https://thuviensach.vn

M c l c

1. Bản tuyên ngôn v sáng tạo trong th i đại s

2. Khuyên nh gì cũng ch là k l

3. 1. Chôm ch a như ngh sĩ

4. 2. Đ ng ch t i lúc bi t mình là ai m i bắt đầu

5. 3. Hãy vi t ra cu n sách bạn mu n đ c

6. 4. Hãy dùng đôi tay

7. 5. D án ngoài l và thú vui rất quan tr ng

8. 6. Làm t t vi c mình và chia sẻ v i m i ngư i

9. 7. Nơi ch n không còn bó bu c ta

10. 8. Hãy t t (th gi i ch là cái làng nh hẹp)

11. 9. Hãy tẻ nhạt (đó là cách duy nhất đ hoàn thành công vi c)

12. 10. Sáng tạo là loại tr

13. L i cảm ơn

https://thuviensach.vn

B n tuyên ngôn v sáng t o trong th i

i s

Cho dù không phải là ngh sĩ nhưng ai trong s chúng ta cũng t ng b thôi thúc b i ham mu n sáng tạo – đó là tạo ra dấu ấn riêng c a mình trong công vi c đang đảm trách, t m t ngư i bán hàng cho t i m t nhân viên công s , t m t ngư i công nhân cho t i m t k sư. Vi c tạo ra dấu ấn không phải là đ đư c vinh danh, đư c n i ti ng mà đi u chúng ta mong m i nhất là nhìn thấy thành quả sáng tạo c a mình.

Trong hơn ch c năm mày mò đ có đư c thành quả đó, Austin Kleon – m t cây vi t trẻ và cũng là m t h a sĩ, đã đúc k t và “trình làng” ý tư ng v sáng tạo gi đây gói g n trong hơn m t trăm trang sách đang bày trư c mắt bạn đ c. Đúng như tác giả đã nói, nh ng chiêu này “không ch dành riêng cho ngh sĩ. Mà là cho tất tật m i ngư i.” Và “Nh ng ý tư ng này áp d ng đư c cho bất c ai đang gắng s c th i vào đ i s ng và tác phẩm c a mình ít nhi u sáng tạo.”

Xin bạn đ c đ ng v i hoang mang, b i có th t “sáng tạo” nghe có vẻ l n lao quá, nhưng th c chất đó ch là k t quả trong công vi c c a bạn mà thôi. V i ngư i bán hàng thì đó là làm sao đ ngư i tiêu dùng bi t đ n sản phẩm c a mình nhi u nhất, v i nhân viên công s là làm sao đ trong tám gi vàng ng c nơi bàn giấy giải quy t đư c công vi c hi u quả nhất…

Thật là thú v khi chúng ta ng ra rằng mình sáng tạo m i ngày trong quá trình làm vi c, và “chân tư ng” sáng tạo l ra thật đáng kinh ngạc, t “chôm ch a” t i “không có gì là nguyên th y”…

Chúng tôi hy v ng vi c xuất bản cu n sách này sẽ mang đ n cho các bạn không ch nh ng mẹo m c đ khi n công vi c hi u quả

https://thuviensach.vn

hơn mà còn khi n các bạn h ng thú v i công vi c, k t n i t t hơn v i bạn bè, và giảm b t căng thẳng trong đ i s ng.

Chúng tôi cũng mu n đư c truy n đ n bạn đ c thông đi p c a Austin Kleon rằng, “Bạn không cần phải là m t thiên tài, ch cần bạn mu n đư c là chính mình.” Và Steal like an artist v i ấn bản ti ng Vi t mang t a đ Ai cũng là ngh sĩ v n đư c coi là m t bản tuyên ngôn v sáng tạo trong th i đại s , đã đư c d ch ra mư i lăm th ti ng, thu hút hàng tri u đ c giả trên th gi i, sẽ là m t cu n cẩm nang chi ti t v i nh ng thông đi p rõ ràng, nh ng hình ảnh và minh h a sinh đ ng, các ví d hóm h nh đưa ngư i đ c thẳng ti n vào lĩnh v c sáng tạo c a mình.

Chúc các bạn thành công.

Hà N i, tháng 11 năm 2012

Công ty sách Khai Tâm

https://thuviensach.vn

Khuyên nh gì c ng ch là k l M t trong nh ng lý thuy t c a tôi là: khi m i ngư i cho bạn l i khuyên này n , chẳng qua là h đang t nói chuy n v i mình trong quá kh .

Cu n sách này chính là tôi t nói chuy n v i m t phiên bản c a mình ngày trư c.

Đây là nh ng đi u tôi h c đư c trong su t gần ch c năm gắng tìm cách sáng tạo ngh thuật, nhưng m t đi u khôi hài xảy t i – ấy là tôi nhận ra, rằng chúng không ch dành riêng cho ngh sĩ. Mà là cho tất tật m i ngư i.

Gã 19 tu i là tôi đây có th xài vài bí quy t...

Nh ng ý tư ng này áp d ng đư c cho bất c ai đang gắng s c th i vào đ i s ng và tác phẩm c a mình ít nhi u sáng tạo. (Câu này ắt miêu tả tất cả chúng ta.)

Nói cách khác: Cu n sách này là dành cho bạn.

Bất k bạn là ai, dù bạn làm ra th gì.

Cùng bắt đầu thôi.

https://thuviensach.vn

1Chôm ch a nh ngh s Cách nhìn th gi i nh m t ngh s

M i ngh sĩ đ u đư c h i m t câu, “Anh lấy ý tư ng t đâu ra th ?”

M t ngh sĩ thành th c sẽ đáp rằng, “Tôi ăn cắp.”

M t ngh sĩ nhìn th gi i ra sao?

Trư c h t, anh tìm xem có th gì đáng chôm, r i chuy n ngay sang bư c k ti p.

M i vi c ch giản đơn là vậy.

Khi nhìn th gi i theo cách này, bạn sẽ kh i phải lo chuy n cái gì

“hay” v i cái gì là “d ” – ch có th đáng chôm và th chẳng đáng chôm.

M i th đã bày sẵn đ tóm lấy. N u hôm nay bạn thấy th này chưa đáng chôm, thì rất có th , ngay ngày mai, hoặc m t tuần hay m t năm sau n a, bạn sẽ thấy nó đáng đ cu m v .

T c ph m ngh thu t duy nh t m t i h c h i l th t i c th ch m ch a.

- David Bowie -

Không có gì là nguyên th y

Nhà văn Jonathan Lethem t ng nói, khi m i ngư i phán rằng th gì đó là “nguyên th y”, thì mư i lư t đ n chín, chẳng qua vì h không bi t nơi tham khảo, hay nh ng ngu n nguyên th y có liên quan.

Đi u m t ngh sĩ gi i nằm lòng, ấy là chẳng có gì t trên tr i rơi xu ng. M i tác phẩm sáng tạo đ u d ng trên nh ng th có trư c.

Không gì là nguyên th y hoàn toàn.

https://thuviensach.vn

Nó rành rành ngay trong Kinh thánh: “Không có gì m i mẻ dư i ánh mặt tr i.” (Thánh thư 1:9)

Có ngư i thấy ý tư ng này thật não lòng, nhưng nó lại khi n tôi ngập tràn hy v ng. Như văn hào Pháp André Gide đã bảo, “M i th cần nói thì đã nói cả r i. Nhưng vì chẳng ai ch u nghe, nên m i phải nhắc lại lần n a.”

N u thoát kh i gánh nặng phải đ c đáo “trăm phần trăm”, ta có th thôi tìm cách tạo ra th gì đó t s không, ta có th nắm bắt nh ng ảnh hư ng, thay vì phải tr n chạy kh i nó.

“Nguyên th y là chi? Ch là trò chôm ch a chưa l tẩy.”

- William Ralph Inge -

Cây ph h t

ng

Ý tư ng m i chẳng qua là “h l n” hoặc pha tr n c a m t hay nhi u ý tư ng đã có t trư c.

Đây là m t mẹo ngư i ta dạy bạn trư ng ngh thuật. Vẽ hai đư ng thẳng song song trên t giấy:

Có bao nhiêu đư ng tất thảy?

Có đư ng thẳng đầu tiên, đư ng thẳng th hai, nhưng còn cả m t đư ng n a, là âm bản chạy gi a hai đư ng trên.

Thấy chưa? 1 + 1 = 3

B + Mẹ = Bạn

Di truy n

M t ví d hay, chính là di truy n. Bạn có mẹ và có cha. Bạn th a hư ng các nét t cả hai ngư i, nhưng t ng s là bạn lại l n hơn phần cha mẹ g p lại. Bạn là k t quả hòa tr n gi a cha mẹ bạn và h t thảy tông ti c a mình.

https://thuviensach.vn

Cũng gi ng như bạn có cây t c phả, bạn có cả m t cây phả h ý tư ng. Bạn không ch n đư c gia đình, nhưng bạn có th ch n thầy cô, ch n bạn bè, bạn có th ch n th nhạc mình nghe, ch n nh ng cu n sách đ đ c và ch n nh ng b phim mu n xem. Bạn càng có nhi u l a ch n cho nh ng gì ảnh hư ng t i mình.

Th c ra mà nói, bạn là h n h p nh ng gì bạn ch n đưa vào đ i mình. Bạn là t ng hòa nh ng gì ảnh hư ng lên bạn. Thi hào ngư i Đ c Goethe đã nói, “Ta đư c nhào nặn và đ nh hình chính b i nh ng gì ta yêu thích.”

“Chúng tôi là nh ng đ a trẻ không cha... vậy nên chúng tôi tìm cha ông mình t huy n tích, trên đư ng ph và trong l ch s . Chúng tôi phải l a ra và ch n lấy nh ng v t tông, nh ng ngư i khích l th gi i mà chúng tôi sẽ d ng nên cho chính mình.”

- Jay-Z -

Vào rác, ra c ng rác

Ngh sĩ là nhà sưu tầm. Không phải kẻ vơ váo, xin bạn nh cho, cái khác là đây: Kẻ vơ váo thì ôm đ m b a bãi, còn ngh sĩ thì l a ch n hẳn hoi. H ch sưu tầm nh ng th h thích thật mà thôi.

Có m t h c thuy t kinh t nói rằng, n u bạn lấy thu nhập c a năm ngư i bạn thân r i chia trung bình, k t quả là sát sạt v i thu nhập c a chính bạn.

Tôi nghĩ đi u tương t cũng đúng v i ngu n thu ý tư ng c a bạn.

Bạn sẽ ch đạt m c ngang ng a v i nh ng gì bạn ch n bao quanh mình. Khi xưa mẹ tôi vẫn hay bảo, “Vào rác, ra cũng rác.” H i đó tôi phải nghĩ nát óc. Nhưng gi tôi hi u ý mẹ r i.

