https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

BỆNH

TRÂU, BÒ,

NGỰA VÀ LỢN

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

https://thuviensach.vn

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

BÖnh tr©u, bß, ngùa

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

vµ lîn

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

https://thuviensach.vn

PGS.TS. Ph¹m sü l¨ng (Chñ biªn) TS. NguyÔn h÷u nam, TS. NguyÔn v¨n thä TS. nguyÔn v¨n quang, tS. H¹ THóy H¹nh BÖnh tr©u, bß, ngùa

vµ lîn

nhµ xuÊt b¶n

Nhµ xuÊt b¶n

chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

n«ng nghiÖp

Hµ Néi - 2014

https://thuviensach.vn

PGS.TS. Ph¹m sü l¨ng (Chñ biªn) TS. NguyÔn h÷u nam, TS. NguyÔn v¨n thä TS. nguyÔn v¨n quang, tS. H¹ THóy H¹nh BÖnh tr©u, bß, ngùa

vµ lîn

nhµ xuÊt b¶n

Nhµ xuÊt b¶n

chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

n«ng nghiÖp

Hµ Néi - 2014

https://thuviensach.vn

lµm bïng ph¸t cç æ dÞch lín trong ®µn lîn nh−: dÞch tai xanh, dÞch lë måm long mãng, dÞch liªn tô cÇu... g©y tæn thÊt kinh tÕ nghiªm träng cho nghÒ ch¨n nu«i lîn.

Tr−íc t×nh h×nh trªn, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ

quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhµ xuÊt b¶n N«ng lêi nhµ xuÊt b¶n

nghiÖp xuÊt b¶n cuèn sçh BÖnh tr©u, bß, ngùa vµ

lîn, do PGS.TS. Ph¹m Sü L¨ng vµ cç céng sù biªn so¹n, nh»m cung cÊp nh÷ng hiÓu biÕt ®Çy ®ñ, hÖ

ViÖt Nam n»m trong vïng nhiÖt ®íi Èm §«ng Nam thèng vµ cËp nhËt mét sè bÖnh quan träng th−êng

¸ víi h¬n 70% diÖn tÝch tù nhiªn lµ rõng nói cã th¶m gÆp ë tr©u, bß, ngùa vµ lîn vµ nh÷ng tiÕn bé kü thuËt cïng nh÷ng kinh nghiÖm trong phßng trÞ bÖnh thùc vËt xanh tèt gÇn nh− quanh n¨m, thuËn lîi cho ë trong n−íc vµ khu vùc cho cç c¸n bé thó y vµ

viÖc ph¸t triÓn ch¨n nu«i gia sóc ¨n cá nh−: tr©u, bß, ng−êi ch¨n nu«i ë cç ®Þa ph−¬ng.

ngùa... Tuy nhiªn, thùc tÕ 10 n¨m trë l¹i ®©y cho thÊy Cuèn sçh gåm cç néi dung c¬ b¶n sau:

®µn tr©u, bß t¨ng lªn rÊt chËm, kho¶ng 2,3%/n¨m vµ

- Ch−¬ng I: BÖnh ë tr©u, bß

®µn ngùa kh«ng nh÷ng kh«ng t¨ng mµ cßn gi¶m ®i

- Ch−¬ng II: BÖnh ë ngùa

1,2%/n¨m. Nguyªn nh©n cña thùc tr¹ng nµy lµ do thêi

- Ch−¬ng III: BÖnh ë lîn

tiÕt trong mÊy n¨m qua diÔn biÕn phøc t¹p: m−a b·o, lò

- Ch−¬ng IV: Thuèc ®iÒu trÞ.

lôt x¶y ra nhiÒu vµo vô hÌ - thu, l¹nh vµ Èm kÐo dµi Chóng t«i rÊt mong nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng trong vô ®«ng - xu©n ¶nh h−ëng kh«ng tèt ®Õn sù ph¸t gãp cña b¹n ®äc ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau cuèn sçh ®−îc triÓn cña th¶m thùc vËt - ®ã lµ nguån thøc ¨n tù nhiªn hoµn thiÖn h¬n.

cña gia sóc ¨n cá ë cç tØnh trung du vµ miÒn nói; ®ång Xin giíi thiÖu cuèn sçh víi b¹n ®äc.

thêi sù thay ®æi bÊt th−êng ®iÒu kiÖn sinh th¸i trªn còng ®· lµm cho cç lo¹i mÇm bÖnh nh−: virót, vi Th¸ng 11 n¨m 2014

khuÈn, ký sinh trïng ph¸t triÓn m¹nh trong m«i tr−êng Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt tù nhiªn, l©y nhiÔm, g©y bÖnh vµ giÕt h¹i nhiÒu ®µn tr©u, bß, ngùa...

Sù « nhiÔm m«i tr−êng, ®Æc biÖt lµ ë vïng ®ång b»ng S«ng Hång vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, vµ c«ng tç kiÓm dÞch, giÕt mæ, vËn chuyÓn lîn hiÖn nay ch−a

®−îc kiÓm so¸t chÆt chÏ lµ cç nguyªn nh©n chñ yÕu 5

6

https://thuviensach.vn

lµm bïng ph¸t cç æ dÞch lín trong ®µn lîn nh−: dÞch tai xanh, dÞch lë måm long mãng, dÞch liªn tô cÇu... g©y tæn thÊt kinh tÕ nghiªm träng cho nghÒ ch¨n nu«i lîn.

Tr−íc t×nh h×nh trªn, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ

quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhµ xuÊt b¶n N«ng lêi nhµ xuÊt b¶n

nghiÖp xuÊt b¶n cuèn sçh BÖnh tr©u, bß, ngùa vµ

lîn, do PGS.TS. Ph¹m Sü L¨ng vµ cç céng sù biªn so¹n, nh»m cung cÊp nh÷ng hiÓu biÕt ®Çy ®ñ, hÖ

ViÖt Nam n»m trong vïng nhiÖt ®íi Èm §«ng Nam thèng vµ cËp nhËt mét sè bÖnh quan träng th−êng

¸ víi h¬n 70% diÖn tÝch tù nhiªn lµ rõng nói cã th¶m gÆp ë tr©u, bß, ngùa vµ lîn vµ nh÷ng tiÕn bé kü thuËt cïng nh÷ng kinh nghiÖm trong phßng trÞ bÖnh thùc vËt xanh tèt gÇn nh− quanh n¨m, thuËn lîi cho ë trong n−íc vµ khu vùc cho cç c¸n bé thó y vµ

viÖc ph¸t triÓn ch¨n nu«i gia sóc ¨n cá nh−: tr©u, bß, ng−êi ch¨n nu«i ë cç ®Þa ph−¬ng.

ngùa... Tuy nhiªn, thùc tÕ 10 n¨m trë l¹i ®©y cho thÊy Cuèn sçh gåm cç néi dung c¬ b¶n sau:

®µn tr©u, bß t¨ng lªn rÊt chËm, kho¶ng 2,3%/n¨m vµ

- Ch−¬ng I: BÖnh ë tr©u, bß

®µn ngùa kh«ng nh÷ng kh«ng t¨ng mµ cßn gi¶m ®i

- Ch−¬ng II: BÖnh ë ngùa

1,2%/n¨m. Nguyªn nh©n cña thùc tr¹ng nµy lµ do thêi

- Ch−¬ng III: BÖnh ë lîn

tiÕt trong mÊy n¨m qua diÔn biÕn phøc t¹p: m−a b·o, lò

- Ch−¬ng IV: Thuèc ®iÒu trÞ.

lôt x¶y ra nhiÒu vµo vô hÌ - thu, l¹nh vµ Èm kÐo dµi Chóng t«i rÊt mong nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng trong vô ®«ng - xu©n ¶nh h−ëng kh«ng tèt ®Õn sù ph¸t gãp cña b¹n ®äc ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau cuèn sçh ®−îc triÓn cña th¶m thùc vËt - ®ã lµ nguån thøc ¨n tù nhiªn hoµn thiÖn h¬n.

cña gia sóc ¨n cá ë cç tØnh trung du vµ miÒn nói; ®ång Xin giíi thiÖu cuèn sçh víi b¹n ®äc.

thêi sù thay ®æi bÊt th−êng ®iÒu kiÖn sinh th¸i trªn còng ®· lµm cho cç lo¹i mÇm bÖnh nh−: virót, vi Th¸ng 11 n¨m 2014

khuÈn, ký sinh trïng ph¸t triÓn m¹nh trong m«i tr−êng Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt tù nhiªn, l©y nhiÔm, g©y bÖnh vµ giÕt h¹i nhiÒu ®µn tr©u, bß, ngùa...

Sù « nhiÔm m«i tr−êng, ®Æc biÖt lµ ë vïng ®ång b»ng S«ng Hång vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, vµ c«ng tç kiÓm dÞch, giÕt mæ, vËn chuyÓn lîn hiÖn nay ch−a

®−îc kiÓm so¸t chÆt chÏ lµ cç nguyªn nh©n chñ yÕu 5

6

https://thuviensach.vn

bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß ®· dÇn dÇn ®−îc khèng chÕ. Tõ n¨m 1960 ®Õn nay, bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß kh«ng cßn thÊy x¶y ra ë cç tØnh phÝa B¾c. N¨m 2005, Tæ chøc Thó y ThÕ giíi (OIE) ®· c«ng

Ch−¬ng I

nhËn ViÖt Nam thanh to¸n ®−îc bÖnh dÞch t¶

tr©u, bß.

BÖNH ë TR¢U, Bß

2. Nguyªn nh©n bÖnh

1. BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß

BÖnh g©y ra do mét chñng virót ®−îc Nicolle

(Pestis bovum)

vµ Adin t×m ra n¨m 1902. Sau ®ã cç nhµ khoa häc ®· nghiªn cøu, ph©n lo¹i xÕp virót nµy vµo 1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè bÖnh nhãm Paramyxovirus vµ ®Æt tªn lµ Rinderpest BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß lµ bÖnh truyÒn nhiÔm virót. Genome (hÖ gen) cña virót lµ ARN mét cÊp tÝnh, l©y lan nhanh cña thó nhai l¹i thuÇn sîi ®¬n nhÊt kho¶ng 5-7 MDa, chiÕm 0,5% khèi hãa vµ hoang d· do mét chñng virót g©y ho¹i tö l−îng virion. §Æc tÝnh miÔn dÞch cña virót dÞch dung bµo tÇng th−îng b× cç niªm m¹c, ®Æc biÖt t¶ tr©u, bß ë cç n−íc ®Òu gièng nhau v× trªn g©y ra viªm, tô m¸u vµ loÐt niªm m¹c ruét.

thÕ giíi chØ cã mét gièng virót g©y bÖnh dÞch t¶

BÖnh x¶y ra ë hÇu hÕt cç khu vùc trªn thÕ

tr©u, bß.

giíi. Cç n−íc ch©u ¢u vµ B¾c Mü ®· thanh Virót nu«i cÊy ®−îc trªn mµng nhung niÖu cña to¸n ®−îc bÖnh, trong khi nhiÒu n−íc ®ang ph¸t ph«i gµ.

triÓn ë ch©u ¸ vµ ch©u Phi bÖnh vÉn ph¸t sinh Virót cã søc ®Ò kh¸ng kÐm víi nhiÖt ®é vµ cç thµnh dÞch hµng n¨m, g©y nhiÒu thiÖt h¹i kinh dung dÞch hoçhÊt. ë 600C, virót bÞ tiªu diÖt trong tÕ. ë ViÖt Nam, trong thêi kú Ph¸p thuéc bÖnh vµi phót. Trong thÞt muèi, virót sèng ®−îc mét dÞch t¶ tr©u, bß x¶y ra ë kh¾p cç tØnh tõ B¾c th¸ng. Dung dÞch axit phªnic 2%, Iodin 1%, Clorin

®Õn Nam, lµm thiÖt h¹i 5% tæng sè tr©u, bß 3%, crªolin 2%, HgCl2 (Chlorua thuû ng©n) 1% diÖt hµng n¨m. Tõ n¨m 1954 trë l¹i ®©y, do chóng ta

®−îc virót trong 10 phót. N−íc v«i 10% diÖt virót

¸p dông biÖn ph¸p tÝch cùc phßng trõ bÖnh nªn trong 2 giê.

7

8

https://thuviensach.vn

bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß ®· dÇn dÇn ®−îc khèng chÕ. Tõ n¨m 1960 ®Õn nay, bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß kh«ng cßn thÊy x¶y ra ë cç tØnh phÝa B¾c. N¨m 2005, Tæ chøc Thó y ThÕ giíi (OIE) ®· c«ng

Ch−¬ng I

nhËn ViÖt Nam thanh to¸n ®−îc bÖnh dÞch t¶

tr©u, bß.

BÖNH ë TR¢U, Bß

2. Nguyªn nh©n bÖnh

1. BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß

BÖnh g©y ra do mét chñng virót ®−îc Nicolle

(Pestis bovum)

vµ Adin t×m ra n¨m 1902. Sau ®ã cç nhµ khoa häc ®· nghiªn cøu, ph©n lo¹i xÕp virót nµy vµo 1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè bÖnh nhãm Paramyxovirus vµ ®Æt tªn lµ Rinderpest BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß lµ bÖnh truyÒn nhiÔm virót. Genome (hÖ gen) cña virót lµ ARN mét cÊp tÝnh, l©y lan nhanh cña thó nhai l¹i thuÇn sîi ®¬n nhÊt kho¶ng 5-7 MDa, chiÕm 0,5% khèi hãa vµ hoang d· do mét chñng virót g©y ho¹i tö l−îng virion. §Æc tÝnh miÔn dÞch cña virót dÞch dung bµo tÇng th−îng b× cç niªm m¹c, ®Æc biÖt t¶ tr©u, bß ë cç n−íc ®Òu gièng nhau v× trªn g©y ra viªm, tô m¸u vµ loÐt niªm m¹c ruét.

thÕ giíi chØ cã mét gièng virót g©y bÖnh dÞch t¶

BÖnh x¶y ra ë hÇu hÕt cç khu vùc trªn thÕ

tr©u, bß.

giíi. Cç n−íc ch©u ¢u vµ B¾c Mü ®· thanh Virót nu«i cÊy ®−îc trªn mµng nhung niÖu cña to¸n ®−îc bÖnh, trong khi nhiÒu n−íc ®ang ph¸t ph«i gµ.

triÓn ë ch©u ¸ vµ ch©u Phi bÖnh vÉn ph¸t sinh Virót cã søc ®Ò kh¸ng kÐm víi nhiÖt ®é vµ cç thµnh dÞch hµng n¨m, g©y nhiÒu thiÖt h¹i kinh dung dÞch hoçhÊt. ë 600C, virót bÞ tiªu diÖt trong tÕ. ë ViÖt Nam, trong thêi kú Ph¸p thuéc bÖnh vµi phót. Trong thÞt muèi, virót sèng ®−îc mét dÞch t¶ tr©u, bß x¶y ra ë kh¾p cç tØnh tõ B¾c th¸ng. Dung dÞch axit phªnic 2%, Iodin 1%, Clorin

®Õn Nam, lµm thiÖt h¹i 5% tæng sè tr©u, bß 3%, crªolin 2%, HgCl2 (Chlorua thuû ng©n) 1% diÖt hµng n¨m. Tõ n¨m 1954 trë l¹i ®©y, do chóng ta

®−îc virót trong 10 phót. N−íc v«i 10% diÖt virót

¸p dông biÖn ph¸p tÝch cùc phßng trõ bÖnh nªn trong 2 giê.

7

8

https://thuviensach.vn

3. DÞch tÔ häc

bät, n−íc tiÓu, ph©n; trong cç phñ t¹ng nh−:

- Loµi vËt m¾c bÖnh

h¹ch, lçh, phæi, thËn...

Tr©u, bß chöa th−êng bÞ s¶y thai khi m¾c bÖnh.

Tr©u, bß nhµ vµ rõng, dª, cõu, h−¬u, nai, lîn nhµ, lîn rõng, l¹c ®µ ®Òu cã thÓ bÞ l©y nhiÔm vµ

- Ph−¬ng thøc l©y truyÒn

m¾c bÖnh.

BÖnh l©y lan trùc tiÕp tõ tr©u, bß bÞ bÖnh ë n−íc ta, tr©u bÞ bÖnh nÆng h¬n bß. Tr©u sang tr©u, bß khoÎ do tiÕp xóc, nhèt chung bÞ bÖnh cã thÓ chÕt 89%, bß bÞ bÖnh cã thÓ chÕt chuång, ch¨n th¶ trong cïng b·i ch¨n. Tr©u, bß

®Õn 50%.

khoÎ ¨n uèng ph¶i mÇm bÖnh trong cç dÞch Trong cç æ dÞch, lîn còng bÞ l©y bÖnh vµ chÕt.

bµi xuÊt tõ tr©u, bß bÖnh th¶i ra sÏ bÞ l©y VÝ dô: ë VÜnh Phó, n¨m 1950, trong cç æ dÞch cã nhiÔm bÖnh.

nhiÒu lîn bÞ l©y bÖnh vµ chÕt.

BÖnh còng cã thÓ l©y nhiÔm gi¸n tiÕp qua Tr©u vµ bß non 1-2 tuæi c¶m thô bÖnh h¬n con dông cô ch¨n nu«i, thøc ¨n, ch©n tay ng−êi nu«i tr−ëng thµnh. Bª, nghÐ ®ang bó mÑ cã søc ®Ò

d−ìng cã dÝnh virót truyÒn cho tr©u, bß khoÎ. Cç kh¸ng víi bÖnh do kh¸ng thÓ truyÒn tõ s÷a mÑ

sóc vËt kh«ng c¶m thô nh−: gµ, vÞt, chã, chuét...

sang con.

còng cã thÓ mang virót tõ khu vùc bÞ « nhiÔm Thá còng c¶m thô víi bÖnh, nh−ng kh«ng cè truyÒn cho tr©u, bß.

®Þnh. Ng−êi ta truyÒn virót dÞch t¶ tr©u, bß cho ViÖc vËn chuyÓn tr©u, bß vµ giÕt mæ tr©u, bß thá liªn tôc ®Õn ®êi thá 35 th× virót giÕt chÕt thá èm trong cç æ dÞch còng lµ ®iÒu kiÖn lµm cho dÞch tõ 5-7 ngµy, nh−ng kh«ng g©y bÖnh cho tr©u, bß.

l©y lan nhanh vµ réng.

§ã lµ gièng virót Nakamura III dïng ®Ó chÕ t¹o v¾cxin phßng bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß.

- Mïa vô vµ ®iÒu kiÖn ph¸t sinh bÖnh

BÖnh cã thÓ x¶y ra quanh n¨m, nh−ng tËp

- ChÊt chøa virót

trung vµo mïa hÌ vµ ®Çu mïa thu tõ th¸ng 5 ®Õn Virót dÞch t¶ tr©u, bß thÝch nghi trªn niªm th¸ng 8.

m¹c, nhÊt lµ niªm m¹c bé m¸y tiªu ho¸. Virót cã Tr©u, bß ph¶i lµm viÖc nÆng, nÕu nu«i d−ìng trong cç tæ chøc; cç dÞch thÓ nh−: m¸u, s÷a, kÐm, søc ®Ò kh¸ng cña chóng gi¶m thÊp, th× sÏ

mËt; trong cç dÞch bµi tiÕt ra ngoµi nh−: n−íc rÊt dÔ dµng bÞ l©y nhiÔm vµ ph¸t bÖnh.

9

10

https://thuviensach.vn

3. DÞch tÔ häc

bät, n−íc tiÓu, ph©n; trong cç phñ t¹ng nh−:

- Loµi vËt m¾c bÖnh

h¹ch, lçh, phæi, thËn...

Tr©u, bß chöa th−êng bÞ s¶y thai khi m¾c bÖnh.

Tr©u, bß nhµ vµ rõng, dª, cõu, h−¬u, nai, lîn nhµ, lîn rõng, l¹c ®µ ®Òu cã thÓ bÞ l©y nhiÔm vµ

- Ph−¬ng thøc l©y truyÒn

m¾c bÖnh.

BÖnh l©y lan trùc tiÕp tõ tr©u, bß bÞ bÖnh ë n−íc ta, tr©u bÞ bÖnh nÆng h¬n bß. Tr©u sang tr©u, bß khoÎ do tiÕp xóc, nhèt chung bÞ bÖnh cã thÓ chÕt 89%, bß bÞ bÖnh cã thÓ chÕt chuång, ch¨n th¶ trong cïng b·i ch¨n. Tr©u, bß

®Õn 50%.

khoÎ ¨n uèng ph¶i mÇm bÖnh trong cç dÞch Trong cç æ dÞch, lîn còng bÞ l©y bÖnh vµ chÕt.

bµi xuÊt tõ tr©u, bß bÖnh th¶i ra sÏ bÞ l©y VÝ dô: ë VÜnh Phó, n¨m 1950, trong cç æ dÞch cã nhiÔm bÖnh.

nhiÒu lîn bÞ l©y bÖnh vµ chÕt.

BÖnh còng cã thÓ l©y nhiÔm gi¸n tiÕp qua Tr©u vµ bß non 1-2 tuæi c¶m thô bÖnh h¬n con dông cô ch¨n nu«i, thøc ¨n, ch©n tay ng−êi nu«i tr−ëng thµnh. Bª, nghÐ ®ang bó mÑ cã søc ®Ò

d−ìng cã dÝnh virót truyÒn cho tr©u, bß khoÎ. Cç kh¸ng víi bÖnh do kh¸ng thÓ truyÒn tõ s÷a mÑ

sóc vËt kh«ng c¶m thô nh−: gµ, vÞt, chã, chuét...

sang con.

còng cã thÓ mang virót tõ khu vùc bÞ « nhiÔm Thá còng c¶m thô víi bÖnh, nh−ng kh«ng cè truyÒn cho tr©u, bß.

®Þnh. Ng−êi ta truyÒn virót dÞch t¶ tr©u, bß cho ViÖc vËn chuyÓn tr©u, bß vµ giÕt mæ tr©u, bß thá liªn tôc ®Õn ®êi thá 35 th× virót giÕt chÕt thá èm trong cç æ dÞch còng lµ ®iÒu kiÖn lµm cho dÞch tõ 5-7 ngµy, nh−ng kh«ng g©y bÖnh cho tr©u, bß.

l©y lan nhanh vµ réng.

§ã lµ gièng virót Nakamura III dïng ®Ó chÕ t¹o v¾cxin phßng bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß.

- Mïa vô vµ ®iÒu kiÖn ph¸t sinh bÖnh

BÖnh cã thÓ x¶y ra quanh n¨m, nh−ng tËp

- ChÊt chøa virót

trung vµo mïa hÌ vµ ®Çu mïa thu tõ th¸ng 5 ®Õn Virót dÞch t¶ tr©u, bß thÝch nghi trªn niªm th¸ng 8.

m¹c, nhÊt lµ niªm m¹c bé m¸y tiªu ho¸. Virót cã Tr©u, bß ph¶i lµm viÖc nÆng, nÕu nu«i d−ìng trong cç tæ chøc; cç dÞch thÓ nh−: m¸u, s÷a, kÐm, søc ®Ò kh¸ng cña chóng gi¶m thÊp, th× sÏ

mËt; trong cç dÞch bµi tiÕt ra ngoµi nh−: n−íc rÊt dÔ dµng bÞ l©y nhiÔm vµ ph¸t bÖnh.

9

10

https://thuviensach.vn

§iÒu kiÖn vÖ sinh chuång tr¹i kÐm, ch¨n th¶

tÝm nh¹t, cã xuÊt huyÕt ®á ë lîi r¨ng, ch©n r¨ng, tù do, sÏ lµm cho dÞch l©y lan nhanh.

bªn trong m¸, mÆt d−íi l−ìi vµ hÇu.

Tr©u, bß sau khi khái bÖnh cßn mang virót vµi Sau ®ã, mÆt niªm m¹c mäc cç môn nhá b»ng th¸ng. §éng vËt hoang d· bÞ bÖnh còng lµ nh÷ng h¹t kª, vµng x¸m, tËp hîp thµnh tõng m¶ng, vì nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn, l©y ra t¹o thµnh môn loÐt låi lâm bê kh«ng ®Òu, tæ truyÒn cho ®µn tr©u, bß, lµm cho bÖnh dÞch t¶

chøc xung quanh ®ã bÞ ho¹i tö. Cç môn loÐt nµy tr©u, bß tån t¹i l©u dµi.

cã phñ mét líp bùa vµng x¸m vµ lµm cho niªm m¹c cã nhiÒu mµu s¾c: ®á, vµng, n©u tÝm.

4. TriÖu chøng bÖnh

Khi sèt, con vËt Øa ph©n t¸o, khi nhiÖt ®é h¹, Tr©u, bß bÞ bÖnh ë 4 thÓ: quçÊp tÝnh, cÊp con vËt Øa láng vät cÇu vång. Ph©n mµu n©u ®en tÝnh, ngoµi da vµ m·n tÝnh.

cã lÉn m¸u vµ mµng ruét, dÝnh bÕt vµo ®u«i vµ ®ïi Thêi gian nung bÖnh tõ 3-9 ngµy, cã khi kÐo sau; cã mïi tanh kh¼m rÊt ®Æc biÖt. Con vËt n»m dµi 12-15 ngµy.

bÑp, ph©n láng ch¶y ra hËu m«n. Con vËt thë gÊp, tim ®Ëp nhanh vµ yÕu.

- ThÓ quçÊp tÝnh

Con vËt gÇy täp, m¾t tròng s©u, nhiÖt ®é h¹

Con vËt ph¸t bÖnh rÊt nhanh. Trong kho¶ng thÊp d−íi møc b×nh th−êng, cuèi cïng bÞ chÕt thêi gian 12-24 giê, tr©u, bß ch−a thÓ hiÖn ®Çy ®ñ do kiÖt søc. Tû lÖ chÕt 90-100% ®èi víi tr©u, cç triÖu chøng l©m sµng ®Æc tr−ng, th−êng míi bß bÖnh.

thÊy cç niªm m¹c xung huyÕt ®á sÉm, ch−a Øa Thêi gian thµnh bÖnh trong kho¶ng 7-8 ngµy.

ch¶y nªn cßn gäi lµ "thÓ dÞch t¶ kh«", ®· l¨n ra Tr©u, bß c¸i ®ang cã chöa th−êng bÞ viªm niªm chÕt. ThÓ nµy Ýt gÆp ë n−íc ta.

m¹c ©m ®¹o, tö cung vµ s¶y thai.

- ThÓ cÊp tÝnh

- ThÓ m·n tÝnh

Sau thêi gian nung bÖnh, con vËt ñ rò, mÖt ThÓ nµy nhÑ, do chuyÓn dÇn tõ thÓ cÊp tÝnh, nhäc, ¨n kÐm hoÆc bá ¨n, sau ®ã sèt cao 40-420C

cç triÖu chøng thÓ hiÖn râ nhÊt lµ kiÖt søc, suy kÐo dµi trong 3-4 ngµy. Niªm m¹c m¾t ®á sÉm, nh−îc, thë dèc kÌm theo nh÷ng c¬n ho, l«ng dùng cã chÊm xuÊt huyÕt. N−íc m¾t vµ dö ghÌn ch¶y

®øng, ®i l¹i xiªu vÑo. Con vËt khi Øa t¸o, khi Øa liªn tôc. Niªm m¹c mòi vµ miÖng viªm ®á hay ch¶y, kÐo dµi hµng th¸ng.

11

12

https://thuviensach.vn

§iÒu kiÖn vÖ sinh chuång tr¹i kÐm, ch¨n th¶

tÝm nh¹t, cã xuÊt huyÕt ®á ë lîi r¨ng, ch©n r¨ng, tù do, sÏ lµm cho dÞch l©y lan nhanh.

bªn trong m¸, mÆt d−íi l−ìi vµ hÇu.

Tr©u, bß sau khi khái bÖnh cßn mang virót vµi Sau ®ã, mÆt niªm m¹c mäc cç môn nhá b»ng th¸ng. §éng vËt hoang d· bÞ bÖnh còng lµ nh÷ng h¹t kª, vµng x¸m, tËp hîp thµnh tõng m¶ng, vì nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn, l©y ra t¹o thµnh môn loÐt låi lâm bê kh«ng ®Òu, tæ truyÒn cho ®µn tr©u, bß, lµm cho bÖnh dÞch t¶

chøc xung quanh ®ã bÞ ho¹i tö. Cç môn loÐt nµy tr©u, bß tån t¹i l©u dµi.

cã phñ mét líp bùa vµng x¸m vµ lµm cho niªm m¹c cã nhiÒu mµu s¾c: ®á, vµng, n©u tÝm.

4. TriÖu chøng bÖnh

Khi sèt, con vËt Øa ph©n t¸o, khi nhiÖt ®é h¹, Tr©u, bß bÞ bÖnh ë 4 thÓ: quçÊp tÝnh, cÊp con vËt Øa láng vät cÇu vång. Ph©n mµu n©u ®en tÝnh, ngoµi da vµ m·n tÝnh.

cã lÉn m¸u vµ mµng ruét, dÝnh bÕt vµo ®u«i vµ ®ïi Thêi gian nung bÖnh tõ 3-9 ngµy, cã khi kÐo sau; cã mïi tanh kh¼m rÊt ®Æc biÖt. Con vËt n»m dµi 12-15 ngµy.

bÑp, ph©n láng ch¶y ra hËu m«n. Con vËt thë gÊp, tim ®Ëp nhanh vµ yÕu.

- ThÓ quçÊp tÝnh

Con vËt gÇy täp, m¾t tròng s©u, nhiÖt ®é h¹

Con vËt ph¸t bÖnh rÊt nhanh. Trong kho¶ng thÊp d−íi møc b×nh th−êng, cuèi cïng bÞ chÕt thêi gian 12-24 giê, tr©u, bß ch−a thÓ hiÖn ®Çy ®ñ do kiÖt søc. Tû lÖ chÕt 90-100% ®èi víi tr©u, cç triÖu chøng l©m sµng ®Æc tr−ng, th−êng míi bß bÖnh.

thÊy cç niªm m¹c xung huyÕt ®á sÉm, ch−a Øa Thêi gian thµnh bÖnh trong kho¶ng 7-8 ngµy.

ch¶y nªn cßn gäi lµ "thÓ dÞch t¶ kh«", ®· l¨n ra Tr©u, bß c¸i ®ang cã chöa th−êng bÞ viªm niªm chÕt. ThÓ nµy Ýt gÆp ë n−íc ta.

m¹c ©m ®¹o, tö cung vµ s¶y thai.

- ThÓ cÊp tÝnh

- ThÓ m·n tÝnh

Sau thêi gian nung bÖnh, con vËt ñ rò, mÖt ThÓ nµy nhÑ, do chuyÓn dÇn tõ thÓ cÊp tÝnh, nhäc, ¨n kÐm hoÆc bá ¨n, sau ®ã sèt cao 40-420C

cç triÖu chøng thÓ hiÖn râ nhÊt lµ kiÖt søc, suy kÐo dµi trong 3-4 ngµy. Niªm m¹c m¾t ®á sÉm, nh−îc, thë dèc kÌm theo nh÷ng c¬n ho, l«ng dùng cã chÊm xuÊt huyÕt. N−íc m¾t vµ dö ghÌn ch¶y

®øng, ®i l¹i xiªu vÑo. Con vËt khi Øa t¸o, khi Øa liªn tôc. Niªm m¹c mòi vµ miÖng viªm ®á hay ch¶y, kÐo dµi hµng th¸ng.

11

12

https://thuviensach.vn

§a sè tr©u, bß bÖnh bÞ chÕt do kiÖt søc. Mét sè Xung quanh nh÷ng nèt loÐt lµ nh÷ng ®¸m tô tr©u, bß cã thÓ khái bÖnh, håi phôc dÇn.

huyÕt, xuÊt huyÕt lÊm tÊm ®á ch¹y däc theo Tr©u, bß bÞ bÖnh m·n tÝnh vµ sau khi håi phôc thµnh ruét.

vÉn lµ æ chøa virót, gieo r¾c vµo m«i tr−êng xung

- Gan vµng óa vµ dÔ n¸t. Tói mËt s−ng to.

quanh, gãp phÇn lµm t¸i ph¸t cç æ dÞch cò.

Niªm m¹c tói mËt cã tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt tõng m¶ng nhá.

- ThÓ ngoµi da

H¹ch l©m ba mµng treo ruét, l¸ lçh vµ thËn Con vËt ®Çu tiªn còng bÞ loÐt niªm m¹c måm, s−ng, còng cã tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt gièng nh−

mòi, Øa ch¶y, sau ®ã Øa láng gi¶m dÇn, b¾t ®Çu niªm m¹c tói mËt.

xuÊt hiÖn nh÷ng môn nhá nh− ®Çu kim tËp trung 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

thµnh tõng m¶ng ë nh÷ng chç da mÒm nh−: bÑn, nçh, c¹nh vó... Môn ®á, cã mñ, sau vµi ngµy vì

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

ra, ®ãng v¶y. V¶y trãc ra, lµm bong tõng m¶ng Ng−êi ta c¨n cø vµo nh÷ng triÖu chøng l©m th−îng b×, ®Ó lé néi b× tô m¸u ®á.

sµng vµ bÖnh tÝch ®iÓn h×nh cña con vËt bÞ bÖnh ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ

®Ó xÐt ®o¸n bÖnh. §Æc tr−ng cña bÖnh dÞch t¶

ngoµi da (Yªn Dòng, Hµ B¾c n¨m 1952), thÓ nµy tr©u, bß lµ vËt bÖnh cïng mét lóc xuÊt hiÖn sèt còng nhÑ, thØnh tho¶ng míi gÆp.

cao vµ viªm loÐt miÖng; khi nhiÖt ®é h¹ th× Øa ch¶y d÷ déi. Mæ kh¸m thÊy con vËt bÞ bÖnh cã 5. BÖnh tÝch

nh÷ng nèt loÐt cã bê phñ bùa vµng x¸m rÊt ®iÓn Tr©u, bß chÕt do bÖnh dÞch t¶ thÓ hiÖn: h×nh ë d¹ mói khÕ, van håi manh trµng.

- Cç niªm m¹c miÖng, mòi cã tô m¸u ®á vµ

Nguån gèc cña con vËt bÞ bÖnh, ®Æc ®iÓm nh÷ng nèt loÐt nhá nh− h¹t kª, h¹t ®ç phñ bùa cña nh÷ng ®Þa ph−¬ng cã æ dÞch cò, sù l©y lan mµu vµng x¸m, vµ cã nhiÒu mµu s¾c: ®á, tÝm, nhanh cña bÖnh còng lµ nh÷ng c¨n cø ®Ó chÈn vµng, x¸m...

®o¸n bÖnh.

- Trªn niªm m¹c d¹ mói khÕ vµ van håi

- ChÈn ®o¸n virus

manh trµng còng cã nh÷ng nèt loÐt nhá nh− h¹t

®ç cã bê, phñ bùa mµu vµng x¸m vµ dÞch nhÇy Trong tr−êng hîp chÈn ®o¸n l©m sµng kh«ng rÊt ®iÓn h×nh.

xç ®Þnh ®−îc bÖnh, ng−êi ta cã thÓ lÊy 5ml m¸u 13

14

https://thuviensach.vn

§a sè tr©u, bß bÖnh bÞ chÕt do kiÖt søc. Mét sè Xung quanh nh÷ng nèt loÐt lµ nh÷ng ®¸m tô tr©u, bß cã thÓ khái bÖnh, håi phôc dÇn.

huyÕt, xuÊt huyÕt lÊm tÊm ®á ch¹y däc theo Tr©u, bß bÞ bÖnh m·n tÝnh vµ sau khi håi phôc thµnh ruét.

vÉn lµ æ chøa virót, gieo r¾c vµo m«i tr−êng xung

- Gan vµng óa vµ dÔ n¸t. Tói mËt s−ng to.

quanh, gãp phÇn lµm t¸i ph¸t cç æ dÞch cò.

Niªm m¹c tói mËt cã tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt tõng m¶ng nhá.

- ThÓ ngoµi da

H¹ch l©m ba mµng treo ruét, l¸ lçh vµ thËn Con vËt ®Çu tiªn còng bÞ loÐt niªm m¹c måm, s−ng, còng cã tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt gièng nh−

mòi, Øa ch¶y, sau ®ã Øa láng gi¶m dÇn, b¾t ®Çu niªm m¹c tói mËt.

xuÊt hiÖn nh÷ng môn nhá nh− ®Çu kim tËp trung 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

thµnh tõng m¶ng ë nh÷ng chç da mÒm nh−: bÑn, nçh, c¹nh vó... Môn ®á, cã mñ, sau vµi ngµy vì

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

ra, ®ãng v¶y. V¶y trãc ra, lµm bong tõng m¶ng Ng−êi ta c¨n cø vµo nh÷ng triÖu chøng l©m th−îng b×, ®Ó lé néi b× tô m¸u ®á.

sµng vµ bÖnh tÝch ®iÓn h×nh cña con vËt bÞ bÖnh ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ

®Ó xÐt ®o¸n bÖnh. §Æc tr−ng cña bÖnh dÞch t¶

ngoµi da (Yªn Dòng, Hµ B¾c n¨m 1952), thÓ nµy tr©u, bß lµ vËt bÖnh cïng mét lóc xuÊt hiÖn sèt còng nhÑ, thØnh tho¶ng míi gÆp.

cao vµ viªm loÐt miÖng; khi nhiÖt ®é h¹ th× Øa ch¶y d÷ déi. Mæ kh¸m thÊy con vËt bÞ bÖnh cã 5. BÖnh tÝch

nh÷ng nèt loÐt cã bê phñ bùa vµng x¸m rÊt ®iÓn Tr©u, bß chÕt do bÖnh dÞch t¶ thÓ hiÖn: h×nh ë d¹ mói khÕ, van håi manh trµng.

- Cç niªm m¹c miÖng, mòi cã tô m¸u ®á vµ

Nguån gèc cña con vËt bÞ bÖnh, ®Æc ®iÓm nh÷ng nèt loÐt nhá nh− h¹t kª, h¹t ®ç phñ bùa cña nh÷ng ®Þa ph−¬ng cã æ dÞch cò, sù l©y lan mµu vµng x¸m, vµ cã nhiÒu mµu s¾c: ®á, tÝm, nhanh cña bÖnh còng lµ nh÷ng c¨n cø ®Ó chÈn vµng, x¸m...

®o¸n bÖnh.

- Trªn niªm m¹c d¹ mói khÕ vµ van håi

- ChÈn ®o¸n virus

manh trµng còng cã nh÷ng nèt loÐt nhá nh− h¹t

®ç cã bê, phñ bùa mµu vµng x¸m vµ dÞch nhÇy Trong tr−êng hîp chÈn ®o¸n l©m sµng kh«ng rÊt ®iÓn h×nh.

xç ®Þnh ®−îc bÖnh, ng−êi ta cã thÓ lÊy 5ml m¸u 13

14

https://thuviensach.vn

cña con vËt bÞ bÖnh tiªm vµo d−íi da cña mét con bª khoÎ m¹nh. Sau kho¶ng mét tuÇn, con bª sÏ

Khi con vËt bÞ bÖnh sèt cao, h¹ nhiÖt ®é b»ng ph¸t bÖnh cã biÓu hiÖn l©m sµng ®Æc tr−ng cña tiªm Analgin vµo d−íi da: 10ml/ngµy.

bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß.

Do con vËt bÞ bÖnh Øa ch¶y nhiÒu, mÊt n−íc, ph¶i truyÒn dung dÞch sinh lý ®−êng vµ sinh lý

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

mÆn vµo tÜnh m¹ch 2000 ml/ngµy/100 kg thÓ träng.

øng dông ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch g¾n men Cïng víi viÖc ®iÒu trÞ lµ ch¨m sãc, nu«i d−ìng (ELISA), ph−¬ng ph¸p huúnh quang miÔn dÞch tèt con vËt bÞ bÖnh...

(IFAT) ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh ®¹t ®é chÝnh xç cao 8. Phßng bÖnh

(92-96%).

Khi ch−a cã dÞch

7. §iÒu trÞ bÖnh

- Tæ chøc tiªm v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß: T¹i cç

- Ch÷a nguyªn nh©n

æ dÞch cò, nh÷ng vïng xung quanh æ dÞch, cç ®Þa HiÖn nay ch−a cã ho¸ d−îc ®Æc hiÖu; ng−êi ta ph−¬ng n»m trong cç trôc giao th«ng lín, cç ®Þa

®iÒu trÞ bÖnh b»ng huyÕt thanh dÞch t¶ tr©u, bß.

ph−¬ng thuéc cç tØnh biªn giíi ViÖt - Lµo, ViÖt -

HuyÕt thanh cã tç dông ®iÒu trÞ khi bÖnh míi Campuchia, ViÖt - Trung hµng n¨m thùc hiÖn ph¸t, Ýt cã tç dông khi con vËt ®· Øa ch¶y.

tiªm phßng v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß cho toµn ®µn LiÒu dïng: Bª

nÆng 100kg tiªm 60-

tr©u, bß tõ 1-2 lÇn. Tiªm phßng t¹o miÔn dÞch cho 100ml/ngµy

®µn tr©u, bß chèng l¹i bÖnh dÞch t¶ lµ biÖn ph¸p Bß nÆng 100-120kg tiªm 100-160ml/ngµy quan träng nhÊt.

Tr©u tiªm liÒu gÊp ®«i.

Sau khi tiªm v¾cxin, tr©u, bß cã miÔn dÞch chèng bÖnh kÐo dµi tõ 8-12 th¸ng.

- Ch÷a triÖu chøng

- Tæ chøc kiÓm dÞch nghiªm ngÆt viÖc nhËp

§Ó lµm gi¶m Øa ch¶y, cho con vËt bÖnh uèng khÈu tr©u, bß qua cç vïng biªn giíi Campuchia n−íc s¾c cña cç lo¹i lçh¸t: l¸ æi, l¸ sim, l¸ phÌn vµ Lµo, còng nh− t¹i cç h¶i c¶ng ®Ó ng¨n ngõa

®en, lçhÌ t−¬i kÕt hîp víi bét than; tiªm Atropin.

kh«ng cho dÞch bÖnh tõ n−íc ngoµi vµo néi ®Þa.

§Ó diÖt cç vi khuÈn ®−êng ruét kÕt hîp, ta

- T¨ng c−êng biÖn ph¸p vÖ sinh thó y, chèng «

cho con vËt bÞ bÖnh uèng Sulfaguanidin hoÆc nhiÔm m«i tr−êng, lµm cho dÞch bÖnh kh«ng cã dung dÞch thuèc tÝm 5‰.

15

16

https://thuviensach.vn

cña con vËt bÞ bÖnh tiªm vµo d−íi da cña mét con bª khoÎ m¹nh. Sau kho¶ng mét tuÇn, con bª sÏ

Khi con vËt bÞ bÖnh sèt cao, h¹ nhiÖt ®é b»ng ph¸t bÖnh cã biÓu hiÖn l©m sµng ®Æc tr−ng cña tiªm Analgin vµo d−íi da: 10ml/ngµy.

bÖnh dÞch t¶ tr©u, bß.

Do con vËt bÞ bÖnh Øa ch¶y nhiÒu, mÊt n−íc, ph¶i truyÒn dung dÞch sinh lý ®−êng vµ sinh lý

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

mÆn vµo tÜnh m¹ch 2000 ml/ngµy/100 kg thÓ träng.

øng dông ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch g¾n men Cïng víi viÖc ®iÒu trÞ lµ ch¨m sãc, nu«i d−ìng (ELISA), ph−¬ng ph¸p huúnh quang miÔn dÞch tèt con vËt bÞ bÖnh...

(IFAT) ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh ®¹t ®é chÝnh xç cao 8. Phßng bÖnh

(92-96%).

Khi ch−a cã dÞch

7. §iÒu trÞ bÖnh

- Tæ chøc tiªm v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß: T¹i cç

- Ch÷a nguyªn nh©n

æ dÞch cò, nh÷ng vïng xung quanh æ dÞch, cç ®Þa HiÖn nay ch−a cã ho¸ d−îc ®Æc hiÖu; ng−êi ta ph−¬ng n»m trong cç trôc giao th«ng lín, cç ®Þa

®iÒu trÞ bÖnh b»ng huyÕt thanh dÞch t¶ tr©u, bß.

ph−¬ng thuéc cç tØnh biªn giíi ViÖt - Lµo, ViÖt -

HuyÕt thanh cã tç dông ®iÒu trÞ khi bÖnh míi Campuchia, ViÖt - Trung hµng n¨m thùc hiÖn ph¸t, Ýt cã tç dông khi con vËt ®· Øa ch¶y.

tiªm phßng v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß cho toµn ®µn LiÒu dïng: Bª

nÆng 100kg tiªm 60-

tr©u, bß tõ 1-2 lÇn. Tiªm phßng t¹o miÔn dÞch cho 100ml/ngµy

®µn tr©u, bß chèng l¹i bÖnh dÞch t¶ lµ biÖn ph¸p Bß nÆng 100-120kg tiªm 100-160ml/ngµy quan träng nhÊt.

Tr©u tiªm liÒu gÊp ®«i.

Sau khi tiªm v¾cxin, tr©u, bß cã miÔn dÞch chèng bÖnh kÐo dµi tõ 8-12 th¸ng.

- Ch÷a triÖu chøng

- Tæ chøc kiÓm dÞch nghiªm ngÆt viÖc nhËp

§Ó lµm gi¶m Øa ch¶y, cho con vËt bÖnh uèng khÈu tr©u, bß qua cç vïng biªn giíi Campuchia n−íc s¾c cña cç lo¹i lçh¸t: l¸ æi, l¸ sim, l¸ phÌn vµ Lµo, còng nh− t¹i cç h¶i c¶ng ®Ó ng¨n ngõa

®en, lçhÌ t−¬i kÕt hîp víi bét than; tiªm Atropin.

kh«ng cho dÞch bÖnh tõ n−íc ngoµi vµo néi ®Þa.

§Ó diÖt cç vi khuÈn ®−êng ruét kÕt hîp, ta

- T¨ng c−êng biÖn ph¸p vÖ sinh thó y, chèng «

cho con vËt bÞ bÖnh uèng Sulfaguanidin hoÆc nhiÔm m«i tr−êng, lµm cho dÞch bÖnh kh«ng cã

®iÒu kiÖn ph¸t sinh.

15

16

https://thuviensach.vn

- Nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt vµ sö dông ®µn tr©u, bß mét cçh hîp lý, lµm n©ng cao thÓ tr¹ng 2. BÖNH Lë MåM LONG MãNG1

vµ søc chèng ®ì cña tr©u, bß víi dÞch bÖnh.

(Aphthae epizootica, Foot and Mouth

Disease)

Khi cã dÞch x¶y ra

- Tæ chøc kiÓm tra ®µn tr©u, bß ®Ó ph¸t hiÖn 1. Ph©n bè

tr©u, bß èm, cçh ly triÖt ®Ó nh»m ®iÒu trÞ kÞp thêi BÖnh lë måm long mãng lµ bÖnh truyÒn nhiÔm vµ tr¸nh l©y nhiÔm cho tr©u, bß khoÎ.

cÊp tÝnh, l©y lan rÊt nhanh, g©y ra do virót ë hÇu

- Tæ chøc tiªm huyÕt thanh dÞch t¶ tr©u, bß hÕt cç loµi ®éng vËt, ph©n bè kh¾p cç ch©u lôc, cho nh÷ng tr©u, bß nghi m¾c bÖnh vµ tiªm phßng trõ ¤xtr©ylia. Giai ®o¹n n¨m 1999 - 2001, nhiÒu v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß cho ®µn tr©u, bß khoÎ ë æ dÞch lín ®· x¶y ra ë ch©u ¸, trong ®ã cã §µi trong vµ xung quanh æ dÞch.

Loan, Malaixia, In®«nªxia, B¨ngla®Ðt, Th¸i Lan,

- §Þa ph−¬ng kÞp thêi c«ng bè dÞch, cÊm hoµn Lµo, Campuchia, ViÖt Nam...

toµn viÖc giÕt mæ vµ vËn chuyÓn gia sóc nãi chung DÞch còng x¶y ra ë cç n−íc ch©u ¢u nh−: vµ tr©u, bß nãi riªng trong vïng cã dÞch bÖnh.

Ph¸p, Anh, Bå §µo Nha, Italia... g©y thiÖt h¹i lín

- Ch«n tr©u, bß bÞ chÕt do dÞch t¶ tr©u, bß cho bß, dª, cõu (n¨m 2001).

trong cç hè s©u 2m, cã ®æ v«i s¸t trïng vµ lÊp ®Êt ë n−íc ta, tõ n¨m 1954 trë vÒ tr−íc, bÖnh ®·

cÈn thËn. §Þa ®iÓm ch«n tr©u, bß chÕt ph¶i xa cç x¶y ra ë hÇu hÕt cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam. Tõ

®−êng giao th«ng vµ nguån n−íc c«ng céng.

1955 - 1980, cç tØnh phÝa B¾c ®· c¬ b¶n khèng

- Chuång tr¹i vµ cç ®Þa ®iÓm cã tr©u, bß èm chÕ nh−ng ë phÝa Nam dÞch bÖnh vÉn r¶i rç x¶y hoÆc chÕt bÞ « nhiÔm ph¶i tÈy uÕ, khö trïng ra ë cç tØnh vïng biªn giíi ViÖt Nam -

triÖt ®Ó. Cã thÓ xö lý b»ng cç biÖn ph¸p: Hun Campuchia vµ ViÖt Nam - Lµo. Tõ n¨m 1998 -

®èt ph©n rç, phun dung dÞch Cresyl 2%, Iodin 2001, dÞch bÖnh nµy ®· x¶y ra ë 14 tØnh: Qu¶ng 1%. Sau 30 ngµy míi ®−îc sö dông l¹i chuång TrÞ, Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng B×nh, Thanh Ho¸, tr¹i ®Ó nhèt tr©u, bß khoÎ.

Sau khi con tr©u, bß chÕt cuèi cïng hoÆc tr©u, __________

bß khái bÖnh cuèi cïng ®· ®−îc 21-30 ngµy míi 1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, dª, lîn,…

®−îc c«ng bè hÕt dÞch bÖnh.

17

18

https://thuviensach.vn

- Nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt vµ sö dông ®µn tr©u, bß mét cçh hîp lý, lµm n©ng cao thÓ tr¹ng 2. BÖNH Lë MåM LONG MãNG1

vµ søc chèng ®ì cña tr©u, bß víi dÞch bÖnh.

(Aphthae epizootica, Foot and Mouth

Disease)

Khi cã dÞch x¶y ra

- Tæ chøc kiÓm tra ®µn tr©u, bß ®Ó ph¸t hiÖn 1. Ph©n bè

tr©u, bß èm, cçh ly triÖt ®Ó nh»m ®iÒu trÞ kÞp thêi BÖnh lë måm long mãng lµ bÖnh truyÒn nhiÔm vµ tr¸nh l©y nhiÔm cho tr©u, bß khoÎ.

cÊp tÝnh, l©y lan rÊt nhanh, g©y ra do virót ë hÇu

- Tæ chøc tiªm huyÕt thanh dÞch t¶ tr©u, bß hÕt cç loµi ®éng vËt, ph©n bè kh¾p cç ch©u lôc, cho nh÷ng tr©u, bß nghi m¾c bÖnh vµ tiªm phßng trõ ¤xtr©ylia. Giai ®o¹n n¨m 1999 - 2001, nhiÒu v¾cxin dÞch t¶ tr©u, bß cho ®µn tr©u, bß khoÎ ë æ dÞch lín ®· x¶y ra ë ch©u ¸, trong ®ã cã §µi trong vµ xung quanh æ dÞch.

Loan, Malaixia, In®«nªxia, B¨ngla®Ðt, Th¸i Lan,

- §Þa ph−¬ng kÞp thêi c«ng bè dÞch, cÊm hoµn Lµo, Campuchia, ViÖt Nam...

toµn viÖc giÕt mæ vµ vËn chuyÓn gia sóc nãi chung DÞch còng x¶y ra ë cç n−íc ch©u ¢u nh−: vµ tr©u, bß nãi riªng trong vïng cã dÞch bÖnh.

Ph¸p, Anh, Bå §µo Nha, Italia... g©y thiÖt h¹i lín

- Ch«n tr©u, bß bÞ chÕt do dÞch t¶ tr©u, bß cho bß, dª, cõu (n¨m 2001).

trong cç hè s©u 2m, cã ®æ v«i s¸t trïng vµ lÊp ®Êt ë n−íc ta, tõ n¨m 1954 trë vÒ tr−íc, bÖnh ®·

cÈn thËn. §Þa ®iÓm ch«n tr©u, bß chÕt ph¶i xa cç x¶y ra ë hÇu hÕt cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam. Tõ

®−êng giao th«ng vµ nguån n−íc c«ng céng.

1955 - 1980, cç tØnh phÝa B¾c ®· c¬ b¶n khèng

- Chuång tr¹i vµ cç ®Þa ®iÓm cã tr©u, bß èm chÕ nh−ng ë phÝa Nam dÞch bÖnh vÉn r¶i rç x¶y hoÆc chÕt bÞ « nhiÔm ph¶i tÈy uÕ, khö trïng ra ë cç tØnh vïng biªn giíi ViÖt Nam -

triÖt ®Ó. Cã thÓ xö lý b»ng cç biÖn ph¸p: Hun Campuchia vµ ViÖt Nam - Lµo. Tõ n¨m 1998 -

®èt ph©n rç, phun dung dÞch Cresyl 2%, Iodin 2001, dÞch bÖnh nµy ®· x¶y ra ë 14 tØnh: Qu¶ng 1%. Sau 30 ngµy míi ®−îc sö dông l¹i chuång TrÞ, Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng B×nh, Thanh Ho¸, tr¹i ®Ó nhèt tr©u, bß khoÎ.

Sau khi con tr©u, bß chÕt cuèi cïng hoÆc tr©u, __________

bß khái bÖnh cuèi cïng ®· ®−îc 21-30 ngµy míi 1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, dª, lîn,…

17

18

https://thuviensach.vn

Qu¶ng Nam, Cao B»ng, L¹ng S¬n, Lµo Cai, Hµ

Trong m«i tr−êng kh« mïa hÌ, virót sèng 14

Giang... däc quèc lé 1 vµ mét sè tØnh biªn giíi, g©y ngµy, mïa ®«ng 4 tuÇn.

nhiÒu thiÖt h¹i cho ®µn tr©u, bß vµ lîn. Giai ®o¹n 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

tõ 2001 - 2010: nhiÒu æ dÞch bÖnh vÉn x¶y ra r¶i rç ë cç ®Þa ph−¬ng trªn c¶ n−íc.

TriÖu chøng

2. Nguyªn nh©n bÖnh

ë tr©u, bß: Thêi gian nung bÖnh tõ 2-7 ngµy,

®«i khi kÐo dµi tíi 14 ngµy. Sóc vËt bÞ bÖnh thÓ

BÖnh g©y ra do mét sè chñng virót thuéc gièng hiÖn: sèt cao 41 - 41,70C; ¨n Ýt hoÆc kh«ng ¨n, Aphthovirus hä Picornaviridae, thuéc nhãm virót uèng n−íc nhiÒu, n−íc d·i tõ miÖng ch¶y ra nh−

cã ARN. Cho ®Õn nay ®· ph¸t hiÖn 7 serotyp (kiÓu bät xµ phßng. Sau khi sèt 2-3 ngµy b¾t ®Çu xuÊt huyÕt thanh) virót lë måm long mãng, trong ®ã cã hiÖn cç môn nhá ë l−ìi, hµm trªn, m«i, vßm khÈu cç serotyp A, C, O ®−îc coi lµ cç serotyp g©y c¸i, lç mòi. Môn ë ch©n mãng vµ kÏ mãng lµm sóc bÖnh ë ch©u Phi lµ SAT1, SAT2, SAT3. N¨m 1954

vËt quÌ n»m bÖt. ë l−ìi, môn mäc kh¾p mÆt trªn.

ph¸t hiÖn mét sè serotyp g©y bÖnh ë ch©u ¸: Asia 1.

Thµnh cña môn ban ®Çu cã mµu s¸ng, sau ®ã Trong mçi serotyp chÝnh bao gåm mét sè subtyp chuyÓn dÇn sang vµng vµ dµy lªn thµnh tõng (nhãm nhá) nh−: O cã 11 subtyp; A cã 32; C cã 5, m¶ng. Sau 1-3 ngµy cç môn vì, dÞch lympho SAT1 vµ SAT2 cã 9. SAT3 cã 4 vµ Asia l vµ O.

ch¶y ra vµ t¹o thµnh vïng sÑo mµu ®á. SÑo nµy ë pH = 6,9 virót bÞ ngõng kh¶ n¨ng c¶m nhiÔm

®−îc phñ bëi thµnh ®· vì cña môn, sau 1-2 ngµy trong 1 phót, ng−îc l¹i virót rÊt bÒn v÷ng trong

®−îc phñ b»ng líp tÕ bµo biÓu m« mäc dÇn tõ m«i tr−êng kiÒm, cho ®Õn khi pH>11, virót còng ngoµi vµo trong. Cç nèt loÐt ë ch©n do th−êng nhanh chãng bÞ tiªu diÖt. NhiÖt ®é m«i tr−êng 45

xuyªn tiÕp xóc víi m«i tr−êng bÈn nªn cã thÓ bÞ

- 560C sÏ lµm tan r· protein dÉn ®Õn mÊt kh¶

nhiÔm trïng, g©y ra bong mãng.

n¨ng g©y bÖnh vµ tÝnh miÔn dÞch cña virus. ë

§èi víi bß s÷a, th−êng thÊy nh÷ng biÕn ®æi ë 850C virót bÞ tiªu diÖt trong vßng 1 phót. ë nhiÖt nóm vó, ban ®Çu lµ nh÷ng môn nhá, sau ®ã lín

®é 20 - 250C virót sèng ®−îc mét sè tuÇn. Virót dÇn lªn vµ ¨n s©u vµo líp trong, nhanh chãng nøt kh«ng chÞu sù tç ®éng cña axªton, chloroform, ra, ®Æc biÖt ë thêi kú cho s÷a.

ªte, phªnol, nh−ng rÊt mÉn c¶m víi axit, formol.

19

20

https://thuviensach.vn

Qu¶ng Nam, Cao B»ng, L¹ng S¬n, Lµo Cai, Hµ

Trong m«i tr−êng kh« mïa hÌ, virót sèng 14

Giang... däc quèc lé 1 vµ mét sè tØnh biªn giíi, g©y ngµy, mïa ®«ng 4 tuÇn.

nhiÒu thiÖt h¹i cho ®µn tr©u, bß vµ lîn. Giai ®o¹n 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

tõ 2001 - 2010: nhiÒu æ dÞch bÖnh vÉn x¶y ra r¶i rç ë cç ®Þa ph−¬ng trªn c¶ n−íc.

TriÖu chøng

2. Nguyªn nh©n bÖnh

ë tr©u, bß: Thêi gian nung bÖnh tõ 2-7 ngµy,

®«i khi kÐo dµi tíi 14 ngµy. Sóc vËt bÞ bÖnh thÓ

BÖnh g©y ra do mét sè chñng virót thuéc gièng hiÖn: sèt cao 41 - 41,70C; ¨n Ýt hoÆc kh«ng ¨n, Aphthovirus hä Picornaviridae, thuéc nhãm virót uèng n−íc nhiÒu, n−íc d·i tõ miÖng ch¶y ra nh−

cã ARN. Cho ®Õn nay ®· ph¸t hiÖn 7 serotyp (kiÓu bät xµ phßng. Sau khi sèt 2-3 ngµy b¾t ®Çu xuÊt huyÕt thanh) virót lë måm long mãng, trong ®ã cã hiÖn cç môn nhá ë l−ìi, hµm trªn, m«i, vßm khÈu cç serotyp A, C, O ®−îc coi lµ cç serotyp g©y c¸i, lç mòi. Môn ë ch©n mãng vµ kÏ mãng lµm sóc bÖnh ë ch©u Phi lµ SAT1, SAT2, SAT3. N¨m 1954

vËt quÌ n»m bÖt. ë l−ìi, môn mäc kh¾p mÆt trªn.

ph¸t hiÖn mét sè serotyp g©y bÖnh ë ch©u ¸: Asia 1.

