía sau.

Thi t qu Sen coi không l m. Quí trong xe b

c ra. Nh ng không ph i là Quí m c áo c ,

qu n d , mang giày mòn,

i nón rách, nh hôm tr

c. B a nay Quí m c b

ga-b t- inh

tr ng, ch n mang gi y vàng s m,

u

i nón n xám l i, tay có xách m t c p da. Quí th y ba ng

i àn bà

ng trong hàng ba thì gi nón mà chào và nói: ”Có dì Ba ra n a à! Ch c nhà dì trông con l m ph i hôn? Có em H

ng

ây hay không?”

Dì Ba Th i nói:”Không có. Dì ra có m t mình. M i ra r i ây ch a k p vô nhà”

Quí nói: “V y

bi u Sen vô r

c em H

ng ra ây ch i”

Quí li n kêu Sen và ch chi c xe en

u phía ngoài mà nói: ”Em lên chi c xe nh

ó ch

ng cho anh s p ph ch y vô ngã ba; em m i cô H

ng ra ây l p t c. Em nói qua m i

t i, có dì Ba

ây n a, nên cho xe r

c cô ra

ng nói chuy n. i cho mau i”

Chi c xe ó phía tr

c c ng có m t ng

i ng i v i tài x , ng

i y c ng m c y ph c

nh ng

i bên xe l n v y, nh ng phía sau ch có hai cái hoa ly ch không có ai ng i. Ng i

ó m c a phía sau cho Sen lên xe r i tài x quanh mà ra c a ngõ.

Quí xách c p da r i b

c lên th m r i i th ng vô nhà. Ba ng

i àn bà i theo sau, ngó

nhau chum chím c

i, không bi t sao mà nói.

https://thuviensach.vn

Quí th y chú Ti n l p ló ch c a xu ng nhà d i, thì kêu mà nói: ”Chú Ti n lên ây bi u

chút. nhà chú v i Sen có cu c v ng s n r i ch a? Tôi có mua th h t em v cho chú

t,

ng m a xu ng thì gieo tr ng li n”

Quí em cái c p da

trên bàn gi a và l t nón

m t bên ó.

Ba Th i và Ba Mùi vô ván mà ng i. M b ng tr u cau em tr

c m t dì Ba r i

ng

r , ngó em mà c

i.

Dì Ba Th i nói:

-

Con h n dì có i lâu l m là n a tháng con v . B a nay là 20 ngày r i, b i v y nhà y b a rày ai n y trông quá.

-

Con m c mua

th , nh t là mua hai chi c xe ph i ch y th , r i ph i xin s , ph i làm gi y t , m t ngày gi nhi u quá nên v tr .

-

Mua làm chi t i hai chi c?

-

Hai chi c m i

dùng. M t chi c

con i, còn m t chi c

trong nhà ai i âu thì

có s n mà i.

-

Tr i

t i! Nói h i bá h quá! B h g i ti n cho con nhi u l m hay sao?

-

Con xin l i dì, con nói g t dì ch i. Ti n c a con có s n trên bang,ch có ai g i âu.

-

y mà nó làm b m t, nó m

n ti n tôi ch .

-

t tr m r

i

ng b c c a dì

a, con còn c t y nguyên ây.

-

Quí móc b p ph i ra, l y m t tr m r

i tr cho dì Ba, dì c

i mà nói:

-

y mà h m nay nhà ai c ng ngh con g t dì

ng l y ti n mà i luôn.

-

y à! Em H

ng có nghi nh v y không?

-

Không. Con H

ng nó cãi d l m, nó không nghi. Con M c ng v y. Có dì v i dì Ba ây nghi l m.

-

Th y b con b n hàn quá nên nghi c ng ph i .

Trong lúc nói chuy n l ng s ng ây thì Sen ng i xe vô ngã ba, th y H

ng

ng

ng

tr

c c a l t

t m c a xe ch y vô mà nói: ”Có anh Ba tôi m i x t i, nh v i dì Ba bi u em xe vô r

c ch ra l p t c. ”

ng ng c nhiên h i:

-

b ng th gì!Xe Sài Gòn ch a v nhà

-

xe nhà. Anh mua t i hai chi c l n. ó xe vô r c ch

ó là xe nh . Còn chi c xe

n n a, t t l m.

u ngoài nhà, ch b n áo mau mau

ng i. nh ch ngo i.

ng c

i, i vô l y áo xuy n dài mà b n, choàn

u kh n l a tr ng, d n ch

u coi

nhà, r i theo Sen lên xe mà i.

ng ng i xe h i m i mà vì chua hi u tình th bi n chuy n th nào nên trong long không an. Ch ng quanh vô sân còn th y m t chi c xe n a u chình ình, thì lòng càn thêm

n r c. Mà ch ng xe ng ng, th y Quí n m c sang tr ng b c ra c a kêu nói: ”Vô ây em,

vô mau”, thì cô càng b i r i h n n a.

Ng

i ng i phía tr

c nh y xu ng m c a. Cô H

ng b

c ra l ng c ng không bi t i

âu; nghe Quí

ng trên th m kêu n a, cô bèn i l i ch

ó.

Quí ngo t anh b i i theo xe nh mà bi u:”Anh xách cái hoa ly nh bên xe anh ó em giùm vô nhà cho tôi”

ra r

c H

ng vô nhà, ch em ngó nhau mà c

i, vì c m xúc quá

, không nói

c

chi h t.

Quí

i anh b i xách hoa ly vô; chàng m i ch tay bi u trên ván. Chàng móc túi l y

xâu chìa khoá ra l a mà m hoa ly. Th y chú Ti n ang ng d a c a mà ngó, chàng bèn

ngo t l i và nói:”Cái này m i g i là hoa ly a, chú th y hay ch a chú Ti n? Ch cái b a h m ó là gi mây, bi t hôn? Kêu hoa ly sao

c”

Chú Ti n c

i h ch h c mà nói:”Cái nào c ng

ng qu n áo nh nhau. V y thì kêu

hoa ly h t ráo cho d . ”

Ai nghe nói thi t thà nh v y c ng t c c

i .

https://thuviensach.vn

Quí m hoa ly ra mà nói:”Tôi mua hàng may

b n ám c

i ây”. Th y trong hoa ly

có t i sáu b y gói, dì Ba Th i v i Ba Mùi xích l i g n mà coi. M , H

ng, Sen và chú Ti n

ng b

c t i

ng d a ván mà ngó.

i gói

u có biên ch phía ngoài, Quí l a mà

a cho cô M m t gói và nói:”Tôi mua

cho ch Hai ây: M t c p áo màu

b n, b a tôi c

i v . Còn ngày th

ng thì tôi mua

hai áo en, hai qu n lãnh en v i hai qu n hàng tr ng. Ch Hai ph i m n may g p

ng có

mà b n v i ng

i ta “

m gói ra. Ai n y áp l y coi, ai c ng khen

t t.

Quí

a m t gói khác cho cô H

ng mà nói:”Qua mua m t m ba cái áo c

i ây. Em

coi màu ó và hang ó có v a ý em không?”

Dì Ba Th i l y m ra li n;dì nói hang này

ây ch a th y ai b n. Dì khen quá.

Quí

a m t gói cho Ba Mùi m t gói mà nói:”Tôi có mua m t m cho dì, hai cái áo hàng en, m t qu n lãnh en và m t qu n hàng tr ng ây. Dì m n may mà b n”

Quí

a m t gói cho dì Ba Th i m t gói mà nói: ”Ph n c a dì Ba c ng gi ng y nh v y, hai áo hai qu n”

Quí l i

a them cho M hai gói n a mà nói:”Trong hai gói này m t gói có m i th

c

a tr ng. Ch Hai m

n may hai b

mát cho em Sen b n trong nhà. Còn

Tây thì tôi d t

nó xu ng Trà Vinh tôi s

t ti m may cho nó. Còn gói kia là

c a chú Ti n. Trong ó n m

th

c hàng en

may cho chú m t b

ng i ch i, chú có

hàng mà b n, l i có 10

th

c v i en

ch Hai may

cho chú b n trong nhà”

Chú Ti n khoái chí nên c

i ng n ngo n.

Còn m t gói chót, Quí

a cho dì Ba Th i mà nói: ” ây là hàng con mua may hai c p

áo r ng

ng b a c

i r dâu mà có b n kh i m

n c a ng

i ta. Nên s m

trong nhà làm

t k ni m v cu c v ch ng ph i hi p. Trong ó có k m hai vóc áo àn ông may hai ào

dài cho tôi m t cái, cho em Sen m t cái,

ng b n lúc ám c

i ”

l y ra h t r i, Quí m i x p hoa ly l i,

ng ngó M v i H

ng mà c

i, c

i cái

v a kinh ng c, v a ng ngác c a hai cô.

Dì Ba Th i khoanh tay ng i ngó hàng gi bày ra y ván thì l c

u mà nói: ”

mua

nhi u quá th y mà ngán, th nào c ng t t, c ng l . T n m y ngàn ây ch ph i ít sao!”

Ba Mùi nói:” àn ông mà sao bi t l a mà mua nh v y, thi t gi i quá ch . Tôi v i dì Ba mua c ng không

c v y”

Quí nói: ”Có khó gì âu. Tính mua th gì cho ai, tôi biên ra rành r trong m t t gi y. Tôi t ngh a cho hai bà quen Sài Gòn hi u, r i tôi a gi y ó cho hai bà c m coi mà mua

giùm. Hai bà quen dùng hàng t t, hai bà quen v i m y ti m bán hàng, t nhiên bi t l a t t

mà mua, l i mua giá r n a”

ng ngó Quí mà than:

-

nhi u quá, m

n may bi t ch ng nào r i, v i l i

ây ch có m t chi th khéo

mà thôi.

-

Ph i may cho mau

ng làm ám c

i ch

-

Em s may t i hai tháng c ng ch a h t

-

Không

c. Ph i r i cho mau …Thôi, vi c m

n may

r i s tính. Bây gi l y

cái này cho bà con coi th

ã. Ch Hai v i em H

ng làm n gói giùm hàng l i s p

i hoa ly cho kh i l n x n, r i tôi l y

khác cho mà coi.

y ng

i àn bà áp gói

và s p vào hoa ly th nào theo th n y.

Quí b

c l i cái bàn gi a, xách c p da em

trên ván bi u Sen cho m t cái gh r i ng i

i

u ván mà m c p ra. Quí thò tay vào m t mép mà l y ra ba cái h p v i n m gói gi y ng, m i gói ch ng m t ch c ghim, có bu c nh ch c ch n.

Cô M nói l n:”Tr i

t i! Ti n b c

âu mà nhi u d v y”

Quí v a b m y gói gi y bac vào c p v a c

i mà áp: ”Hôm tr

c em ã có nói v i

ch , em i l y ti n v

ng lo c

i v , b i v y em h i ch mu n th gì thì em s mua cho https://thuviensach.vn

ch . Ch nói ch mu n cái nhà mình i coi d i Trà Vinh hôm tr

c ó. V y em giao cái

nhà ó cho ch . Ch ph i xu ng ó mà ”

bi n s c h i:”Té ra nhà ó c a em m

n c t hay sao? T

ng em gi u ch i ch ! Ai mà

dè”

Quí không them cãi, ngo t Sen l i,

a cho nó m t cái h p nh mà nói:”Qua có mua cho em m t

ng h

eo tay ây,

ng h Thu S , tuy b ng thép, mà hi u này t t nh t, h eo thì

máy ch y luôn luôn, kh i lên dây thi u”

Quí

a cho H

ng m t h p mà nói “Qua mua

i l c

i em ó: m t ôi bông tai

i m t ôi bông vàng. Gi ra coi

c hay không”

Quí

a luôn cái h p chót cho M mà nói:”Em c ng mua luôn cho ch Hai y nh v y. ôi bông nh h n m t chút, ch

ôi vàng thì

ng giá nh nhau”

y ng

i àn bà lo gi cái h p ra coi. Sen c m cái ng h b b i r i. Quí m i l y l i

dây mà eo cho nó. Nó

ng ng m nghía. Quí m i nói: ”Em th y hôn?

i ph i ráng

ch u c c nh qua lúc còn nh , thì ch ng l n m i có ti n mà làm vui cho m i ng i

c.

y em ph i d t cái thói ham ch i i, c lo làm viêc nh m y tháng nay v y, thì em s c

ng trong c nh

i vui t

i và sung s

ng, nh t là sung s

ng v tinh th n”

Dì Ba Th i kêu mà nói:”Quí, con H

ng v i con M nó c n nh n con ây nè! Hai

a

nói con mua

k c c quá, hai

a nó không dám eo”

Quí châu mày mà h i:

-

i sao mà không dám eo?

-

quí quá không x ng v i h ng nghèo nh ch em nó, nên chúng nó d i ch sao.

-

y ch

ó ph i

cho ai eo m i x ng?

-

cho nh ng ng

i sang tr ng

-

! Ai sang tr ng h n hai ch này âu, xin ch th coi. Ch M con t h i nh cho t i bây gi , ã ba m

i tu i r i, ch không có t i l i gì, mà thân ch c c kh h n m i, không

c vui s

ng chút nào h t. V y ph i cho ch m t ph n th ng

bù l i các

c kh c a ch , c c kh mà không bi t than phi n, không thèm h n gi n. Ch ph i có m hi n lành nh Ph t, ch m i

c v y. Theo con thì ch sang tr ng h n các ch em b n gái h t th y. Ng

i nh ch m i áng eo

Quí trong mình. Ch có d dáy

nh h

âu mà s x u h . Còn em H

ng, em yêu con, tuy con không có h a h n chi i em h t, mà em quy t khi tu i xuân xanh mà ch con n 12 n m. Con tr v , con

làm b nghèo h t s c, mà em không ph , c v n yêu con nh c , t quy t ch u c c ch u nghèo v i con tr n

i. Th h i trong h ng gái giàu sang

c bao nhiêu ng

i

có tình có ngh a nh em H

ng v y âu? Theo con m t c a con thì con th y hai ng i

này áng nhà t t, áng eo

quí, áng g i là sang tr ng. Vì v y nên con m i mua quí giá mà bi u ó.

-

Con mua h t bao nhiêu ti n v y con? H t xoàn ch c m c d l m h ? Con ông C

trong p n m, ch ng i bông nh xíu, mà nói mua t i hai tr m r i. Bông này h t

tr u tr u, ch c m c l m.

-

Hai ôi vàng m t giá nh nhau. M i ôi n m ngàn r i. Còn ôi bông mua cho em

ng ó ba ngàn hai. ôi bông c a ch Hai con nh h n môt chút nên ba ngàn.

-

Quá sá! M

i m y ngàn

ng b c ó ! Mua làm chi v y không bi t!

-

Dì eo th cho hai ng

i coi v a hay không. Tôi mua nhón

ng ám c

i. Sau có

mu n gì n a r i s mua thêm.

Ba Mùi v i dì Ba Th i ph

eo bong eo vòng cho hai cô. Quí v i Sen

ng ngó, trong

lòng vui v h t s c, còn hai cô

ng tr tr , c m xúc quá,nói không

c. Quí b

c l i n m

tay hai cô d t

ng tr

c cái t ki ng cho hai cô th y ôi bông tai v i vòng.

Ch ng tr l i b ván Quí m i nói: “ Hai ch

eo luôn hai bông tai mà ch i. Còn hai ôi

vàng thì c i ra

ng tôi em v d

i

ng tôi b trong t s t tôi c t cho,

n b a ám c

i s

y mà eo. Bây gi

eo nh ng nh nh, mà nhà óp quá, s

n c p ánh gi t r i mang kh n”

Dì ba

ng ý v i Quí nên dì c i hai ôi vàng b vô h p mà trao l i cho Quí vô c p.

https://thuviensach.vn

Quí

a tay ra coi

ng h vàng eo t i c

m tay, th y ã m

i m t gi r

i r i nên nói:

“B a nay tôi v

nhà m i. Tôi ã có ý nh m y bà con mình b a c m u và ng

êm th

nh t t i nhà tôi

ng nói chuy n cho vui. V y tôi m i hai dì, ch Hai, em H

ng v i em Sen

i h t v i tôi xu ng nhà tôi n c m “

Dì Ba Th i h i:

-

Nhà con

âu mà m i?