Vi c c a bạn là sưu tầm nh ng ý tư ng hay ho. Càng gom đư c nhi u ý tư ng hay,

“Hãy chôm ch a t bất c nơi nào vang d i cảm h ng hay kích đ ng trí tư ng tư ng c a anh. Nghi n ngấu nh ng b phim cả cũ lẫn https://thuviensach.vn

m i, âm nhạc, sách v , nh ng b c h a, tấm ảnh, nh ng bài thơ, nh ng giấc mơ, nh ng chuy n trò bất ch t, công trình ki n trúc, nh ng cây cầu, bảng tên đư ng, cây c i, áng mây, nh ng kh i nư c, ánh sáng cùng bóng t i. Hãy ch l a ra đ chôm v nh ng gì chạm thẳng t i tâm h n anh. N u làm đư c vậy, tác phẩm (và trò chôm ch a) c a anh sẽ chân th c.”

- Jim Jarmusch -

Trèo lên cây ph h c a riêng b n

Marcel Duchamp bảo, “Tôi chả tin ngh thuật. Tôi tin vào ngh sĩ.”

Đây th c ra là cách h c rất hay – n u bạn c c t ng cho h t l ch s b môn nào đấy trong ch c lát, bạn ng p th là chắc.

Thay vào đó, hãy nhai nu t t ng nhà tư tư ng – nào cây vi t, ngh sĩ, nhà hoạt đ ng hay m t hình mẫu nào đó – mà bạn thật s yêu thích. Hãy tìm hi u tất tần tật v nhà tư tư ng đó. R i ti p t c tìm ra ba ngư i mà nhà tư tư ng ấy yêu m n, lại xem xét đ đi u v h .

Làm đi làm lại như th càng nhi u càng t t. Hãy trèo lên cái cây ấy cao h t m c có th . M t khi đã d ng đư c cái cây, đã đ n lúc bạn bắt đầu nhánh riêng cho mình.

T coi mình là con cháu c a dòng t c sáng tạo sẽ khi n bạn b t cô đơn lúc bắt đầu làm ra nh ng th c a riêng mình. Tôi treo tranh ảnh các ngh sĩ yêu thích ngay trong xư ng. H c như nh ng h n ma thân thi n. Tôi gần như có th cảm thấy h thôi thúc tôi ti n lên, m i lúc tôi gò lưng trên bàn làm vi c.

Cái hay nh ng v sư ph xa xôi hoặc đã quá c này, là h không cách nào t ch i bạn h c vi c. Bạn có th h c bất c th gì bạn mu n t h . H đã đ sẵn giáo trình trong các tác phẩm c a mình.

D y d b n thân

Đ n trư ng là m t chuy n. H c hành lại là chuy n khác. Hai th này không phải lúc nào cũng là m t. Bất k bạn có đ n trư ng hay không, vi c c a bạn là phải luôn t bắt mình h c hành t t .

https://thuviensach.vn

Bạn phải luôn tò mò v th gi i bạn đang s ng. Tra c u m i th .

Truy tầm m i ngu n tham khảo. Đào sâu hơn bất c ai – đó là cách đ ti n lên phía trư c.

Google m i th . Ý tôi là tất tần tật. Google v giấc mơ, Google nh ng rắc r i. Ch v i h i trư c khi Google. Hoặc bạn sẽ tìm ra câu trả l i, hoặc bạn sẽ đưa ra đư c câu h i hay hơn th .

Đ c liên t c. Đ n thư vi n ấy. Sách v vây xung quanh, phép thần ngay đấy. Hãy lạc gi a nh ng k giá. Đ c các thư m c. Bạn bắt đầu v i cu n nào không quan tr ng, chính cu n sách sẽ dẫn bạn t i cu n khác.

“Bất k tôi có đ n trư ng hay không, tôi vẫn luôn h c tập.”

- Rza -

Gom góp sách, k cả bạn chưa đ nh đ c ngay lập t c. Nhà làm phim John Markers đã bảo, “Không gì quan tr ng cho bằng m t thư

vi n chưa đ c t i.”

Ch v i lo nghiên c u. C tra c u cái đã.

dành c a tr m

c v sau này

Kè kè cu n s , cây bút bất k bạn đi đâu. Rèn cho quen thói lôi nó ra mà ghi chép nh ng suy nghĩ và quan sát c a bạn. Chép lại ngay nh ng đoạn bạn ưa thích trong sách. Ghi lại nh ng chuy n trò nghe lóm đư c. Tranh th ngu ch ngoạc lúc đang nghe đi n thoại.

Xoay trăm phương ngàn k đ đảm bảo bạn luôn sẵn giấy trong ngư i. H a sĩ David Hockney2 còn nh th may ch riêng các túi lót trong áo khoác, sao cho v a cu n s phác h a. Nhạc sĩ Arthur Russell3 lại thích mặc áo có hẳn hai túi trư c, hòng nhét cho thật nhi u giấy chép nhạc m i thôi.

Tàng tr cặp tang vật. Tên th nào, đ đúng là như vậy – ấy là tập tài li u ghi dấu m i th bạn chôm t ngư i khác. K thuật s hay https://thuviensach.vn

cặp thật –dạng nào cũng chẳng làm sao, mi n hi u quả. Bạn có th gi m t cu n s dán ghép, đ cắt r i đính m i th vào, hay ch cần ch p tất tật bằng máy ảnh trong đi n thoại.

Thấy món gì đáng nẫng? Rư c vào cặp tang vật. Cần tí chút cảm h ng? Hãy m cặp ra xem.

Phóng viên báo chí g i nó là “nhà xác” – tôi còn ưng cái tên này hơn ấy ch . Nhà xác chính là nơi bạn gi nh ng th “ch t khô”, đ sau này bạn sẽ ph c h n trong tác phẩm c a mình.

“Thà vơ lấy nh ng th không thu c v mình còn hơn mặc k nó vất vư ng đây đó.”

- Mark Twain -

https://thuviensach.vn

2

ng ch t i l c bi t mình là

ai m i b t

u

Làm i,

t hi u mình

N u tôi c ch đ hi u xem mình là ai, mình sẽ ra sao trư c khi bắt đầu “sáng tạo”, thì, ôi chà, chắc tôi vẫn đang ng i đần ra đấy mà gắng t khám phá bản thân thay vì làm m i th . Theo kinh nghi m c a tôi ấy, chính trong quá trình làm l ng và th c hi n công vi c, chúng ta sẽ khám phá đư c bản thân mình.

Bạn đã sẵn sàng. Bắt đầu thôi.

Chắc hẳn bạn rất s phải bắt đầu. Chuy n ấy là thư ng mà. Có m t th rất thật lan tràn trong nh ng ngư i có h c. Nó đư c g i tên là

“h i ch ng giả mạo”.

Theo khái ni m lâm sàng, ch ng này là “m t hi n tư ng tâm lý h c, trong đó con ngư i không th ti p nhận nh ng thành quả c a mình.” Nghĩa là bạn cảm giác mình như kẻ mạo danh, rằng bạn ch vẽ rắn thêm chân, rằng bạn chẳng hi u mình đang làm cái quái gì n a.

Tin n i không: Chẳng ai bi t cả. C h i bất c ngư i nào đang làm vi c gì đó th c s sáng tạo, r i h sẽ nói s thật bạn nghe: H

chẳng bi t nh ng th hay ho t đâu mà ra. H c th làm vi c c a mình. Ngày này qua ngày khác.

C gi m o cho t i khi làm th t

Bạn đã bao gi nghe v k ch ngh chưa? Đấy là m t thuật ng bóng bẩy cho th gì đó mà k ch tác gia William Shakespeare đã cắt nghĩa rõ ràng trong v As You Like It (4) t b n trăm năm trư c: Cả th gian gi ng m t đại hí trư ng

https://thuviensach.vn

Đàn ông, đàn bà ch là đào, kép: H bư c vào và cũng sẽ lui ra; M i kẻ ấy sắm thật nhi u vai khác.

M t cách di n đạt khác? C giả mạo cho t i khi làm thật.

Tôi mê mẩn câu này. Có hai cách cắt nghĩa: Hi u theo cách nào cũng thú cả – bạn phải ăn vận sao cho x ng v i công vi c bạn mu n, ch không phải vi c bạn đang nắm trong tay, và bạn phải bắt tay vào làm ngay th bạn mong th c hi n.

Tôi cũng khoái cu n Just Kids (tạm d ch: Ch là lũ oắt) c a nhạc sĩ

Patti Smith. Ấy là m t câu chuy n k v hai ngư i bạn mu n tr thành ngh sĩ, h chuy n đ n New York. Bạn bi t h h c làm ngh sĩ th nào không?

“Anh kh i đầu như m t kẻ giả mạo, r i m i tr nên chân th c.”

- Glenn O'Brien -

H giả v là ngh sĩ. Trong m t cảnh yêu thích c a tôi (cũng nh nó mà cu n sách có t a đ như vậy), Patti Smith và bạn cô – nhi p ảnh gia Robert Mapplehorpe, ăn vận t đầu đ n chân ki u bô-hê-miêng và đi ra Công viên Quảng trư ng Washington, ch có lắm ngư i qua kẻ lại. M t cặp du khách cao tu i c chằm chằm nhìn h .

Bà v bảo v i ông ch ng, “ kìa, ch p đi anh. Em nghĩ là ngh sĩ

đấy.” “Ôi thôi, xin ki u,” ông ch ng phản đ i. “Ch là lũ oắt ch gì.”

Vấn đ là: Cả th gian gi ng m t đại hí trư ng. Công vi c sáng tạo là m t ki u rạp hát. Sân khấu là xư ng sáng tác, là cái bàn, là góc làm vi c c a bạn. Ph c trang chính là th bạn mặc – là cái quần lấm sơn, b cánh bảnh ch e, hay cái mũ ng nghĩnh g i cho bạn suy nghĩ. Đạo c là các loại vật li u, d ng c và phương ti n c a bạn. M t ti ng lúc này, m t ti ng khi khác – ch là th i gian đ đo đ m nh ng th xảy ra thôi.

B t

u sao chép

https://thuviensach.vn

Chẳng ai v a sinh ra đã có ngay phong cách hay ti ng nói đ c đáo.

M i chui ra t b ng mẹ, ta nào bi t mình là ai. Thu ban đầu, ta ch h c bằng cách giả v làm thần tư ng c a mình. Ta h c nh sao chép.

đây, chúng ta nói chuy n rèn luy n hẳn hoi, ch không phải tr m cắp – tr m cắp là c nhận vơ thành quả c a ngư i khác v mình.