Thµnh cña môn ban ®Çu cã mµu s¸ng, sau ®ã Trong mçi serotyp chÝnh bao gåm mét sè subtyp chuyÓn dÇn sang vµng vµ dµy lªn thµnh tõng (nhãm nhá) nh−: O cã 11 subtyp; A cã 32; C cã 5, m¶ng. Sau 1-3 ngµy cç môn vì, dÞch lympho SAT1 vµ SAT2 cã 9. SAT3 cã 4 vµ Asia l vµ O.

ch¶y ra vµ t¹o thµnh vïng sÑo mµu ®á. SÑo nµy ë pH = 6,9 virót bÞ ngõng kh¶ n¨ng c¶m nhiÔm

®−îc phñ bëi thµnh ®· vì cña môn, sau 1-2 ngµy trong 1 phót, ng−îc l¹i virót rÊt bÒn v÷ng trong

®−îc phñ b»ng líp tÕ bµo biÓu m« mäc dÇn tõ m«i tr−êng kiÒm, cho ®Õn khi pH>11, virót còng ngoµi vµo trong. Cç nèt loÐt ë ch©n do th−êng nhanh chãng bÞ tiªu diÖt. NhiÖt ®é m«i tr−êng 45

xuyªn tiÕp xóc víi m«i tr−êng bÈn nªn cã thÓ bÞ

- 560C sÏ lµm tan r· protein dÉn ®Õn mÊt kh¶

nhiÔm trïng, g©y ra bong mãng.

n¨ng g©y bÖnh vµ tÝnh miÔn dÞch cña virus. ë

§èi víi bß s÷a, th−êng thÊy nh÷ng biÕn ®æi ë 850C virót bÞ tiªu diÖt trong vßng 1 phót. ë nhiÖt nóm vó, ban ®Çu lµ nh÷ng môn nhá, sau ®ã lín

®é 20 - 250C virót sèng ®−îc mét sè tuÇn. Virót dÇn lªn vµ ¨n s©u vµo líp trong, nhanh chãng nøt kh«ng chÞu sù tç ®éng cña axªton, chloroform, ra, ®Æc biÖt ë thêi kú cho s÷a.

ªte, phªnol, nh−ng rÊt mÉn c¶m víi axit, formol.

19

20

https://thuviensach.vn

- BÖnh tÝch

nhËp chÝnh cña virót lµ qua miÖng, sau ®ã ph¸t BÖnh tÝch ®iÓn h×nh cña bÖnh lë måm long triÓn ë tuyÕn h¹ch nh©n vµ h¹ch trung gian ®Çu, mãng lµ môn vµ sÑo ë måm vµ mãng. Môn cã kÝch cæ. Tõ n¬i c¶m nhiÔm ®Çu tiªn, virót x©m nhËp th−íc khç nhau, dÞch trong môn chøa ®Çy b¹ch rÊt nhanh vµo hÖ thèng l©m ba vµ m¸u. Tõ ®ã cÇu (lympho), sau khi vì ra thÊy vÕt loÐt mµu virót ®−îc bµi xuÊt ra n−íc tiÓu vµ s÷a. Virót tõ hång. Víi thÓ huû diÖt cã nh÷ng biÕn ®æi c¬ v©n, m¸u ®Õn cç tæ chøc mÉn c¶m, ph¸t triÓn nh©n c¬ tim, cã thÓ g©y viªm gan, thËn vµ biÕn ®æi ë lªn lÇn thø hai lµm t¨ng ®éc lùc vµ t¹o ra nh÷ng lçh, niªm m¹c d¹ cá.

triÖu chøng l©m sµng ®Çu tiªn nh−: sèt cao, mäc môn ë niªm m¹c trong xoang miÖng, lîi, mòi, vó 4. DÞch tÔ häc

vµ da xung quanh mãng. Sau bèn ngµy cã nh÷ng

- §éng vËt c¶m nhiÔm

triÖu chøng ®Çu tiªn, c¬ thÓ b¾t ®Çu s¶n sinh kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu. KÕt thóc giai ®o¹n ph¸t triÓn

§éng vËt c¶m nhiÔm víi virót lë måm long môn, con vËt h¹ sèt, dÇn dÇn lµnh bÖnh, nhanh mãng lµ tr©u, bß råi ®Õn lîn, cõu, dª vµ cç ®éng chãng trë l¹i b×nh th−êng nh−ng virót cßn tiÕp tôc vËt mãng guèc ch½n khç. Tû lÖ chÕt ®èi víi th¶i ra m«i tr−êng sau khi lîn khái bÖnh tõ 1-2

®éng vËt tr−ëng thµnh kh«ng cao, chiÕm 1-5%, th¸ng vµ tr©u, bß khái bÖnh tõ 2-6 th¸ng sau.

nh−ng ®èi víi ®éng vËt non chiÕm tíi 50 - 70%.

Virót còng mÉn c¶m víi ®éng vËt hoang d·

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

thuéc bé mãng guèc ch½n nh−: lîn, nai, bß rõng, ho½ng, v.v.. Nh÷ng ®éng vËt hoang d· ë ch©u C¨n cø vµo triÖu chøng bÖnh tÝch cña con vËt Phi, ch©u ¸ vµ Nam Mü rÊt cã ý nghÜa trong m¾c bÖnh, ®Æc biÖt lµ c¨n cø vµo loµi vËt c¶m viÖc l©y truyÒn bÖnh. §éng vËt thÝ nghiÖm c¶m nhiÔm ®Ó ph©n biÖt cç bÖnh sau ®©y.

nhiÔm lµ: chuét lang, chuét b¹ch vµ thá.

§éng vËt c¶m nhiÔm

§éng vËt thÝ nghiÖm

- TÝnh chÊt g©y bÖnh

BÖnh

Virus

Chuét

chuét

Bß Lîn Cõu Dª Ngùa

Thá

lang

b¹ch

§−êng x©m nhËp tù nhiªn cña virót vµo tr©u, Lë måm

Aphtho

bß lµ niªm m¹c ®−êng h« hÊp trªn vµ b¾t ®Çu sinh

+

+

+

+

-

+

+

+

long mãng

virót

s¶n ë niªm m¹c xoang mòi. §èi víi lîn ®−êng x©m Viªm môn Rhabdo

+

+

+

+

+

+

+

+

21

22

https://thuviensach.vn

- BÖnh tÝch

nhËp chÝnh cña virót lµ qua miÖng, sau ®ã ph¸t BÖnh tÝch ®iÓn h×nh cña bÖnh lë måm long triÓn ë tuyÕn h¹ch nh©n vµ h¹ch trung gian ®Çu, mãng lµ môn vµ sÑo ë måm vµ mãng. Môn cã kÝch cæ. Tõ n¬i c¶m nhiÔm ®Çu tiªn, virót x©m nhËp th−íc khç nhau, dÞch trong môn chøa ®Çy b¹ch rÊt nhanh vµo hÖ thèng l©m ba vµ m¸u. Tõ ®ã cÇu (lympho), sau khi vì ra thÊy vÕt loÐt mµu virót ®−îc bµi xuÊt ra n−íc tiÓu vµ s÷a. Virót tõ hång. Víi thÓ huû diÖt cã nh÷ng biÕn ®æi c¬ v©n, m¸u ®Õn cç tæ chøc mÉn c¶m, ph¸t triÓn nh©n c¬ tim, cã thÓ g©y viªm gan, thËn vµ biÕn ®æi ë lªn lÇn thø hai lµm t¨ng ®éc lùc vµ t¹o ra nh÷ng lçh, niªm m¹c d¹ cá.

triÖu chøng l©m sµng ®Çu tiªn nh−: sèt cao, mäc môn ë niªm m¹c trong xoang miÖng, lîi, mòi, vó 4. DÞch tÔ häc

vµ da xung quanh mãng. Sau bèn ngµy cã nh÷ng

- §éng vËt c¶m nhiÔm

triÖu chøng ®Çu tiªn, c¬ thÓ b¾t ®Çu s¶n sinh kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu. KÕt thóc giai ®o¹n ph¸t triÓn

§éng vËt c¶m nhiÔm víi virót lë måm long môn, con vËt h¹ sèt, dÇn dÇn lµnh bÖnh, nhanh mãng lµ tr©u, bß råi ®Õn lîn, cõu, dª vµ cç ®éng chãng trë l¹i b×nh th−êng nh−ng virót cßn tiÕp tôc vËt mãng guèc ch½n khç. Tû lÖ chÕt ®èi víi th¶i ra m«i tr−êng sau khi lîn khái bÖnh tõ 1-2

®éng vËt tr−ëng thµnh kh«ng cao, chiÕm 1-5%, th¸ng vµ tr©u, bß khái bÖnh tõ 2-6 th¸ng sau.

nh−ng ®èi víi ®éng vËt non chiÕm tíi 50 - 70%.

Virót còng mÉn c¶m víi ®éng vËt hoang d·

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

thuéc bé mãng guèc ch½n nh−: lîn, nai, bß rõng, ho½ng, v.v.. Nh÷ng ®éng vËt hoang d· ë ch©u C¨n cø vµo triÖu chøng bÖnh tÝch cña con vËt Phi, ch©u ¸ vµ Nam Mü rÊt cã ý nghÜa trong m¾c bÖnh, ®Æc biÖt lµ c¨n cø vµo loµi vËt c¶m viÖc l©y truyÒn bÖnh. §éng vËt thÝ nghiÖm c¶m nhiÔm ®Ó ph©n biÖt cç bÖnh sau ®©y.

nhiÔm lµ: chuét lang, chuét b¹ch vµ thá.

§éng vËt c¶m nhiÔm

§éng vËt thÝ nghiÖm

- TÝnh chÊt g©y bÖnh

BÖnh

Virus

Chuét

chuét

Bß Lîn Cõu Dª Ngùa

Thá

lang

b¹ch

§−êng x©m nhËp tù nhiªn cña virót vµo tr©u, Lë måm

Aphtho

bß lµ niªm m¹c ®−êng h« hÊp trªn vµ b¾t ®Çu sinh

+

+

+

+

-

+

+

+

long mãng

virót

s¶n ë niªm m¹c xoang mòi. §èi víi lîn ®−êng x©m Viªm môn Rhabdo

+

+

+

+

+

+

+

+

21

22

https://thuviensach.vn

n−íc ë

virót

ra th× biÖn ph¸p khèng chÕ tèt nhÊt lµ giÕt toµn miÖng

®µn vµ tiªu huû xç chÕt.

BÖnh môn

Entero

n−íc cña

-

+

-

-

-

-

+

-

7. Phßng bÖnh

virót

lîn

- Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm:

Trong qu¸ tr×nh bÞ bÖnh con vËt s¶n sinh kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu chèng l¹i serotyp virót lë BÖnh phÈm lÊy ®Ó chÈn ®o¸n lµ cç môn ë måm long mãng ®· nhiÔm. MiÔn dÞch nµy xuÊt d−íi kÏ ch©n, trong måm hoÆc còng cã thÓ lÊy hiÖn sau 2-3 ngµy. Tr©u, bß cã miÔn dÞch kÐo dµi môn ë vó nh−ng nh÷ng môn nµy ch−a ®−îc vì.

1-4 n¨m, nh−ng lîn chØ miÔn dÞch 4 th¸ng ®Õn 1

Thêi giay lÊy tèt nhÊt lµ lóc môn mäc vµo ngµy n¨m, ë dª, cõu miÔn dÞch lµ 1 n¨m. Kh¸ng thÓ

thø 2 - 3 khi dÞch ë bªn trong cßn trong. Tr−íc khi t¹o ra còng cã thÓ truyÒn qua s÷a ®Çu. HiÖu lùc c¾t môn ph¶i dïng n−íc ®un s«i ®Ó nguéi röa miÔn dÞch thô ®éng qua s÷a ®Çu phô thuéc vµo s¹ch, c¾t lÊy Ýt nhÊt 2g bÖnh phÈm cho vµo dung kh¸ng thÓ cña mÑ truyÒn sang con vµ cã thÓ kÐo dÞch photphat glyxerin (pH = 7,6), b¶o qu¶n trong phÝch ®¸ sau ®ã bao gãi cÈn thËn, ghi ®Çy ®ñ vµo dµi 3-5 th¸ng.

phiÕu göi bÖnh phÈm råi göi ®Õn n¬i chÈn ®o¸n.

Tõ nghiªn cøu trªn, ng−êi ta ®· chÕ t¹o v¾cxin Phßng thÝ nghiÖm sÏ tiÕn hµnh ph©n lËp virót phßng bÖnh lë måm long mãng trªn c¬ së nu«i cÊy trªn ®éng vËt thÝ nghiÖm hoÆc trªn m«i tr−êng tÕ

virót trªn m«i tr−êng tÕ bµo thËn bß hoÆc lîn, diÖt bµo vµ xç ®Þnh serotyp b»ng ph¶n øng kÕt hîp bæ virót b»ng phenol, cho bæ trî keo phÌn. HiÖn thÓ víi huyÕt thanh ®Þnh typ chuÈn. Mét sè phßng ng−êi ta dïng v¾cxin ®a giçhÕ tõ cç chñng thÝ nghiÖm ®Þnh typ vµ subtyp b»ng ph−¬ng ph¸p virót typ A, O, Asia 1 phßng bÖnh cho c¶ tr©u, bß ELISA kh¸ng nguyªn hoÆc ph−¬ng ph¸p PCR.

vµ lîn; v¾cxin chÕ tõ virót typ O chØ phßng bÖnh cho lîn.

6. §iÒu trÞ bÖnh

V¾cxin ®−îc tiªm 2 liÒu cçh nhau 3 tuÇn; Cho ®Õn nay vÉn kh«ng cã thuèc ®iÒu trÞ ®Æc tiªm theo ®Þnh kú 6 th¸ng/1 lÇn ë nh÷ng vïng cã hiÖu v× mÇm bÖnh lµ virót. ë nh÷ng n−íc ph¸t l−u hµnh bÖnh cho toµn ®µn tr©u, bß, lîn.

triÓn bÖnh ®· ®−îc thanh to¸n, nÕu cã bÖnh x¶y

- Thùc hiÖn tèt vÖ sinh thó y: Gi÷ g×n chuång lu«n kh« s¹ch, ®Þnh kú phun thuèc diÖt trïng; ñ 23

https://thuviensach.vn

24

n−íc ë

virót

ra th× biÖn ph¸p khèng chÕ tèt nhÊt lµ giÕt toµn miÖng

®µn vµ tiªu huû xç chÕt.

BÖnh môn

Entero

n−íc cña

-

+

-

-

-

-

+

-

7. Phßng bÖnh

virót

lîn

- Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm:

Trong qu¸ tr×nh bÞ bÖnh con vËt s¶n sinh kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu chèng l¹i serotyp virót lë BÖnh phÈm lÊy ®Ó chÈn ®o¸n lµ cç môn ë måm long mãng ®· nhiÔm. MiÔn dÞch nµy xuÊt d−íi kÏ ch©n, trong måm hoÆc còng cã thÓ lÊy hiÖn sau 2-3 ngµy. Tr©u, bß cã miÔn dÞch kÐo dµi môn ë vó nh−ng nh÷ng môn nµy ch−a ®−îc vì.

1-4 n¨m, nh−ng lîn chØ miÔn dÞch 4 th¸ng ®Õn 1

Thêi giay lÊy tèt nhÊt lµ lóc môn mäc vµo ngµy n¨m, ë dª, cõu miÔn dÞch lµ 1 n¨m. Kh¸ng thÓ

thø 2 - 3 khi dÞch ë bªn trong cßn trong. Tr−íc khi t¹o ra còng cã thÓ truyÒn qua s÷a ®Çu. HiÖu lùc c¾t môn ph¶i dïng n−íc ®un s«i ®Ó nguéi röa miÔn dÞch thô ®éng qua s÷a ®Çu phô thuéc vµo s¹ch, c¾t lÊy Ýt nhÊt 2g bÖnh phÈm cho vµo dung kh¸ng thÓ cña mÑ truyÒn sang con vµ cã thÓ kÐo dÞch photphat glyxerin (pH = 7,6), b¶o qu¶n trong phÝch ®¸ sau ®ã bao gãi cÈn thËn, ghi ®Çy ®ñ vµo dµi 3-5 th¸ng.

phiÕu göi bÖnh phÈm råi göi ®Õn n¬i chÈn ®o¸n.

Tõ nghiªn cøu trªn, ng−êi ta ®· chÕ t¹o v¾cxin Phßng thÝ nghiÖm sÏ tiÕn hµnh ph©n lËp virót phßng bÖnh lë måm long mãng trªn c¬ së nu«i cÊy trªn ®éng vËt thÝ nghiÖm hoÆc trªn m«i tr−êng tÕ

virót trªn m«i tr−êng tÕ bµo thËn bß hoÆc lîn, diÖt bµo vµ xç ®Þnh serotyp b»ng ph¶n øng kÕt hîp bæ virót b»ng phenol, cho bæ trî keo phÌn. HiÖn thÓ víi huyÕt thanh ®Þnh typ chuÈn. Mét sè phßng ng−êi ta dïng v¾cxin ®a giçhÕ tõ cç chñng thÝ nghiÖm ®Þnh typ vµ subtyp b»ng ph−¬ng ph¸p virót typ A, O, Asia 1 phßng bÖnh cho c¶ tr©u, bß ELISA kh¸ng nguyªn hoÆc ph−¬ng ph¸p PCR.

vµ lîn; v¾cxin chÕ tõ virót typ O chØ phßng bÖnh cho lîn.

6. §iÒu trÞ bÖnh

V¾cxin ®−îc tiªm 2 liÒu cçh nhau 3 tuÇn; Cho ®Õn nay vÉn kh«ng cã thuèc ®iÒu trÞ ®Æc tiªm theo ®Þnh kú 6 th¸ng/1 lÇn ë nh÷ng vïng cã hiÖu v× mÇm bÖnh lµ virót. ë nh÷ng n−íc ph¸t l−u hµnh bÖnh cho toµn ®µn tr©u, bß, lîn.

triÓn bÖnh ®· ®−îc thanh to¸n, nÕu cã bÖnh x¶y

- Thùc hiÖn tèt vÖ sinh thó y: Gi÷ g×n chuång lu«n kh« s¹ch, ®Þnh kú phun thuèc diÖt trïng; ñ ph©n diÖt mÇm bÖnh.

23

24

https://thuviensach.vn

BÖnh cã tÝnh chÊt ®Þa ph−¬ng, x¶y ra theo

- KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp tr©u, mïa, nhiÒu nhÊt lµ mïa nãng Èm, m−a nhiÒu.

bß ®Ó lo¹i trõ bß mang virót.

ë n−íc ta vµo ®Çu thÕ kû tr−íc, bÖnh hoµnh

- Thùc hiÖn cç quy chÕ phßng chèng bÖnh lë hµnh d÷ déi, sau ®ã do viÖc tiªm v¾cxin vµ vÖ sinh måm long mãng theo quy ®Þnh cña Ph¸p lÖnh phßng bÖnh tèt, bÖnh ®· ®−îc h¹n chÕ.

thó y.

HiÖn t¹i, hµng n¨m bÖnh vÉn r¶i rç x¶y ra ë mét sè tØnh thµnh giÕt h¹i tr©u, bß, ¶nh h−ëng 3. BÖNH NHIÖT TH¸N1

®Õn søc khoÎ con ng−êi g©y tèn kÐm kinh phÝ cho

(Anthrax)

viÖc phßng vµ chèng dÞch.

1. Sù ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm chung cña bÖnh 2. Nguyªn nh©n bÖnh

BÖnh nhiÖt th¸n (Anthrax) lµ mét bÖnh truyÒn BÖnh g©y ra do vi khuÈn nhiÖt th¸n Bacillus nhiÔm cÊp tÝnh chung cho nhiÒu lo¹i ®éng vËt, anthracis.

chñ yÕu lµ ®éng vËt ¨n cá (tr©u, bß, dª, cõu) vµ cã

- H×nh th¸i

thÓ l©y sang ng−êi. BÖnh do trùc khuÈn Bacillus anthracis g©y ra víi ®Æc ®iÓm: con vËt bÞ bÖnh Bacilus anthracis lµ lo¹i trùc khuÈn lín, 2 ®Çu th−êng sèt cao, tæ chøc liªn kÕt thÊm m¸u vµ

vu«ng kÝch th−íc 1 - 1,5 × 4 - 8µm. Vi khuÈn hiÕu t−¬ng dÞch, m¸u ®en thÉm, ®Æc, khã ®«ng, lçh khÝ, kh«ng cã l«ng, kh«ng di ®éng, cã h×nh thµnh s−ng to, mÒm nhòn.

nha bµo vµ gi¸p m«. B¾t mµu Gram d−¬ng.

BÖnh cã ë nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi nh−: miÒn Trong m«i tr−êng dinh d−ìng, vi khuÈn xÕp Nam vµ Trung Mü, miÒn Nam vµ §«ng ¢u, ch©u thµnh chuçi dµi h×nh thµnh nha bµo h×nh bÇu dôc Phi, vïng Caribª, Trung §«ng vµ nhiÒu n¬i khç n»m ë gi÷a th©n vi khuÈn.

trªn thÕ giíi. ë nh÷ng vïng Èm tròng, ngËp lôt NÕu lµm tiªu b¶n vi khuÈn tõ bÖnh phÈm thÊy th−êng hay cã bÖnh h¬n vµ ng−êi ta gäi ®ã lµ

vi khuÈn h×nh thµnh chuçi ng¾n hoÆc ®øng riªng

"vïng nhiÖt th¸n".

lÎ vµ ®−îc bao bäc b»ng gi¸p m«.

+ Gi¸p m« vµ ®iÒu kiÖn h×nh thµnh: Gi¸p m« lµ

__________

yÕu tè ®éc lùc cña vi khuÈn nhiÖt th¸n, gióp vi 1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, ngùa, lîn,…

khuÈn chèng l¹i ®−îc sù thùc bµo cña cç lo¹i tÕ

25

26

https://thuviensach.vn

BÖnh cã tÝnh chÊt ®Þa ph−¬ng, x¶y ra theo

- KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp tr©u, mïa, nhiÒu nhÊt lµ mïa nãng Èm, m−a nhiÒu.

bß ®Ó lo¹i trõ bß mang virót.

ë n−íc ta vµo ®Çu thÕ kû tr−íc, bÖnh hoµnh

- Thùc hiÖn cç quy chÕ phßng chèng bÖnh lë hµnh d÷ déi, sau ®ã do viÖc tiªm v¾cxin vµ vÖ sinh måm long mãng theo quy ®Þnh cña Ph¸p lÖnh phßng bÖnh tèt, bÖnh ®· ®−îc h¹n chÕ.

thó y.

HiÖn t¹i, hµng n¨m bÖnh vÉn r¶i rç x¶y ra ë mét sè tØnh thµnh giÕt h¹i tr©u, bß, ¶nh h−ëng 3. BÖNH NHIÖT TH¸N1

®Õn søc khoÎ con ng−êi g©y tèn kÐm kinh phÝ cho

(Anthrax)

viÖc phßng vµ chèng dÞch.

1. Sù ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm chung cña bÖnh 2. Nguyªn nh©n bÖnh

BÖnh nhiÖt th¸n (Anthrax) lµ mét bÖnh truyÒn BÖnh g©y ra do vi khuÈn nhiÖt th¸n Bacillus nhiÔm cÊp tÝnh chung cho nhiÒu lo¹i ®éng vËt, anthracis.

chñ yÕu lµ ®éng vËt ¨n cá (tr©u, bß, dª, cõu) vµ cã

- H×nh th¸i

thÓ l©y sang ng−êi. BÖnh do trùc khuÈn Bacillus anthracis g©y ra víi ®Æc ®iÓm: con vËt bÞ bÖnh Bacilus anthracis lµ lo¹i trùc khuÈn lín, 2 ®Çu th−êng sèt cao, tæ chøc liªn kÕt thÊm m¸u vµ

vu«ng kÝch th−íc 1 - 1,5 × 4 - 8µm. Vi khuÈn hiÕu t−¬ng dÞch, m¸u ®en thÉm, ®Æc, khã ®«ng, lçh khÝ, kh«ng cã l«ng, kh«ng di ®éng, cã h×nh thµnh s−ng to, mÒm nhòn.

nha bµo vµ gi¸p m«. B¾t mµu Gram d−¬ng.

BÖnh cã ë nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi nh−: miÒn Trong m«i tr−êng dinh d−ìng, vi khuÈn xÕp Nam vµ Trung Mü, miÒn Nam vµ §«ng ¢u, ch©u thµnh chuçi dµi h×nh thµnh nha bµo h×nh bÇu dôc Phi, vïng Caribª, Trung §«ng vµ nhiÒu n¬i khç n»m ë gi÷a th©n vi khuÈn.

trªn thÕ giíi. ë nh÷ng vïng Èm tròng, ngËp lôt NÕu lµm tiªu b¶n vi khuÈn tõ bÖnh phÈm thÊy th−êng hay cã bÖnh h¬n vµ ng−êi ta gäi ®ã lµ

vi khuÈn h×nh thµnh chuçi ng¾n hoÆc ®øng riªng

"vïng nhiÖt th¸n".

lÎ vµ ®−îc bao bäc b»ng gi¸p m«.

+ Gi¸p m« vµ ®iÒu kiÖn h×nh thµnh: Gi¸p m« lµ

__________

yÕu tè ®éc lùc cña vi khuÈn nhiÖt th¸n, gióp vi 1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, ngùa, lîn,…

khuÈn chèng l¹i ®−îc sù thùc bµo cña cç lo¹i tÕ

25

26

https://thuviensach.vn

bµo b¹ch cÇu thùc bµo trong c¬ thÓ vËt chñ. V× vËy, Nha bµo rÊt khã b¾t mµu nªn ph¶i dïng chØ khi ®· x©m nhËp vµo c¬ thÓ con vËt ®Ó g©y ph−¬ng ph¸p nhuém ®Æc biÖt nh− ph−¬ng ph¸p bÖnh, vi khuÈn míi h×nh thµnh gi¸p m«, gi¸p m«

nhuém Ziehl - Nielsen.

cã søc ®Ò kh¸ng cao víi nhiÖt ®é vµ sù thèi r÷a.

+ §éc tè cña vi khuÈn

Trong cÊu tróc cña gi¸p m« cã mét thµnh phÇn Chñng vi khuÈn cã ®éc lùc mang 2 plasmid

®−îc gäi lµ kÕt tña tè nguyªn cã kh¶ n¨ng g©y (pXO1 vµ pX02) chøa gen m· ho¸ ®Ó s¶n sinh ®éc ph¶n øng kÕt tña m¹nh víi kh¸ng thÓ t−¬ng øng.

tè vµ gi¸p m«.

Dùa vµo hiÖn t−îng nµy ng−êi ta lµm ph¶n

§éc tè cña vi khuÈn gåm 3 lo¹i protein cïng øng kÕt tña t¹o vßng ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh. Ph¶n phèi hîp: protective antigen (PA, 83 KDa), lethal øng ®−îc Ascoli ph¸t hiÖn nªn cã tªn lµ ph¶n øng factor (LF, 87 KDa) vµ edema factor (EF, 89

Ascoli.

KDa). Bacillus anthracis s¶n sinh ®éc tè g©y phï

+ Nha bµo vµ ®iÒu kiÖn h×nh thµnh: §Ó vi nÒ (edema toxin - b¶n chÊt lµ mét adenyl vßng, do khuÈn nhiÖt th¸n h×nh thµnh nha bµo, cÇn cã cç PA vµ EF kÕt hîp ho¹t ®éng) vµ ®éc tè g©y chÕt

®iÒu kiÖn sau:

(lethal toxin - cã thÓ lµ metalloprotease do PA vµ

- Cã ®Çy ®ñ oxy tù do (®iÒu kiÖn nµy kh«ng thÓ

LF kÕt hîp).

cã khi vi khuÈn ë trong c¬ thÓ ký chñ)

- NhiÖt ®é tõ 12 - 420C

- Nu«i cÊy

- Cã ®é Èm nhÊt ®Þnh

Vi khuÈn hiÕu khÝ dÔ nu«i cÊy trong cç m«i

- NghÌo chÊt dinh d−ìng

tr−êng th«ng th−êng víi nhiÖt ®é tõ 12 - 420C, pH

- M«i tr−êng cã pH trung tÝnh hoÆc h¬i kiÒm.

tõ 7 - 7,4.

V× vËy, vi khuÈn chØ cã thÓ h×nh thµnh nha bµo

+ M«i tr−êng n−íc thÞt: Sau 24h cã nh÷ng sîi khi ra khái c¬ thÓ cña con vËt bÞ bÖnh hoÆc khi nh− sîi b«ng l¬ löng däc èng nghiÖm råi l¾ng nu«i cÊy trong m«i tr−êng dinh d−ìng nh©n t¹o.

xuèng ®¸y thµnh cÆn tr¾ng, m«i tr−êng trong, V× nha bµo cã søc ®Ò kh¸ng cao, tån t¹i l©u cã mïi th¬m cña b¬, trªn mÆt m«i tr−êng kh«ng trong tù nhiªn vµ lµ nguån l©y bÖnh cùc kú cã mµng.

nguy hiÓm nªn trong thùc tÕ ng−êi ta cÊm mæ

+ Th¹ch th−êng: KhuÈn l¹c d¹ng R to, nh¸m, sóc vËt bÞ bÖnh ®Ó ng¨n chÆn sù h×nh thµnh nha xï x×, mµu tro tr¾ng, ®−êng kÝnh cña khuÈn l¹c tõ bµo cña vi khuÈn.

2 - 3mm.

27

28

https://thuviensach.vn

bµo b¹ch cÇu thùc bµo trong c¬ thÓ vËt chñ. V× vËy, Nha bµo rÊt khã b¾t mµu nªn ph¶i dïng chØ khi ®· x©m nhËp vµo c¬ thÓ con vËt ®Ó g©y ph−¬ng ph¸p nhuém ®Æc biÖt nh− ph−¬ng ph¸p bÖnh, vi khuÈn míi h×nh thµnh gi¸p m«, gi¸p m«

nhuém Ziehl - Nielsen.

cã søc ®Ò kh¸ng cao víi nhiÖt ®é vµ sù thèi r÷a.

+ §éc tè cña vi khuÈn

Trong cÊu tróc cña gi¸p m« cã mét thµnh phÇn Chñng vi khuÈn cã ®éc lùc mang 2 plasmid

®−îc gäi lµ kÕt tña tè nguyªn cã kh¶ n¨ng g©y (pXO1 vµ pX02) chøa gen m· ho¸ ®Ó s¶n sinh ®éc ph¶n øng kÕt tña m¹nh víi kh¸ng thÓ t−¬ng øng.

tè vµ gi¸p m«.

Dùa vµo hiÖn t−îng nµy ng−êi ta lµm ph¶n

§éc tè cña vi khuÈn gåm 3 lo¹i protein cïng øng kÕt tña t¹o vßng ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh. Ph¶n phèi hîp: protective antigen (PA, 83 KDa), lethal øng ®−îc Ascoli ph¸t hiÖn nªn cã tªn lµ ph¶n øng factor (LF, 87 KDa) vµ edema factor (EF, 89

Ascoli.

KDa). Bacillus anthracis s¶n sinh ®éc tè g©y phï

+ Nha bµo vµ ®iÒu kiÖn h×nh thµnh: §Ó vi nÒ (edema toxin - b¶n chÊt lµ mét adenyl vßng, do khuÈn nhiÖt th¸n h×nh thµnh nha bµo, cÇn cã cç PA vµ EF kÕt hîp ho¹t ®éng) vµ ®éc tè g©y chÕt

®iÒu kiÖn sau:

(lethal toxin - cã thÓ lµ metalloprotease do PA vµ

- Cã ®Çy ®ñ oxy tù do (®iÒu kiÖn nµy kh«ng thÓ

LF kÕt hîp).

cã khi vi khuÈn ë trong c¬ thÓ ký chñ)

- NhiÖt ®é tõ 12 - 420C

- Nu«i cÊy

- Cã ®é Èm nhÊt ®Þnh

Vi khuÈn hiÕu khÝ dÔ nu«i cÊy trong cç m«i

- NghÌo chÊt dinh d−ìng

tr−êng th«ng th−êng víi nhiÖt ®é tõ 12 - 420C, pH

- M«i tr−êng cã pH trung tÝnh hoÆc h¬i kiÒm.

tõ 7 - 7,4.

V× vËy, vi khuÈn chØ cã thÓ h×nh thµnh nha bµo

+ M«i tr−êng n−íc thÞt: Sau 24h cã nh÷ng sîi khi ra khái c¬ thÓ cña con vËt bÞ bÖnh hoÆc khi nh− sîi b«ng l¬ löng däc èng nghiÖm råi l¾ng nu«i cÊy trong m«i tr−êng dinh d−ìng nh©n t¹o.

xuèng ®¸y thµnh cÆn tr¾ng, m«i tr−êng trong, V× nha bµo cã søc ®Ò kh¸ng cao, tån t¹i l©u cã mïi th¬m cña b¬, trªn mÆt m«i tr−êng kh«ng trong tù nhiªn vµ lµ nguån l©y bÖnh cùc kú cã mµng.

nguy hiÓm nªn trong thùc tÕ ng−êi ta cÊm mæ

+ Th¹ch th−êng: KhuÈn l¹c d¹ng R to, nh¸m, sóc vËt bÞ bÖnh ®Ó ng¨n chÆn sù h×nh thµnh nha xï x×, mµu tro tr¾ng, ®−êng kÝnh cña khuÈn l¹c tõ bµo cña vi khuÈn.

2 - 3mm.

27

28

https://thuviensach.vn

+ Th¹ch m¸u: Vi khuÈn kh«ng g©y dung bicarbonate, bæ sung 20% CO2

huyÕt, xuÊt hiÖn nh÷ng khuÈn l¹c d¹ng S nhiÒu Nh¹y víi gamma phage

+

-

h¬n d¹ng R. Cç khuÈn l¹c d¹ng S cã h×nh trßn mÆt låi, h¬i nh¨n nheo.

- Søc ®Ò kh¸ng

+ Gelatin: CÊy vi khuÈn theo ®−êng chÝch s©u,

+ Vi khuÈn cã søc ®Ò kh¸ng kÐm, ë 550C vi nu«i 280C ®Õn 48 giê vi khuÈn mäc thµnh nh÷ng khuÈn chÞu ®−îc 55 phót, 600C ®−îc 15 phót, nh¸nh vu«ng gãc víi ®−êng cÊy, lan to¶ ra xung 1000C chÕt ngay. ¸nh s¸ng mÆt trêi diÖt vi khuÈn quanh; cç nh¸nh nµy cµng gÇn bÒ mÆt nu«i cÊy sau 10 giê, trong bãng tèi vi khuÈn sèng ®−îc 2 -

cµng dµi ra, tr«ng gièng h×nh c©y tïng lén ng−îc.

3 tuÇn. Trong xç chÕt vi khuÈn tån t¹i 2 - 3

NÕu nu«i cÊy vi khuÈn nhiÖt th¸n ë nhiÖt ®é ngµy. Cç chÊt s¸t trïng diÖt vi khuÈn nhanh 42,5 - 430C, vi khuÈn kh«ng h×nh thµnh nha bµo chãng.

vµ ®éc lùc cña chóng gi¶m. NÕu ®em vi khuÈn nµy

+ Nha bµo cña vi khuÈn cã søc ®Ò kh¸ng nu«i cÊy ë nhiÖt ®é 370C, vi khuÈn l¹i h×nh thµnh m¹nh. Víi nhiÖt ®é 1000C chÞu ®−îc 15 phót, hÊp nha bµo nh−ng ®éc lùc gi¶m, ®−îc dïng lµm gièng

−ít 1200C trong 10 phót, sÊy kh« 1800C bÞ giÕt s¶n xuÊt v¾cxin nh−îc ®éc nha bµo nhiÖt th¸n.

sau 30 phót. Trong ®Êt, nha bµo tån t¹i ®−îc 20 -

Vi khuÈn B. anthracis lªn men nh−ng kh«ng 30 n¨m; trong ph©n gia sóc bÞ bÖnh nha bµo tån sinh h¬i cç lo¹i ®−êng glucose, sucrose, maltose t¹i 15 th¸ng. Da cña sóc vËt ng©m muèi hay v«i, vµ salicin.

nha bµo vÉn tån t¹i rÊt l©u.

Mét vµi ®Æc ®iÓm ph©n biÖt Bacillus anthracis Cç chÊt s¸t trïng ph¶i pha ®Æc vµ ph¶i tç vµ Bacillus cereus

®éng l©u míi diÖt ®−îc nha bµo.

4. DÞch tÔ häc

B. anthracis

B.cereus

* Loµi m¾c bÖnh

Kh¶ n¨ng di ®éng

-

+

Dung huyÕt m¸u cõu

±

+++

BÖnh nhiÖt th¸n lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Kh¶ n¨ng khö methylene bleu

±

+++

chung cña nhiÒu loµi ®éng vËt vµ cã thÓ l©y Lªn men salicin

-

+

sang ng−êi.

Mäc ë 450C

-

+

- Trong tù nhiªn: Nh÷ng loµi ®éng vËt ¨n cá KhuÈn l¹c nhµy trong m«i tr−êng th¹ch cã

+

-

nh− tr©u, bß, dª, cõu, h−¬u, nai, l¹c ®µ dÔ m¾c 29

30

https://thuviensach.vn

+ Th¹ch m¸u: Vi khuÈn kh«ng g©y dung bicarbonate, bæ sung 20% CO2

huyÕt, xuÊt hiÖn nh÷ng khuÈn l¹c d¹ng S nhiÒu Nh¹y víi gamma phage

+

-

h¬n d¹ng R. Cç khuÈn l¹c d¹ng S cã h×nh trßn mÆt låi, h¬i nh¨n nheo.

- Søc ®Ò kh¸ng

+ Gelatin: CÊy vi khuÈn theo ®−êng chÝch s©u,

+ Vi khuÈn cã søc ®Ò kh¸ng kÐm, ë 550C vi nu«i 280C ®Õn 48 giê vi khuÈn mäc thµnh nh÷ng khuÈn chÞu ®−îc 55 phót, 600C ®−îc 15 phót, nh¸nh vu«ng gãc víi ®−êng cÊy, lan to¶ ra xung 1000C chÕt ngay. ¸nh s¸ng mÆt trêi diÖt vi khuÈn quanh; cç nh¸nh nµy cµng gÇn bÒ mÆt nu«i cÊy sau 10 giê, trong bãng tèi vi khuÈn sèng ®−îc 2 -

cµng dµi ra, tr«ng gièng h×nh c©y tïng lén ng−îc.

3 tuÇn. Trong xç chÕt vi khuÈn tån t¹i 2 - 3

NÕu nu«i cÊy vi khuÈn nhiÖt th¸n ë nhiÖt ®é ngµy. Cç chÊt s¸t trïng diÖt vi khuÈn nhanh 42,5 - 430C, vi khuÈn kh«ng h×nh thµnh nha bµo chãng.

vµ ®éc lùc cña chóng gi¶m. NÕu ®em vi khuÈn nµy

+ Nha bµo cña vi khuÈn cã søc ®Ò kh¸ng nu«i cÊy ë nhiÖt ®é 370C, vi khuÈn l¹i h×nh thµnh m¹nh. Víi nhiÖt ®é 1000C chÞu ®−îc 15 phót, hÊp nha bµo nh−ng ®éc lùc gi¶m, ®−îc dïng lµm gièng

−ít 1200C trong 10 phót, sÊy kh« 1800C bÞ giÕt s¶n xuÊt v¾cxin nh−îc ®éc nha bµo nhiÖt th¸n.

sau 30 phót. Trong ®Êt, nha bµo tån t¹i ®−îc 20 -

Vi khuÈn B. anthracis lªn men nh−ng kh«ng 30 n¨m; trong ph©n gia sóc bÞ bÖnh nha bµo tån sinh h¬i cç lo¹i ®−êng glucose, sucrose, maltose t¹i 15 th¸ng. Da cña sóc vËt ng©m muèi hay v«i, vµ salicin.

nha bµo vÉn tån t¹i rÊt l©u.

Mét vµi ®Æc ®iÓm ph©n biÖt Bacillus anthracis Cç chÊt s¸t trïng ph¶i pha ®Æc vµ ph¶i tç vµ Bacillus cereus

®éng l©u míi diÖt ®−îc nha bµo.

4. DÞch tÔ häc

B. anthracis

B.cereus

* Loµi m¾c bÖnh

Kh¶ n¨ng di ®éng

-

+

Dung huyÕt m¸u cõu

±

+++

BÖnh nhiÖt th¸n lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Kh¶ n¨ng khö methylene bleu

±

+++

chung cña nhiÒu loµi ®éng vËt vµ cã thÓ l©y Lªn men salicin

-

+

sang ng−êi.

Mäc ë 450C

-

+

- Trong tù nhiªn: Nh÷ng loµi ®éng vËt ¨n cá KhuÈn l¹c nhµy trong m«i tr−êng th¹ch cã

+

-

nh− tr©u, bß, dª, cõu, h−¬u, nai, l¹c ®µ dÔ m¾c 29

30

https://thuviensach.vn

bÖnh. Khi m¾c bÖnh chóng th−êng bÞ nhiÔm trïng Khi m−a xuèng nha bµo trong ®Êt theo m−a huyÕt mµ chÕt.

ph¸t t¸n ®i xa råi b¸m vµo c©y cá, khi ®éng vËt ¨n Lîn, chã Ýt c¶m nhiÔm, nÕu m¾c bÖnh th−êng ph¶i nha bµo, khi vµo ®−êng tiªu ho¸, nÕu niªm chØ cã bÖnh tÝch côc bé ë häng vµ h¹ch.

m¹c bÞ tæn th−¬ng (do thøc ¨n cøng, dÞ vËt hoÆc Loµi chim nãi chung vµ gia cÇm nh− gµ, vÞt tæn th−¬ng do ký sinh trïng...) nha bµo sÏ qua vÕt kh«ng c¶m nhiÔm.

th−¬ng vµo m¸u mäc thµnh vi khuÈn mµ g©y

- Trong phßng thÝ nghiÖm cã thÓ g©y bÖnh cho bÖnh. LiÒu g©y chÕt trung b×nh cho ®éng vËt lµ

thá hoÆc chuét lang:

2500 ®Õn 55.000 nha bµo.

+ Chuét lang: tiªm d−íi da canh khuÈn hay bÖnh phÈm. Sau 12 - 15 giê, n¬i tiªm thuû thòng, Ng−êi vµ sóc vËt cã 3 ®−êng truyÒn bÖnh chÝnh: con vËt sèt. Sau 24 - 36 giê con vËt khã thë, mÖt

- Qua ®−êng tiªu ho¸: Do ¨n ph¶i nha bµo lÉn nhäc vµ chÕt sau 48 - 72 giê. Mæ, kh¸m thÊy: n¬i trong thøc ¨n hoÆc n−íc uèng. ë ng−êi lµ ¨n thÞt tiªm thuû thòng, h¹ch l©m ba gÇn ®ã s−ng ®á, gia sóc bÞ bÖnh.

thuû thòng xung quanh, m¸u ®en, ®Æc, khã ®«ng,

- Qua da: Do da bÞ tæn th−¬ng c¬ giíi hoÆc c«n l¸ lçh s−ng to, mÒm n¸t.

trïng mang mÇm bÖnh ®èt ph¶i. Trong nh÷ng

+ Thá: Tiªm d−íi da bÖnh phÈm, sau 2 - 3

tr−êng hîp nµy vai trß cña ruåi, nhÆng, ve, mßng ngµy thá chÕt.

lµ rÊt lín.

* ChÊt chøa vi khuÈn

ë ng−êi l©y qua da hay gÆp ë c«ng nh©n thuéc da, lµm ë lß s¸t sinh hoÆc bç sÜ thó y.

Trong c¬ thÓ, vi khuÈn cã nhiÒu ë m¸u vµ cç

- §−êng h« hÊp: Do hÝt ph¶i nha bµo.

tæ chøc nh− lçh, gan, thËn. Cç chÊt bµi tiÕt qua cç lç tù nhiªn nh− m¾t, mòi, miÖng, hËu m«n...

* Mïa vô ph¸t bÖnh

®Òu cã vi khuÈn. Trong dÞch mËt, n−íc tiÓu vµ s÷a BÖnh nhiÖt th¸n th−êng x¶y ra quanh n¨m

®Òu t×m thÊy mÇm bÖnh.

nh−ng hay ph¸t vµo mïa nãng Èm, nh÷ng th¸ng

* Ph−¬ng thøc truyÒn l©y

m−a nhiÒu, vµo mïa ngËp lôt v× lóc ®ã nha bµo cã

®iÒu kiÖn ph¸t t¸n.

Trong tù nhiªn nha bµo ®ãng vai trß quan ë miÒn nói, bÖnh hay ph¸t vµo mïa hanh kh«, träng trong qu¸ tr×nh truyÒn bÖnh.

31

32

https://thuviensach.vn

bÖnh. Khi m¾c bÖnh chóng th−êng bÞ nhiÔm trïng Khi m−a xuèng nha bµo trong ®Êt theo m−a huyÕt mµ chÕt.

ph¸t t¸n ®i xa råi b¸m vµo c©y cá, khi ®éng vËt ¨n Lîn, chã Ýt c¶m nhiÔm, nÕu m¾c bÖnh th−êng ph¶i nha bµo, khi vµo ®−êng tiªu ho¸, nÕu niªm chØ cã bÖnh tÝch côc bé ë häng vµ h¹ch.

m¹c bÞ tæn th−¬ng (do thøc ¨n cøng, dÞ vËt hoÆc Loµi chim nãi chung vµ gia cÇm nh− gµ, vÞt tæn th−¬ng do ký sinh trïng...) nha bµo sÏ qua vÕt kh«ng c¶m nhiÔm.

th−¬ng vµo m¸u mäc thµnh vi khuÈn mµ g©y

- Trong phßng thÝ nghiÖm cã thÓ g©y bÖnh cho bÖnh. LiÒu g©y chÕt trung b×nh cho ®éng vËt lµ

thá hoÆc chuét lang:

2500 ®Õn 55.000 nha bµo.

+ Chuét lang: tiªm d−íi da canh khuÈn hay bÖnh phÈm. Sau 12 - 15 giê, n¬i tiªm thuû thòng, Ng−êi vµ sóc vËt cã 3 ®−êng truyÒn bÖnh chÝnh: con vËt sèt. Sau 24 - 36 giê con vËt khã thë, mÖt

- Qua ®−êng tiªu ho¸: Do ¨n ph¶i nha bµo lÉn nhäc vµ chÕt sau 48 - 72 giê. Mæ, kh¸m thÊy: n¬i trong thøc ¨n hoÆc n−íc uèng. ë ng−êi lµ ¨n thÞt tiªm thuû thòng, h¹ch l©m ba gÇn ®ã s−ng ®á, gia sóc bÞ bÖnh.

thuû thòng xung quanh, m¸u ®en, ®Æc, khã ®«ng,

- Qua da: Do da bÞ tæn th−¬ng c¬ giíi hoÆc c«n l¸ lçh s−ng to, mÒm n¸t.

trïng mang mÇm bÖnh ®èt ph¶i. Trong nh÷ng

+ Thá: Tiªm d−íi da bÖnh phÈm, sau 2 - 3

tr−êng hîp nµy vai trß cña ruåi, nhÆng, ve, mßng ngµy thá chÕt.

lµ rÊt lín.

* ChÊt chøa vi khuÈn

ë ng−êi l©y qua da hay gÆp ë c«ng nh©n thuéc da, lµm ë lß s¸t sinh hoÆc bç sÜ thó y.

Trong c¬ thÓ, vi khuÈn cã nhiÒu ë m¸u vµ cç

- §−êng h« hÊp: Do hÝt ph¶i nha bµo.

tæ chøc nh− lçh, gan, thËn. Cç chÊt bµi tiÕt qua cç lç tù nhiªn nh− m¾t, mòi, miÖng, hËu m«n...

* Mïa vô ph¸t bÖnh

®Òu cã vi khuÈn. Trong dÞch mËt, n−íc tiÓu vµ s÷a BÖnh nhiÖt th¸n th−êng x¶y ra quanh n¨m

®Òu t×m thÊy mÇm bÖnh.

nh−ng hay ph¸t vµo mïa nãng Èm, nh÷ng th¸ng

* Ph−¬ng thøc truyÒn l©y

m−a nhiÒu, vµo mïa ngËp lôt v× lóc ®ã nha bµo cã

®iÒu kiÖn ph¸t t¸n.

Trong tù nhiªn nha bµo ®ãng vai trß quan ë miÒn nói, bÖnh hay ph¸t vµo mïa hanh kh«, träng trong qu¸ tr×nh truyÒn bÖnh.

31

32

https://thuviensach.vn

do mïa nµy hiÕm cá, gia sóc ph¶i gÆm s¸t ®Êt mµ

ë tr©u, bß:

¨n c¶ nha bµo; mÆt khç vµo mïa kh«, nh÷ng n¬i

- ThÓ quçÊp tÝnh

ao tï, n−íc c¹n th−êng tËp trung nhiÒu nha bµo, gia sóc uèng ph¶i dÔ m¾c bÖnh.

X¶y ra ë ®Çu æ dÞch, bÖnh th−êng xuÊt hiÖn BÖnh th−êng x¶y ra ë nh÷ng vïng nhÊt ®Þnh,

®ét ngét, con vËt run rÈy, m¸ h¬i s−ng, thë hæn gäi lµ "vïng nhiÖt th¸n" do ®· tõng x¶y ra bÖnh, hÓn, thë gÊp, må h«i v· ra, niªm m¹c ®á öng, hoÆc chÊt th¶i hoÆc xç sóc vËt chÕt, m«i tr−êng ®−îc tÝm bÇm. Con vËt sèt cao 40,5 - 420C nghiÕn r¨ng, xö lý kh«ng tèt nha bµo cã ®iÒu kiÖn h×nh thµnh, m¾t ®á, quay cuång, lo¹ng cho¹ng råi quþ xuèng,

®Çu gôc, l−ìi thÌ ra ngoµi, cç lç tù nhiªn rím ph¸t t¸n vµ l©y lan bÖnh.

m¸u. Con vËt chÕt trong vµi giê.

* C¬ chÕ sinh bÖnh

- ThÓ cÊp tÝnh

Sau khi x©m nhËp c¬ thÓ, vi khuÈn h×nh thµnh gi¸p m« ®Ó chèng l¹i sù thùc bµo råi nh©n lªn rÊt Con vËt sèt cao 40 - 420C, tim ®Ëp nhanh, ñ nhanh, lan trµn vµo hÖ b¹ch huyÕt råi vµo m¸u, rò, m¾t ®ê ®Én. Con vËt bá ¨n, mÊt nhu ®éng g©y nhiÔm trïng huyÕt. Vi khuÈn theo m¸u ®Õn ruét, ph©n ®en, lÉn m¸u, n−íc tiÓu lÉn m¸u. Thë cç c¬ quan tæ chøc, g©y rèi lo¹n chøc n¨ng, vi nhanh, thë gÊp, niªm m¹c ®á thÉm, cã nh÷ng vÖt khuÈn tiÕt ®éc tè ®Çu ®éc c¬ thÓ, cuèi cïng do sinh xanh tÝm. Måm mòi cã bät mµu hång, lÉn m¸u.

s¶n qu¸ nhiÒu, chóng chiÕm hÕt oxy trong c¬ thÓ

HÇu, ngùc, bông th−êng s−ng nãng, ®au. BÖnh ký chñ g©y tr¹ng th¸i ng¹t thë. Con vËt chÕt do ph¸t sau 2 ngµy, con vËt vËt v·, lÞm dÇn råi chÕt nhiÔm trïng huyÕt, ng¹t thë vµ bÞ ®Çu ®éc.

do ng¹t thë.

5. TriÖu chøng bÖnh

- ThÓ thø cÊp tÝnh

Thêi gian ñ bÖnh cña tr©u, bß tõ 3 - 7 ngµy Gièng thÓ cÊp tÝnh nh−ng nhÑ h¬n, bÖnh kÐo (lîn tõ 1 - 2 tuÇn) mét sè tr−êng hîp thêi gian dµi tõ 5 - 7 ngµy, con vËt sèt cao, bá ¨n, niªm nµy chØ tõ vµi giê ®Õn 2 ngµy.

m¹c m¾t, miÖng, hËu m«n ®á, vËt thÓ hiÖn buån BÖnh th−êng diÔn ra ë cç thÓ: quçÊp tÝnh, b·, m¾t nh¾m, thÝch n»m, nhu ®éng d¹ cá vµ

cÊp tÝnh, thø cÊp tÝnh vµ thÓ ngoµi da.

ruét rÊt yÕu. Nh÷ng chç da máng th−êng s−ng 33

34

https://thuviensach.vn

do mïa nµy hiÕm cá, gia sóc ph¶i gÆm s¸t ®Êt mµ

ë tr©u, bß:

¨n c¶ nha bµo; mÆt khç vµo mïa kh«, nh÷ng n¬i

- ThÓ quçÊp tÝnh

ao tï, n−íc c¹n th−êng tËp trung nhiÒu nha bµo, gia sóc uèng ph¶i dÔ m¾c bÖnh.

X¶y ra ë ®Çu æ dÞch, bÖnh th−êng xuÊt hiÖn BÖnh th−êng x¶y ra ë nh÷ng vïng nhÊt ®Þnh,

®ét ngét, con vËt run rÈy, m¸ h¬i s−ng, thë hæn gäi lµ "vïng nhiÖt th¸n" do ®· tõng x¶y ra bÖnh, hÓn, thë gÊp, må h«i v· ra, niªm m¹c ®á öng, hoÆc chÊt th¶i hoÆc xç sóc vËt chÕt, m«i tr−êng ®−îc tÝm bÇm. Con vËt sèt cao 40,5 - 420C nghiÕn r¨ng, xö lý kh«ng tèt nha bµo cã ®iÒu kiÖn h×nh thµnh, m¾t ®á, quay cuång, lo¹ng cho¹ng råi quþ xuèng,

®Çu gôc, l−ìi thÌ ra ngoµi, cç lç tù nhiªn rím ph¸t t¸n vµ l©y lan bÖnh.

m¸u. Con vËt chÕt trong vµi giê.

* C¬ chÕ sinh bÖnh

- ThÓ cÊp tÝnh

Sau khi x©m nhËp c¬ thÓ, vi khuÈn h×nh thµnh gi¸p m« ®Ó chèng l¹i sù thùc bµo råi nh©n lªn rÊt Con vËt sèt cao 40 - 420C, tim ®Ëp nhanh, ñ nhanh, lan trµn vµo hÖ b¹ch huyÕt råi vµo m¸u, rò, m¾t ®ê ®Én. Con vËt bá ¨n, mÊt nhu ®éng g©y nhiÔm trïng huyÕt. Vi khuÈn theo m¸u ®Õn ruét, ph©n ®en, lÉn m¸u, n−íc tiÓu lÉn m¸u. Thë cç c¬ quan tæ chøc, g©y rèi lo¹n chøc n¨ng, vi nhanh, thë gÊp, niªm m¹c ®á thÉm, cã nh÷ng vÖt khuÈn tiÕt ®éc tè ®Çu ®éc c¬ thÓ, cuèi cïng do sinh xanh tÝm. Måm mòi cã bät mµu hång, lÉn m¸u.

s¶n qu¸ nhiÒu, chóng chiÕm hÕt oxy trong c¬ thÓ

HÇu, ngùc, bông th−êng s−ng nãng, ®au. BÖnh ký chñ g©y tr¹ng th¸i ng¹t thë. Con vËt chÕt do ph¸t sau 2 ngµy, con vËt vËt v·, lÞm dÇn råi chÕt nhiÔm trïng huyÕt, ng¹t thë vµ bÞ ®Çu ®éc.

do ng¹t thë.

5. TriÖu chøng bÖnh

- ThÓ thø cÊp tÝnh

Thêi gian ñ bÖnh cña tr©u, bß tõ 3 - 7 ngµy Gièng thÓ cÊp tÝnh nh−ng nhÑ h¬n, bÖnh kÐo (lîn tõ 1 - 2 tuÇn) mét sè tr−êng hîp thêi gian dµi tõ 5 - 7 ngµy, con vËt sèt cao, bá ¨n, niªm nµy chØ tõ vµi giê ®Õn 2 ngµy.

m¹c m¾t, miÖng, hËu m«n ®á, vËt thÓ hiÖn buån BÖnh th−êng diÔn ra ë cç thÓ: quçÊp tÝnh, b·, m¾t nh¾m, thÝch n»m, nhu ®éng d¹ cá vµ

cÊp tÝnh, thø cÊp tÝnh vµ thÓ ngoµi da.

ruét rÊt yÕu. Nh÷ng chç da máng th−êng s−ng 33

34

https://thuviensach.vn

t¹o ra cç ung loÐt ngoµi da, ch¶y n−íc vµng cã ThÞt tÝm t¸i cã thÊm m¸u vµ t−¬ng dÞch.

lÉn m¸u.

- Phæi tô m¸u nÆng cã mµu ®en. KhÝ quan cã m¸u lÉn bät.

- ThÓ ngoµi da

- L¸ lçh s−ng to gÊp 2 - 4 lÇn, tÝm sÉm, tæ Th−êng thÊy vµo cuèi æ dÞch. BÖnh thÓ hiÖn chøc lçh n¸t nhòn nh− bïn.

b»ng nh÷ng ung nhiÖt th¸n ë cæ vai, ngùc, h«ng 7. ChÈn ®o¸n bÖnh

hoÆc tr−íc ®ïi. Ban ®Çu ung s−ng, nãng, ®au, sau

®ã l¹nh dÇn kh«ng ®au, gi÷a ung thèi loÐt mµu ®á

ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ häc

thÉm vµ ch¶y n−íc vµng. H¹ch lympho hÇu häng Trong æ dÞch, cÇn quan s¸t kü cç biÓu hiÖn s−ng to, bÖnh tiÕn triÓn 5 - 8 ngµy. NÕu tÝch cùc can l©m sµng vµ ph©n tÝch dÞch tÔ häc.

thiÖp, bÖnh cã thÓ khái.

CÇn ph©n biÖt víi bÖnh tô huyÕt trïng (bÖnh còng ph¸t ra lÎ tÎ, s−ng hÇu khã thë nh−ng m¸u 6. BÖnh tÝch

vÉn ®á, lçh kh«ng s−ng, kh«ng nhòn); bÖnh do Khi con vËt nghi bÞ m¾c bÖnh nhiÖt th¸n chÕt, Clostridium (xç chÕt tr−¬ng to vµ chÕt ®ét ngét); cÊm kh«ng ®−îc mæ. Ng−êi ta chØ mæ ®Ó kh¸m bÖnh do Leptospira thÓ cÊp tÝnh, bÖnh lª d¹ng nghiÖm khi cÇn thiÕt nh−ng ph¶i ®¶m b¶o ®ñ trïng (n−íc ®¸i mµu ®á, niªm m¹c vµng, m¸u ph−¬ng tiÖn phßng hé vµ diÖt trïng tèt.

lo·ng vµ nhít); hiÖn t−îng tróng ®éc (con vËt chÕt

- Sóc vËt chÕt do bÖnh nhiÖt th¸n bông tr−¬ng nhanh, kh«ng sèt, chÕt lÎ tÎ hoÆc hµng lo¹t mét to rÊt nhanh, xç chãng thèi. TÊt c¶ cç lç tù lóc, kh«ng l©y lan).

nhiªn ch¶y m¸u t−¬i, m¸u ®en ®Æc vµ khã ®«ng.