-

Dì quên hay sao? Nhà d

i Trà Vinh ó.

-

Nhà nào?

-

Nhà con d t coi b a hôm ó.

-

Tr i

t i! Té ra

n ài c t ó c a con hay sao? Thi t v y h ?

-

Th a ph i. Con mua

t r i m

n c t ó.

ng v t nói: “ H m nay tôi nghi quá, nh ng tôi không dám nói ra”

Cô M ti p nói: “Em nói thi t hay là nói ch i v y em?”

Quí c

i mà áp:

-

Em nói thi t ch . B a h m em s a so n i Sài Gòn, em h i ch mu n th gì em mua cho ch , d u t n ti n bao nhiêu em c ng mua

c h t. Ch nói ch mu n cái nhà

nh nhà ch

ã coi ó v y. Em mua li n, em mua cho ch

theo ý ch mu n ó.

-

Ch nói ch i cho vui. Em nói em c t nhà cho ch ó. Ch t

ng em gi u ch i, ch có

dè âu, mà k c c nh v y.

Quí d y qua h i H

ng:

-

i nãy em nói em nghi, nh ng không dám nói ra. Em nghi gi ng gì?

-

Xu ng coi

n ài, vùa t i c a thì em nghi li n. Em nghi anh làm ch cu c ó ch nghi gi ng gì. T i ch kinh dinh l lùng h t s c mà anh không kiêng n chút nào. Gi t chuông anh gi t luôn t i m y l n, d

ng nh thôi thúc ph i m c a cho mau. Ông x p là ng

i Pháp, i ra, ng th y anh thì ng x ng xóm i ri t, còn xa mà ng gi nón chào. Ông không dám m c a nh , ông ph i m c a l n r i khép nép m i anh vào.

Anh làm l nh ng anh nói ti ng Pháp sao ó mà ng ni m n m y bà con em h t s c.

Lúc u ng r

u trên l u anh

ng nói chuy n v i ông x p, anh l v oai nghiêm h n.

ng ch c c a mình nói chuy n v i anh Trùm S c. Em th y v y em nghi anh là ông ch c a ông x p r i, b i v y ch ng ông x p l y xe a mình xu ng ch , em có nói

anh mu n ng

a mình v Càng Long ng c ng

a. Anh nh hôn?

-

Nh . Qua khen em có ý t , có c p m t quan sát r t sáng su t. Gi i thi t!

-

Em ch c b a ó anh nói l i

ng i th m th y nh t V nh, mà anh c ng l i ng

nói chuy n v i ông x p n a ph i hôn?

-

úng. Xe ch y r i qua tr l i bungalow coi s sách c a ông x p n hai gi

ng m i

y xe

a qua xu ng nhà th y nh t V nh.

Dì Ba Th i nói: “ Con nh này nó sáng trí quá ! Hèn chi h m rày h nh c t i chuy n i xem

n ài thì nó múm mím c

i hoài. . . con, Quí, mà sao trong phòng có hình c a ng i

Pháp gi ng ông La-Co, ông x p l i nói hình cha c a ông ch ?”

Quí c

i mà áp:” Th a, ph i. Hình cha c a con là ông La-Co ó. Cha nuôi, có gi y t phép. Bây gi con là K s La-Co, ng

i Pháp, ch không ph i Phan V n Quí, ng

i Vi t

a. Chuyên dài l m

con m i h t xu ng nhà r i con s thu t h t công vi c c a con trong 12 n m nay cho mà nghe. ”

y ng

i ngó nhau mà d d không bi t có nên i li n v i Quí hay không.

Cô H

ng m i nói:” Bà con ã n c m s m r i h t. L i tr i ã tr a r i, n u i li n v i anh thì ph i s a so n thay áo, thay

, anh ch

i lâu, s anh ói b ng”

Dì Ba Th i nói: “Quí nó v nhà m i, nó mu n h t th y bà con ch em xu ng n c m và ng v i nó môt b a, n u mình không ch u i s nó bu n”

ng nói: “ Con tính nh v y má à: ch M không có áo qu n. Hôm tr c ch

i Trà

Vinh ch b n

ch n ch n con th y con ch u không n i. Con mu n anh Quí i tr c m t

mình i.

con l y m t vóc áo và i v i ch M ra ch c y th o r i c t may li n cho ch

https://thuviensach.vn

t cái áo dài, may hia b a ph i r i, ng có áo cho ch b n. Hai ch em con i thì má nhà mà l y vóc lãnh má c t giùm cho ch m t cái qu n. Hai con i m t chút r i tr v ráp may n

chi u cho r i. Chi u nay anh Quí cho m t chi c xe h i lên r c bà con mình. Ch M

ã có

qu n áo m i cho ch b n. Còn áo thì con

a cho ch b n

m t cái áo xuy n c a con. Ch c

áo c a con ch b n v a. N u có r ng chút nh thì không h i gì, ch b n áo c coi k quá”

Quí v i vã nói:” Em H

ng tính nh v y thì ph i l m. Thôi thì t i b t em Sen i tr c v i

tôi. Tôi

l i ây m t chi c xe cho hai ch em ra ch

ng may áo. Xe ch ch ng nào may

qu n xong r i s r

c hai dì v i hai cô i “

ng không ch u, cô nói i xe ra ch h h i xe c a ai r i ph i c t ngh a dài dòng c c m. Có m t khúc

ng

ch em i b cho êm. Cô l y gói hàng c a cô M m ra l a a

t vóc lãnh cho dì Ba Th i m

n c t giùm m t cái qu n và l a l y

riêng m t vóc áo

ng

em i.

Quí b

vào hoa ly, bi u Sen thay

, kêu b i xách hoa ly ra xe, r i cùng v i Sen t bi t mà i h a b n gi chi u s cho Sen tr v r

c h t. Hai xe i r i thì H

ng v i M c ng gói

vóc áo i ra ch m

n th may, c n d n ráng may g p, n u chi u b a sau r i thì càng t t, mu n òi ti n công m c h n c ng

c. Ch em d t nhau l i ti m mua kim ch v i m t l ng qu n r i v li n

ng có may qu n cho k p.

Dì Ba Th i nhà c t xong cái qu n r i. hai cô v thì ráp vô may li n. Dì Ba che dù i v , nói v l a s n m t cái áo

ng cho M b n.

Ba Mùi gi i ngh t s c, ch may v ng v l m, b i v y t h i Quí mua em v

n

gi ch ta h th n, mu n ki m vi c mà làm thì không bi t vi c gì, mu n t ý n n n thì không l i mà nói. Ch ta c chà l t m t bên hai cô, coi hai cô may mà thôi.

Thình lình M nh ch mi ng c

i mà h i H

ng:

-

Không bi t th ng ba làm gi ng gì mà ti n b c nhi u quá v y. M y tháng nay nó có ló mòi cho cô bi t hay không cô H

ng?

-

Không. nh nói chuy n v i tôi thì nh c than nghèo l m, i 12 n m tr v không có c ti n. Hôm nh m i v , má tôi h i nh v th m r i i n a hay là luôn ây, thì nh nói n u ai cho nh m

n chút ti n làm v n nh s l p ti m mua bán, b ng không thì nh ph i i ch khác ki m th làm n, ch

ây mà không làm gì h t thì ch t ói còn

gì. Hôm i xem

n ài thi t tôi nghi, nh ng nghi b y v y thôi, tôi có dè âu mà ti n c nhi u

n làm vi c

s nh v y n i.

-

Nãy gi tôi lo quá cô à. Em nó giàu thì tôi m ng ch sao không m ng. Mà giàu chút nh nh ng

i ta, ch giàu gì mà quá tr i t nh v y. Tôi s quá vì không bi t nó y ti n c a ai mà nhi u d v y.

-

, t i nay ch em mình ph i ch t v n ch

ó cho rành r m i

c.

Bây gi Ba Mùi m i chen vô mà nói: “ Th ng ba nó gi u mình, tôi s mình h i nó không ch u nói âu. Ôi ! Mà nó làm vi c gì m c nó, mình tìm hi u làm chi. Nó có ti n, thì m ng cho nó, h i nào mà lo”

nói:” Dì nói nh v y sao

c. Nh nó làm vi c ph i mà giàu thì mình c ng m ng cho nó. Còn nh nó c t h ng c t h u ng

i ta mà

t c a r i mình c ng m ng, c ng áp vô

mà n c a b t ngh a ó hay sao.

Tôi không ch u. Nó ph i nói rõ cho tôi bi t ti n b c góc âu mà ra. N u g c khong

th ng ngay trong s ch, thì tôi tr

cho nó, tôi không thèm l y th gì h t. Thà tôi i cho

ng có c m mà n, có áo mà m c, ch

n cu p ng

i ta

ng nhà l n, eo h t xoàn, i

xe h i, m c áo t t, không k ng

i ta khóc than r a, ch

i, thi t tôi không th làm nh v y

c

ng nói: “Ch nói nh v y tôi ph c l m. Tôi c ng v y. N u anh Quí n c p ng

i ta

mà làm giàu, thì tôi thà bán quán tôi n, tôi không ng làm v nh âu”

Ba Mùi nói:” Hai ch em nói nghe k quá.

i này mà nói nh v y thì làm sao mà giàu.

i c ng nh

ánh bài ánh b c. Ng i sòng mình ph i tính n. Mà mình n thì t hiên m y ngu i kia ph i thua. N u không mu n có ng

i thua thì làm sao mà n

c. Vi vc th ng Ba

https://thuviensach.vn

có ti n tôi không ng i gì. Tôi ng i có u này là hôm nó v nó làm b nghèo nàn, tôi có ý khinh r nó. Nó không gi n; nay nó c ng mua áo qu n mà cho tôi; tôi ngh t i cái ó tôi m c quá. ”

nói:” Ai th y nó nghèo c ng khinh khi, ch ph i m t mình dì hay sao mà m c c . Dì không nh hôm ám gi hay sao? Nó b n thân i m i, mà ch c v i m y ông giàu trong làng không ai thèm t i h t. L i còn có nhi u ng

i nói i b i làm chi mà v

n b n thua Trùm

Sóc. V y thì nhà làm ru ng tr ng r y mà s ng cho kh i mang ti ng b i”

Tuy nói chuy n song hai cô ráng may ri t. Bây gi qu n ã ráp ng r i, hai cô chia nhau, ng

t lai, còn M may l ng. Hai cô ch c th nào c ng r i tr c 4 gi .

i 3 gi r

i, dì Ba Th i om ra m t cái áo xuy n en c a H

ng mà bi u M b n th .

Dì nói áo ó may h i H

ng ch a m p nên ch c b n v a. Thiêt qu y b n v a c ng nh áo may cho M , tay v i c v a, mà kích v i trôn c ng v a. H

ng m ng quá, may ri t m t h i

a, cái qu n c ng xong. C nhà

u vui m ng

ng nói l ng x ng, thì chi c xe h i l n,

màu xám, ã lên t i. Sen ch y vô nói:” Anh Ba bi u em xe lên r c hai dì v i hai ch ”

ng nói: “Tôi ph i v t m r a và thay

r i m i i

c ch . ”

Ba Mùi bi u dì Ba Th i v i H

ng lên xe cho Sen

a v mà s a so n. Ba Mùi v i M

a ngoài này c ng s a so n r i s vô r

c mà i v i nhau.

Sen lên xe nghi ng quá, khen nhà l n

t t, nói không d t. Vô t i ngã ba, dì Ba v i ng xu ng xe, m y ng

i g n

u ra coi, tr m tr xe m i, không bi t xe c a ai, c ng không hi u m con dì Ba i âu v

ó. Dì Ba bi u Sen em xe tr v r

c M v i Ba Mùi,

ch ng nào xe vô thì m con dì c ng s a so n xong.

Xe i r i, m y ng

i trong xóm l i h i th m coi xe i âu v y. Dì Ba Th i nói Quí là con ông B i bái, m i mua xe nên cho v r

c m con dì v i m con Ba Mùi xu ng Trà Vinh n m. Tuy th y có Sen ng i trên xe, song ai n y l láo d ng nh t

ng dì Ba gi u ch i,

không th tin Quí mua xe h i, ng t dì Ba v i H

ng m c t m r a thay

nên không g n h i

cho k

c ành ph i rã ra i v .

Cách m t lát, chi c xe y tr l i n a. Bây gi Sen ng i tr c v i tài x , còn phía sau có

Ba Mùi v i cô M . Dì Ba Th i v i cô H

ng ra. Tài x m c a xe cho dì Ba lên n a, r i xe ch y, ch ng ó ng

i trong xóm m i ch ng h ng.

https://thuviensach.vn

Ch

ng III

(21)

Cu c nhà c a Phan V n Quí, con trai l n c a B i bái T n, m n c t d a trên

ng vào

nh l Trà Vinh, mà m y tháng nay thiên h g i là n ài, r nhau

n xem n

m n

p ó,

ã d n d p trong ngoài sau tr

c

u hoàn thành r i h t

Trên c a ng s t, v a

p

, v a hùng h n, ã có th

ng m t khuôn s t hình bán nguy t,

ch m thi t khéo, trong khuôn có g n 4 ch , trên hai ch “ Bi t Th ” v a v a, d i hai ch “

La-Co” r t l n. C a v i khuôn

u s n d u màu xám, duy 4 ch thì s n d u màu

, nên xa

ngó th y rõ ràng.

Tr

c nhà thì sân ã d n xong, b n bông

p r i,

ng ngang

ng d c c ng x r i,

ch ch tr i m a gieo bông hoa,

t cây trái.

Trong nhà bàn gh t gi

ng c ng ã d n

r i h t, có máy èn riêng

cho

n ch y

kh p trên d

i trong ngoài.

ám nh n công làm m y tháng nay phía tr

c, bây gi d n h t vô phía sau,

ng r n

ki n trúc cô nhi vi n.

Bu i chi u ó trong b p ng

i ta n u n

ng l n x n, trong nhà m y anh b i s p d t l ng ng.

a ngõ m bét c hai cánh. C a l n c a s trong nhà c ng m h t.

Quí

u ch i láng nhu t, mình m c qu n túc so dài ng v i áo s mi l a ng n tay, ch n mang giày da vàng,

ng i bách b tr

c th m nhà mà nói chuy n v i ông s p Marc, m c qu n s t v i áo s mi xanh. Hai ng

i bàn v s ch n l a gi ng hoa mà tr ng, b ng th y chi c xe xám c a Quí v t i, xe quanh vào c a ngõ r i vòng theo b n bông mà ng ng d i

th m êm ru.

Hai anh b i, m c

tr ng, trong nhà ch y ra, xe v a ng ng thì hai anh li n m c a xe cho khách xu ng. Quí v i x p Marc l i

ng m t bên ch ti p khách.

Dì Ba Th i xu ng tr

c, ngó th y ông x p, dì chúm chím c

i. Ba ng

i kia ti p t c

xu ng sau; Ba Mùi xu ng chót, coi b b ng h n h t.

Quí ch xu ng

h t r i m i b

c t i mà nói: “ B a nay tôi chánh th c c m quy n làm ch bi t th La-Co này r i. V y tôi l y danh La-Co kính c n chào hai dì, mùng ch Hai và ti p em H

ng. Tôi xin m i h t vào nhà r i s nói chuy n”.

Cô M th y em m c sang tr ng ch không nh m y tháng v trên nhà, cô mu n trách

em ã giàu muôn h r i sao l i gi u di m ch em làm chi, nh ng cô ch a k p nói, thì ông x p Marc nói tr

c: “ Hôm n bà v i hai cô thình lình xu ng vi ng nhà ông k s , mà ng không cho tôi bi t tr

c, r i ch ng tôi ra m c a c ng l i d n tôi làm b nh tôi không bi t ng. Vì y nên tôi ti p bà v i hai cô không

c tr n l . Tôi xin bà v i hai cô vui lòng tha l i cho tôi”.