Còn sao chép chính là đảo ngư c c a ch tạo. Gi ng như là th cơ

khí tháo tung m t cái xe đ xem nó đ ng ra làm sao.

C giả mạo cho t i khi làm thật.

Chúng ta tập vi t bằng cách chép lại bảng ch cái. Nhạc công tập chơi bằng cách luy n các gam. H a sĩ luy n vẽ bằng cách chép lại các ki t tác.

Nh lấy: Ngay cả The Beatles bắt đầu cũng ch là m t nhóm chuyên hát lại nhạc c a ngư i khác. Paul McCartney t ng bảo, “T i tôi tr tài v i nhạc c a Buddy Holly, Little Richard, Jerry Lee Lewis, Elvis.

Gì cũng chơi.” McCartney và anh bạn John Lennon tr thành cặp đôi sáng tác ca khúc đ nh nhất l ch s , nhưng như McCartney h i tư ng, thì h ch bắt tay vào t vi t ca khúc cho mình “như m t cách đ tránh các nhóm khác chơi bài t h t như chúng tôi.” Còn như l i Salvador Dalí5 thì, “Nh ng ngư i chẳng mu n sao chép cái gì, thì cũng chẳng tạo ra đư c th gì.”

Đầu tiên, bạn phải tìm ra ngư i đ sao chép. Th hai, bạn phải tìm ra th đ sao chép.

Tìm ngư i đ sao chép thì d . Bạn bắt chư c thần tư ng c a bạn –

nh ng ngư i bạn yêu quý, nh ng ngư i truy n cảm h ng cho bạn, nh ng ngư i bạn mu n tr thành. Cây sáng tác ca khúc Nick Lowe nói, “Bạn kh i s ch bằng vi c chép lại danh m c sáng tác c a thần tư ng.” Và bạn đâu ch sao chép t m t thần tư ng, bạn cu m t tất cả b n h . Tác giả Wilson Mizner7 bảo rằng, n u bạn ch chép lại c a m t tác giả, thì đấy là tr m cắp, nhưng n u bạn chép t nhi u ngư i, đấy lại là nghiên c u. Có lần, tôi nghe h a sĩ hoạt hình Gary Panter nói rằng, “N u bạn ch ch u ảnh hư ng t m t ngư i, https://thuviensach.vn

m i ngư i sẽ bảo ngay, đấy bản sao c a anh X ch Y ch gì. Nhưng n u bạn vay mư n t cả trăm ngư i, m i ngư i sẽ bảo, ôi sao bạn đ c đáo th .”

Nhưng chuy n sao chép cái gì thì lại hơi rắc r i. Đ ng ch chăm chăm ăn cắp phong cách, phải chôm cả tư tư ng ẩn sau phong cách ấy. Bạn không mu n mình trông gi ng h t thần tư ng, mà bạn mu n tư duy như thần tư ng c a mình.

Lý do phải sao chép thần tư ng và phong cách c a h là vì nh th , bạn sẽ ít nhi u nắm bắt đư c trí não h . Đó là th bạn th c s mong mu n – đ ti p thu cách h nhìn nhận th gi i. N u bạn ch bắt chư c b ngoài tác phẩm c a ngư i khác mà không hi u nó t đâu mà ra, sản phẩm c a bạn sẽ ch là rác không hơn.

B t ch

c ch ng có gì áng khen

“Chúng tôi mu n bạn hãy tận d ng chúng tôi. Chúng tôi mu n bạn, trư c h t, hãy cư p t chúng tôi, vì bạn làm sao cư p n i. Bạn ch lấy đư c nh ng gì chúng tôi cho bạn và bạn sẽ đưa vào đó ti ng nói c a bạn, đó là cách bạn tìm ra ti ng nói cho riêng mình. Bạn sẽ

bắt đầu như th . R i ngày kia, ngư i nào đó sẽ lại cu m t bạn.”

- Francis Ford Coppola -

R i đ n lúc, bạn sẽ phải chuy n t ch bắt chư c thần tư ng sang ganh đua v i h . Bắt chư c là sao chép. Còn ganh đua là sao chép đã ti n thêm m t bư c, đ t phá thành sáng tạo c a riêng bạn.

“Không có đ ng tác nào là m i cả.” Ngôi sao bóng r Kobe Bryant thú th c rằng m i chuy n đ ng trên sân c a anh đ u là đánh cắp, nh xem băng hình c a các thần tư ng. Nhưng thoạt đầu, lúc Bryan còn phải chôm ch a khá nhi u đ ng tác, anh ch t nhận ra mình không th th c hi n chuẩn xác trăm phần trăm, vì hình th c a anh không gi ng v i nh ng ngư i mà anh h c h i. Anh bu c phải s a đ i chúng đ bi n thành c a mình.

https://thuviensach.vn

Conan O’Brien8 thì lại k chuy n các cây hài gắng so tài v i thần tư ng c a mình ra sao, thất bại thảm thương th nào, đ cu i cùng phải t làm theo cách c a mình. Johnny Carson 9 c đư c như

Jack Benny 10, nhưng r t c c lại tr thành Johnny Carson. David Letterman 11 gắng bắt chư c Johnny Carson, r i sau tr thành David Letterman. Hay Conan O’Brien c tr thành David Letterman, đ r i k t cu c là Conan O’Brien. Như l i O’Brien: “Chính thất bại trong vi c tr thành hình mẫu lý tư ng cu i cùng lại đ nh hình nên chúng tôi và khi n chúng tôi đ c đáo khác ngư i.” Thật ơn gi i!

M t thi u sót tuy t v i con ngư i, ấy là ta không đ khả năng tạo ra nh ng bản sao hoàn hảo. Chính thất bại trong vi c sao chép thần tư ng lại là ch ta tìm ra nh ng th thu c v mình. Chính nh đó mà ta ti n b .

“Tôi đã đánh cắp tất cả nh ng chuy n đ ng này t các danh th vĩ

đại. Tôi ch gắng làm h t hào, nh ng con ngư i đi trư c, vì tôi h c h i đư c t h quá nhi u. Căn c t c a cu c chơi là th . Nó l n lao gấp b i phần tôi.”

- Kobe Bryant -

Th nên: C sao chép lại các thần tư ng. Rà soát k xem ta thi u h t ch nào. Có đi m nào khi n ta tr nên khác bi t? Đó chính là ch bạn phải khu ch đại và chuy n đ i vào tác phẩm c a mình.

Và cu i cùng, nhong nhóng rập khuôn không phải là tôn vinh các thần tư ng. Chuy n đ i thành t u c a h vào tác phẩm c a riêng bạn m i là cách bạn tôn vinh h . Hãy b sung cho th gi i này th gì đó ch riêng bạn có th mang lại.

https://thuviensach.vn

3Hãy vi t ra cu n sách b n mu n

c

Vi t nh ng th b n thích

Phim Công viên k Jura công chi u đúng vào sinh nhật mư i tu i c a tôi. Tôi thích mê.

Vào khoảnh khắc r i kh i rạp phim, tôi đã mong phần ti p theo lắm r i, th là ngày hôm sau, tôi ng i ngay vào cái máy tính cũ mèm và gõ ra m t k ch bản. Theo cách c a tôi, cậu con trai ngư i quản lý khu cấm săn bắn (b con kh ng long khát máu ăn th t) quay tr lại hòn đảo v i cháu gái ngư i sáng lập công viên. M t trong hai ngư i mu n phá h y toàn b công viên, ngư i kia mu n gi lại. Hẳn nhiên, h yêu nhau và cùng phiêu lưu đ n h t đ i.

Bấy gi tôi không h hay bi t là tôi đã vi t ra m t th mà ngày nay chúng ta g i là “tác phẩm c a ngư i hâm m ” (fan fiction) – nh ng câu chuy n vi n tư ng d a trên các nhân vật có sẵn.

Cậu nhóc mư i-tu i là tôi khi đó lưu câu chuy n vào c ng. Mấy năm sau, Công viên k Jura phần II cu i cùng cũng ra lò. Và chán ch t. Tập ti p theo trong đ i th c bao gi chẳng chán hơn tập ti p theo mà ta tư ng tư ng trong đầu.

M t câu h i mà lúc nào đó, m i cây bút trẻ đ u băn khoăn, ấy là,

“Mình nên vi t gì đây?” Và đáp án chuẩn m c sẽ là, “Vi t cái gì anh bi t ấy.” L i khuyên này thư ng dẫn t i nh ng câu chuy n t hại, chẳng có gì hay ho xảy ra.

“Mong mu n c a tôi khi sáng tác nhạc là tạo ra th gì đó chưa t ng t n tại mà tôi mu n đư c nghe. Tôi mu n đư c nghe th âm nhạc chưa t ng xuất hi n, bằng vi c k t h p nh ng th g i ra đư c m t đi u gì đó m i mẻ chưa bao gi có mặt trên đ i.”

https://thuviensach.vn

- Brian Eno -

Ta làm ngh thuật b i ta yêu ngh thuật. Ta b thu hút vào m t s ki u tác phẩm nào đấy vì ta đư c truy n cảm h ng t nh ng ngư i làm ra chúng. M i ti u thuy t, thật ra, đ u là tác phẩm do ngư i hâm m sáng tác.

L i khuyên hay nhất là đ ng có vi t ra th bạn bi t, hãy vi t th bạn thích. Vi t ra câu chuy n bạn thích nhất – vi t câu chuy n bạn mu n đư c đ c. Nguyên tắc tương t cũng áp d ng cho cu c đ i và s nghi p c a bạn. Bất c lúc nào bạn b i r i, không bi t phải bư c ti p ra sao, ch cần t h i, “Cái gì sẽ tạo nên m t câu chuy n hay hơn?”

Bradford Cox, thành viên ban nhạc Deerhunter, k rằng h i anh nh tí, đã làm gì có Internet, th là cậu nhóc Bradford phải ch đ n tận ngày phát hành chính th c m i đư c nghe album c a ban nhạc yêu thích. Cậu li n bày ra m t trò: Cậu ng i xu ng và ghi âm m t phiên bản do chính cậu tư ng tư ng v album sắp ra lò. R i, đ n khi album phát hành, cậu sẽ so sánh nh ng bài cậu t vi t v i nh ng ca khúc trong album th c. Và, bạn bi t không, rất nhi u ca khúc ấy đã tr thành bài hát c a Deerhunter.

Khi ta mê mẩn m t tác phẩm ngh thuật nào đó, ta khao khát đư c thư ng th c thêm. Ta mong m i phần ti p theo. Sao không d n h t n i đam mê ấy vào cái gì đó h u ích?

Hãy nghĩ v tác phẩm yêu thích và nh ng thần tư ng sáng tạo c a bạn. H đã b qua nh ng gì?