Do con vËt ch−íng bông, ¸p lùc cña xoang bông

ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

lín ®Èy mét phÇn trùc trµng ra ngoµi g©y lßi dom.

- Cçh lÊy bÖnh phÈm: NÕu con vËt sèng th×

- Cç h¹ch lympho ®Òu tô m¸u, mµu tÝm lÊy m¸u ë tÜnh m¹ch tai, tr−íc khi lÊy m¸u ph¶i sÉm, s−ng to nhÊt lµ h¹ch hÇu, h¹ch tr−íc vai s¸t trïng b»ng cån iod 5%, ®îi kh«, ®©m kim vµ h¹ch ®ïi.

th¼ng vµo tÜnh m¹ch cho m¸u ch¶y th¼ng vµo

- Tæ chøc liªn kÕt d−íi da tô m¸u thÊm t−¬ng èng nghiÖm. Sau khi lÊy m¸u xong, s¸t trïng kü dÞch mµu vµng ®Æc biÖt lµ ë cç ung thuû thòng.

chç lÊy m¸u b»ng cån iod 5%. NÕu con vËt chÕt 35

36

https://thuviensach.vn

t¹o ra cç ung loÐt ngoµi da, ch¶y n−íc vµng cã ThÞt tÝm t¸i cã thÊm m¸u vµ t−¬ng dÞch.

lÉn m¸u.

- Phæi tô m¸u nÆng cã mµu ®en. KhÝ quan cã m¸u lÉn bät.

- ThÓ ngoµi da

- L¸ lçh s−ng to gÊp 2 - 4 lÇn, tÝm sÉm, tæ Th−êng thÊy vµo cuèi æ dÞch. BÖnh thÓ hiÖn chøc lçh n¸t nhòn nh− bïn.

b»ng nh÷ng ung nhiÖt th¸n ë cæ vai, ngùc, h«ng 7. ChÈn ®o¸n bÖnh

hoÆc tr−íc ®ïi. Ban ®Çu ung s−ng, nãng, ®au, sau

®ã l¹nh dÇn kh«ng ®au, gi÷a ung thèi loÐt mµu ®á

ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ häc

thÉm vµ ch¶y n−íc vµng. H¹ch lympho hÇu häng Trong æ dÞch, cÇn quan s¸t kü cç biÓu hiÖn s−ng to, bÖnh tiÕn triÓn 5 - 8 ngµy. NÕu tÝch cùc can l©m sµng vµ ph©n tÝch dÞch tÔ häc.

thiÖp, bÖnh cã thÓ khái.

CÇn ph©n biÖt víi bÖnh tô huyÕt trïng (bÖnh còng ph¸t ra lÎ tÎ, s−ng hÇu khã thë nh−ng m¸u 6. BÖnh tÝch

vÉn ®á, lçh kh«ng s−ng, kh«ng nhòn); bÖnh do Khi con vËt nghi bÞ m¾c bÖnh nhiÖt th¸n chÕt, Clostridium (xç chÕt tr−¬ng to vµ chÕt ®ét ngét); cÊm kh«ng ®−îc mæ. Ng−êi ta chØ mæ ®Ó kh¸m bÖnh do Leptospira thÓ cÊp tÝnh, bÖnh lª d¹ng nghiÖm khi cÇn thiÕt nh−ng ph¶i ®¶m b¶o ®ñ trïng (n−íc ®¸i mµu ®á, niªm m¹c vµng, m¸u ph−¬ng tiÖn phßng hé vµ diÖt trïng tèt.

lo·ng vµ nhít); hiÖn t−îng tróng ®éc (con vËt chÕt

- Sóc vËt chÕt do bÖnh nhiÖt th¸n bông tr−¬ng nhanh, kh«ng sèt, chÕt lÎ tÎ hoÆc hµng lo¹t mét to rÊt nhanh, xç chãng thèi. TÊt c¶ cç lç tù lóc, kh«ng l©y lan).

nhiªn ch¶y m¸u t−¬i, m¸u ®en ®Æc vµ khã ®«ng.

Do con vËt ch−íng bông, ¸p lùc cña xoang bông

ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

lín ®Èy mét phÇn trùc trµng ra ngoµi g©y lßi dom.

- Cçh lÊy bÖnh phÈm: NÕu con vËt sèng th×

- Cç h¹ch lympho ®Òu tô m¸u, mµu tÝm lÊy m¸u ë tÜnh m¹ch tai, tr−íc khi lÊy m¸u ph¶i sÉm, s−ng to nhÊt lµ h¹ch hÇu, h¹ch tr−íc vai s¸t trïng b»ng cån iod 5%, ®îi kh«, ®©m kim vµ h¹ch ®ïi.

th¼ng vµo tÜnh m¹ch cho m¸u ch¶y th¼ng vµo

- Tæ chøc liªn kÕt d−íi da tô m¸u thÊm t−¬ng èng nghiÖm. Sau khi lÊy m¸u xong, s¸t trïng kü dÞch mµu vµng ®Æc biÖt lµ ë cç ung thuû thòng.

chç lÊy m¸u b»ng cån iod 5%. NÕu con vËt chÕt 35

36

https://thuviensach.vn

c¾t lÊy mét mÈu da tai cho vµo lä, s¸t trïng hoÆc trøng. H¹ch lympho s−ng ®á, thuû thòng m¸u

®èt vÕt c¾t.

®en, ®Æc, khã ®«ng, l¸ lçh s−ng to, mÒm, tÊt c¶

- Lµm tiªu b¶n, nhuém Gram t×m vi khuÈn: cç c¬ quan tæ chøc tô m¸u, bµng quang chøa ®Çy Trùc khuÈn nhiÖt th¸n to, 2 ®Çu vu«ng, ®øng n−íc tiÓu ®á.

riªng lÎ hoÆc thµnh chuçi ng¾n, cã gi¸p m« bao bäc xung quanh, b¾t mµu Gram d−¬ng.

ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc - ph¶n øng

Vi khuÈn nhiÖt th¸n cã ®éc lùc h×nh thµnh

kÕt tña t¹o vßng Ascoli

gi¸p m« trong m¸u vµ dÞch trong c¬ thÓ gia sóc Trong gi¸p m« cña vi khuÈn nhiÖt th¸n cã mét bÞ bÖnh.

thµnh phÇn kh¸ng nguyªn g©y kÕt tña gäi lµ kÕt Khi lµm tiªu b¶n, ®Ó kh«, cè ®Þnh b»ng cån tña tè nguyªn cã kh¶ n¨ng kÝch thÝch c¬ thÓ ®éng trong 3 phót, nhuém b»ng polychrome methylene vËt sinh ra kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu gäi lµ kÕt tña tè.

blue (nhuém Mc Fadyean's) hoÆc nhuém Giemsa.

Khi kÕt tña tè nguyªn gÆp kÕt tña tè sÏ g©y hiÖn Gi¸p m« b¾t mµu hång, vi khuÈn cã mµu xanh t−îng kÕt tña.

thÉm. TÕ bµo vi khuÈn th−êng ®øng thµnh ®«i Ph¶n øng nµy do Ascoli ph¸t hiÖn n¨m 1911, hoÆc chuçi ng¾n, hai ®Çu vu«ng (vi khuÈn s¾p xÕp lµ ph¶n øng kÕt tña dïng ®Ó ph¸t hiÖn kh¸ng nèi ®u«i nhau).

nguyªn chÞu nhiÖt cña B.anthracis. Ph¶n øng

- Nu«i cÊy bÖnh phÈm vµo cç m«i tr−êng: kh«ng cã tÝnh ®Æc hiÖu cao v× cã thÓ lÉn víi mét sè n−íc thÞt th¹ch th−êng, th¹ch m¸u, quan s¸t tÝnh Bacillus spp. khç vµ nã l¹i phô thuéc vµo kh¶

chÊt mäc.

n¨ng chØ cã B. anthracis nh©n lªn trong c¬ thÓ

- Tiªm ®éng vËt thÝ nghiÖm:

®éng vËt vµ cung cÊp mét l−îng ®ñ kh¸ng nguyªn Dïng chuét lang ®Ó g©y bÖnh.

®Ó cho ph¶n øng d−¬ng tÝnh. Ngµy nay ph¶n øng NÕu bÖnh phÈm cßn t−¬i, ®em nghiÒn pha víi

®−îc sö dông phæ biÕn ë §«ng ¢u.

n−íc sinh lý hoÆc cÊy vµo n−íc thÞt, nu«i 24 giê ë 8. Phßng bÖnh

370C råi tiªm vµo d−íi da trong ®ïi cña chuét.

NÕu bÖnh phÈm thèi cã t¹p khuÈn th× khÝa da

8.1. VÖ sinh phßng bÖnh

bông råi b«i. BÖnh phÈm cã vi khuÈn, chuét sÏ

a. Khi ch−a cã dÞch

chÕt sau 2 - 3 ngµy. Mæ kh¸m thÊy n¬i tiªm thuû ë

thòng côc bé, cã chÊt keo nhµy gièng lßng tr¾ng nh÷ng vïng nhiÖt th¸n, cÇn chó ý phßng 37

38

https://thuviensach.vn

c¾t lÊy mét mÈu da tai cho vµo lä, s¸t trïng hoÆc trøng. H¹ch lympho s−ng ®á, thuû thòng m¸u

®èt vÕt c¾t.

®en, ®Æc, khã ®«ng, l¸ lçh s−ng to, mÒm, tÊt c¶

- Lµm tiªu b¶n, nhuém Gram t×m vi khuÈn: cç c¬ quan tæ chøc tô m¸u, bµng quang chøa ®Çy Trùc khuÈn nhiÖt th¸n to, 2 ®Çu vu«ng, ®øng n−íc tiÓu ®á.

riªng lÎ hoÆc thµnh chuçi ng¾n, cã gi¸p m« bao bäc xung quanh, b¾t mµu Gram d−¬ng.

ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc - ph¶n øng

Vi khuÈn nhiÖt th¸n cã ®éc lùc h×nh thµnh

kÕt tña t¹o vßng Ascoli

gi¸p m« trong m¸u vµ dÞch trong c¬ thÓ gia sóc Trong gi¸p m« cña vi khuÈn nhiÖt th¸n cã mét bÞ bÖnh.

thµnh phÇn kh¸ng nguyªn g©y kÕt tña gäi lµ kÕt Khi lµm tiªu b¶n, ®Ó kh«, cè ®Þnh b»ng cån tña tè nguyªn cã kh¶ n¨ng kÝch thÝch c¬ thÓ ®éng trong 3 phót, nhuém b»ng polychrome methylene vËt sinh ra kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu gäi lµ kÕt tña tè.

blue (nhuém Mc Fadyean's) hoÆc nhuém Giemsa.

Khi kÕt tña tè nguyªn gÆp kÕt tña tè sÏ g©y hiÖn Gi¸p m« b¾t mµu hång, vi khuÈn cã mµu xanh t−îng kÕt tña.

thÉm. TÕ bµo vi khuÈn th−êng ®øng thµnh ®«i Ph¶n øng nµy do Ascoli ph¸t hiÖn n¨m 1911, hoÆc chuçi ng¾n, hai ®Çu vu«ng (vi khuÈn s¾p xÕp lµ ph¶n øng kÕt tña dïng ®Ó ph¸t hiÖn kh¸ng nèi ®u«i nhau).

nguyªn chÞu nhiÖt cña B.anthracis. Ph¶n øng

- Nu«i cÊy bÖnh phÈm vµo cç m«i tr−êng: kh«ng cã tÝnh ®Æc hiÖu cao v× cã thÓ lÉn víi mét sè n−íc thÞt th¹ch th−êng, th¹ch m¸u, quan s¸t tÝnh Bacillus spp. khç vµ nã l¹i phô thuéc vµo kh¶

chÊt mäc.

n¨ng chØ cã B. anthracis nh©n lªn trong c¬ thÓ

- Tiªm ®éng vËt thÝ nghiÖm:

®éng vËt vµ cung cÊp mét l−îng ®ñ kh¸ng nguyªn Dïng chuét lang ®Ó g©y bÖnh.

®Ó cho ph¶n øng d−¬ng tÝnh. Ngµy nay ph¶n øng NÕu bÖnh phÈm cßn t−¬i, ®em nghiÒn pha víi

®−îc sö dông phæ biÕn ë §«ng ¢u.

n−íc sinh lý hoÆc cÊy vµo n−íc thÞt, nu«i 24 giê ë 8. Phßng bÖnh

370C råi tiªm vµo d−íi da trong ®ïi cña chuét.

NÕu bÖnh phÈm thèi cã t¹p khuÈn th× khÝa da

8.1. VÖ sinh phßng bÖnh

bông råi b«i. BÖnh phÈm cã vi khuÈn, chuét sÏ

a. Khi ch−a cã dÞch

chÕt sau 2 - 3 ngµy. Mæ kh¸m thÊy n¬i tiªm thuû ë

thòng côc bé, cã chÊt keo nhµy gièng lßng tr¾ng nh÷ng vïng nhiÖt th¸n, cÇn chó ý phßng 37

38

https://thuviensach.vn

bÖnh cho sóc vËt thô c¶m ®Ó ng¨n chÆn kh«ng cho dÞch x¶y ra:

- Kh«ng vËn chuyÓn gia sóc qua vïng ®ang

- Tiªm phßng v¾cxin triÖt ®Ó cho sóc vËt thô cã dÞch.

c¶m lµ biÖn ph¸p chñ ®éng, cã hiÖu qu¶ vµ kinh

- Xç cña gia sóc chÕt v× bÖnh ph¶i ®−îc ch«n tÕ ®Ó b¶o vÖ gia sóc.

®óng kü thuËt: §µo hè h×nh ch÷ nhËt, dµi 2m

- X©y dùng chuång nu«i gia sóc hîp vÖ sinh, réng 0,6m s©u 2m. XÕp cñi ®Çy d−íi hè, ®Æt xç lu«n gi÷ chuång tr¹i s¹ch sÏ vµ ®Þnh kú s¸t trïng con vËt lªn trªn, t−íi dÇu lªn vµ ®èt. Ph¶i ®èt ®Õn tÈy uÕ.

khi con vËt ch¸y hoµn toµn thµnh tro. R¾c v«i bét

- KiÓm dÞch chÆt chÏ viÖc xuÊt nhËp gia sóc lªn líp tro, lÊp chÆt hè l¹i råi x©y thµnh m¶ cã trong vïng dÞch.

biÓn b¸o "gia sóc chÕt do bÖnh nhiÖt th¸n".

- Kh«ng mæ thÞt, tiªu thô thÞt vµ s¶n phÈm cña Lµm vÖ sinh tiªu ®éc kü n¬i « nhiÔm mÇm bÖnh: gia sóc èm, chÕt.

- Ph©n, rç, chÊt th¶i cña gia sóc èm vµ chÕt

- Kh«ng ch¨n th¶ sóc vËt gÇn n¬i ch«n xç ph¶i ®−îc ch«n hoÆc ®èt.

chÕt v× bÖnh nhiÖt th¸n hoÆc n¬i mæ thÞt sóc vËt

- Phun xót nãng 3 - 5% (NaOH) vµo nÒn bÞ m¾c bÖnh.

chuång, lèi ®i, s©n ch¬i, n¬i mæ kh¸m hoÆc chuång

- Cçh ly theo dâi 15 ngµy víi gia sóc míi mua gia sóc bÞ chÕt.

vÒ råi míi cho nhËp ®µn.

- NÕu gia sóc bÞ bÖnh nhiÖt th¸n chÕt trong chuång, cã thÓ ®èt toµn bé chuång nu«i, ®Êt nÒn b. Khi cã dÞch x¶y ra

chuång ph¶i ®−îc n¹o vÐt mét líp dµy 5 cm ®em Khi ®· xç ®Þnh cã bÖnh nhiÖt th¸n cÇn ph¶i ch«n s©u víi v«i bét hoÆc xót 5%.

c«ng bè dÞch, thi hµnh chÆt chÏ cç biÖn ph¸p

- Tr−íc khi hÕt dÞch ph¶i lµm vÖ sinh tiªu ®éc phßng chèng dÞch.

lÇn cuèi mét cçh kü cµng.

- Tiªm phßng ngay cho toµn ®µn gia sóc.

- Cçh ly kÞp thêi gia sóc m¾c bÖnh vµ nghi

8.2. Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

m¾c bÖnh, cç chÊt th¶i cña gia sóc cçh ly nh−

HiÖn nay ë n−íc ta ®ang sö dông mét lo¹i thøc ¨n thõa, ph©n rç th¶i thu gom hµng ngµy v¾cxin nh−îc ®éc nha bµo nhiÖt th¸n khi dïng

®em ch«n s©u víi v«i bét.

tiªm d−íi da cæ cho tr©u, bß, ngùa víi liÒu 1ml.

- TuyÖt ®èi kh«ng mæ gia sóc èm hoÆc chÕt, V¾cxin cho miÔn dÞch ®−îc 1 n¨m v× vËy 1 n¨m tæ kh«ng b¸n ch¹y gia sóc èm.

39

40

https://thuviensach.vn

bÖnh cho sóc vËt thô c¶m ®Ó ng¨n chÆn kh«ng cho dÞch x¶y ra:

- Kh«ng vËn chuyÓn gia sóc qua vïng ®ang

- Tiªm phßng v¾cxin triÖt ®Ó cho sóc vËt thô cã dÞch.

c¶m lµ biÖn ph¸p chñ ®éng, cã hiÖu qu¶ vµ kinh

- Xç cña gia sóc chÕt v× bÖnh ph¶i ®−îc ch«n tÕ ®Ó b¶o vÖ gia sóc.

®óng kü thuËt: §µo hè h×nh ch÷ nhËt, dµi 2m

- X©y dùng chuång nu«i gia sóc hîp vÖ sinh, réng 0,6m s©u 2m. XÕp cñi ®Çy d−íi hè, ®Æt xç lu«n gi÷ chuång tr¹i s¹ch sÏ vµ ®Þnh kú s¸t trïng con vËt lªn trªn, t−íi dÇu lªn vµ ®èt. Ph¶i ®èt ®Õn tÈy uÕ.

khi con vËt ch¸y hoµn toµn thµnh tro. R¾c v«i bét

- KiÓm dÞch chÆt chÏ viÖc xuÊt nhËp gia sóc lªn líp tro, lÊp chÆt hè l¹i råi x©y thµnh m¶ cã trong vïng dÞch.

biÓn b¸o "gia sóc chÕt do bÖnh nhiÖt th¸n".

- Kh«ng mæ thÞt, tiªu thô thÞt vµ s¶n phÈm cña Lµm vÖ sinh tiªu ®éc kü n¬i « nhiÔm mÇm bÖnh: gia sóc èm, chÕt.

- Ph©n, rç, chÊt th¶i cña gia sóc èm vµ chÕt

- Kh«ng ch¨n th¶ sóc vËt gÇn n¬i ch«n xç ph¶i ®−îc ch«n hoÆc ®èt.

chÕt v× bÖnh nhiÖt th¸n hoÆc n¬i mæ thÞt sóc vËt

- Phun xót nãng 3 - 5% (NaOH) vµo nÒn bÞ m¾c bÖnh.

chuång, lèi ®i, s©n ch¬i, n¬i mæ kh¸m hoÆc chuång

- Cçh ly theo dâi 15 ngµy víi gia sóc míi mua gia sóc bÞ chÕt.

vÒ råi míi cho nhËp ®µn.

- NÕu gia sóc bÞ bÖnh nhiÖt th¸n chÕt trong chuång, cã thÓ ®èt toµn bé chuång nu«i, ®Êt nÒn b. Khi cã dÞch x¶y ra

chuång ph¶i ®−îc n¹o vÐt mét líp dµy 5 cm ®em Khi ®· xç ®Þnh cã bÖnh nhiÖt th¸n cÇn ph¶i ch«n s©u víi v«i bét hoÆc xót 5%.

c«ng bè dÞch, thi hµnh chÆt chÏ cç biÖn ph¸p

- Tr−íc khi hÕt dÞch ph¶i lµm vÖ sinh tiªu ®éc phßng chèng dÞch.

lÇn cuèi mét cçh kü cµng.

- Tiªm phßng ngay cho toµn ®µn gia sóc.

- Cçh ly kÞp thêi gia sóc m¾c bÖnh vµ nghi

8.2. Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

m¾c bÖnh, cç chÊt th¶i cña gia sóc cçh ly nh−

HiÖn nay ë n−íc ta ®ang sö dông mét lo¹i thøc ¨n thõa, ph©n rç th¶i thu gom hµng ngµy v¾cxin nh−îc ®éc nha bµo nhiÖt th¸n khi dïng

®em ch«n s©u víi v«i bét.

tiªm d−íi da cæ cho tr©u, bß, ngùa víi liÒu 1ml.

- TuyÖt ®èi kh«ng mæ gia sóc èm hoÆc chÕt, V¾cxin cho miÔn dÞch ®−îc 1 n¨m v× vËy 1 n¨m tæ 39

40

https://thuviensach.vn

chøc tiªm phßng 1 lÇn vµo th¸ng 3 vµ 4 d−¬ng lÞch vµ tiªm bæ sung vµo th¸ng 9 vµ 10 cho nh÷ng gia

- NÕu dÞch liªn quan ®Õn cç nguån khç (vÝ

sóc míi mua vÒ hoÆc míi sinh ra.

dô nh− l©y qua thøc ¨n) cÇn ®iÒu trÞ kh¸ng sinh: V¾cxin ®−îc sö dông ë vïng nhiÖt th¸n víi cã thÓ dïng 1 trong cç dßng kh¸ng sinh: thêi h¹n tiªm phßng ®−îc quy ®Þnh nh− sau: penicillin,

oxytetracyclin,

amoxicillin,

- §èi víi vïng cã gia sóc chÕt v× bÖnh nhiÖt cyprofloxacin... LiÒu l−îng 25.000 - 30.000 UI/kg th¸n ®· ®−îc ®èt xç hoÆc ch«n, m¶ gia sóc ®−îc thÓ träng; víi liÖu tr×nh 5 ngµy liªn tôc, kh«ng x©y vµ ®æ bª t«ng th× tiªm phßng 5 n¨m liªn tôc tiªm Ýt h¬n 1 triÖu UI/ngµy.

tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

Sö dông mét trong cç phç ®å sau ®©y:

- §èi víi vïng cã gia sóc m¾c bÖnh nhiÖt th¸n bÞ giÕt mæ ¨n thÞt, ph¶i tiªm phßng 10 n¨m liªn

Phç ®å 1:

tôc tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin G dïng liÒu 30.000

- §èi víi vïng cã gia sóc chÕt ®· ch«n nh−ng

®v/kg thÓ träng/ngµy; thuèc tiªm b¾p thÞt liªn tôc m¶ ch−a x©y vµ ®æ bª t«ng th× ph¶i tiªm phßng 20

4-5 ngµy. LiÒu thuèc trong ngµy chia 2-3 lÇn n¨m liªn tôc tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

tiªm. Cã thÓ thay b»ng: Ampicillin dïng liÒu 30mg/kg thÓ träng; cçh sö dông nh− Penicillin G.

9. §iÒu trÞ bÖnh

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: Khi xç ®Þnh chÝnh xç gia sóc bÞ m¾c bÖnh phèi hîp tiªm cafein, vitamin B1, C vµ truyÒn nhiÖt th¸n, tèt nhÊt lµ giÕt huû vµ ®èt xç ®Ó

huyÕt thanh mÆn ngät: 1000 - 2000ml/100kg thÓ

tr¸nh l©y lan. Trong tr−êng hîp cÇn thiÕt cã thÓ

träng; tiªm thuèc h¹ nhiÖt Analgin.

tiÕn hµnh ®iÒu trÞ.

- Hé lý: Cçh ly triÖt ®Ó ®Ó ®iÒu trÞ; chuång Do bÖnh chÕt nhanh nªn viÖc ®iÒu tra cÇn tiÕn nhèt sóc vËt bÞ bÖnh thùc hiÖn vÖ sinh hµng ngµy hµnh sím; cã thÓ dïng kh¸ng huyÕt thanh nhiÖt vµ phun thuèc diÖt trïng Iodin 1%; ch¨m sãc nu«i th¸n chÕ qua ngùa (tuy nhiªn ph−¬ng ph¸p nµy d−ìng tèt sóc vËt bÞ bÖnh (cã ng−êi nu«i riªng víi kh«ng phæ biÕn).

trang bÞ b¶o hé ®Çy ®ñ).

- NÕu bÖnh l©y lan do nhiÔm bëi chÊt chøa trong ®Êt, cã thÓ dïng kh¸ng sinh ®iÒu trÞ cho

Phç ®å 2:

®éng vËt bÞ èm vµ tiªm v¾cxin t¹o miÔn dÞch cho

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin dïng liÒu

®µn gia sóc xung quanh.

41

42

https://thuviensach.vn

chøc tiªm phßng 1 lÇn vµo th¸ng 3 vµ 4 d−¬ng lÞch vµ tiªm bæ sung vµo th¸ng 9 vµ 10 cho nh÷ng gia

- NÕu dÞch liªn quan ®Õn cç nguån khç (vÝ

sóc míi mua vÒ hoÆc míi sinh ra.

dô nh− l©y qua thøc ¨n) cÇn ®iÒu trÞ kh¸ng sinh: V¾cxin ®−îc sö dông ë vïng nhiÖt th¸n víi cã thÓ dïng 1 trong cç dßng kh¸ng sinh: thêi h¹n tiªm phßng ®−îc quy ®Þnh nh− sau: penicillin,

oxytetracyclin,

amoxicillin,

- §èi víi vïng cã gia sóc chÕt v× bÖnh nhiÖt cyprofloxacin... LiÒu l−îng 25.000 - 30.000 UI/kg th¸n ®· ®−îc ®èt xç hoÆc ch«n, m¶ gia sóc ®−îc thÓ träng; víi liÖu tr×nh 5 ngµy liªn tôc, kh«ng x©y vµ ®æ bª t«ng th× tiªm phßng 5 n¨m liªn tôc tiªm Ýt h¬n 1 triÖu UI/ngµy.

tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

Sö dông mét trong cç phç ®å sau ®©y:

- §èi víi vïng cã gia sóc m¾c bÖnh nhiÖt th¸n bÞ giÕt mæ ¨n thÞt, ph¶i tiªm phßng 10 n¨m liªn

Phç ®å 1:

tôc tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin G dïng liÒu 30.000

- §èi víi vïng cã gia sóc chÕt ®· ch«n nh−ng

®v/kg thÓ träng/ngµy; thuèc tiªm b¾p thÞt liªn tôc m¶ ch−a x©y vµ ®æ bª t«ng th× ph¶i tiªm phßng 20

4-5 ngµy. LiÒu thuèc trong ngµy chia 2-3 lÇn n¨m liªn tôc tÝnh tõ n¨m cã dÞch cuèi cïng.

tiªm. Cã thÓ thay b»ng: Ampicillin dïng liÒu 30mg/kg thÓ träng; cçh sö dông nh− Penicillin G.

9. §iÒu trÞ bÖnh

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: Khi xç ®Þnh chÝnh xç gia sóc bÞ m¾c bÖnh phèi hîp tiªm cafein, vitamin B1, C vµ truyÒn nhiÖt th¸n, tèt nhÊt lµ giÕt huû vµ ®èt xç ®Ó

huyÕt thanh mÆn ngät: 1000 - 2000ml/100kg thÓ

tr¸nh l©y lan. Trong tr−êng hîp cÇn thiÕt cã thÓ

träng; tiªm thuèc h¹ nhiÖt Analgin.

tiÕn hµnh ®iÒu trÞ.

- Hé lý: Cçh ly triÖt ®Ó ®Ó ®iÒu trÞ; chuång Do bÖnh chÕt nhanh nªn viÖc ®iÒu tra cÇn tiÕn nhèt sóc vËt bÞ bÖnh thùc hiÖn vÖ sinh hµng ngµy hµnh sím; cã thÓ dïng kh¸ng huyÕt thanh nhiÖt vµ phun thuèc diÖt trïng Iodin 1%; ch¨m sãc nu«i th¸n chÕ qua ngùa (tuy nhiªn ph−¬ng ph¸p nµy d−ìng tèt sóc vËt bÞ bÖnh (cã ng−êi nu«i riªng víi kh«ng phæ biÕn).

trang bÞ b¶o hé ®Çy ®ñ).

- NÕu bÖnh l©y lan do nhiÔm bëi chÊt chøa trong ®Êt, cã thÓ dïng kh¸ng sinh ®iÒu trÞ cho

Phç ®å 2:

®éng vËt bÞ èm vµ tiªm v¾cxin t¹o miÔn dÞch cho

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin dïng liÒu 41

42

https://thuviensach.vn

30mg/kg thÓ träng/ngµy, thuèc tiªm b¾p thÞt BÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß (Pasteurellosis liªn tôc 4-5 ngµy; LiÒu thuèc trong ngµy chia 2-3

bovum) lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm cÊp tÝnh ë tr©u, lÇn tiªm.

bß do cÇu trùc khuÈn tô huyÕt trïng Pasteurella

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: multocida thuéc cç typ A, B, D, E g©y ra. Víi cç nh− Phç ®å 1.

biÓu hiÖn ®Æc tr−ng: tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt ë

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

nh÷ng vïng ®Æc biÖt trªn c¬ thÓ, vi khuÈn th−êng x©m nhËp vµo m¸u g©y bÖnh b¹i huyÕt.

Phç ®å 3:

P. multocida ®−îc ph©n lËp lÇn ®Çu tiªn ë gµ

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceftiofur (Hanceft, RTS

bÞ bÖnh vµo n¨m 1879, gåm nhiÒu typ, mçi typ l¹i Septicus)

thÝch nghi g©y bÖnh ë mét loµi ®éng vËt khç

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: nhau (ë n−íc ta ®· ph©n lËp ®−îc 4 typ chñ yÕu nh− Phç ®å 1.

g©y h¹i cho tr©u, bß lµ A, B, D vµ E) nh−ng chóng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®Òu g©y ra chøng nhiÔm trïng b¹i huyÕt, xuÊt huyÕt nªn ng−êi ta gäi bÖnh nµy ë cç loµi gia sóc

Phç ®å 4:

gia cÇm b»ng mét tªn chung lµ bÖnh tô huyÕt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrofloxacin (Enrovet 10%

trïng ( Pasteurellosis).

INJ) dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng/ngµy; tiªm Cç serotyp cña Pasteurella multocida ®Òu cã thuèc liªn tôc 4-5 ngµy; liÒu thuèc trong ngµy

®Æc tÝnh sinh häc gièng nhau, chóng chØ khç chia 2 lÇn tiªm.

nhau ë tÝnh thÝch nghi g©y bÖnh cho cç loµi vËt.

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: BÖnh cã ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi. ë ViÖt nh− Phç ®å 1.

Nam bÖnh cã kh¾p n¬i, th−êng mang tÝnh chÊt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

dÞch lÎ tÎ ®Þa ph−¬ng. Cç æ dÞch nhá cã thÓ x¶y ra quanh n¨m, ®Õn mïa m−a khÝ hËu nãng Èm 4. BÖNH Tô HUYÕT TRïNG ë TR¢U, Bß

bÖnh l©y lan réng h¬n vµ giÕt h¹i nhiÒu tr©u, bß.

(Pasteurellosis bovum)

Cç tØnh miÒn T©y Nam Bé do khÝ hËu nãng Èm vµ nhiÒu ®Çm lÇy nªn bÖnh x¶y ra quanh 1. §Æc ®iÓm cña bÖnh vµ ph©n bè

n¨m. Cç tØnh miÒn B¾c bÖnh th−êng cã vµo mïa m−a, lò lôt tõ th¸ng 6 - 12. HiÖn nay, bÖnh hay 43

44

https://thuviensach.vn

30mg/kg thÓ träng/ngµy, thuèc tiªm b¾p thÞt BÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß (Pasteurellosis liªn tôc 4-5 ngµy; LiÒu thuèc trong ngµy chia 2-3

bovum) lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm cÊp tÝnh ë tr©u, lÇn tiªm.

bß do cÇu trùc khuÈn tô huyÕt trïng Pasteurella

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: multocida thuéc cç typ A, B, D, E g©y ra. Víi cç nh− Phç ®å 1.

biÓu hiÖn ®Æc tr−ng: tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt ë

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

nh÷ng vïng ®Æc biÖt trªn c¬ thÓ, vi khuÈn th−êng x©m nhËp vµo m¸u g©y bÖnh b¹i huyÕt.

Phç ®å 3:

P. multocida ®−îc ph©n lËp lÇn ®Çu tiªn ë gµ

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceftiofur (Hanceft, RTS

bÞ bÖnh vµo n¨m 1879, gåm nhiÒu typ, mçi typ l¹i Septicus)

thÝch nghi g©y bÖnh ë mét loµi ®éng vËt khç

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: nhau (ë n−íc ta ®· ph©n lËp ®−îc 4 typ chñ yÕu nh− Phç ®å 1.

g©y h¹i cho tr©u, bß lµ A, B, D vµ E) nh−ng chóng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®Òu g©y ra chøng nhiÔm trïng b¹i huyÕt, xuÊt huyÕt nªn ng−êi ta gäi bÖnh nµy ë cç loµi gia sóc

Phç ®å 4:

gia cÇm b»ng mét tªn chung lµ bÖnh tô huyÕt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrofloxacin (Enrovet 10%

trïng ( Pasteurellosis).

INJ) dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng/ngµy; tiªm Cç serotyp cña Pasteurella multocida ®Òu cã thuèc liªn tôc 4-5 ngµy; liÒu thuèc trong ngµy

®Æc tÝnh sinh häc gièng nhau, chóng chØ khç chia 2 lÇn tiªm.

nhau ë tÝnh thÝch nghi g©y bÖnh cho cç loµi vËt.

- Thuèc trî tim m¹ch vµ n©ng cao thÓ träng: BÖnh cã ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi. ë ViÖt nh− Phç ®å 1.

Nam bÖnh cã kh¾p n¬i, th−êng mang tÝnh chÊt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

dÞch lÎ tÎ ®Þa ph−¬ng. Cç æ dÞch nhá cã thÓ x¶y ra quanh n¨m, ®Õn mïa m−a khÝ hËu nãng Èm 4. BÖNH Tô HUYÕT TRïNG ë TR¢U, Bß

bÖnh l©y lan réng h¬n vµ giÕt h¹i nhiÒu tr©u, bß.

(Pasteurellosis bovum)

Cç tØnh miÒn T©y Nam Bé do khÝ hËu nãng Èm vµ nhiÒu ®Çm lÇy nªn bÖnh x¶y ra quanh 1. §Æc ®iÓm cña bÖnh vµ ph©n bè

n¨m. Cç tØnh miÒn B¾c bÖnh th−êng cã vµo mïa m−a, lò lôt tõ th¸ng 6 - 12. HiÖn nay, bÖnh hay 43

44

https://thuviensach.vn

gÆp ë cç tØnh miÒn nói nh− L¹ng S¬n, Lai Ch©u, l¹c d¹ng S nhá, trong suèt, long lanh nh− h¹t S¬n La, Tuyªn Quang, Hµ Giang... g©y nhiÒu s−¬ng.

thiÖt h¹i cho ®µn tr©u, bß.

- M«i tr−êng th¹ch m¸u: vi khuÈn g©y dung huyÕt, ph¸t triÓn tèt, khuÈn l¹c to h¬n trªn th¹ch 2. Nguyªn nh©n bÖnh

th−êng. §©y lµ m«i tr−êng th−êng dïng ®Ó nh©n

- H×nh th¸i

vµ gi÷ gièng vi khuÈn.

§ã lµ mét cÇu trùc khuÈn nhá, cã h×nh trøng

- Søc ®Ò kh¸ng

hoÆc bÇu dôc, hai ®Çu trßn, kÝch th−íc 0,25 - 0,4 ×

0,4-1,5µm, vi khuÈn kh«ng cã l«ng, kh«ng di Vi khuÈn tô huyÕt trïng dÔ bÞ tiªu diÖt bëi søc

®éng, kh«ng h×nh thµnh nha bµo, b¾t mµu Gram nãng, ¸nh s¸ng mÆt trêi vµ chÊt s¸t trïng: Vi

©m.

khuÈn bÞ diÖt khi ®un ë 580C trong 20 phót, ë Trong c¬ thÓ bÖnh, vi khuÈn h×nh thµnh gi¸p 800C sau 10 phót; ë 1000C chÕt ngay. ¸nh s¸ng m« nh−ng khã quan s¸t vµ khi nhuém, vi khuÈn mÆt trêi chiÕu trùc tiÕp, diÖt vi khuÈn trong canh cã hiÖn t−îng b¾t mµu sÉm h¬n ë hai ®Çu tÕ bµo trïng sau 1 ngµy.

nªn ng−êi ta gäi lµ vi khuÈn l−ìng cùc.

Trong tæ chøc cña ®éng vËt bÖnh bÞ thèi n¸t vi khuÈn sèng ®−îc 1 - 3 th¸ng, cç chÊt s¸t

- Nu«i cÊy

trïng th«ng th−êng diÖt vi khuÈn nhanh chãng: Vi khuÈn hiÕu khÝ hoÆc yÕm khÝ tuú tiÖn, axit phenic 5%, cresyl 3%; n−íc v«i 10%, formol nhiÖt ®é thÝch hîp 370C, pH thÝch hîp tõ 7,2 - 7,4.

2%, Iodin 1%, Benkocid 3%, Cloramin B3%, Mäc yÕu trªn cç m«i tr−êng nu«i cÊy th«ng Virkon 0,5%...

th−êng, m«i tr−êng cã bæ sung huyÕt thanh hoÆc Trong chuång nu«i sóc vËt vµ trªn ®ång cá vi m¸u th× vi khuÈn mäc tèt.

khuÈn sèng hµng th¸ng, cã khi hµng n¨m.

- M«i tr−êng n−íc thÞt: Sau cÊy 24 giê m«i tr−êng ®ôc, khi l¾c cã vÈn nh− s−¬ng mï råi l¹i 3. DÞch tÔ häc

mÊt, ®¸y èng cã cÆn nhÇy, trªn mÆt m«i tr−êng cã

- Loµi vËt m¾c bÖnh

líp mµng máng.

Trong thiªn nhiªn, tr©u, bß c¶m thô m¹nh

- M«i tr−êng th¹ch th−êng: H×nh th¸i khuÈn nhÊt. Tr©u, bß rõng còng m¾c bÖnh. BÖnh tõ tr©u, 45

46

https://thuviensach.vn

gÆp ë cç tØnh miÒn nói nh− L¹ng S¬n, Lai Ch©u, l¹c d¹ng S nhá, trong suèt, long lanh nh− h¹t S¬n La, Tuyªn Quang, Hµ Giang... g©y nhiÒu s−¬ng.

thiÖt h¹i cho ®µn tr©u, bß.

- M«i tr−êng th¹ch m¸u: vi khuÈn g©y dung huyÕt, ph¸t triÓn tèt, khuÈn l¹c to h¬n trªn th¹ch 2. Nguyªn nh©n bÖnh

th−êng. §©y lµ m«i tr−êng th−êng dïng ®Ó nh©n

- H×nh th¸i

vµ gi÷ gièng vi khuÈn.

§ã lµ mét cÇu trùc khuÈn nhá, cã h×nh trøng

- Søc ®Ò kh¸ng

hoÆc bÇu dôc, hai ®Çu trßn, kÝch th−íc 0,25 - 0,4 ×

0,4-1,5µm, vi khuÈn kh«ng cã l«ng, kh«ng di Vi khuÈn tô huyÕt trïng dÔ bÞ tiªu diÖt bëi søc

®éng, kh«ng h×nh thµnh nha bµo, b¾t mµu Gram nãng, ¸nh s¸ng mÆt trêi vµ chÊt s¸t trïng: Vi

©m.

khuÈn bÞ diÖt khi ®un ë 580C trong 20 phót, ë Trong c¬ thÓ bÖnh, vi khuÈn h×nh thµnh gi¸p 800C sau 10 phót; ë 1000C chÕt ngay. ¸nh s¸ng m« nh−ng khã quan s¸t vµ khi nhuém, vi khuÈn mÆt trêi chiÕu trùc tiÕp, diÖt vi khuÈn trong canh cã hiÖn t−îng b¾t mµu sÉm h¬n ë hai ®Çu tÕ bµo trïng sau 1 ngµy.

nªn ng−êi ta gäi lµ vi khuÈn l−ìng cùc.

Trong tæ chøc cña ®éng vËt bÖnh bÞ thèi n¸t vi khuÈn sèng ®−îc 1 - 3 th¸ng, cç chÊt s¸t

- Nu«i cÊy

trïng th«ng th−êng diÖt vi khuÈn nhanh chãng: Vi khuÈn hiÕu khÝ hoÆc yÕm khÝ tuú tiÖn, axit phenic 5%, cresyl 3%; n−íc v«i 10%, formol nhiÖt ®é thÝch hîp 370C, pH thÝch hîp tõ 7,2 - 7,4.

2%, Iodin 1%, Benkocid 3%, Cloramin B3%, Mäc yÕu trªn cç m«i tr−êng nu«i cÊy th«ng Virkon 0,5%...

th−êng, m«i tr−êng cã bæ sung huyÕt thanh hoÆc Trong chuång nu«i sóc vËt vµ trªn ®ång cá vi m¸u th× vi khuÈn mäc tèt.

khuÈn sèng hµng th¸ng, cã khi hµng n¨m.

- M«i tr−êng n−íc thÞt: Sau cÊy 24 giê m«i tr−êng ®ôc, khi l¾c cã vÈn nh− s−¬ng mï råi l¹i 3. DÞch tÔ häc

mÊt, ®¸y èng cã cÆn nhÇy, trªn mÆt m«i tr−êng cã

- Loµi vËt m¾c bÖnh

líp mµng máng.

Trong thiªn nhiªn, tr©u, bß c¶m thô m¹nh

- M«i tr−êng th¹ch th−êng: H×nh th¸i khuÈn nhÊt. Tr©u, bß rõng còng m¾c bÖnh. BÖnh tõ tr©u, 45

46

https://thuviensach.vn

bß cã thÓ l©y sang ngùa, chã vµ lîn, v× vËy trong æ trïng th−êng cã biÓu hiÖn ®Æc tr−ng lµ s−ng dÞch tô huyÕt trïng tr©u, bß cÇn chó ý phßng h¹ch hÇu.

bÖnh cho cç loµi ®éng vËt nµy. Bª, nghÐ ®ang bó Trong ®iÒu kiÖn b×nh th−êng, ë ®a sè tr©u, mÑ Ýt m¾c, tr©u, bß 2 - 3 tuæi dÔ m¾c bÖnh h¬n bß khoÎ vi khuÈn tô huyÕt trïng th−êng sèng tr©u, bß giµ.

ký sinh trªn niªm m¹c ®−êng h« hÊp vµ tiªu ë n−íc ta tr©u th−êng m¾c nhiÒu vµ nÆng ho¸. Cã tíi 80% sè tr©u, bß khoÎ mang vi h¬n bß.

khuÈn nh−ng chóng kh«ng g©y bÖnh, gi÷a vi Trong phßng thÝ nghiÖm: Thá c¶m nhiÔm nhÊt, khuÈn vµ sóc vËt cã sù c©n b»ng sinh häc. Khi tiªm vi khuÈn vµo d−íi da hoÆc tÜnh m¹ch chØ sau gÆp cç yÕu tè ngo¹i c¶nh bÊt lîi nh−: thêi tiÕt 1 - 2 ngµy thá chÕt. BÖnh tÝch thÓ hiÖn: chç tiªm thay ®æi ®ét ngét, thiÕu thøc ¨n, lµm viÖc nÆng cã n−íc, tô m¸u, lång ngùc tÝch n−íc, phæi vµ khÝ

nhäc lµm cho søc ®Ò kh¸ng cña con vËt gi¶m qu¶n viªm xuÊt huyÕt, ruét xuÊt huyÕt.

sót, thÕ c©n b»ng sinh häc bÞ ph¸ vì, vi khuÈn t¨ng c−êng ®éc lùc, x©m nhËp vµo m¸u vµ phñ

- C¬ chÕ sinh bÖnh

t¹ng ®Ó g©y bÖnh.

BÖnh tô huyÕt trïng th−êng ph¸t sinh ë cç

- Ph−¬ng thøc truyÒn l©y

vïng nãng Èm. Vµo mïa m−a, vi khuÈn cã s½n trong ®Êt ®−îc n−íc ®−a lªn mÆt ®Êt, lÉn vµo r¬m BÖnh l©y lan trùc tiÕp tõ con èm sang con khoÎ

cá vµ n−íc uèng. Tr©u, bß ¨n thøc ¨n vµ uèng th«ng qua tiÕp xóc, chung ®ông nguån thøc ¨n, n−íc cã nhiÔm khuÈn sÏ bÞ m¾c bÖnh.

n−íc uèng, nhèt cïng chuång, ch¨n cïng b·i ch¨n Sau khi vµo ®−êng tiªu ho¸, vi khuÈn qua th¶ hoÆc dïng chung cç dông cô ch¨n nu«i.

niªm m¹c, sau ®ã nhê cç vÕt s©y s¸t nhá do r¬m, BÖnh cã thÓ lan réng do viÖc mæ thÞt sóc vËt bÞ

cá cøng vµ dÞ vËt, chóng x©m nhËp vµo m¸u ®Õn èm, ph©n t¸n thÞt da. Chã, mÌo, chuét, c«n trïng hÖ thèng lympho ruét, h¹ch sau hÇu lµm h¹ch hót m¸u nh− ruåi, mßng còng lµ cç m«i giíi trung nµy s−ng rÊt to. Tõ ®ã, vi khuÈn x©m nhËp vµo gian ®Ó truyÒn bÖnh ®i xa.

cç h¹ch lympho khç nh− h¹ch tr−íc vai, h¹ch

- Mïa ph¸t bÖnh

tr−íc ®ïi lµm cho cç h¹ch nµy còng s−ng to vµ

bÞ thuû thòng. Bëi vËy tr©u, bß bÞ bÖnh tô huyÕt BÖnh x¶y ra r¶i rç quanh n¨m ë cç vïng nãng Èm nh−ng th−êng tËp trung vµo mïa m−a 47

48

https://thuviensach.vn

bß cã thÓ l©y sang ngùa, chã vµ lîn, v× vËy trong æ trïng th−êng cã biÓu hiÖn ®Æc tr−ng lµ s−ng dÞch tô huyÕt trïng tr©u, bß cÇn chó ý phßng h¹ch hÇu.

bÖnh cho cç loµi ®éng vËt nµy. Bª, nghÐ ®ang bó Trong ®iÒu kiÖn b×nh th−êng, ë ®a sè tr©u, mÑ Ýt m¾c, tr©u, bß 2 - 3 tuæi dÔ m¾c bÖnh h¬n bß khoÎ vi khuÈn tô huyÕt trïng th−êng sèng tr©u, bß giµ.

ký sinh trªn niªm m¹c ®−êng h« hÊp vµ tiªu ë n−íc ta tr©u th−êng m¾c nhiÒu vµ nÆng ho¸. Cã tíi 80% sè tr©u, bß khoÎ mang vi h¬n bß.

khuÈn nh−ng chóng kh«ng g©y bÖnh, gi÷a vi Trong phßng thÝ nghiÖm: Thá c¶m nhiÔm nhÊt, khuÈn vµ sóc vËt cã sù c©n b»ng sinh häc. Khi tiªm vi khuÈn vµo d−íi da hoÆc tÜnh m¹ch chØ sau gÆp cç yÕu tè ngo¹i c¶nh bÊt lîi nh−: thêi tiÕt 1 - 2 ngµy thá chÕt. BÖnh tÝch thÓ hiÖn: chç tiªm thay ®æi ®ét ngét, thiÕu thøc ¨n, lµm viÖc nÆng cã n−íc, tô m¸u, lång ngùc tÝch n−íc, phæi vµ khÝ

nhäc lµm cho søc ®Ò kh¸ng cña con vËt gi¶m qu¶n viªm xuÊt huyÕt, ruét xuÊt huyÕt.

sót, thÕ c©n b»ng sinh häc bÞ ph¸ vì, vi khuÈn t¨ng c−êng ®éc lùc, x©m nhËp vµo m¸u vµ phñ

- C¬ chÕ sinh bÖnh

t¹ng ®Ó g©y bÖnh.

BÖnh tô huyÕt trïng th−êng ph¸t sinh ë cç

- Ph−¬ng thøc truyÒn l©y

vïng nãng Èm. Vµo mïa m−a, vi khuÈn cã s½n trong ®Êt ®−îc n−íc ®−a lªn mÆt ®Êt, lÉn vµo r¬m BÖnh l©y lan trùc tiÕp tõ con èm sang con khoÎ

cá vµ n−íc uèng. Tr©u, bß ¨n thøc ¨n vµ uèng th«ng qua tiÕp xóc, chung ®ông nguån thøc ¨n, n−íc cã nhiÔm khuÈn sÏ bÞ m¾c bÖnh.

n−íc uèng, nhèt cïng chuång, ch¨n cïng b·i ch¨n Sau khi vµo ®−êng tiªu ho¸, vi khuÈn qua th¶ hoÆc dïng chung cç dông cô ch¨n nu«i.

niªm m¹c, sau ®ã nhê cç vÕt s©y s¸t nhá do r¬m, BÖnh cã thÓ lan réng do viÖc mæ thÞt sóc vËt bÞ

cá cøng vµ dÞ vËt, chóng x©m nhËp vµo m¸u ®Õn èm, ph©n t¸n thÞt da. Chã, mÌo, chuét, c«n trïng hÖ thèng lympho ruét, h¹ch sau hÇu lµm h¹ch hót m¸u nh− ruåi, mßng còng lµ cç m«i giíi trung nµy s−ng rÊt to. Tõ ®ã, vi khuÈn x©m nhËp vµo gian ®Ó truyÒn bÖnh ®i xa.

cç h¹ch lympho khç nh− h¹ch tr−íc vai, h¹ch

- Mïa ph¸t bÖnh

tr−íc ®ïi lµm cho cç h¹ch nµy còng s−ng to vµ

bÞ thuû thòng. Bëi vËy tr©u, bß bÞ bÖnh tô huyÕt BÖnh x¶y ra r¶i rç quanh n¨m ë cç vïng nãng Èm nh−ng th−êng tËp trung vµo mïa m−a tõ th¸ng 6 - 9.

47

48

https://thuviensach.vn

Mét sè tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ ®−êng ruét lóc

®Çu ph©n t¸o bãn, sau ®ã ®i Øa ch¶y d÷ déi, ph©n 4. TriÖu chøng bÖnh

cã lÉn m¸u vµ niªm m¹c ruét. Bông con vËt Tr©u, bß th−êng bÞ m¾c bÖnh ë 3 thÓ: ThÓ ç ch−íng to do viªm phóc m¹c vµ cã t−¬ng dÞch tÝnh (quçÊp tÝnh), thÓ cÊp tÝnh vµ thÓ m¹n tÝnh.

trong xoang bông.

- ThÓ ç tÝnh

Lóc s¾p chÕt, con vËt n»m liÖt, ®¸i ra m¸u, thë ThÓ nµy th−êng Ýt gÆp. Tr©u, bß ph¸t bÖnh rÊt rÊt khã kh¨n, cã nhiÒu chÊm xuÊt huyÕt ®á sÉm ë nhanh, con vËt ®ét nhiªn sèt cao 41 - 420C vµ trë cç niªm m¹c. BÖnh tiÕn triÓn tõ 3 - 5 ngµy. Tû lÖ

nªn hung d÷, ®iªn lo¹n, ®Ëp ®Çu vµo t−êng vµ chÕt chÕt 90 - 100%. NÕu bÖnh chuyÓn sang nhiÔm trong vßng 24 giê. Víi bª, nghÐ tõ 3 - 18 th¸ng cã trïng m¸u th× con vËt sÏ chÕt trong thêi gian 24 -

biÓu hiÖn triÖu chøng thÇn kinh: gi·y giôa, ng· vËt 36 giê.

xuèng råi chÕt, cã khi con vËt ®ang ¨n bçng ch¹y lång lªn, ®iªn lo¹i, run rÈy, ng· xuèng råi lÞm ®i.

- ThÓ m¹n tÝnh

Con vËt m¾c bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh, nÕu kh«ng

- ThÓ cÊp tÝnh

chÕt, bÖnh sÏ chuyÓn thµnh m·n tÝnh, con vËt bÞ

ThÓ nµy x¶y ra phæ biÕn ë tr©u, bß. Thêi gian bÖnh thÓ hiÖn viªm ruét m¹n tÝnh, lóc Øa ch¶y, lóc nung bÖnh ng¾n tõ 1 -3 ngµy, con vËt kh«ng nhai t¸o bãn, viªm khíp lµm cho con vËt ®i l¹i khã l¹i, mÖt l¶, bøt røt, sèt cao ®ét ngét 40 - 420C. Cç kh¨n, viªm phÕ qu¶n vµ viªm phæi m·n tÝnh.

niªm m¹c m¾t, mòi ®á sÉm råi t¸i x¸m. N−íc m¾t BÖnh tiÕn triÓn trong vµi tuÇn. Con vËt cã thÓ

n−íc mòi tr©u, bß ch¶y liªn tôc. Cç h¹ch l©m ba khái bÖnh hoÆc cç triÖu chøng nhÑ dÇn nh−ng

®Òu s−ng, ®Æc biÖt lµ h¹ch l©m ba d−íi hÇu s−ng th−êng con vËt gÇy r¹c vµ chÕt do kiÖt søc.

rÊt to, lµm cho con vËt lÌ l−ìi ra, thë khã kh¨n,

5. BÖnh tÝch

ng−êi ta th−êng gäi lµ "bÖnh l−ìi ®ßng" hay bÖnh

"tr©u, bß hai l−ìi". H¹ch l©m ba tr−íc vai, tr−íc ®ïi

- Tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt ë cç niªm m¹c m¾t, s−ng, thuû thòng lµm cho con vËt ®i l¹i khã kh¨n.

måm, mòi, tæ chøc d−íi da ®Òu ®á sÉm hoÆc lÊm Con vËt bÞ bÖnh thÓ hiÖn héi chøng h« hÊp, thë tÊm xuÊt huyÕt tõng m¶ng.

m¹nh vµ khã kh¨n do viªm mµng phæi, trµn dÞch

- ThÞt mµu tÝm hång, thÊm nhiÒu n−íc.

mµng phæi, cã tô huyÕt vµ viªm phæi cÊp.

- HÖ thèng h¹ch l©m ba s−ng to, thuû thòng 49

50

https://thuviensach.vn

Mét sè tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ ®−êng ruét lóc

®Çu ph©n t¸o bãn, sau ®ã ®i Øa ch¶y d÷ déi, ph©n 4. TriÖu chøng bÖnh

cã lÉn m¸u vµ niªm m¹c ruét. Bông con vËt Tr©u, bß th−êng bÞ m¾c bÖnh ë 3 thÓ: ThÓ ç ch−íng to do viªm phóc m¹c vµ cã t−¬ng dÞch tÝnh (quçÊp tÝnh), thÓ cÊp tÝnh vµ thÓ m¹n tÝnh.

trong xoang bông.

- ThÓ ç tÝnh

Lóc s¾p chÕt, con vËt n»m liÖt, ®¸i ra m¸u, thë ThÓ nµy th−êng Ýt gÆp. Tr©u, bß ph¸t bÖnh rÊt rÊt khã kh¨n, cã nhiÒu chÊm xuÊt huyÕt ®á sÉm ë nhanh, con vËt ®ét nhiªn sèt cao 41 - 420C vµ trë cç niªm m¹c. BÖnh tiÕn triÓn tõ 3 - 5 ngµy. Tû lÖ

nªn hung d÷, ®iªn lo¹n, ®Ëp ®Çu vµo t−êng vµ chÕt chÕt 90 - 100%. NÕu bÖnh chuyÓn sang nhiÔm trong vßng 24 giê. Víi bª, nghÐ tõ 3 - 18 th¸ng cã trïng m¸u th× con vËt sÏ chÕt trong thêi gian 24 -

biÓu hiÖn triÖu chøng thÇn kinh: gi·y giôa, ng· vËt 36 giê.

xuèng råi chÕt, cã khi con vËt ®ang ¨n bçng ch¹y lång lªn, ®iªn lo¹i, run rÈy, ng· xuèng råi lÞm ®i.

- ThÓ m¹n tÝnh

Con vËt m¾c bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh, nÕu kh«ng

- ThÓ cÊp tÝnh

chÕt, bÖnh sÏ chuyÓn thµnh m·n tÝnh, con vËt bÞ

ThÓ nµy x¶y ra phæ biÕn ë tr©u, bß. Thêi gian bÖnh thÓ hiÖn viªm ruét m¹n tÝnh, lóc Øa ch¶y, lóc nung bÖnh ng¾n tõ 1 -3 ngµy, con vËt kh«ng nhai t¸o bãn, viªm khíp lµm cho con vËt ®i l¹i khã l¹i, mÖt l¶, bøt røt, sèt cao ®ét ngét 40 - 420C. Cç kh¨n, viªm phÕ qu¶n vµ viªm phæi m·n tÝnh.

niªm m¹c m¾t, mòi ®á sÉm råi t¸i x¸m. N−íc m¾t BÖnh tiÕn triÓn trong vµi tuÇn. Con vËt cã thÓ

n−íc mòi tr©u, bß ch¶y liªn tôc. Cç h¹ch l©m ba khái bÖnh hoÆc cç triÖu chøng nhÑ dÇn nh−ng

®Òu s−ng, ®Æc biÖt lµ h¹ch l©m ba d−íi hÇu s−ng th−êng con vËt gÇy r¹c vµ chÕt do kiÖt søc.

rÊt to, lµm cho con vËt lÌ l−ìi ra, thë khã kh¨n,

5. BÖnh tÝch

ng−êi ta th−êng gäi lµ "bÖnh l−ìi ®ßng" hay bÖnh

"tr©u, bß hai l−ìi". H¹ch l©m ba tr−íc vai, tr−íc ®ïi

- Tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt ë cç niªm m¹c m¾t, s−ng, thuû thòng lµm cho con vËt ®i l¹i khã kh¨n.

måm, mòi, tæ chøc d−íi da ®Òu ®á sÉm hoÆc lÊm Con vËt bÞ bÖnh thÓ hiÖn héi chøng h« hÊp, thë tÊm xuÊt huyÕt tõng m¶ng.

m¹nh vµ khã kh¨n do viªm mµng phæi, trµn dÞch

- ThÞt mµu tÝm hång, thÊm nhiÒu n−íc.

mµng phæi, cã tô huyÕt vµ viªm phæi cÊp.

- HÖ thèng h¹ch l©m ba s−ng to, thuû thòng 49

50

https://thuviensach.vn

vµ xuÊt huyÕt, râ nhÊt lµ h¹ch l©m ba sau hÇu, Giemsa (nÕu lµ m¸u) råi t×m vi khuÈn.

vai vµ tr−íc ®ïi.

- CÊy bÖnh phÈm vµo cç m«i tr−êng nu«i

- Tim s−ng to, trong bao tim, mµng phæi, xoang cÊy thÝch hîp, quan s¸t tÝnh chÊt mäc vµ xç ngùc vµ xoang bông ®Òu cã t−¬ng dÞch (n−íc vµng).

®Þnh cç ph¶n øng sinh hoçÇn thiÕt.