Dì Ba Th i c

i mà nói: “ Ông ti p bà con tôi nh v y là

quá r i. Còn l i gì âu mà

tha. Ông làm b không bi t, mà con nh tôi nó nghi l m”.

Sen b

c l i nói nh v i Ba Mùi: “

t t t l m má i. Má không th t

ng t

ng

c.

vô nhà r i mà coi”

Quí m i vô nhà. Quí i gi a, hai dì i hai bên. Hai cô ti p theo ó, r i ông x p v i Sen i chót.

a nay bàn gh s p ra

h t, nên coi l ng l y h n hôm tr

c m t ph n. Ba Mùi khi p

nên lúm cúm i không

c.

Quí d t i m t vòng t d

i

t lên trên l u c ng nh hôm tr

c nh ng b a nay kh i c t

ngh a n a nên i mau. Ba Mùi càng coi càng kiên n cách giàu sang c a Quí, nên không dám hó hé m t ti ng.

Coi

r i, Quí d t tr xu ng t ng d

i, m i ng i h t t i b sa lông l n phía tr

c

ng

gi i khát. Quí s p ba ng

i ng i t i ca na phê phía trong, cô M ng i gi a, hai dì ng i hai bên.

Còn b n gh ngoài thì m t bên cô H

ng và Quí ng i, phía bên kia thì ông x p v i Sen.

https://thuviensach.vn

i xách l i

tr

c m t m i ng

i m t cái bàn vuông nh

ng

ly, v n èn

n b c

cháy r i rót n

c cam nho cho m y bà m y cô, còn àn ông thì rót la ve.

Quí ngó cô M c

i mà nói: “ Hôm tr

c ch Hai nói v i em ch mu n cái nhà nh v y.

Em s m cho ch r i ó. Ch có phòng riêng trên l u c ng nh em. V y ch luôn d

i này v i

em và th ng Sen

ng giúp em làm ám c

i”

Cô M c ng chúm chím c

i mà áp:

-

Ch nói ch i v i em, ch

sao

c.

-

Sao l i không

c?

-

Không quen nên khó ch u ch sao.

-

Thì ít b a r i quen ch gì. Th ng Sen ch u luôn d i này v i em r i.

-

th ng Sen nó v i em.

-

Ch c ng ph i n a. Em không cho ch v . Ch ít b a t i ám c

i r i có v em thì

ch vui ch gì.

Cô H

ng nói ti p: “ Nhà d n xong h t. V y ch

luôn ch Hai”

-

Cô m l ng thinh mà suy ngh

Dì Ba Th i h i:

-

Con c t nhà kinh dinh, con d n

h c h nh v y, mà tr v Càng Long con làm b n mày chi v y Quí?

-

Th a con mu n th nh n tình ch i.

-

Con g t, con làm cho dì v i con H

ng c ng l m, t

ng con nghèo lung l m ch .

-

Thi t v y hay sao dì?

Cô H

ng nói: “ Thi t v y ch . Anh gi d ng coi nghèo kh quá, ng i ta không l m sao

c. Anh bi t h nói anh th nào hay không? H nói theo b i v i Tây t ng sau này

c

làm ông này hay th y gì, té ra b x mà i m y n m, chùng tr v coi b không b ng Trùm c. V y thì nhà làm ru ng ch c no m h n. i làm chi”.

Quí c

i mà nói: “ M y l i h chê úng l m. Tôi ph c h ngay. Tôi không phi n âu.

Trái l i tôi r t vui mà th y tôi gi d ng thi t hay, nên ai n y u l m h t”.

Bây gi Ba Mùi m i dám nói: “ Gi d ng hay quá, không l m sao c.

n dì v i con

trong nhà m y tháng, mà c ng không bi t gi , nên c ng ph i l m nh thiên h ”.

Quí nói: “ Thôi,

ám c

i, tôi làm ti c tôi m i h t bà con trên Càng Long xu ng tôi ãi t b a

ng tôi xin l i v s tôi g t g m bà con”

ng h gõ 7 gi . Quí th y m y bà m y cô u ng c n ly r i, m i h i m y anh b i coi n m

c hay ch a. M y anh tr l i r ng

u b p m i cho hay

n ã n u xong r i h t.

Quí bèn

ng d y m i khách vào nhà n.

i d n bàn n, s p m i bên ba ng

i, còn m t ng

i ng i

u bàn. Quí m i cô M ng i

gi a, hai dì ng i k hai bên. Còn phía bên này Quí ng i gi a, cô H

ng bên tay m t và ông

Marc bên tay trái. Sen ng i u bàn.

Khách ng i xong Quí m i nói: “ Tôi xin l i hai dì, tôi v nhà này tôi mang cái tên La-Co, ch không ph i tên PhanV n Quí. Mà tôi là ng i Pháp, ch không ph i ng

i Vi t nh

i tr

c. V y b a c m

u tiên tôi ãi bà con trong nhà này, t i ph i ãi c m tây cho h p i tình c nh, r i b a khác bà con mu n n c m nào tôi s làm v a ý luôn luôn”

Cô M nói: “ n c m Tây là n làm sao. Tôi có bi t âu”

Quí nói : “C ng n th t cá rau c i nh

n c m Vi t v y, duy khác m y

u này là: bánh

mì th cho c m;

n b ng lên t món cho mình s t, ch không d n h t m t l t trên bàn và

chung ai mu n n th gì tu ý; không có chén mà có d a bàn cho mình s t n. Dao v i

a thì th cho

a. Khác có b y nhiêu ó.

r i ch coi tôi v i ông x p làm sao ch làm theo y. n vài d a ch s quen ch không khó gì âu”

i b ng súp lên. Quí ch

em cho dì Ba Th i và khuyên dì l y mu ng múc vào a.

i dì múc

c hai ph n a Quí b o thôi và ch dì Ba Mùi cho b i em l i. Ba Mùi làm y nh Ba Th i nên kh i d y. T i cô M và cô H

ng thì hai cô ã bi t r i. Quí bi u m y ng

i

https://thuviensach.vn

àn bà l y kh n tr i lên b p v ng r i

n có r t thì kh i d áo qu n. Vi c r i Quí l y mu ng múc xúp mà n cho àn bà coi

ng làm theo.

i m y d a sau, cá, th t,

u, rau, Quí c ng ch cách cho m y bà s t mà n v i bánh mì, t th t thì c m dao, múc

n thì dùng n a, n m t d a

u r i ai c ng bi t, h t không khó gì.

Cô M c ngó cô H

ng mà c

i, không dè mà ngày nay

c n c m Tây, l i n trong

nhà sang tr ng, èn

n sáng tr ng, n p kh n tr ng nõn, mu ng n a b ng b c, trên bàn có ch ng hai bình bông, ly d a th gì c ng t t, th nay ch a tùng th y.

Cô H

ng c ng i lo ra, làm cho Quí ph i nài ép, s t thêm n cho cô hoài.

Duy có hai bà dì, nh t là dì Ba Th i, vui c

i ngã ng n, nói

n ngon thì ph i n no;

tuy

Tây mà mình n nó, ch ph i nó n mình hay sao nên s t sè s s t.

Dì Ba Th i c theo gi u c t ch c ông Marc nói ti ng vi t; mà ông Marc lanh l i b t thi p, ông

l i

i áp luôn luôn, làm cho b a c m gia ình hôm nay v a thân yêu, v a vui v , không có m t

m nghi nan, lo ng i nào n a h t.

n ch ng n bánh tráng mi ng và u ng cà phê r i, Quí bi u b i d n tr u cau trà thu c trên phòng khách

ng khách kên ó nói chuy n ch i.

Ông Marc bi t ông ch mu n bày t vi c riêng trong gia ình, nên ông cáo t v phòng mà ngh s m vì ông ph i coi làm t i ngày m t nh c, nên ông không th th c khuya c.

Dì Ba Th i h i phòng ông x p

âu thì Quí nói hai bên nhà l n có ki m hai c n l u ba ng, trong ó ng n làm nhi u phòng

cho khách . Ông Marc l y m t phòng t ng d

i mà

ng vô cho ti n. S d làm phòng nhi u nh v y là vì r i ây s m cô nhi vi n, s có ký c làm vi c gi y, nên ph i có ch

cho nh n viên trong s

mà giúp vi c.

Ông Marc i r i, Quí m i m i h t bà con lên l u.

Hai bà dì l y làm l mà th y trên m t bàn nhò có tr u cau, thu c x a, thu c

u

h t,

i có hai ng nh b ng

ng b ch m i tinh, còn trên cái bàn l n thì có bình trà, sáu cái tách i d a bánh tây và m t d a trái cây là nho t

i, trái bôm, xá l , cam xánh, quít

ng, xoài

voi, vú s a.

Quí m i khách vô, ai mu n ng i âu tu ý. Hai bà dì ng i hai cái gh phía ngoài cho g n bàn tr u cau. Sen ng i trái bên bàn vi t. Còn hai cô H

ng v i M th y gh ca na bê trong

bèn ng i l i ó.

Quí bi u Sen rót n

c trà và m i hai dì u ng r i s

n tr u. Quí

t m t

u thu c r i hút

phì phà, r i chen ng i l i ca na bê, ng i gi a hai cô ng i hai bên.

Dì Ba Th i v a têm tr u v a n v a h i: “ Này, con Quí, t i sao h i t i con nói bây gi tên con là La-Co ch không ph i Phan V n Quí n a? L i còn làm vi c gì mà con giàu quá, c t i nhà c a

s nh v y? Bây gi ch có bà con trong nhà thôi. V y con ph i nói thi t mà nghe,

ng gi u di m n a”

Quí c

i mà nói: “ Chánh con m i h t xu ng nhà d

i mà n c m cho

ng nói rõ vi c y

cho bà con hi u”

Quí bèn thu t l i rõ ràng trong 12 n m ã qua Quí i theo quan Kinh Lý La-Co mà làm vi c gì, ng i ch m rãi nói h t c ng nh nói v i th y nh t V nh nghe hôm tr c không b xót

t

m nào. Chàng nói khi Càng Long lên Sài Gòn r i, ông La-Co th y th y chàng h ban êm rãnh rang thì th c mà h c, ông em lòng thu ng, ông m i ki m sách mua cho chàng và lúc nào ông rãng thì ông d y giùm n a. Ông gi t theo vô R ch Giá hai n m cho ông o t,

ông c ng d y ti p nh m y tháng Sài Gòn. Ch ng ông v Pháp mà ngh ông bi u chàng i theo ông, vì th y chàng ham h c nên ông h a h qua Pháp ông s nuôi chàng n h c cho thành công

l p thân danh v i thiên h . Thi t qu v bên Pháp ông mua t mua nhà mà ,

n ng

i làm v

n và ng

i n u n,

chàng không

ng m i b a

n nhà tr

ng mà

c.

Ông cho chàng n c m chung v i ông, cho chàng ng m t cái phòng khít m t bên phòng ông, ban êm ông giúp ch cho chàng h c n a. Ông ngh phép c m t n m r i ông xin h u

trí luôn bên Pháp. Nh v y chàng m i h c ti p c, h c n m n m l y

hai b ng tú tài.

Ông La-Co l y làm hài lòng, ông bu c chàng ph i kêu ông b ng Papa, ch không cho kêu https://thuviensach.vn

mông-x n a và ông cho chàng vào tr ng công chánh h c thêm ba n m l y

c b ng k

. Chàng nh ông mà l p

c thân danh, không n b ông mà v x s . Chàng xin ông cho chàng i làm

ng l p s cho quen. Ông không cho. Ông nói r ng ông ã già y u nay hay có nh, v y chàng ph i nhà h h v i ông cho ông vui và s n sóc giùm ông khi ông au m.

Nghe Quí thu t

n ây dì Ba Th i ch n mà nói:

-

u v y thì t m hình treo trong phòng làm vi c mình th y b a h m ó qu thi t là hình ông La-Co mà. Ph i hôn con?

-

Th a ph i, cha nuôi c a cháu ó.

-

Sao hôm ó con cãi v i dì, con nói không ph i?

-

Vì cháu ch a mu n cho dì bi t.

-

Thôi con nói ti p i. Ông La-Co bây gi còn bên Pháp hay ng có qua bên này v i con?

-

Ông ch t r i, ch t ã hai n m nay.

-

ng ch t lâu quá, sao con còn làm chi bên Pháp n này con m i v ?

-

i có vi c r c r i,

th ng th ng tôi nói h t cho bà con nghe. N m tôi thi u b ng

s công chánh mà ng

i mình g i là quan Bác v t Tr

ng Ti n ó, thì ông La-Co

hay au m. Ông không có v con, ch có m t ng i cháu gái kêu b ng c u, có ch ng

là m t ng

i buôn bán giàu có l n. Th y s c càng ngày càng nguy, ông La-Co m i i Nô Te

ng l p t chúc ngôn. Cháu không mu n bi t vi c nhà c a ông, nên cháu không tìm hi u ng tính vi c chi. Còn ch ng m t tháng n a ng m t, ng m i nói cho cháu bi t ng làm vi c bên x Nam Vi t mình trót 25 n m, ng có s m tài s n nhi u th . Nay ng già, mà không có v con, n u ng l i tài s n cho cháu gái c a ng thì

không có ích gì, vì ch ng nó ã giàu, l i m c buôn bán nên không th qua Nam Vi t, ng tài s n c a ông

c. Vì v y ng có l p t chúc ngôn cho ng

i cháu gái ng

t tri u b c g i trong nhà b ng và cho ng

i n u n v i ng

i làm v

n m i ng

i

m m

i ngàn quan. Còn l i s ti n ch t n l i trong nhà b ng, nhà t mà ng mua

nhà bên Pháp ó v i tài s n c a ng bên Nam Vi t thì ng giao cho tôi k nghi p mà ng h t.

-

Tr i i ông th

ng t i v y l n sao?

-

Th a ph i. ng giao h t gia tài cho tôi h

ng, mà ng có bu c m y

u ki n làm cho

tôi ph i kh tâm h t s c. ng bu c tôi ph i làm con nuôi ng, ng mang tên ng mà

ch n con nhà nghèo siêng n ng ham h c, nh tôi h i nh , ng t không có ti n i h c c,

ng tôi xu t ti n cho qua Pháp n h c cho thành tài. Ông nói ông giao nhi m ó cho tôi là vì ông bi t tôi có trong hoàn c nh kh ó h i nh , nên tôi m i bi t

th

ng k nghèo mu n h c mà không h c

c. Tôi s s t s ng c u v t h ng ng

i

áng th

ng ó nh

ng ã c u v t tôi mà giúp tôi l p thân thành danh. ng ch c tôi s t s ng lãnh nhi m v

y, th nh t

n n áp ngh a cho ng, th nhì

giúp

cho

ng bào tôi ham h c vì nhà nghèo nên không v

t kh i a v th p hèn, th ba

giúp gieo r t v n hóa c a n

c Pháp là v n hoá tôi ái m t t h i nh giúp gieo r t trong dân gian x Nam Vi t mình, v i ti n b c ng giao s n trong tay tôi.

-

Ông La-Co thi t là t t . V y mà mình có dè âu.

-

Tôi c ng không dè. Tôi t

ng ông bi t tôi nên th

ng thân ph n tôi mà thôi, té ra vì

tôi mà ng ngh

n s ph n c a các con nhà nghèo khác n a. ng giao cho tôi làm hai vi c; Th nh t: nuôi cho con nít m côi

c m no. ch ng khôn l n chúng nó bi t

ngh làm n mà nuôi dsaá«ng

i cho thong th . Th nhì: l a con nhà nghèo thông minh mà ham h c g i cho qua Pháp h c m y ngành k thu t ào t o nh n tài mà

ki n thi t n

c Vi t Nam. ng th

ng n

c mình mà c ng không quên

c n

c

Pháp c a ng, b i v y ng bu c tôi ph i làm con nuôi c a ng ng tôi mang tên La-Co mà giúp ng

i Nam Vi t

gây tình thân thi t Pháp – Vi t

i

i. ng mu n nh

y làm tôi b i r i h t s c.

https://thuviensach.vn

-

ng

gia tài cho con, mà ng bu c ph i

làm hai vi c ó, ch con không

c l y

mà xài hay sao mà con b i r i?