Có th gì h vẫn chưa làm? Có th gì đáng lẽ sẽ t t hơn? N u h vẫn còn s ng, thì gi đây h sẽ sáng tạo gì? N u tất cả các nhà sáng tạo ấy h p lại v i nhau và c ng tác, h sẽ làm ra th gì khi có bạn dẫn đầu cả nhóm?

Hãy làm ngay th đó.

https://thuviensach.vn

Tuyên ngôn là đây: Hãy vẽ ra tác phẩm bạn mu n chiêm ngư ng, sáng lập doanh nghi p bạn mu n đi u hành, chơi th nhạc bạn mu n đư c nghe, vi t nh ng cu n sách bạn mu n đ c, làm nh ng sản phẩm bạn mu n dùng – hãy làm nh ng công vi c bạn mu n đư c thấy nó hoàn thành.

https://thuviensach.vn

4Hãy d ng ôi tay

Tránh xa kh i màn hình

“Ta không bi t mình lấy ý tư ng t đâu. Ta ch bi t rằng ta không ki m nó t máy tính xách tay.”

- John Cleese -

Lynda Barry, h a sĩ hoạt hình yêu thích c a tôi có câu này, “Trong th i k thuật s , ch quên dùng mư i đầu ngón tay!” Hai bàn tay c a bạn chính là nh ng thi t b k thuật s sơ kh i. Dùng đi.

Tôi thì mê máy tính thật, nhưng tôi nghĩ máy tính đã cư p mất c a ta cảm giác mình đang th c s tạo ra th gì đấy. Thay vào đó, chúng ta ch gõ bàn phím và nhấp tr chu t. Đây là lý do tại sao công vi c trí não lại có vẻ tr u tư ng đ n th . Ngh sĩ Stanley Donwood, ngư i sáng tác toàn b minh h a cho album c a nhóm Radiohead, nói rằng máy tính đang gây xa cách, vì nó đặt m t tấm kính chặn gi a ta và bất c th gì đang di n ra. Donwood chia sẻ,

“Bạn không bao gi có th th c s chạm vào th gì bạn đang làm, tr phi bạn in hẳn nó ra.”

C quan sát ai đó bên máy tính thì thấy. H m i im lìm và ù lì làm sao. Bạn chẳng cần đ n m t nghiên c u khoa h c hẳn hoi (mà cũng rất ít) thì m i bi t rằng c ng i đ ng trư c máy tính cả ngày là t gi t mình, và gi t luôn tác phẩm. Chúng ta cần vận đ ng, đ cảm thấy mình đang làm gì đó bằng toàn b cơ th , ch không phải v i m i cái đầu.

Tác phẩm ch sinh ra t cái đầu chẳng có gì hay. C quan sát ngh sĩ nào đó bi u di n m t bu i. Hay m t lãnh t vĩ đại phát bi u chẳng hạn. Bạn sẽ hi u ý tôi.

Bạn cần phải tìm ra cách nào đó đ vận d ng toàn b cơ th vào công vi c. Trí óc ta đâu phải đư ng m t chi u – cơ th c a ta mách https://thuviensach.vn

bảo trí não nhi u ngang v i nh ng gì trí não mách bảo cơ th . Bạn bi t c m “trải nghi m chuy n đ ng” ch ? Đó chính là m t nét tuy t v i trong công vi c sáng tạo: N u chúng ta bắt đầu trải nghi m các c đ ng, n u ta gẩy m t cây guitar, hay bày nh ng mẩu giấy ghi nh ra khắp bàn, hay bắt đầu vầy vò đất sét, chính chuy n đ ng sẽ

kích hoạt cho não ta tư duy.

"Tôi đã dán mắt đ lâu vào nh ng hình ch nhật phẳng dẹt nhấp nháy trên màn hình máy tính. Ta hãy dành nhi u th i gian hơn đ

làm các vi c trong đ i th c... tr ng m t cái cây, dắt chó đi dạo, đ c m t cu n sách trên giấy, đ n rạp xem hát."

- Edward Tufte -

Khi tham gia các trại sáng tác h i đại h c, m i th t i tôi vi t ra đ u phải giãn cách gấp đôi và ch n ki u ch Times New Roman. Mà sản phẩm c a tôi thì d t . Vi t lách dần dà chẳng còn vui thú v i tôi. Nhà thơ Kay Ryan bảo, “H i x a xưa lúc chưa có chương trình trại sáng tác, trại đúng thật là m t ch n, thư ng tầng hầm, nơi bạn cưa xẻ hay đóng đinh, khoan hay lên bản vẽ gì đó.” Cây vi t Brian Kiteley nói rằng ông c gắng làm cho trại c a mình sát nhất v i nghĩa g c c a t này: “m t căn phòng sáng trưng và thoáng khí, ch a đầy d ng c và vật li u thô, nơi phần l n công vi c đ u d ng-đ n-tay-chân.”

Phải đ n khi tôi bắt đầu đưa các d ng c th c v v i quy trình làm vi c, m i th m i vui tươi tr lại và tác phẩm c a tôi m i kh i sắc dần lên. V i cu n sách đầu tay c a mình – Newspaper Blackout12, tôi c gắng làm cho toàn b quá trình tr thành “lao đ ng chân tay”

h t m c có th . M i bài thơ trong sách đ u Máy tính thật s l i hại khi ch nh s a các ý tư ng, và cũng rất ti n trong vi c t ch c các ý tư ng, sẵn sàng đ công b ra bên ngoài, nhưng lại không t t mấy đ sản sinh sáng ki n. Có quá nhi u cơ h i đ bạn nhấn phím XÓA. Máy tính còn đánh th c con ngư i cầu toàn quá l trong ta – chưa k p có ý tư ng, ta đã v i ch nh s a. H a sĩ hoạt hình Tom Gauld k rằng ông tránh xa máy tính đ n tận lúc suy nghĩ đã hòm hòm các chu i tranh, vì m t khi dính dáng đ n máy https://thuviensach.vn

tính, “m i th không tránh kh i đi đ n ch cáo chung. Trong khi đó, trên s phác h a c a tôi, các khả năng trải ra bất tận.”

Đ n lúc phải ti p t c th c hi n Newspaper Blackout, tôi quét tất cả

các trang vào máy tính và in ra nh ng mẩu giấy phần tư. R i tôi vung vãi các mảnh ấy khắp văn phòng, sắp chúng lại thành các xấp, r i thành m t ch ng, theo đúng th t đó, tôi sao vào máy tính.

Cu n sách đư c làm ra như th – trư c h t bằng tay, r i máy tính, bằng tay, r i lại máy tính. M t ki u vòng tròn t th -công-t i-s -hóa.

Đấy cũng là cách tôi c gắng làm m i công vi c lúc này. Tôi có hai cái bàn trong văn phòng – m t bàn “th công” và m t bàn “s hóa”.

Bàn “th công” không có gì ngoài bút dạ, bút m c, bút chì, giấy, thẻ

bìa và báo. Không m t món đi n t nào đư c xuất hi n trên bàn này. Đây là nơi phần l n tác phẩm c a tôi ra đ i, và la li t trên bàn là dấu này v t n , mẩu v n lặt vặt và th a thẹo sau quá trình làm vi c. (Khác v i c ng, giấy má không sập đư c.) Bàn s hóa thì có máy tính xách tay, màn hình, máy quét và bàn vẽ đi n t c a tôi.

Đây là ch tôi s a sang và xuất bản tác phẩm.

Th đi: N u có không gian, hãy b trí hai góc làm vi c, m t góc th công và m t góc s hóa. Góc th công, hãy dẹp h t các th s hóa.

B ra mư i đô-la, t i gian d ng c h c tập ti m tạp hóa gần nhà, nhặt lấy ít giấy bút và giấy nh . Quay tr lại góc th công, giả v là gi h c th công. Tha h ngu ch ngoạc trên giấy, cắt r i ra, r i dán các mẩu lại v i nhau. Trong lúc làm vi c hãy đ ng lên. Đính các th trên tư ng và tìm ki m các hình mẫu. Bày la li t m i th ra và thoải mái xem xét tất cả.

Bắt đầu nảy ra ý tư ng, bạn có th chuy n sang góc s hóa và dùng máy tính đ giúp bạn x lý và xuất bản chúng. Lúc nào thấy đu i s c, hãy quay lại góc th công và vui chơi.

https://thuviensach.vn

5D án ngoài l và th vui r t quan tr ng

Rèn luy n thói quen trì hoãn tích c c

"Vi c bạn làm lúc bi ng lư i trì hoãn rất có th lại là vi c bạn nên làm su t phần đ i còn lại."

- Jessica Hische -

Có m t th tôi đã h c đư c qua s nghi p non trẻ c a mình: Chính nh ng d án ngoài l lại sẽ cất cánh. Nói “d án ngoài l ”, ý tôi mu n ch nh ng th bạn coi là nhảm nhí cho vui. Nh ng th ki u

“chơi là chính”. Đó thật ra lại là th hay ho. Đó là khi phép thần kỳ

xảy đ n.

Tôi nghĩ thật là hay khi có nhi u d án cùng di n ra m t lúc, nh vậy bạn có th nhảy qua nhảy lại gi a chúng. Lúc nào quá ngán d án này, bạn chuy n sang cái kia, đ n lúc chán r i, bạn lại tr v v i cái v a b ngang. Hãy rèn luy n thói trì hoãn tích c c.

Dành chút th i gian mà bu n chán. Có lần tôi nghe m t đ ng nghi p nói là, “C m i khi bận r n, tôi đần h t cả ngư i.” Chẳng th thì sao.

Nh ng ngư i sáng tạo cần th i gian đ ng i vẩn vơ và không làm gì cả. Tôi đã nảy ra vài sáng ki n vào loại hay nhất lúc đang bu n chán, đấy là lý do tôi không bao gi đem áo sơ mi ra hàng giặt i.

Tôi thích t i áo cho mình – ôi chao bu n tẻ, đ n n i tôi gần như

luôn nảy ra sáng ki n. N u bạn cạn ý tư ng, đi r a bát th xem.

Hay dạo m t quãng xa. Nhìn chằm chằm vào m t đi m trên tư ng càng lâu càng t t. Như ngh sĩ Maira Kalma (13) nói, “Né tránh công vi c lại là cách tôi tập trung đầu óc.”

Dành th i gian mà chơi nh n. Lạc l i. Lang thang. Không đ i nào bạn bi t đư c nó sẽ dẫn mình t i đâu.

https://thuviensach.vn

ng v t b b t c ph n nào c a b n N u bạn có hai hay ba đam mê th c s , ch có nghĩ rằng bạn phải l a ra và ch n gi a chúng. Ch v t b . Hãy gi m i đam mê trong đ i bạn. Đây là đi u tôi đã h c đư c t k ch tác gia Steven Tomlinson.