- NÕu con vËt bÞ bÖnh thÓ ®−êng ruét th× thÊy

- Tiªm ®éng vËt thÝ nghiÖm: Dïng bÖnh phÈm chïm h¹ch ruét s−ng to cã xuÊt huyÕt, niªm m¹c hoÆc canh trïng ®· cã vi khuÈn mäc sau khi nu«i ruét tô huyÕt, xuÊt huyÕt nÆng vµ niªm m¹c ruét cÊy b»ng bÖnh phÈm tiªm d−íi da hoÆc phóc m¹c bÞ trãc ra.

cho thá, trong vßng 24 - 48 giê, nÕu bÖnh phÈm cã vi khuÈn tô huyÕt trïng bÖnh sÏ ph¸t ra vµ giÕt 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

chÕt thá. Mæ kh¸m quan s¸t bÖnh tÝch.

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

7. Phßng bÖnh

C¨n cø vµo cç ®iÒu kiÖn ph¸t sinh, ph¸t triÓn cña bÖnh vµ cç biÓu hiÖn ®Æc tr−ng vÒ triÖu

VÖ sinh phßng bÖnh

chøng l©m sµng vµ bÖnh tÝch ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh

- Th−êng xuyªn thùc hiÖn vÖ sinh chuång tr¹i, nh−: sèt cao, cã dÊu hiÖu thÇn kinh; tô huyÕt vµ

®Þnh kú tÈy uÕ, tiªu ®éc b»ng n−íc v«i 10% hay xuÊt huyÕt nÆng nh− ë tÊt c¶ cç tæ chøc. H¹ch cç chÊt s¸t trïng khç. ë b·i ch¨n th¶ vµ quanh l©m ba vïng hÇu, tr−íc vai vµ tr−íc ®ïi s−ng to cã khu vùc chuång nu«i cÇn ph¸t quang bôi rËm, thuû thòng, cã biÓu hiÖn triÖu chøng h« hÊp râ.

kh¬i th«ng cèng r·nh, tho¸t n−íc ë chç cã vòng CÇn ph©n biÖt víi bÖnh nhiÖt th¸n: BÖnh còng n−íc tï tån ®äng ®Ó h¹n chÕ sù tån t¹i cña mÇm tiÕn triÓn nhanh cã s−ng ë cæ nh−ng Ýt thuû thòng bÖnh trong tù nhiªn.

h¬n bÖnh tô huyÕt trïng. Trong bÖnh nhiÖt th¸n

- T¨ng c−êng søc ®Ò kh¸ng cho con vËt b»ng thÊy thÞt ®en, m¸u ®en ®Æc khã ®«ng, l¸ lçh s−ng cçh vÖ sinh thøc ¨n, n−íc uèng, ¨n ®ñ, uèng ®ñ, to gÊp 2 - 3 lÇn, tæ chøc lçh nhòn nh− bïn.

ch¨m sãc sö dông vµ khai thç hîp lý.

- Khi cã dÞch x¶y ra ph¶i ph¸t hiÖn kÞp thêi gia

- ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

sóc èm ®Ó cçh ly ®iÒu trÞ, tr¸nh lµm l©y lan bÖnh, BÖnh phÈm cã thÓ lÊy lµ m¸u tim, gan, lçh,

®ång thêi ph¶i c«ng bè dÞch, cÊm kh«ng cho vËn tñy x−¬ng, phæi, dÞch thuû thòng.

chuyÓn vµ mæ thÞt tr©u, bß. Tr©u, bß chÕt ph¶i

- TiÕn hµnh lµm tiªu b¶n nhuém Gram hoÆc 51

52

https://thuviensach.vn

vµ xuÊt huyÕt, râ nhÊt lµ h¹ch l©m ba sau hÇu, Giemsa (nÕu lµ m¸u) råi t×m vi khuÈn.

vai vµ tr−íc ®ïi.

- CÊy bÖnh phÈm vµo cç m«i tr−êng nu«i

- Tim s−ng to, trong bao tim, mµng phæi, xoang cÊy thÝch hîp, quan s¸t tÝnh chÊt mäc vµ xç ngùc vµ xoang bông ®Òu cã t−¬ng dÞch (n−íc vµng).

®Þnh cç ph¶n øng sinh hoçÇn thiÕt.

- NÕu con vËt bÞ bÖnh thÓ ®−êng ruét th× thÊy

- Tiªm ®éng vËt thÝ nghiÖm: Dïng bÖnh phÈm chïm h¹ch ruét s−ng to cã xuÊt huyÕt, niªm m¹c hoÆc canh trïng ®· cã vi khuÈn mäc sau khi nu«i ruét tô huyÕt, xuÊt huyÕt nÆng vµ niªm m¹c ruét cÊy b»ng bÖnh phÈm tiªm d−íi da hoÆc phóc m¹c bÞ trãc ra.

cho thá, trong vßng 24 - 48 giê, nÕu bÖnh phÈm cã vi khuÈn tô huyÕt trïng bÖnh sÏ ph¸t ra vµ giÕt 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

chÕt thá. Mæ kh¸m quan s¸t bÖnh tÝch.

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

7. Phßng bÖnh

C¨n cø vµo cç ®iÒu kiÖn ph¸t sinh, ph¸t triÓn cña bÖnh vµ cç biÓu hiÖn ®Æc tr−ng vÒ triÖu

VÖ sinh phßng bÖnh

chøng l©m sµng vµ bÖnh tÝch ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh

- Th−êng xuyªn thùc hiÖn vÖ sinh chuång tr¹i, nh−: sèt cao, cã dÊu hiÖu thÇn kinh; tô huyÕt vµ

®Þnh kú tÈy uÕ, tiªu ®éc b»ng n−íc v«i 10% hay xuÊt huyÕt nÆng nh− ë tÊt c¶ cç tæ chøc. H¹ch cç chÊt s¸t trïng khç. ë b·i ch¨n th¶ vµ quanh l©m ba vïng hÇu, tr−íc vai vµ tr−íc ®ïi s−ng to cã khu vùc chuång nu«i cÇn ph¸t quang bôi rËm, thuû thòng, cã biÓu hiÖn triÖu chøng h« hÊp râ.

kh¬i th«ng cèng r·nh, tho¸t n−íc ë chç cã vòng CÇn ph©n biÖt víi bÖnh nhiÖt th¸n: BÖnh còng n−íc tï tån ®äng ®Ó h¹n chÕ sù tån t¹i cña mÇm tiÕn triÓn nhanh cã s−ng ë cæ nh−ng Ýt thuû thòng bÖnh trong tù nhiªn.

h¬n bÖnh tô huyÕt trïng. Trong bÖnh nhiÖt th¸n

- T¨ng c−êng søc ®Ò kh¸ng cho con vËt b»ng thÊy thÞt ®en, m¸u ®en ®Æc khã ®«ng, l¸ lçh s−ng cçh vÖ sinh thøc ¨n, n−íc uèng, ¨n ®ñ, uèng ®ñ, to gÊp 2 - 3 lÇn, tæ chøc lçh nhòn nh− bïn.

ch¨m sãc sö dông vµ khai thç hîp lý.

- Khi cã dÞch x¶y ra ph¶i ph¸t hiÖn kÞp thêi gia

- ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

sóc èm ®Ó cçh ly ®iÒu trÞ, tr¸nh lµm l©y lan bÖnh, BÖnh phÈm cã thÓ lÊy lµ m¸u tim, gan, lçh,

®ång thêi ph¶i c«ng bè dÞch, cÊm kh«ng cho vËn tñy x−¬ng, phæi, dÞch thuû thòng.

chuyÓn vµ mæ thÞt tr©u, bß. Tr©u, bß chÕt ph¶i

- TiÕn hµnh lµm tiªu b¶n nhuém Gram hoÆc 51

52

https://thuviensach.vn

ch«n s©u cã ®æ v«i bét vµo hè ch«n.

- Thuèc ®iÒu trÞ Streptomycin: dïng liÒu Toµn bé chuång tr¹i, b·i ch¨n ph¶i ®−îc vÖ

25mg/kg thÓ träng, liªn tôc 4 - 5 ngµy; thuèc tiªm sinh tÈy uÕ triÖt ®Ó. §èt rç th¶i vµ ñ ph©n cã b¾p thÞt, 2 lÇn/ngµy. Cã thÓ thay Streptomycin trén v«i bét vµ phun thuèc s¸t trïng (Iodin1%, b»ng Kanamycin.

Cloramin 3%) ®Ó diÖt mÇm bÖnh.

- Thuèc trî søc: Cafein, vitamin B1, vitamin C. Con vËt bÞ bÖnh qu¸ yÕu, bá ¨n cÇn truyÒn

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

huyÕt thanh mÆn ngät: 1000 - 2000ml/100kg thÓ

HiÖn nay ë ViÖt Nam cã 3 lo¹i v¾cxin phßng träng. Tiªm Analgin h¹ sèt.

bÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß. Cã thÓ dïng 1 trong

- Hé lý: Cçh ly ®iÒu trÞ; thùc hiÖn vÖ sinh 3 lo¹i v¾cxin nµy ®Ó tiªm phßng ®Þnh kú cho toµn chuång tr¹i, cã phun thuèc s¸t trïng (Iodin 1%) bé tr©u, bß.

theo ®Þnh kú 1-2 lÇn/tuÇn; nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt con vËt bÞ bÖnh.

Lo¹i v¾cxin

N¬i s¶n xuÊt LiÒu ml/con §−êng tiªm

§Þnh kú

Phç ®å 2:

2ml/tr©u, bß

THT tr©u, bß P52 nhò ho¸ NAVETCO

B¾p

1 n¨m/1 lÇn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracyclin chËm 1ml/bª, nghÐ

(Hanocyclin LA; OTC 10% LA), dïng liÒu 1 ml/12 -

THT tr©u, bß P52

NAVETCO

2ml/con

D−íi da

2 lÇn/n¨m

14kg thÓ träng, 3 ngµy tiªm 1 lÇn.

XN thuèc

THT tr©u, bß keo phÌn

2ml/con

D−íi da

2 lÇn/n¨m

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

thó y TW

CÇn tiªm phßng bæ sung cho toµn bé tr©u, bß

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

míi mua vÒ hoÆc míi vËn chuyÓn tõ n¬i khç ®Õn.

Phç ®å 3:

8. §iÒu trÞ bÖnh

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% (HN-Enrovet Do ®Æc ®iÓm cña bÖnh th−êng x¶y ra ë d¹ng 50T): dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng, tiªm d−íi da quçÊp tÝnh vµ cÊp tÝnh nªn cÇn ph¸t hiÖn bÖnh 5 ngµy liÒn.

thËt sím, ®iÒu trÞ kÞp thêi th× míi cã kÕt qu¶ cao.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

Cã thÓ dïng 1 trong cç phç ®å sau:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Phç ®å 1:

Phç ®å 4:

53

54

https://thuviensach.vn

ch«n s©u cã ®æ v«i bét vµo hè ch«n.

- Thuèc ®iÒu trÞ Streptomycin: dïng liÒu Toµn bé chuång tr¹i, b·i ch¨n ph¶i ®−îc vÖ

25mg/kg thÓ träng, liªn tôc 4 - 5 ngµy; thuèc tiªm sinh tÈy uÕ triÖt ®Ó. §èt rç th¶i vµ ñ ph©n cã b¾p thÞt, 2 lÇn/ngµy. Cã thÓ thay Streptomycin trén v«i bét vµ phun thuèc s¸t trïng (Iodin1%, b»ng Kanamycin.

Cloramin 3%) ®Ó diÖt mÇm bÖnh.

- Thuèc trî søc: Cafein, vitamin B1, vitamin C. Con vËt bÞ bÖnh qu¸ yÕu, bá ¨n cÇn truyÒn

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

huyÕt thanh mÆn ngät: 1000 - 2000ml/100kg thÓ

HiÖn nay ë ViÖt Nam cã 3 lo¹i v¾cxin phßng träng. Tiªm Analgin h¹ sèt.

bÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß. Cã thÓ dïng 1 trong

- Hé lý: Cçh ly ®iÒu trÞ; thùc hiÖn vÖ sinh 3 lo¹i v¾cxin nµy ®Ó tiªm phßng ®Þnh kú cho toµn chuång tr¹i, cã phun thuèc s¸t trïng (Iodin 1%) bé tr©u, bß.

theo ®Þnh kú 1-2 lÇn/tuÇn; nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt con vËt bÞ bÖnh.

Lo¹i v¾cxin

N¬i s¶n xuÊt LiÒu ml/con §−êng tiªm

§Þnh kú

Phç ®å 2:

2ml/tr©u, bß

THT tr©u, bß P52 nhò ho¸ NAVETCO

B¾p

1 n¨m/1 lÇn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracyclin chËm 1ml/bª, nghÐ

(Hanocyclin LA; OTC 10% LA), dïng liÒu 1 ml/12 -

THT tr©u, bß P52

NAVETCO

2ml/con

D−íi da

2 lÇn/n¨m

14kg thÓ träng, 3 ngµy tiªm 1 lÇn.

XN thuèc

THT tr©u, bß keo phÌn

2ml/con

D−íi da

2 lÇn/n¨m

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

thó y TW

CÇn tiªm phßng bæ sung cho toµn bé tr©u, bß

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

míi mua vÒ hoÆc míi vËn chuyÓn tõ n¬i khç ®Õn.

Phç ®å 3:

8. §iÒu trÞ bÖnh

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% (HN-Enrovet Do ®Æc ®iÓm cña bÖnh th−êng x¶y ra ë d¹ng 50T): dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng, tiªm d−íi da quçÊp tÝnh vµ cÊp tÝnh nªn cÇn ph¸t hiÖn bÖnh 5 ngµy liÒn.

thËt sím, ®iÒu trÞ kÞp thêi th× míi cã kÕt qu¶ cao.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

Cã thÓ dïng 1 trong cç phç ®å sau:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Phç ®å 1:

Phç ®å 4:

53

54

https://thuviensach.vn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

1970, ë cç tØnh phÝa B¾c ®· x¶y ra 51 æ dÞch, lµm Septicus): dïng liÒu 1ml/ 10-15kg thÓ träng, dïng chÕt vµ ph¶i xö lý 1.075 con tr©u, bß. N¨m 1970, thuèc trong 3 ngµy, tiªm b¾p.

huyÖn LËp Th¹ch (VÜnh Phó) x¶y ra hai æ dÞch

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

lµm chÕt 19 tr©u, bß. Th¸ng 5-2006, chØ trong

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

vßng 1 tuÇn lÔ, t¹i 4 th«n cña x· H−íng HiÖp (§akr«ng, Qu¶ng TrÞ) ®· x¶y ra dÞch bÖnh ung 5. BÖNH UNG KHÝ TH¸N

khÝ th¸n, lµm chÕt 16 con tr©u, bß.

(Gangraena emphysematosa;

Blackleg)

2. Nguyªn nh©n bÖnh

- §Æc tÝnh cña trùc khuÈn Clostridium

1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè bÖnh

chauvoei

BÖnh ung khÝ th¸n lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Trùc khuÈn sèng yÕm khÝ cã nha bµo. Cç trùc cÊp tÝnh cña tr©u, bß, bÖnh nµy cã tÝnh chÊt ®Þa khuÈn yÕm khÝ khç: Cl.septicum, Cl.perfringens, ph−¬ng, do trùc khuÈn yÕm khÝ Clostridium Cl.oedematien cã thÓ kÕt hîp víi Cl.chauvoei ®Ó

chauvoei vµ mét sè trùc khuÈn yÕm khÝ khç g©y bÖnh.

(Cl.septicum, Cl.perfringens), thÓ hiÖn triÖu Cl.chauvoei cã h×nh th¼ng, to, hai ®Çu trßn, chøng vµ bÖnh tÝch ®iÓn h×nh: s−ng b¾p thÞt cã kÝch th−íc 0,6 × 2,8µm, Gram d−¬ng, di ®éng, khÝ, gäi lµ "ung khÝ th¸n".

h×nh thµnh nha bµo h×nh trøng hay trßn ë gÇn BÖnh cã ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ

cuèi hay gi÷a th©n, lµm cho vi khuÈn cã h×nh qu¶

cç n−íc nhiÖt ®íi ch©u ¸ vµ ch©u Phi.

chanh, h×nh thoi hay c¸i th×a. Nha bµo h×nh ë n−íc ta, bÖnh th−êng x¶y ra ë cç tØnh thuéc thµnh trong tæ chøc b¾p thÞt (trong ung) vµ ngoµi Nam Trung Bé, B×nh §Þnh (n¨m 1926, 1939, c¬ thÓ. Vi khuÈn cã h×nh thµnh gi¸p m« nh− vi 1952), Pl©yKu, Bu«n Ma Thuét, Kon Tum, Kh¸nh khuÈn nhiÖt th¸n, cã vá bäc dÇy. Cl.chauvoei Hoµ, Phó Yªn, §ång Nai, Ninh ThuËn, Nha

®øng riªng rÏ tõng ®¸m vµi ba con cßn Trang (1939), Hµ Néi, B¾c Giang (n¨m 1921), Cl.septicum th× xÕp thµnh tõng chuçi.

Th¸i B×nh (n¨m 1951).

Theo tµi liÖu cña Côc Thó y tõ n¨m 1960 -

- Søc ®Ò kh¸ng cña vi khuÈn

55

56

https://thuviensach.vn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

1970, ë cç tØnh phÝa B¾c ®· x¶y ra 51 æ dÞch, lµm Septicus): dïng liÒu 1ml/ 10-15kg thÓ träng, dïng chÕt vµ ph¶i xö lý 1.075 con tr©u, bß. N¨m 1970, thuèc trong 3 ngµy, tiªm b¾p.

huyÖn LËp Th¹ch (VÜnh Phó) x¶y ra hai æ dÞch

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

lµm chÕt 19 tr©u, bß. Th¸ng 5-2006, chØ trong

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

vßng 1 tuÇn lÔ, t¹i 4 th«n cña x· H−íng HiÖp (§akr«ng, Qu¶ng TrÞ) ®· x¶y ra dÞch bÖnh ung 5. BÖNH UNG KHÝ TH¸N

khÝ th¸n, lµm chÕt 16 con tr©u, bß.

(Gangraena emphysematosa;

Blackleg)

2. Nguyªn nh©n bÖnh

- §Æc tÝnh cña trùc khuÈn Clostridium

1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè bÖnh

chauvoei

BÖnh ung khÝ th¸n lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Trùc khuÈn sèng yÕm khÝ cã nha bµo. Cç trùc cÊp tÝnh cña tr©u, bß, bÖnh nµy cã tÝnh chÊt ®Þa khuÈn yÕm khÝ khç: Cl.septicum, Cl.perfringens, ph−¬ng, do trùc khuÈn yÕm khÝ Clostridium Cl.oedematien cã thÓ kÕt hîp víi Cl.chauvoei ®Ó

chauvoei vµ mét sè trùc khuÈn yÕm khÝ khç g©y bÖnh.

(Cl.septicum, Cl.perfringens), thÓ hiÖn triÖu Cl.chauvoei cã h×nh th¼ng, to, hai ®Çu trßn, chøng vµ bÖnh tÝch ®iÓn h×nh: s−ng b¾p thÞt cã kÝch th−íc 0,6 × 2,8µm, Gram d−¬ng, di ®éng, khÝ, gäi lµ "ung khÝ th¸n".

h×nh thµnh nha bµo h×nh trøng hay trßn ë gÇn BÖnh cã ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ

cuèi hay gi÷a th©n, lµm cho vi khuÈn cã h×nh qu¶

cç n−íc nhiÖt ®íi ch©u ¸ vµ ch©u Phi.

chanh, h×nh thoi hay c¸i th×a. Nha bµo h×nh ë n−íc ta, bÖnh th−êng x¶y ra ë cç tØnh thuéc thµnh trong tæ chøc b¾p thÞt (trong ung) vµ ngoµi Nam Trung Bé, B×nh §Þnh (n¨m 1926, 1939, c¬ thÓ. Vi khuÈn cã h×nh thµnh gi¸p m« nh− vi 1952), Pl©yKu, Bu«n Ma Thuét, Kon Tum, Kh¸nh khuÈn nhiÖt th¸n, cã vá bäc dÇy. Cl.chauvoei Hoµ, Phó Yªn, §ång Nai, Ninh ThuËn, Nha

®øng riªng rÏ tõng ®¸m vµi ba con cßn Trang (1939), Hµ Néi, B¾c Giang (n¨m 1921), Cl.septicum th× xÕp thµnh tõng chuçi.

Th¸i B×nh (n¨m 1951).

Theo tµi liÖu cña Côc Thó y tõ n¨m 1960 -

- Søc ®Ò kh¸ng cña vi khuÈn

55

56

https://thuviensach.vn

¸nh s¸ng mÆt trêi diÖt ®−îc nha bµo trong Nha bµo x©m nhËp vµo c¬ thÓ sóc vËt qua hai 24 giê. SÊy kh«, nha bµo kh«ng chÕt mµ cã thÓ

®−êng: ®−êng tiªu ho¸ vµ vÕt th−¬ng ngoµi da.

sèng ®−îc nhiÒu n¨m. Trong xç chÕt nha bµo Nha bµo chØ n¶y mÇm thµnh vi khuÈn khi cã sèng ®−îc 3 th¸ng. Trong ®Êt Èm, nha bµo sèng

®ñ hai ®iÒu kiÖn thÝch hîp:

®−îc 10-18 n¨m. ë nhiÖt ®é 700C, vi khuÈn bÞ

- ThiÕu kh«ng khÝ.

chÕt sau 30 phót. Nha bµo chØ bÞ diÖt khi ®un

- §−îc b¶o vÖ chèng l¹i hiÖn t−îng thùc bµo 1200C (nåi hÊp ¸p lùc). Dung dÞch formol 3%

cña b¹ch cÇu.

diÖt vi khuÈn trong 15 phót.

Trong thiªn nhiªn, nha bµo chØ thµnh vi khuÈn khi x©m nhËp vµo cç vÕt th−¬ng ngoµi da 3. DÞch tÔ häc

hoÆc trong niªm m¹c ruét. M¸u ®«ng, sîi huyÕt

- Loµi vËt m¾c bÖnh

cña vÕt th−¬ng ng¨n trë hiÖn t−îng thùc bµo.

Trong thiªn nhiªn, tr©u, bß bÞ m¾c bÖnh nhiÒu.

- Mïa vô ph¸t sinh bÖnh

Dª cõu, lîn, ngùa non bÞ m¾c bÖnh nhiÒu h¬n sóc vËt giµ. Trong phßng thÝ nghiÖm, chuét lang vÉn BÖnh cã thÓ x¶y ra quanh n¨m ë nh÷ng vïng mÉn c¶m víi bÖnh. Thá cã søc chèng ®ì víi bÖnh cã « nhiÔm nha bµo ung khÝ th¸n, nh−ng bÖnh vµ kh«ng chÕt.

th−êng x¶y ra vµo cç th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu.

N−íc m−a lµm cho nha bµo tõ trong ®Êt tr«i ra

- ChÊt chøa vi khuÈn

ngoµi dÝnh vµo r¬m cá. Sóc vËt ¨n thøc ¨n vµ

Cç chÊt dÞch thuû thòng chøa trong ung cã uèng ph¶i nha bµo sÏ ph¸t sinh bÖnh.

nhiÒu vi khuÈn. M¸u vµ cç phñ t¹ng cã Ýt vi 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

khuÈn, ®éc lùc kÐm.

* ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ l−u hµnh

- §−êng l©y lan

bÖnh häc:

Vi khuÈn kh«ng l©y trùc tiÕp tõ gia sóc bÞ

BÖnh th−êng x¶y ra ë cç æ dÞch cò, bÞ « nhiÔm bÖnh sang gia sóc khoÎ. Nha bµo tõ xç chÕt, nha bµo ung khÝ th¸n. VÒ triÖu chøng l©m sµng, ph©n, dÞch bµi xuÊt vµo trong ®Êt vµ sèng ë ®ã.

tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ hiÖn cç ung lín ë cç b¾p Khi m−a, lôt, n−íc ch¶y lµm cho nha bµo tråi lªn thÞt vµ sinh h¬i, Ên vµo thÊy l¹o x¹o. Ta cÇn ph©n mÆt ®Êt. Gia sóc ¨n ph¶i nha bµo sÏ bÞ m¾c bÖnh.

57

58

https://thuviensach.vn

¸nh s¸ng mÆt trêi diÖt ®−îc nha bµo trong Nha bµo x©m nhËp vµo c¬ thÓ sóc vËt qua hai 24 giê. SÊy kh«, nha bµo kh«ng chÕt mµ cã thÓ

®−êng: ®−êng tiªu ho¸ vµ vÕt th−¬ng ngoµi da.

sèng ®−îc nhiÒu n¨m. Trong xç chÕt nha bµo Nha bµo chØ n¶y mÇm thµnh vi khuÈn khi cã sèng ®−îc 3 th¸ng. Trong ®Êt Èm, nha bµo sèng

®ñ hai ®iÒu kiÖn thÝch hîp:

®−îc 10-18 n¨m. ë nhiÖt ®é 700C, vi khuÈn bÞ

- ThiÕu kh«ng khÝ.

chÕt sau 30 phót. Nha bµo chØ bÞ diÖt khi ®un

- §−îc b¶o vÖ chèng l¹i hiÖn t−îng thùc bµo 1200C (nåi hÊp ¸p lùc). Dung dÞch formol 3%

cña b¹ch cÇu.

diÖt vi khuÈn trong 15 phót.

Trong thiªn nhiªn, nha bµo chØ thµnh vi khuÈn khi x©m nhËp vµo cç vÕt th−¬ng ngoµi da 3. DÞch tÔ häc

hoÆc trong niªm m¹c ruét. M¸u ®«ng, sîi huyÕt

- Loµi vËt m¾c bÖnh

cña vÕt th−¬ng ng¨n trë hiÖn t−îng thùc bµo.

Trong thiªn nhiªn, tr©u, bß bÞ m¾c bÖnh nhiÒu.

- Mïa vô ph¸t sinh bÖnh

Dª cõu, lîn, ngùa non bÞ m¾c bÖnh nhiÒu h¬n sóc vËt giµ. Trong phßng thÝ nghiÖm, chuét lang vÉn BÖnh cã thÓ x¶y ra quanh n¨m ë nh÷ng vïng mÉn c¶m víi bÖnh. Thá cã søc chèng ®ì víi bÖnh cã « nhiÔm nha bµo ung khÝ th¸n, nh−ng bÖnh vµ kh«ng chÕt.

th−êng x¶y ra vµo cç th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu.

N−íc m−a lµm cho nha bµo tõ trong ®Êt tr«i ra

- ChÊt chøa vi khuÈn

ngoµi dÝnh vµo r¬m cá. Sóc vËt ¨n thøc ¨n vµ

Cç chÊt dÞch thuû thòng chøa trong ung cã uèng ph¶i nha bµo sÏ ph¸t sinh bÖnh.

nhiÒu vi khuÈn. M¸u vµ cç phñ t¹ng cã Ýt vi 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

khuÈn, ®éc lùc kÐm.

* ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ l−u hµnh

- §−êng l©y lan

bÖnh häc:

Vi khuÈn kh«ng l©y trùc tiÕp tõ gia sóc bÞ

BÖnh th−êng x¶y ra ë cç æ dÞch cò, bÞ « nhiÔm bÖnh sang gia sóc khoÎ. Nha bµo tõ xç chÕt, nha bµo ung khÝ th¸n. VÒ triÖu chøng l©m sµng, ph©n, dÞch bµi xuÊt vµo trong ®Êt vµ sèng ë ®ã.

tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ hiÖn cç ung lín ë cç b¾p Khi m−a, lôt, n−íc ch¶y lµm cho nha bµo tråi lªn thÞt vµ sinh h¬i, Ên vµo thÊy l¹o x¹o. Ta cÇn ph©n mÆt ®Êt. Gia sóc ¨n ph¶i nha bµo sÏ bÞ m¾c bÖnh.

biÖt víi hai bÖnh:

57

58

https://thuviensach.vn

øng dông cç ph−¬ng ph¸p IFAT, ELISA,

- BÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß: Còng cã s−ng AGID ®Ó chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh xç cao vµ ph¸t hÇu vµ h¹ch tr−íc vai rÊt lín, nh−ng kh«ng sinh hiÖn bÖnh sím.

khÝ. N¬i s−ng nãng thuû thòng, Ên tay vµo cã vÕt, kh«ng thÊy l¹o x¹o. Con vËt thë khã do hÇu bÞ

5. §iÒu trÞ bÖnh

s−ng to, thÌ l−ìi ra ngoµi. Mæ kh¸m sóc vËt bÞ

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng nguyªn huyÕt thanh

bÖnh thÊy tô huyÕt nÆng ë h¹ch vµ cç khÝ quan

ung khÝ th¸n:

khç, b¾p thÞt thÊm t−¬ng dÞch, cã mµu tÝm hång.

Kh¸ng huyÕt thanh chÕ tõ bß hoÆc ngùa dïng

- BÖnh nhiÖt th¸n: Sèt rÊt cao (41-420C), liÒu nh− sau:

còng cã ung nhiÖt th¸n ë cæ, häng, ngùc, bông,

- Mçi ngµy tiªm cho tr©u, bß 150-200ml vµo nh−ng chç s−ng cøng nãng ®au, kh«ng sinh h¬i, tÜnh m¹ch hay b¾p thÞt, chia lµm 2 lÇn, cçh nhau Ýt thuû thòng, sau cã vì loÐt ra, ®¸y vÕt loÐt s©u 12 giê mét lÇn tiªm.

cã mµu tÝm ®en. Con vËt sau khi chÕt lßi dom; lÌ

- Bª, nghÐ dïng liÒu b»ng 1/3-1/2 liÒu cña l−ìi vµ cã rØ m¸u, m¸u tÝm sÉm kh«ng ®«ng tr©u, bß.

hoÆc khã ®«ng, l¸ lçh s−ng to 2-4 lÇn, n¸t nh−

bïn, tim ®en.

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh:

* ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc:

a) Penicilin: cã tç dông ®Æc hiÖu víi vi khuÈn

- Cã thÓ kiÓm tra dÞch ë trong khèi ung, ph¸t Cl. chauvoei, Cl. septicum, Cl. perfringens vµ Cl.

hiÖn ®−îc vi khuÈn vµ nha bµo d−íi kÝnh hiÓn vi.

oedematien.

CÊy dÞch trong khèi ung vµo m«i tr−êng yÕm Dïng theo liÒu 30.000 UI/kg thÓ träng gia khÝ vµ vi khuÈn sÏ ph¸t triÓn, sinh h¬i, cã di ®éng.

sóc/ngµy.

- Tiªm huyÕt dÞch bÖnh phÈm vµo b¾p thÞt Tr©u, bß, ngùa cã träng l−îng 300kg dïng liÒu chuét lang. Sau 2-3 ngµy, chuét sÏ chÕt vµ b¾p nh− sau:

thÞt cã thuû thòng, tô huyÕt, kiÓm tra sÏ thÊy vi Ngµy thø nhÊt: 3-4,5 triÖu ®¬n vÞ

khuÈn d−íi kÝnh hiÓn vi.

Ngµy thø hai:

2-3 triÖu ®¬n vÞ

Ngµy thø ba:

2 triÖu ®¬n vÞ

* ChÈn ®o¸n miÔn dÞch:

Ngµy thø t−:

2 triÖu ®¬n vÞ

59

60

https://thuviensach.vn

øng dông cç ph−¬ng ph¸p IFAT, ELISA,

- BÖnh tô huyÕt trïng tr©u, bß: Còng cã s−ng AGID ®Ó chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh xç cao vµ ph¸t hÇu vµ h¹ch tr−íc vai rÊt lín, nh−ng kh«ng sinh hiÖn bÖnh sím.

khÝ. N¬i s−ng nãng thuû thòng, Ên tay vµo cã vÕt, kh«ng thÊy l¹o x¹o. Con vËt thë khã do hÇu bÞ

5. §iÒu trÞ bÖnh

s−ng to, thÌ l−ìi ra ngoµi. Mæ kh¸m sóc vËt bÞ

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng nguyªn huyÕt thanh

bÖnh thÊy tô huyÕt nÆng ë h¹ch vµ cç khÝ quan

ung khÝ th¸n:

khç, b¾p thÞt thÊm t−¬ng dÞch, cã mµu tÝm hång.

Kh¸ng huyÕt thanh chÕ tõ bß hoÆc ngùa dïng

- BÖnh nhiÖt th¸n: Sèt rÊt cao (41-420C), liÒu nh− sau:

còng cã ung nhiÖt th¸n ë cæ, häng, ngùc, bông,

- Mçi ngµy tiªm cho tr©u, bß 150-200ml vµo nh−ng chç s−ng cøng nãng ®au, kh«ng sinh h¬i, tÜnh m¹ch hay b¾p thÞt, chia lµm 2 lÇn, cçh nhau Ýt thuû thòng, sau cã vì loÐt ra, ®¸y vÕt loÐt s©u 12 giê mét lÇn tiªm.

cã mµu tÝm ®en. Con vËt sau khi chÕt lßi dom; lÌ

- Bª, nghÐ dïng liÒu b»ng 1/3-1/2 liÒu cña l−ìi vµ cã rØ m¸u, m¸u tÝm sÉm kh«ng ®«ng tr©u, bß.

hoÆc khã ®«ng, l¸ lçh s−ng to 2-4 lÇn, n¸t nh−

bïn, tim ®en.

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh:

* ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc:

a) Penicilin: cã tç dông ®Æc hiÖu víi vi khuÈn

- Cã thÓ kiÓm tra dÞch ë trong khèi ung, ph¸t Cl. chauvoei, Cl. septicum, Cl. perfringens vµ Cl.

hiÖn ®−îc vi khuÈn vµ nha bµo d−íi kÝnh hiÓn vi.

oedematien.

CÊy dÞch trong khèi ung vµo m«i tr−êng yÕm Dïng theo liÒu 30.000 UI/kg thÓ träng gia khÝ vµ vi khuÈn sÏ ph¸t triÓn, sinh h¬i, cã di ®éng.

sóc/ngµy.

- Tiªm huyÕt dÞch bÖnh phÈm vµo b¾p thÞt Tr©u, bß, ngùa cã träng l−îng 300kg dïng liÒu chuét lang. Sau 2-3 ngµy, chuét sÏ chÕt vµ b¾p nh− sau:

thÞt cã thuû thòng, tô huyÕt, kiÓm tra sÏ thÊy vi Ngµy thø nhÊt: 3-4,5 triÖu ®¬n vÞ

khuÈn d−íi kÝnh hiÓn vi.

Ngµy thø hai:

2-3 triÖu ®¬n vÞ

Ngµy thø ba:

2 triÖu ®¬n vÞ

* ChÈn ®o¸n miÔn dÞch:

Ngµy thø t−:

2 triÖu ®¬n vÞ

59

60

https://thuviensach.vn

Mçi ngµy chia liÒu thuèc lµm 3 lÇn tiªm, tiªm nghÐ 2ml. Tæ chøc tiªm cho toµn ®µn tr©u, bß ë cçh 6-8 giê mét lÇn; tiªm vµo b¾p thÞt.

cç æ dÞch cò vµ xung quanh æ dÞch. Sau khi tiªm, b) Oxytetracyclin: Cã thÓ dïng lo¹i tiªm hoÆc tr©u, bß miÔn dÞch ®−îc 12 th¸ng.

lo¹i cho uèng.

- Sóc vËt chÕt do bÖnh ung khÝ th¸n cã thÓ

Ngµy thø nhÊt: 50 mg/kg thÓ träng h×nh thµnh nha bµo nªn ph¶i ch«n s©u 2m cã cho Ngµy thø hai:

50 mg/kg thÓ träng

v«i bét ®Ó diÖt khuÈn.

Ngµy thø ba:

40 mg/kg thÓ träng

- Kh«ng ch¨n th¶ tr©u, bß vµ c¾t cá cho tr©u, bß t¹i nh÷ng n¬i cã tr©u, bß chÕt do bÖnh ung khÝ

Ngµy thø t−:

40 mg/kg thÓ träng

th¸n vµ nh÷ng b·i ch¨n th¶ ®· bÞ « nhiÔm (cã nha

- Dïng phèi hîp víi cç lo¹i thuèc trî søc: bµo ung khÝ th¸n).

tiªm cafein, vitamin B1, vitamin C.

- Khi cã dÞch x¶y ra ph¶i triÖt ®Ó chÊp hµnh c) Septifur (Hanflor, Navet-cel, RTD Septicus) quyÕt ®Þnh c«ng bè dÞch vµ quy ®Þnh cña ph¸p LiÒu dïng: 1ml/15kg thÓ träng sóc vËt/ngµy.

luËt vÒ thó y: kh«ng vËn chuyÓn vµ mæ thÞt sóc LiÖu tr×nh cø 2 ngµy tiªm 1 lÇn, ®iÒu trÞ 6-8 ngµy.

vËt ®Ó tr¸nh l©y lan dÞch.

Dïng phèi hîp víi cç thuèc thuèc trî søc:

- KÞp thêi ph¸t hiÖn tr©u, bß èm ®Ó cçh ly tiªm cafein, vitamin B1, vitamin C.

®iÒu trÞ.

- Thùc hiÖn tæng vÖ sinh chuång tr¹i, nhÊt 6. Phßng bÖnh

lµ chuång ®· cã gia sóc èm, dïng dung dÞch s¸t

- Dïng kh¸ng huyÕt thanh phßng bÖnh:

trïng ®Ó tÈy uÕ chuång tr¹i nh−: Cresyl-2%, axit ë nh÷ng ®Þa ph−¬ng ®· x¶y ra dÞch, ta cã thÓ

phªnic-3%, n−íc v«i 10%, Iodin 1%..

dïng kh¸ng huyÕt thanh cho ®µn tr©u, bß theo

- C«ng bè hÕt dÞch, b·i bá vïng cã dÞch: 14

liÒu 10-30ml, sau ®ã tiªm v¾cxin (5 ngµy sau).

ngµy sau khi con vËt èm cuèi cïng khái bÖnh hoÆc chÕt vµ sau khi tiÕn hµnh cç biÖn ph¸p vÖ sinh ,

- Dïng v¾cxin phßng bÖnh:

khö trïng tiªu ®éc khu vùc cã dÞch b¶o ®¶m yªu Ng−êi ta dïng v¾cxin chÕ b»ng canh trïng cÇu vÖ sinh thó y.

ung khÝ th¸n nu«i cÊy 24-48 giê, xö lý b»ng formol 5%, cho thªm keo phÌn theo tû lÖ 10%.

6. BÖNH VI£M MµNG PHæI

LiÒu dïng: Tiªm d−íi da cho tr©u, bß 5ml, bª, TRUYÒN NHIÔM ë Bß

61

62

https://thuviensach.vn

Mçi ngµy chia liÒu thuèc lµm 3 lÇn tiªm, tiªm nghÐ 2ml. Tæ chøc tiªm cho toµn ®µn tr©u, bß ë cçh 6-8 giê mét lÇn; tiªm vµo b¾p thÞt.

cç æ dÞch cò vµ xung quanh æ dÞch. Sau khi tiªm, b) Oxytetracyclin: Cã thÓ dïng lo¹i tiªm hoÆc tr©u, bß miÔn dÞch ®−îc 12 th¸ng.

lo¹i cho uèng.

- Sóc vËt chÕt do bÖnh ung khÝ th¸n cã thÓ

Ngµy thø nhÊt: 50 mg/kg thÓ träng h×nh thµnh nha bµo nªn ph¶i ch«n s©u 2m cã cho Ngµy thø hai:

50 mg/kg thÓ träng

v«i bét ®Ó diÖt khuÈn.

Ngµy thø ba:

40 mg/kg thÓ träng

- Kh«ng ch¨n th¶ tr©u, bß vµ c¾t cá cho tr©u, bß t¹i nh÷ng n¬i cã tr©u, bß chÕt do bÖnh ung khÝ

Ngµy thø t−:

40 mg/kg thÓ träng

th¸n vµ nh÷ng b·i ch¨n th¶ ®· bÞ « nhiÔm (cã nha

- Dïng phèi hîp víi cç lo¹i thuèc trî søc: bµo ung khÝ th¸n).

tiªm cafein, vitamin B1, vitamin C.

- Khi cã dÞch x¶y ra ph¶i triÖt ®Ó chÊp hµnh c) Septifur (Hanflor, Navet-cel, RTD Septicus) quyÕt ®Þnh c«ng bè dÞch vµ quy ®Þnh cña ph¸p LiÒu dïng: 1ml/15kg thÓ träng sóc vËt/ngµy.

luËt vÒ thó y: kh«ng vËn chuyÓn vµ mæ thÞt sóc LiÖu tr×nh cø 2 ngµy tiªm 1 lÇn, ®iÒu trÞ 6-8 ngµy.

vËt ®Ó tr¸nh l©y lan dÞch.

Dïng phèi hîp víi cç thuèc thuèc trî søc:

- KÞp thêi ph¸t hiÖn tr©u, bß èm ®Ó cçh ly tiªm cafein, vitamin B1, vitamin C.

®iÒu trÞ.

- Thùc hiÖn tæng vÖ sinh chuång tr¹i, nhÊt 6. Phßng bÖnh

lµ chuång ®· cã gia sóc èm, dïng dung dÞch s¸t

- Dïng kh¸ng huyÕt thanh phßng bÖnh:

trïng ®Ó tÈy uÕ chuång tr¹i nh−: Cresyl-2%, axit ë nh÷ng ®Þa ph−¬ng ®· x¶y ra dÞch, ta cã thÓ

phªnic-3%, n−íc v«i 10%, Iodin 1%..

dïng kh¸ng huyÕt thanh cho ®µn tr©u, bß theo

- C«ng bè hÕt dÞch, b·i bá vïng cã dÞch: 14

liÒu 10-30ml, sau ®ã tiªm v¾cxin (5 ngµy sau).

ngµy sau khi con vËt èm cuèi cïng khái bÖnh hoÆc chÕt vµ sau khi tiÕn hµnh cç biÖn ph¸p vÖ sinh ,

- Dïng v¾cxin phßng bÖnh:

khö trïng tiªu ®éc khu vùc cã dÞch b¶o ®¶m yªu Ng−êi ta dïng v¾cxin chÕ b»ng canh trïng cÇu vÖ sinh thó y.

ung khÝ th¸n nu«i cÊy 24-48 giê, xö lý b»ng formol 5%, cho thªm keo phÌn theo tû lÖ 10%.

6. BÖNH VI£M MµNG PHæI

LiÒu dïng: Tiªm d−íi da cho tr©u, bß 5ml, bª, TRUYÒN NHIÔM ë Bß

61

62

https://thuviensach.vn

(Contagious Bovine Pleuropneumoniae -

Bß cã thêi gian ñ bÖnh t−¬ng ®èi dµi, 3-6

CBP)

th¸ng. Trong cç tr−êng hîp con vËt bÞ bÖnh nÆng do mÇm bÖnh cã ®éc lùc m¹nh, thêi gian ñ bÖnh 1. Ph©n bè

ng¾n, 10-12 ngµy.

BÖnh viªm mµng phæi vµ phæi truyÒn nhiÔm Sau thêi gian ñ bÖnh, bß sèt cao 40-41,50C; (CBP) ë bß ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë nhiÒu n−íc ch©u Phi, gi¶m hoÆc ngõng nhai l¹i; ho d÷ déi khi vËn ®éng.

B¾c Mü, ch©u ¢u, mét sè n−íc ch©u ¸ vµ ¤xtr©ylia.

Cç biÓu hiÖn l©m sµng khç lµ: l−ng uèn cong ë ViÖt Nam, bÖnh ch−a ®−îc nghiªn cøu.

khi thë, nhÞp thë nhanh; ch¶y nhiÒu dÞch mòi vµ

Tuy nhiªn, n¨m 2001, mét sè bß s÷a Holstein n−íc m¾t; tiÕng thë khß khÌ; khi kiÓm tra cã thÓ

Friesian nhËp tõ ¤xtr©ylia bÞ bÖnh ®−êng h«

thÊy tiÕng ran ®ôc ë phÇn lín vïng phæi. Bß bÞ

hÊp vµ chÕt, b−íc ®Çu ®· quan s¸t thÊy cç biÓu bÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh kÐo dµi víi triÖu hiÖn l©m sµng vµ bÖnh tÝch cña bÖnh viªm mµng chøng ho, thë khã dai d¼ng, lµm cho con vËt bÞ

phæi truyÒn nhiÔm.

bÖnh gÇy yÕu dÇn. Khi thêi tiÕt thay ®æi, bÖnh ë sóc vËt sÏ trë nªn trÇm träng, xuÊt hiÖn tr¹ng 2. Nguyªn nh©n bÖnh

th¸i suy h« hÊp vµ kiÖt søc.

BÖnh viªm mµng phæi truyÒn nhiÔm ë bß g©y 4. BÖnh tÝch

ra do Mycoplasma mycoides. §©y lµ mét vi khuÈn thuéc gièng Mycoplasma, hä Mycoplasmataceae Khi mæ kh¸m sóc vËt bÞ bÖnh thÊy: mµng phæi

®a h×nh th¸i, cã d¹ng tõ cÇu trùc khuÈn, ®−êng bÞ viªm t¨ng sinh dµy lªn, cã nhiÒu sîi huyÕt lµm kÝnh 0,3-0,8µm ®Õn d¹ng ph©n nh¸nh dµi 150µm.

dÝnh mµng phæi vµo lång ngùc ë mét bªn hoÆc c¶

§−êng kÝnh cña ®¬n vÞ t¸i sinh nhá nhÊt cã ®−êng hai bªn phæi. Gi÷a mµng phæi vµ xoang ngùc cã kÝnh 300nm. Genome lµ ADN hai sîi cã cÊu t¹o chøa nhiÒu dÞch vµng; cç thuú phæi xuÊt hiÖn cã vßng khÐp kÝn ®iÓn h×nh cña vi khuÈn. MÇm bÖnh

®èm mµu x¸m ®Õn mµu ®á gièng nh− gan ®éng rÊt mÉn c¶m víi nãng kh« vµ cç chÊt khö trïng vËt mµ ng−êi ta quen gäi lµ "nhôc ho¸", lµm cho th«ng th−êng: Axit Phenic 2%, Formalin 2%, cç phÕ nang mÊt tÝnh ®µn håi. Trong mét sè Cresyl 2%, n−íc v«i 10%, Iodin 1%...

tr−êng hîp con vËt bÞ bÖnh m·n tÝnh, khi thêi gian bÞ bÖnh kÐo dµi, ng−êi ta cßn thÊy cã mét sè 3. TriÖu chøng bÖnh

vïng phæi bÞ ho¹i tö cã vá bäc xung quanh h×nh 63

64

https://thuviensach.vn

(Contagious Bovine Pleuropneumoniae -

Bß cã thêi gian ñ bÖnh t−¬ng ®èi dµi, 3-6

CBP)

th¸ng. Trong cç tr−êng hîp con vËt bÞ bÖnh nÆng do mÇm bÖnh cã ®éc lùc m¹nh, thêi gian ñ bÖnh 1. Ph©n bè

ng¾n, 10-12 ngµy.

BÖnh viªm mµng phæi vµ phæi truyÒn nhiÔm Sau thêi gian ñ bÖnh, bß sèt cao 40-41,50C; (CBP) ë bß ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë nhiÒu n−íc ch©u Phi, gi¶m hoÆc ngõng nhai l¹i; ho d÷ déi khi vËn ®éng.

B¾c Mü, ch©u ¢u, mét sè n−íc ch©u ¸ vµ ¤xtr©ylia.

Cç biÓu hiÖn l©m sµng khç lµ: l−ng uèn cong ë ViÖt Nam, bÖnh ch−a ®−îc nghiªn cøu.

khi thë, nhÞp thë nhanh; ch¶y nhiÒu dÞch mòi vµ

Tuy nhiªn, n¨m 2001, mét sè bß s÷a Holstein n−íc m¾t; tiÕng thë khß khÌ; khi kiÓm tra cã thÓ

Friesian nhËp tõ ¤xtr©ylia bÞ bÖnh ®−êng h«

thÊy tiÕng ran ®ôc ë phÇn lín vïng phæi. Bß bÞ

hÊp vµ chÕt, b−íc ®Çu ®· quan s¸t thÊy cç biÓu bÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh kÐo dµi víi triÖu hiÖn l©m sµng vµ bÖnh tÝch cña bÖnh viªm mµng chøng ho, thë khã dai d¼ng, lµm cho con vËt bÞ

phæi truyÒn nhiÔm.

bÖnh gÇy yÕu dÇn. Khi thêi tiÕt thay ®æi, bÖnh ë sóc vËt sÏ trë nªn trÇm träng, xuÊt hiÖn tr¹ng 2. Nguyªn nh©n bÖnh

th¸i suy h« hÊp vµ kiÖt søc.

BÖnh viªm mµng phæi truyÒn nhiÔm ë bß g©y 4. BÖnh tÝch

ra do Mycoplasma mycoides. §©y lµ mét vi khuÈn thuéc gièng Mycoplasma, hä Mycoplasmataceae Khi mæ kh¸m sóc vËt bÞ bÖnh thÊy: mµng phæi

®a h×nh th¸i, cã d¹ng tõ cÇu trùc khuÈn, ®−êng bÞ viªm t¨ng sinh dµy lªn, cã nhiÒu sîi huyÕt lµm kÝnh 0,3-0,8µm ®Õn d¹ng ph©n nh¸nh dµi 150µm.

dÝnh mµng phæi vµo lång ngùc ë mét bªn hoÆc c¶

§−êng kÝnh cña ®¬n vÞ t¸i sinh nhá nhÊt cã ®−êng hai bªn phæi. Gi÷a mµng phæi vµ xoang ngùc cã kÝnh 300nm. Genome lµ ADN hai sîi cã cÊu t¹o chøa nhiÒu dÞch vµng; cç thuú phæi xuÊt hiÖn cã vßng khÐp kÝn ®iÓn h×nh cña vi khuÈn. MÇm bÖnh

®èm mµu x¸m ®Õn mµu ®á gièng nh− gan ®éng rÊt mÉn c¶m víi nãng kh« vµ cç chÊt khö trïng vËt mµ ng−êi ta quen gäi lµ "nhôc ho¸", lµm cho th«ng th−êng: Axit Phenic 2%, Formalin 2%, cç phÕ nang mÊt tÝnh ®µn håi. Trong mét sè Cresyl 2%, n−íc v«i 10%, Iodin 1%...

tr−êng hîp con vËt bÞ bÖnh m·n tÝnh, khi thêi gian bÞ bÖnh kÐo dµi, ng−êi ta cßn thÊy cã mét sè 3. TriÖu chøng bÖnh

vïng phæi bÞ ho¹i tö cã vá bäc xung quanh h×nh thµnh cç nang trong chøa dÞch.

63

64

https://thuviensach.vn

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

5. DÞch tÔ häc

LÊy bÖnh phÈm tõ bÖnh tÝch ë phæi dÞch mµng phæi, h¹ch phæi, dÞch xuÊt tiÕt tõ phæi... nu«i cÊy

- Bß ë cç løa tuæi ®Òu bÞ bÖnh, nh−ng th−êng trªn cç m«i tr−êng ®Æc biÖt cã thÓ ph©n lËp ®−îc thÊy ë bß tõ mét n¨m tuæi trë lªn. Bß s÷a bÞ bÖnh mÇm bÖnh Myoplasma mycoides.

nÆng h¬n cç gièng bß thÞt.

Cç bÖnh phÈm lÊy tõ phæi, lçh, n·o, tuû,

- MÇm bÖnh Mycoplasma mycoides l©y truyÒn gan vµ thËn b¶o qu¶n trong Formalin cã thÓ gióp qua ®−êng h« hÊp, do bß khoÎ hÝt ph¶i mÇm bÖnh cho viÖc kiÓm tra bÖnh tÝch vi thÓ b»ng cçh c¾t trong kh«ng khÝ bÞ « nhiÔm.

l¸t vµ nhuém mÇu (nhuém Eosin).

- BÖnh cã thÓ l©y nhiÔm quanh n¨m trong ®µn bß, nh−ng th−êng thÊy bß bÞ bÖnh xuÊt hiÖn nhiÒu

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

vµo cç th¸ng l¹nh Èm tõ mïa thu ®Õn mïa ®«ng.

Cç ph¶n øng huyÕt thanh ®−îc øng dông ®Ó

- §iÒu kiÖn vÖ sinh ë c¬ së ch¨n nu«i bß kÐm, chÈn ®o¸n bÖnh gåm: ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ

thiÕu ¸nh s¸ng, Èm −ít còng lµm cho bß bÞ nhiÔm (CFT), ph¶n øng ng−ng kÕt (SAT), ph−¬ng ph¸p mÇm bÖnh vµ ph¸t bÖnh t¨ng lªn.

huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®Òu cho hiÖu qu¶

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

vµ ®é chÝnh xç cao.

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

7. §iÒu trÞ bÖnh

Bß bÖnh bÞ viªm ®−êng h« hÊp kÐo dµi víi cç

Phç ®å 1:

dÊu hiÖu: thë khã, ho nÆng khi vËn ®éng, gÇy yÕu,

- Thuèc ®iÒu trÞ: Tiamulin: dïng liÒu 1ml/12 - 14kg suy nh−îc; mæ kh¸m bß bÞ bÖnh cã hiÖn t−îng thÓ träng/ngµy, phèi hîp víi Kanamycin: dïng nhôc hoçç thïy phæi vµ dÝnh mµng phæi... lµ

liÒu 20mg/kg thÓ träng/ngµy; thuèc tiªm b¾p liªn dÊu hiÖu gióp cho chÈn ®o¸n bÖnh t¹i cç c¬ së tôc 5-6 ngµy.

nu«i bß tËp trung.

- Thuèc ch÷a triÖu chøng: Ephedrin: dïng liÒu Mét sè tr−êng hîp, bÖnh viªm mµng phæi, cã 1ml/20 kg thÓ träng/ngµy ®Ó gi¶m cç c¬n ho thë.

phèi hîp víi bÖnh tô huyÕt trïng, sÏ thÊy hiÖn t−îng tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt trong tæ chøc phÕ

- Thuèc trî søc: Tiªm cafein, vitamin B1, nang vµ mµng phæi.

vitamin C.

65

66

https://thuviensach.vn

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

5. DÞch tÔ häc

LÊy bÖnh phÈm tõ bÖnh tÝch ë phæi dÞch mµng phæi, h¹ch phæi, dÞch xuÊt tiÕt tõ phæi... nu«i cÊy

- Bß ë cç løa tuæi ®Òu bÞ bÖnh, nh−ng th−êng trªn cç m«i tr−êng ®Æc biÖt cã thÓ ph©n lËp ®−îc thÊy ë bß tõ mét n¨m tuæi trë lªn. Bß s÷a bÞ bÖnh mÇm bÖnh Myoplasma mycoides.

nÆng h¬n cç gièng bß thÞt.

Cç bÖnh phÈm lÊy tõ phæi, lçh, n·o, tuû,

- MÇm bÖnh Mycoplasma mycoides l©y truyÒn gan vµ thËn b¶o qu¶n trong Formalin cã thÓ gióp qua ®−êng h« hÊp, do bß khoÎ hÝt ph¶i mÇm bÖnh cho viÖc kiÓm tra bÖnh tÝch vi thÓ b»ng cçh c¾t trong kh«ng khÝ bÞ « nhiÔm.

l¸t vµ nhuém mÇu (nhuém Eosin).

- BÖnh cã thÓ l©y nhiÔm quanh n¨m trong ®µn bß, nh−ng th−êng thÊy bß bÞ bÖnh xuÊt hiÖn nhiÒu

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

vµo cç th¸ng l¹nh Èm tõ mïa thu ®Õn mïa ®«ng.

Cç ph¶n øng huyÕt thanh ®−îc øng dông ®Ó

- §iÒu kiÖn vÖ sinh ë c¬ së ch¨n nu«i bß kÐm, chÈn ®o¸n bÖnh gåm: ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ

thiÕu ¸nh s¸ng, Èm −ít còng lµm cho bß bÞ nhiÔm (CFT), ph¶n øng ng−ng kÕt (SAT), ph−¬ng ph¸p mÇm bÖnh vµ ph¸t bÖnh t¨ng lªn.

huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®Òu cho hiÖu qu¶

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

vµ ®é chÝnh xç cao.

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

7. §iÒu trÞ bÖnh

Bß bÖnh bÞ viªm ®−êng h« hÊp kÐo dµi víi cç

Phç ®å 1:

dÊu hiÖu: thë khã, ho nÆng khi vËn ®éng, gÇy yÕu,

- Thuèc ®iÒu trÞ: Tiamulin: dïng liÒu 1ml/12 - 14kg suy nh−îc; mæ kh¸m bß bÞ bÖnh cã hiÖn t−îng thÓ träng/ngµy, phèi hîp víi Kanamycin: dïng nhôc hoçç thïy phæi vµ dÝnh mµng phæi... lµ

liÒu 20mg/kg thÓ träng/ngµy; thuèc tiªm b¾p liªn dÊu hiÖu gióp cho chÈn ®o¸n bÖnh t¹i cç c¬ së tôc 5-6 ngµy.

nu«i bß tËp trung.

- Thuèc ch÷a triÖu chøng: Ephedrin: dïng liÒu Mét sè tr−êng hîp, bÖnh viªm mµng phæi, cã 1ml/20 kg thÓ träng/ngµy ®Ó gi¶m cç c¬n ho thë.

phèi hîp víi bÖnh tô huyÕt trïng, sÏ thÊy hiÖn t−îng tô huyÕt vµ xuÊt huyÕt trong tæ chøc phÕ

- Thuèc trî søc: Tiªm cafein, vitamin B1, nang vµ mµng phæi.

vitamin C.

65

66

https://thuviensach.vn

Phç ®å 2:

BiÖn ph¸p phßng bÖnh chñ yÕu lµ thùc hiÖn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Septiofur (Hanceft, RTD

nghiªm ngÆt vÖ sinh thó y: chèng « nhiÔm Septicus, Navet-cel) dïng liÒu 1 ml/15kg thÓ

chuång tr¹i vµ m«i tr−êng ch¨n nu«i, kÕt hîp träng; tiªm d−íi da 3 ngµy.

nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt ®µn bß, n©ng cao søc ®Ò

- Thuèc ch÷a triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

kh¸ng víi bÖnh. Khi xuÊt nhËp bß ph¶i thùc hiÖn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

kiÓm dÞch chÆt chÏ b¶o ®¶m kh«ng nhËp bß bÞ

Phç ®å 3:

bÖnh vµo ®µn bß kháe, còng nh− kh«ng xuÊt bß bÞ bÖnh ra ngoµi.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracyclin (Hamoxyclin LA, RTD Oxytetragetin) dïng liÒu tiªm 1 ml/15kg 7. BÖNH L£ D¹NG TRïNG ë Bß

thÓ träng, tiªm 3 ngµy/lÇn.

(Babesiosis)

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè cña bÖnh Tuy nhiªn, cç biÖn ph¸p ®iÒu trÞ cho hiÖu BÖnh lª d¹ng trïng ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu ë qu¶ ch−a cao. ViÖc ®iÒu trÞ l¹i kÐo dµi, kh«ng bang Texas (Hoa Kú), hiÖn nay nã ph©n bè ë hÇu nh÷ng tèn nhiÒu tiÒn thuèc, kh«ng ®em l¹i hiÖu hÕt cç n−íc trªn thÕ giíi. §Õn nay, ng−êi ta ®·

qu¶ kinh tÕ mµ cßn lµm cho sóc vËt bÞ bÖnh th¶i ph¸t hiÖn 40 loµi Babesia spp. ký sinh g©y bÖnh mÇm bÖnh g©y « nhiÔm m«i tr−êng, l©y lan bÖnh cho ®éng vËt. Theo th«ng b¸o cña OIE n¨m 1989, trong ®µn bß.