-

Th a không. Con làm ch s nghi p c a ng thì con thong th mu n n xài cách nào và bao nhiêu tu ý. Ông bu c con tr

c h t ph i t o ra m t c s v

i t i t nh Trà

Vinh là quê quán c a con mà ng

i

u bi t danh ông. Vì v y nên con m i l p ra

cu c này ây. Con b i r i là n u con ch u làm con nuôi ông, thì con m t táng danh Phan V n Quí, con có l i v i cha m ông bà con nhi u l m, mà con còn m t qu c t ch Vi t Nam, nên h v i quê cha

t t c a con n a.

y ng

i àn bà này không có h c nên không có hi u nhi m v cao Quí c a m t ng i

trai

i v i tông môn và

i v i t qu c, b i v y ngó nhau r i cô M nói: “

c h

ng gia

tài d u em ph i mang tên La-Co c ng không h i gì mà b i r i”

Quí c

i mà nói: “ Ch không hi u ch th c m c ó âu ch Hai. Tôi có h c, tôi bi t danh và ph n s làm trai nên tôi ái ng i l m. Tôi tính vi t th v nhà h i ý ki n cha và th y nh t nh nên tôi xin ình vi c y l i m t vài tháng cho tôi suy ngh . Ông La-Co nói không có vi c gì mà ph i suy ngh . Ông ã l p t chúc ngôn nh n tôi làm con và s nghi p cho tôi r i.

Cách có m y tu n thì ng m t. Nô te nhóm m y ng i

c h

ng gia tài mà

c t chúc

ngôn, bi u tôi ký tên t ch u nh n làmcon ông La-Co và ch u lãnh gia tài ng Nô te xin tòa

lên án cho tôi mang tên La-Co, là công dân c a n c Pháp. Tôi bu c lòng ph i ch u, ch

ng

ch t r i, còn cãi v i ai. Nh ng ng

i cháu gái không b ng lòng nên

n tranh gia tài xin

toà hu t chúc ngôn. Tôi ph i l i bên Pháp lòng vòng trót hai n m mà h u toà. Lúc y tôi có vi t th c y nam bi n Trà Vinh cho tôi bi t tin t c bên nhà. Nh có t phúc trình c a quan ch qu n Càng Long nên tôi

c bi t:

1) Cha tôi m t, ru ng bán h t m t s , sau b thi hành phát mãi m t s n a, nhà nghèo ch tôi c a kh , em tôi v t vã l u linh.

2) Th y nh t V nh h u trí v c t nhà d

i trà Vinh

3) D

ng Ba m t, dì Ba bán quán nh c , còn cô H

ng ch a có ch ng

Tôi

c bi t rõ h t. N m ngoái toà có x xong v ki n, bác n c a tiên cáo và cho tôi

có quy n h

ng gai tài c a cha tôi ký thác. Tôi m i tr v Sài Gòn thi hành nhi m v c a ông La-Co phú cho tôi”

Di Ba Th i nói:

-

Té ra con v lâu r i hay sao?

-

Con v h i n m ngoái.

-

âu? Sao không v

ây?

-

Con mua nhà trên Sài Gòn. Con có xu ng Trà Vinh hai ba l n ki m t mà mua

ng c t nhà c a ây. Con có qua l i ngang Càng Long m y l n, có l n, con th y em ng

ng tr

c c a

-

Sao không ghé?

-

Ghé ch a

c, vì ch a t i ngày gi con ph i ra m t. Con i c t nhà g n xong r i

m nay con m i gi d ng nghèo hèn v Càng Long ng th nh t dùng l i ngay l

ph i, th nhì th b ng em H

ng coi có ph i em ch con hay không.

-

Nay con g r i cho gia ình c a con ã xong, s p t thi hành nhi m v c a ân nh n

con phú thác c ng g n xong r i, mà tính dài ngh a n ng c a em H

ng con c ng ã

hi u rõ, b i v y con không còn gi u gi m n a, con ch ng m t thi t c a con ra, là k

La-Co mà c

i em H

ng

ng v ch ng chung lo nuôi con m côi và giúp tr nghèo thông minh có th m r ng tài n ng trí th c c.

-

Ông La-Co

gia tài cho em bao nhiêu mà em làm rình rang quá, r i còn ti n âu mà nuôi con m côi và cho con nhà nghèo n h c?

-

Ch Hai

ng lo. Không k cái nhà và v i cái v

n bên Pháp em

làm tr s

t

ng

i trông nom các sinh viên c a em s g i qua, ân nhân c a em l i cho em s

c m t g i trong nhà b ng h n hai tri u…

-

Tr i i! M t tri u là bao nhiêu?

https://thuviensach.vn

-

t tri u là m t ngàn ngàn…

-

Quá sá !

-

Mau

t c t nhà và l p cô nhi vi n t n hao l i n a tri u. Còn l i h n m t tri u r i

nuôi m côi v i sinh viên nghèo.

Dì Ba Th i h i:

-

i nãy con nói ông La-Co còn s s n gì bên này n a?

-

Còn nhi u: m t s ru ng lúa m t ngàn m u t i kinh th ôi trong t nh R ch Giá.

-

hôn ! m t ngàn m u?

-

Huê l i m i n m t ba m

i

n b n m

i ngàn thùng lúa, tr s phí r i.

-

Ghê ch a!

-

Còn m t v

n sao su tám tr m m u trên Biên Hòa v i m t s v n cà phê n m tr m

u ngoài Ban Mê Thu c. Huê l i hai s v

n ó m i n m t i m y tr m ngàn, thi u

gì ti n. V y mà còn s hùn l n trong m t hãng bán xe h i và trong hãng thu c u

trên Sài Gòn n a. Hai hãng ó c ng l i l m.

-

Thôi ti n b c làm gi ng gì cho h t.

Quí th y cô H

ng nãy gi ng i l ng thinh, mà bây gi m t l i bu n hiu thì day qua m n tr n nói: “ B a nay qua m i nói thi t ó. Em nghi qua n c p ng

i ta mà

t ti n b c r i

ki m chuy n nói dóc hay sao mà em bu n? Qua có gi y t

. L i công vi c qua làm ây

ch ng l i cho qua nói nãy gi ch . Hôm tr

c qua xin c

i em, nh ng qua than nghèo, em

ph i c c kh v i qua. Em nói qua có s n m t s ru ng gi ng r ng h n m t m u. V ch ng ch u c c gieo tr ng cho gáip h t mà l y huê l i trong ít n m t s giàu. Thi t gieo tr ng rau i t có l i, nh ng l i y không b ng gieo tr ng nh n tài âu em. V y em ráng hi p l c v i qua

giúp nh n tài cho n

c, r i tài ngh cho dân, m i l i y c dân t c c nh , c quê

ng

c h

ng. ó m i thi t là Quí”.

Cô H

ng c m

ng

n a n

c m t, cô mu n nói mà ngh n ngào nói không

c.

Quí th y v y bèn nói:

-

Bây gi

lo ám c

i ã. C

i r i chúng ta s chia ph n vi c

ng m i ng

i lo m t

i, lo t ch c m t th t v

n La-Co

gieo tr ng

th nh n tài ch i.

-

Không có ám c

i âu anh.

-

a! Sao v y?

-

Em xin bãi. Tr

c m t má em ây, em xin h y b l i em ã h a làm v anh ó i, b i vì nghe nói chuy n nãy gi em nh n th y em không x ng áng làm ng i b n tr m

m c a c a anh. Em ph i nh

ng a v

y cho m t ng

i khác có h c th c, có tài

ng, thì nhi m v c a anh m i

c vuông tròn,

i s ng c a anh m i

c vui v .

u anh c

i em thì ch ng khác nào anh bu c m t viên á to vào ch n anh. Viên á ó nó s ng n tr khó anh bay nh y, ch không giúp cho anh c vi c gì.

Ai n y nghe cô H

ng nói nh v y

u ng c nhiên, Ba Mùi ngó Ba Th i, có ý

i ý dì

coi th nào. Ba Th i l i

i coi ý Quí th nào nên c ng i im lìm

Quí châu mày,

cô H

ng nói d t l i r i nghiêm ch nh nói: “ qua r t cám n em lo cho ph n qua h n ham ti n b c. Bao nhiêu ó

cho qua th y lòng d em r i. Vì em l y lòng

thành thi t mà áp l i.

Vi c em ái ng i ây, qua ã có ngh t i r i, ngh nhi u, ngh t b a qua hay nhà em không ch u l y ch ng là vì em ch qua. ó là m t b ng c i v i qua tình em thi t là dài.

Ch ng qua than ph n qua nghèo hèn, mà mà th y b ngoài ai c ng khinh r qua h t, nh ng riêng em l i không chê qua, em v n ng ph i hi p chia s t c c nh c v i qua, thì qua thêm

nh n th y

i v i qua em s n sàng làm m t cái ngh a l n ó khi n cho qua ph i b i r i vô cùng, ngày tr

c qua ch i v i d

i m

ng d

i v ng, ông La-Co kéo qua lên t m r a r i

t

qua ng i trên s ch s t t t

i. Mang nhi m v c a ông phú thác qua v

ây, thi t qua không

có tính c

i v . Qua quy t

c thân mà lo công vi c c a ông

n áp n ngh a. Qua s

rèn t p cho Sen

ng nó th cho qua mà n i nghi p tông môn. Còn ph n qua thì ch ng g n https://thuviensach.vn

mãn

i qua s ch n trong ám nh n tài qua s p ào t o, ch n m t ng i úng

n mà phú

thác l i công vi c ông La-Co ã giao cho qua ây”

Quí nói t i ây r i ng ng l i. L y m t

u thu c n a

t mà hút. Ai n y

u nín khe, vì

vi c quan h quá, không bi t sao là ph i, sao là qu y mà dám phân phán.

Quí nói ti p: “ Ch ng bi t em có tình có ngh a v i qua thì qua không bi t ph i li u l nào.

u qua

c thân không c

i v , té ra

i v i em, qua là ng

i vô tình b t ngh a. Còn n u

qua c

i em, thì v ch ng mà h c th c b t

ng, qua tính m t

ng, em hi u m t ngã, v

ch ng d

ng y t nhiên ph i c n

n nu t cay ch vui s

ng gì mà v ch ng. Mà còn l i

n n a, là nhi m v n ng n c a qua là

o v ch ng b n r n ó mà lãng xao d i

i”

ng nghiêm ch nh cãi l i:

- Anh c ng ph i có v nh ng

i khác v y ch , có v

ng trong nhà có s n ng

i

giúp

cho anh. Song c

i v anh ph i ch n m t cô h c gi i, thông th o vi c i, thì m i có

ích cho anh, ch em là gái bán quán, quê mùa, d t nát, không hi u bi t cao xa, không bi t x nào h t, thì c c lòng cho anh l m v y.

- Vì tình vì ngh a nên qua m i tính c

i em. Ch ng

i khác qua c

i làm chi. Phan

n Quí s có Phan V n Sen thay th . K s La-Co s có nhi u nh n viên ph tá tr , m i ng

i m t ngành, không có v l i h i gì.

c bi t tình ngh a em, thì qua r t b i r i. Vì b i i nên em bi u d t i xem

n ài, qua d c d c không mu n i. Vì b i r i nên qua ph i tìm th y nh t V nh mà h i ý ki n. Vì b i r i nên nói chuy n v i th y nh t V nh r i, qua tr v nhà n m suy ngh m y ngày, c l l ng nên không dám vô nhà th m em. Suy ngh k l ng

m r i qua m i vô xin v i dì Ba mà c

i em ó.

- Anh c ng th y nh em, th y v ch ng không cùng b c, không ng ý thì khó, mà r i

anh suy ngh th nào l i xin c

i em??

- Qua ngh em quê mùa, d t nát thi t. Nh ng em có tình n ng nhi t yêu qua, em l i có lòng thành nhi t giúp qua, th thì làm v qua, dù em không có tài trí mà giúp qua i n a, em ng không n ng n c n không

cho qua lo nhi m v cao quí c a ông La-Co phú thác. Qua c y em giúp coi m i vi c trong nhà, ch m sóc cho gi c ng , mi ng n manh qu n, t m áo cho qua v y thôi, ch m nom cho qua th nh th i kho kho n ng qua lo vi c b o b c con côi

m no, giúp

nhà nghèo h c t p, qua tính ch ng c

i r i, n u em không vui mà giúp tay v i

qua v vi c khác thì giúp bao nhiêu ó c ng

.

cô H

ng ng i l ng thinh không cãi n a.

Dì Ba Th i m i nói: “ Quí nói nh v y thì ph i l m. Nãy gi dì c ng b i r i nh con ng . dì nói thi t, th y con i Sài Gòn v r n r , mua b c muôn, dì lo ng i h t s c,

không bi t con làm ngh gì mà ti n b c nhi u d v y. Ch ng con nói chuy n ông La-Co t gia tài cho con thì dì ghê quá. Con xin c

i con H

ng thì dì g . Bây gi hay con giàu thì

dì m ng l m, ch sao l i không m ng. Mà giàu chút nh nh ng i ta thí n ng, ch giàu gì

mà ti n b c tri u này qua tri u kia, nghe ngán quá, h t m ng c”

Cô H

ng chúm chím c

i mà nói: “ Anh Quí xin c

i. Tôi ng anh Quí. Vi c ó tôi

không ch i. Bây gi ông k s La-Co nói chuy n c i tôi. Cái ó không

c. Tôi không

dám ng”.

Quí c

i mà áp:

-

Em ng Phan V n Quí thì Phan V n Quí

ng c

i. Em b d p k s La-Co i.

-

y thì ph i c

i em v

nhà th .

-

y ch sao. Ph i c

i v nhà th

ng l y ông bà cha m ch . Nh ng ph n gái h

xu t giá thì ph i tòng phu. Ch ng Phan V n Quí âu em ph i theo mà

ó.

Ba Th i, Ba Mùi v i cô Mùi

u c

i r .

Cô H

ng c ng c

i theo.

Quí bi u Sen l ph b ng bánh trái m i hai bà, hai cô n. Ai n y u nói n c m Tây no

quá, không th

n n a n i, nên ch u ng trà mà thôi.

https://thuviensach.vn

Bây gi Quí m i gi vi c may áo qu n ra mà h i. Ba Th i v i Ba Mùi nói chi u mai th s may xong m t b

cho cô M có mà b n tr

c. Còn áo qu n cho b n ng

i b n ám

i thì vì nhi u quá nên không bi t ch ng nào may m i r i.

Quí suy ngh r i nói: “ V y thì tôi tính nh v y: chi u mai ch Hai tôi có m t b mà

c r i. Tôi xin phép hai dì sáng m t

tôi ch ch Hai tôi v i em H

ng lên Sài Gòn

ng

t cho th Sài Gòn o mà may

c a hai cô,

th Càng Long may

cho hai dì. Tôi c ng

t th ng Sen theo

ng

t luôn

Tây cho nó n a. lâu l m là m t tu n có l h may xong t”

Dì Ba Th i h i:

-

Lên Sài Gòn r i

âu mà ch may?

-

nhà con.

-

Con có nhà trên Sài Gòn n a sao?

-

Có ch n m ngoái con v con mua m t cái nhà l u phía N h c ng, trên hai

phòng, d

i hai phòng thi u gì ch ng .

-

Trên Sài Gòn ã có nhà mà còn c t nhà d

i này n a, làm sao cho h t.

-

Th a, nhà Sài Gòn là tr s chánh c a con. Th t c a các ru ng v n và các hãng

u t p trung v

ó. Con có

t ng

i qu n lý. Con lên xu ng coi ch ng v y thôi.

Nh ng ph i có nhà

ng con lên có ch cho con ch .

-

Hai

a nó thu nay ch a bi t Sài Gòn. Lên ó r i t i nó bi t th may ch nào âu mà m

n may

.