”Bạn không th k t n i các đi m khi hư ng t i tương lai, bạn ch có th k t n i chúng khi nhìn v quá kh .”

- Steve Jobs -

Tomlinson g i ý rằng n u bạn yêu thích các th khác nhau, thì c th a thuê dành th i gian cho chúng. “C đ t i nó t trò chuy n v i nhau.

Cái gì đó sẽ bắt đầu nảy ra.”

Vấn đ là, bạn có th lư c b t đi vài đam mê, và ch tập trung vào m t cái, nhưng ít lâu sau, bạn sẽ bắt đầu thấy n i đau chi ảo.

Su t th i thi u niên tôi b ám ảnh v i chuy n vi t nhạc và bi u di n trong nhóm, nhưng r i tôi quy t chí phải tập trung vào vi t lách, th là ròng rã n a thập niên, tôi chẳng mấy khi chơi nhạc. Ch ng đau chi ảo ngày m t thêm t i t .

Ch ng m t năm trư c, tôi bắt đầu chơi nhạc lại trong m t nhóm.

Gi đây tôi thấy mình tr n vẹn làm sao. Và đi u điên r là, không nh ng âm nhạc chẳng lấy mất gì c a vi t lách, tôi thấy nó còn tương tác v i vi c vi t và làm vi t khá lên – tôi đảm bảo là các kh p thần kinh trong não tôi đang cháy r c, và nh ng m i n i m i đang đư c tạo ra. Ch ng m t n a s ngư i tôi làm vi c cùng đ u là nhạc sĩ (chuy n hi m Austin, Texas), và không phải tất cả đ u là “dân sáng tạo” – rất nhi u ngư i là chuyên viên k toán, lập trình viên, ki u vậy. Th nhưng, tất cả sẽ nói v i bạn m t đi u: Âm nhạc nuôi dư ng công vi c c a h .

https://thuviensach.vn

C c quan tr ng khi có m t thú vui. Đó là m t th sáng tạo dành riêng cho bạn. Bạn không phải c làm ra ti n hay ki m chút danh, bạn ch làm vì nó giúp bạn vui. Thú vui là th ch cho đi ch không lấy mất gì. Tác phẩm c a tôi là đ th gian chiêm ngư ng, thì âm nhạc ch dành cho tôi và các bạn bè. C m i Ch nhật t i tôi lại h p mặt và rình rang nhạc nhẽo vài gi . Không áp l c, không d tính.

Ch ph c h i sinh l c. H t như đ n nhà th .

Ch v t b phần nào c a bạn. Không phải lo chuy n mưu đ to tát hay tầm nhìn th ng nhất cho tác phẩm. Không phải lo v tính th ng nhất – th đ ng nhất toàn b tác phẩm c a bạn chính là s thật, rằng bạn đã làm ra chúng. Ngày nào đó, bạn nhìn lại, m i th r i sẽ

đ u có lý.

https://thuviensach.vn

6Làm t t vi c mình và chia s v i m i ng

i

Ban

u, không tên tu i l i hay

Tôi nhận đư c rất nhi u email c a các bạn trẻ, h i là “Tôi phải làm sao đ đư c bi t đ n?”

Tôi thông cảm v i h . Đúng là lúc bạn ra trư ng, có xảy ra m t chuy n ngoại ý. L p h c v n là m t ch n tuy t v i, không mu n nói là môi trư ng nhân tạo: Giảng viên c a bạn đư c trả lương đ chú ý đ n ý ki n c a bạn, còn bạn cùng l p thì lại trả h c phí đ chú ý t i ý ki n c a bạn. Su t đ i, bạn sẽ không bao gi gặp m t thính giả bất đắc dĩ ki u vậy.

Chẳng bao lăm, bạn sẽ ng ra là đa s thiên hạ chẳng cần đ ý xem bạn nghĩ gì. Nghe thì phũ phàng, nhưng thật đấy. Như cây vi t Steven Pressfield(14) nói, “Không phải ngư i ta nh nhen hay đ c ác, ch tại h bận quá mà thôi.”

Đây thật ra lại là chuy n hay, vì bạn ch mu n đư c chú ý sau khi đã làm ra m t tác phẩm t t. Không có áp l c khi bạn còn vô danh. Bạn làm gì cũng đư c. Th nghi m. Làm m i th ch c t lấy vui. Lúc còn vô danh, không có gì làm bạn xao lãng vi c trau gi i bản thân. Làm gì có hình ảnh công chúng đ phải gi gìn. Không có t séc b đ

phải lo ngay ngáy. Không c phần c phi u. Không thư t đại di n.

Không có phư ng giá áo túi cơm đeo bám.

Bạn sẽ không đ i nào có lại đư c th t do ấy, m t khi ngư i ta đ

mắt đ n bạn, lại càng không, khi ngư i ta bắt đầu trả ti n cho bạn.

Tận hư ng s vô danh ch ng nào còn có th . Hãy tận d ng nó.

Công th c không - có - gì - bí - m t https://thuviensach.vn

N u có công th c bí mật nào đấy đ đư c n i ti ng, tôi sẵn lòng tặng bạn. Nhưng tôi ch bi t có m t công th c không-có-gì-bí-mật: Làm t t vi c mình và chia sẻ v i m i ngư i.

Đó là quy trình hai bư c. Bư c m t, “làm t t vi c mình”, chông gai vô cùng. Không có đư ng tắt. Làm vi c m i ngày. C yên chí là bạn sẽ chu ch choạc m t h i. Thất bại. Đ hơn. Bư c hai, “chia sẻ v i m i ngư i,” v n khó khăn khoảng ch c năm v trư c. Gi , nó đã rất d dàng: “Đưa tác phẩm c a bạn lên mạng.”

Tôi bật mí v i m i ngư i, và r i h h i tôi, “Bí mật c a Internet ch nào?”

Bư c 1: Thắc mắc cái gì đấy. Bư c 2: R ngư i khác thắc mắc cùng bạn. Bạn nên thắc mắc nh ng th không ai bu n nghĩ t i. N u m i ngư i băn khoăn v quả táo, hãy đi mà nghĩ v quả cam. Bạn càng c i m bao nhiêu v nh ng đam mê c a mình, m i ngư i sẽ

càng thấy gần gũi hơn v i tác phẩm c a bạn. Ngh sĩ đâu phải ảo thuật gia. Có ti t l bí mật cũng không b phạt.

Tin hay không thì tùy, nhưng tôi tìm thấy rất nhi u cảm h ng t nh ng ngư i như Bob Ross và Martha Stewart? Còn nh Bob Ross ch ? Ông h a sĩ trên kênh PBS v i con ch và cái cây nh vui vẻ

ch ai? Bob Ross dạy m i ngư i vẽ. Ông phân phát nh ng bí quy t c a mình. Còn Martha Stewart thì ch cho ta cách làm nhà c a và khi n cu c s ng thêm tuy t v i. Bà cũng cho đi nh ng bí mật. M i ngư i rất thích bạn tặng các bí mật, và đôi lúc, n u bạn khôn ngoan, h còn thư ng cho bạn bằng cách mua lại nh ng th mà bạn bán.

Khi bạn hé l quy trình c a mình và m i m i ngư i tham gia, bạn đư c thêm. Tôi đã h c h i rất nhi u t nh ng ngư i đăng thơ lên trang web Newspaper Blackout c a tôi. Tôi cũng ki m đư c rất nhi u th đ chôm. Nó làm l i cho tôi nhi u ngang v i làm l i cho m i ngư i.

Bạn xuất đầu l di n trên mạng, không ch vì bạn có gì đ nói – bạn có th lên mạng đ ki m th đáng phát ngôn. Internet không đơn thuần là ch n yên n đ công b nh ng ý tư ng đã thành hình – nó https://thuviensach.vn

còn là l ng ấp nh ng ý tư ng chưa đ lông đ cánh, m t trung tâm sinh n đ phát tri n nh ng tác phẩm bạn chưa bắt tay vào.

Rất nhi u ngh sĩ lo rằng láng cháng trên mạng sẽ khi n h sa sút năng suất, nhưng tôi nhận ra là hi n di n trên mạng chả khác nào t thúc vào mình. Đa s trang web và blog đ u mặc đ nh sắp x p các bài đăng theo th t th i-gian- ngư c – bài đăng m i nhất chính là bài đầu tiên mà đ c giả nhìn thấy, nên bài m i nhất chính là phong đ hi n th i c a bạn. Chính nó bắt bạn phải nhanh nhẩu luôn luôn, bắt bạn phải nghĩ xem sẽ đăng gì ti p. Có sẵn m t bình ch a sẽ khích l ta đ đầy. Su t bấy nhiêu năm, c khi nào r i trí, tôi ch cần nhìn vào trang web và t h i, “Mình lấy gì đ lấp vào đây nh ?”

H c lập trình. Mày mò cách làm m t trang web. Mày mò vi t blog.

Tìm tòi v Twitter và truy n thông đại chúng và nh ng th khác n a. Tìm nh ng ngư i trên mạng cũng yêu thích nh ng th h t như bạn và k t n i v i h . Chia sẻ các th v i h .

Bạn không cần phải chia sẻ tất tần tật – thật ra, đôi khi không chia sẻ gì lại hay hơn. Ch khoe ra tí tẹo nh ng gì bạn đang làm. Trưng ra m t bản phác hay hình ngu ch ngoạc hay đoạn ngăn ngắn gì đấy. Ch hé ra loáng thoáng quy trình c a bạn. Chia sẻ m t mẹo hay mà bạn tìm ra lúc làm vi c. Hay m t đư ng dẫn hoặc m t bài vi t thú v . Nhắc đ n m t cu n sách hay bạn đang đ c.

N u bạn ngại vi c hé l nh ng bí mật, bạn có th chia sẻ các đi m mà không cần k t n i chúng. Là ngón tay c a bạn nhấn nút “Đăng”

ch đâu phải ai khác. Chính bạn ki m soát xem chia sẻ nh ng gì và hé l đ n m c nào.

https://thuviensach.vn

7N i ch n không còn bó bu c ta

D ng lên m t cõi c a riêng b n

Tôi l n lên gi a m t cánh đ ng ngô phía nam Ohio. Lúc còn trẻ

nít, tất cả nh ng gì tôi khao khát ch là đư c đ n m t ch n nào đó, nơi xảy ra chuy n gì đó hay ho đặc bi t.

Gi thì tôi s ng Austin, bang Texas. M t ch n th i thư ng c c kỳ.

Ch nào cũng nhan nhản nh ng ngh sĩ v i dân sáng tạo. Mà bạn bi t không? Tôi dám chắc là đ n 90% các sư ph và đ ng nghi p c a tôi không s ng tại Austin, Texas. H khắp m i nơi. Tôi làm quen v i h trên Internet.