84 n−íc trªn thÕ giíi cßn ph¸t hiÖn bÖnh lª d¹ng Do vËy, ng−êi ta th−êng lo¹i th¶i bß bÞ bÖnh trïng do B.bigemina, B.bovis, B.divergens ë bß; khi ph¸t hiÖn d−¬ng tÝnh b»ng ph¶n øng huyÕt B.ovis ë cõu. BÖnh cÊp tÝnh lµm cho bß chÕt thanh miÔn dÞch.

nhanh, tû lÖ chÕt cao víi héi chøng "sèt cao, ®¸i

®á". BÖnh thÓ m·n tÝnh lµm cho bß gÇy yÕu, thiÕu 8. Phßng bÖnh

m¸u, gi¶m kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ gi¶m l−îng s÷a HiÖn nay, mét sè v¾cxin v« ho¹t ®· ®−îc chÕ

20-30%.

t¹o sö dông phßng bÖnh cho bß, nh−ng hiÖu gi¸

ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn bÖnh tõ rÊt l©u ë bß b¶o hé ch−a cao nªn ch−a ®−îc sö dông réng trong s¶n xuÊt.

67

68

https://thuviensach.vn

Phç ®å 2:

BiÖn ph¸p phßng bÖnh chñ yÕu lµ thùc hiÖn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Septiofur (Hanceft, RTD

nghiªm ngÆt vÖ sinh thó y: chèng « nhiÔm Septicus, Navet-cel) dïng liÒu 1 ml/15kg thÓ

chuång tr¹i vµ m«i tr−êng ch¨n nu«i, kÕt hîp träng; tiªm d−íi da 3 ngµy.

nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt ®µn bß, n©ng cao søc ®Ò

- Thuèc ch÷a triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

kh¸ng víi bÖnh. Khi xuÊt nhËp bß ph¶i thùc hiÖn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

kiÓm dÞch chÆt chÏ b¶o ®¶m kh«ng nhËp bß bÞ

Phç ®å 3:

bÖnh vµo ®µn bß kháe, còng nh− kh«ng xuÊt bß bÞ bÖnh ra ngoµi.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracyclin (Hamoxyclin LA, RTD Oxytetragetin) dïng liÒu tiªm 1 ml/15kg 7. BÖNH L£ D¹NG TRïNG ë Bß

thÓ träng, tiªm 3 ngµy/lÇn.

(Babesiosis)

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

1. §Æc ®iÓm chung vµ sù ph©n bè cña bÖnh Tuy nhiªn, cç biÖn ph¸p ®iÒu trÞ cho hiÖu BÖnh lª d¹ng trïng ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu ë qu¶ ch−a cao. ViÖc ®iÒu trÞ l¹i kÐo dµi, kh«ng bang Texas (Hoa Kú), hiÖn nay nã ph©n bè ë hÇu nh÷ng tèn nhiÒu tiÒn thuèc, kh«ng ®em l¹i hiÖu hÕt cç n−íc trªn thÕ giíi. §Õn nay, ng−êi ta ®·

qu¶ kinh tÕ mµ cßn lµm cho sóc vËt bÞ bÖnh th¶i ph¸t hiÖn 40 loµi Babesia spp. ký sinh g©y bÖnh mÇm bÖnh g©y « nhiÔm m«i tr−êng, l©y lan bÖnh cho ®éng vËt. Theo th«ng b¸o cña OIE n¨m 1989, trong ®µn bß.

84 n−íc trªn thÕ giíi cßn ph¸t hiÖn bÖnh lª d¹ng Do vËy, ng−êi ta th−êng lo¹i th¶i bß bÞ bÖnh trïng do B.bigemina, B.bovis, B.divergens ë bß; khi ph¸t hiÖn d−¬ng tÝnh b»ng ph¶n øng huyÕt B.ovis ë cõu. BÖnh cÊp tÝnh lµm cho bß chÕt thanh miÔn dÞch.

nhanh, tû lÖ chÕt cao víi héi chøng "sèt cao, ®¸i

®á". BÖnh thÓ m·n tÝnh lµm cho bß gÇy yÕu, thiÕu 8. Phßng bÖnh

m¸u, gi¶m kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ gi¶m l−îng s÷a HiÖn nay, mét sè v¾cxin v« ho¹t ®· ®−îc chÕ

20-30%.

t¹o sö dông phßng bÖnh cho bß, nh−ng hiÖu gi¸

ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn bÖnh tõ rÊt l©u ë bß b¶o hé ch−a cao nªn ch−a ®−îc sö dông réng 67

68

https://thuviensach.vn

Sind nhËp néi nu«i t¹i cç ®ån ®iÒn ch¨n nu«i ë ph−¬ng thøc v« tÝnh, tõ mét lª d¹ng trïng miÒn Trung vµ B¾c Bé. Tõ n¨m 1960 ®Õn nay, tr−ëng thµnh mäc nh¸nh thµnh 2 lª d¹ng trïng bÖnh ®· ®−îc xç ®Þnh ë gièng bß s÷a nh−: Sind, vµ cø sinh s¶n theo cçh nh− vËy. Giai ®o¹n h÷u Holstein, Jersey vµ bß thÞt nhËp néi nh−: bß tÝnh ph¸t triÓn trong vËt chñ trung gian bao Zªbu, bß Qu¶ng T©y, bß Brahman.

gåm mét sè loµi ve cøng ( Ixodidae). Giai ®o¹n nµy lª d¹ng trïng ph¸t triÓn hÕt søc phøc t¹p.

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña lª d¹ng trïng Ve hót m¸u bß bÞ bÖnh, hång cÇu cã lª d¹ng

H×nh th¸i

trïng vµo d¹ dµy, ruét cña ve sÏ ph¸t triÓn qua 5 giai ®o¹n, thµnh tÕ bµo c¸i (macrogametocite) Lª d¹ng trïng ( Babesia) lµ ®¬n bµo cã h×nh lª

vµ tÕ bµo ®ùc ( microgametocite), sau ®ã tÕ bµo

®«i hay lª ®¬n, ký sinh trong hång cÇu cña bß.

c¸i hîp víi tÕ bµo ®ùc thµnh hîp tö; hîp tö ph¸t Ngoµi ra cßn cã h×nh trøng, h×nh bÇu dôc. KÝch triÓn ®Õn mét giai ®o¹n nhÊt ®Þnh sÏ vì ra gi¶i th−íc thay ®æi tuú tõng loµi. Cã 2 loµi ký sinh vµ

phãng cç bµo tö thÓ ( Sporozoit). Bµo tö thÓ tõ g©y bÖnh cho bß ViÖt Nam lµ:

vçh d¹ dµy vµ ruét theo hÖ b¹ch huyÕt lªn

- Babesia bigemina: 2-4 × 1-2µm tuyÕn n−íc bät cña ve. Ve hót m¸u bß bÖnh sÏ

- Babesia bovis: 1,5-2 × 0,5-1,5µm truyÒn mÇm bÖnh sang bß khoÎ. ë bß, bµo tö thÓ

Loµi B.bovis th−êng cã h×nh lª ®«i t¹o thµnh mét ph¸t triÓn ®Õn giai ®o¹n tr−ëng thµnh trong gãc tï (>450) vµ B.bigemina cã h×nh lª ®«i t¹o thµnh hång cÇu vµ sau ®ã l¹i ph¸t triÓn theo giai ®o¹n mét gãc nhän (<450). §−êng kÝnh cña B.bigemina v« tÝnh. Mét sè bµo tö thÓ khç sÏ lªn buång lín h¬n b¸n kÝnh cña hång cÇu, cßn ®−êng kÝnh cña trøng cña ve vµ n»m trong trøng. Trøng në B.bovis nhá h¬n b¸n kÝnh hång cÇu.

thµnh Êu trïng, ph¸t triÓn thµnh trÜ trïng vµ

Cç loµi lª d¹ng trïng ph¸t triÓn vµ l©y nhiÔm trong trÜ trïng vÉn cã bµo tö thÓ. Bµo tö thÓ l¹i cÇn cã vËt chñ trung gian lµ cç loµi ve hä ve cøng lªn tuyÕn n−íc bät cña trÜ trïng vµ trÜ trïng nµy Ixodidae.

sÏ truyÒn mÇm bÖnh sang bß khoÎ khi ve hót

Chu kú sinh häc

m¸u bß. Nh− vËy, sù truyÒn bÖnh cña ve cã tÝnh di truyÒn cho thÕ hÖ ®êi sau.

Lª d¹ng trïng cã vßng ®êi gåm hai giai ®o¹n: Mçi loµi lª d¹ng trïng cã mét sè loµi ve t−¬ng giai ®o¹n ký sinh trong c¬ thÓ bß sinh s¶n theo øng ®ãng vai trß vËt chñ trung gian tµng tr÷ vµ

69

70

https://thuviensach.vn

Sind nhËp néi nu«i t¹i cç ®ån ®iÒn ch¨n nu«i ë ph−¬ng thøc v« tÝnh, tõ mét lª d¹ng trïng miÒn Trung vµ B¾c Bé. Tõ n¨m 1960 ®Õn nay, tr−ëng thµnh mäc nh¸nh thµnh 2 lª d¹ng trïng bÖnh ®· ®−îc xç ®Þnh ë gièng bß s÷a nh−: Sind, vµ cø sinh s¶n theo cçh nh− vËy. Giai ®o¹n h÷u Holstein, Jersey vµ bß thÞt nhËp néi nh−: bß tÝnh ph¸t triÓn trong vËt chñ trung gian bao Zªbu, bß Qu¶ng T©y, bß Brahman.

gåm mét sè loµi ve cøng ( Ixodidae). Giai ®o¹n nµy lª d¹ng trïng ph¸t triÓn hÕt søc phøc t¹p.

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña lª d¹ng trïng Ve hót m¸u bß bÞ bÖnh, hång cÇu cã lª d¹ng

H×nh th¸i

trïng vµo d¹ dµy, ruét cña ve sÏ ph¸t triÓn qua 5 giai ®o¹n, thµnh tÕ bµo c¸i (macrogametocite) Lª d¹ng trïng ( Babesia) lµ ®¬n bµo cã h×nh lª

vµ tÕ bµo ®ùc ( microgametocite), sau ®ã tÕ bµo

®«i hay lª ®¬n, ký sinh trong hång cÇu cña bß.

c¸i hîp víi tÕ bµo ®ùc thµnh hîp tö; hîp tö ph¸t Ngoµi ra cßn cã h×nh trøng, h×nh bÇu dôc. KÝch triÓn ®Õn mét giai ®o¹n nhÊt ®Þnh sÏ vì ra gi¶i th−íc thay ®æi tuú tõng loµi. Cã 2 loµi ký sinh vµ

phãng cç bµo tö thÓ ( Sporozoit). Bµo tö thÓ tõ g©y bÖnh cho bß ViÖt Nam lµ:

vçh d¹ dµy vµ ruét theo hÖ b¹ch huyÕt lªn

- Babesia bigemina: 2-4 × 1-2µm tuyÕn n−íc bät cña ve. Ve hót m¸u bß bÖnh sÏ

- Babesia bovis: 1,5-2 × 0,5-1,5µm truyÒn mÇm bÖnh sang bß khoÎ. ë bß, bµo tö thÓ

Loµi B.bovis th−êng cã h×nh lª ®«i t¹o thµnh mét ph¸t triÓn ®Õn giai ®o¹n tr−ëng thµnh trong gãc tï (>450) vµ B.bigemina cã h×nh lª ®«i t¹o thµnh hång cÇu vµ sau ®ã l¹i ph¸t triÓn theo giai ®o¹n mét gãc nhän (<450). §−êng kÝnh cña B.bigemina v« tÝnh. Mét sè bµo tö thÓ khç sÏ lªn buång lín h¬n b¸n kÝnh cña hång cÇu, cßn ®−êng kÝnh cña trøng cña ve vµ n»m trong trøng. Trøng në B.bovis nhá h¬n b¸n kÝnh hång cÇu.

thµnh Êu trïng, ph¸t triÓn thµnh trÜ trïng vµ

Cç loµi lª d¹ng trïng ph¸t triÓn vµ l©y nhiÔm trong trÜ trïng vÉn cã bµo tö thÓ. Bµo tö thÓ l¹i cÇn cã vËt chñ trung gian lµ cç loµi ve hä ve cøng lªn tuyÕn n−íc bät cña trÜ trïng vµ trÜ trïng nµy Ixodidae.

sÏ truyÒn mÇm bÖnh sang bß khoÎ khi ve hót

Chu kú sinh häc

m¸u bß. Nh− vËy, sù truyÒn bÖnh cña ve cã tÝnh di truyÒn cho thÕ hÖ ®êi sau.

Lª d¹ng trïng cã vßng ®êi gåm hai giai ®o¹n: Mçi loµi lª d¹ng trïng cã mét sè loµi ve t−¬ng giai ®o¹n ký sinh trong c¬ thÓ bß sinh s¶n theo øng ®ãng vai trß vËt chñ trung gian tµng tr÷ vµ

69

70

https://thuviensach.vn

truyÒn b¸ mÇm bÖnh. Trïng lª Babesia bigemina vµ th−êng ë thÓ m·n tÝnh. Bß néi ë nhiÒu tØnh tõ cã vËt chñ trung gian chñ yÕu lµ cç loµi ve thuéc miÒn B¾c, miÒn Trung vµ miÒn Nam ®Òu thÊy gièng Boophilus (theo ph©n lo¹i hiÖn nay ®−îc gäi nhiÔm B.bigemina nh−ng hÇu hÕt ë thÓ m·n hoÆc lµ Rhipicephalus) nh−: Boophilus microplus, mang trïng. Bß s÷a Holstein vµ tr©u s÷a nu«i t¹i B.calcaratus. VËt chñ trung gian cña Babesia

§øc Träng, Thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ S«ng BÐ1

bovis th−êng lµ cç loµi ve thuéc gièng Ixodes

®Òu nhiÔm bÖnh lª d¹ng trïng do B.bigemina, nh−: Ixodes ricinus, I.granulosus vµ c¶ ve B.becbera.

Boophilus microplus.

ë

Bß ë cç løa tuæi ®Òu nhiÔm lª trïng d¹ng n−íc ta, hiÖn cã kho¶ng 44 loµi ve thuéc hä ve cøng, trong ®ã cã

trïng nh−ng phæ biÕn tõ 5 th¸ng ®Õn 3 n¨m Boophilus microplus ph©n bè réng, ®ãng vai trß chñ yÕu truyÒn bÖnh lª d¹ng tuæi. Bß tr−ëng thµnh ®· nu«i thuÇn ho¸ thÝch trïng do B.bigemina vµ B.bovis.

nghi víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i Ýt thÊy ph¸t bÖnh thÓ cÊp tÝnh.

3. DÞch tÔ häc

Nguån bÖnh trong tù nhiªn

§éng vËt c¶m nhiÔm

Ng−êi ta ®· ph¸t hiÖn bß bÞ bÖnh m·n tÝnh, Bß bÞ nhiÔm bÖnh lª d¹ng trïng lµ chñ yÕu.

Tr©u còng nhiÔm lª d¹ng trïng nh−ng rÊt Ýt vµ

h−¬u, nai, bß rõng nhiÔm lª d¹ng trïng kh«ng cã chØ thÊy ë tr©u s÷a cao s¶n Murrah. Cç gièng bß biÓu hiÖn l©m sµng (mang trïng) lµ nguån tµng s÷a nhËp néi vµo ViÖt Nam trong n¨m ®Çu ch−a tr÷ vµ l©y lan mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i, søc ®Ò kh¸ng

VËt chñ trung gian

gi¶m vµ th−êng bÞ bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh, tû lÖ chÕt cao. ë n−íc ta ®· thÊy cç æ dÞch lª d¹ng trïng ë Cç loµi ve cøng hä Ixodidae lµ nh÷ng vËt chñ bß lang tr¾ng ®en Holstein Friesian, bß Sind, bß trung gian truyÒn mÇm bÖnh tõ sóc vËt èm sang Sahiwal vµ bß thÞt Brahman nhËp tõ cç n−íc «n sóc vËt khoÎ. Ve Boophilus microplus lµ vËt chñ

®íi: Hµ Lan, ¤xtr©ylia, Niu Dil©n...

trung gian cña B.bigemina. Ve Ixodes ricinus, Bß lai F1 gi÷a bß Sind Holstein Friesian vµ bß I.persuleatus vµ B.microplus lµ vËt chñ trung vµng néi cã tû lÖ nhiÔm lª d¹ng trïng thÊp (5-7%) __________

1. Nay lµ tØnh B×nh D−¬ng (BT).

71

72

https://thuviensach.vn

truyÒn b¸ mÇm bÖnh. Trïng lª Babesia bigemina vµ th−êng ë thÓ m·n tÝnh. Bß néi ë nhiÒu tØnh tõ cã vËt chñ trung gian chñ yÕu lµ cç loµi ve thuéc miÒn B¾c, miÒn Trung vµ miÒn Nam ®Òu thÊy gièng Boophilus (theo ph©n lo¹i hiÖn nay ®−îc gäi nhiÔm B.bigemina nh−ng hÇu hÕt ë thÓ m·n hoÆc lµ Rhipicephalus) nh−: Boophilus microplus, mang trïng. Bß s÷a Holstein vµ tr©u s÷a nu«i t¹i B.calcaratus. VËt chñ trung gian cña Babesia

§øc Träng, Thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ S«ng BÐ1

bovis th−êng lµ cç loµi ve thuéc gièng Ixodes

®Òu nhiÔm bÖnh lª d¹ng trïng do B.bigemina, nh−: Ixodes ricinus, I.granulosus vµ c¶ ve B.becbera.

Boophilus microplus.

ë

Bß ë cç løa tuæi ®Òu nhiÔm lª trïng d¹ng n−íc ta, hiÖn cã kho¶ng 44 loµi ve thuéc hä ve cøng, trong ®ã cã

trïng nh−ng phæ biÕn tõ 5 th¸ng ®Õn 3 n¨m Boophilus microplus ph©n bè réng, ®ãng vai trß chñ yÕu truyÒn bÖnh lª d¹ng tuæi. Bß tr−ëng thµnh ®· nu«i thuÇn ho¸ thÝch trïng do B.bigemina vµ B.bovis.

nghi víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i Ýt thÊy ph¸t bÖnh thÓ cÊp tÝnh.

3. DÞch tÔ häc

Nguån bÖnh trong tù nhiªn

§éng vËt c¶m nhiÔm

Ng−êi ta ®· ph¸t hiÖn bß bÞ bÖnh m·n tÝnh, Bß bÞ nhiÔm bÖnh lª d¹ng trïng lµ chñ yÕu.

Tr©u còng nhiÔm lª d¹ng trïng nh−ng rÊt Ýt vµ

h−¬u, nai, bß rõng nhiÔm lª d¹ng trïng kh«ng cã chØ thÊy ë tr©u s÷a cao s¶n Murrah. Cç gièng bß biÓu hiÖn l©m sµng (mang trïng) lµ nguån tµng s÷a nhËp néi vµo ViÖt Nam trong n¨m ®Çu ch−a tr÷ vµ l©y lan mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i, søc ®Ò kh¸ng

VËt chñ trung gian

gi¶m vµ th−êng bÞ bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh, tû lÖ chÕt cao. ë n−íc ta ®· thÊy cç æ dÞch lª d¹ng trïng ë Cç loµi ve cøng hä Ixodidae lµ nh÷ng vËt chñ bß lang tr¾ng ®en Holstein Friesian, bß Sind, bß trung gian truyÒn mÇm bÖnh tõ sóc vËt èm sang Sahiwal vµ bß thÞt Brahman nhËp tõ cç n−íc «n sóc vËt khoÎ. Ve Boophilus microplus lµ vËt chñ

®íi: Hµ Lan, ¤xtr©ylia, Niu Dil©n...

trung gian cña B.bigemina. Ve Ixodes ricinus, Bß lai F1 gi÷a bß Sind Holstein Friesian vµ bß I.persuleatus vµ B.microplus lµ vËt chñ trung vµng néi cã tû lÖ nhiÔm lª d¹ng trïng thÊp (5-7%) gian truyÒn B.bovis trong tù nhiªn.

__________

1. Nay lµ tØnh B×nh D−¬ng (BT).

71

72

https://thuviensach.vn

khi t¨ng tr−ëng thÓ tÝch vµ sinh s¶n sÏ lµm biÕn d¹ng vµ tan vì hång cÇu.

Mïa ph¸t bÖnh

- ChiÕm ®o¹t chÊt dinh d−ìng: Do lÊy chÊt Mïa l©y lan bÖnh phô thuéc vµo mïa ph¸t dinh d−ìng tõ hång cÇu nªn trïng lª lµm cho triÓn cña ve. Trong ®iÒu kiÖn nãng Èm ë n−íc ta, hång cÇu cã mµu nhît, l−îng s¾c tè gi¶m, t¹o ra ve ph¸t triÓn quanh n¨m nh−ng cao ®iÓm tõ mïa hiÖn t−îng thiÕu m¸u nh−îc s¾c.

hÌ ®Õn mïa thu. Thêi gian nµy còng lµ thêi kú

- Tç ®éng cña ®éc tè lµ vÊn ®Ò quan träng h¬n ho¹t ®éng m¹nh cña ve Boophilus microplus vµ

c¶. §éc tè lµm rèi lo¹n trung khu ®iÒu nhiÖt trong Ixodes ricinus, I.granulosus... hót m¸u vµ truyÒn

®¹i n·o, g©y sèt cao liªn tôc hµng tuÇn. §Æc biÖt, mÇm bÖnh Babesia bigemina vµ Babesia bovis

®éc tè lµm tan vì hång cÇu hµng lo¹t, gi¶i phãng cho bß.

huyÕt s¾c tè vµ l−îng huyÕt s¾c tè nµy sÏ ®−îc Bß rõng còng nhiÔm lª d¹ng trïng vµ lµ nguån th¶i qua gan vµ thËn, t¹o ra mµu n−íc tiÓu ®á tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

sÉm nh− n−íc n©u.

ë cç khu vùc cã ve ho¹t ®éng m¹nh, bß sÏ

B×nh th−êng bß khoÎ m¹nh cã 6 triÖu hång nhiÔm lª d¹ng trïng víi tû lÖ cao, g©y nhiÒu thiÖt cÇu/mm3 vµ 100mg% huyÕt cÇu tè. Nh−ng khi bÞ

h¹i kinh tÕ cho viÖc ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß, nhÊt bÖnh lª d¹ng trïng thÓ cÊp tÝnh th× hång cÇu bß lµ bß s÷a.

chØ cßn 2-3 triÖu/mm3 vµ l−îng huyÕt cÇu tè cßn

§Õn mïa ®«ng, bß gÆp cç ®iÒu kiÖn kh«ng 30-50mg%. Tr−êng hîp nµy, bß dÔ tö vong do kiÖt thuËn lîi (stress), søc ®Ò kh¸ng gi¶m vµ lª

søc, ng¹t thë (do thiÕu hång cÇu ®Ó tiÕp nhËn oxi d¹ng trïng cã s½n trong m¸u sÏ lµm cho bß trong qu¸ tr×nh h« hÊp vµ trao ®æi n¨ng l−îng).

ph¸t bÖnh thÓ cÊp tÝnh vµ chÕt nhiÒu. Cç ®iÒu

TriÖu chøng

kiÖn ®ã lµ: nhiÖt ®é l¹nh, thøc ¨n xanh thiÕu.

- Bß bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh: Thêi gian nung bÖnh 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

tõ 10-15 ngµy. Sau ®ã bß sèt cao liªn tôc hµng

BÖnh lý

tuÇn ë 40,5 - 420C. Trong thêi gian sèt, bß ®¸i ra n−íc tiÓu hång, ®á dÇn vµ cuèi cïng ®á sÉm nh−

Cç biÕn ®æi bÖnh lý ë bß g©y ra do lª d¹ng n−íc n©u, v× n−íc tiÓu cã nhiÒu huyÕt s¾c tè.

trïng B.bigemina vµ B.bovis thÓ hiÖn: Cç h¹ch l©m ba s−ng, thuû thòng, cã thÓ

- Tç ®éng c¬ häc: Trïng lª ký sinh ë hång cÇu, 73

74

https://thuviensach.vn

khi t¨ng tr−ëng thÓ tÝch vµ sinh s¶n sÏ lµm biÕn d¹ng vµ tan vì hång cÇu.

Mïa ph¸t bÖnh

- ChiÕm ®o¹t chÊt dinh d−ìng: Do lÊy chÊt Mïa l©y lan bÖnh phô thuéc vµo mïa ph¸t dinh d−ìng tõ hång cÇu nªn trïng lª lµm cho triÓn cña ve. Trong ®iÒu kiÖn nãng Èm ë n−íc ta, hång cÇu cã mµu nhît, l−îng s¾c tè gi¶m, t¹o ra ve ph¸t triÓn quanh n¨m nh−ng cao ®iÓm tõ mïa hiÖn t−îng thiÕu m¸u nh−îc s¾c.

hÌ ®Õn mïa thu. Thêi gian nµy còng lµ thêi kú

- Tç ®éng cña ®éc tè lµ vÊn ®Ò quan träng h¬n ho¹t ®éng m¹nh cña ve Boophilus microplus vµ

c¶. §éc tè lµm rèi lo¹n trung khu ®iÒu nhiÖt trong Ixodes ricinus, I.granulosus... hót m¸u vµ truyÒn

®¹i n·o, g©y sèt cao liªn tôc hµng tuÇn. §Æc biÖt, mÇm bÖnh Babesia bigemina vµ Babesia bovis

®éc tè lµm tan vì hång cÇu hµng lo¹t, gi¶i phãng cho bß.

huyÕt s¾c tè vµ l−îng huyÕt s¾c tè nµy sÏ ®−îc Bß rõng còng nhiÔm lª d¹ng trïng vµ lµ nguån th¶i qua gan vµ thËn, t¹o ra mµu n−íc tiÓu ®á tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

sÉm nh− n−íc n©u.

ë cç khu vùc cã ve ho¹t ®éng m¹nh, bß sÏ

B×nh th−êng bß khoÎ m¹nh cã 6 triÖu hång nhiÔm lª d¹ng trïng víi tû lÖ cao, g©y nhiÒu thiÖt cÇu/mm3 vµ 100mg% huyÕt cÇu tè. Nh−ng khi bÞ

h¹i kinh tÕ cho viÖc ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß, nhÊt bÖnh lª d¹ng trïng thÓ cÊp tÝnh th× hång cÇu bß lµ bß s÷a.

chØ cßn 2-3 triÖu/mm3 vµ l−îng huyÕt cÇu tè cßn

§Õn mïa ®«ng, bß gÆp cç ®iÒu kiÖn kh«ng 30-50mg%. Tr−êng hîp nµy, bß dÔ tö vong do kiÖt thuËn lîi (stress), søc ®Ò kh¸ng gi¶m vµ lª

søc, ng¹t thë (do thiÕu hång cÇu ®Ó tiÕp nhËn oxi d¹ng trïng cã s½n trong m¸u sÏ lµm cho bß trong qu¸ tr×nh h« hÊp vµ trao ®æi n¨ng l−îng).

ph¸t bÖnh thÓ cÊp tÝnh vµ chÕt nhiÒu. Cç ®iÒu

TriÖu chøng

kiÖn ®ã lµ: nhiÖt ®é l¹nh, thøc ¨n xanh thiÕu.

- Bß bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh: Thêi gian nung bÖnh 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

tõ 10-15 ngµy. Sau ®ã bß sèt cao liªn tôc hµng

BÖnh lý

tuÇn ë 40,5 - 420C. Trong thêi gian sèt, bß ®¸i ra n−íc tiÓu hång, ®á dÇn vµ cuèi cïng ®á sÉm nh−

Cç biÕn ®æi bÖnh lý ë bß g©y ra do lª d¹ng n−íc n©u, v× n−íc tiÓu cã nhiÒu huyÕt s¾c tè.

trïng B.bigemina vµ B.bovis thÓ hiÖn: Cç h¹ch l©m ba s−ng, thuû thòng, cã thÓ

- Tç ®éng c¬ häc: Trïng lª ký sinh ë hång cÇu, 73

74

https://thuviensach.vn

kiÓm tra h¹ch tr−íc vai vµ tr−íc ®ïi. Hång cÇu vµ

®Ó chÈn ®o¸n bÖnh lª d¹ng trïng cho ®é chÝnh xç huyÕt cÇu tè ®Òu gi¶m xuèng rÊt nhanh, chØ 3-7

cao (90-96%) vµ ph¸t hiÖn bÖnh sím (sau 7-10

ngµy cã thÓ gi¶m 60-70% so víi tr¹ng th¸i sinh lý ngµy bÞ nhiÔm bÖnh).

b×nh th−êng.

6. §iÒu trÞ bÖnh

Bß thë khã kh¨n do thiÕu hång cÇu ®Ó tiÕp nhËn oxi.

Thuèc ®iÒu trÞ

Mét sè tr−êng hîp bÖnh cßn thÊy bß cã triÖu HiÖn ®· cã nhiÒu lo¹i ho¸ d−îc ®−îc sö dông chøng Øa ch¶y cã m¸u nh−ng chØ chiÕm 5-10%.

®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng ë bß, dª, cõu, h−¬u, TriÖu chøng ®iÓn h×nh lµ: "Sèt cao vµ n−íc tiÓu trong ®ã mét sè ho¸ d−îc dïng cã hiÖu qu¶ ë

®á". Bß chÕt tû lÖ cao: 50-60% trong sè bÞ èm.

nhiÒu n−íc lµ:

- Bß bÞ bÖnh thÓ m·n tÝnh: Cç dÊu hiÖu l©m

- Acridin (Euflavine): liÒu dïng 4-8ml/100kg sµng gièng thÓ cÊp tÝnh nh−ng nhÑ h¬n. Bß thÓ

thÓ träng, thuèc pha d¹ng dung dÞch 5%; ®iÒu trÞ

hiÖn thiÕu m¸u, gÇy yÕu vµ gi¶m l−îng s÷a suèt bÖnh lª d¹ng trïng do B.bigemina, B.bovis, trong thêi kú bÞ bÖnh. Mét sè bß chöa sÏ s¶y thai B.divergens; tiªm tÜnh m¹ch.

khi bÞ bÖnh.

- Diamidine (Amicarbalide, Diampron): liÒu dïng 5-10mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, 5. ChÈn ®o¸n

B.bovis, B.divergens: tiªm b¾p thÞt.

- Lµm tiªu b¶n m¸u giät ®Æc hoÆc ®µn

- Diminazene (Berenyl, Azidin): liÒu dïng

máng, cè ®Þnh b»ng cån methanol, nhuém Giemsa 3,5mg/kg thÓ träng, ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis, theo Romanovsky, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã B.divergens: tiªm b¾p thÞt.

thÓ ph¸t hiÖn lª d¹ng trïng trong hång cÇu.

- Imidocarb (Imizol): liÒu dïng 1-3mg/kg thÓ

- Ph−¬ng ph¸p tiªm truyÒn ®éng vËt: LÊy träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis, B.divergens; m¸u bß bÖnh truyÒn cho bª 3-5 th¸ng tuæi sau khi tiªm b¾p thÞt hoÆc d−íi da, th−êng pha d¹ng dung bª bÞ c¾t bá lçh. NÕu bß cã bÖnh th× sau 7-10

dÞch ®Ó b¸n. Ngoµi ®iÒu trÞ, thuèc cã thÓ phßng ngµy trong hång cÇu bª sÏ cã nhiÒu lª d¹ng trïng.

nhiÔm ®−îc 8 tuÇn.

- Ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch: Cç ph−¬ng ph¸p

- Phenamidine (=Lomidine): liÒu dïng 8-huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT); miÔn dÞch g¾n 13,5mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis; men (ELISA); nh©n gien (PCR) ®· ®−îc øng dông tiªm d−íi da hoÆc b¾p thÞt.

75

76

https://thuviensach.vn

kiÓm tra h¹ch tr−íc vai vµ tr−íc ®ïi. Hång cÇu vµ

®Ó chÈn ®o¸n bÖnh lª d¹ng trïng cho ®é chÝnh xç huyÕt cÇu tè ®Òu gi¶m xuèng rÊt nhanh, chØ 3-7

cao (90-96%) vµ ph¸t hiÖn bÖnh sím (sau 7-10

ngµy cã thÓ gi¶m 60-70% so víi tr¹ng th¸i sinh lý ngµy bÞ nhiÔm bÖnh).

b×nh th−êng.

6. §iÒu trÞ bÖnh

Bß thë khã kh¨n do thiÕu hång cÇu ®Ó tiÕp nhËn oxi.

Thuèc ®iÒu trÞ

Mét sè tr−êng hîp bÖnh cßn thÊy bß cã triÖu HiÖn ®· cã nhiÒu lo¹i ho¸ d−îc ®−îc sö dông chøng Øa ch¶y cã m¸u nh−ng chØ chiÕm 5-10%.

®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng ë bß, dª, cõu, h−¬u, TriÖu chøng ®iÓn h×nh lµ: "Sèt cao vµ n−íc tiÓu trong ®ã mét sè ho¸ d−îc dïng cã hiÖu qu¶ ë

®á". Bß chÕt tû lÖ cao: 50-60% trong sè bÞ èm.

nhiÒu n−íc lµ:

- Bß bÞ bÖnh thÓ m·n tÝnh: Cç dÊu hiÖu l©m

- Acridin (Euflavine): liÒu dïng 4-8ml/100kg sµng gièng thÓ cÊp tÝnh nh−ng nhÑ h¬n. Bß thÓ

thÓ träng, thuèc pha d¹ng dung dÞch 5%; ®iÒu trÞ

hiÖn thiÕu m¸u, gÇy yÕu vµ gi¶m l−îng s÷a suèt bÖnh lª d¹ng trïng do B.bigemina, B.bovis, trong thêi kú bÞ bÖnh. Mét sè bß chöa sÏ s¶y thai B.divergens; tiªm tÜnh m¹ch.

khi bÞ bÖnh.

- Diamidine (Amicarbalide, Diampron): liÒu dïng 5-10mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, 5. ChÈn ®o¸n

B.bovis, B.divergens: tiªm b¾p thÞt.

- Lµm tiªu b¶n m¸u giät ®Æc hoÆc ®µn

- Diminazene (Berenyl, Azidin): liÒu dïng

máng, cè ®Þnh b»ng cån methanol, nhuém Giemsa 3,5mg/kg thÓ träng, ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis, theo Romanovsky, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã B.divergens: tiªm b¾p thÞt.

thÓ ph¸t hiÖn lª d¹ng trïng trong hång cÇu.

- Imidocarb (Imizol): liÒu dïng 1-3mg/kg thÓ

- Ph−¬ng ph¸p tiªm truyÒn ®éng vËt: LÊy träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis, B.divergens; m¸u bß bÖnh truyÒn cho bª 3-5 th¸ng tuæi sau khi tiªm b¾p thÞt hoÆc d−íi da, th−êng pha d¹ng dung bª bÞ c¾t bá lçh. NÕu bß cã bÖnh th× sau 7-10

dÞch ®Ó b¸n. Ngoµi ®iÒu trÞ, thuèc cã thÓ phßng ngµy trong hång cÇu bª sÏ cã nhiÒu lª d¹ng trïng.

nhiÔm ®−îc 8 tuÇn.

- Ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch: Cç ph−¬ng ph¸p

- Phenamidine (=Lomidine): liÒu dïng 8-huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT); miÔn dÞch g¾n 13,5mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina, B.bovis; men (ELISA); nh©n gien (PCR) ®· ®−îc øng dông tiªm d−íi da hoÆc b¾p thÞt.

75

76

https://thuviensach.vn

- Quinoline (=Quinuronium, Babesan): liÒu

- Tç dông: diÖt cç loµi lª d¹ng trïng.

dïng 1mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina,

- LiÒu dïng: 0,003 - 0,004g/kg thÓ träng.

B.bovis, B.divergens; tiªm d−íi da.

- Cçh pha: pha thuèc víi n−íc cÊt theo tû lÖ 5%.

- Tr−íc khi tiªm ®iÒu trÞ ph¶i tiªm thuèc trî

Cç phç ®å ®iÒu trÞ ®· dïng cã hiÖu lùc

søc: cafein hoÆc long n·o n−íc vµ cho sóc vËt nghØ

Phç ®å 1:

ng¬i vµi giê. Sóc vËt qu¸ yÕu ph¶i chia liÒu ë trªn

- Thuèc sö dông: Berenyl. BiÖt d−îc: Azidin, lµm 2 liÒu nhá, tiªm cçh nhau 12 giê. Cã thÓ

Ganaseg, Trypazen, Veriben, Sangavet.

dïng ®Ó phßng bÖnh, nh−ng ph¶i tiªm 2 liÒu nh−

- Tç dông: diÖt lª d¹ng trïng (B.bigemina, trªn cçh nhau 10 - 15 ngµy.

B.bovis, Bdivergens, B.becbera) vµ tiªn mao trïng Phç ®å ®−îc dïng ®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng (T.evansi).

cho bß tõ n¨m 1956 - 1985 ë ViÖt Nam.

- LiÒu dïng: 3,5 - 5mg/kg thÓ träng sóc vËt.

Phç ®å 3:

- Pha víi n−íc cÊt theo tû lÖ 10-15%.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Imizol (=Imidocard): d¹ng

- VÞ trÝ tiªm: tÜnh m¹ch cho sóc vËt bÞ bÖnh dung dÞch.

cÊp tÝnh vµ b¾p thÞt cho bÖnh thÓ m·n tÝnh, mang

- Tç dông: diÖt cç loµi lª d¹ng trïng thuéc trïng.

gièng Babesia spp. vµ biªn trïng Anaplasma spp.

- Tr−íc khi tiªm tÜnh m¹ch cÇn tiªm thuèc trî

- LiÒu dïng: 2-3ml/100kg thÓ träng bß.

søc: cafein b¾p thÞt cho bÖnh thÓ m·n tÝnh, mang

- VÞ trÝ tiªm: d−íi da. Thuèc tç dông ®iÒu trÞ

trïng.

tèt, Ýt cã ph¶n øng phô.

- Tiªm mét liÒu. Sau 15-20 ngµy nÕu sóc vËt Phç ®å ®−îc dïng réng r·i ë cç n−íc nu«i bß ch−a khái bÖnh: trong m¸u cßn lª d¹ng trïng vµ

s÷a quy m« lín: ¤xtr©ylia, Hoa Kú, Niu Dil©n, cßn dÊu hiÖu l©m sµng th× tiªm l¹i liÒu thø 2 còng Hµ Lan... ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng vµ bÖnh nh− liÒu ®Çu.

biªn trïng.

Phç ®å ®ang ®−îc dïng cã hiÖu qu¶ ®iÒu trÞ

bÖnh lª d¹ng trïng cho bß ë n−íc ta.

7. Phßng bÖnh

Phç ®å 2:

- ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh cÇn ®Þnh kú

- Thuèc ®iÒu trÞ: Acrilavin. BiÖt d−îc: kiÓm tra m¸u cña ®µn bß 4 th¸ng/lÇn ®Ó ph¸t hiÖn Trypaflavin, Flavacridin, Gonacrin.

lª d¹ng trïng vµ ®iÒu trÞ kÞp thêi.

77

78

https://thuviensach.vn

- Quinoline (=Quinuronium, Babesan): liÒu

- Tç dông: diÖt cç loµi lª d¹ng trïng.

dïng 1mg/kg thÓ träng; ®iÒu trÞ B.bigemina,

- LiÒu dïng: 0,003 - 0,004g/kg thÓ träng.

B.bovis, B.divergens; tiªm d−íi da.

- Cçh pha: pha thuèc víi n−íc cÊt theo tû lÖ 5%.

- Tr−íc khi tiªm ®iÒu trÞ ph¶i tiªm thuèc trî

Cç phç ®å ®iÒu trÞ ®· dïng cã hiÖu lùc

søc: cafein hoÆc long n·o n−íc vµ cho sóc vËt nghØ

Phç ®å 1:

ng¬i vµi giê. Sóc vËt qu¸ yÕu ph¶i chia liÒu ë trªn

- Thuèc sö dông: Berenyl. BiÖt d−îc: Azidin, lµm 2 liÒu nhá, tiªm cçh nhau 12 giê. Cã thÓ

Ganaseg, Trypazen, Veriben, Sangavet.

dïng ®Ó phßng bÖnh, nh−ng ph¶i tiªm 2 liÒu nh−

- Tç dông: diÖt lª d¹ng trïng (B.bigemina, trªn cçh nhau 10 - 15 ngµy.

B.bovis, Bdivergens, B.becbera) vµ tiªn mao trïng Phç ®å ®−îc dïng ®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng (T.evansi).

cho bß tõ n¨m 1956 - 1985 ë ViÖt Nam.

- LiÒu dïng: 3,5 - 5mg/kg thÓ träng sóc vËt.

Phç ®å 3:

- Pha víi n−íc cÊt theo tû lÖ 10-15%.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Imizol (=Imidocard): d¹ng

- VÞ trÝ tiªm: tÜnh m¹ch cho sóc vËt bÞ bÖnh dung dÞch.

cÊp tÝnh vµ b¾p thÞt cho bÖnh thÓ m·n tÝnh, mang

- Tç dông: diÖt cç loµi lª d¹ng trïng thuéc trïng.

gièng Babesia spp. vµ biªn trïng Anaplasma spp.

- Tr−íc khi tiªm tÜnh m¹ch cÇn tiªm thuèc trî

- LiÒu dïng: 2-3ml/100kg thÓ träng bß.

søc: cafein b¾p thÞt cho bÖnh thÓ m·n tÝnh, mang

- VÞ trÝ tiªm: d−íi da. Thuèc tç dông ®iÒu trÞ

trïng.

tèt, Ýt cã ph¶n øng phô.

- Tiªm mét liÒu. Sau 15-20 ngµy nÕu sóc vËt Phç ®å ®−îc dïng réng r·i ë cç n−íc nu«i bß ch−a khái bÖnh: trong m¸u cßn lª d¹ng trïng vµ

s÷a quy m« lín: ¤xtr©ylia, Hoa Kú, Niu Dil©n, cßn dÊu hiÖu l©m sµng th× tiªm l¹i liÒu thø 2 còng Hµ Lan... ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh lª d¹ng trïng vµ bÖnh nh− liÒu ®Çu.

biªn trïng.

Phç ®å ®ang ®−îc dïng cã hiÖu qu¶ ®iÒu trÞ

bÖnh lª d¹ng trïng cho bß ë n−íc ta.

7. Phßng bÖnh

Phç ®å 2:

- ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh cÇn ®Þnh kú

- Thuèc ®iÒu trÞ: Acrilavin. BiÖt d−îc: kiÓm tra m¸u cña ®µn bß 4 th¸ng/lÇn ®Ó ph¸t hiÖn Trypaflavin, Flavacridin, Gonacrin.

lª d¹ng trïng vµ ®iÒu trÞ kÞp thêi.

77

78

https://thuviensach.vn

- Tæ chøc tiªm thuèc phßng nhiÔm cho ®µn bß 8. BÖNH TI£N MAO TRïNG TR¢U, Bß

ë khu vùc bÖnh th−êng x¶y ra. Tiªm Acriflavin

(Trypanosomiasis)

hoÆc Berenyl nh− phç ®å 1 vµ 2. Kinh nghiÖm cña cç c¬ së ch¨n nu«i bß s÷a cho biÕt: nªn 1. Ph©n bè

tiªm vµo th¸ng 9 hoÆc th¸ng 10, tr−íc khi thay BÖnh tiªn mao trïng lµ mét bÖnh phæ biÕn g©y

®æi thêi tiÕt tõ mïa thu sang mïa ®«ng, lóc ®ã h¹i cho tr©u, bß, ngùa do mét loµi tiªn mao trïng lµ

søc kháe bß gi¶m sót, dÔ ph¸t bÖnh.

Trypanosoma evansi g©y ra.

- Tæ chøc diÖt ve truyÒn bÖnh: §Þnh kú sö BÖnh phæ biÕn ë tr©u, bß, ngùa cç n−íc nhiÖt dông cç lo¹i thuèc diÖt ve nh− Hantox spray,

®íi ch©u Phi, ch©u ¸ vµ Nam Mü.

Taktic... Thuèc b«i hoÆc phun lªn th©n gia sóc; ë n−íc ta, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn tõ rÊt sím.

chó ý kh«ng phun qu¸ nhiÒu g©y ngé ®éc, kh«ng HiÖn nay, bÖnh phæ biÕn ë tr©u, bß, ngùa cã ë tÊt phun vµo m¾t gia sóc. ë c¬ së cã nhiÒu ve, hµng c¶ cç vïng sinh th¸i ë n−íc ta.

tuÇn ph¶i sö dông thuèc diÖt ve cho gia sóc.

Cã thÓ phun lªn chuång tr¹i vµ b·i ch¨n ®Ó

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña mÇm bÖnh diÖt trøng, Êu trïng, trÜ trïng cña ve. Cø 1 th¸ng Tiªn mao trïng Trypanosoma evansi lµ

phun nh− vËy mét lÇn vµ lu©n phiªn phun ë b·i nguyªn nh©n g©y ra bÖnh ë tr©u, bß, ngùa vµ mét ch¨n th¶ bß.

sè thó rõng (bß rõng, tr©u rõng, h−¬u, nai...)

- Nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt ®µn bß ®Ó n©ng cao Tiªn mao trïng cã kÝch th−íc: 18-34 × 2,5µm, søc ®Ò kh¸ng cña chóng chèng l¹i dÞch bÖnh nãi h×nh mòi khoan, di ®éng ®−îc trong m¸u nhê mét chung vµ bÖnh lª d¹ng trïng nãi riªng.

roi tù do xuÊt ph¸t tõ phÝa sau th©n ch¹y vßng

- Mét sè n−íc tiªn tiÕn nh− ¤xtr©ylia ®· dïng quanh th©n t¹o thµnh mét mµng rung. Khi di v¾cxin phßng Babesiosis vµ v¾cxin TickCARE ®Ó

®éng, roi tù do vung ra phÝa tr−íc vµ mµng rung chèng ve Boophilus. V¾cxin chÕ t¹o tõ cç chuyÓn ®éng gióp cho tiªn mao trïng di chuyÓn Lipoprotein ®Æc hiÖu ph©n ly tõ c¬ quan tiªu ho¸

rÊt nhanh trong m¸u cña vËt chñ.

cña ve Boophilus microplus (vËt chñ trung gian Tiªn mao trïng sinh s¶n theo ph−¬ng thøc truyÒn B.bigemina, B.bovis) cã hiÖu lùc phßng ph©n ®«i vµ theo cÊp sè nh©n nªn khi x©m chèng ve B.microplus ®¹t trªn 90%.

nhËp vµo ký chñ th× t¨ng sè l−îng rÊt nhanh trong m¸u.

79

80

https://thuviensach.vn

- Tæ chøc tiªm thuèc phßng nhiÔm cho ®µn bß 8. BÖNH TI£N MAO TRïNG TR¢U, Bß

ë khu vùc bÖnh th−êng x¶y ra. Tiªm Acriflavin

(Trypanosomiasis)

hoÆc Berenyl nh− phç ®å 1 vµ 2. Kinh nghiÖm cña cç c¬ së ch¨n nu«i bß s÷a cho biÕt: nªn 1. Ph©n bè

tiªm vµo th¸ng 9 hoÆc th¸ng 10, tr−íc khi thay BÖnh tiªn mao trïng lµ mét bÖnh phæ biÕn g©y

®æi thêi tiÕt tõ mïa thu sang mïa ®«ng, lóc ®ã h¹i cho tr©u, bß, ngùa do mét loµi tiªn mao trïng lµ

søc kháe bß gi¶m sót, dÔ ph¸t bÖnh.

Trypanosoma evansi g©y ra.

- Tæ chøc diÖt ve truyÒn bÖnh: §Þnh kú sö BÖnh phæ biÕn ë tr©u, bß, ngùa cç n−íc nhiÖt dông cç lo¹i thuèc diÖt ve nh− Hantox spray,

®íi ch©u Phi, ch©u ¸ vµ Nam Mü.

Taktic... Thuèc b«i hoÆc phun lªn th©n gia sóc; ë n−íc ta, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn tõ rÊt sím.

chó ý kh«ng phun qu¸ nhiÒu g©y ngé ®éc, kh«ng HiÖn nay, bÖnh phæ biÕn ë tr©u, bß, ngùa cã ë tÊt phun vµo m¾t gia sóc. ë c¬ së cã nhiÒu ve, hµng c¶ cç vïng sinh th¸i ë n−íc ta.

tuÇn ph¶i sö dông thuèc diÖt ve cho gia sóc.

Cã thÓ phun lªn chuång tr¹i vµ b·i ch¨n ®Ó

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña mÇm bÖnh diÖt trøng, Êu trïng, trÜ trïng cña ve. Cø 1 th¸ng Tiªn mao trïng Trypanosoma evansi lµ

phun nh− vËy mét lÇn vµ lu©n phiªn phun ë b·i nguyªn nh©n g©y ra bÖnh ë tr©u, bß, ngùa vµ mét ch¨n th¶ bß.

sè thó rõng (bß rõng, tr©u rõng, h−¬u, nai...)

- Nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt ®µn bß ®Ó n©ng cao Tiªn mao trïng cã kÝch th−íc: 18-34 × 2,5µm, søc ®Ò kh¸ng cña chóng chèng l¹i dÞch bÖnh nãi h×nh mòi khoan, di ®éng ®−îc trong m¸u nhê mét chung vµ bÖnh lª d¹ng trïng nãi riªng.

roi tù do xuÊt ph¸t tõ phÝa sau th©n ch¹y vßng

- Mét sè n−íc tiªn tiÕn nh− ¤xtr©ylia ®· dïng quanh th©n t¹o thµnh mét mµng rung. Khi di v¾cxin phßng Babesiosis vµ v¾cxin TickCARE ®Ó

®éng, roi tù do vung ra phÝa tr−íc vµ mµng rung chèng ve Boophilus. V¾cxin chÕ t¹o tõ cç chuyÓn ®éng gióp cho tiªn mao trïng di chuyÓn Lipoprotein ®Æc hiÖu ph©n ly tõ c¬ quan tiªu ho¸

rÊt nhanh trong m¸u cña vËt chñ.

cña ve Boophilus microplus (vËt chñ trung gian Tiªn mao trïng sinh s¶n theo ph−¬ng thøc truyÒn B.bigemina, B.bovis) cã hiÖu lùc phßng ph©n ®«i vµ theo cÊp sè nh©n nªn khi x©m chèng ve B.microplus ®¹t trªn 90%.

nhËp vµo ký chñ th× t¨ng sè l−îng rÊt nhanh trong m¸u.

79

80

https://thuviensach.vn

Sù l©y truyÒn tiªn mao trïng tõ tr©u bÞ èm

®iÒu kiÖn thêi tiÕt l¹nh, thøc ¨n xanh thiÕu nªn sang tr©u kháe lµ nhê cã cç loµi mßng hót m¸u søc ®Ò kh¸ng gi¶m vµ ph¸t bÖnh nÆng, ®æ ng·

thuéc hä Tabanidae vµ cç loµi ruåi hót m¸u hµng lo¹t. HiÖn t−îng nµy vÉn x¶y ra hµng n¨m ë thuéc hä phô Stomoxydinae. Ruåi, mßng hót m¸u cç vïng ch¨n nu«i tr©u, bß hµng ®µn còng nh−

tõ tr©u, bß bÞ èm, vßi hót cã mang tiªn mao trïng, cç c¬ së nu«i bß s÷a. Tr©u s÷a ë tØnh B×nh D−¬ng råi l¹i hót m¸u tr©u, bß kháe, sÏ truyÒn mÇm nhiÔm tiªn mao trïng tõ 20,4 - 25%; bß s÷a ë bÖnh sang tr©u, bß kháe. Sù l©y truyÒn nµy mang thµnh phè Hå ChÝ Minh nhiÔm tiªn mao trïng tõ tÝnh chÊt c¬ giíi.

15,4 - 20,6%.

3. DÞch tÔ häc

4. BÖnh lý vµ l©m sµng

Trong tù nhiªn, tiªn mao trïng ký sinh ë hÇu

BÖnh lý

hÕt cç loµi thó nu«i vµ thó hoang, phæ biÕn lµ

tr©u, bß, ngùa, tr©u vµ bß rõng, h−¬u, nai, voi, hæ, Tiªn mao trïng trong qu¸ tr×nh ký sinh ë tr©u, b¸o, s− tö... nh−ng kh«ng g©y bÖnh cho ng−êi.

bß g©y ra hai tç h¹i c¬ b¶n:

Tr©u, bß ë cç løa tuæi ®Òu nhiÔm tiªn mao

- Chóng lÊy chÊt dinh d−ìng: §¹m, ®−êng, trïng vµ ph¸t bÖnh, cã thÓ dÉn ®Õn tö vong hoÆc chÊt bÐo, chÊt kho¸ng tõ m¸u cña ký chñ b»ng suy nh−îc thiÕu m¸u, mÊt dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n ph−¬ng thøc thÈm thÊu ®Ó duy tr× sù ho¹t ®éng vµ s¶n xuÊt.

vµ sinh s¶n. ë sóc vËt bÞ bÖnh, 1ml m¸u cã thÓ cã Mïa l©y lan bÖnh th−êng x¶y ra trong cç tõ 10.000 - 30.000 tiªn mao trïng. HiÖn t−îng th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 9, nµy ®· lµm cho sóc vËt bÖnh gÇy cßm thiÕu m¸u v× thêi gian nµy cç ®iÒu kiÖn sinh th¸i thuËn lîi vµ mÊt dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n, s¶n xuÊt s÷a thÞt cho cç loµi ruåi, mßng ph¸t triÓn, ho¹t ®éng hót còng nh− søc chèng ®ì víi dÞch bÖnh.

m¸u sóc vËt vµ truyÒn tiªn mao trïng. ë n−íc ta

- Sèng ë m¸u vËt chñ, tiªn mao trïng cßn t¹o cã 44 loµi mßng hä Tabanidae vµ 4 loµi ruåi hót ra ®éc tè Trypanotoxin g©y ra nh÷ng biÕn ®æi vÒ

m¸u hä phô Stomoxydinae cã thÓ truyÒn bÖnh bÖnh lý. §éc tè nµy bao gåm: §éc tè do tiªn mao tiªn mao trïng...

trïng tiÕt ra qua mµng th©n vµ ®éc tè do tiªn mao Tõ cuèi mïa thu, mïa ®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, trïng chÕt ®i ph©n hñy sau 15-30 ngµy.

tr©u vµ bß nhiÔm tiªn mao trïng ph¶i sèng trong

§éc tè tç ®éng lªn hÖ thÇn kinh trung −¬ng 81

82

https://thuviensach.vn

Sù l©y truyÒn tiªn mao trïng tõ tr©u bÞ èm

®iÒu kiÖn thêi tiÕt l¹nh, thøc ¨n xanh thiÕu nªn sang tr©u kháe lµ nhê cã cç loµi mßng hót m¸u søc ®Ò kh¸ng gi¶m vµ ph¸t bÖnh nÆng, ®æ ng·

thuéc hä Tabanidae vµ cç loµi ruåi hót m¸u hµng lo¹t. HiÖn t−îng nµy vÉn x¶y ra hµng n¨m ë thuéc hä phô Stomoxydinae. Ruåi, mßng hót m¸u cç vïng ch¨n nu«i tr©u, bß hµng ®µn còng nh−

tõ tr©u, bß bÞ èm, vßi hót cã mang tiªn mao trïng, cç c¬ së nu«i bß s÷a. Tr©u s÷a ë tØnh B×nh D−¬ng råi l¹i hót m¸u tr©u, bß kháe, sÏ truyÒn mÇm nhiÔm tiªn mao trïng tõ 20,4 - 25%; bß s÷a ë bÖnh sang tr©u, bß kháe. Sù l©y truyÒn nµy mang thµnh phè Hå ChÝ Minh nhiÔm tiªn mao trïng tõ tÝnh chÊt c¬ giíi.

15,4 - 20,6%.

3. DÞch tÔ häc

4. BÖnh lý vµ l©m sµng

Trong tù nhiªn, tiªn mao trïng ký sinh ë hÇu

BÖnh lý

hÕt cç loµi thó nu«i vµ thó hoang, phæ biÕn lµ

tr©u, bß, ngùa, tr©u vµ bß rõng, h−¬u, nai, voi, hæ, Tiªn mao trïng trong qu¸ tr×nh ký sinh ë tr©u, b¸o, s− tö... nh−ng kh«ng g©y bÖnh cho ng−êi.

bß g©y ra hai tç h¹i c¬ b¶n:

Tr©u, bß ë cç løa tuæi ®Òu nhiÔm tiªn mao

- Chóng lÊy chÊt dinh d−ìng: §¹m, ®−êng, trïng vµ ph¸t bÖnh, cã thÓ dÉn ®Õn tö vong hoÆc chÊt bÐo, chÊt kho¸ng tõ m¸u cña ký chñ b»ng suy nh−îc thiÕu m¸u, mÊt dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n ph−¬ng thøc thÈm thÊu ®Ó duy tr× sù ho¹t ®éng vµ s¶n xuÊt.

vµ sinh s¶n. ë sóc vËt bÞ bÖnh, 1ml m¸u cã thÓ cã Mïa l©y lan bÖnh th−êng x¶y ra trong cç tõ 10.000 - 30.000 tiªn mao trïng. HiÖn t−îng th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 9, nµy ®· lµm cho sóc vËt bÖnh gÇy cßm thiÕu m¸u v× thêi gian nµy cç ®iÒu kiÖn sinh th¸i thuËn lîi vµ mÊt dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n, s¶n xuÊt s÷a thÞt cho cç loµi ruåi, mßng ph¸t triÓn, ho¹t ®éng hót còng nh− søc chèng ®ì víi dÞch bÖnh.

m¸u sóc vËt vµ truyÒn tiªn mao trïng. ë n−íc ta

- Sèng ë m¸u vËt chñ, tiªn mao trïng cßn t¹o cã 44 loµi mßng hä Tabanidae vµ 4 loµi ruåi hót ra ®éc tè Trypanotoxin g©y ra nh÷ng biÕn ®æi vÒ

m¸u hä phô Stomoxydinae cã thÓ truyÒn bÖnh bÖnh lý. §éc tè nµy bao gåm: §éc tè do tiªn mao tiªn mao trïng...

trïng tiÕt ra qua mµng th©n vµ ®éc tè do tiªn mao Tõ cuèi mïa thu, mïa ®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, trïng chÕt ®i ph©n hñy sau 15-30 ngµy.

tr©u vµ bß nhiÔm tiªn mao trïng ph¶i sèng trong

§éc tè tç ®éng lªn hÖ thÇn kinh trung −¬ng 81

82

https://thuviensach.vn

lµm rèi lo¹n trung khu ®iÒu nhiÖt, lµm cho vËt m¹c m¾t thÓ hiÖn: M¾t ®á, niªm m¹c m¾t s−ng ®á chñ bÞ sèt cao. Cç c¬n sèt nµy gi¸n ®o¹n (lóc vµ ch¶y dö liªn tôc.

sèt, lóc hÕt sèt xen kÏ nhau). Khi sèt cao, cç Kho¶ng 30% tr©u, bß bÖnh thÓ hiÖn viªm ruét: con vËt bÞ bÖnh th−êng cã rèi lo¹n vÒ thÇn kinh: Øa ch¶y kÐo dµi sau nh÷ng c¬n sèt.

Kªu rèng lªn, run rÈy, ng· vËt ra... §éc tè còng HÇu hÕt tr©u, bß s÷a bÞ bÖnh suy nh−îc mÊt ph¸ huû hång cÇu, øc chÕ cç c¬ quan t¹o m¸u dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ gi¶m l−îng s÷a 30-lµm cho vËt chñ thiÕu m¸u vµ suy nh−îc dÇn.