-

Th a, dì kh i lo. Có con ây chi. Lên ó con m i m y bà con quen l i con gi i thi u, i con giao cho m y bà

a i làm công chuy n. Có v ông x p Marc, v ông qu n lý a con, v m y th y làm v i con, thi u gì ng

i theo mà lo. Hai cô lên ây h r

c

nh ch i, h m i coi hát, m c s c mà i.

-

Nhà quê lên Sài Gòn, ch c hai

a lính quýnh l m.

-

p l n cho quen. Hai dì mu n i theo ch i hay không? em hàng lên tr n m n may

luôn h t cho mau. tr n có nhi u ti m may, th l i may khéo n a.

Ba Th i và Ba Mùi bàn tính r i nói thôi

cho M v i H

ng i, hai bà m

n th Càng

Long may,

ng nhà coi nhà, có mu n i ch i thì ám c

i r i s

i.

Nói chuy n ch i

n khuya, dì Ba Th i bu n ng , m i bàn tính v i nhau ng chia phòng

mà ng . Hai bà xin ng chung m t phòng t ng d i. Quí bi u Sen ph i ng cái phòng ó

ng g n hai bà. Còn hai cô thì ng chung m t phòng l n trên l u, i di n v i phòng c a

Quí.

Quí

a hai bà v i Sen i ngh r i tr lên th y H

ng, M v n còn ng i nói chuy n, Quí

ráp l i àm

o n a. Quí tính sáng b a sau s giao cho m y bà m t chi c xe ng i ch ch i.

Tr a n ch i r i xe s

a v Càng Long cho hai cô s a so n

ng b a sau n a Quí s lên

c i Sài Gòn ch i.

Hai cô thu nay ch a i Sài Gòn l n nào, nh t i vi c ó có ý lo ng i. Nh ng ngh i v i

Quí, l i lên ó có nhà s n cho mà , thì c ng có h i v ng b ng.

Sáng b a sau, n lót lòng r i Quí d y em xe l n ra cho b n ng i àn bà v i Sen i ch

ch i. Quí

a cho m i ng

i m t tr m

ng mu n mua v t gì thì có ti n s n mà mua.

y bà i r i thì Quí c m lái chi c xe nh m t mình i th m th y nh t V nh.

Tr a v

n c m, b a nay n c m Vi t, Quí r t vui m ng mà nói có g p y

th y nh t

nh, hai ông bà

u ch u ch ng cô nhi vi n t ch c xong r i hai ông bà s d n v làm

c

lý c quan ph

c thi n y, ông l i lãnh ch m nom ph n giáo hoá cô nhi và ch n l a sinh viên g i qua Pháp mà h c thêm n a.

c th y nh t V nh ph trách thì Quí v ng vàng h t lo gì a.

n c m r i thì b n ng

i àn bà lên xe l n i v Càng Long. Quí so n hai gói hàng c a Ba Th i v i Ba Mùi mà giao cho hai bà

ng v m

n th Càng Long may. Còn

c a hai

cô v i áo r ng cùng áo dài c a Quí và Sen thì l i trong hoa ly

ng sáng mai Quí s tr

theo lên Sài Gòn m

n may h t.

https://thuviensach.vn

Ch

ng IV

(22)

Sài Gòn … Sài Gòn …

Thu nay M v i H

ng nghe hai ti ng Sài Gòn th

ng hoài. Ng

i thì khoe Sài Gòn t t

p nh c nh tiên. K thì nói Sài Gòn náo nhi t nh ch t t, ng a xe r n r , ng i i d p dìu,

vui ch i ngày êm, giàu nghèo

h ng.

a so n i Sài Gòn, cô M ngoài kia c ng nh cô H

ng trong này, êm nay hai cô r n

c ng không

c, trong trí c mu n t

ng t

ng coi Sài Gòn nh ch n nào, nh ng ngh

không ra, không hi u nó

âu, không bi t i bao lâu m i t i.

ch n thôn quê ng

i ta ã quen t c i âu c ng lo n tr

c vài chén c m d n b ng r i

i i, vì h h th n v i cách ng i quán ng i ti m d c ng mà n u ng.

Ba Mùi b c nh giàu sang c a Quí làm chóa m t r i kiêng s , bây gi lo ngon ng t v i c u thân, b i v y nghe tr ng ngoài qu n ánh canh n m, thì kêu M th c d y ng i

Sài Gòn. Ch ta b n thân xu ng b p nhúm l a n u m t n i c m nh cho M

n. M giành mà

làm. Ch ta không cho, bi u M lo r a m t g

u cho àng hoàng,

i c m chín n r i thay

qu n áo m i mà b n cho s n,

ng lên xe thì i, kh i b t Quí ch

i.

Ph n thì n c m s m, ph n thì trong lòng r n r c, cô M r nh l m, nh ng n c m không bi t ngon, b i v y và cho h t chén c m r i cô b ng em d p mà i u ng n c.

Bây gi cô m i vô bu ng b n b

m

n th Càng Long may cô m i l y v h i chi u.

may khéo và b n v a. Ba Mùi theo vu t ve tr m tr , khen hàng t t nh t h ng mà th t khéo c ng nh t h ng.

Cô ki m gi y gói b

b n i Trà Vinh b a tr

c, là cái áo c a cô H

ng cho m

n v i

cái qu n cô m i may, mà em h theo,

có

thay

i

ít b a.

M c qu n áo t t, tóc b i vén khéo, m t mày tay ch n r a s ch, tay eo i bông xoàn to,

ch n mang ôi gu c m i, t

ng m o cô M hôm nay c ng

p có thua gì ch em b n gái

trong làng. Ba Mùi

ng nh m nghía cô r i c

i mà nói: “ N m ó th y giáo L hay cha con

bán ru ng, r i th y th i lui, chê con nghèo nên c i con Sáu Th . Dì ch c bây gi th y ti c

m”.

M

ng c

i mà nói: “ Con ng

i nh v y nh c t i làm chi dì. Dì mu n an lòng kho trí, dì

ng thèm nh nh ng chuy n ó”

Trong lúc cô M s a so n ây thì trong ngã ba Su i C n dì Ba Th i c ng kêu H

ng v i

u th c d y. Dì c ng bi u

u n u c m cho H

ng n, H

ng c ng thay

, c ng gói em

theo m t cái áo v i m t cái qu n, r i m con ng i nói chuy n mà ch Quí.

Tr i m i h ng sáng thì xe Quí lên t i, i chi c xe l n s n màu xám, có em ng i b p

u n theo, ng i phía trüü c v i Sen.

Quí xu ng xe i vô nhà móc túi l y hai chi c vòng a cho H

ng mà bi u eo ng i.

Dì Ba Th i c ng i theo ra nhà Ba Mùi ch i.

Xe vô sân thì Ba Mùi v i cô M

ã

ng s n t i c a mà ch . Quí c ng xu ng xe vô

a

hai chi c vòng cho M

eo. Quí th y M m c

m i thì khen

p. Ba Th i v i H

ng vô

ng nh m áo qu n c a M

u nói may v a nh v y b n coi m i

c.

Hai cô m c

m i, eo bông h t xoàn, tay c ng có vòng nh n xoàn. Quí ng ngó, s c

t r t vui v .

Quí cùng hai cô m i t giã Ba Th i v i Ba Mùi mùi lên xe. Quí ng i gi a hai cô ng i

hai bên. Còn hai gói áo c a hai cô thì

trên cái hoa ly tr

c m t.

Sen c ng t giã m mà i, kêu d n chú Ti n nhà coi nhà v i m , có ý mu n khoe v i chú r ng mình c ng

c i Sài Gòn v i anh ch .

Chú Ti n c

i ng n ngo n,

ng ngó chi c xe l ng l y ch m y ng

i bi t yêu chú, mà

chú c ng h t s c m n yêu, l n l n ch y ra c a ng .

https://thuviensach.vn

Ba Th i h n v i Ba Mùi ch

n c m s m m i r i dì ôm hàng ra

ng hai ng

i hi p nhau

ra ch m

n may qu n. Ba Mùi h a ch . Ba Th i m i ra v . Hai bà bây gi thân yêu, không còn c chi mà

k nhau nh ngày tr

c n a.

Bu i s m m i ng

i ta i ch

y

ng, l i tr

c nhà Dây thép Càng Long m y chi c

xe ò s a so n ch y, bóp kèn te te, hành khách l n x n l n x n. Chi c xe c a Quí ph i ch y ch m ch m. Ai th y chi c xe t t, l i m i tinh, c ng dòm ngó, ng i th y Sen, k th y H

ng

ho c th y M ng i trên xe x ng

a tay mà ch r i nói v i nhau.

Xe qua kh i ch r i tài x m i nh n ga s ng cho ch y mau c. Cô M h i Quí:

-

Ði chùng nào m i t i Sài Gòn?

-

Ch ng 10 gi t i, vì

n

ng ngay ây, xe mình ch y

n 90 ho c 100 cây s m t

gi . N u i xe ò thì g n 12 gi m i t i.

Cô H

ng nói:

-

Xe ò Sài Gòn th

ng th

ng l i 11 gi v ngang c a tôi.

-

, trên h ch y h i 6 gi . H i nãy mình i ó g n 7 gi .

Hai cô m i i

ng Sài Gòn l n

u nên không bi t xóm nào ch nào h t, t i âu Quí ph i ch u khó nói cho hai cô hi u thành th có chuy n nói v i nhau luôn luôn, làm cho hai cô vui v và an lòng không còn lo ng i chi h t.

Lên t i g n Vinh Long, Quí d n tài x ch y

ng trong cho hai cô bi t châu thành. Quí

i hai cô có ói b ng và mu n n u ng hay không. Hai cô ng nói h i khuya ã có n c m

n b ng r i. Quí c

i ng t, c

i hai cô nhà quê h

i ra thì có c m

p

u g i.

n b n ò M Thu n hai cô th y xe

u c d c mà cách xu ng ò c ng khác h n cách xu ng ò n

c Xoáy h i nãy. Quí ph i c t ngh a

m tr ng y u c a M Thu n cho cô nghe:

chín t nh mi n tây i Sài Gòn

u ph i qua ò này h t th y, ch ch a có ngã nào khác, vì v y nên

ây có xe d n d p luôn luôn không ng t.

Tài x

i k , không cho xe ch y mau l m, nên chín gi ba kh c thì t i Phú Lâm. Quí cho hai cô hay t

ây xe vào châu thành Ch L n r i, còn ch ng m i phút n a s t i nhà. hai cô

ngó ra tr

c thì trên

ng ng

i ta i d p dìu, chen l n v i

th xe, xe h i, xe ng a, xe bò,

xe kéo, xe máy, không thi u th nào h t. Hai cô h i h p, m t ngó hai bên không mu n nói chuy n.

Xe b

ng này, qu o qua

ng n , r i quanh l i

ng khác n a, ch y m t h i, thình

lình vô sân mà ng ng.

Quí c

i mà nói: “ T i nhà r i”. Quí v i m c a xe, bi u M xu ng tr c r i Quí v i

ng ti p xu ng sau. Phía tr

c anh b p v i Sen ã xu ng r i, tài x bóp kèn. M t anh b i ch y ra xá, Quí bi u coi xách

lên l u.

H

ng v i M

ng ngó vô nhà thì th y m t toà nhà l u nho nh , nh ng có v êm m l i n gàng. M t gia ình có vài

a con nh mà ch nh v y thì

an nhà sung s

ng.

Quí m i hai cô vô nhà. Qua kh i c a thì li n th y hai bên, có hai bàn vi t, có t ng, có

máy ánh ch , có máy

n tho i. Quí ch mà nói: “ ây là ch ng

i thay m t cho tôi làm

vi c, có m t th ký ph . B a nay chúa nh t nên hai ng i ngh h t”

Phía trong có m t b sa lông nh , và ti p theo ó là m t bàn n, còn hai bên có hai phòng ng . Bàn gh toàn b ng cây thông ho c cây giá t s n d u nên nh nhàng mà s ch s .

Quí d t lên l u. T ng trên c ng có hai phòng phía sau, có k m phòng t m và r a m t, còn phía ngoài c ng có sa lông, có bàn vi t, có i ho n, có t sách có cái ra dô.

Hai cô H

ng và M

i xem giáp h t r i nói s m nhà g n nh v y c ng xong c n gì ph i làm r c r b b n nh nhà d

i Trà Vinh. Quí nghe l i bình lu n y thì c

i ch không

cãi. Quí bi u anh b i kêu anh b p v i anh tài x , Quí nói ngày nay lên tr không k p i ch , y

n c m nhà hàng, r i mai s b t

u n c m nhà. Quí

a cho m i ng

i m t tr m và

n anh tài x ch i r i 11 gi r

i s

a i n c m.

Quí m i hai cô r a m t r i úng gi cùng nhau lên xe xu ng Sài Gòn vào nhà hàng n m tr a. Sen v i hai cô bây gi m i th y rõ s náo nhi t c a t Sài thành, náo nhi t t

ngoài

ng vô trong nhà hàng, ch nào thiên h c ng l ng x ng d ng nh l t

t s bê tr

https://thuviensach.vn

i h h ng vi c c a mình, khác h n t cách c a ng i thôn quê, n nói c n th n i

ng

ch m rãi, d

ng nh không lo ng i vi c chi h t.

n c m r i tr v nhà, Quí giao cho hai cô m t cái phòng trên l u ng hai cô ngh , còn

cái phòng ngang ó thì

cho Sen. Quí thay

r i xu ng t ng d

i kêu tài x mà bi u vô

t

m i bà x p Marc sáng b a sau bà ra em giùm hai cô i t may áo may qu n.

Quí vào cái phòng t ng d

i mà ngh .

n 3 gi chi u Quí th c d y t m r a r i thay

và bi u hai cô v i Sen s a so n

ng i ch i cho bi t Sài Gòn trong bu i chi u chúa nh t.

Quí m i m y ch em lên xe, bi u tài x ch y ch m ch m kh p châu thành cho m y ch em xem cho bi t, i vòng các

ng l n, xu ng ch b n th2nh, qua

ng Ca ti na, lên nhà th ,

vô c a s thú, ra mé sông xem tàu hàng, i

n g n t i r i tr l i c u ông Lãnh do ngã C u Kho, Ch Quán mà vô ch L n. Ghé m t cao lâu l n n c m t i r i tr v Sài Gòn i th ng qua Catina xem hát bóng,

n g n 12 gi khuya m i v ngh .

Sáng b a sau bà x p Marc i xe h i riêng c a bà xu ng th m Quí. Bà là ng i Vi t, tu i

ã b n m

i l m mà s c v n còn

p. Bà c ng son ph n nh các bà khác, nh ng d i mài úng

u, nên ra v thanh nhã ch không l l i, y ph c sang tr ng nh ng s c x o ch không loè lo t.

Bà Marc th o

i, bi t ng

i, l i có tánh bãi buôi vui v , b i v y Quí gi i thi u cô H

ng

i cô M cho bà bi t nói r ng bà mua hàng giùm hôm n r i em v Càng Long th may th may không th may h t

c, nên

a hai cô lên ây c y bà d t ra ti m may quen mà m n

t may giùm cho khéo mà c ng cho mau. Bà s n sàng ch u li n. Nh trí khôn ngoan b t thi p a bà nên bà m h t m y gói hành mà coi l i, bà ch cái t t cho hai cô hi u, bà nói chuy n i hai cô trong m t lát thì hai cô yêu bà li n, không còn b ng nghi ng i u chi h t.

Nghe ng

i Pháp thay m t v i th y ký l i làm vi c, Quí xu ng t ng d i nói chuy n v i

ng

i ó m t chút r i tr lên, thì th y bà Marc v i hai cô nói chuy n vui c i cùng nhau,

ng nh ch em quen bi t ã lâu r i v y.

Bây gi m i tính t i vi c i m

n may .

Ba Marc kêu b i bi u ôm h t các gói hàng em bên xe bà. Bà m i hai cô i chung v i bà.