Đi u đó nói lên rằng, đa s nh ng ý tư ng, chuy n trò và các m i giao hảo dính đ n ngh thuật c a tôi đ u là tr c tuy n. Thay vì có m t b i cảnh ngh thuật trải r ng v đ a lý, tôi có bạn bè trên Twitter và Google Reader.

Chẳng phải tìm đâu xa xôi, ngay chính t nơi sinh s ng hi n th i, bạn có th bắt đầu k t n i v i th gi i mà bạn mu n hòa nhập. N u bạn cảm thấy đâu đó quá tù túng, n u thấy mình còn trẻ dại hoặc đã quá già nua, hoặc gặp cảnh “ti n khô cháy túi”, hay n u vì lý do gì đấy, bạn quá gắn chặt v i m t nơi, thì xin c yên lòng. Có hẳn m t c ng đ ng nh ng con ngư i ngoài kia mà bạn có th k t n i.

Trong lúc ch đ i, n u bạn vẫn chưa bư c vào th gi i mà bạn mong hòa nhập, hãy d ng lên m t cõi riêng xung quanh bạn. (Gi là lúc rất h p đ đeo tai nghe và m bài In My Room c a nhóm Beach Boys. Hãy vây quanh mình nh ng cu n sách và đ vật bạn yêu thích. Dán các th lên tư ng. Tạo ra m t cõi riêng cho bạn.

Văn hào Franz Ka a đã vi t, “Không nhất thi t là anh phải r i kh i nhà. C ng i ngay bàn và lắng nghe. Cũng kh i cần lắng nghe, https://thuviensach.vn

c ch đ i. Không cần ch đ i, c im lìm và cô đ c vậy thôi. Cả th gian sẽ t dâng mình đ n cho anh.” Mà Ka a thì chào đ i trư c Internet cả th k .

Tất thảy nh ng gì bạn cần ch là chút không gian và tẹo th i gian –

m t ch làm vi c, và ít th i gi đ làm nó; chút cô đ c ép bu c và chôn chân tạm th i. N u đi u ki n sinh s ng c a bạn không cho phép, đôi lúc bạn sẽ phải tìm s cô đ c và bó bu c ch n hoang vắng nào đấy. H i tôi còn bé, mẹ hay lôi tôi đi siêu th cùng. Trư c khi bắt đầu sắm đ , mẹ đưa tôi đ n ti m sách và mua cho cho tôi bất c cu n nào tôi mu n. Hai mẹ con sẽ đi vào siêu th và tôi sẽ

ng i ngoan ngoãn trên gh đ c sách trong lúc mẹ l a đ . Bao nhiêu năm li n đ u như th . Tôi đã đ c đư c rất nhi u sách.

Gi thì tôi có m t cái xe và đi n thoại di đ ng. Tôi k t n i m i lúc m i nơi, chẳng bao gi cô đ c và chôn chân m t ch . Th nên, tôi ch n ng i xe bus đ n s và v nhà, mặc dù t lái xe riêng thì nhanh hơn hai ch c phút. Tôi t i m t ti m cắt tóc ki u “ai đ n trư c, ph c v trư c”, không có Wi-Fi, lúc nào cũng đông nghẹt, phải x p hàng vài ti ng đ ng h . Tôi tắt máy tính xách tay sân bay. Tôi ch lì trong thư vi n.

Đi đâu tôi cũng kè kè m t cu n sách, cây bút và s ghi chép, lúc nào tôi cũng tận hư ng s cô đ c và nh ng giây phút chôn chân tạm th i.

R i kh i nhà

"Khoảng cách và d bi t chính là món b dư c bí mật cho sáng tạo.

Khi ta tr v nhà, nhà vẫn c như xưa. Nhưng có gì đó trong tâm trí ta đã bi n đ i, và nó bi n đ i tất cả m i th ."

- Jonah Lehrer -

Nói “nơi ch n không còn bó bu c ta” không có ý rằng v trí đ a lý chẳng quan tr ng tí nào. Nơi ta ch n đ sinh s ng vẫn ảnh hư ng l n t i thành quả ta làm ra.

https://thuviensach.vn

Đ n lúc nào đó, khi có đi u ki n, bạn bu c phải r i kh i nhà. Bạn luôn có th quay tr v , nhưng bạn phải ra đi, chí ít m t lần.

Đầu óc ta quá ư thư thái v i nh ng th vây quanh hằng ngày. Bạn bu c phải khi n nó tr nên b c b i khó ch u. Bạn phải dành ít nhi u th i gian m t mi n đất khác, gi a nh ng con ngư i làm m i vi c khác hẳn bạn. Du hành khi n th gian tr nên m i mẻ, và khi th gian hóa ra m i mẻ, trí não ta vận đ ng mạnh hơn.

Khoảng th i gian tôi may mắn đư c s ng Ý và Anh (lúc 19 và 20

tu i) hẳn nhiên đã bi n đ i đ i tôi, nhưng tôi phải lưu ý bạn rằng,

“m t n n văn hóa khác” không nhất thi t phải là băng qua đại dương hay nư c ngoài – v i hầu h t nh ng ngư i vùng ngày xưa tôi l n lên, Texas chả khác nào sao H a. (Tôi đã s ng đây ít lâu r i đấy ch . Mà lắm lúc vẫn thấy như trên sao H a thôi.) N u đã bi t phải r i kh i nhà, vậy ta nên đi đâu? Ta nên ch n s ng ch n nào? Có hàng m y u t phải cân nhắc, tất cả tùy thu c vào th hi u c a riêng bạn. V phần mình, tôi nghĩ là th i ti t khắc nghi t lại dẫn t i thành quả ngh thuật t t hơn. Bạn không mu n mò ra ngoài, vậy là bạn ru rú trong nhà và làm vi c. Lúc s ng Cleveland, tôi đã hoàn thành đư c rất nhi u tác phẩm ch trong mấy tháng mùa đông tàn bạo. Còn Texas này, tôi k t thúc đư c công vi c trong ti t mùa hè t hại. (Mùa đông Cleveland và mùa hè Texas dài t a t a nhau – c n a năm ròng.)

Cũng rất hay n u đư c s ng gần nh ng con ngư i thú v , không nhất thi t phải là nh ng ngư i làm m i th gi ng h t bạn. Tôi thấy hơi b nh hoạn khi ch cặp kè v i văn sĩ và h a sĩ, th nên tôi cũng đàn đúm luôn v i các nhà làm phim, nhạc sĩ và đám m t công ngh sinh s ng Austin. À, phải nhắc đ n cả “đ ăn” n a. “Đ ăn” phải ngon lành. Bạn phải tìm m t ch n v béo bạn – cả v óc sáng tạo, v giao du bằng h u, v tinh thần, và phải làm no b ng theo đúng nghĩa đen n a.

K cả bạn có xây m t căn nhà m i, thì s m mu n gì bạn cũng phải r i kh i c a. Và lúc nào đấy, đơn giản là bạn phải chuy n đi. Tin t t https://thuviensach.vn

là ngày nay, rất nhi u bạn bè vẫn c ngay nơi bạn t ng r i b h

– trên Internet.

https://thuviensach.vn

8Hãy t t (th gi i ch là cái làng nh h p)

Thêm b n b t th

Ch có m t lý do đ tôi có mặt đây: Tôi đ n đ k t bạn.

Nguyên tắc vàng càng khẳng đ nh giá tr trong th gi i siêu-k t-n i c a chúng ta. M t bài h c c t y u phải nằm lòng: N u bạn nói v ai đó trên Internet, h sẽ phát hi n ra ngay. Ai chẳng có sẵn ch báo

“tra Google” ngay cạnh tên mình. Cách l i hại nhất đ đánh bại kẻ

thù trên Internet? Tránh đi là hơn. Còn cách hay nhất đ k t bạn trên Internet? Nói t t v h .

ng c nh ng

i tài

Bạn vẫn nh v “vào rác, ra cũng rác” ch ? Bạn sẽ ch t t đẹp ngang v i nh ng ngư i bạn ch n xung quanh mình. Trong không gian s hóa, đi u đó có nghĩa là: hãy bám theo nh ng ngư i đ nh nhất trên mạng, nh ng ngư i thông minh và n i tr i hơn bạn rất nhi u, nh ng ngư i đang làm các công vi c th c s hay ho. Hãy đ

ý xem h đang nói v cái gì, h đang làm gì và h đang k t n i v i nh ng gì.

Harold Ramiss, di n viên và đạo di n quen thu c nhất v i nh ng ngư i cùng th h tôi nh vai di n Egon trong phim Ghostbusters, có lần đã bày t nguyên tắc thành công c a ông như sau: “Hãy tìm ra ngư i tài năng nhất trong phòng, và n u ngư i đó không phải bạn, hãy ra đ ng cạnh anh ta ngay. Hãy bầu bạn v i anh ta. Gắng t ra h u ích.” Ramis thật may mắn: Ngư i tài năng nhất trong phòng chính là bạn ông – Bill Murray.

N u có khi nào đó, bạn nhận ra rằng mình là ngư i tài năng nhất trong phòng, thì t t hơn h t, bạn nên tìm m t căn phòng khác. khác, tôi gắng s c d n nó vào vi c vi t lách và vẽ v i c a mình.

https://thuviensach.vn

"Thôi trò gây s , làm gì ó i"

Bạn sẽ ch ng ki n rất nhi u trò ngu ng c trên đ i và r i bạn sẽ cảm thấy mình phải ra tay ch nh đ n. Có lần tôi cặm c i khuya khoắt bên laptop, v tôi li n thét lên, “Thôi ngay trò gây s trên Twitter, đi mà làm cái gì đó còn hơn.”

Nàng nói chí phải. Nhưng giận d chính là m t ngu n sáng tạo yêu thích c a tôi. Henry Rollins15 t ng nói rằng ông v a t c giận v a tò mò, và đó chính là nh ng th giúp ông ti n b . Có vài bu i sáng, khi không bò dậy n i, tôi nằm trên giư ng đ c email và Twitter cho đ n lúc máu sôi sùng s c, tôi điên ti t đ n n i phóng vút kh i giư ng.

Nhưng thay vì phí hoài cơn th nh n vào càm ràm hay mắng m ngư i

Nên, c t c giận, xả láng đi. Nhưng hãy im mi ng và làm vi c c a mình.

"Hãy chê trách phần m m ngư i khác ch tạo bằng cách t mình làm ra phần m m."