50%; chÕt do kiÖt søc. Tr©u c¸i cã chöa bÞ s¶y thai

§éc tè cßn tç ®éng ®Õn bé m¸y tiªu ho¸ g©y ra vµo th¸ng thø 7-8 khi bÞ bÖnh tiªn mao trïng.

héi chøng Øa ch¶y. Héi chøng Øa ch¶y nµy 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

th−êng x¶y ra khi xuÊt hiÖn tiªn mao trïng trong m¸u con vËt bÞ bÖnh.

ë n−íc ta hiÖn ®ang ¸p dông 5 ph−¬ng ph¸p sau: Tiªn mao trïng khi t¨ng lªn víi mËt ®é cao

- KiÓm tra m¸u t−¬i cña tr©u, bß èm d−íi kÝnh trong m¸u sÏ g©y ra hiÖn t−îng t¾c cç mao m¹ch, hiÓn vi cã thÓ quan s¸t thÊy tiªn mao trïng ho¹t dÇn dÇn t¹o ra cç æ thñy thòng chÊt keo vµng

®éng, ®é chÝnh xç chØ ®¹t 80%.

d−íi da.

- KiÓm tra tiªu b¶n m¸u nhuém Giemsa d−íi kÝnh hiÓn vi. Ph−¬ng ph¸p nµy cã thÓ ph¸t hiÖn

TriÖu chøng

85% tr©u bÞ nhiÔm tiªn mao trïng.

Tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ hiÖn cç triÖu chøng l©m

- Tiªm truyÒn m¸u tr©u, bß nghi m¾c bÖnh sµng chñ yÕu: Sèt cao 40 - 420C, cç c¬n sèt gi¸n cho chuét b¹ch, chuét lang, hoÆc thá råi theo dâi

®o¹n kh«ng theo quy luËt nµo, khi sèt cao th−êng m¸u cña nh÷ng ®éng vËt nµy sau 2-6 ngµy. NÕu thÓ hiÖn héi chøng thÇn kinh: quay cuång, ®i vßng m¸u ®éng vËt thÝ nghiÖm cã tiªn mao trïng th×

trßn, run rÈy tõng c¬n. TriÖu chøng nµy th−êng cã xç ®Þnh tr©u, bß ®· m¾c bÖnh. Ph−¬ng ph¸p nµy ë tr©u, bß bÞ bÖnh cÊp tÝnh.

mÊt nhiÒu thêi gian theo dâi nh−ng ®é chÝnh xç Tr©u, bß bÖnh bÞ thiÕu m¸u vµ suy nh−îc

®¹t 100%.

suèt trong qu¸ tr×nh bÞ bÖnh: Hång cÇu gi¶m

- Ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trùc tiÕp trªn phiÕn thÊp chØ cßn 3 triÖu trong 1mm3 (tr©u, bß kháe: kÝnh gi÷a kh¸ng nguyªn lµ tiªn mao trïng sèng 5-6 triÖu/mm3).

®· cã s½n vµ kh¸ng thÓ cã trong huyÕt thanh sóc Mét sè tr©u, bß bÞ bÖnh viªm kÕt m¹c vµ giç vËt nghi m¾c bÖnh. Ph−¬ng ph¸p nµy ®é chÝnh 83

84

https://thuviensach.vn

lµm rèi lo¹n trung khu ®iÒu nhiÖt, lµm cho vËt m¹c m¾t thÓ hiÖn: M¾t ®á, niªm m¹c m¾t s−ng ®á chñ bÞ sèt cao. Cç c¬n sèt nµy gi¸n ®o¹n (lóc vµ ch¶y dö liªn tôc.

sèt, lóc hÕt sèt xen kÏ nhau). Khi sèt cao, cç Kho¶ng 30% tr©u, bß bÖnh thÓ hiÖn viªm ruét: con vËt bÞ bÖnh th−êng cã rèi lo¹n vÒ thÇn kinh: Øa ch¶y kÐo dµi sau nh÷ng c¬n sèt.

Kªu rèng lªn, run rÈy, ng· vËt ra... §éc tè còng HÇu hÕt tr©u, bß s÷a bÞ bÖnh suy nh−îc mÊt ph¸ huû hång cÇu, øc chÕ cç c¬ quan t¹o m¸u dÇn kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ gi¶m l−îng s÷a 30-lµm cho vËt chñ thiÕu m¸u vµ suy nh−îc dÇn.

50%; chÕt do kiÖt søc. Tr©u c¸i cã chöa bÞ s¶y thai

§éc tè cßn tç ®éng ®Õn bé m¸y tiªu ho¸ g©y ra vµo th¸ng thø 7-8 khi bÞ bÖnh tiªn mao trïng.

héi chøng Øa ch¶y. Héi chøng Øa ch¶y nµy 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

th−êng x¶y ra khi xuÊt hiÖn tiªn mao trïng trong m¸u con vËt bÞ bÖnh.

ë n−íc ta hiÖn ®ang ¸p dông 5 ph−¬ng ph¸p sau: Tiªn mao trïng khi t¨ng lªn víi mËt ®é cao

- KiÓm tra m¸u t−¬i cña tr©u, bß èm d−íi kÝnh trong m¸u sÏ g©y ra hiÖn t−îng t¾c cç mao m¹ch, hiÓn vi cã thÓ quan s¸t thÊy tiªn mao trïng ho¹t dÇn dÇn t¹o ra cç æ thñy thòng chÊt keo vµng

®éng, ®é chÝnh xç chØ ®¹t 80%.

d−íi da.

- KiÓm tra tiªu b¶n m¸u nhuém Giemsa d−íi kÝnh hiÓn vi. Ph−¬ng ph¸p nµy cã thÓ ph¸t hiÖn

TriÖu chøng

85% tr©u bÞ nhiÔm tiªn mao trïng.

Tr©u, bß bÞ bÖnh thÓ hiÖn cç triÖu chøng l©m

- Tiªm truyÒn m¸u tr©u, bß nghi m¾c bÖnh sµng chñ yÕu: Sèt cao 40 - 420C, cç c¬n sèt gi¸n cho chuét b¹ch, chuét lang, hoÆc thá råi theo dâi

®o¹n kh«ng theo quy luËt nµo, khi sèt cao th−êng m¸u cña nh÷ng ®éng vËt nµy sau 2-6 ngµy. NÕu thÓ hiÖn héi chøng thÇn kinh: quay cuång, ®i vßng m¸u ®éng vËt thÝ nghiÖm cã tiªn mao trïng th×

trßn, run rÈy tõng c¬n. TriÖu chøng nµy th−êng cã xç ®Þnh tr©u, bß ®· m¾c bÖnh. Ph−¬ng ph¸p nµy ë tr©u, bß bÞ bÖnh cÊp tÝnh.

mÊt nhiÒu thêi gian theo dâi nh−ng ®é chÝnh xç Tr©u, bß bÖnh bÞ thiÕu m¸u vµ suy nh−îc

®¹t 100%.

suèt trong qu¸ tr×nh bÞ bÖnh: Hång cÇu gi¶m

- Ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trùc tiÕp trªn phiÕn thÊp chØ cßn 3 triÖu trong 1mm3 (tr©u, bß kháe: kÝnh gi÷a kh¸ng nguyªn lµ tiªn mao trïng sèng 5-6 triÖu/mm3).

®· cã s½n vµ kh¸ng thÓ cã trong huyÕt thanh sóc Mét sè tr©u, bß bÞ bÖnh viªm kÕt m¹c vµ giç vËt nghi m¾c bÖnh. Ph−¬ng ph¸p nµy ®é chÝnh xç ®¹t 70 - 80%.

83

84

https://thuviensach.vn

tiªm thuèc trî søc Cafein hoÆc long n·o n−íc.

- Ph−¬ng ph¸p ELISA cÇn ph¶i cã mét sè

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u, bß nghØ

kh¸ng thÓ, kh¸ng nguyªn chuÈn vµ mét sè lµm viÖc 3-4 ngµy, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt, nu«i thiÕt bÞ dông cô cÇn thiÕt. Ph−¬ng ph¸p nµy d−ìng tèt.

®¹t ®é chÝnh xç 90 - 98% nh−ng rÊt khã thùc

Phç ®å 2: Tç dông ®iÒu trÞ vµ phßng bÖnh

hiÖn ë c¬ së.

- Thuèc dïng: Trypamidium (Samorin).

6. §iÒu trÞ bÖnh

- LiÖu tr×nh: ChØ tiªm 1 liÒu trong 1 ngµy.

ë n−íc ta, ngµnh thó y ®· sö dông: Naganin,

- LiÒu dïng: 1mg/kg thÓ träng sóc vËt.

Novarsenobenzol, sulfarsenol, Berenyl (Azidin)

- Pha thuèc theo tØ lÖ: 300mg thuèc + 20ml vµ Trypamidium ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh vµ tiªm phßng n−íc cÊt.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch hoÆc b¾p thÞt.

nhiÔm tiªn mao trïng cho tr©u, bß, ngùa. Ba

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Trypamidium phç ®å sau ®©y cã hiÖu lùc cao trong ®iÒu trÞ

cÇn tiªm thuèc trî søc Cafein hoÆc long n·o n−íc.

bÖnh tiªn mao trïng cho tr©u, bß vµ bß s÷a.

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u nghØ lµm

Phç ®å 1: Tç dông ®iÒu trÞ vµ phßng nhiÔm

viÖc, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt trong 3 ngµy.

- Thuèc dïng: Naganin (Naganol)

Phç ®å 3: Tç dông ®iÒu trÞ

- LiÖu tr×nh:

- Thuèc dïng: Berenyl (Azidin, Trypazen).

Ngµy thø nhÊt: dïng 0,01g/kg thÓ träng

- LiÒu thuèc: 3,5mg/kg thÓ träng.

sóc vËt.

- LiÖu tr×nh: tiªm 1 liÒu.

Ngµy thø hai: nghØ tiªm.

Sau 15 ngµy nÕu sóc vËt ch−a khái, ch−a hÕt Ngµy thø ba: dïng 0,01g/kg thÓ träng triÖu chøng l©m sµng sÏ tiªm liÒu thø hai còng sóc vËt.

nh− liÒu trªn.

- Pha thuèc: víi n−íc cÊt theo tØ lÖ: 10% thuèc +

- Pha thuèc víi n−íc cÊt theo tØ lÖ: 10% thuèc 90% n−íc cÊt.

+ 90% n−íc.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch tai.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch hoÆc b¾p thÞt.

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Naganin cÇn

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Azidin ph¶i 85

86

https://thuviensach.vn

tiªm thuèc trî søc Cafein hoÆc long n·o n−íc.

- Ph−¬ng ph¸p ELISA cÇn ph¶i cã mét sè

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u, bß nghØ

kh¸ng thÓ, kh¸ng nguyªn chuÈn vµ mét sè lµm viÖc 3-4 ngµy, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt, nu«i thiÕt bÞ dông cô cÇn thiÕt. Ph−¬ng ph¸p nµy d−ìng tèt.

®¹t ®é chÝnh xç 90 - 98% nh−ng rÊt khã thùc

Phç ®å 2: Tç dông ®iÒu trÞ vµ phßng bÖnh

hiÖn ë c¬ së.

- Thuèc dïng: Trypamidium (Samorin).

6. §iÒu trÞ bÖnh

- LiÖu tr×nh: ChØ tiªm 1 liÒu trong 1 ngµy.

ë n−íc ta, ngµnh thó y ®· sö dông: Naganin,

- LiÒu dïng: 1mg/kg thÓ träng sóc vËt.

Novarsenobenzol, sulfarsenol, Berenyl (Azidin)

- Pha thuèc theo tØ lÖ: 300mg thuèc + 20ml vµ Trypamidium ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh vµ tiªm phßng n−íc cÊt.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch hoÆc b¾p thÞt.

nhiÔm tiªn mao trïng cho tr©u, bß, ngùa. Ba

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Trypamidium phç ®å sau ®©y cã hiÖu lùc cao trong ®iÒu trÞ

cÇn tiªm thuèc trî søc Cafein hoÆc long n·o n−íc.

bÖnh tiªn mao trïng cho tr©u, bß vµ bß s÷a.

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u nghØ lµm

Phç ®å 1: Tç dông ®iÒu trÞ vµ phßng nhiÔm

viÖc, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt trong 3 ngµy.

- Thuèc dïng: Naganin (Naganol)

Phç ®å 3: Tç dông ®iÒu trÞ

- LiÖu tr×nh:

- Thuèc dïng: Berenyl (Azidin, Trypazen).

Ngµy thø nhÊt: dïng 0,01g/kg thÓ träng

- LiÒu thuèc: 3,5mg/kg thÓ träng.

sóc vËt.

- LiÖu tr×nh: tiªm 1 liÒu.

Ngµy thø hai: nghØ tiªm.

Sau 15 ngµy nÕu sóc vËt ch−a khái, ch−a hÕt Ngµy thø ba: dïng 0,01g/kg thÓ träng triÖu chøng l©m sµng sÏ tiªm liÒu thø hai còng sóc vËt.

nh− liÒu trªn.

- Pha thuèc: víi n−íc cÊt theo tØ lÖ: 10% thuèc +

- Pha thuèc víi n−íc cÊt theo tØ lÖ: 10% thuèc 90% n−íc cÊt.

+ 90% n−íc.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch tai.

- VÞ trÝ tiªm: TÜnh m¹ch hoÆc b¾p thÞt.

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Naganin cÇn

- Thuèc trî søc: Tr−íc khi tiªm Azidin ph¶i 85

86

https://thuviensach.vn

tiªm thuèc trî tim m¹ch: Cafein hoÆc long n·o BÖnh s¸n l¸ gan lµ mét bÖnh rÊt phæ biÕn ë n−íc.

tr©u, bß, dª, cõu ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi, ®Æc

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u nghØ lµm biÖt lµ cç n−íc ch©u ¸, ch©u Phi nãng Èm.

viÖc, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt trong 3 ngµy.

ë n−íc ta, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn ë kh¾p cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam. Tû lÖ tr©u, bß nhiÔm bÖnh ë miÒn 7. Phßng bÖnh

nói lµ 30 - 35%. Vïng ®ång b»ng vµ trung du, tr©u, Quy tr×nh phßng chèng bÖnh tiªn mao trïng bß nhiÔm cao h¬n: 40 - 70%. Cç c¬ së ch¨n nu«i bß gåm 3 biÖn ph¸p chñ yÕu sau:

tËp trung vµ bß s÷a, tû lÖ nhiÔm 28 - 30%.

- H»ng n¨m ®Þnh kú kiÓm tra m¸u ph¸t hiÖn tiªn mao trïng ë tr©u, bß ®Ó ®iÒu trÞ vµo th¸ng 4

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña s¸n

vµ th¸ng 8. ë vïng cã bÖnh l−u hµnh tæ chøc tiªm

H×nh th¸i

phßng cho ®µn tr©u, bß theo phç ®å 1 vµ 2 còng Cã 2 loµi s¸n l¸ gan ký sinh g©y bÖnh cho tr©u, trong thêi gian kÓ trªn.

bß vµ sóc vËt nhai l¹i.

- Phßng chèng c«n trïng hót m¸u vµ truyÒn bÖnh. Chuång cã mµnh che chèng ruåi, mßng:

- S¸n Fasciola gigantica: H×nh mòi mç mÇu ph¸t quang bê bôi, lÊp vòng n−íc, cèng r·nh hång; kÝch th−íc 25-75 × 12mm, dÇy 2-3mm; cã 2

quanh chuång vµ b·i ch¨n ®Ó c«n trïng kh«ng thÓ

giç b¸m: giç miÖng vµ giç bông; trøng h×nh c− tró vµ ph¸t triÓn ®−îc. Phun thuèc diÖt c«n gièng trøng vÞt, kÝch th−íc: 156 - 197 × 90 -

trïng ë quanh chuång tr¹i theo ®Þnh kú (1

104µm, cã mµu vµng r¬m hoÆc xanh vµng.

th¸ng/lÇn) b»ng Hantox spray.

- S¸n Fasciola hepatica: H×nh d¹ng vµ mÇu

- Ch¨m sãc, nu«i d−ìng vµ sö dông tr©u, bß s¾c gièng loµi trªn; nh−ng ng¾n h¬n vµ nhá h¬n, hîp lý ®Ó t¨ng søc ®Ò kh¸ng cho tr©u, bß.

hai bªn ®Çu cã hai vai ph×nh réng ra: kÝch th−íc: 30 - 15mm; trøng còng gièng trøng cña loµi trªn 9. BÖNH S¸N L¸ GAN ë TR¢U, Bß

nh−ng cã kÝch th−íc: 130-150 × 65-90µm.

(Fascioliasis)

Vßng ®êi

1. Ph©n bè

S¸n l¸ tr−ëng thµnh sèng trong cç èng dÉn mËt vµ tói mËt cña gan, ®Î trøng ë ®ã. Trøng theo 87

88

https://thuviensach.vn

tiªm thuèc trî tim m¹ch: Cafein hoÆc long n·o BÖnh s¸n l¸ gan lµ mét bÖnh rÊt phæ biÕn ë n−íc.

tr©u, bß, dª, cõu ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi, ®Æc

- Hé lý: Thêi gian ®iÒu trÞ cho tr©u nghØ lµm biÖt lµ cç n−íc ch©u ¸, ch©u Phi nãng Èm.

viÖc, cho ¨n vµ ch¨m sãc tèt trong 3 ngµy.

ë n−íc ta, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn ë kh¾p cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam. Tû lÖ tr©u, bß nhiÔm bÖnh ë miÒn 7. Phßng bÖnh

nói lµ 30 - 35%. Vïng ®ång b»ng vµ trung du, tr©u, Quy tr×nh phßng chèng bÖnh tiªn mao trïng bß nhiÔm cao h¬n: 40 - 70%. Cç c¬ së ch¨n nu«i bß gåm 3 biÖn ph¸p chñ yÕu sau:

tËp trung vµ bß s÷a, tû lÖ nhiÔm 28 - 30%.

- H»ng n¨m ®Þnh kú kiÓm tra m¸u ph¸t hiÖn tiªn mao trïng ë tr©u, bß ®Ó ®iÒu trÞ vµo th¸ng 4

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña s¸n

vµ th¸ng 8. ë vïng cã bÖnh l−u hµnh tæ chøc tiªm

H×nh th¸i

phßng cho ®µn tr©u, bß theo phç ®å 1 vµ 2 còng Cã 2 loµi s¸n l¸ gan ký sinh g©y bÖnh cho tr©u, trong thêi gian kÓ trªn.

bß vµ sóc vËt nhai l¹i.

- Phßng chèng c«n trïng hót m¸u vµ truyÒn bÖnh. Chuång cã mµnh che chèng ruåi, mßng:

- S¸n Fasciola gigantica: H×nh mòi mç mÇu ph¸t quang bê bôi, lÊp vòng n−íc, cèng r·nh hång; kÝch th−íc 25-75 × 12mm, dÇy 2-3mm; cã 2

quanh chuång vµ b·i ch¨n ®Ó c«n trïng kh«ng thÓ

giç b¸m: giç miÖng vµ giç bông; trøng h×nh c− tró vµ ph¸t triÓn ®−îc. Phun thuèc diÖt c«n gièng trøng vÞt, kÝch th−íc: 156 - 197 × 90 -

trïng ë quanh chuång tr¹i theo ®Þnh kú (1

104µm, cã mµu vµng r¬m hoÆc xanh vµng.

th¸ng/lÇn) b»ng Hantox spray.

- S¸n Fasciola hepatica: H×nh d¹ng vµ mÇu

- Ch¨m sãc, nu«i d−ìng vµ sö dông tr©u, bß s¾c gièng loµi trªn; nh−ng ng¾n h¬n vµ nhá h¬n, hîp lý ®Ó t¨ng søc ®Ò kh¸ng cho tr©u, bß.

hai bªn ®Çu cã hai vai ph×nh réng ra: kÝch th−íc: 30 - 15mm; trøng còng gièng trøng cña loµi trªn 9. BÖNH S¸N L¸ GAN ë TR¢U, Bß

nh−ng cã kÝch th−íc: 130-150 × 65-90µm.

(Fascioliasis)

Vßng ®êi

1. Ph©n bè

S¸n l¸ tr−ëng thµnh sèng trong cç èng dÉn mËt vµ tói mËt cña gan, ®Î trøng ë ®ã. Trøng theo 87

88

https://thuviensach.vn

èng dÉn mËt vÒ ruét råi th¶i ra ngoµi theo ph©n.

quanh n¨m. Bëi v× thêi tiÕt Êm ¸p vµ Èm −ít trªn Trøng gÆp cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi: nãng Èm sÏ trë mÆt ®Êt lµm cho èc ký sinh chñ Limnaea spp.

thµnh mao Êu (miracidium), di chuyÓn ®−îc trong ph¸t triÓn lµm m«i giíi truyÒn mÇm bÖnh cho ®µn n−íc ao hå. Mao Êu t×m vµ chui vµo c¬ thÓ ký chñ tr©u, bß suèt 12 th¸ng trong n¨m. Cã hai lo¹i èc trung gian lµ hai loµi èc nhá, kh«ng cã n¾p sèng ký chñ trung gian lµ Limnaea viridis vµ Limnaea phæ biÕn ë hå ao, ruéng tròng: Limnaea viridis vµ

swinhoei ë cç ruéng n−íc vµ thuû vùc ë n−íc ta.

Limanaea swinhoei. Trong èc, mao Êu ph¸t triÓn T¹i cç c¬ së nu«i bß s÷a, tû lÖ nhiÔm s¸n thµnh bµo Êu ( Sporocys), Redi I vµ Redi II, råi cña bß s÷a tõ 28 - 30%.

- Tr©u, bß nhiÔm s¸n khi gÆp cç ®iÒu kiÖn thµnh vÜ Êu (Cercaria) vµ chui ra khái èc. VÜ Êu ra kh«ng thuËn lîi vµo vô ®«ng xu©n (nh− lµm viÖc ngoµi tù nhiªn, rông ®u«i, biÕn thµnh "kÐn"

nÆng, thêi tiÕt l¹nh, thiÕu thøc ¨n xanh) sÏ ph¸t (metacercaria), tøc lµ Êu trïng c¶m nhiÔm. Tõ bÖnh hµng lo¹t vµ chÕt, ®«i khi t−ëng lµ mét bÖnh trøng ph¸t triÓn thµnh kÐn cÇn kho¶ng 3 th¸ng.

truyÒn nhiÔm.

KÐn tr«i næi trªn mÆt n−íc b¸m vµo cç loµi c©y thñy sinh. Tr©u, bß ¨n ph¶i thøc ¨n vµ n−íc 4. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

uèng cã kÐn sÏ nhiÔm s¸n l¸ gan. Vµo c¬ thÓ ký

TriÖu chøng

chñ, kÐn në thµnh s¸n non vµ ®i ng−îc theo èng

- ë thÓ m·n tÝnh: Sóc vËt bÖnh gÇy cßm, suy dÉn mËt vÒ mËt vµ gan, ë l¹i ®ã ph¸t triÓn ®Õn nh−îc thiÕu m¸u, Øa ch¶y kÐo dµi (viªm ruét giai ®o¹n tr−ëng thµnh mÊt kho¶ng 3 th¸ng.

m·n), ®«i khi Øa t¸o, lµm cho tr©u, bß mÊt dÇn 3. DÞch tÔ häc

kh¶ n¨ng lao tç, sinh s¶n vµ cho s÷a.

- ë thÓ cÊp tÝnh: Sóc vËt bÞ bÖnh bá ¨n, ®Çy

- BÖnh s¸n l¸ gan lµ bÖnh chung cña hÇu hÕt ch−íng d¹ cá, sau ®ã Øa ch¶y d÷ déi, ph©n láng x¸m cç loµi thó, ®Æc biÖt lµ cç loµi thó nhai l¹i vµ c¶

cã mïi tanh. ChØ vµi ngµy sau, sóc vËt bÖnh n»m ng−êi. Tr©u, bß bÞ nhiÔm bÖnh ë tÊt c¶ cç løa bÖt kh«ng ®i ®−îc vµ chÕt trong t×nh tr¹ng mÊt tuæi. Bª nghÐ non bÞ béi nhiÔm sÏ ph¸t bÖnh ë thÓ

n−íc, rèi lo¹n ®iÖn gi¶i vµ kiÖt søc. HiÖn t−îng nµy cÊp tÝnh. Bß s÷a vµ bß thÞt nhËp néi th−êng bÞ

th−êng x¶y ra ë bª, nghÐ non d−íi 6 th¸ng tuæi.

bÖnh nÆng vµ chÕt nhiÒu h¬n tr©u, bß néi.

BÖnh nÆng cßn do bª, nghÐ bÞ nhiÔm thø ph¸t cç vi

- ë n−íc ta, ®µn tr©u, bß bÞ nhiÔm s¸n l¸ gan khuÈn g©y bÖnh cã s½n trong d¹ dµy vµ ruét bª, 89

90

https://thuviensach.vn

èng dÉn mËt vÒ ruét råi th¶i ra ngoµi theo ph©n.

quanh n¨m. Bëi v× thêi tiÕt Êm ¸p vµ Èm −ít trªn Trøng gÆp cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi: nãng Èm sÏ trë mÆt ®Êt lµm cho èc ký sinh chñ Limnaea spp.

thµnh mao Êu (miracidium), di chuyÓn ®−îc trong ph¸t triÓn lµm m«i giíi truyÒn mÇm bÖnh cho ®µn n−íc ao hå. Mao Êu t×m vµ chui vµo c¬ thÓ ký chñ tr©u, bß suèt 12 th¸ng trong n¨m. Cã hai lo¹i èc trung gian lµ hai loµi èc nhá, kh«ng cã n¾p sèng ký chñ trung gian lµ Limnaea viridis vµ Limnaea phæ biÕn ë hå ao, ruéng tròng: Limnaea viridis vµ

swinhoei ë cç ruéng n−íc vµ thuû vùc ë n−íc ta.

Limanaea swinhoei. Trong èc, mao Êu ph¸t triÓn T¹i cç c¬ së nu«i bß s÷a, tû lÖ nhiÔm s¸n thµnh bµo Êu ( Sporocys), Redi I vµ Redi II, råi cña bß s÷a tõ 28 - 30%.

- Tr©u, bß nhiÔm s¸n khi gÆp cç ®iÒu kiÖn thµnh vÜ Êu (Cercaria) vµ chui ra khái èc. VÜ Êu ra kh«ng thuËn lîi vµo vô ®«ng xu©n (nh− lµm viÖc ngoµi tù nhiªn, rông ®u«i, biÕn thµnh "kÐn"

nÆng, thêi tiÕt l¹nh, thiÕu thøc ¨n xanh) sÏ ph¸t (metacercaria), tøc lµ Êu trïng c¶m nhiÔm. Tõ bÖnh hµng lo¹t vµ chÕt, ®«i khi t−ëng lµ mét bÖnh trøng ph¸t triÓn thµnh kÐn cÇn kho¶ng 3 th¸ng.

truyÒn nhiÔm.

KÐn tr«i næi trªn mÆt n−íc b¸m vµo cç loµi c©y thñy sinh. Tr©u, bß ¨n ph¶i thøc ¨n vµ n−íc 4. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

uèng cã kÐn sÏ nhiÔm s¸n l¸ gan. Vµo c¬ thÓ ký

TriÖu chøng

chñ, kÐn në thµnh s¸n non vµ ®i ng−îc theo èng

- ë thÓ m·n tÝnh: Sóc vËt bÖnh gÇy cßm, suy dÉn mËt vÒ mËt vµ gan, ë l¹i ®ã ph¸t triÓn ®Õn nh−îc thiÕu m¸u, Øa ch¶y kÐo dµi (viªm ruét giai ®o¹n tr−ëng thµnh mÊt kho¶ng 3 th¸ng.

m·n), ®«i khi Øa t¸o, lµm cho tr©u, bß mÊt dÇn 3. DÞch tÔ häc

kh¶ n¨ng lao tç, sinh s¶n vµ cho s÷a.

- ë thÓ cÊp tÝnh: Sóc vËt bÞ bÖnh bá ¨n, ®Çy

- BÖnh s¸n l¸ gan lµ bÖnh chung cña hÇu hÕt ch−íng d¹ cá, sau ®ã Øa ch¶y d÷ déi, ph©n láng x¸m cç loµi thó, ®Æc biÖt lµ cç loµi thó nhai l¹i vµ c¶

cã mïi tanh. ChØ vµi ngµy sau, sóc vËt bÖnh n»m ng−êi. Tr©u, bß bÞ nhiÔm bÖnh ë tÊt c¶ cç løa bÖt kh«ng ®i ®−îc vµ chÕt trong t×nh tr¹ng mÊt tuæi. Bª nghÐ non bÞ béi nhiÔm sÏ ph¸t bÖnh ë thÓ

n−íc, rèi lo¹n ®iÖn gi¶i vµ kiÖt søc. HiÖn t−îng nµy cÊp tÝnh. Bß s÷a vµ bß thÞt nhËp néi th−êng bÞ

th−êng x¶y ra ë bª, nghÐ non d−íi 6 th¸ng tuæi.

bÖnh nÆng vµ chÕt nhiÒu h¬n tr©u, bß néi.

BÖnh nÆng cßn do bª, nghÐ bÞ nhiÔm thø ph¸t cç vi

- ë n−íc ta, ®µn tr©u, bß bÞ nhiÔm s¸n l¸ gan khuÈn g©y bÖnh cã s½n trong d¹ dµy vµ ruét bª, 89

90

https://thuviensach.vn

nghÐ ( Samonella, E. coli...), Bß s÷a nhËp néi, ®Æc biÖt lµ bª d−íi 6 th¸ng tuæi dÔ bÞ bÖnh s¸n l¸ gan

- LiÒu dïng: Tr©u cho uèng 9-10mg/kg thÓ

thÓ cÊp tÝnh vµ chÕt víi tû lÖ cao h¬n ë tr©u, bß néi.

träng.

Bß cho uèng 8-9mg/kg thÓ träng.

BÖnh tÝch

- Kü thuËt: Buæi s¸ng cho tr©u, bß uèng c¶ liÒu Gan vµ tói mËt cña bß bÞ bÖnh viªm x¬ ho¸

thuèc, sau ®ã cho ¨n uèng b×nh th−êng.

trong tr−êng hîp bÖnh m·n tÝnh; niªm m¹c tói

- Hé lý: Cho tr©u, bß nghØ 2-3 ngµy; ch¨m sãc mËt, tæ chøc gan s−ng thòng, tô huyÕt, cã mñ vµ nu«i d−ìng tèt; ñ ph©n diÖt trøng s¸n.

trong tr−êng hîp bß bÞ bÖnh cÊp tÝnh vµ nhiÔm

Phç ®å 2

khuÈn kÕ ph¸t.

- Thuèc sö dông: Fascinex (Trichlobendazole, 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

HanDertyl-B).

- Ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n chñ yÕu lµ déi röa

- LiÒu dïng: 12mg/kg thÓ träng.

nhiÒu lÇn mÉu ph©n, råi kiÓm tra trªn kÝnh hiÓn

- Kü thuËt: Cho uèng trùc tiÕp mét liÒu.

vi ®Ó t×m trøng s¸n (ph−¬ng ph¸p Benedek).

- Hé lý: nh− phç ®å 1.

- Ph−¬ng ph¸p kiÓm tra gan, mËt tr©u, bß chÕt 7. Phßng bÖnh

vµ tr©u, bß bÞ bÖnh, thu mÉu vËt gióp cho viÖc ph©n lo¹i s¸n l¸ gan tr−ëng thµnh ( Fasciola Quy tr×nh phßng chèng bÖnh s¸n l¸ gan gåm 4

gigantica vµ Fasciola hepatica).

biÖn ph¸p chÝnh sau ®©y:

- §Þnh kú kiÓm tra ph©n vµ tÈy s¸n l¸ gan mét 6. §iÒu trÞ bÖnh

n¨m 2 lÇn cho toµn ®µn tr©u, bß theo Phç ®å ®iÒu HiÖn nay cã kho¶ng 20 lo¹i ho¸ d−îc cã thÓ tÈy trÞ 1, 2 vµo thêi gian tr©u, bß nghØ cµy kÐo (th¸ng 4

®−îc s¸n l¸ gan. Nh−ng ë n−íc ta ®· vµ ®ang sö vµ th¸ng 8 h»ng n¨m). Bß s÷a tÈy s¸n vµo th¸ng dông cã hiÖu qu¶ 2 lo¹i ho¸ d−îc chñ yÕu theo cç 4 vµ th¸ng 10.

phç ®å sau:

- DiÖt mÇm bÖnh ë m«i tr−êng tù nhiªn: ñ ph©n ®Ó diÖt trøng s¸n l¸ gan.

Phç ®å 1

- DiÖt ký chñ trung gian: Dïng CuSO4 nång ®é

- Thuèc sö dông: Dertyl - B (=Oxyclozanid, 3-4‰ phun vµo c©y cã thuû sinh ®Ó diÖt cç lo¹i èc Tolzan F).

91

92

https://thuviensach.vn

nghÐ ( Samonella, E. coli...), Bß s÷a nhËp néi, ®Æc biÖt lµ bª d−íi 6 th¸ng tuæi dÔ bÞ bÖnh s¸n l¸ gan

- LiÒu dïng: Tr©u cho uèng 9-10mg/kg thÓ

thÓ cÊp tÝnh vµ chÕt víi tû lÖ cao h¬n ë tr©u, bß néi.

träng.

Bß cho uèng 8-9mg/kg thÓ träng.

BÖnh tÝch

- Kü thuËt: Buæi s¸ng cho tr©u, bß uèng c¶ liÒu Gan vµ tói mËt cña bß bÞ bÖnh viªm x¬ ho¸

thuèc, sau ®ã cho ¨n uèng b×nh th−êng.

trong tr−êng hîp bÖnh m·n tÝnh; niªm m¹c tói

- Hé lý: Cho tr©u, bß nghØ 2-3 ngµy; ch¨m sãc mËt, tæ chøc gan s−ng thòng, tô huyÕt, cã mñ vµ nu«i d−ìng tèt; ñ ph©n diÖt trøng s¸n.

trong tr−êng hîp bß bÞ bÖnh cÊp tÝnh vµ nhiÔm

Phç ®å 2

khuÈn kÕ ph¸t.

- Thuèc sö dông: Fascinex (Trichlobendazole, 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

HanDertyl-B).

- Ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n chñ yÕu lµ déi röa

- LiÒu dïng: 12mg/kg thÓ träng.

nhiÒu lÇn mÉu ph©n, råi kiÓm tra trªn kÝnh hiÓn

- Kü thuËt: Cho uèng trùc tiÕp mét liÒu.

vi ®Ó t×m trøng s¸n (ph−¬ng ph¸p Benedek).

- Hé lý: nh− phç ®å 1.

- Ph−¬ng ph¸p kiÓm tra gan, mËt tr©u, bß chÕt 7. Phßng bÖnh

vµ tr©u, bß bÞ bÖnh, thu mÉu vËt gióp cho viÖc ph©n lo¹i s¸n l¸ gan tr−ëng thµnh ( Fasciola Quy tr×nh phßng chèng bÖnh s¸n l¸ gan gåm 4

gigantica vµ Fasciola hepatica).

biÖn ph¸p chÝnh sau ®©y:

- §Þnh kú kiÓm tra ph©n vµ tÈy s¸n l¸ gan mét 6. §iÒu trÞ bÖnh

n¨m 2 lÇn cho toµn ®µn tr©u, bß theo Phç ®å ®iÒu HiÖn nay cã kho¶ng 20 lo¹i ho¸ d−îc cã thÓ tÈy trÞ 1, 2 vµo thêi gian tr©u, bß nghØ cµy kÐo (th¸ng 4

®−îc s¸n l¸ gan. Nh−ng ë n−íc ta ®· vµ ®ang sö vµ th¸ng 8 h»ng n¨m). Bß s÷a tÈy s¸n vµo th¸ng dông cã hiÖu qu¶ 2 lo¹i ho¸ d−îc chñ yÕu theo cç 4 vµ th¸ng 10.

phç ®å sau:

- DiÖt mÇm bÖnh ë m«i tr−êng tù nhiªn: ñ ph©n ®Ó diÖt trøng s¸n l¸ gan.

Phç ®å 1

- DiÖt ký chñ trung gian: Dïng CuSO4 nång ®é

- Thuèc sö dông: Dertyl - B (=Oxyclozanid, 3-4‰ phun vµo c©y cã thuû sinh ®Ó diÖt cç lo¹i èc 91

92

https://thuviensach.vn

Limnaea; nu«i vÞt vµ c¸ ë cç thuû vùc ®Ó diÖt èc.

cã cÊu t¹o nh− tæ ong, kÝch th−íc: 0,080 - 0,090 ×

- Ch¨m sãc vµ nu«i d−ìng tèt tr©u, bß ®Ó n©ng 0,70 - 0,075mm.

cao thÓ träng vµ søc ®Ò kh¸ng chèng ®ì víi bÖnh

- Vßng ®êi

s¸n l¸ gan còng nh− cç bÖnh giun s¸n khç.

Giun c¸i sau khi giao phèi ®Î trøng ë ruét non 10. BÖNH GIUN §òA ë B£, NGHÐ

vËt chñ; trøng theo ph©n ra ngoµi m«i tr−êng, gÆp

(Toxocariasis)

cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi: nhiÖt ®é 15 - 320C, Èm ®é tõ 70 - 90%, trøng ph¸t triÓn thµnh Êu trïng ë 1. Ph©n bè

bªn trong gäi lµ trøng c¶m nhiÔm.

Bª, nghÐ nuèt ph¶i trøng c¶m nhiÔm, vµo ®Õn BÖnh giun ®òa ë bª, nghÐ ph©n bè ë tÊt c¶ cç d¹ mói khÕ vµ ruét non, trøng sÏ në thµnh Êu n−íc trªn thÕ giíi. Cç n−íc nhiÖt ®íi ë ch©u Phi, trïng. Êu trïng chui qua niªm m¹c ruét vµo m¸u, ch©u ¸ vµ Nam Mü, bª vµ nghÐ nhiÔm giun ®òa du hµnh trong c¬ thÓ cña vËt chñ, trë vÒ phæi, víi tû lÖ cao vµ bÞ thiÖt h¹i nhiÒu.

kÝch thÝch niªm m¹c ®−êng h« hÊp, g©y ho. Khi ë ViÖt Nam, bÖnh ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë bª, ho, Êu trïng lªn miÖng vµ bª, nghÐ nuèt ®êm d·i nghÐ néi, nghÐ cña gièng tr©u s÷a Murrah vµ bª

cã Êu trïng trë vÒ d¹ dµy, råi vÒ ruét. ë ruét, Êu cña cç gièng bß s÷a nhËp néi: Holstein Friesian, trïng ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh, sau 43

Sind, Brahman... ë cç vïng sinh th¸i tõ B¾c ®Õn ngµy kÓ tõ khi nuèt ph¶i trøng c¶m nhiÔm, trong Nam. ë cç c¬ së nu«i bß s÷a thuéc Hµ Néi, VÜnh ph©n bª, nghÐ cã trøng giun ®òa.

Phóc, bª non nhiÔm giun ®òa tõ 10 - 18%.

NÕu cho tr©u, bß mÑ nuèt trøng c¶m nhiÔm tr−íc khi ®Î 124 - 192 ngµy th× bª, nghÐ ®Î ra 20 -

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña giun

21 ngµy tuæi trong ph©n ®· cã trøng giun ®òa.

- H×nh th¸i

§iÒu nµy chøng tá Êu trïng giun ®òa cã thÓ qua m¸u vµo bµo thai.

Toxocara vitulorum lµ giun trßn ký sinh ®−êng tiªu ho¸ lín nhÊt ë tr©u, bß. Giun ®ùc dµi 13-3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

15cm, cã mÇu tr¾ng ®ôc hoÆc tr¾ng hång vµ mét

- TriÖu chøng

mµng máng bao bäc suèt chiÒu dµi cña th©n.

Giun c¸i cã mÇu s¾c gièng giun ®ùc, dµi 19 - 23cm, BÖnh ë bª, nghÐ tiÕn triÓn nhanh nhÊt lµ 5

chç réng nhÊt 0,5cm. Trøng gÇn trßn, mµng ngoµi ngµy vµ chËm nhÊt lµ 48 ngµy, phæ biÕn lµ 11-30

93

94

https://thuviensach.vn

Limnaea; nu«i vÞt vµ c¸ ë cç thuû vùc ®Ó diÖt èc.

cã cÊu t¹o nh− tæ ong, kÝch th−íc: 0,080 - 0,090 ×

- Ch¨m sãc vµ nu«i d−ìng tèt tr©u, bß ®Ó n©ng 0,70 - 0,075mm.

cao thÓ träng vµ søc ®Ò kh¸ng chèng ®ì víi bÖnh

- Vßng ®êi

s¸n l¸ gan còng nh− cç bÖnh giun s¸n khç.

Giun c¸i sau khi giao phèi ®Î trøng ë ruét non 10. BÖNH GIUN §òA ë B£, NGHÐ

vËt chñ; trøng theo ph©n ra ngoµi m«i tr−êng, gÆp

(Toxocariasis)

cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi: nhiÖt ®é 15 - 320C, Èm ®é tõ 70 - 90%, trøng ph¸t triÓn thµnh Êu trïng ë 1. Ph©n bè

bªn trong gäi lµ trøng c¶m nhiÔm.

Bª, nghÐ nuèt ph¶i trøng c¶m nhiÔm, vµo ®Õn BÖnh giun ®òa ë bª, nghÐ ph©n bè ë tÊt c¶ cç d¹ mói khÕ vµ ruét non, trøng sÏ në thµnh Êu n−íc trªn thÕ giíi. Cç n−íc nhiÖt ®íi ë ch©u Phi, trïng. Êu trïng chui qua niªm m¹c ruét vµo m¸u, ch©u ¸ vµ Nam Mü, bª vµ nghÐ nhiÔm giun ®òa du hµnh trong c¬ thÓ cña vËt chñ, trë vÒ phæi, víi tû lÖ cao vµ bÞ thiÖt h¹i nhiÒu.

kÝch thÝch niªm m¹c ®−êng h« hÊp, g©y ho. Khi ë ViÖt Nam, bÖnh ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë bª, ho, Êu trïng lªn miÖng vµ bª, nghÐ nuèt ®êm d·i nghÐ néi, nghÐ cña gièng tr©u s÷a Murrah vµ bª

cã Êu trïng trë vÒ d¹ dµy, råi vÒ ruét. ë ruét, Êu cña cç gièng bß s÷a nhËp néi: Holstein Friesian, trïng ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh, sau 43

Sind, Brahman... ë cç vïng sinh th¸i tõ B¾c ®Õn ngµy kÓ tõ khi nuèt ph¶i trøng c¶m nhiÔm, trong Nam. ë cç c¬ së nu«i bß s÷a thuéc Hµ Néi, VÜnh ph©n bª, nghÐ cã trøng giun ®òa.

Phóc, bª non nhiÔm giun ®òa tõ 10 - 18%.

NÕu cho tr©u, bß mÑ nuèt trøng c¶m nhiÔm tr−íc khi ®Î 124 - 192 ngµy th× bª, nghÐ ®Î ra 20 -

2. §Æc ®iÓm sinh häc cña giun

21 ngµy tuæi trong ph©n ®· cã trøng giun ®òa.

- H×nh th¸i

§iÒu nµy chøng tá Êu trïng giun ®òa cã thÓ qua m¸u vµo bµo thai.

Toxocara vitulorum lµ giun trßn ký sinh ®−êng tiªu ho¸ lín nhÊt ë tr©u, bß. Giun ®ùc dµi 13-3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

15cm, cã mÇu tr¾ng ®ôc hoÆc tr¾ng hång vµ mét

- TriÖu chøng

mµng máng bao bäc suèt chiÒu dµi cña th©n.

Giun c¸i cã mÇu s¾c gièng giun ®ùc, dµi 19 - 23cm, BÖnh ë bª, nghÐ tiÕn triÓn nhanh nhÊt lµ 5

chç réng nhÊt 0,5cm. Trøng gÇn trßn, mµng ngoµi ngµy vµ chËm nhÊt lµ 48 ngµy, phæ biÕn lµ 11-30

93

94

https://thuviensach.vn

ngµy. Bª, nghÐ thÓ hiÖn: d¸ng ®i chËm ch¹p, ®Çu cói, l−ng cong, bÖnh nÆng dÇn, ®«i lóc n»m dÉy 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

dôa; nh×n bªn ngoµi thÊy: l«ng con vËt dùng ®øng, x¬ xç kh«ng m−ît, da nh¨n nheo. §Æc biÖt, con

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

vËt bị bÖnh th−êng Øa láng, ph©n tr¾ng x¸m hoÆc HiÖn t−îng Øa láng, ph©n tr¾ng, cã mïi tanh tr¾ng vµng, cã mïi tanh kh¾m, ®«i khi cã lÉn kh¼m cã thÓ gióp cho viÖc xç ®Þnh bÖnh ë bª, m¸u. §©y lµ triÖu chøng ®iÓn h×nh cña bª, nghÐ bÞ

nghÐ løa tuæi 1-3 th¸ng.

bÖnh giun ®òa nªn cßn ®−îc gäi lµ " bÖnh bª - nghÐ

Øa ph©n tr¾ng" .

- ChÈn ®o¸n ký sinh trïng

Mét sè tr−êng hîp bª, nghÐ cã nhiÔm khuÈn KiÓm tra ph©n theo ph−¬ng ph¸p phï næi thø ph¸t nªn sèt 40 - 410C, Øa ch¶y nÆng, bÞ mÊt (Fulleborn) ®Ó t×m trøng giun ®òa, cã thÓ ph¸t n−íc, rèi lo¹n ®iÖn gi¶i, th−êng chÕt sau 7-12

hiÖn 90 - 100% sóc vËt nhiÔm giun.

ngµy. Tr−íc khi chÕt nhiÖt ®é gi¶m d−íi møc b×nh th−êng (35-370C). Cç tr−êng hîp nhiÔm giun nhÑ

5. DÞch tÔ häc

h¬n, bÖnh cã thÓ kÐo dµi 15-20 ngµy, sau ®ã bª,

- Bß s÷a còng nh− tr©u, bß néi ë cç løa tuæi nghÐ chÕt trong t×nh tr¹ng kiÖt søc. Tû lÖ sè, bª

®Òu nhiÔm giun ®òa. Nh−ng bª, nghÐ ë løa tuæi 3-nghÐ bÞ bÖnh chÕt tõ 20-30%.

10 tuÇn th−êng bÞ nhiÔm giun víi tû lÖ cao, tõ 15-NÕu ®−îc ®iÒu trÞ sím, bª, nghÐ sÏ khái bÖnh 30%. Trong cç tr−êng hîp bÞ bÖnh nÆng, ng−êi ta sau 5-10 ngµy. Tuy nhiªn bª, nghÐ vÉn chËm lín, cã thÓ thÊy bª, nghÐ 2 th¸ng tuæi nhiÔm tõ 500 -

gi¶m t¨ng träng so víi bª, nghÐ kh«ng bÞ giun ®òa.

800 giun ®òa.

- Bß vµ tr©u c¸i mang thai bÞ nhiÔm giun cã thÓ

BÖnh tÝch

l©y nhiÔm cho nhau thai khi Êu trïng di hµnh Mæ kh¸m bª, nghÐ bÞ bÖnh th× thÊy: Trong trong m¸u. Sóc vËt c¸i trong thêi gian nu«i con bÞ

ruét non cã nhiÒu giun ®òa cuén thµnh tõng bói, nhiÔm giun còng lµm l©y nhiÔm giun cho con, v× Êu

®«i khi thÊy giun ë d¹ mói khÕ vµ èng mËt; niªm trïng giun cã thÓ di hµnh qua m¸u vµo tuyÕn s÷a.

m¹c ruét non bÞ sung huyÕt vµ trãc ra do viªm

- Mïa vô cña bÖnh: BÖnh x¶y ra nhiÒu vµo cata; trong ruét cã nhiÒu s÷a vãn côc kh«ng tiªu mïa sinh s¶n cña tr©u, bß tõ th¸ng 11 ®Õn ho¸ hÕt; ®«i khi ë gan cã cç ®iÓm ho¹i tö tr¾ng th¸ng 3 n¨m sau. Bß s÷a sinh ®Î quanh n¨m g©y ra do Êu trïng giun.

95

96

https://thuviensach.vn

ngµy. Bª, nghÐ thÓ hiÖn: d¸ng ®i chËm ch¹p, ®Çu cói, l−ng cong, bÖnh nÆng dÇn, ®«i lóc n»m dÉy 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

dôa; nh×n bªn ngoµi thÊy: l«ng con vËt dùng ®øng, x¬ xç kh«ng m−ît, da nh¨n nheo. §Æc biÖt, con

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

vËt bị bÖnh th−êng Øa láng, ph©n tr¾ng x¸m hoÆc HiÖn t−îng Øa láng, ph©n tr¾ng, cã mïi tanh tr¾ng vµng, cã mïi tanh kh¾m, ®«i khi cã lÉn kh¼m cã thÓ gióp cho viÖc xç ®Þnh bÖnh ë bª, m¸u. §©y lµ triÖu chøng ®iÓn h×nh cña bª, nghÐ bÞ

nghÐ løa tuæi 1-3 th¸ng.

bÖnh giun ®òa nªn cßn ®−îc gäi lµ " bÖnh bª - nghÐ

Øa ph©n tr¾ng" .

- ChÈn ®o¸n ký sinh trïng

Mét sè tr−êng hîp bª, nghÐ cã nhiÔm khuÈn KiÓm tra ph©n theo ph−¬ng ph¸p phï næi thø ph¸t nªn sèt 40 - 410C, Øa ch¶y nÆng, bÞ mÊt (Fulleborn) ®Ó t×m trøng giun ®òa, cã thÓ ph¸t n−íc, rèi lo¹n ®iÖn gi¶i, th−êng chÕt sau 7-12

hiÖn 90 - 100% sóc vËt nhiÔm giun.

ngµy. Tr−íc khi chÕt nhiÖt ®é gi¶m d−íi møc b×nh th−êng (35-370C). Cç tr−êng hîp nhiÔm giun nhÑ

5. DÞch tÔ häc

h¬n, bÖnh cã thÓ kÐo dµi 15-20 ngµy, sau ®ã bª,

- Bß s÷a còng nh− tr©u, bß néi ë cç løa tuæi nghÐ chÕt trong t×nh tr¹ng kiÖt søc. Tû lÖ sè, bª

®Òu nhiÔm giun ®òa. Nh−ng bª, nghÐ ë løa tuæi 3-nghÐ bÞ bÖnh chÕt tõ 20-30%.

10 tuÇn th−êng bÞ nhiÔm giun víi tû lÖ cao, tõ 15-NÕu ®−îc ®iÒu trÞ sím, bª, nghÐ sÏ khái bÖnh 30%. Trong cç tr−êng hîp bÞ bÖnh nÆng, ng−êi ta sau 5-10 ngµy. Tuy nhiªn bª, nghÐ vÉn chËm lín, cã thÓ thÊy bª, nghÐ 2 th¸ng tuæi nhiÔm tõ 500 -

gi¶m t¨ng träng so víi bª, nghÐ kh«ng bÞ giun ®òa.

800 giun ®òa.

- Bß vµ tr©u c¸i mang thai bÞ nhiÔm giun cã thÓ

BÖnh tÝch

l©y nhiÔm cho nhau thai khi Êu trïng di hµnh Mæ kh¸m bª, nghÐ bÞ bÖnh th× thÊy: Trong trong m¸u. Sóc vËt c¸i trong thêi gian nu«i con bÞ

ruét non cã nhiÒu giun ®òa cuén thµnh tõng bói, nhiÔm giun còng lµm l©y nhiÔm giun cho con, v× Êu

®«i khi thÊy giun ë d¹ mói khÕ vµ èng mËt; niªm trïng giun cã thÓ di hµnh qua m¸u vµo tuyÕn s÷a.

m¹c ruét non bÞ sung huyÕt vµ trãc ra do viªm

- Mïa vô cña bÖnh: BÖnh x¶y ra nhiÒu vµo cata; trong ruét cã nhiÒu s÷a vãn côc kh«ng tiªu mïa sinh s¶n cña tr©u, bß tõ th¸ng 11 ®Õn ho¸ hÕt; ®«i khi ë gan cã cç ®iÓm ho¹i tö tr¾ng th¸ng 3 n¨m sau. Bß s÷a sinh ®Î quanh n¨m 95

96

https://thuviensach.vn

nªn bÖnh giun ®òa còng l©y nhiÔm quanh n¨m trong ®µn bª s÷a.

6. §iÒu trÞ bÖnh

Cã thÓ dïng 1 trong cç ho¸ d−îc tÈy giun sau ®©y:

Ch−¬ng II

- Tetramisol: dïng liÒu 0,008 - 0,012g/kg thÓ

BÖNH ë NGùA

träng (8-12mg); cho bª uèng mét lÇn vµo buæi s¸ng; tû lÖ s¹ch giun sau khi dïng thuèc 90 -

96%. Cã thÓ dïng dung dÞch tiªm ®· b¸n s½n tiªm 1. BÖNH Tþ TH¦

cho bª, nghÐ.

(Glander)

- Piperazin adipinat: dïng liÒu 0,30 - 0,50g/kg thÓ träng; trén lÉn thøc ¨n hoÆc pha n−íc cho 1. Ph©n bè

uèng mét lÇn; tû lÖ tÈy s¹ch giun ®¹t 90 - 92%.

BÖnh tþ th− lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm do vi

- Ivermectin: dïng liÒu 0,2mg/kg thÓ träng; khuÈn ë ngùa, lõa, la vµ cç loµi thó hä ngùa thuèc tiªm mét lÇn; tû lÖ tÈy s¹ch giun ®¹t 90 -

( Equidae), ph©n bè ë cç n−íc ch©u ¸: Trung 95%.

Quèc, TriÒu Tiªn, Mianma, Pakixtan, Th¸i Lan, 7. Phßng bÖnh

Lµo, Ên §é, Campuchia, ViÖt Nam vµ mét sè n−íc ch©u Phi: Ai CËp, ¶ RËp Xª ót, Nigªria.. BÖnh

- Sö dông 1 trong 3 ho¸ d−îc trªn tÈy ®Þnh kú g©y nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ cho viÖc ch¨n nu«i cho ®µn bß 3-4 th¸ng/lÇn ë cç c¬ së cã l−u hµnh ngùa, lõa vµ cã thÓ l©y nhiÔm sang ng−êi.

bÖnh giun ®òa. TÈy dù phßng cho bª, nghÐ ë hai ë n−íc ta tr−íc n¨m 1945, nhiÒu æ dÞch tþ th−

thêi ®iÓm: 20 ngµy tuæi vµ 30 ngµy tuæi.

®· x¶y ra ë ®µn ngùa nu«i t¹i cç tØnh miÒn nói

- ñ ph©n ®Ó diÖt trøng giun.

phÝa B¾c: B¾c K¹n, Hµ Giang, Cao B»ng, Phó

- Gi÷ g×n vÖ sinh chuång tr¹i, nguån n−íc Thä.... Nh÷ng n¨m gÇn ®©y kh«ng thÊy bÖnh xuÊt uèng vµ khu vùc ch¨n th¶, cã ®Þnh kú sö dông hiÖn trë l¹i ë n−íc ta (theo kÕt qu¶ ®iÒu tra bÖnh ë thuèc s¸t trïng nh−: Cresyl 5%, Amitaz 1%, vËt nu«i 6 tØnh miÒn nói cña ViÖn Hîp tç kü thuËt NaOH 3% ®Ó diÖt mÇm bÖnh.

ch©u ¸ vµ Th¸i B×nh D−¬ng, n¨m 1999 - 2001).

97

98

https://thuviensach.vn

nªn bÖnh giun ®òa còng l©y nhiÔm quanh n¨m trong ®µn bª s÷a.

6. §iÒu trÞ bÖnh

Cã thÓ dïng 1 trong cç ho¸ d−îc tÈy giun sau ®©y:

Ch−¬ng II

- Tetramisol: dïng liÒu 0,008 - 0,012g/kg thÓ

BÖNH ë NGùA

träng (8-12mg); cho bª uèng mét lÇn vµo buæi s¸ng; tû lÖ s¹ch giun sau khi dïng thuèc 90 -

96%. Cã thÓ dïng dung dÞch tiªm ®· b¸n s½n tiªm 1. BÖNH Tþ TH¦

cho bª, nghÐ.

(Glander)

- Piperazin adipinat: dïng liÒu 0,30 - 0,50g/kg thÓ träng; trén lÉn thøc ¨n hoÆc pha n−íc cho 1. Ph©n bè

uèng mét lÇn; tû lÖ tÈy s¹ch giun ®¹t 90 - 92%.

BÖnh tþ th− lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm do vi

- Ivermectin: dïng liÒu 0,2mg/kg thÓ träng; khuÈn ë ngùa, lõa, la vµ cç loµi thó hä ngùa thuèc tiªm mét lÇn; tû lÖ tÈy s¹ch giun ®¹t 90 -

( Equidae), ph©n bè ë cç n−íc ch©u ¸: Trung 95%.

Quèc, TriÒu Tiªn, Mianma, Pakixtan, Th¸i Lan, 7. Phßng bÖnh

Lµo, Ên §é, Campuchia, ViÖt Nam vµ mét sè n−íc ch©u Phi: Ai CËp, ¶ RËp Xª ót, Nigªria.. BÖnh

- Sö dông 1 trong 3 ho¸ d−îc trªn tÈy ®Þnh kú g©y nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ cho viÖc ch¨n nu«i cho ®µn bß 3-4 th¸ng/lÇn ë cç c¬ së cã l−u hµnh ngùa, lõa vµ cã thÓ l©y nhiÔm sang ng−êi.

bÖnh giun ®òa. TÈy dù phßng cho bª, nghÐ ë hai ë n−íc ta tr−íc n¨m 1945, nhiÒu æ dÞch tþ th−

thêi ®iÓm: 20 ngµy tuæi vµ 30 ngµy tuæi.

®· x¶y ra ë ®µn ngùa nu«i t¹i cç tØnh miÒn nói

- ñ ph©n ®Ó diÖt trøng giun.

phÝa B¾c: B¾c K¹n, Hµ Giang, Cao B»ng, Phó

- Gi÷ g×n vÖ sinh chuång tr¹i, nguån n−íc Thä.... Nh÷ng n¨m gÇn ®©y kh«ng thÊy bÖnh xuÊt uèng vµ khu vùc ch¨n th¶, cã ®Þnh kú sö dông hiÖn trë l¹i ë n−íc ta (theo kÕt qu¶ ®iÒu tra bÖnh ë thuèc s¸t trïng nh−: Cresyl 5%, Amitaz 1%, vËt nu«i 6 tØnh miÒn nói cña ViÖn Hîp tç kü thuËt NaOH 3% ®Ó diÖt mÇm bÖnh.

ch©u ¸ vµ Th¸i B×nh D−¬ng, n¨m 1999 - 2001).

97

98

https://thuviensach.vn

2. Tç nh©n g©y bÖnh víi thêi gian nung bÖnh rÊt ng¾n tõ 2-4 ngµy vµ

Vi khuÈn

bÖnh diÔn biÕn tõ 2-3 ngµy. Sóc vËt bÞ bÖnh thÓ

Pseudomonas mallei (hiÖn nay ®−îc gäi lµ Burkholderia mallei)

hiÖn: viªm mòi ch¶y dÞch mµu xanh vµng hoÆc

lµ tç nh©n g©y bÖnh cho ngùa, lõa, la (hä

ch¶y dÞch cã lÉn m¸u. Viªm mòi tiÕn triÓn rÊt Equidae). §ã lµ mét vi khuÈn hiÕu khÝ, Gram ©m (-), søc ®Ò kh¸ng kh«ng cao trong ®iÒu nhanh víi sù h×nh thµnh mµng gi¶ trong xoang mòi, næi cç côc nhá, cç ¸p xe, cç nèt loÐt trªn kiÖn m«i tr−êng tù nhiªn, sèng ®−îc 20 ngµy trong niªm m¹c mòi. H¹ch l©m ba vïng mòi s−ng to c¶

n−íc vµ tån t¹i ®−îc 6 tuÇn ë n¬i thiÕu ¸nh s¸ng mÆt hai bªn thµnh cç æ ¸p xe mñ råi vì ra qua c¶ líp trêi, bÞ diÖt bëi cç chÊt s¸t trïng th«ng th−êng: axit da bªn ngoµi.

phenic 3%, cresyl 5%, dung dÞch NaOH 3%.