Còn Quí v i Sen i xe riêng theo

ng ti m may

mà may hai áo dài c a hai ng

i và may

áo r ng cho Quí luôn th . Bà nh còn ph i may cho m i ng i m t ph n hàng tr ng

ng b n

i áo dài. Bà nói

xu ng ti m h có hàng r i

t luôn cho may.

Xu ng t i ti m quen c a bà Marc ch M i, Quí xin th o Quí và Sen tr

c ng hai

anh em còn ph i i

t

tây cho Sen. Th

o r i bà Marc bi u Quí i âu thì i,

bà lãnh

hai cô, bà

t may o r i bà s

a v .

Quí em Sen qua Ca-ti-na

t may cho Sen m t b

n xám, m t b ga-b c- inh tr ng,

i hai b

tr ng. Quí còn mua cho nó hai ôi gi y da, mua s mi, mua

-gát, mua nón

tr ng nón n cho

b v n. Sen vui s

ng vô cùng, nh l i b a anh m i v , mình l t l t v i anh thì n n n h t s c.

t Sen i d o Ca-ti-na, Quí ghé tiêm vàng mua hai chi c cà rá nh v i hai s i dây chuy n có

ay dông nh n h t xoàn

cho M và H

ng eo ch i.

n 11 gi Quí v i Sen tr v nhà mà hai cô v n ch a v . Quí ng i nói chuy n v i ng i

Pháp, gi m y cu n s ra xem,

n 12 gi m i có xe c a bà x p vô sân.

Ng

i Pháp

i lý ó v i th y lý ra v , Quí th y H

ng v i M b

c vô, còn xe bà x p

thì quanh ra ngõ, thì h i: “ Bà x p v luôn, bà không vô nhà hay sao?”

ng c

i mà áp:

-

không có bà x p. Bà bi u ng

i con gái l n c a bà

a hai ch em tôi v

ây.

-

Con gái l n

âu mà

a?

-

i s m m i

t may

xong r i, bà d t ch em tôi l i m y ti m bán hàng coi ch i r i bà m i lên nhà bà cho bi t nhà. Bà cái nhà nh mà ng quá.

-

, xóm ó kêu là

t H . Té ra hai ch em có lên nhà bà Marc r i. V y mà chi u nay i tính d t lên th m bà ch . Lên tr n có th y 3

a con c a bà hay không?

-

Có. Bà có kêu ra trình di n c ba cô.

https://thuviensach.vn

-

Cô M ti p mà nói:

-

Ba cô m c

m l ch s quá. Nh t là cô l n h n h t nói chuy n d th ng l m. Cô

ó ng i xe

a tôi v h i nãy ó.

-

, Jeanne d th

ng l m, h c gi i n a.

-

y à? Bà m i hai ch em tôi chi u n c m v i bà.

-

Ch ch u hay không?

-

Hai ch em tôi d c d c. Bà nói không bi t nhau thì thôi, ch bi t nhau r i thì là ch em, ng ái ng i gì h t. Bà bi u ch em tôi coi bà nh ch ru t trong nhà v y. Lên ây có n dùng vi c gì c nói cho bà bi t

ng bà giúp cho. M i bi t l n

u mà ng

i thi t

là t t , không làm ki u làm cách gì h t.

-

Tôi ã nói lên Sài Gòn thi u gì ng

i quen, mu n v t gì c ng có ng

i lo cho.

c

m, hai ch em c làm quen ch i v i bà Marc i. Bà bi t u l m. Không sao âu mà

ng i.

-

ch ng x ng v i nhau quá. Ông x p vui v , mà bà c ng v y. Bà nói 5 gi chi u bà xu ng r

c hai ch em tôi i Ch L n ch i. T i v nhà bà n c m r i i coi hát c i ng v i bà. Ch ng vãn hát bà

a v .

-

c. C

i ch i v i bà.

i v i mình bà c ng nh ng

i trong thân. ng làm vi c

i tôi. Tôi tin c y ng l m. Mà áo qu n

t may xong hay ch a?

Cô H

ng ti p mà áp:

-

bi u hai b a l i b n th r i ch ng b n b a n a thì may xong h t.

-

y thì trong m t tu n l mình v

c. M t tu n

cho ch em bi t h t Sài Gòn Ch

n.

may

cho Sen r i tôi ch h t lên v

n cao su c a tôi

ng i cho bi t.

Anh b i ra b m cho hay c m ã d n xong r i. Quí móc túi a cho hai cô m i ng

i m t

chi c cà rá v i m t s i dây chuy n bi u eo th . Hai cô eo r i. Quí d t l i ng tr

c t m

ng l n nh m coi. Hai cô chúm chím c

i.

n c m r i Quí vô phòng mà ngh . Hai cô v i Sen lên l u, m c bàn lu n v c nh náo nhi t c a Sài Gòn, v s r c r c a nhà hàng, v trang hoàng c a r p hát, v tàu to tát, v xe p dìu, v bà x p Marc bãi buôi, v con c a bà ng ngh nh, ba ng i c tr m tr khen ng i,

nh c nh vui c

i, không thèm ng tr a, mà c ng không thèm n m ngh .

Lên Sài Gòn M th y àn bà con gái, t già chí tr u trang

m bóng láng, qu n áo

nh bao.

n x hai cô m i r nhau t m r a cho s ch s , chãi g cho v vang, r i thay

,

eo n trang mang giày m i, không ph i có ý ch ng di n làm chi, k thi t là mu n làm cho ng

i ta

ng chê mình nhà quê mình dân ru ng v y thôi.

Quí lên l u th y hai cô n m c àng hoàng, h t cái v quê mùa n a, thì l y làm hài lòng.

Chàng m t l y

a cho m i cô m t ngàn, bi u b túi i ch i v i bà x p Marc, c y mua cho giùm m i ng

i m t cái bóp

c m tay nh các bà các cô khác.

Thi t qu n m gi chi u bà Marc ng i xe ra t i r c hai cô i ch i. Nh n d p Quí m i pha

ng c y bà làm hoa tiêu lái giùm hai chi c thuy n quê cho quen l n sóng Sài Thành, k o

gió bê n

c

p r i

ng ch m v i tàu h i tàu khói.

Bà Marc vui v ch u lãnh t p cho hai cô quen Sài Gòn, khuyên Quí an lòng, ng lo chi

ti t.

Cách ba b a sau, ti m ã may tr

c cho Sen

c m t b

ga-b c- inh r i, Quí m i

i bà Marc v i ba ng

i con gái c a bà i lên Xuân Tr

ng n c m t i m t b a. Sen th y

cô Jeanne thì mê m t, c theo nói chuy n v i m y ch em cô. Mà cô Jeanne là gái Sài Gòn, cô không bi t nhút nhát s t sè, nên cô c ng vui v theo ch i v i Sen, không ái ng i chi h t.

ây h s m mai thì bà mai r

c hai cô i th áo, i mua

. Bu i chi u thì hai bà hi p

i i ch i hai xe, khi i n nem Th

c, khi i n c m Tây Sài Gòn, khi n c m Tàu trong ch l n.

t b a Quí bi u anh b p mau

n s n, r i r nhau i hai xe lên vi ng v

n cao su trên

Biên Hòa. Quí m i ba Marc qua ng i xe bên này ng nói chuy n ch i v i hai cô cho vui,

Sen v i anh b p qua xe c a bà i v i ba cô gái nh theo sau.

https://thuviensach.vn

v i H

ng thu nay ch a bi t v

n cao su, nên lên t i ó th y v

n minh mông ch n

ch , mà

ng x ngay th ng, cây tr ng có hàng, âu ó

u s ch tr n, công vi c phân rành

, thì hai cô ng c nhiên, kh ng khi p tr

c m t công phu sáng t o

s nh v y.

Cô H

ng v i cô M

i theo bà Marc mà xem v

n, H

ng nói nh v i M : “ Ng

i làm

cu c ch v

n nh v y nên s m cu c nhà Trà Vinh nh v y, ngh c ng ph i”

Còn Sen i theo ba ch em cô Jeanne mà ch i phía khác, khi ng rù rì d

i bóng cây,

khi i th n th trên

ng th ng, ban

u còn s t sè, l n l n r i vui v thân yêu, ng i yêu s c

p th n tiên, k yêu l i quên ch t phác.

Ng

i Pháp coi v

n l ng x ng lo ti p ãi ông ch , mà còn ph i ch công vi c làm cho ông xem. Ng

i Pháp v i Quí m c b n r n v ph n s nên ph i cho ám àn bà v i s p tr

em t do vui ch i trò chuy n.

n c m tr a r i, Quí v i m y bà con m i lên xe tr v Sài Gòn. M v i H

ng r t vui

lòng mà

c th y v

n cao su, mà c ng r t kính ph c công c a ng

i m r ng mà t o

thành m t cu c kinh dinh

n ám tr m m u

t nh v y.

Quí Sài Gòn cho hai cô vui ch i t i tám b a, ti m may m i giao qu n áo

t may.

Quí em hai cô v i Sen lên nhà bà Marc t gi mà v Trà Vinh. Quí ân c n m i bà v i ba cô nh ch ng ám c

i th nào c ng ráng xu ng Trà Vinh ch i ít b a.

Cô M và cô H

ng lên xe i v , hai cô

c bi t nh ng vi c thu nay nghe nói ch a

th y,

c th

ng th c nh ng th cao sang, nh ng c ng xinh

p thu nay ch a h dám m

c, b i v y hai cô r t mát d , r t hài lòng. Cô M c khen bà x p Marc thông th o mà hông kiêu c ng, cô nói lên Sài Gòn mà có bà d t i ch i thì không s gì h t.

Quí nói trong nhà ã có hai chi c xe, trên Sài Gòn l i có nhà s n cho mà , v y h bu n thì l y xe lên Sài Gòn ch i n m m

i b a cho ã r i v .

nói sau có i n a thì m i luôn hai bà dì i

ng cho hai bà bi t c nh thú Sài Gòn v i

ng

i ta.

Trong lúc ba ng

i ng i phía sau nói chuy n thì Sen ng i tr

c gió ph t ph i mát m , m t

nh m lim dim, trí t

ng nh hìng dáng cô Jeanne, nh mi ng cô c

i có duyên, nh ti ng cô

nói ng t x t.

https://thuviensach.vn

Ch

ng V

(23)

tu n nay, vùng Càng Long, cái tin

n ài c t

s d

i Trà Vinh do v n c a Phan

n Quí, con trai B i bái T n, ch không ph i c a ông nào nào xa l . Tin y phóng ra r t mau mà c ng r t m nh, làm cho d lu n sôi n i xôn xao vô cùng. T ngoài ch vô m y p trong gi ng, i t i âu c ng nghe ng

i ta bàn lu n v chuy n c a Quí tr v làng m y tháng nay cu c

t phát v

n, n m c lang thang, làm cho ai c ng l n t

ng nghèo hèn m t r p, té ra

anh ta giàu quá xá, giàu không th t

ng t

ng.

Có th nói hôm tr

c lên Sài Gòn mua em v hai chi c xe h i m i tinh h o, vô u

chình ình trong sân ông B i bái, r i r n r

i v nhà m i d

i Trà Vinh.

Ng

i khác nói cách m y b a tr

c Quí ch ch em v i con gái dì Ba Th i i Sài Gòn ch i, xe i ngang ch Càng Long, ai c ng ngó th y.

Ng

i khác n a l i nói thêm r ng Quí s a so n c

i cô H

ng, là con c a dì Ba Th i,

nên em cô n v i cô M lên Sài Gòn

ng may

. Chuy n ó ch c ch n nh m t v i m t là

hai, b i vì dì Ba Th i c ng nh cô Ba Mùi em hàng ra ch m n th may áo may qu n

ng

làm l c

i, hai ng

i ã nói thi t m i vi c cho ai n y hay bi t.

d có s xôn xao bàn lu n nh v y là vì hôm n Quí ch H

ng, M v i Sen i Sài

Gòn, khi xe i ngang ch Càng Long có nhi u ng i ngó th y r i

n tr a l i có Ba Th i v i

Ba Mùi ôm hàng ra ch m

n th may áo may qu n. Ng

i quen g n h i bà mua hàng

âu

mà m i bà may t i hai áo hai qu n còn h i s m m i Quí i xe c a ai mà t t quá nh v y.

Ba Th i v i Ba Mùi ngh Quí ã ch

ng m t thi t, không c n gi d ng n a. Hu ng chi Quí i theo làm b i cho ông La-Co, vì ham h c nên ông th ng yêu; ông em v Pháp ông

cho n h c thi

u b ng K s , ông nh n làm con nuôi, r i ch ng ông ch t ông s nghi p

cho Quí h

ng, vi c nh v y làm vinh di u cho Quí ch không x u h gì mà s ng i ta chê

i nên ph i gi u gi m, Dì Ba Th i, nh t là Ba Mùi nói ngay ra h t cho ch em nghe,vì v y nên thiên h m i hay mà bàn tán kh p m y làng An Tr ng, M C m, M Tr

ng, Tr

ng

nh.

n b a Quí v i m y ch em v xe ch y ngang ch Càng Long, ng i ta th y r i kêu

nhau ch ch mà nói n a. Xe vô sân, chú Ti n ngó th y, chú ch y ra mà m ng. Chú th y c u Sen n m c nh ông hoàng, thì chú chúm chím c i, coi b chú

c ý l m.

Quí d n Ba Mùi s a so n r i m t chút n a có xe lên r c xu ng Trà Vinh n c m và nói

chuy n ch i,vì bây gi xe ch t i m t l

t không ti n. Chàng d n chú Ti n nhà coi nhà, cho Ba Mùi v i cô M

d

i Trà Vinh ít b a

ng s p

t ám c

i. Chàng cho chú hai

i

ng b c

ng nhà mua tôm cá mà n, rôi cùng v i ch em lên xe vô ngã ba Su i C n cho dì Ba Th i hay áo qu n ã may xong r i h t, Quí c ng xin dì Ba s a so n ng chút n a

có xe tr lên r

c dì xu ng ít b a mà lo ám c

i, có ch

u nhà coi nhà thì ch ng có

u chi mà lo.

Xe Quí i không

y m t gi thì qu có chi c xe en lên r

c Ba Mùi v i Ba Th i i n a.

Vì Quí ã ánh dây thép cho ông Marc hay tr

c nên ông d y b i b p s p

t d n b a n

tr a này s n sàng mà ch

Cô H

ng v i cô M g p ông Marc thì m ng r . Khoe ã quen v i bà Marc r i, khen bà t t , khen bà

a con bà

p d thong, r i còn nòi bà có h a ch ng nào ám c i bà s

em con xu ng ch i ít ngày.

Trong b a c m M và H

ng ti p n i nhau mà thu t chuy n Sài Gòn Ch L n không t, khoe

c i d o kh p ô thành có th y

nh ng ng i nhà l n nh , có n

c m Tây

m t

Tàu, có coi c i l

ng hát bóng, có i Xuân tr

ng t

Th

c, có i vi ng v

n cao su, v

n r ng l n minh mông g n b ng m t làng, cây

tr ng giáp h t, dân làm công c ngày, có x

ng xá th ng b ng, âu ó d n d p s ch s .

https://thuviensach.vn

Câu chuy n còn ti p luôn bu i tr a ó không ngh , M nh c nh m y m con bà x p Marc, H

ng c

i mà nói b Sen mê m t cô Jeanne, mà cô này thi t l ch s l i d th ng,

nên v ch ng ông Marc ch u g cho Sen, thì nên c u mà c i

Cô M tr môi mà nói cô Jeanne h c gi i l i

p nh tiên nga, còn Sen l i quê mùa l i

t nát, không

c chuy n cao xa nh v y.

Dì Ba Th i nói: “không h i gì.

m con bà x p xu ng ây, tôi d ý th coi, n u con nh

ng tôi

ng ra làm mai cho”.

n x Qúi m i hai bà hai cô ng i n bánh u ng trà Qúi m i nói:”qu n áo và n trang p xong r i. Bây gi nên tính

n ám c

i cho r i

ng tôi r nh lo nhi u vi c khác.

tôi

ý c a tôi ã x p

t cho hai dì nghe, chánh th c tôi là k s La-Co, thu c qu c t ch pháp, theo pháp lu t thì hôn thú c a tôi Sài Gòn v xã Tây l p, còn l c t nh thì v Tham bi n ch t ch t nh l p.