- Andre Torrez -

Vi t th hâm m

Th i còn trai tráng, tôi vi t hàng đ ng hàng đ ng thư hâm m và may mắn nhận đư c h i âm t vài thần tư ng. Nhưng tôi ng ra, phi n toái thư ngư i hâm m là nó có áp l c đi kèm thôi thúc ngư i nhận phải trả l i. Rất nhi u lần ta vi t thư hâm m , ta ch đ i chút vận may hoặc m t câu xác nhận. Như l i anh bạn Hugh MacLeod c a tôi, thì “Cách hay nhất đ đư c xác nhận, ấy là kh i cần nó n a.”

N u bạn th c lòng yêu m n tác phẩm c a ai đó, bạn không nên mong h i âm gì t h . (Và n u ngư i bạn mu n vi t thư bày t đã qua đ i hàng trăm năm trư c, thì đúng là bạn xui hẳn r i.) Th nên, tôi đ ngh ta nên vi t thư hâm m công khai. Internet rất ti n cho vi c này. Vi t m t bài blog v tác phẩm c a ai đó bạn hâm m và https://thuviensach.vn

dẫn tr c ti p đ n trang web c a h . Làm gì đấy và tri ân t i thần tư ng c a bạn. Trả l i m t câu h khơi ra, tháo g rắc r i gì đó giúp h , hay góp phần cải thi n tác phẩm c a h và chia sẻ bài vi t ấy lên mạng.

Có th thần tư ng sẽ thấy công trình c a bạn, hoặc không. Có th h sẽ h i đáp bạn, hoặc không. Đi u quan tr ng là bạn bày t lòng trân tr ng mà không cầu đáp đ n lại, và bạn đã tạo ra m t tác phẩm m i t chính lòng tri ân đó.

"Cho phép" ch d ng bãi xe

"Ngh thuật hi n đại = Tôi cũng có khả năng làm như th + đấy, nhưng anh có làm đâu."

- Craig Damrauer -

Cái d trong công vi c sáng tạo là: Có đận, đ n lúc ngư i ta lĩnh h i đư c giá tr c a nh ng gì bạn làm, thì bạn, hoặc a) đã ngán tận c hoặc b) đã hóa ra ngư i thiên c . Bạn không th loay hoay ki m tìm s phê chuẩn t các ngu n bên ngoài. M t khi bạn đã đưa tác phẩm ra “làm dâu trăm h ”, bạn không th ki m soát đư c cách thiên hạ phản ng v i nó.

Tr trêu là, tác phẩm xuất sắc luôn có vẻ... chẳng t n h t s c nào.

Ngư i ta sẽ bảo, “Sao mình không nghĩ đ n cái này nh ?” Còn lâu h m i thấy bao nhiêu năm tháng đ m hôi sôi nư c mắt đằng sau tác phẩm ấy.

Mà cũng không phải ai cũng hi u. M i ngư i sẽ nhìn nhận sai l ch v bạn và vi c bạn làm. H thậm chí còn g i bạn là thằng này con n . Vậy nên, hãy quen dần v i vi c b hi u lầm, b khinh thư ng hay b b xó – mẹo đây là vùi đầu vào công vi c đ n n i chẳng còn hơi s c đâu mà bận tâm.

L p h s khen ng i

https://thuviensach.vn

Đ i là m t gánh đơn côi, thư ng ch toàn nh ng nản lòng và c tuy t. Đúng là, t “cho phép” ch dùng bãi đ xe, nhưng khi m i ngư i nói t t v tác phẩm c a bạn, đấy cũng là m t li u thu c tinh thần c c mạnh.

Thi thoảng, tôi cũng “trúng mánh” khi có th gì đó thành công trên mạng, và trong vòng m t hai tuần ti p theo, tôi ng p lặn gi a nh ng dòng Tweet và email t t đẹp t nh ng ngư i khám phá tác phẩm c a tôi. Tuy t cú mèo. Và không bi t tr i trăng là đâu. Ngất ngây tận chín tầng mây. Nhưng tôi luôn bi t rằng cơn ngất ngây ấy r i sẽ

nhạt dần, và ch vài tuần sau tôi sẽ lại đ ng phải m t ngày đen t i, khi tôi mu n v t b , khi tôi b t r t t h i, vì cái gì mà mình c phải bận tâm đ n c a n này.

Đó là lý do tôi chuy n tất cả nh ng email t t đẹp mình nhận đư c vào m t thư m c đặc bi t.

(Thư t ác ý đ u b xóa lập t c). Khi nh ng ngày u ám mò t i và tôi cần m t cú hích, tôi li n m thư m c ấy ra và đ c m t lèo vài lá thư.

R i tôi quay tr lại làm vi c. Hãy th xem: Thay vì gi m t h sơ t ch i, hãy duy trì m t h sơ khen ng i. Mà nh tiêu xài dè xẻn – ch có lạc gi a vinh quang ngày cũ – mà ch phòng h đó khi bạn cần nâng đ tinh thần.

https://thuviensach.vn

9Hãy t nh t ( ó là cách duy nh t

hoàn thành công vi c)

Ch m ch t b n thân

Tôi là m t gã nhạt nhẽo v i m t công vi c sáng-cắp-ô-đi-chi u-cắp-v , s ng m t khu ph cận yên tĩnh cùng v và m t con chó. Toàn b hình tư ng m t kẻ thiên tài sáng tạo phê thu c và vạ vật khắp nơi và lang chạ v i đ hạng ngư i gi không còn t n tại. Trò đấy ch dành cho nh ng kẻ phi phàm và nh ng ngư i mu n s m v chầu ông bà ông vải. Vấn đ là: Phải mất rất nhi u năng lư ng m i có th sáng tạo. Bạn không th có đ s c l c n u c hoang phí nó vào th khác.

T t nhất là c t nh rằng bạn ch s ng trên đ i thoáng ch c. (Vì lý do này mà Patti Smith(16) khuyên các ngh sĩ trẻ nên đ n nha sĩ.) Ăn b a sáng. Ch ng đẩy vài cái. Dạo b thật xa. Và ng đẫy giấc.

Neil Young t ng ca là, “Thà cháy b ng lên còn hơn là le lói.”(17) Tôi xin khẳng đ nh, rằng t t hơn h t ta c cháy t t , đ còn đư c nhìn thấy mặt cháu chắt ch .

Tránh xa n n n

Phần l n nh ng ngư i tôi quen đ u ghét tính chuy n ti n nong.

Nhưng hãy t làm ơn cho chính bạn: Hi u chuy n ti n nong càng s m càng t t.

Ông tôi hay bảo v i b tôi, “Con trai ạ, con ki m đư c bao nhiêu không quan tr ng, con gi đư c bao nhiêu m i đáng nói.” Hãy dành d m m t khoản cho mình. Ch chi tiêu trong khoảng ki m đư c. T

sắp h p cơm trưa. Chắt bóp t ng xu lẻ. Ti t ki m h t s c. Thu x p vi c h c hành cần thi t m c rẻ nhất có th . Ngh thuật gi ti n ch c t vi c nói “không” v i văn hóa tiêu dùng. Hãy nói không v i https://thuviensach.vn

đ ăn sẵn, nh ng tách cà phê giá tận b n đô-la, v i chi c máy tính m i toanh bóng bẩy trong khi cái cũ vẫn còn đang chạy t t.

Duy trì công vi c n nh

Th c t là, k cả bạn đ may mắn đ ki m ra ti n t nh ng vi c bạn th c s yêu thích, thì khả năng cao là bạn cũng phải mất m t th i gian m i đạt t i m c đó. Trư c lúc ấy, bạn sẽ cần m t công vi c n đ nh.

M t công vi c n đ nh mang lại cho bạn ti n bạc, m t s i dây k t n i v i th gian, và m t hoạt đ ng thư ng nhật. Giải thoát kh i áp l c cơm áo đ ng nghĩa v i s giải thoát trong ngh thuật c a bạn. Như

l i nhi p ảnh gia Bill Cunningham thì, “N u anh không lấy ti n, thì làm sao h bảo anh phải làm gì đư c.”

M t công vi c n đ nh đưa bạn vào con đư ng gặp g nh ng ngư i khác. H c h i t h , chôm ch a t h . Tôi đã làm qua vài công vi c, nơi tôi h c đư c nh ng th có th áp d ng vào vi c riêng c a mình v sau – vi c thư vi n dạy tôi cách nghiên c u, vi c thi t k web dạy tôi cách xây d ng trang web, còn vi c vi t quảng cáo dạy tôi cách dùng ch nghĩa đ bán đ th .

Đi u t nhất mà công vi c c đ nh gây ra, ấy là chi m mất th i gian c a bạn, nhưng nó đ n bù bằng cách mang lại cho bạn hoạt đ ng thư ng ngày, trong đó bạn có th sắp x p th i gian đ u đặn cho nh ng mưu cầu sáng tạo. Thi t lập và duy trì m t hoạt đ ng thư ng ngày có lẽ còn quan tr ng hơn cả dư dả th i gian. Trì tr chính là cái ch t c a sáng tạo. Bạn bu c phải s ng theo n n p. Khi bạn vu t kh i n n p, bạn bắt đầu khi p s công vi c, vì bạn bi t chắc là nó sẽ chu ch choạc m t h i – nó sẽ còn chu ch choạc ch ng nào bạn quay tr lại n n p đàng hoàng.

Cách giải quy t c c kỳ đơn giản: Hãy tìm xem khoảng th i gian nào có th dành ra, khoảng nào có th ăn cắp, và gắn chặt vào l ch trình thư ng l . Hãy làm vi c m i ngày, dù có chuy n gì đi n a. Không ngày ngh , không cáo m. Không ngơi tay. Nhi u khả năng, th bạn https://thuviensach.vn

sẽ ng ra m t đi u, ấy là h quả c a đ nh luật Parkinson luôn chính xác: Công vi c ch hoàn thành trong khoảng th i gian có sẵn.

Không ai bảo làm th là vui cả. Nhi u lúc bạn sẽ thấy như mình đang s ng ki u lá mặt lá trái. Nhà thơ Philip Larkin nói rằng, vi c hay nhất có th làm là, “gắng t ra loạn trí t t cùng – hãy dùng m i nhân cách làm ch lẩn tránh kh i con ngư i còn lại.”

Mẹo đây là tìm m t công vi c c đ nh v i m c lương tùng ti m, không đ n m c làm bạn phát e, và đ bạn còn đ s c l c mà làm các th lúc rảnh r i. Nh ng công vi c c đ nh béo b không hẳn đã d tìm, nhưng chắc chắn là có sẵn ngoài kia.