- ThÓ m·n tÝnh: Th−êng x¶y ra ë ngùa vµ kÐo 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

dµi hµng n¨m, ®«i khi cç biÓu hiÖn l©m sµng kh«ng râ rµng. BÖnh chØ ®−îc ph¸t hiÖn khi lµm

BÖnh lý:

ph¶n øng Mallein hoÆc cç ph−¬ng ph¸p chÈn Vi khuÈn P.mallei (hoÆc B. mallei) x©m nhËp

®o¸n miÔn dÞch. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: sèt cao gi¸n vµo c¬ thÓ sóc vËt chñ yÕu qua thøc ¨n vµ n−íc

®o¹n hoÆc sèt kh«ng theo mét quy luËt nµo, nhÞp uèng bÞ « nhiÔm. Sau khi vµo c¬ thÓ, vi khuÈn ®i vµo thë t¨ng, khíp ch©n bÞ s−ng, viªm h¹ch l©m ba niªm m¹c miÖng, vµo h¹ch hÇu, råi vµo m¸u hoÆc m·n tÝnh vµ gi¶m träng l−îng, gÇy yÕu.

xuyªn qua niªm m¹c ruét vµo h¹ch ruét, tõ ®ã vµo

- ThÓ mòi: Lu«n b¾t ®Çu lµ viªm mòi víi h×nh m¸u. M¸u ®em vi khuÈn ®Õn cç néi t¹ng cña

¶nh hai lç mòi ®Çy ¾p dÞch nhÇy xanh vµng, trong sóc vËt g©y ra thÓ bÖnh toµn th©n: sèt cao 40 - 410C,

®ã cã nh÷ng ®¸m tæ chøc ho¹i tö vµ rím m¸u. Khi

¨n Ýt hoÆc bá ¨n, thë khã. Cuèi cïng, vi khuÈn tç ho hoÆc khÞt mòi, thÊy ngùa bÞ bÖnh th−êng ch¶y

®éng ®Õn cç c¬ quan h« hÊp: mòi, phÕ qu¶n, phæi ra tõng ®¸m lín dÞch nhÇy tõ lç mòi.

hoÆc ngoµi da. C¨n cø vµo cç vÞ trÝ g©y bÖnh vµ

Cç nèt vµng x¸m vì loÐt ra vµ cç ¸p xe mñ biÕn ®æi bÖnh lý mµ ng−êi ta chia ra 5 thÓ bÖnh xuÊt hiÖn trªn niªm m¹c mòi. Cç nèt loÐt cã bê sau ®©y:

nµy réng dÇn t¹o ra cç æ loÐt lín. NÕu nèt loÐt

®−îc håi phôc sÏ ®Ó l¹i vÕt sÑo trªn niªm m¹c mòi

TriÖu chøng l©m sµng:

vµ vçh ng¨n hai lç mòi. C¸nh mòi vµ m«i cña

- ThÓ bÖnh cÊp tÝnh: Th−êng gÆp ë lõa, ngùa con vËt bÞ bÖnh còng h×nh thµnh s−ng thòng, cã 99

100

https://thuviensach.vn

2. Tç nh©n g©y bÖnh víi thêi gian nung bÖnh rÊt ng¾n tõ 2-4 ngµy vµ

Vi khuÈn

bÖnh diÔn biÕn tõ 2-3 ngµy. Sóc vËt bÞ bÖnh thÓ

Pseudomonas mallei (hiÖn nay ®−îc gäi lµ Burkholderia mallei)

hiÖn: viªm mòi ch¶y dÞch mµu xanh vµng hoÆc

lµ tç nh©n g©y bÖnh cho ngùa, lõa, la (hä

ch¶y dÞch cã lÉn m¸u. Viªm mòi tiÕn triÓn rÊt Equidae). §ã lµ mét vi khuÈn hiÕu khÝ, Gram ©m (-), søc ®Ò kh¸ng kh«ng cao trong ®iÒu nhanh víi sù h×nh thµnh mµng gi¶ trong xoang mòi, næi cç côc nhá, cç ¸p xe, cç nèt loÐt trªn kiÖn m«i tr−êng tù nhiªn, sèng ®−îc 20 ngµy trong niªm m¹c mòi. H¹ch l©m ba vïng mòi s−ng to c¶

n−íc vµ tån t¹i ®−îc 6 tuÇn ë n¬i thiÕu ¸nh s¸ng mÆt hai bªn thµnh cç æ ¸p xe mñ råi vì ra qua c¶ líp trêi, bÞ diÖt bëi cç chÊt s¸t trïng th«ng th−êng: axit da bªn ngoµi.

phenic 3%, cresyl 5%, dung dÞch NaOH 3%.

- ThÓ m·n tÝnh: Th−êng x¶y ra ë ngùa vµ kÐo 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

dµi hµng n¨m, ®«i khi cç biÓu hiÖn l©m sµng kh«ng râ rµng. BÖnh chØ ®−îc ph¸t hiÖn khi lµm

BÖnh lý:

ph¶n øng Mallein hoÆc cç ph−¬ng ph¸p chÈn Vi khuÈn P.mallei (hoÆc B. mallei) x©m nhËp

®o¸n miÔn dÞch. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: sèt cao gi¸n vµo c¬ thÓ sóc vËt chñ yÕu qua thøc ¨n vµ n−íc

®o¹n hoÆc sèt kh«ng theo mét quy luËt nµo, nhÞp uèng bÞ « nhiÔm. Sau khi vµo c¬ thÓ, vi khuÈn ®i vµo thë t¨ng, khíp ch©n bÞ s−ng, viªm h¹ch l©m ba niªm m¹c miÖng, vµo h¹ch hÇu, råi vµo m¸u hoÆc m·n tÝnh vµ gi¶m träng l−îng, gÇy yÕu.

xuyªn qua niªm m¹c ruét vµo h¹ch ruét, tõ ®ã vµo

- ThÓ mòi: Lu«n b¾t ®Çu lµ viªm mòi víi h×nh m¸u. M¸u ®em vi khuÈn ®Õn cç néi t¹ng cña

¶nh hai lç mòi ®Çy ¾p dÞch nhÇy xanh vµng, trong sóc vËt g©y ra thÓ bÖnh toµn th©n: sèt cao 40 - 410C,

®ã cã nh÷ng ®¸m tæ chøc ho¹i tö vµ rím m¸u. Khi

¨n Ýt hoÆc bá ¨n, thë khã. Cuèi cïng, vi khuÈn tç ho hoÆc khÞt mòi, thÊy ngùa bÞ bÖnh th−êng ch¶y

®éng ®Õn cç c¬ quan h« hÊp: mòi, phÕ qu¶n, phæi ra tõng ®¸m lín dÞch nhÇy tõ lç mòi.

hoÆc ngoµi da. C¨n cø vµo cç vÞ trÝ g©y bÖnh vµ

Cç nèt vµng x¸m vì loÐt ra vµ cç ¸p xe mñ biÕn ®æi bÖnh lý mµ ng−êi ta chia ra 5 thÓ bÖnh xuÊt hiÖn trªn niªm m¹c mòi. Cç nèt loÐt cã bê sau ®©y:

nµy réng dÇn t¹o ra cç æ loÐt lín. NÕu nèt loÐt

®−îc håi phôc sÏ ®Ó l¹i vÕt sÑo trªn niªm m¹c mòi

TriÖu chøng l©m sµng:

vµ vçh ng¨n hai lç mòi. C¸nh mòi vµ m«i cña

- ThÓ bÖnh cÊp tÝnh: Th−êng gÆp ë lõa, ngùa con vËt bÞ bÖnh còng h×nh thµnh s−ng thòng, cã 99

100

https://thuviensach.vn

nèt loÐt. ë thÓ cÊp tÝnh hoÆc m·n tÝnh ®Òu thÊy 5. DÞch tÔ häc

h¹ch l©m ba ë vïng cã nèt loÐt bÞ viªm. Nh÷ng nèt

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Trong tù nhiªn, ngùa, loÐt nµy còng thÊy ë trªn da, dÇy lªn, mµu vµng lõa, la, ngùa hoang ®Òu bÞ m¾c bÖnh tþ th−. Ng−êi vµ ch¶y dÞch.

còng cã thÓ bÞ l©y nhiÔm bÖnh do tiÕp xóc víi ngùa

- ThÓ phæi: Th−êng ph¸t triÓn chËm trong bÖnh. Ngùa ë cç løa tuæi ®Òu bÞ bÖnh, tuy nhiªn kho¶ng thêi gian vµi th¸ng. Ngùa bÖnh gi¶m ngùa d−íi 1 n¨m tuæi th−êng bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh t¨ng träng, thë khã t¨ng dÇn, ho vµ cã thÓ h×nh vµ tû lÖ tö vong cao h¬n ngùa tr−ëng thµnh.

thµnh tiÕng khß khÌ nÕu nh− thanh qu¶n bÞ

- §−êng truyÒn l©y: Ngùa bÖnh th¶i dÞch ra m«i viªm. Sau ®ã, bÖnh tÝch xuÊt hiÖn ë vïng quanh tr−êng tõ cç æ loÐt ë mòi, miÖng, trªn mÆt da lµm «

mòi vµ da.

nhiÔm nguån n−íc, ®ång cá vµ m«i tr−êng sèng.

- ThÓ da: Cßn gäi lµ bÖnh "Farcy" ®Æc thï bëi rÊt Ngùa khoÎ ¨n thøc ¨n, uèng n−íc vµ ch¨n th¶ trong nhiÒu môn cã kÝch th−íc 1-3cm ®−êng kÝnh ë trªn m«i tr−êng « nhiÔm sÏ bÞ mÇm bÖnh x©m nhËp vµo da, th−êng thÊy ë ch©n, ngùc vµ bông. Cç ®¸m c¬ thÓ. BÖnh l©y nhiÔm chñ yÕu qua ®−êng tiªu ho¸, môn sÏ vì loÐt, ch¶y dÞch ë trªn mÆt da, t¹o ra cç æ nh−ng còng cã thÓ l©y nhiÔm qua ®−êng h« hÊp do loÐt trë thµnh m·n tÝnh, h×nh thµnh cç côc ë trªn ngùa hÝt ph¶i kh«ng khÝ cã mÇm bÖnh.

da. Cç môn vµ nèt loÐt khç còng xuÊt hiÖn quanh vïng h¹ch l©m ba t¹o ra cç bÖnh tÝch gièng nh−

- Vïng dÞch tÔ: Nh÷ng vïng ®· cã ngùa bÞ bÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm.

vµ vïng phô cËn ®−îc xç nhËn lµ vïng dÞch tÔ cña ë quanh vïng cã nèt loÐt, tæ chøc d−íi da bÞ

bÖnh tþ th−. MÇm bÖnh tõ nh÷ng ®éng vËt bÞ bÖnh s−ng thòng, réng vµ réng ra ë ch©n, ®Æc biÖt ë Èn tÝnh hoÆc mang trïng cã thÓ l©y nhiÔm sang ch©n sau.

®éng vËt khoÎ khi cã cç yÕu tè bÊt lîi (stress) lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña ®µn ngùa nh−: thøc ¨n 4. BÖnh tÝch

thiÕu vµ nu«i d−ìng kÐm, thêi tiÕt thay ®æi lµm cho Mæ kh¸m vËt bÖnh thÊy: Viªm h¹ch l©m ba søc ®Ò kh¸ng cña ngùa gi¶m thÊp.

cÊp hoÆc m·n tÝnh ë vïng cã cç ®¸m môn loÐt, ¸p 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

xe lan réng ra, xung quanh cã fibrin. Nh÷ng bÖnh tÝch nµy còng thÊy ë mét sè néi t¹ng nh−: bé m¸y

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

h« hÊp, c¬ quan tiªu ho¸, gan, lçh vµ dÞch hoµn.

C¨n cø vµo cç triÖu chøng l©m sµng ®Æc 101

102

https://thuviensach.vn

nèt loÐt. ë thÓ cÊp tÝnh hoÆc m·n tÝnh ®Òu thÊy 5. DÞch tÔ häc

h¹ch l©m ba ë vïng cã nèt loÐt bÞ viªm. Nh÷ng nèt

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Trong tù nhiªn, ngùa, loÐt nµy còng thÊy ë trªn da, dÇy lªn, mµu vµng lõa, la, ngùa hoang ®Òu bÞ m¾c bÖnh tþ th−. Ng−êi vµ ch¶y dÞch.

còng cã thÓ bÞ l©y nhiÔm bÖnh do tiÕp xóc víi ngùa

- ThÓ phæi: Th−êng ph¸t triÓn chËm trong bÖnh. Ngùa ë cç løa tuæi ®Òu bÞ bÖnh, tuy nhiªn kho¶ng thêi gian vµi th¸ng. Ngùa bÖnh gi¶m ngùa d−íi 1 n¨m tuæi th−êng bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh t¨ng träng, thë khã t¨ng dÇn, ho vµ cã thÓ h×nh vµ tû lÖ tö vong cao h¬n ngùa tr−ëng thµnh.

thµnh tiÕng khß khÌ nÕu nh− thanh qu¶n bÞ

- §−êng truyÒn l©y: Ngùa bÖnh th¶i dÞch ra m«i viªm. Sau ®ã, bÖnh tÝch xuÊt hiÖn ë vïng quanh tr−êng tõ cç æ loÐt ë mòi, miÖng, trªn mÆt da lµm «

mòi vµ da.

nhiÔm nguån n−íc, ®ång cá vµ m«i tr−êng sèng.

- ThÓ da: Cßn gäi lµ bÖnh "Farcy" ®Æc thï bëi rÊt Ngùa khoÎ ¨n thøc ¨n, uèng n−íc vµ ch¨n th¶ trong nhiÒu môn cã kÝch th−íc 1-3cm ®−êng kÝnh ë trªn m«i tr−êng « nhiÔm sÏ bÞ mÇm bÖnh x©m nhËp vµo da, th−êng thÊy ë ch©n, ngùc vµ bông. Cç ®¸m c¬ thÓ. BÖnh l©y nhiÔm chñ yÕu qua ®−êng tiªu ho¸, môn sÏ vì loÐt, ch¶y dÞch ë trªn mÆt da, t¹o ra cç æ nh−ng còng cã thÓ l©y nhiÔm qua ®−êng h« hÊp do loÐt trë thµnh m·n tÝnh, h×nh thµnh cç côc ë trªn ngùa hÝt ph¶i kh«ng khÝ cã mÇm bÖnh.

da. Cç môn vµ nèt loÐt khç còng xuÊt hiÖn quanh vïng h¹ch l©m ba t¹o ra cç bÖnh tÝch gièng nh−

- Vïng dÞch tÔ: Nh÷ng vïng ®· cã ngùa bÞ bÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm.

vµ vïng phô cËn ®−îc xç nhËn lµ vïng dÞch tÔ cña ë quanh vïng cã nèt loÐt, tæ chøc d−íi da bÞ

bÖnh tþ th−. MÇm bÖnh tõ nh÷ng ®éng vËt bÞ bÖnh s−ng thòng, réng vµ réng ra ë ch©n, ®Æc biÖt ë Èn tÝnh hoÆc mang trïng cã thÓ l©y nhiÔm sang ch©n sau.

®éng vËt khoÎ khi cã cç yÕu tè bÊt lîi (stress) lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña ®µn ngùa nh−: thøc ¨n 4. BÖnh tÝch

thiÕu vµ nu«i d−ìng kÐm, thêi tiÕt thay ®æi lµm cho Mæ kh¸m vËt bÖnh thÊy: Viªm h¹ch l©m ba søc ®Ò kh¸ng cña ngùa gi¶m thÊp.

cÊp hoÆc m·n tÝnh ë vïng cã cç ®¸m môn loÐt, ¸p 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

xe lan réng ra, xung quanh cã fibrin. Nh÷ng bÖnh tÝch nµy còng thÊy ë mét sè néi t¹ng nh−: bé m¸y

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

h« hÊp, c¬ quan tiªu ho¸, gan, lçh vµ dÞch hoµn.

C¨n cø vµo cç triÖu chøng l©m sµng ®Æc 101

102

https://thuviensach.vn

tr−ng cña ngùa bÖnh: cç æ viªm loÐt vµ ch¶y dÞch bÖnh th× l¹i lÊy bÖnh phÈm lµ phñ t¹ng cña chuét vµng xanh ë mòi vµ ngoµi da gióp cho viÖc chÈn nu«i cÊy trªn cç m«i tr−êng.

®o¸n bÖnh ban ®Çu.

Ng−êi ta chän chuét ®ùc ®Ó tiªm truyÒn, nÕu Tuy nhiªn, sau ®ã ph¶i lµm cç xÐt nghiÖm ®Ó

ngùa bÞ bÖnh tþ th− th× chuét sÏ cã ph¶n øng viªm xç ®Þnh mÇm bÖnh, tr¸nh nhÇm lÉn víi mét sè dÞch hoµn rÊt nÆng. Ph¶n øng nµy ®−îc gäi lµ

bÖnh khç còng cã dÊu hiÖu l©m sµng gièng víi ph¶n øng Strauss, tªn tç gi¶ thiÕt lËp ph¶n øng.

bÖnh tþ th−.

Ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ (CFT) ®−îc sö

- ChÈn ®o¸n b»ng ph¶n øng Mallein: lµ

dông trong chÈn ®o¸n bÖnh tþ th− cho phÐp biÖn ph¸p b¾t buéc ®Ó kh¼ng ®Þnh cã ph¶i lµ bÖnh ph¸t hiÖn ®−îc ngùa bÖnh víi tû lÖ cao.

tþ th− hay kh«ng.

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt: CÇn ph©n biÖt víi 3

Mallein ®−îc chuÈn bÞ tõ vi khuÈn bÖnh cã mét sè dÊu hiÖu l©m sµng gièng víi bÖnh Pseudomonas mallei. Cçh lµm: nhá mallein vµo tþ th−.

kÕt m¹c m¾t cña ngùa nghi bÞ m¾c bÖnh 2 lÇn

+ BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm trong kho¶ng 24 giê. NÕu ngùa bÞ bÖnh cã cç biÓu ( Epizootic Lymphangitis - EL): cã cç nèt trªn mÆt hiÖn l©m sµng hoÆc Èn tÝnh kh«ng râ cç biÓu da, còng ch¶y dÞch vµng gièng nh− bÖnh tþ th− thÓ

hiÖn l©m sµng th× sau 6-12 giê ®Òu cã ph¶n øng da. Nh−ng ®Ó ph©n biÖt ®−îc ph¶i ph©n lËp mÇm viªm kÕt m¹c cÊp tÝnh.

bÖnh vµ nÊm Histoplasma farciminosum.

Ng−êi ta ¸p dông ph−¬ng ph¸p tiªm mallein

+ BÖnh viªm ®−êng h« hÊp cÊp tÝnh cña ngùa vµo d−íi da mÝ m¾t cña ngùa 1 hoÆc 2 lÇn trong non: bÖnh nµy cã dÊu hiÖu l©m sµng gièng bÖnh tþ 48 giê. NÕu ngùa d−¬ng tÝnh víi bÖnh tþ th− th×

th− thÓ phæi nh− ch¶y dÞch mñ ë mòi, thë khã, ho sau khi tiªm 24-48 giê kÕt m¹c sÏ bÞ viªm cÊp vµ khÞt mòi. Nh−ng tç nh©n g©y bÖnh lµ

tÝnh cã s−ng thòng mÝ m¾t. Ph¶n øng nµy xç Streptococcus equi cã thÓ ph©n lËp ®−îc tõ nu«i

®Þnh ®−îc ch¾c ch¾n ngùa bÞ bÖnh tþ th−, kÓ c¶

cÊy bÖnh phÈm trªn m«i tr−êng.

tr−êng hîp bÞ bÖnh Èn tÝnh.

+ BÖnh tiªm la ngùa (Dourine): BÖnh cã hiÖn

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm: MÇm bÖnh t−îng viªm h¹ch l©m ba vµ viªm thòng c¬ quan sÏ ®−îc ph©n lËp b»ng cçh lÊy chÊt dÞch tõ cç æ sinh dôc gièng thÓ bÖnh tþ th− da nh−ng mÇm bÖnh tiªm vµo phóc m¹c cho chuét lang vµ chuét bÖnh lµ Trypanosoma equiperdum, cã thÓ ph¸t Hamster. Sau ®ã theo dâi chuét, khi chuét ph¸t hiÖn ®−îc khi kiÓm tra m¸u t−¬i.

103

104

https://thuviensach.vn

tr−ng cña ngùa bÖnh: cç æ viªm loÐt vµ ch¶y dÞch bÖnh th× l¹i lÊy bÖnh phÈm lµ phñ t¹ng cña chuét vµng xanh ë mòi vµ ngoµi da gióp cho viÖc chÈn nu«i cÊy trªn cç m«i tr−êng.

®o¸n bÖnh ban ®Çu.

Ng−êi ta chän chuét ®ùc ®Ó tiªm truyÒn, nÕu Tuy nhiªn, sau ®ã ph¶i lµm cç xÐt nghiÖm ®Ó

ngùa bÞ bÖnh tþ th− th× chuét sÏ cã ph¶n øng viªm xç ®Þnh mÇm bÖnh, tr¸nh nhÇm lÉn víi mét sè dÞch hoµn rÊt nÆng. Ph¶n øng nµy ®−îc gäi lµ

bÖnh khç còng cã dÊu hiÖu l©m sµng gièng víi ph¶n øng Strauss, tªn tç gi¶ thiÕt lËp ph¶n øng.

bÖnh tþ th−.

Ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ (CFT) ®−îc sö

- ChÈn ®o¸n b»ng ph¶n øng Mallein: lµ

dông trong chÈn ®o¸n bÖnh tþ th− cho phÐp biÖn ph¸p b¾t buéc ®Ó kh¼ng ®Þnh cã ph¶i lµ bÖnh ph¸t hiÖn ®−îc ngùa bÖnh víi tû lÖ cao.

tþ th− hay kh«ng.

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt: CÇn ph©n biÖt víi 3

Mallein ®−îc chuÈn bÞ tõ vi khuÈn bÖnh cã mét sè dÊu hiÖu l©m sµng gièng víi bÖnh Pseudomonas mallei. Cçh lµm: nhá mallein vµo tþ th−.

kÕt m¹c m¾t cña ngùa nghi bÞ m¾c bÖnh 2 lÇn

+ BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm trong kho¶ng 24 giê. NÕu ngùa bÞ bÖnh cã cç biÓu ( Epizootic Lymphangitis - EL): cã cç nèt trªn mÆt hiÖn l©m sµng hoÆc Èn tÝnh kh«ng râ cç biÓu da, còng ch¶y dÞch vµng gièng nh− bÖnh tþ th− thÓ

hiÖn l©m sµng th× sau 6-12 giê ®Òu cã ph¶n øng da. Nh−ng ®Ó ph©n biÖt ®−îc ph¶i ph©n lËp mÇm viªm kÕt m¹c cÊp tÝnh.

bÖnh vµ nÊm Histoplasma farciminosum.

Ng−êi ta ¸p dông ph−¬ng ph¸p tiªm mallein

+ BÖnh viªm ®−êng h« hÊp cÊp tÝnh cña ngùa vµo d−íi da mÝ m¾t cña ngùa 1 hoÆc 2 lÇn trong non: bÖnh nµy cã dÊu hiÖu l©m sµng gièng bÖnh tþ 48 giê. NÕu ngùa d−¬ng tÝnh víi bÖnh tþ th− th×

th− thÓ phæi nh− ch¶y dÞch mñ ë mòi, thë khã, ho sau khi tiªm 24-48 giê kÕt m¹c sÏ bÞ viªm cÊp vµ khÞt mòi. Nh−ng tç nh©n g©y bÖnh lµ

tÝnh cã s−ng thòng mÝ m¾t. Ph¶n øng nµy xç Streptococcus equi cã thÓ ph©n lËp ®−îc tõ nu«i

®Þnh ®−îc ch¾c ch¾n ngùa bÞ bÖnh tþ th−, kÓ c¶

cÊy bÖnh phÈm trªn m«i tr−êng.

tr−êng hîp bÞ bÖnh Èn tÝnh.

+ BÖnh tiªm la ngùa (Dourine): BÖnh cã hiÖn

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm: MÇm bÖnh t−îng viªm h¹ch l©m ba vµ viªm thòng c¬ quan sÏ ®−îc ph©n lËp b»ng cçh lÊy chÊt dÞch tõ cç æ sinh dôc gièng thÓ bÖnh tþ th− da nh−ng mÇm bÖnh tiªm vµo phóc m¹c cho chuét lang vµ chuét bÖnh lµ Trypanosoma equiperdum, cã thÓ ph¸t Hamster. Sau ®ã theo dâi chuét, khi chuét ph¸t hiÖn ®−îc khi kiÓm tra m¸u t−¬i.

103

104

https://thuviensach.vn

7. §iÒu trÞ bÖnh vµ ng−êi, ph©n bè ë mét sè n−íc vµ l·nh thæ ch©u

¸

HiÖn nay, bÖnh tþ th− ë ngùa kh«ng cho phÐp nh− Trung Quèc, TriÒu Tiªn, §µi Loan, NhËt

®iÒu trÞ mµ ngùa m¾c bÖnh ph¶i bÞ giÕt vµ ch«n B¶n, Th¸i Lan, Malaixia, Ên §é, ViÖt Nam, Lµo, Campuchia... BÖnh viªm n·o tñy cña ngùa s©u cã chÊt s¸t trïng, bëi v× viÖc ®iÒu trÞ sÏ rÊt Vªnªxuªla còng lµ mét bÖnh chung cña ng−êi vµ

nguy hiÓm, mÇm bÖnh cã thÓ l©y sang ngùa khoÎ

ngùa ë mét sè n−íc Nam Mü nh− Vªnªxuªla, vµ l©y sang ng−êi.

C«l«mbia, Pªru, Goatªmala, £cua®o, ¤n®ur¸t, 8. Phßng bÖnh

Mªhic«, C«xta Rica,...

ë ViÖt Nam, bÖnh viªm n·o NhËt B¶n B ®·

- ë cç vïng dÞch tÔ cã l−u hµnh bÖnh tþ th−,

®−îc ph¸t hiÖn ë ng−êi, ®Æc biÖt lµ trÎ em tõ d−íi ng−êi ta ph¶i kiÓm tra ®µn ngùa b»ng ph¶n øng 6 tuæi. Trong m«i tr−êng tù nhiªn, lîn vµ ngùa Mallein theo ®Þnh kú 2 lÇn/n¨m. Ngùa mang còng lµ ®éng vËt dÞ c¶m: nhiÔm virus, ph¸t bÖnh trïng vµ Èn tÝnh ®Òu ph¶i xö lý theo quy ®Þnh vµ tµng tr÷ mÇm bÖnh. N¨m 1999, mét æ dÞch (tiªu diÖt).

viªm n·o ë lîn ®· x¶y ra trªn mét quy m« lín ë

- Khi xuÊt nhËp khÈu ngùa cÇn kiÓm tra Malaixia, ph¶i hñy diÖt h¬n 1 triÖu lîn vµ bÖnh nghiªm ngÆt ®µn ngùa b»ng ph¶n øng Mallein ®Ó

l©y sang ng−êi lµm cho 98 ng−êi bÞ chÕt, phÇn lín lo¹i bá ngùa bÖnh vµ mang trïng.

lµ nh÷ng c«ng nh©n trong lß s¸t sinh vµ c«ng

- Thùc hiÖn cç biÖn ph¸p vÖ sinh thó y trong nh©n ch¨n nu«i. Cç chuyªn gia thó y cña c¬ së nu«i ngùa, lõa.

Malaixia vµ n−íc ngoµi ®· ph©n lËp ®−îc trong æ dÞch nµy cïng lóc virót viªm n·o NhËt B¶n B vµ

2. BÖNH VI£M N·O ë NGùA1

virót Nipah, mét virót míi còng g©y viªm n·o, cã

(Equine viral encephalitis)

cÊu tróc kh¸ng nguyªn khç víi virót viªm n·o B.

1. Ph©n bè

2. Nguyªn nh©n bÖnh

BÖnh viªm n·o cña ngùa bao gåm: BÖnh viªm BÖnh g©y ra do virót viªm n·o NhËt B¶n B

n·o NhËt B¶n B, lµ mét bÖnh chung cña lîn, ngùa ( Japanese encephalitis virót B - JEBV), ®−îc xÕp vµo gièng Flavivirus, hä Flaviridae, tçh ra tõ hä __________

1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, lîn,…

Togaviridae. Gièng Flavivirus cã 60 thµnh viªn, 105

106

https://thuviensach.vn

7. §iÒu trÞ bÖnh vµ ng−êi, ph©n bè ë mét sè n−íc vµ l·nh thæ ch©u

¸

HiÖn nay, bÖnh tþ th− ë ngùa kh«ng cho phÐp nh− Trung Quèc, TriÒu Tiªn, §µi Loan, NhËt

®iÒu trÞ mµ ngùa m¾c bÖnh ph¶i bÞ giÕt vµ ch«n B¶n, Th¸i Lan, Malaixia, Ên §é, ViÖt Nam, Lµo, Campuchia... BÖnh viªm n·o tñy cña ngùa s©u cã chÊt s¸t trïng, bëi v× viÖc ®iÒu trÞ sÏ rÊt Vªnªxuªla còng lµ mét bÖnh chung cña ng−êi vµ

nguy hiÓm, mÇm bÖnh cã thÓ l©y sang ngùa khoÎ

ngùa ë mét sè n−íc Nam Mü nh− Vªnªxuªla, vµ l©y sang ng−êi.

C«l«mbia, Pªru, Goatªmala, £cua®o, ¤n®ur¸t, 8. Phßng bÖnh

Mªhic«, C«xta Rica,...

ë ViÖt Nam, bÖnh viªm n·o NhËt B¶n B ®·

- ë cç vïng dÞch tÔ cã l−u hµnh bÖnh tþ th−,

®−îc ph¸t hiÖn ë ng−êi, ®Æc biÖt lµ trÎ em tõ d−íi ng−êi ta ph¶i kiÓm tra ®µn ngùa b»ng ph¶n øng 6 tuæi. Trong m«i tr−êng tù nhiªn, lîn vµ ngùa Mallein theo ®Þnh kú 2 lÇn/n¨m. Ngùa mang còng lµ ®éng vËt dÞ c¶m: nhiÔm virus, ph¸t bÖnh trïng vµ Èn tÝnh ®Òu ph¶i xö lý theo quy ®Þnh vµ tµng tr÷ mÇm bÖnh. N¨m 1999, mét æ dÞch (tiªu diÖt).

viªm n·o ë lîn ®· x¶y ra trªn mét quy m« lín ë

- Khi xuÊt nhËp khÈu ngùa cÇn kiÓm tra Malaixia, ph¶i hñy diÖt h¬n 1 triÖu lîn vµ bÖnh nghiªm ngÆt ®µn ngùa b»ng ph¶n øng Mallein ®Ó

l©y sang ng−êi lµm cho 98 ng−êi bÞ chÕt, phÇn lín lo¹i bá ngùa bÖnh vµ mang trïng.

lµ nh÷ng c«ng nh©n trong lß s¸t sinh vµ c«ng

- Thùc hiÖn cç biÖn ph¸p vÖ sinh thó y trong nh©n ch¨n nu«i. Cç chuyªn gia thó y cña c¬ së nu«i ngùa, lõa.

Malaixia vµ n−íc ngoµi ®· ph©n lËp ®−îc trong æ dÞch nµy cïng lóc virót viªm n·o NhËt B¶n B vµ

2. BÖNH VI£M N·O ë NGùA1

virót Nipah, mét virót míi còng g©y viªm n·o, cã

(Equine viral encephalitis)

cÊu tróc kh¸ng nguyªn khç víi virót viªm n·o B.

1. Ph©n bè

2. Nguyªn nh©n bÖnh

BÖnh viªm n·o cña ngùa bao gåm: BÖnh viªm BÖnh g©y ra do virót viªm n·o NhËt B¶n B

n·o NhËt B¶n B, lµ mét bÖnh chung cña lîn, ngùa ( Japanese encephalitis virót B - JEBV), ®−îc xÕp vµo gièng Flavivirus, hä Flaviridae, tçh ra tõ hä __________

1. BÖnh nµy còng th−êng hay gÆp ë ng−êi, lîn,…

Togaviridae. Gièng Flavivirus cã 60 thµnh viªn, 105

106

https://thuviensach.vn

trong ®ã cã 3 virót g©y viªm n·o cho ng−êi vµ

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

®éng vËt lµ: virót viªm n·o B, virót g©y bÖnh

- BÖnh lý:

"Louping ill" vµ virót g©y bÖnh "Wesselsbron disease".

Sau khi ®−îc muçi Culex hót m¸u vµ truyÒn Cç nghiªn cøu vÒ sinh häc ph©n tö cña virót virót B, sóc vËt cã thêi gian ñ bÖnh tõ 12 giê viªm n·o cho thÊy: axit Ribonucleic (RNA) cña

®Õn 2 ngµy. Trong thêi gian nµy, virót ®i vµo virót m· ho¸ 3 cÊu tróc protein vµ 5-6 protein phi m¸u, ®Õn cç phñ t¹ng, lªn n·o vµ g©y ra cç cÊu tróc. CÊu tróc cña protein kh¸ng nguyªn cña tæn th−¬ng ë ®©y. §Æc biÖt, virót g©y ra cç tæn virót bao gåm 3 lo¹i lµ: Envelope glycoprotein E, th−¬ng cho cç trung t©m ®iÒu hµnh h« hÊp, N-glycosylated envelope protein M vµ Capsit tuÇn hoµn, ®iÒu nhiÖt vµ vËn ®éng... trong ®¹i protein C. Ngoµi ra khi nghiªn cøu chñng virót n·o vµ tuû sèng. Do vËy, sóc vËt bÖnh thÓ hiÖn: viªm n·o B ë Th¸i lan, Kimura Korua vµ Yashi sèt cao li b×, thë khã, n«n möa, ®i l¹i xiªu vÑo, cßn ph¸t hiÖn protein N trong sè nh÷ng protein co giËt, cuèi cïng bÞ chÕt trong t×nh tr¹ng h«n

®Æc hiÖu ®−îc tçh ra tõ glycoprotein.

mª, liÖt ch©n vµ kiÖt søc; ®ång thêi virót còng Virót viªm n·o B g©y bÖnh cho lîn, ngùa vµ

g©y ra hiÖn t−îng s¶y thai ë ngùa c¸i, lîn c¸i ng−êi ®−îc l©y truyÒn bëi loµi muçi Culex khi mang thai.

tritaeriorhynchus. Trong tù nhiªn cã mét sè loµi

- TriÖu chøng l©m sµng:

chim bÞ nhiÔm virus, nh−ng kh«ng ph¸t bÖnh mµ

lµ ®éng vËt tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

BÖnh viªm n·o B x¶y ra ë mét sè loµi thó vµ

Virót viªm n·o B cã søc ®Ò kh¸ng yÕu, dÔ

ng−êi, nh−ng chñ yÕu lµ ë ngùa vµ lîn. Nh×n dµng bÞ diÖt trong m«i tr−êng tù nhiªn. ë 560C, chung, sóc vËt non bÞ bÖnh ®Òu thÓ hiÖn héi virót bÞ chÕt sau 30 phót vµ kh«ng tån t¹i chøng viªm n·o tñy, sóc vËt c¸i th−êng s¶y thai trong m«i tr−êng kiÒm, pH=8,5. Virót nu«i cÊy vµ sóc vËt ®ùc bÞ viªm dÞch hoµn. Tuy nhiªn mçi

®−îc trong m«i tr−êng cã tÕ bµo Vero vµ tÕ bµo loµi thó ®Òu cã nh÷ng biÓu hiÖn l©m sµng riªng thËn khØ, ký hiÖu BMK-21; tÕ bµo sîi cña n·o biÖt vµ nÆng nhÑ khç nhau.

khØ, ký hiÖu L-M vµ mét sè dßng tÕ bµo trong Ngùa lµ mét loµi thó nu«i mÉn c¶m víi virót c¬ thÓ muçi Aedes albopictus nh− dßng tÕ bµo viªm n·o B. Thêi gian ñ bÖnh cña ngùa tõ 2-3

C6/36.

ngµy. Sau ®ã, ngùa ®ét ngét sèt cao 40-410C, bá 107

108

https://thuviensach.vn

trong ®ã cã 3 virót g©y viªm n·o cho ng−êi vµ

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

®éng vËt lµ: virót viªm n·o B, virót g©y bÖnh

- BÖnh lý:

"Louping ill" vµ virót g©y bÖnh "Wesselsbron disease".

Sau khi ®−îc muçi Culex hót m¸u vµ truyÒn Cç nghiªn cøu vÒ sinh häc ph©n tö cña virót virót B, sóc vËt cã thêi gian ñ bÖnh tõ 12 giê viªm n·o cho thÊy: axit Ribonucleic (RNA) cña

®Õn 2 ngµy. Trong thêi gian nµy, virót ®i vµo virót m· ho¸ 3 cÊu tróc protein vµ 5-6 protein phi m¸u, ®Õn cç phñ t¹ng, lªn n·o vµ g©y ra cç cÊu tróc. CÊu tróc cña protein kh¸ng nguyªn cña tæn th−¬ng ë ®©y. §Æc biÖt, virót g©y ra cç tæn virót bao gåm 3 lo¹i lµ: Envelope glycoprotein E, th−¬ng cho cç trung t©m ®iÒu hµnh h« hÊp, N-glycosylated envelope protein M vµ Capsit tuÇn hoµn, ®iÒu nhiÖt vµ vËn ®éng... trong ®¹i protein C. Ngoµi ra khi nghiªn cøu chñng virót n·o vµ tuû sèng. Do vËy, sóc vËt bÖnh thÓ hiÖn: viªm n·o B ë Th¸i lan, Kimura Korua vµ Yashi sèt cao li b×, thë khã, n«n möa, ®i l¹i xiªu vÑo, cßn ph¸t hiÖn protein N trong sè nh÷ng protein co giËt, cuèi cïng bÞ chÕt trong t×nh tr¹ng h«n

®Æc hiÖu ®−îc tçh ra tõ glycoprotein.

mª, liÖt ch©n vµ kiÖt søc; ®ång thêi virót còng Virót viªm n·o B g©y bÖnh cho lîn, ngùa vµ

g©y ra hiÖn t−îng s¶y thai ë ngùa c¸i, lîn c¸i ng−êi ®−îc l©y truyÒn bëi loµi muçi Culex khi mang thai.

tritaeriorhynchus. Trong tù nhiªn cã mét sè loµi

- TriÖu chøng l©m sµng:

chim bÞ nhiÔm virus, nh−ng kh«ng ph¸t bÖnh mµ

lµ ®éng vËt tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

BÖnh viªm n·o B x¶y ra ë mét sè loµi thó vµ

Virót viªm n·o B cã søc ®Ò kh¸ng yÕu, dÔ

ng−êi, nh−ng chñ yÕu lµ ë ngùa vµ lîn. Nh×n dµng bÞ diÖt trong m«i tr−êng tù nhiªn. ë 560C, chung, sóc vËt non bÞ bÖnh ®Òu thÓ hiÖn héi virót bÞ chÕt sau 30 phót vµ kh«ng tån t¹i chøng viªm n·o tñy, sóc vËt c¸i th−êng s¶y thai trong m«i tr−êng kiÒm, pH=8,5. Virót nu«i cÊy vµ sóc vËt ®ùc bÞ viªm dÞch hoµn. Tuy nhiªn mçi

®−îc trong m«i tr−êng cã tÕ bµo Vero vµ tÕ bµo loµi thó ®Òu cã nh÷ng biÓu hiÖn l©m sµng riªng thËn khØ, ký hiÖu BMK-21; tÕ bµo sîi cña n·o biÖt vµ nÆng nhÑ khç nhau.

khØ, ký hiÖu L-M vµ mét sè dßng tÕ bµo trong Ngùa lµ mét loµi thó nu«i mÉn c¶m víi virót c¬ thÓ muçi Aedes albopictus nh− dßng tÕ bµo viªm n·o B. Thêi gian ñ bÖnh cña ngùa tõ 2-3

C6/36.

ngµy. Sau ®ã, ngùa ®ét ngét sèt cao 40-410C, bá 107

108

https://thuviensach.vn

¨n hoÆc ¨n Ýt, thë nhanh vµ thë khã, sî ¸nh s¸ng.

Mæ ngùa èm vµ ngùa chÕt do bÖnh viªm n·o B

Ngùa bÞ bÖnh cã cç triÖu chøng thÇn kinh: ®i thÊy mét sè tæn th−¬ng ë ®¹i n·o vµ tñy sèng.

xiªu vÑo, lo¹ng cho¹ng, ®i vßng quanh, hóc ®Çu vµo t−êng, c¬ b¾p run rÈy, sau ®ã co giËt ch©n, 4. DÞch tÔ häc

n»m liÖt kh«ng ®i l¹i ®−îc, h«n mª vµ chÕt.

- §éng vËt c¶m nhiÔm:

Nh÷ng biÓu hiÖn l©m sµng trªn th−êng gÆp ë Trong vïng cã l−u hµnh bÖnh ng−êi ta thÊy: ngùa non d−íi mét n¨m tuæi. ë ngùa tr−ëng nhiÒu loµi thó, chñ yÕu lµ lîn, ngùa, chã... vµ

thµnh, cç triÖu chøng bÖnh nhÑ h¬n. H.S.Joo ng−êi bÞ bÖnh. Ngoµi ra, cßn mét sè loµi chim bÞ

(1993) cho biÕt, ngùa bÞ bÖnh viªm n·o B cã mét nhiÔm virus, kh«ng cã biÓu hiÖn l©m sµng, ®ãng sè kh«ng biÓu hiÖn râ triÖu chøng l©m sµng vai trß tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn nh− cç nh−ng khi kiÓm tra huyÕt thanh b»ng cç ph−¬ng loµi: cß, gµ, vÞt, chim bå c©u, thËm chÝ c¶ mét sè ph¸p miÔn dÞch (ELISA, CFT) vÉn ph¸t hiÖn ®−îc loµi bß s¸t (th»n l»n).

kh¸ng thÓ kh¸ng virót B, thËm chÝ ph©n lËp ®−îc virót B. Cç tr−êng hîp ngùa bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh

- VËt chñ trung gian truyÒn mÇm bÖnh:

cã thÓ chÕt trong kho¶ng 7 - 10 ngµy. Ngùa c¸i Trong tù nhiªn lµ cç loµi muçi thuéc gièng mang thai bÞ bÖnh còng sèt cao 40-410C, cç biÓu Culex nh−: Culex tritaeniorhynchus, Culex hiÖn l©m sµng nhÑ h¬n ngùa non, nh−ng sau ®ã pipiens Pallens. Do vËy, bÖnh th−êng ph¸t sinh s¶y thai víi tû lÖ cao 70-100% vµ sÏ chÕt sau khi vµo mïa hÌ vµ mïa thu khi muçi Culex spp . ph¸t s¶y thai. Ngùa ®ùc tr−ëng thµnh khi nhiÔm virót triÓn m¹nh trong m«i tr−êng tù nhiªn, hót m¸u B còng sèt cao nh−ng kh«ng cã cç triÖu chøng vµ truyÒn bÖnh cho ®éng vËt vµ ng−êi. ë ViÖt thÇn kinh râ rÖt, chØ bÞ viªm dÞch hoµn. Sau khi Nam, bÖnh viªm n·o B th−êng xuÊt hiÖn tõ mïa khái bÖnh, ngùa ®ùc cßn kh¶ n¨ng truyÒn virót cho hÌ ®Õn ®Çu mïa thu hµng n¨m.

ngùa c¸i trong qu¸ tr×nh phèi gièng trong thêi gian vµi th¸ng. Theo th«ng b¸o cña OIE, tõ n¨m 1948 -

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

1967 tû lÖ nhiÔm virót viªm n·o B cña ngùa ch©u

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

¸ lµ 44,8/100.000 ngùa. Trong cïng thêi gian nµy, Ng−êi ta c¨n cø theo cç dÊu hiÖu l©m sµng cña tû lÖ nhiÔm virót B cña ngùa ë NhËt B¶n lµ

ngùa bÖnh nh− sèt cao, cã triÖu chøng thÇn kinh vµ

337,1/100.000 ngùa.

109

110

https://thuviensach.vn

¨n hoÆc ¨n Ýt, thë nhanh vµ thë khã, sî ¸nh s¸ng.

Mæ ngùa èm vµ ngùa chÕt do bÖnh viªm n·o B

Ngùa bÞ bÖnh cã cç triÖu chøng thÇn kinh: ®i thÊy mét sè tæn th−¬ng ë ®¹i n·o vµ tñy sèng.

xiªu vÑo, lo¹ng cho¹ng, ®i vßng quanh, hóc ®Çu vµo t−êng, c¬ b¾p run rÈy, sau ®ã co giËt ch©n, 4. DÞch tÔ häc

n»m liÖt kh«ng ®i l¹i ®−îc, h«n mª vµ chÕt.

- §éng vËt c¶m nhiÔm:

Nh÷ng biÓu hiÖn l©m sµng trªn th−êng gÆp ë Trong vïng cã l−u hµnh bÖnh ng−êi ta thÊy: ngùa non d−íi mét n¨m tuæi. ë ngùa tr−ëng nhiÒu loµi thó, chñ yÕu lµ lîn, ngùa, chã... vµ

thµnh, cç triÖu chøng bÖnh nhÑ h¬n. H.S.Joo ng−êi bÞ bÖnh. Ngoµi ra, cßn mét sè loµi chim bÞ

(1993) cho biÕt, ngùa bÞ bÖnh viªm n·o B cã mét nhiÔm virus, kh«ng cã biÓu hiÖn l©m sµng, ®ãng sè kh«ng biÓu hiÖn râ triÖu chøng l©m sµng vai trß tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn nh− cç nh−ng khi kiÓm tra huyÕt thanh b»ng cç ph−¬ng loµi: cß, gµ, vÞt, chim bå c©u, thËm chÝ c¶ mét sè ph¸p miÔn dÞch (ELISA, CFT) vÉn ph¸t hiÖn ®−îc loµi bß s¸t (th»n l»n).

kh¸ng thÓ kh¸ng virót B, thËm chÝ ph©n lËp ®−îc virót B. Cç tr−êng hîp ngùa bÞ bÖnh thÓ cÊp tÝnh

- VËt chñ trung gian truyÒn mÇm bÖnh:

cã thÓ chÕt trong kho¶ng 7 - 10 ngµy. Ngùa c¸i Trong tù nhiªn lµ cç loµi muçi thuéc gièng mang thai bÞ bÖnh còng sèt cao 40-410C, cç biÓu Culex nh−: Culex tritaeniorhynchus, Culex hiÖn l©m sµng nhÑ h¬n ngùa non, nh−ng sau ®ã pipiens Pallens. Do vËy, bÖnh th−êng ph¸t sinh s¶y thai víi tû lÖ cao 70-100% vµ sÏ chÕt sau khi vµo mïa hÌ vµ mïa thu khi muçi Culex spp . ph¸t s¶y thai. Ngùa ®ùc tr−ëng thµnh khi nhiÔm virót triÓn m¹nh trong m«i tr−êng tù nhiªn, hót m¸u B còng sèt cao nh−ng kh«ng cã cç triÖu chøng vµ truyÒn bÖnh cho ®éng vËt vµ ng−êi. ë ViÖt thÇn kinh râ rÖt, chØ bÞ viªm dÞch hoµn. Sau khi Nam, bÖnh viªm n·o B th−êng xuÊt hiÖn tõ mïa khái bÖnh, ngùa ®ùc cßn kh¶ n¨ng truyÒn virót cho hÌ ®Õn ®Çu mïa thu hµng n¨m.

ngùa c¸i trong qu¸ tr×nh phèi gièng trong thêi gian vµi th¸ng. Theo th«ng b¸o cña OIE, tõ n¨m 1948 -

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

1967 tû lÖ nhiÔm virót viªm n·o B cña ngùa ch©u

- ChÈn ®o¸n l©m sµng:

¸ lµ 44,8/100.000 ngùa. Trong cïng thêi gian nµy, Ng−êi ta c¨n cø theo cç dÊu hiÖu l©m sµng cña tû lÖ nhiÔm virót B cña ngùa ë NhËt B¶n lµ

ngùa bÖnh nh− sèt cao, cã triÖu chøng thÇn kinh vµ

337,1/100.000 ngùa.

109

110

https://thuviensach.vn

h«n mª ®Ó dù ®o¸n kh¶ n¨ng bÞ bÖnh viªm n·o B

do virót viªm n·o B g©y ra, cÇn ph©n biÖt víi cç cña ng−êi. Trong khu vùc cã æ dÞch, nÕu thÊy c¶ lîn bÖnh viªm n·o khç b»ng cçh ph©n lËp, xç vµ ng−êi cã dÊu hiÖu l©m sµng t−¬ng tù nh− ë ng−êi

®Þnh virót.

th× ®ã còng lµ c¬ së ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh.

ë ngùa cßn cã bÖnh viªm n·o do ®éc chÊt, xuÊt hiÖn kh«ng cã mïa vô. Cßn viªm n·o B th× chØ x¶y

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh:

ra vµo cç th¸ng cã thêi tiÕt Êm ¸p tõ gi÷a mïa hÌ

Ng−êi ta lÊy mÉu huyÕt thanh tõ sóc vËt nghi khi mµ muçi Culex spp. ph¸t triÓn m¹nh, hót m¾c bÖnh ®Ó xÐt nghiÖm b»ng ph¶n øng trung m¸u vµ truyÒn bÖnh cho sóc vËt.

hoµ (NT), ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ (CFT) hoÆc BÖnh phã cóm (Parainfluenza) ë lîn do ph¶n øng ELISA ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh viªm n·o B.

Myxovirus I (Sendai) còng g©y s¶y thai cho lîn, cã Ph−¬ng ph¸p xç ®Þnh hµm l−îng IgM trong mét sè biÓu hiÖn l©m sµng gièng bÖnh viªm n·o m¸u còng ®−îc øng dông ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh viªm NhËt B¶n B. Ng−êi ta c¨n cø vµo kÕt qu¶ chÈn n·o B ë ngùa. Ngùa viªm n·o B t¨ng l−îng IgM

®o¸n ph©n lËp virót ®Ó ph©n biÖt bÖnh phã cóm trong m¸u. Do vËy, ph−¬ng ph¸p trªn cã ®é chÝnh víi bÖnh viªm n·o NhËt B¶n B. H¬n n÷a, bÖnh xç cao trong ph¸t hiÖn ngùa bÞ bÖnh, kÓ c¶

phã cóm chØ thÊy ë lîn con t¹i cç n−íc B¾c Mü vµ

nh÷ng ngùa bÞ bÖnh Èn tÝnh hoÆc mang trïng ch©u ¢u.

trong vïng dÞch tÔ cña bÖnh viªm n·o B.

6. §iÒu trÞ bªnh

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

Ng−êi ta ph©n lËp virót tõ bÖnh phÈm lÊy ë ViÖc sö dông kh¸ng nhiÔm tè Alpha A sóc vËt bÞ bÖnh, nghi bÞ bÖnh trªn cç m«i tr−êng (Interferon Alpha A) ®em l¹i kÕt qu¶ tèt trong tÕ bµo vµ tiªm truyÒn ®éng vËt. BÖnh phÈm dïng

®iÒu trÞ bÖnh viªm n·o B cña ng−êi ë giai ®o¹n cho chÈn ®o¸n ph©n lËp virót th−êng lµ m¸u cña

®Çu nh−ng kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶ mong muèn khi sóc vËt bÞ bÖnh ®ang sèt cao, n·o cña sóc vËt chÕt

®iÒu trÞ cho lîn vµ ngùa bÞ viªm n·o B.

vµ n·o cña thai bÞ s¶y tõ sóc vËt cã chöa.

§èi víi ngùa, lîn bÞ bÖnh viªm n·o B th× biÖn ph¸p tèt nhÊt mµ ng−êi ta ¸p dông lµ tiªu huû ®Ó

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt:

tr¸nh l©y nhiÔm bÖnh trong ®µn gia sóc vµ l©y ë cç n−íc ch©u ¸, bÖnh viªm n·o ngùa chØ

nhiÔm sang ng−êi.

111

112

https://thuviensach.vn

h«n mª ®Ó dù ®o¸n kh¶ n¨ng bÞ bÖnh viªm n·o B

do virót viªm n·o B g©y ra, cÇn ph©n biÖt víi cç cña ng−êi. Trong khu vùc cã æ dÞch, nÕu thÊy c¶ lîn bÖnh viªm n·o khç b»ng cçh ph©n lËp, xç vµ ng−êi cã dÊu hiÖu l©m sµng t−¬ng tù nh− ë ng−êi

®Þnh virót.

th× ®ã còng lµ c¬ së ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh.

ë ngùa cßn cã bÖnh viªm n·o do ®éc chÊt, xuÊt hiÖn kh«ng cã mïa vô. Cßn viªm n·o B th× chØ x¶y

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh:

ra vµo cç th¸ng cã thêi tiÕt Êm ¸p tõ gi÷a mïa hÌ

Ng−êi ta lÊy mÉu huyÕt thanh tõ sóc vËt nghi khi mµ muçi Culex spp. ph¸t triÓn m¹nh, hót m¾c bÖnh ®Ó xÐt nghiÖm b»ng ph¶n øng trung m¸u vµ truyÒn bÖnh cho sóc vËt.

hoµ (NT), ph¶n øng kÕt hîp bæ thÓ (CFT) hoÆc BÖnh phã cóm (Parainfluenza) ë lîn do ph¶n øng ELISA ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh viªm n·o B.

Myxovirus I (Sendai) còng g©y s¶y thai cho lîn, cã Ph−¬ng ph¸p xç ®Þnh hµm l−îng IgM trong mét sè biÓu hiÖn l©m sµng gièng bÖnh viªm n·o m¸u còng ®−îc øng dông ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh viªm NhËt B¶n B. Ng−êi ta c¨n cø vµo kÕt qu¶ chÈn n·o B ë ngùa. Ngùa viªm n·o B t¨ng l−îng IgM

®o¸n ph©n lËp virót ®Ó ph©n biÖt bÖnh phã cóm trong m¸u. Do vËy, ph−¬ng ph¸p trªn cã ®é chÝnh víi bÖnh viªm n·o NhËt B¶n B. H¬n n÷a, bÖnh xç cao trong ph¸t hiÖn ngùa bÞ bÖnh, kÓ c¶

phã cóm chØ thÊy ë lîn con t¹i cç n−íc B¾c Mü vµ

nh÷ng ngùa bÞ bÖnh Èn tÝnh hoÆc mang trïng ch©u ¢u.

trong vïng dÞch tÔ cña bÖnh viªm n·o B.

6. §iÒu trÞ bªnh

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

Ng−êi ta ph©n lËp virót tõ bÖnh phÈm lÊy ë ViÖc sö dông kh¸ng nhiÔm tè Alpha A sóc vËt bÞ bÖnh, nghi bÞ bÖnh trªn cç m«i tr−êng (Interferon Alpha A) ®em l¹i kÕt qu¶ tèt trong tÕ bµo vµ tiªm truyÒn ®éng vËt. BÖnh phÈm dïng

®iÒu trÞ bÖnh viªm n·o B cña ng−êi ë giai ®o¹n cho chÈn ®o¸n ph©n lËp virót th−êng lµ m¸u cña

®Çu nh−ng kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶ mong muèn khi sóc vËt bÞ bÖnh ®ang sèt cao, n·o cña sóc vËt chÕt

®iÒu trÞ cho lîn vµ ngùa bÞ viªm n·o B.

vµ n·o cña thai bÞ s¶y tõ sóc vËt cã chöa.

§èi víi ngùa, lîn bÞ bÖnh viªm n·o B th× biÖn ph¸p tèt nhÊt mµ ng−êi ta ¸p dông lµ tiªu huû ®Ó

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt:

tr¸nh l©y nhiÔm bÖnh trong ®µn gia sóc vµ l©y ë cç n−íc ch©u ¸, bÖnh viªm n·o ngùa chØ

nhiÔm sang ng−êi.

111

112

https://thuviensach.vn

7. Phßng bÖnh

ë ViÖt Nam, bÖnh còng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë

- BiÖn ph¸p quan träng lµ tæ chøc tiªm phßng

®µn ngùa cña qu©n ®éi thùc d©n Ph¸p ë B¾c Bé vµ

v¾cxin cho ngùa, lîn vµ ng−êi trong vïng dÞch tÔ.

ngùa ë cç tØnh miÒn nói tõ tr−íc n¨m 1945.

ë NhËt B¶n, hµng n¨m tæ chøc tiªm phßng mét 2. Tç nh©n g©y bÖnh

lo¹i v¾cxin nh−îc ®éc phßng bÖnh cho lîn, ngùa vµ ng−êi ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh. ë ViÖt BÖnh g©y ra do nÊm Histoplasma farciminosum, Nam, mçi n¨m tæ chøc tiªm kho¶ng 2 triÖu liÒu sèng ký sinh trong h¹ch l©m ba vµ hÖ m¹ch l©m v¾cxin phßng bÖnh viªm n·o B cho trÎ em d−íi 6

ba h×nh thµnh d¹ng bµo tö. Nh−ng khi nu«i cÊy tuæi ë cç khu vùc cã l−u hµnh bÖnh. Cßn lîn vµ

trªn m«i tr−êng th× nÊm l¹i ph¸t triÓn d¹ng ngùa th× kh«ng ®−îc tiªm.

khuÈn ty cã h×nh sîi.

- Tæ chøc diÖt muçi truyÒn mÇm bÖnh: ë nhiÒu BÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh víi nh÷ng nèt n−íc ch©u çã bÖnh viªm n·o B, ng−êi ta th−êng s−ng côc to nhá khç nhau, vì loÐt ë h¹ch l©m ba tæ chøc phun thuèc ho¸ häc ®Ó diÖt muçi vµo thêi ngoµi da vµ mét sè néi quan khç nh−: phæi, gan,

®iÓm mµ bÖnh xuÊt hiÖn trong cç th¸ng mïa hÌ

tuyÕn lÖ, dÞch hoµn, tñy x−¬ng.

®Õn gi÷a mïa thu. ë ViÖt Nam biÖn ph¸p nµy Cç bµo tö nÊm tån t¹i 15 ngµy trong m«i còng ®· ®−îc ¸p dông.

tr−êng tù nhiªn. Ngùa sÏ bÞ nhiÔm bµo tö nÊm khi sèng trong m«i tr−êng « nhiÔm, trong vïng 3. BÖNH VI£M H¹CH L¢M BA

dÞch tÔ cña bÖnh nÊm.