Khai sinh khai t

ôi bên tôi ã xin sao l c s n r i. V y sáng mai tôi s n p cho Tham bi n

ng b cáo bát nh t r i nh ngày l p hôn thú. Theo phép ng hôn thú ph i có hai

ng

i làm ch ng. V

àng trai tôi nh th y nh t V nh

ng ch ng giùm cho tôi. Còn bên gái

tôi mu n c y ông x p Marc

ng ch ng. Dì Ba v i em ngh coi có

c không?”.

Dì Ba Th i nói:”

c l m ch . N u ông x p ch u

ng làm ch ng giùn cho con H

ng

thì quí bi t ch ng nào”.

Qúi nói ti p:” h tôi c y thì ông ch u. Vì tôi là ng i vi t mang tên pháp, nên l c

i

ph i làm l h n h p, ch không ph i làm theo t c truy n c. V y b a c

i thân t c hai bên

i dâu r bu i s m m i ó ph i h i hi p t i nhà tôi ây. G n 9 gi thì lên xe i h t vào tòa ng l p hôn thú. Mà s m mai b a ó hai nhà trên Càng Long c ng m i ít ng i bà con

n s n trong nhà và c ng n u ít mâm d n s n trên bàn th . H hôn thú l p xong thì h t th y oàn xe ch dâu r , sui gia v i ch ng i th ng v Càng Long ng dâu r làm l bái t

ng bên trai r i qua bên gái, c ng nh trình di n v i ông bà cha m hai bên. L xong thì dâu r v i h hàng nh p l i n chung m t b a c m t i nhà th c a tôi. Mãn ti c thì bà con hai bên lên xe i h t xu ng nhà l n d

i này

ng d ti c c

i tôi s

ãi t i b a ó. Nên xe ch

t l n không h t thì ch y lên xu ng ch nhi u chuy n vì tr n bu i x ó có nhi u thì gi ,

không

n n i tr mà s . ”

Di Ba Th i h i:

-

Con x p

t nh v y tè ra không có r

c dâu mà c ng không có

a dâu?

-

Th a không. Hai h nh p chung l i ây

ng i l p hôn thú, r i c ng nh p chung v

bái y t t

ng hai bên. N u mu n bu i m i r

c dâu

a dâu

ng làm l t

ng,

i chi u s

i l p hôn thú c ng

c. Nh ng làm nh v y thì th t công t i hai bu i, i bu i s m m i ph i nhóm h hàng ông, r i ãi trên Càng long, nhà tr t h p b t ti n. Vì v y nên con tính chi u b a c

i ó con làm m t ti c l n t i nhà d

i nhà n y.

Con m i h t th y nh ng ng

i quen bi t thu này trên Càng Long xu ng ây d ti c.

Con cho nhi u xe h i tr c s n bu i chi u ó mà r c khách, ai mu n i thì r

c h t,

ch ng mãn ti c c ng có xe

a v .

-

i h t, nhu h

i c tr m thì làm sao?

-

i bao nhiêu c ng

c, càng nhi u càng t t, còn tính m ti c t sáu gi chi u t i sáng b a sau, con ãi n u ng luôn, cho bà con quen bi t vùng Càng Long vui ch i i v ch ng con m t b a.

-

Con không tính m i khách Trà vinh hay sao?

-

i b a khác. Ti c ãi b a ó là ãi khách Càng Long v i bà con hai bên mà thôi.

Con ngh m t b a r i b a sau n a s có m t ti c khác t ch c ng ãi khách xa l .

Khách quí h n h t là quan Tham bi n

ng l p hôn thú. Con s m i các quan Pháp và

Nam trong t nh, m i m y b n k s công chánh h c m t l p v i con, m i ch m y hãng con có hùn, m i m y ng

i thay m t cho con coi các s . Ti c y mãn r i thì nh y

m c ng vui ch i sáng êm.

-

Nh y

m là sao?

https://thuviensach.vn

-

Ch ng ó thì dì s th y.

-

ãi t i hai ti c ch c t n hao d l m.

-

-Nh n d p con c

i v , con khánh thành luôn t ch c La-Co cho thiên h bi t, b i t n hao chút nh không h i gì.

-

Con li u coi th nào ph i thì con làm. T i này có bi t gì âu mà bàn cãi.

-

Sáng mai con xu ng toà b tính vi c l p hôn thú. H

nh ngày c

i ch c r i thì con

in thi p mà m i khách. Hai dì d

i này ch i v i con. Hai cô c ng v y,

ng bàn

tính công vi c mà làm cho ám c

i

c r ràng.

-

Hai dì v

ng lo s a so n nhà c a ch .

-

Không c n. Còn vài b a t i ám c

i s v . Mu n ng

i quét trong ngoài cho s ch s

y thôi, kh i s a so n chi l m. Còn n u thì c ng mua m t con heo r i chia hai mà kho n u. ãi bà con m y ng

i không c n làm rình rang. M

n vài ng

i l i xóm ph

u thì xong. Mà qu n áo c a hai dì ã may r i ch a?

-

Áo may r i h t. Còn m y cái qu n th h a chi u nay r i.

Quí h i Ba Mùi có m

n may

cho chú Ti n hay ch a. Ba Mùi nói b

hàng may

i. Còn

v i m i r i m t cái áo.

Nh c t i qu n áo dì Ba Th i m i bi u H

ng v i m b n th

m i coi

m i th Sài

Gòn may khéo t i b c nào.

Hai bà v i cô d t nhau vô phòng coi áo qu n.

Qúi v i Sen i xu ng t ng d

i. Quí giao cho Sen m t cái phòng riêng, Sen so n h t qu n áo giày nón mà

vào t r i gi chìa khóa riêng

ng t do vô ra cho ti n.

Sang b a sau, Quí c y ông Marc b a c

i ông

ng ch ng giùm cho bên gái. Ông s n

lòng ch u li n. Qúi xu ng th m th y nh t V nh thu t rõ ý nh c a mình v i cách th i thoái a H

ng cho th y nghe.

Th y l y làm vui lòng mà

c th y m t cô gái quê bi t xét ng

i ta, bi t th ph n không

ham giàu sang m t cách mù quáng, nh k háo danh háo l i. Th y nói Quí có m t ng i v

nh v y tuy không có tài mà giúp s c hay giúp trí cho Quí v nhi m v , song có c

lo b

i tr cho Quí kh i nh c trí b n lòng th thì Quí c ng c h

ng h nh gia ình r i vui lòng

mà gây h nh phúc cho xã h i. V y thì c

i cô H

ng

c l m, v a áp ngh a n ng tình dài,

a t o h nh phúc t trong ra ngoài, kh i ph i thi u s t ch nào h t.

Quí c y th y ch ng giùm trong hôn thú v phía bên trai. Th y s n lòng ch p thu n và h a Quí mu n gì th y s giúp cho c th y.

Quí t in thi p m i khách d hai ti c khác nhau, khách Càng Long d ti c chi u th n m thì thi p m i in Vi t ng , còn quan khách m i d ti c t i th b y thì thi p in ch Pháp.

Quí h i Ba Th i v i Ba Mùi mà l t s biên h t bà con cùng ng i quen bi t vùng Càng

Long

ng g i thi p m i. Quí g ch trong thi p b a th n m t b n gi chi u luôn luôn có xe u m t chi c t i ch Càng Long và m t chi c t i ngã ba Su i C n r

c khách cho t i b y

gi t i. Ch ng mãn ti c c ng có xe

a khách v . Quí tính nhà có chi c xe c

cho ông

Marc dùng ó v i hai chi c xe m i. B a ó có xe bà Marc xu ng, m n xe c a bà và m

n

thêm vài xe lô ca xông n a thì

a r

c, vì m i h

ng ch c tân và c u trong hai làng M

m v i An Tr

ng cùng nh ng ng

i thân thích c a hai nhà c ng h t ch có tám ch c ng

i, ch không nhi u h n.

Còn

t ti c thì t i th n m

t cho cao l u Ch L n xu ng n u,

t m

i hai bàn m i,

bàn m

i ng

i,

ng cho bà con trong nhà ng i n a, khuya ãi khách m t ti c ngu i n a

i m i

a v . Ti c ãi quan khách t i th b y thì

t cho nhà hàng Sài Gòn n u, n r i nh y

m ch i

n khuya ãi

ngu i n a r i m i tan.

Ông Marc vi t th d n v con tr a th t ph i xu ng t i ch i n tr a chúa nh t m i

cho v .

Ba Th i v i Ba Mùi th y công vi c s p

t xong r i c

òi v

ng d n d p nhà c a, Quí

ph i cho xe

a hai bà v i hai cô và Sen v

ng s a so n. Quí

a ti n

mua heo và mua

https://thuviensach.vn

n u n, c n d n sáng th n m xe lên thì r c h t th y ph i xu ng s m

ng có thì gi thay

i áo qu n và hai cô ch i g

m trang

ng d l l p hôn thú. .

ng v i M

qu n áo m i hay l i h t

ng th n m tr xu ng r i s b n. ôi vòng

nh n h t xoàn c ng

l i, m i cô ch

eo ôi bông, s i dây chuy n v i chi c cà rá mà v .

v i H

ng tr v Càng Long, chòm xóm t i th m n

m n

p. Sen b n

Tây thi t

p i ra ch ch i làm náo

ng thêm n a. R i t i thi p m i s ti c t i th n m, có xe h i a r

c, thi p ký tên “ K s La-Co, tr

c g i là Phan V n Quí “ i thôi! R n r n náo nhi t, vì ng

i bi t chuy n ai c ng có thi p m i s ti c dám c i h t, nên m ng r r nhau i h t, i

cho ông

ng vui ch i, có xe r

c r i xe

a v , s gì mà không di.

Chi u th ba Quí v Càng Long th m coi hai nhà d n d p th nào. Sen nghe nói b a sau có bà Marc v i m y con xu ng thì mu n theo xe xu ng Tra Vinh. Quí nói chi u th t s cho xe lên r

c H

ng v i M xu ng n c m v i bà Marc, v y Sen ch b a sau s i v i hai

ch .

Thi t tr a th t xe c a bà Marc xu ng t i v i ba con, r i b n gi chi u Quí cho xe lên c cô H

ng v i cô M . Ba Th i v i Ba Mùi bi u hai cô luôn d i Trà Vinh

ng sáng

hai bà xu ng ti p, hai cô i, Sen i theo.

v i H

ng g p bà Marc m ng r vô cùng, c ng nh Sen m ng g p cô Jeanne v i hai em c a cô.

n c m t i r i m y ng

i àn bà lên l u mà s a so n qu n áo. M y ng i nh d t nhau i

ch i ngoài sân, nhìn bóng tr ng l m , h ng ng n gió ch ng m t m .

Quí v i ông Marc ng i trong sa lông s p

t các xe

ng sáng i l p hôn thú r i i luôn

lên Càng Long l bái t

ng.

Sáu gi sáng cho m t chi c xe lên Càng Long r c Ba Th i v i Ba Mùi.

y gi cho m t chi c xe khác i r

c v ch ng th y nh t V nh.

Chín gi

i l p hôn thú, Quí m c âu ph c, cô H

ng kh i m c áo r ng

l p hôn thú xong r i, Ba Th i, Ba Mùi, M và Sen i tr c v Càng Long

ng s a

so n. M y chi c xe khác ghé nhà

ng Quí thay

mà m c áo r ng ngoài r i m i i m t

t theo sau.

Ai ng i xe nào thì Quí s p nh v y:

Dâu r

i xe xám m i.

Ba Th i v i Ba Mùi i chi c xe en m i.

và Sen i chi c xe c trong nhà.

ch ng th y nh t V nh i m t chi c xe lô ca xông.

ch ng ông Marc i chi c xe nhà c a bà m t xu ng.

Quí d n ông Marc t ng sáng ph i i kêu hai chi c xe lô ca xông cho s n, m n luôn hai

i b n gi

ng chi u ph r

c khách Càng Long và khuya mãn ti c

a khách v .

i vi c c a Quí li u nh thì sáng th n m thi hành nh v y. G n b y gi xe r c Ba

Th i v i Ba Mùi v t i. G n b y gi r

i xe r

c v ch ng th y Nh t V nh c ng lên t i. Hai

chi c xe lô ca- xông láng bóng c ng ã t i

u s n ngoài sân.

h i khuya bà Marc giúp trang

m cho H

ng v i M , nên lúc khách t i thì hai cô

ph v i Quí ra ti p khách.

n tám gi ch khách n lót lòng, r i thi u m i n m phút n a t i chín gi , thì h t th y

lên xe xu ng Toà b . Ai ng i xe nào y nh Quí ã nh tr c.

l p hôn thú xong r i, oàn xe tr v . Xe c a Ba Th i v i Ba Mùi và xe c a M v i Sen i luôn lên Càng Long. Còn b n xe kia thì ghé l i nhà l u cho Quí thay

, m c qu c

ph c, và v ch ng b n áo r ng, r i m i ti p nhau m t oàn lên Càng Long bát y t t ng

Ng

i trong làng trong xóm ch c s n tr

c ti m dì Ba Th i c ng nh tr

c nhà th i ông

i bái T n en ngh t, ón xem dâu r ra m t giàu có sang tr ng b t ng .

Trong m i nhà

u có vài k lão v i n m sáu àn ông và àn bà thân thích ng i s n mà c h và ch ng ki n cho dâu r ra m t cha m ông bà. Làm l ngoài nhà ông B i bái r i i lên xe vô làm l rong nhà dì Ba Th i

https://thuviensach.vn

bái xong r i, dâu r v i hai h nh p nhau ra nhà ông B i bái dùng b a c m tr a. Ngoài sân sáu chi c xe h i

y hai làng, ng

i ta chen nhau

ng coi ám c

i l n c a ông K s

i con bà quán.

Quí th y ng

i ta coi ông m i ra m c a vui v t l i cám n anh ch em n m ng cho

ch ng m i c

i và tuyên b r ng d u không có ti p

c thi p m i lên xe mà i, t nhiên

ch ng Quí ã s n lòng ti p ãi. Ng

i ta hoan nghinh v tay la ó. Chú Ti n m c b hàng

ng m t bên Quí ch c

i.

Ti c mãn dâu r h hàng hai bên lên xe tr v Trà Vinh, h n v i khách chi u s g p nhau a.

Chi u b a ó, tr

c b n gi , thì có xe h i

u ba chi c t i ch Càng Long và ba chi c t i ngã ba Su i C n.

ng ch c và bà con anh em Càng Long phân t t p lên xe ng i n ám c

i n

m

p. Ông H

ng qu n, ông Ch T , H

ng b Hen, th y phó, Th y Ba, Sáu Tr , v ch ng ng qu n

, Cô N m, thím th hai, H

ng nhì Uùt, Phó H

ng hào li m, Tám Th m,

Trùm Sóc

u có i

m t.

có xe nào r

c khách v t i, b t lu n là khách h ng nào, thì Quí, H

ng, M , Sen y

ph c sang tr ng, hai cô l i eo xoàn chói sáng, ng ra t i ngoài th m mà ti p r

c khách.

Khách mu n ng i âu thì tu ý, mu n dùng th r u nào thì c ch cho b i rót cho. Ai mu n

i xem nhà c a, thì Sen d t i, t d

i lên trên

c phép xem cùng h t.

Th y nh t V nh v i ông Marc ng i sa lông gi a mà nói chuy n v i m i ng i, không

phân th p cao hay l n nh . Ai c ng kính ph c Quí h c l c n b c K s , giàu sang

n

ng tri u phú, mà không quên ngh a c tình x a, không khinh r ng i nghèo, không làm

cao v i H

ng ch c.

n 7 gi r

i, Quí

m khách ã h n m t tr m, mà th y xe nhà v không, h t có khách i n a m i m i nh p ti c. V ch ng Quí v i Ba Mùi, Ba Th i, M và Sen phân nhau m i ng

i ng i m t bàn mà ãi khách.