T s m cho mình m t cu n l ch

Tích lũy kh i tác phẩm đ s hay xây d ng hẳn m t s nghi p ch y u là chậm rãi gom nhặt nh ng mẩu nh n l c qua th i gian. Vi t m i ngày m t trang có vẻ chẳng nhi u nhặn gì, nhưng làm vậy su t 365 ngày, bạn sẽ có đ th lấp đầy cả cu n ti u thuy t. M t v chào bán thành công ch là thắng l i nho nh , nhưng vài ch c cái nho nh như th đ đ bạn đư c cất nhắc.

M t cu n l ch giúp bạn lên k hoạch công vi c, mang lại cho bạn nh ng m c tiêu v ng chắc, và gi bạn trên đà đi t i. Cây hài Jerry Seinfeld có m t phương pháp lên l ch giúp ông gắn chặt v i vi c vi t truy n cư i hằng ngày. Ông g i ý bạn nên có m t cu n l ch treo tư ng cho bạn thấy cả năm. Th r i, bạn chẻ nh công vi c thành các mẩu c a t ng ngày. M i ngày, khi bạn hoàn thành công vi c, hãy đánh m t dấu X to b vào ô ngày đó. C ngày qua ngày như

th , thay vì ch làm xong công vi c, m c đích c a bạn là đi n vào m t ô. “Sau vài ngày bạn sẽ có m t chu i mắt xích,” Seinfeld nói.

“C kiên trì như th và chu i ấy sẽ dài thêm m i ngày. Bạn sẽ thích ngắm nhìn chu i ấy lắm, nhất là khi bạn đã có trong tay mấy tuần li n. Vi c ti p theo c a bạn sẽ ch là đ ng bẻ gẫy chu i đó thôi.”

Sắm m t cu n l ch. Đi n vào các ô.

Đ ng có bẻ gẫy cả chu i.

https://thuviensach.vn

Cũng gi ng như bạn cần m t bi u đ các s ki n tương lai, bạn cũng cần có bi u đ các s

ki n trong quá kh . M t cu n s ghi chép không nhất đ nh phải là nhật ký hay nhật trình, nó ch là m t cu n s nh trong đó bạn li t kê nh ng th bạn làm m i ngày. D án bạn đang ti n hành, ch bạn đ n ăn trưa, b phim bạn đã xem. Vi c đấy d hơn nhi u so v i duy trì m t cu n nhật ký chi ti t, và r i bạn sẽ phải kinh ngạc khi thấy ghi chép thư ng nhật này có ích th nào, nhất là qua vài năm li n.

Nh ng chi ti t lặt vặt sẽ giúp bạn nh ra các chi ti t l n lao.

Ngày x a xưa, s ghi chép là nơi các th y th theo dõi xem h đã đi xa t i đâu, đó chính xác là nh ng gì bạn đang làm – theo dõi xem con thuy n c a mình đã ra khơi bao xa.

Ch n ng

i mà l y

“Nàng đã c u đ i tôi. Ngay lúc này đây, chắc tôi ch đang chơi trong m t ti m bít-t t, n u không có nàng. Chắc tôi còn không đư c chơi nhạc, mà ch đang cắm mặt nấu nư ng ti m bít-t t cũng nên.”

- Tom Waits(18), vi t v Kathleen Brennan, v yêu, và là ngư i c ng tác c a ông -

Lấy ai sẽ là quy t đ nh tr ng đại nhất bạn đưa ra trong đ i. Và “ch n ngư i mà lấy” không ch có nghĩa là “bạn đ i” – mà có ý nói t i cả

ngư i bạn làm ăn cùng, ngư i đ k t bạn, nh ng ngư i bạn ch n đ xung quanh mình. Các m i quan h v n đã quá gian nan, nhưng phải m t nhà vô đ ch m i dám sánh duyên cùng ai đó v n b ám ảnh b i mưu cầu sáng tạo. Rất nhi u lư t bạn phải đóng vai kẻ

hầu ngư i hạ, b p núc nh nhem, r i m t di n giả đầy khích l , m t bà mẹ, và m t biên tập viên – tất tật chả thi u vai gì.

M t bạn đ i tuy t v i sẽ giúp bạn thêm v ng vàng. M t ngư i bạn c a tôi có lần nhận xét rằng chung s ng cùng m t ngh sĩ khi n nhà chúng tôi ắt hẳn ngập tràn cảm h ng. V tôi đùa lại, “À vâng, c như s ng v i da Vinci ấy ạ.” Nàng đúng là s m t.

https://thuviensach.vn

10Sáng t o là lo i tr Ch n xem v t b nh ng gì

Gi a th i bu i chất ch ng và th a m a thông tin th này, ngư i vư t lên phía trư c chính là kẻ khám phá ra nh ng th cần v t b , nh vậy h có th tập trung vào nh ng gì th c s quan tr ng v i mình. Không gì làm ta tê li t cho bằng ý ni m v nh ng khả năng trải ra vô tận. Cái ý tư ng rằng bạn có th làm bất c th gì thật đáng khi p.

Cách đ vư t qua tr ngại sáng tạo ch đơn giản là: t áp đặt ít nhi u rào cản cho bản thân. Nghe có vẻ tréo ngoe, nhưng v i công vi c sáng tạo, gi i hạn lại đ ng nghĩa v i t do. Hãy vi t m t ca khúc ch trong gi ăn trưa. Vẽ m t b c tranh v i m t màu duy nhất.

T lập doanh nghi p v i không đ ng v n dắt lưng. Quay m t b phim ch v i chi c iPhone và vài bè bạn. D ng m t c máy ch bằng vài linh ki n lặt vặt. Đ ng có ki m c trì hoãn – hãy làm ra các th bằng chính th i

Nh ng rào cản đúng đắn có th dẫn bạn đ n đư c tác phẩm đ nh cao c a mình. Ví d ưa thích c a tôi ư? Dr. Seuss19 đã vi t cu n The Cat in the Hat (tạm d ch: Con mèo trong chi c mũ) ch v i 236

t khác nhau, th là biên tập viên c a ông lại cá rằng ông không th vi t ra m t cu n sách ch v i 50 t khác nhau. Dr. Seuss tr lại và thắng cư c bằng cu n Green Eggs and Ham (tạm d ch: Tr ng xanh và th t mu i), m t trong nh ng sách thi u nhi ăn khách nhất m i th i.

"C t nh rằng bạn có tất cả th i gian trên đ i, tất cả c a cải trên th gian, m i màu sắc trên bảng vẽ, bất c th gì bạn cần đ n nghĩ

th ch gi t ch t sáng tạo."

- Jack White -

https://thuviensach.vn

Có hi m nguy rõ ràng trong l i nghĩ rằng bạn có th làm m i th trên đ i.

Ngh sĩ Saul Steinberg (20) t ng nói, “Cái mà ta hư ng ng trong bất c tác phẩm ngh thuật nào chính là s vẫy vùng c a ngư i ngh sĩ kh i nh ng gi i hạn b a vây.” Thư ng thì chính nh ng gì ngư i ngh sĩ l a ch n đ loại b lại là th khi n cho tác phẩm lôi cu n. Nh ng th ẩn đi đ i lập v i nh ng gì phô ra. V i m i ngư i cũng vậy: Đi u khi n chúng ta thấy thú v không phải ch là nh ng gì ta đã trải nghi m, mà còn cả nh ng gì ta chưa t ng trải nghi m.

Đi u tương t cũng đúng khi bạn làm vi c c a mình: Bạn bu c phải bám chắc nh ng gi i hạn và ti n lên không ng ng.

Suy cho cùng, sáng tạo không ch là nh ng th ta ch n đưa vào, mà nó còn là nh ng th ta l a đ loại ra.

Hãy l a ch n sáng su t.

Và vui nhé.

https://thuviensach.vn

L i c m n

T i Meghan, v yêu c a tôi – đ c giả đầu tiên, và m i cái “đầu tiên”

c a đ i tôi.

T i Ted Weinstein, đại di n c a tôi, t i Bruce Tray – biên tập viên c a tôi, Lidija Tomas – thi t k sách c a tôi, và tất cả nh ng con ngư i c khôi trong nhóm Workman. Tất cả các bạn gây ấn tư ng thật ghê g m v i tôi.

T i nh ng con ngư i tôi có “chôm ch a”, đây m i nhắc t i vài cái tên, chưa phải là tất cả b n h : Lynda Barry, Ed Emberley, Hugh MacLeod, John T. Unger, Jessica Hagy, Kirby Ferguson, Maureen McHugh, Richard Nash, David Shields, Jonathan Lethem và Chris Glass và các bạn bè tại wireandtwine.com, nh ng ngư i đã cho tôi dùng chi c áo phông “Here to Make Friends” (Nơi đây đ k t bạn).

T i ba mẹ tôi – Sally và Scott Kleon.

T i Amy Gash – vì con mắt tinh đ i c a cô.

T i tất cả bạn bè và gia đình thân yêu c a tôi, cả ngoài đ i và trên mạng, nh ng ngư i lan truy n bài blog đầu tiên khắp Internet và g i cho tôi vô s ngu n tham khảo và trích dẫn lấy cảm h ng.

Cu i cùng, xin g i l i cảm ơn trân tr ng t i Đại h c C ng đ ng Broome – n u không có l i m i di n thuy t c a trư ng, ắt hẳn tôi không bao gi đưa ra đư c bản danh sách.

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Bản tuyên ngôn về sáng tạo trong thời đại số

- Khuyên nhủ gì cũng chỉ là kể lể

- 1. Chôm chỉa như nghệ sĩ

- 2. Đừng chờ tới lúc biết mình là ai mới bắt đầu

- 3. Hãy viết ra cuốn sách bạn muốn đọc

- 4. Hãy dùng đôi tay

- 5. Dự án ngoài lề và thú vui rất quan trọng

- 6. Làm tốt việc mình và chia sẻ với mọi người

- 7. Nơi chốn không còn bó buộc ta

- 8. Hãy tử tế (thế giới chỉ là cái làng nhỏ hẹp)

- 9. Hãy tẻ nhạt (đó là cách duy nhất để hoàn thành công việc)

- 10. Sáng tạo là loại trừ

- Lời cảm ơn

Table of Contents

Bản tuyên ngôn về sáng tạo trong thời đại số

Khuyên nhủ gì cũng chỉ là kể lể

1. Chôm chỉa như nghệ sĩ

2. Đừng chờ tới lúc biết mình là ai mới bắt đầu

3. Hãy viết ra cuốn sách bạn muốn đọc

4. Hãy dùng đôi tay

5. Dự án ngoài lề và thú vui rất quan trọng

6. Làm tốt việc mình và chia sẻ với mọi người

7. Nơi chốn không còn bó buộc ta

8. Hãy tử tế (thế giới chỉ là cái làng nhỏ hẹp)

9. Hãy tẻ nhạt (đó là cách duy nhất để hoàn thành công việc)

10. Sáng tạo là loại trừ

Lời cảm ơn