Ti c c

i vui c

i h n h vì thu nay ch a t ng có dân làng mà c h u ãi nh v y.

Ch ng mãn ti c, Sáu Tr m i

ng d y thay m t cho anh ch em Càng Long t l i khen ng i Quí có chí l p thân, nh ham h c nên thành công m mãn. Anh nâng ly r u mà chúc cho v

cho v ch ng Quí tr m n m b n v ng tóc t , m t c a ông v y con cháu.

Th y nh t V nh ti p mà chúc cho v ch ng Quí do ch tìnhch ngh a mà t o thành ng

chí

ng tâm,

duy trì h nh phúc gia ình r i kéo dài ra làm h nh phúc xã h i n a. Nh n p th y t l i khuyên em cháu tr tu i nên noi g ng c a Quí mà l p thân. Mu n nên ng

i

n ph i kiên nh n, ch n thành, nghèo

ng n n chí, giàu

ng ham ch i, c th

ng ng

i

nên giúp ng

i,

ng ghét chúng mà c ng

ng s chúng.

Sau h t Quí

ng d y cám n h t th y khách l n nh t

ng tình nên

n chung vui hôm

nay. Chàng nói ngay ra r ng th y nh t V nh là ân nh n th nh t c a chàng, vì nh th y d y ung úc tánh tình nên chàng m i bi t c x ngay th ng l y s ham h c l p thân, nh v y mà ông La-Co th

ng yêu ti p d y và giúp s c cho chàng h c

c. Chàng nh n ông La-Co

làm ân nh n th nhì c a chàng. Chàng ph i lãnh mang tên c a ông n áp ngh a

n n,

mà c ng

nh n danh ông c u v i tr m coi và giúp cho con nhà nghèo thông minh, s n chí ham h c, có th

i h c

n cùng

ng t o nh n tài cho

t n

c. Mà d u mang tên gì d u có

c ti n bao nhiêu, chàng c ng không th quên chàng, là m t công dân Vi t Nam, lãnh c a t ng

i Pháp thành tâm thân Vi t, cái nhi m v cao quí là giáo hóa con nhà nghèo Vi t Nam, giúp cho h ng ng

i y thâu th p tài ngh Pháp, h p th t

ng,

ng leo lên ài v n

minh mà

ng cùng v i các dân t c khác trên m t a c u này.

Ti c mãn r i mà ch khách v n còn dan díu, àm lu n ch i n n a êm, n thêm m t

ti c th t ngu i v i bánh mì n a, r i l n l

t xe m i

a khác v t t p

n 3 gi khuya m i

t.

Khách ra v ai c ng vui lòng, mà ch nhà cùng các nh n thân l i ai c ng v a ý.

https://thuviensach.vn

Khi vào phòng thay

mà ngh cô H

ng c m xúc c c

m, nên cô a n

c m t mà

nói v i ch ng:” Thi t em không dè em

c h

ng h nh phúc l n nh v y, b i v y em lo

ng i quá. ”

Quí c

i mà nói:” Em c thành tâm giúp cho qua làm tròn nhi m v c a ông La-Co phú thác, thì h nh phúc c a em áng h

ng. Em ch ng c n ph i lo ng i chi h t.

Qua b a sau bà Marc r Ba Th i v i Ba Mùi i Ba ông coi bãi bi n ch i cho bi t. Quí bi u l y hai chi c xe mà i ch i, m t chi c ch m y m con bà Marc. còn m t chi c ch Ba Th i, Ba Mùi, M và Sen. V ch ng Quí v i ông Marc ph i nhà ng s p

t cu c ãi

khách t i th b y.

Sáng th b y m y bà con i ch i bên Ti u C n và M t B c n a, thành ra Ba Th i v i Ba Mùi c ng m n tánh n t ôn hòa vui v c a bà Marc nh cô M cô H

ng

Ti c t i th b y có các quan Pháp Nam trong t nh d

: l i nhi u ng

i Pháp Sài Gòn

ng xu ng và có em

m theo. Bà Marc ph i giúp cô H

ng ti p khách. Mãn ti c r i khách

nh y

m ch i

n hai gi khuuya m i rã mà v .

Sáng chúa nh t, n lót lòng xong r i bà Marc nói ám c i xong r i, nên bà v . Ông Marc

ng xin theo xe v v th m nhà ít b a. Quí cho ông Marc v ngh m t tu n, nói r ng lúc này chàng nhà mà ngh , nên chàng th cho ông mà ch ch ng cho h làm công vi c c.

Xe c a v ch ng ông Marc i r i, dì Ba Th i m i nói:” Con gái l n c a bà x p ng quá, tôi th y nó

ng ch n v i cháu Sen; tôi mu n làm mai ch i. Tôi nói th nó mu n có ch ng Trà Vinh hay không? Nó h i v y ch ch ng là ai? Tôi ch cháu Sen mà nói n u nó ng cháu Sen tôi làm mai. Nó c

i ng t r i nói nh v y:” Anh Sen không n h c, mà c ng không bi t làm ngh gì h t. ng làm v

nh r i nh b con ch t ói hay sao? Xin bà bi u nh h c cho có t ngh nghi p mà nuôi gia ình

c r i s c

i v . “ Tôi nghe nói nh v y tôi th i lui “.

Quí nói v i Sen:” Em th y hay ch a em Sen? Con ng i không n h c, mà c ng không

ngh , thì b ng

i ta khinh r nh v y ó. Lúc nh em không c n h c, c x n b n theo m y tr

ng gà r i i ch i l u linh, bây gi làm sao mà c i v cho em

c. Tr

c không lo sau

y ph i h i là v y ó “

Sen gi n mà nói:” Em s

i h c. Xin anh ba giúp cho em h c ngh th máy i “Quí c i

mà nói “

th ng th ng coi”

Ba Th i v i Ba Mùi òi v

ng d n d p nhà c a.

Quí t ý mu n gom h t v d

i này chung m t ch cho vui, ti m c a Ba Th i thì giao cho ch

u buôn bán ti p, còn nhà th ngoài này thì giao cho chú Ti n gìn gi ch ng nào có ám gi s v lo cúng quãi.

Ba Th i không ch u, nói ngã ba Su i C n quen r i, không ành b i.

dì v

ó v i

u cho thong th , n m m

i b a có nh thì xu ng th m con r v y thôi

Cô M c ng òi theo Ba Mùi mà v . V ch ng Quí c ng quy t không cho, nói r ng t

nh t i gi ch c c kh lung quá, bây gi ph i d i này

ng h

ng thanh nhàn sung

ng. Cô M nh t nh v vì d

i n y ch c nh nhà l m, l i

Ba Mùi m t mình qu nh

hiu t i nghi p, Cô nói thà

cô tr n r i cô lên, xu ng th m ch i mà thôi.

c ch ng ã v ch ng Quí ph i xuôi theo ý ch , song bu c ph i m n ng

i i ch n u

n v i m t ng

i ph v i chú Ti n mà gieo tr ng, l i h b a nào có xe r c thì ph i xu ng

ch i

ng ch em sum hi p.

Còn Sen thì Quí bu c ph i luôn d

i này cho Quí d y d . Mà thi t Sen c ng không mu n v Càng Long, b i vì v

ó không có vi c gì làm, r i bu n th

i ch i b y b , d u

không h thân thì c ng vo ích.

n x mát Quí bi u Sen kêu tài x

em xe ra r i Sen

a hai bà v i cô M v Càng

Long.

Quí v i H

ng

a hai bà m v i ch lên xe. Xe ch y r i Quí c i mà nói v i v :” Ch

Hai rõ ràng có Ph t tâm. T nh

n gi ch b bà m gh

ày

h t s c, mà ch v n m n

yêu, không phi n, không ghét. N u không có lòng t bi thì làm sao mà c v y ph i không

em?”

https://thuviensach.vn

ng nói:” Thi t v y. V ch ng mình ph i kính, ph i yêu ch , ph i làm cho ch vui v an nhàn,

ng tr nh ng n m ch ch u au kh “.

ch ng k vai nhau i vòng tr

c sân mà ch i.

https://thuviensach.vn

Ch

ng VI

(24)

Qua n m sau.

m này c ng nh các n m tr

c,

t gi ng h

n tháng m

i m t thì ai c ng lo gieo

i

ng h u

g n T t bán cho h hàng mua

ng ch

n m y ch mà bán l i.

Bu i s m m i cô M

i m t vòng v

n mà coi chú Ti n v i ng

i m

n tháng

ph

i chú mà t

i c i t

i b u. Cô m i tr vô nhà thì th y ông H

ng s B n trong M

tr

ng

ng x n x m b

c vô c a.

khi cu c làm mai cho th y giáo L h h ng H

ng s B n không t i nhà n a, b i

y hôm nay ngó th y ông, cô M ng c nhiên, không hi u ông n có vi c chi. Tuy v y mà cô

ng vui v m i ông ng i, r i kêu cô Hai, là

a nh m

n

sai v t, mà bi u nó nói v i

ch b p

t m n

c

ng ch trà ãi khách.

Ông H

ng s ng i ngó quanh qu t trong nhà r i h i cô M :

-

Bà B i không có nhà hay sao cháu.

-

Th a, dì tôi vô nói chuy n ch i v i dì Ba tôi trong ngã ba. Bác có vi c chi mu n nói i dì Ba tôi hay sao?

-

Không có. Vì già r i nên m y n m nay bác ít i ch . B a nay có d p ra nay, bác ghé t chút, tr

c th m bà B i v i cháu, sau coi nhà c a th nào mà m y tháng nay ng

i ta khen nhà c t l i t t l m.

-

Th a bác, c ng còn nhà c ch

âu có c t l i duy có ch nào h thì s a ch a, tu b l i cho ch c ch n

th ph

ng ông bà cha m v y thôi.

-

i nãy vô sân bác có

ng có nh m coi, thi t nhà bây gi cao ráo, kho ng khoái, t t n h i tr

c nhi u. Hèn chi h khen c ng ph i. Còn phía bên kia l bác th y có m y cu c m m i, ch c có làm m cho ông ph i hôn cháu?

-

Th a ph i. Em tôi nó m

n th xây m c a ông n i bà n i tôi v i m c a ba m c a tôi luôn n a. Th m i làm xong và cúng t m hôm mùng sáu.

-

c quá. Nghe nói ông k s giàu d , giàu thì lo cho t tiên nh v y là ph i l m r i.

À, bác nh ông B i v i bà sau có sanh

c con trai, bây gi

âu? Có v con hay

ch a?

-

Th a, nó i h c bên tây t h i n m ngoái. Nó ch a có v ,

-

c gi ng gì mà qua t i bên Tây?

-

Th a, nó mu n h c ngành ngh máy móc, nên anh ba nó cho nó qua b n cho mau, vì bên Tây có tr

ng chuyên môn d y máy móc.

-

Anh em th

ng nhau nh v y thì Quí l m. Anh l n làm nên r i thì lo dìu d t em nh .

Còn nghe nói s ru ng M tr

ng h i tr

c ông B i bán cho Sáu Thi, bây gi ông k

chu c l i r i ph i hôn cháu?

-

Th a, v ch ng Sáu Thi mu n cho chu c nh ng con r c theo c n hoài nên em tôi ph i mua s ru ng khác mà

i h m i

c. Em tôi nó nói s ru ng ó là d u tích

a bà già h i tr

c, nên nó nong nã quy t em tr v ,

làm ph n h

ng h a cho m

cha. Nó em l i

c ph i t n hao nhi u d . Khá, may ph n ru ng m i ba m u c a

bà ch T mua ó bà s n long cho chu c l i, nên s ru ng tr v

.

-

t th y

c bao nhiêu ru ng v y cháu !

-

m ch c m u, y nh s h i bà già tôi còn,

-

Gi i quá … Bác ngh nh th y giáo L b y d . Ch ch n m ó th y c i cháu thì bây

gi th y vinh hi t bi t ch ng nào.

-

i cháu không ph i duyên n c a th y, ch ph i th y b y âu bác.

-

i ham ti n ham ru ng, ch duyên n gì. Bây gi cháu mu n l y ch ng, thì thi u gì ng

i sang tr ng h giành h c

i.

https://thuviensach.vn

-

Thôi bác, ch ng con làm gì. Cháu có t i hai

a em trai, cháu

ây mà ph ng s ông

bà; ngày sau cháu có ch t thì s p nh kêu b ng cô chúng nó cúng cháu c ng c.

Ham ch ng con làm chi. Cháu l y ch ng r i b dì cháu qu nh hiu c ng t i nghi p.

Ông H

ng s B n u ng n

c r i giã cô M mà v cô M nghi ng mu n làm mai n a, nên cô ngó theo, mi ng chúm chím c

i.

Ông H

ng s thi t không có ý ó. Ông

n ây là vì ông nghe ng

i ta

n k s Quí

giàu có, ã v c t nhà th l i và làm m m cho cha m ông bà àng hoàng, nên ông ghé xem cho t n m t.

Thi t qu có nh v y. Nhà c a tu b coi r t

p. M m xây t t . Ru ng

t ã chu c l i

,

cho Ba Mùi v i cô M cho m

n thâu huê l i mà ph ng s t tiên.

Ti m c a dì Ba Th i bây gi c ng ã c t l i, ba c n l p ngói lòm. Trong ti m có bán

i hàng v i nhi u th . Cô Ði u

ng mua bán, dì Ba Th i r nh i th m con r ch i mà thôi.

Còn cu c nhà c a v ch ng k s Quí Trà Vinh thì n m nay tr c sân bông hoa r c

. Cây tr ng t

i t t ã lên cao ch i mà thôi.

Cô nhi vi n c t phía sau ã hoàn thành. Tr m coi ã c lãnh nuôi g n t i s hai

tr m, s p l n thì d y d , s p nh thì s n sóc, l n nh u m c áo qu n s ch s ,

c n u ng

no

,

c ch êm m, có ch ch i mát m .

ch ng th y nh t V nh c n gi a trong dãy nhà l u c t ngang ngõ vô cô nhi vi n, bà ch m nom tr nh có b n cô n y tá ti p tay, còn ông ch m nom s h c c a t p l n, có hai cô giáo viên già giúp s c. Giáo viên v i n y tá phân nhau mà dãy nhà l u ó ng g n g i v i

tr em luôn luôn.

s La-Co ã có ch n g i qua pháp

c n m sinh viên nghèo r i, m i ng

i

u có

ng tú tài nên cho qua Pháp ti p h c m y tr

ng chuyên môn v c khí, c u c ng, nông ph , th

ng mãi. K s La-Co có

t m t ng

i thay m t t i nhà mình bên Paris

ch m nom

h c t p c a sinh viên. Nh n có ng

i ó, m i g i em là Sen, qua

ng s p

t cho Sen

c, ban ngày thì h c máy, ban êm thì h c ch .

Nh cô th y nh t V nh ph trách, k s La-Co c thong th nên hay i vi ng s

ru ng v

n, ho c lên Sài Gòn d ki m sinh viên nghèo mà có chí ham h c. M i l n Quí i th

ng em cô H

ng v i M theo ch i cho bi t ch này ch kia, ng m mang ki n th c.

Mà lúc nào nhà thì n m ba b a c ng cho xe r c cô M v i Ba Mùi, Ba Th i ch i. Ba

ng

i này h xu ng thì mê m t v i ám tr m côi, x n b n theo bà giáo V nh trong cô nhi vi n.

Lúc này cô H

ng có nghén th y b ng ã tr ng r i. Quí s

i xa m t m i, nên i Sài

Gòn hay là i vi ng s không em theo n a. Nh ng nhà thì c y m v v i Cô M thay

phiên nhau xu ng ch i cho cô H

ng vui.

y v y m c d u v ch ng Quí v i H

ng h c th c b t

ng, mà giáo d c c ng b t

ng, nh ng nh tình ngh a n ng ày, th

ng yêu thành thi t, nên gia ình c ng

m m.

nh Long tháng 10/1943

CHUNG

https://thuviensach.vn