TRUYÒN NHIÔM ë NGùA

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

(Equine histoplasmosis)

BÖnh lý:

1. Ph©n bè

Bµo tö nÊm x©m nhËp vµo c¬ thÓ qua da hoÆc BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm lµ mét qua niªm m¹c ®−êng h« hÊp, råi vµo hÖ m¹ch l©m bÖnh phæ biÕn ë ngùa mµ tç nh©n g©y bÖnh lµ

ba vµ h¹ch l©m ba ph¸t triÓn thµnh bµo tö nÊm ë nÊm Histomonas farciminosum ë cç n−íc ch©u

®©y, t¹o ra cç æ loÐt, ¸p xe, næi côc thµnh tõng

¢u, cç n−íc vïng Trung vµ Nam ch©u Phi, cç vÖt ch¹y theo m¹ch l©m ba. Nh÷ng æ loÐt nµy cã n−íc Trung ¸ vµ mét sè n−íc ch©u Mü nh−: thÓ thÊy næi côc trªn mÆt da; nh−ng còng ph¸t Cana®a, C«l«mbia vµ Urugoay.

triÓn ë s©u trong cç néi t¹ng nh−: phæi, chïm 113

114

https://thuviensach.vn

7. Phßng bÖnh

ë ViÖt Nam, bÖnh còng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë

- BiÖn ph¸p quan träng lµ tæ chøc tiªm phßng

®µn ngùa cña qu©n ®éi thùc d©n Ph¸p ë B¾c Bé vµ

v¾cxin cho ngùa, lîn vµ ng−êi trong vïng dÞch tÔ.

ngùa ë cç tØnh miÒn nói tõ tr−íc n¨m 1945.

ë NhËt B¶n, hµng n¨m tæ chøc tiªm phßng mét 2. Tç nh©n g©y bÖnh

lo¹i v¾cxin nh−îc ®éc phßng bÖnh cho lîn, ngùa vµ ng−êi ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh. ë ViÖt BÖnh g©y ra do nÊm Histoplasma farciminosum, Nam, mçi n¨m tæ chøc tiªm kho¶ng 2 triÖu liÒu sèng ký sinh trong h¹ch l©m ba vµ hÖ m¹ch l©m v¾cxin phßng bÖnh viªm n·o B cho trÎ em d−íi 6

ba h×nh thµnh d¹ng bµo tö. Nh−ng khi nu«i cÊy tuæi ë cç khu vùc cã l−u hµnh bÖnh. Cßn lîn vµ

trªn m«i tr−êng th× nÊm l¹i ph¸t triÓn d¹ng ngùa th× kh«ng ®−îc tiªm.

khuÈn ty cã h×nh sîi.

- Tæ chøc diÖt muçi truyÒn mÇm bÖnh: ë nhiÒu BÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh víi nh÷ng nèt n−íc ch©u çã bÖnh viªm n·o B, ng−êi ta th−êng s−ng côc to nhá khç nhau, vì loÐt ë h¹ch l©m ba tæ chøc phun thuèc ho¸ häc ®Ó diÖt muçi vµo thêi ngoµi da vµ mét sè néi quan khç nh−: phæi, gan,

®iÓm mµ bÖnh xuÊt hiÖn trong cç th¸ng mïa hÌ

tuyÕn lÖ, dÞch hoµn, tñy x−¬ng.

®Õn gi÷a mïa thu. ë ViÖt Nam biÖn ph¸p nµy Cç bµo tö nÊm tån t¹i 15 ngµy trong m«i còng ®· ®−îc ¸p dông.

tr−êng tù nhiªn. Ngùa sÏ bÞ nhiÔm bµo tö nÊm khi sèng trong m«i tr−êng « nhiÔm, trong vïng 3. BÖNH VI£M H¹CH L¢M BA

dÞch tÔ cña bÖnh nÊm.

TRUYÒN NHIÔM ë NGùA

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

(Equine histoplasmosis)

BÖnh lý:

1. Ph©n bè

Bµo tö nÊm x©m nhËp vµo c¬ thÓ qua da hoÆc BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm lµ mét qua niªm m¹c ®−êng h« hÊp, råi vµo hÖ m¹ch l©m bÖnh phæ biÕn ë ngùa mµ tç nh©n g©y bÖnh lµ

ba vµ h¹ch l©m ba ph¸t triÓn thµnh bµo tö nÊm ë nÊm Histomonas farciminosum ë cç n−íc ch©u

®©y, t¹o ra cç æ loÐt, ¸p xe, næi côc thµnh tõng

¢u, cç n−íc vïng Trung vµ Nam ch©u Phi, cç vÖt ch¹y theo m¹ch l©m ba. Nh÷ng æ loÐt nµy cã n−íc Trung ¸ vµ mét sè n−íc ch©u Mü nh−: thÓ thÊy næi côc trªn mÆt da; nh−ng còng ph¸t Cana®a, C«l«mbia vµ Urugoay.

triÓn ë s©u trong cç néi t¹ng nh−: phæi, chïm 113

114

https://thuviensach.vn

h¹ch phæi, lçh, gan, dÞch hoµn... khi mæ kh¸m mÉn c¶m víi bÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn ngùa chÕt hoÆc ngùa èm míi thÊy ®−îc. ThËm chÝ

nhiÔm, th−êng gÆp ë løa tuæi d−íi 6 n¨m. Ngùa cç u nÊm cßn thÊy trong tñy x−¬ng do cç bµo tö giµ trªn 6 tuæi hiÕm bÞ bÖnh nµy. §«i khi, lõa, nÊm di chuyÓn qua m¸u x©m nhËp vµo ®©y.

ngùa hoang còng bÞ l©y bÖnh.

- Cçh l©y truyÒn bÖnh: Ngùa bÞ nhiÔm bÖnh

TriÖu chøng l©m sµng:

do tiÕp xóc víi ngùa bÞ bÖnh, do sèng trong m«i Thêi gian nung bÖnh kÐo dµi kho¶ng 2 th¸ng.

tr−êng bÞ « nhiÔm bµo tö nÊm Histoplasma Thêi gian hµnh bÖnh tõ 3-12 th¸ng. BÖnh phÇn lín farciminosum. Bµo tö nÊm x©m nhËp qua nh÷ng ë thÓ m·n tÝnh. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: thÓ bÖnh chç s©y s¸t trªn da hoÆc qua niªm m¹c ®−êng h«

ngoµi da rÊt râ rÖt. Trªn mÆt da cã nh÷ng côc to hÊp cña ngùa bÞ bÖnh, hoÆc dïng chung dông cô b»ng ®Çu ngãn tay, b»ng qu¶ t¸o t¹o thµnh chuçi gi÷a ngùa bÞ bÖnh vµ ngùa khoÎ nh−: hµm thiÕc, dµi theo m¹ch l©m ba. Nh÷ng ®¸m nµy dÇn dÇn vì yªn ngùa, d©y c−¬ng... BÖnh còng ®−îc l©y truyÒn loÐt ra, ch¶y dÞch mµu xanh vµng, xung quanh t¹o qua ruåi liÕm Musca domestica vµ ruåi hót m¸u thµnh bê mµu hång. Còng cã khi cç u côc kh«ng Stomoxys calcitrans khi hót dÞch tõ cç ®¸m lë vì mµ cøng l¹i t¹o ra "sõng ho¸" (Keratin) trªn loÐt ë ngùa bÖnh, sau ®ã l¹i b¸m vµo cç vÕt s©y mÆt da. H¹ch l©m ba tiÕp víi cç m¹ch l©m ba bÞ

viªm loÐt còng bÞ s−ng, viªm, vì loÐt vµ ch¶y dÞch s¸t trªn da cña ngùa kháe.

vµng lÉn m¸u do cç mao m¹ch bÞ vì ra. Nh÷ng

- Mïa bÖnh: BÖnh x¶y ra quanh n¨m nh−ng

®¸m lë loÐt xuÊt hiÖn ë nhiÒu n¬i trªn mÆt da nh−: cç æ dÞch viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm th−êng cæ, ngùc, l−ng, bông, ®ïi, c¬ quan sinh dôc.

xuÊt hiÖn vµo mïa hÌ khi thêi tiÕt nãng Èm. Cç æ Tr−êng hîp ®Æc biÖt, cç ®¸m lë loÐt, ¸p xe l¹i dÞch còng x¶y ra ë nh÷ng vïng nu«i ngùa tËp xuÊt hiÖn ë tuyÕn lÖ g©y viªm giç m¹c, m¾t kÐo trung víi quy m« lín.

mµng vµ ch¶y dÞch, cã thÓ lµm vì thuû tinh thÓ

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

m¾t vµ ngùa bÞ mï.

Ngùa bÞ bÖnh nÕu kh«ng ®−îc ®iÒu trÞ tÝch cùc

- ChÈn ®o¸n l©m sµng: Nh÷ng ®¸m môn sÏ bÞ chÕt do kiÖt søc.

loÐt kÐo dµi thµnh chuçi trªn mÆt da lµ dÊu hiÖu l©m sµng ®Æc tr−ng gióp cho viÖc chÈn ®o¸n bÖnh 4. DÞch tÔ häc

t¹i cç ®Þa ph−¬ng.

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Ngùa lµ loµi thó rÊt

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm: Cç biÓu 115

116

https://thuviensach.vn

h¹ch phæi, lçh, gan, dÞch hoµn... khi mæ kh¸m mÉn c¶m víi bÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn ngùa chÕt hoÆc ngùa èm míi thÊy ®−îc. ThËm chÝ

nhiÔm, th−êng gÆp ë løa tuæi d−íi 6 n¨m. Ngùa cç u nÊm cßn thÊy trong tñy x−¬ng do cç bµo tö giµ trªn 6 tuæi hiÕm bÞ bÖnh nµy. §«i khi, lõa, nÊm di chuyÓn qua m¸u x©m nhËp vµo ®©y.

ngùa hoang còng bÞ l©y bÖnh.

- Cçh l©y truyÒn bÖnh: Ngùa bÞ nhiÔm bÖnh

TriÖu chøng l©m sµng:

do tiÕp xóc víi ngùa bÞ bÖnh, do sèng trong m«i Thêi gian nung bÖnh kÐo dµi kho¶ng 2 th¸ng.

tr−êng bÞ « nhiÔm bµo tö nÊm Histoplasma Thêi gian hµnh bÖnh tõ 3-12 th¸ng. BÖnh phÇn lín farciminosum. Bµo tö nÊm x©m nhËp qua nh÷ng ë thÓ m·n tÝnh. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: thÓ bÖnh chç s©y s¸t trªn da hoÆc qua niªm m¹c ®−êng h«

ngoµi da rÊt râ rÖt. Trªn mÆt da cã nh÷ng côc to hÊp cña ngùa bÞ bÖnh, hoÆc dïng chung dông cô b»ng ®Çu ngãn tay, b»ng qu¶ t¸o t¹o thµnh chuçi gi÷a ngùa bÞ bÖnh vµ ngùa khoÎ nh−: hµm thiÕc, dµi theo m¹ch l©m ba. Nh÷ng ®¸m nµy dÇn dÇn vì yªn ngùa, d©y c−¬ng... BÖnh còng ®−îc l©y truyÒn loÐt ra, ch¶y dÞch mµu xanh vµng, xung quanh t¹o qua ruåi liÕm Musca domestica vµ ruåi hót m¸u thµnh bê mµu hång. Còng cã khi cç u côc kh«ng Stomoxys calcitrans khi hót dÞch tõ cç ®¸m lë vì mµ cøng l¹i t¹o ra "sõng ho¸" (Keratin) trªn loÐt ë ngùa bÖnh, sau ®ã l¹i b¸m vµo cç vÕt s©y mÆt da. H¹ch l©m ba tiÕp víi cç m¹ch l©m ba bÞ

viªm loÐt còng bÞ s−ng, viªm, vì loÐt vµ ch¶y dÞch s¸t trªn da cña ngùa kháe.

vµng lÉn m¸u do cç mao m¹ch bÞ vì ra. Nh÷ng

- Mïa bÖnh: BÖnh x¶y ra quanh n¨m nh−ng

®¸m lë loÐt xuÊt hiÖn ë nhiÒu n¬i trªn mÆt da nh−: cç æ dÞch viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm th−êng cæ, ngùc, l−ng, bông, ®ïi, c¬ quan sinh dôc.

xuÊt hiÖn vµo mïa hÌ khi thêi tiÕt nãng Èm. Cç æ Tr−êng hîp ®Æc biÖt, cç ®¸m lë loÐt, ¸p xe l¹i dÞch còng x¶y ra ë nh÷ng vïng nu«i ngùa tËp xuÊt hiÖn ë tuyÕn lÖ g©y viªm giç m¹c, m¾t kÐo trung víi quy m« lín.

mµng vµ ch¶y dÞch, cã thÓ lµm vì thuû tinh thÓ

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

m¾t vµ ngùa bÞ mï.

Ngùa bÞ bÖnh nÕu kh«ng ®−îc ®iÒu trÞ tÝch cùc

- ChÈn ®o¸n l©m sµng: Nh÷ng ®¸m môn sÏ bÞ chÕt do kiÖt søc.

loÐt kÐo dµi thµnh chuçi trªn mÆt da lµ dÊu hiÖu l©m sµng ®Æc tr−ng gióp cho viÖc chÈn ®o¸n bÖnh 4. DÞch tÔ häc

t¹i cç ®Þa ph−¬ng.

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Ngùa lµ loµi thó rÊt

- ChÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm: Cç biÓu 115

116

https://thuviensach.vn

hiÖn nèt lë loÐt trªn da cã thÓ nhÇm víi bÖnh tþ th−

Phç ®å 1:

thÓ da hoÆc thÓ lao da cña ngùa; do vËy ph¶i tiÕn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Griseofulvin víi liÒu 15mg/kg hµnh lµm cç xÐt nghiÖm t×m nÊm Histoplasma thÓ träng ngùa, cho ngùa uèng 10 ngµy liÒn.

farciminosum b»ng mét trong cç kü thuËt sau: Dung dÞch lugol b«i hµng ngµy vµo cç chç lë

+ Nu«i cÊy trªn cç m«i tr−êng nu«i cÊy nÊm, loÐt trªn da, sau khi röa s¹ch b»ng dung dÞch bÖnh phÈm lÊy tõ cç æ loÐt trªn da hoÆc tõ h¹ch Iodin 1%.

l©m ba.

- §iÒu trÞ chèng nhiÔm khuÈn thø ph¸t: Dïng

+ KiÓm tra biÕn ®æi vÒ bÖnh tÝch vi thÓ: LÊy ampicillin víi liÒu 30 mg/kg thÓ träng, phèi hîp m¶nh tæ chøc tõ cç nèt lë loÐt hoÆc lµm sinh víi streptomycin víi liÒu 20mg/kg thÓ träng cña thiÕt h¹ch l©m ba bÞ viªm, lµm c¾t cóp tæ chøc ngùa; dïng liªn tôc trong 5-6 ngµy ®Ó diÖt cç t¹p nhuém Eosin. KiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã thÓ

khuÈn kÕ ph¸t (liªn cÇu Streptococcus spp. vµ tô thÊy biÕn ®æi tæ chøc ®Æc tr−ng cña bÖnh viªm cÇu

h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm vµ cç bµo tö Staphylococcus aureus).

- Trî søc cho ngùa bÖnh: Tiªm vitamin B1, H.farciminosum trong tæ chøc bÖnh.

+ KiÓm tra t−¬i dÞch lÊy tõ cç æ loÐt hoÆc tõ vitamin C kÕt hîp víi mét trong cç thuèc trî tim dÞch mòi ngùa bÖnh cã thÓ thÊy bµo tö nÊm m¹ch: cafein hoÆc long n·o n−íc.

H.farciminosum. Cçh lµm: lÊy mét Ýt dÞch mñ

- Hé lý: Cçh ly ngùa ®Ó tr¸nh l©y nhiÔm sang (kho¶ng b»ng h¹t ng«) ®Æt lªn mét tÊm lam, nhá ngùa kháe, thùc hiÖn vÖ sinh thó y trong c¬ së cã vµo vµi giät NaOH 5%, h¬ nhÑ trªn ®Ìn cån ngùa bÖnh.

kho¶ng 5 phót, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã thÓ

Phç ®å 2:

thÊy bµo tö nÊm, nÕu ngùa bÞ bÖnh.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Nystatin víi liÒu 20mg/kg thÓ

6. §iÒu trÞ bÖnh

träng ngùa, cho ngùa uèng liªn tôc 10-12 ngµy.

BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm cña Dung dÞch ASI (Axit Salicylic Iodua) b«i lªn ngùa ®−îc ®iÒu trÞ b»ng cç thuèc ch÷a nÊm: cho cç æ lë loÐt hµng ngµy, sau khi röa s¹ch b»ng ngùa uèng, kÕt hîp b«i ngoµi da (nh÷ng ®¸m lë dung dÞch Iodin 1%.

loÐt). Sau ®©y lµ hai phç ®å ®iÒu trÞ ®· ®−îc sö

- §iÒu trÞ chèng nhiÔm khuÈn thø ph¸t: nh−

dông cã hiÖu qu¶.

Phç ®å 1.

117

118

https://thuviensach.vn

hiÖn nèt lë loÐt trªn da cã thÓ nhÇm víi bÖnh tþ th−

Phç ®å 1:

thÓ da hoÆc thÓ lao da cña ngùa; do vËy ph¶i tiÕn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Griseofulvin víi liÒu 15mg/kg hµnh lµm cç xÐt nghiÖm t×m nÊm Histoplasma thÓ träng ngùa, cho ngùa uèng 10 ngµy liÒn.

farciminosum b»ng mét trong cç kü thuËt sau: Dung dÞch lugol b«i hµng ngµy vµo cç chç lë

+ Nu«i cÊy trªn cç m«i tr−êng nu«i cÊy nÊm, loÐt trªn da, sau khi röa s¹ch b»ng dung dÞch bÖnh phÈm lÊy tõ cç æ loÐt trªn da hoÆc tõ h¹ch Iodin 1%.

l©m ba.

- §iÒu trÞ chèng nhiÔm khuÈn thø ph¸t: Dïng

+ KiÓm tra biÕn ®æi vÒ bÖnh tÝch vi thÓ: LÊy ampicillin víi liÒu 30 mg/kg thÓ träng, phèi hîp m¶nh tæ chøc tõ cç nèt lë loÐt hoÆc lµm sinh víi streptomycin víi liÒu 20mg/kg thÓ träng cña thiÕt h¹ch l©m ba bÞ viªm, lµm c¾t cóp tæ chøc ngùa; dïng liªn tôc trong 5-6 ngµy ®Ó diÖt cç t¹p nhuém Eosin. KiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã thÓ

khuÈn kÕ ph¸t (liªn cÇu Streptococcus spp. vµ tô thÊy biÕn ®æi tæ chøc ®Æc tr−ng cña bÖnh viªm cÇu

h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm vµ cç bµo tö Staphylococcus aureus).

- Trî søc cho ngùa bÖnh: Tiªm vitamin B1, H.farciminosum trong tæ chøc bÖnh.

+ KiÓm tra t−¬i dÞch lÊy tõ cç æ loÐt hoÆc tõ vitamin C kÕt hîp víi mét trong cç thuèc trî tim dÞch mòi ngùa bÖnh cã thÓ thÊy bµo tö nÊm m¹ch: cafein hoÆc long n·o n−íc.

H.farciminosum. Cçh lµm: lÊy mét Ýt dÞch mñ

- Hé lý: Cçh ly ngùa ®Ó tr¸nh l©y nhiÔm sang (kho¶ng b»ng h¹t ng«) ®Æt lªn mét tÊm lam, nhá ngùa kháe, thùc hiÖn vÖ sinh thó y trong c¬ së cã vµo vµi giät NaOH 5%, h¬ nhÑ trªn ®Ìn cån ngùa bÖnh.

kho¶ng 5 phót, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi cã thÓ

Phç ®å 2:

thÊy bµo tö nÊm, nÕu ngùa bÞ bÖnh.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Nystatin víi liÒu 20mg/kg thÓ

6. §iÒu trÞ bÖnh

träng ngùa, cho ngùa uèng liªn tôc 10-12 ngµy.

BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm cña Dung dÞch ASI (Axit Salicylic Iodua) b«i lªn ngùa ®−îc ®iÒu trÞ b»ng cç thuèc ch÷a nÊm: cho cç æ lë loÐt hµng ngµy, sau khi röa s¹ch b»ng ngùa uèng, kÕt hîp b«i ngoµi da (nh÷ng ®¸m lë dung dÞch Iodin 1%.

loÐt). Sau ®©y lµ hai phç ®å ®iÒu trÞ ®· ®−îc sö

- §iÒu trÞ chèng nhiÔm khuÈn thø ph¸t: nh−

dông cã hiÖu qu¶.

Phç ®å 1.

117

118

https://thuviensach.vn

- Trî søc cho ngùa bÖnh: nh− Phç ®å 1.

n−íc trªn thÕ giíi, th−êng x¶y ra khi thêi tiÕt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

thay ®æi tõ Êm ¸p sang gi¸ l¹nh.

ë n−íc ta, tõ l©u bÖnh viªm phæi ngùa do vi 7. Phßng bÖnh

khuÈn vÉn th−êng x¶y ra ë ®µn ngùa cç tØnh ë cç c¬ së nu«i ngùa tËp trung, khi cã dÞch miÒn nói vµ trung du g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho viÖc viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm x¶y ra th× biÖn ph¸t triÓn ngùa. BÖnh ®· thÊy ë cç tØnh miÒn ph¸p tèt nhÊt lµ chÈn ®o¸n toµn ®µn ngùa, ph¸t nói: Cao B»ng, Lµo Cai, Hµ Giang, S¬n La... trong hiÖn ngùa bÞ bÖnh vµ tiªu hñy ®Ó tr¸nh l©y lan thêi gian tõ n¨m 1997 - 2002.

bÖnh cho ngùa kháe vµ ®¶m b¶o søc khoÎ cho ë huyÖn B¾c Hµ - Lµo Cai (n¨m 1996 - 2000) céng ®ång, v× bÖnh cã thÓ l©y nhiÔm sang ng−êi.

®· cã 364 ngùa bÞ chÕt do bÖnh viªm phæi truyÒn Trong cç c¬ së nu«i ngùa quy m« nhá vµ trong nhiÔm, tËp trung ë cç x· miÒn nói. ë huyÖn Mï hé gia ®×nh th× ph¶i cçh ly ®iÒu trÞ tÝch cùc ngùa Cang Ch¶i (Yªn B¸i) trong thêi gian tõ n¨m 1997 -

bÖnh, nh−ng chØ cã hiÖu qu¶ khi bÖnh ë giai ®o¹n 1999 còng ®· cã h¬n 200 ngùa bÞ chÕt do bÖnh

®Çu, bÖnh cßn nhÑ.

viªm phæi. ë huyÖn Hoµng Su Ph× (Hµ Giang) KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp ngùa ®Ó

trong thêi gian tõ n¨m 1997 - 2000 còng cã 134

ph¸t hiÖn ngùa bÞ bÖnh, xö lý kÞp thêi kh«ng ®Ó

ngùa bÞ chÕt do bÖnh viªm phæi.

bÖnh l©y lan trong ®µn ngùa.

Thùc hiÖn vÖ sinh thó y theo ®Þnh kú trong 2. Nguyªn nh©n

chuång ngùa vµ b·i ch¨n th¶ ngùa ë vïng cã l−u BÖnh viªm phæi ngùa do mét sè vi khuÈn hµnh bÖnh. BiÖn ph¸p tèt nhÊt lµ ®Þnh kú phun

®−êng h« hÊp g©y ra, chñ yÕu lµ Actinobacillus cç lo¹i thuèc diÖt nÊm nh−: sulfat ®ång (CuSO4) pleuropneumoniae, phèi hîp víi liªn cÇu khuÈn 1% hoÆc dung dÞch xót (NaOH) 2%.

Streptococcus equisimilis.

Ngoµi ra, mét sè vi khuÈn khç còng phèi hîp 4. BÖNH VI£M PHæI ë NGùA

g©y bÖnh: tô cÇu vµng ( Staphylococcus aureus), Gram d−¬ng, hiÕu khÝ; vi khuÈn Klebsiella 1. Ph©n bè

pneumoniae, Gram ©m, hiÕu khÝ; ®«i khi cßn gÆp BÖnh viªm phæi do vi khuÈn lµ mét bÖnh vi khuÈn tô huyÕt trïng (Pasteurella hemolitica), truyÒn nhiÔm cã tÝnh ®Þa ph−¬ng, cã ë hÇu hÕt cç Gram ©m, hiÕu khÝ.

119

120

https://thuviensach.vn

- Trî søc cho ngùa bÖnh: nh− Phç ®å 1.

n−íc trªn thÕ giíi, th−êng x¶y ra khi thêi tiÕt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

thay ®æi tõ Êm ¸p sang gi¸ l¹nh.

ë n−íc ta, tõ l©u bÖnh viªm phæi ngùa do vi 7. Phßng bÖnh

khuÈn vÉn th−êng x¶y ra ë ®µn ngùa cç tØnh ë cç c¬ së nu«i ngùa tËp trung, khi cã dÞch miÒn nói vµ trung du g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho viÖc viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm x¶y ra th× biÖn ph¸t triÓn ngùa. BÖnh ®· thÊy ë cç tØnh miÒn ph¸p tèt nhÊt lµ chÈn ®o¸n toµn ®µn ngùa, ph¸t nói: Cao B»ng, Lµo Cai, Hµ Giang, S¬n La... trong hiÖn ngùa bÞ bÖnh vµ tiªu hñy ®Ó tr¸nh l©y lan thêi gian tõ n¨m 1997 - 2002.

bÖnh cho ngùa kháe vµ ®¶m b¶o søc khoÎ cho ë huyÖn B¾c Hµ - Lµo Cai (n¨m 1996 - 2000) céng ®ång, v× bÖnh cã thÓ l©y nhiÔm sang ng−êi.

®· cã 364 ngùa bÞ chÕt do bÖnh viªm phæi truyÒn Trong cç c¬ së nu«i ngùa quy m« nhá vµ trong nhiÔm, tËp trung ë cç x· miÒn nói. ë huyÖn Mï hé gia ®×nh th× ph¶i cçh ly ®iÒu trÞ tÝch cùc ngùa Cang Ch¶i (Yªn B¸i) trong thêi gian tõ n¨m 1997 -

bÖnh, nh−ng chØ cã hiÖu qu¶ khi bÖnh ë giai ®o¹n 1999 còng ®· cã h¬n 200 ngùa bÞ chÕt do bÖnh

®Çu, bÖnh cßn nhÑ.

viªm phæi. ë huyÖn Hoµng Su Ph× (Hµ Giang) KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp ngùa ®Ó

trong thêi gian tõ n¨m 1997 - 2000 còng cã 134

ph¸t hiÖn ngùa bÞ bÖnh, xö lý kÞp thêi kh«ng ®Ó

ngùa bÞ chÕt do bÖnh viªm phæi.

bÖnh l©y lan trong ®µn ngùa.

Thùc hiÖn vÖ sinh thó y theo ®Þnh kú trong 2. Nguyªn nh©n

chuång ngùa vµ b·i ch¨n th¶ ngùa ë vïng cã l−u BÖnh viªm phæi ngùa do mét sè vi khuÈn hµnh bÖnh. BiÖn ph¸p tèt nhÊt lµ ®Þnh kú phun

®−êng h« hÊp g©y ra, chñ yÕu lµ Actinobacillus cç lo¹i thuèc diÖt nÊm nh−: sulfat ®ång (CuSO4) pleuropneumoniae, phèi hîp víi liªn cÇu khuÈn 1% hoÆc dung dÞch xót (NaOH) 2%.

Streptococcus equisimilis.

Ngoµi ra, mét sè vi khuÈn khç còng phèi hîp 4. BÖNH VI£M PHæI ë NGùA

g©y bÖnh: tô cÇu vµng ( Staphylococcus aureus), Gram d−¬ng, hiÕu khÝ; vi khuÈn Klebsiella 1. Ph©n bè

pneumoniae, Gram ©m, hiÕu khÝ; ®«i khi cßn gÆp BÖnh viªm phæi do vi khuÈn lµ mét bÖnh vi khuÈn tô huyÕt trïng (Pasteurella hemolitica), truyÒn nhiÔm cã tÝnh ®Þa ph−¬ng, cã ë hÇu hÕt cç Gram ©m, hiÕu khÝ.

119

120

https://thuviensach.vn

Cç vi khuÈn trªn th−êng phèi hîp g©y bÖnh bÖnh, khi gÆp cç ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi (cç viªm phÕ qu¶n vµ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi ë yÕu tè stress) hoÆc niªm m¹c ®−êng h« hÊp bÞ tæn ngùa. Trong æ dÞch viªm phæi ngùa ë Mï Cang th−¬ng th× vi khuÈn sÏ x©m nhËp vµo cç khÝ

Ch¶i (n¨m 1999), tç nh©n g©y bÖnh ®· ®−îc quan h« hÊp vµ g©y bÖnh.

ph©n lËp lµ Actinobacillus pleuropneumoniae víi sù phèi hîp cña Staphylococus aureus, nh−ng

TriÖu chøng l©m sµng

ngùa bÞ viªm phæi ë Hoµng Su Ph× (Hµ Giang) l¹i Thêi gian ñ bÖnh: tõ 3-5 ngµy, tõ khi vi khuÈn ph©n lËp ®−îc vi khuÈn g©y bÖnh lµ Streptococcus x©m nhËp vµo c¬ thÓ cho ®Õn khi ngùa xuÊt hiÖn cç equisimilis.

dÊu hiÖu l©m sµng ®Çu tiªn.

Ngùa bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi ë hai thÓ: 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

- ThÓ cÊp tÝnh: Sau thêi gian nung bÖnh, ngùa

BÖnh lý

®ét ngét sèt cao 40-41,50C, bá ¨n hoÆc ¨n kÐm, Vi khuÈn x©m nhËp chñ yÕu qua niªm m¹c m¾t lê ®ê, n−íc mòi, n−íc m¾t ch¶y nhiÒu. Sau ®ã

®−êng h« hÊp khi ngùa hÝt thë kh«ng khÝ cã mang thë khã vµ thë nhanh, ho t¨ng dÇn, cuèi cïng mÇm bÖnh. Tõ niªm m¹c h« hÊp trªn nh− mòi, ngùa bÖnh n»m gôc kh«ng ®øng dËy ®−îc. ë mòi thanh qu¶n, vi khuÈn ®i vµo h¹ch l©m ba ë hÇu, vµ miÖng ngùa bÖnh xuÊt hiÖn dÞch mñ, mçi khi h¹ch l©m ba vïng khÝ qu¶n ph¸t triÓn, t¨ng sè ho dÞch mñ ch¶y ra ngoµi. NÕu kh«ng ®−îc ®iÒu l−îng rÊt nhanh, råi vµo m¸u, t¹o ra ®éc tè tç trÞ kÞp thêi, cç tr−êng hîp bÞ bÖnh nÆng, ngùa sÏ

®éng lªn thÇn kinh trung −¬ng g©y ra cç biÕn ®æi bÞ chÕt sau 6-12 ngµy.

bÖnh lý toµn th©n nh−: sèt cao, xuÊt hiÖn cç dÊu Sè ngùa bÞ bÖnh cÊp tÝnh th−êng chØ thÊy ë hiÖu thÇn kinh (run rÈy, ®i lo¹ng cho¹ng) kÌm theo ngùa non trªn d−íi 1 n¨m tuæi, chiÕm kho¶ng 15-c¬n sèt, ®ång thêi vi khuÈn tç ®éng ®Õn cç khÝ

20% sè ngùa bÞ bÖnh.

quan h« hÊp: g©y viªm niªm m¹c mòi, viªm khÝ

- ThÓ m·n tÝnh: Ngùa tr−ëng thµnh sau khi qu¶n vµ viªm cç thuú phæi. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: qua ®−îc thÓ bÖnh cÊp tÝnh sÏ chuyÓn thµnh thÓ

xuÊt tiÕt dÞch mòi, dÞch khÝ qu¶n, ho vµ thë khã.

bÖnh m·n tÝnh, kÐo dµi tõ 1-4 th¸ng. Ngùa bÖnh Nghiªn cøu vÒ bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi ë thÓ hiÖn: sèt gi¶m dÇn, nh−ng vÉn t¨ng nhiÖt ®é ngùa, P.C.Lefevie (n¨m 1988) cho biÕt: ë ngùa vµo buæi chiÒu vµ ban ®ªm, tõ 39-39,50C, ho vµ

khoÎ trong ®−êng h« hÊp vÉn cã s½n vi khuÈn g©y thë khã tuy cã gi¶m nh−ng vÉn tån t¹i suèt thêi 121

122

https://thuviensach.vn

Cç vi khuÈn trªn th−êng phèi hîp g©y bÖnh bÖnh, khi gÆp cç ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi (cç viªm phÕ qu¶n vµ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi ë yÕu tè stress) hoÆc niªm m¹c ®−êng h« hÊp bÞ tæn ngùa. Trong æ dÞch viªm phæi ngùa ë Mï Cang th−¬ng th× vi khuÈn sÏ x©m nhËp vµo cç khÝ

Ch¶i (n¨m 1999), tç nh©n g©y bÖnh ®· ®−îc quan h« hÊp vµ g©y bÖnh.

ph©n lËp lµ Actinobacillus pleuropneumoniae víi sù phèi hîp cña Staphylococus aureus, nh−ng

TriÖu chøng l©m sµng

ngùa bÞ viªm phæi ë Hoµng Su Ph× (Hµ Giang) l¹i Thêi gian ñ bÖnh: tõ 3-5 ngµy, tõ khi vi khuÈn ph©n lËp ®−îc vi khuÈn g©y bÖnh lµ Streptococcus x©m nhËp vµo c¬ thÓ cho ®Õn khi ngùa xuÊt hiÖn cç equisimilis.

dÊu hiÖu l©m sµng ®Çu tiªn.

Ngùa bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi ë hai thÓ: 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

- ThÓ cÊp tÝnh: Sau thêi gian nung bÖnh, ngùa

BÖnh lý

®ét ngét sèt cao 40-41,50C, bá ¨n hoÆc ¨n kÐm, Vi khuÈn x©m nhËp chñ yÕu qua niªm m¹c m¾t lê ®ê, n−íc mòi, n−íc m¾t ch¶y nhiÒu. Sau ®ã

®−êng h« hÊp khi ngùa hÝt thë kh«ng khÝ cã mang thë khã vµ thë nhanh, ho t¨ng dÇn, cuèi cïng mÇm bÖnh. Tõ niªm m¹c h« hÊp trªn nh− mòi, ngùa bÖnh n»m gôc kh«ng ®øng dËy ®−îc. ë mòi thanh qu¶n, vi khuÈn ®i vµo h¹ch l©m ba ë hÇu, vµ miÖng ngùa bÖnh xuÊt hiÖn dÞch mñ, mçi khi h¹ch l©m ba vïng khÝ qu¶n ph¸t triÓn, t¨ng sè ho dÞch mñ ch¶y ra ngoµi. NÕu kh«ng ®−îc ®iÒu l−îng rÊt nhanh, råi vµo m¸u, t¹o ra ®éc tè tç trÞ kÞp thêi, cç tr−êng hîp bÞ bÖnh nÆng, ngùa sÏ

®éng lªn thÇn kinh trung −¬ng g©y ra cç biÕn ®æi bÞ chÕt sau 6-12 ngµy.

bÖnh lý toµn th©n nh−: sèt cao, xuÊt hiÖn cç dÊu Sè ngùa bÞ bÖnh cÊp tÝnh th−êng chØ thÊy ë hiÖu thÇn kinh (run rÈy, ®i lo¹ng cho¹ng) kÌm theo ngùa non trªn d−íi 1 n¨m tuæi, chiÕm kho¶ng 15-c¬n sèt, ®ång thêi vi khuÈn tç ®éng ®Õn cç khÝ

20% sè ngùa bÞ bÖnh.

quan h« hÊp: g©y viªm niªm m¹c mòi, viªm khÝ

- ThÓ m·n tÝnh: Ngùa tr−ëng thµnh sau khi qu¶n vµ viªm cç thuú phæi. Ngùa bÖnh thÓ hiÖn: qua ®−îc thÓ bÖnh cÊp tÝnh sÏ chuyÓn thµnh thÓ

xuÊt tiÕt dÞch mòi, dÞch khÝ qu¶n, ho vµ thë khã.

bÖnh m·n tÝnh, kÐo dµi tõ 1-4 th¸ng. Ngùa bÖnh Nghiªn cøu vÒ bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi ë thÓ hiÖn: sèt gi¶m dÇn, nh−ng vÉn t¨ng nhiÖt ®é ngùa, P.C.Lefevie (n¨m 1988) cho biÕt: ë ngùa vµo buæi chiÒu vµ ban ®ªm, tõ 39-39,50C, ho vµ

khoÎ trong ®−êng h« hÊp vÉn cã s½n vi khuÈn g©y thë khã tuy cã gi¶m nh−ng vÉn tån t¹i suèt thêi 121

122

https://thuviensach.vn

gian bÞ bÖnh. Ngùa ho nhiÒu vµ thë khã t¨ng lªn

®Òu bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi nh−ng ngùa non khi ph¶i vËn ®éng vµ khi thêi tiÕt thay ®æi tõ Êm d−íi 1 n¨m tuæi vµ ngùa nhËp néi bÞ bÖnh nÆng

¸p sang l¹nh Èm trong cç th¸ng mïa ®«ng vµ

h¬n. Cç loµi thó hä ngùa ( Equidae) nh−: lõa, la,

®Çu mïa xu©n. Ngùa bÖnh gÇy yÕu dÇn, mÊt søc ngùa hoang còng bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi lao tç, th−êng chÕt do kiÖt søc vµ suy h« hÊp.

trong vïng cã l−u hµnh bÖnh.

Cç biÓu hiÖn l©m sµng cña ngùa bÞ viªm phÕ

- Mïa bÖnh: BÖnh th−êng ph¸t sinh hµng n¨m qu¶n phæi ®· ®−îc quan s¸t vµ ghi nhËn ë ®µn vµo thêi gian chuyÓn mïa: tõ cuèi mïa thu sang ngùa x· Quan ThÇn S¸n, huyÖn Si Ma Cai vµ

mïa ®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, khi thêi tiÕt l¹nh Èm, ngùa bÖnh ë Mï Cang Ch¶i.

ngùa thiÕu thøc ¨n vµ gi¶m søc ®Ò kh¸ng.

Trong cç c¬ së ch¨n nu«i vµ cç ®Þa ph−¬ng 4. BÖnh tÝch

mµ chuång tr¹i, b·i ch¨n bÞ « nhiÔm mÇm bÖnh, Mæ ngùa chÕt vµ ngùa èm do viªm phÕ qu¶n ngùa sÏ bÞ m¾c bÖnh víi tû lÖ cao, g©y nhiÒu thiÖt phæi sÏ thÊy :

h¹i vÒ kinh tÕ.

- ThÓ cÊp tÝnh: Niªm m¹c ®−êng h« hÊp vµ

h¹ch l©m ba ®−êng h« hÊp (h¹ch hÇu, h¹ch phÕ

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

qu¶n) bÞ viªm tô huyÕt ®á sÉm, niªm m¹c phÕ

- ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ: Cç biÓu qu¶n, cç nh¸nh khÝ qu¶n cã nhiÒu dÞch vµ bät hiÖn l©m sµng ®Æc tr−ng cña ngùa nh−: ho, thë khÝ, còng bÞ sung huyÕt ®á. Cç tr−êng hîp viªm khã, gi¶m søc lao tç... lµ c¬ së cho chÈn ®o¸n l©m mñ, sÏ thÊy dÞch mñ trong phÕ qu¶n, khÝ qu¶n vµ

sµng ë cç ®Þa ph−¬ng miÒn nói, khi mµ cç ®iÒu cç thïy phæi khi c¾t ngang thïy phæi.

kiÖn chÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm cßn gÆp nhiÒu

- ThÓ m·n tÝnh: Niªm m¹c h« hÊp tô huyÕt khã kh¨n.

nhÑ, ®«i khi kh«ng râ, cã nhiÒu dÞch mñ, bät khÝ ë

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: LÊy bÖnh phÈm: khÝ qu¶n vµ phÕ nang, lµm cho ngùa khã thë, suy dÞch ®−êng h« hÊp cña ngùa èm hoÆc ngùa chÕt h« hÊp. Mét sè tr−êng hîp cßn thÊy mµng phæi nu«i cÊy trªn mét sè m«i tr−êng ®Æc biÖt hoÆc tiªm dÝnh vµo lång ngùc vµ mµng bao tim.

truyÒn cho ®éng vËt thÝ nghiÖm (chuét b¹ch, thá, ngùa con) cã thÓ ph©n lËp ®−îc cç vi khuÈn g©y 5. DÞch tÔ häc

bÖnh: Streptococcus equisimilis, Actinobacillus

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Ngùa ë cç løa tuæi pleuropneumoniae, Staphylococcus aureus...

123

124

https://thuviensach.vn

gian bÞ bÖnh. Ngùa ho nhiÒu vµ thë khã t¨ng lªn

®Òu bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi nh−ng ngùa non khi ph¶i vËn ®éng vµ khi thêi tiÕt thay ®æi tõ Êm d−íi 1 n¨m tuæi vµ ngùa nhËp néi bÞ bÖnh nÆng

¸p sang l¹nh Èm trong cç th¸ng mïa ®«ng vµ

h¬n. Cç loµi thó hä ngùa ( Equidae) nh−: lõa, la,

®Çu mïa xu©n. Ngùa bÖnh gÇy yÕu dÇn, mÊt søc ngùa hoang còng bÞ bÖnh viªm phÕ qu¶n phæi lao tç, th−êng chÕt do kiÖt søc vµ suy h« hÊp.

trong vïng cã l−u hµnh bÖnh.

Cç biÓu hiÖn l©m sµng cña ngùa bÞ viªm phÕ

- Mïa bÖnh: BÖnh th−êng ph¸t sinh hµng n¨m qu¶n phæi ®· ®−îc quan s¸t vµ ghi nhËn ë ®µn vµo thêi gian chuyÓn mïa: tõ cuèi mïa thu sang ngùa x· Quan ThÇn S¸n, huyÖn Si Ma Cai vµ

mïa ®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, khi thêi tiÕt l¹nh Èm, ngùa bÖnh ë Mï Cang Ch¶i.

ngùa thiÕu thøc ¨n vµ gi¶m søc ®Ò kh¸ng.

Trong cç c¬ së ch¨n nu«i vµ cç ®Þa ph−¬ng 4. BÖnh tÝch

mµ chuång tr¹i, b·i ch¨n bÞ « nhiÔm mÇm bÖnh, Mæ ngùa chÕt vµ ngùa èm do viªm phÕ qu¶n ngùa sÏ bÞ m¾c bÖnh víi tû lÖ cao, g©y nhiÒu thiÖt phæi sÏ thÊy :

h¹i vÒ kinh tÕ.

- ThÓ cÊp tÝnh: Niªm m¹c ®−êng h« hÊp vµ

h¹ch l©m ba ®−êng h« hÊp (h¹ch hÇu, h¹ch phÕ

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

qu¶n) bÞ viªm tô huyÕt ®á sÉm, niªm m¹c phÕ

- ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ: Cç biÓu qu¶n, cç nh¸nh khÝ qu¶n cã nhiÒu dÞch vµ bät hiÖn l©m sµng ®Æc tr−ng cña ngùa nh−: ho, thë khÝ, còng bÞ sung huyÕt ®á. Cç tr−êng hîp viªm khã, gi¶m søc lao tç... lµ c¬ së cho chÈn ®o¸n l©m mñ, sÏ thÊy dÞch mñ trong phÕ qu¶n, khÝ qu¶n vµ

sµng ë cç ®Þa ph−¬ng miÒn nói, khi mµ cç ®iÒu cç thïy phæi khi c¾t ngang thïy phæi.

kiÖn chÈn ®o¸n phßng thÝ nghiÖm cßn gÆp nhiÒu

- ThÓ m·n tÝnh: Niªm m¹c h« hÊp tô huyÕt khã kh¨n.

nhÑ, ®«i khi kh«ng râ, cã nhiÒu dÞch mñ, bät khÝ ë

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: LÊy bÖnh phÈm: khÝ qu¶n vµ phÕ nang, lµm cho ngùa khã thë, suy dÞch ®−êng h« hÊp cña ngùa èm hoÆc ngùa chÕt h« hÊp. Mét sè tr−êng hîp cßn thÊy mµng phæi nu«i cÊy trªn mét sè m«i tr−êng ®Æc biÖt hoÆc tiªm dÝnh vµo lång ngùc vµ mµng bao tim.

truyÒn cho ®éng vËt thÝ nghiÖm (chuét b¹ch, thá, ngùa con) cã thÓ ph©n lËp ®−îc cç vi khuÈn g©y 5. DÞch tÔ häc

bÖnh: Streptococcus equisimilis, Actinobacillus

- §éng vËt c¶m nhiÔm: Ngùa ë cç løa tuæi pleuropneumoniae, Staphylococcus aureus...

123

124

https://thuviensach.vn

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc: Cç ph−¬ng èng thuèc cã 1 ml) sÏ lµm cho ngùa dÔ thë, gi¶m ph¸p chÈn ®o¸n huyÕt thanh miÔn dÞch nh−: bít cç c¬n ho.

ph−¬ng ph¸p trung hoµ (NT), ph−¬ng ph¸p huúnh

- Thuèc trî tim m¹ch: Tiªm cafein hoÆc long quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®· ®−îc ¸p dông ®Ó chÈn n·o n−íc, vitamin B1, vitamin C vµ truyÒn dung

®o¸n bÖnh cho kÕt qu¶ tèt ë cç n−íc ch©u ¢u.

dÞch n−íc ®−êng vµ n−íc sinh lý víi liÒu 1000ml/100kg thÓ träng ngùa/ngµy.

7. §iÒu trÞ bÖnh

- Hé lý: Cçh ly ngùa èm ®Ó ®iÒu trÞ, nu«i ngùa BÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi cña ngùa ®−îc ®iÒu ë n¬i tho¸ng s¹ch, kh«ng cã giã lïa, Êm ¸p vµ ch¨m trÞ trªn c¬ së : phèi hîp cç kh¸ng sinh ®Æc hiÖu ®Ó

sãc chu ®¸o.

diÖt cç vi khuÈn g©y bÖnh, kÕt hîp ®iÒu trÞ triÖu chøng vµ ch¨m sãc tèt ngùa bÞ bÖnh. Tuy nhiªn,

Phç ®å 2:

viÖc ®iÒu trÞ ngùa bÞ bÖnh m¹n tÝnh kÐo dµi th× hiÖu

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin víi liÒu 20mg/kg qu¶ cßn ch−a nh− mong muèn. Sau ®©y lµ phç ®å

thÓ träng, phèi hîp víi Gentamycin víi liÒu 3-4

®iÒu trÞ ngùa bÞ viªm phÕ qu¶n - phæi cã hiÖu qu¶:

®¬n vÞ/kg thÓ träng ngùa. Thuèc dïng riªng biÖt, kh«ng ®−îc hoµ chung ®Ó tiªm. §iÒu trÞ liªn tôc

Phç ®å 1:

6-7 ngµy cho ngùa bÞ bÖnh cÊp tÝnh vµ 10-14 ngµy

- Thuèc ®iÒu trÞ: phèi hîp ampicillin víi liÒu cho ngùa bÞ bÖnh m·n tÝnh. Víi ngùa bÞ bÖnh m·n 30mg/kg thÓ träng ngùa vµ Kanamycin víi liÒu 20

tÝnh, tõ ngµy thø 7 liÒu thuèc ph¶i gi¶m ®i 1/2 so mg/kg thÓ träng ngùa. Thuèc dïng tiªm liªn tôc víi tuÇn ®Çu ®iÒu trÞ.

tõ 6-7 ngµy cho ngùa nÕu bÖnh cÊp tÝnh, nÕu Cã thÓ dïng phèi hîp sulfathiazon víi liÒu bÖnh m·n tÝnh ®iÒu trÞ kÐo dµi 10-14 ngµy. Tõ 20mg/kg thÓ träng ngùa (tiªm hoÆc cho uèng).

ngµy thø 6 trë ®i, liÒu kh¸ng sinh chØ dïng b»ng

- §iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

1/2 liÒu tr−íc ®ã.

- Trî søc: nh− Phç ®å 1.

Cã thÓ dïng phèi hîp sulfathiazon tiªm hoÆc

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

cho uèng víi liÒu 20mg/kg thÓ träng cïng thêi gian dïng kh¸ng sinh.

Phç ®å 3:

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: £phªdrin hoÆc

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanceft (Ceptiofur, RTS

Theophillin tiªm cho ngùa víi liÒu 5-8ml/ngµy (mçi Septicus, Navet-cel).

125

126

https://thuviensach.vn

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc: Cç ph−¬ng èng thuèc cã 1 ml) sÏ lµm cho ngùa dÔ thë, gi¶m ph¸p chÈn ®o¸n huyÕt thanh miÔn dÞch nh−: bít cç c¬n ho.

ph−¬ng ph¸p trung hoµ (NT), ph−¬ng ph¸p huúnh

- Thuèc trî tim m¹ch: Tiªm cafein hoÆc long quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®· ®−îc ¸p dông ®Ó chÈn n·o n−íc, vitamin B1, vitamin C vµ truyÒn dung

®o¸n bÖnh cho kÕt qu¶ tèt ë cç n−íc ch©u ¢u.

dÞch n−íc ®−êng vµ n−íc sinh lý víi liÒu 1000ml/100kg thÓ träng ngùa/ngµy.

7. §iÒu trÞ bÖnh

- Hé lý: Cçh ly ngùa èm ®Ó ®iÒu trÞ, nu«i ngùa BÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi cña ngùa ®−îc ®iÒu ë n¬i tho¸ng s¹ch, kh«ng cã giã lïa, Êm ¸p vµ ch¨m trÞ trªn c¬ së : phèi hîp cç kh¸ng sinh ®Æc hiÖu ®Ó

sãc chu ®¸o.

diÖt cç vi khuÈn g©y bÖnh, kÕt hîp ®iÒu trÞ triÖu chøng vµ ch¨m sãc tèt ngùa bÞ bÖnh. Tuy nhiªn,

Phç ®å 2:

viÖc ®iÒu trÞ ngùa bÞ bÖnh m¹n tÝnh kÐo dµi th× hiÖu

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin víi liÒu 20mg/kg qu¶ cßn ch−a nh− mong muèn. Sau ®©y lµ phç ®å

thÓ träng, phèi hîp víi Gentamycin víi liÒu 3-4

®iÒu trÞ ngùa bÞ viªm phÕ qu¶n - phæi cã hiÖu qu¶:

®¬n vÞ/kg thÓ träng ngùa. Thuèc dïng riªng biÖt, kh«ng ®−îc hoµ chung ®Ó tiªm. §iÒu trÞ liªn tôc

Phç ®å 1:

6-7 ngµy cho ngùa bÞ bÖnh cÊp tÝnh vµ 10-14 ngµy

- Thuèc ®iÒu trÞ: phèi hîp ampicillin víi liÒu cho ngùa bÞ bÖnh m·n tÝnh. Víi ngùa bÞ bÖnh m·n 30mg/kg thÓ träng ngùa vµ Kanamycin víi liÒu 20

tÝnh, tõ ngµy thø 7 liÒu thuèc ph¶i gi¶m ®i 1/2 so mg/kg thÓ träng ngùa. Thuèc dïng tiªm liªn tôc víi tuÇn ®Çu ®iÒu trÞ.

tõ 6-7 ngµy cho ngùa nÕu bÖnh cÊp tÝnh, nÕu Cã thÓ dïng phèi hîp sulfathiazon víi liÒu bÖnh m·n tÝnh ®iÒu trÞ kÐo dµi 10-14 ngµy. Tõ 20mg/kg thÓ träng ngùa (tiªm hoÆc cho uèng).

ngµy thø 6 trë ®i, liÒu kh¸ng sinh chØ dïng b»ng

- §iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

1/2 liÒu tr−íc ®ã.

- Trî søc: nh− Phç ®å 1.

Cã thÓ dïng phèi hîp sulfathiazon tiªm hoÆc

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

cho uèng víi liÒu 20mg/kg thÓ träng cïng thêi gian dïng kh¸ng sinh.

Phç ®å 3:

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: £phªdrin hoÆc

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanceft (Ceptiofur, RTS

Theophillin tiªm cho ngùa víi liÒu 5-8ml/ngµy (mçi Septicus, Navet-cel).

125

126

https://thuviensach.vn

- Dïng liÒu: 1ml/ 10 - 15kg thÓ träng, 3

l−u hµnh bÖnh ®Ó ph¸t hiÖn, cçh ly ngùa bÞ bÖnh ngµy/lÇn, tiªm b¾p.

m·n tÝnh hoÆc mang trïng, ®iÒu trÞ kÞp thêi hoÆc

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

xö lý ®Ó kh«ng l©y lan bÖnh trong ®µn ngùa.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Thùc hiÖn vÖ sinh phßng bÖnh b»ng cç

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

biÖn ph¸p xö lý lµm s¹ch chuång tr¹i vµ m«i tr−êng ch¨n nu«i theo ®Þnh kú phun cç chÊt

Phç ®å 4:

s¸t trïng cresyl 2%, n−íc v«i 10%, Virkon 0,1%,

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% INJ (RTD

iodin 1%...

Enrofloxacin HN Enrovet 50T).

- Dïng liÒu: 1ml/20kg thÓ träng. Tiªm b¾p 5. BÖNH TI£N MAO TRïNG ë NGùA

thÞt 3 - 5 ngµy.

(Trypanosomiasis)

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

1. Ph©n bè

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Loµi tiªn mao trïng Trypanosoma evansi thuéc hä Trypanosomatidae, bé Mastigophora ký 8. Phßng bÖnh

sinh ë huyÕt t−¬ng (ngoµi hång cÇu) cña tr©u, bß,

- §Ó phßng bÖnh, ng−êi ta chÕ t¹o mét sè ngùa, g©y bÖnh Surra ë nhiÒu n−íc vïng nhiÖt ®íi lo¹i v¾cxin chÕt tõ cç chñng vi khuÈn ®· ph©n thuéc ch©u ¸, ch©u Phi, Nam Mü...

lËp ®−îc, gäi lµ v¾cxin chuång (autov¾cxin).

ë n−íc ta, bÖnh tiªn mao trïng ë ngùa do Mét sè v¾cxin ®a gi¸ phßng chèng cç loµi vi T.evansi, ph©n bè réng ë cç tØnh trung du vµ

khuÈn g©y viªm phæi ngùa ( Diplococcus miÒn nói. BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn tõ rÊt l©u (n¨m pneumoniae, Streptococcus equisimilis, Actinobacillus 1886). Nh−ng ®Õn nay, bÖnh vÉn cßn lµ mét trë pleuropneumoniae) còng ®· ®−îc chÕ t¹o ®Ó tiªm ng¹i cho ch¨n nu«i tr©u, bß, ngùa, g©y nhiÒu thiÖt phßng bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi cho ngùa. ë h¹i vÒ kinh tÕ hµng n¨m ë n−íc ta.

ViÖn Thó y còng ®· chÕ t¹o ®−îc Autov¾cxin 2. §Æc ®iÓm sinh häc

phßng bÖnh cho ®µn ngùa ë Mï Cang Ch¶i (Yªn B¸i) cã hiÖu qu¶.

- Trypanosoma evansi dµi 18-34 micromet,

- §Þnh kú kiÓm tra ®µn ngùa trong cç vïng cã h×nh thoi cã 1 nh©n lín ë gi÷a th©n vµ nh©n phô 127

128

https://thuviensach.vn

- Dïng liÒu: 1ml/ 10 - 15kg thÓ träng, 3

l−u hµnh bÖnh ®Ó ph¸t hiÖn, cçh ly ngùa bÞ bÖnh ngµy/lÇn, tiªm b¾p.

m·n tÝnh hoÆc mang trïng, ®iÒu trÞ kÞp thêi hoÆc

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

xö lý ®Ó kh«ng l©y lan bÖnh trong ®µn ngùa.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Thùc hiÖn vÖ sinh phßng bÖnh b»ng cç

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

biÖn ph¸p xö lý lµm s¹ch chuång tr¹i vµ m«i tr−êng ch¨n nu«i theo ®Þnh kú phun cç chÊt

Phç ®å 4:

s¸t trïng cresyl 2%, n−íc v«i 10%, Virkon 0,1%,

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% INJ (RTD

iodin 1%...

Enrofloxacin HN Enrovet 50T).

- Dïng liÒu: 1ml/20kg thÓ träng. Tiªm b¾p 5. BÖNH TI£N MAO TRïNG ë NGùA

thÞt 3 - 5 ngµy.

(Trypanosomiasis)

- Thuèc ®iÒu trÞ triÖu chøng: nh− Phç ®å 1.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

1. Ph©n bè

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Loµi tiªn mao trïng Trypanosoma evansi thuéc hä Trypanosomatidae, bé Mastigophora ký 8. Phßng bÖnh

sinh ë huyÕt t−¬ng (ngoµi hång cÇu) cña tr©u, bß,

- §Ó phßng bÖnh, ng−êi ta chÕ t¹o mét sè ngùa, g©y bÖnh Surra ë nhiÒu n−íc vïng nhiÖt ®íi lo¹i v¾cxin chÕt tõ cç chñng vi khuÈn ®· ph©n thuéc ch©u ¸, ch©u Phi, Nam Mü...

lËp ®−îc, gäi lµ v¾cxin chuång (autov¾cxin).

ë n−íc ta, bÖnh tiªn mao trïng ë ngùa do Mét sè v¾cxin ®a gi¸ phßng chèng cç loµi vi T.evansi, ph©n bè réng ë cç tØnh trung du vµ

khuÈn g©y viªm phæi ngùa ( Diplococcus miÒn nói. BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn tõ rÊt l©u (n¨m pneumoniae, Streptococcus equisimilis, Actinobacillus 1886). Nh−ng ®Õn nay, bÖnh vÉn cßn lµ mét trë pleuropneumoniae) còng ®· ®−îc chÕ t¹o ®Ó tiªm ng¹i cho ch¨n nu«i tr©u, bß, ngùa, g©y nhiÒu thiÖt phßng bÖnh viªm phÕ qu¶n - phæi cho ngùa. ë h¹i vÒ kinh tÕ hµng n¨m ë n−íc ta.

ViÖn Thó y còng ®· chÕ t¹o ®−îc Autov¾cxin 2. §Æc ®iÓm sinh häc

phßng bÖnh cho ®µn ngùa ë Mï Cang Ch¶i (Yªn B¸i) cã hiÖu qu¶.

- Trypanosoma evansi dµi 18-34 micromet,

- §Þnh kú kiÓm tra ®µn ngùa trong cç vïng cã h×nh thoi cã 1 nh©n lín ë gi÷a th©n vµ nh©n phô 127

128

https://thuviensach.vn

(Kinetoplast), ë cuèi th©n th−êng nèi víi 1 tiªn chÕt trong n−íc cÊt, cån vµ thuèc s¸t trïng. Khi mao (roi) tù do vßng vÒ phÝa sau th©n vµ nèi víi tçh ra khái vËt chñ, ký sinh trïng chØ sèng ®−îc th©n b»ng mµng rung ®éng. Bªn trong c¬ thÓ lµ

vµi giê. ë nhiÖt ®é ©m s©u (-740C) trong m«i nguyªn sinh chÊt, gi÷a th©n cã mét h¹ch lín tr−êng b¶o qu¶n T.evansi sèng tíi 120 ngµy víi tû trong cã nhiÔm s¾c thÓ. PhÇn roi tù do ë cuèi th©n lÖ sèng kho¶ng 50%.

dµi 5-6µ. Khi nhuém Giemsa, phÇn nguyªn sinh

- Ph¹m vi ký chñ kh¸ réng: Cã thÓ g©y nhiÔm chÊt b¾t mµu xanh nh¹t, nh©n b¾t mµu hång.

trªn ngùa, lõa, l¹c ®µ, tr©u, bß, dª, cõu, h−¬u, nai, T.evansi ký sinh ë huyÕt t−¬ng ngùa, tr©u, bß, chuét b¹ch, chuét lang, thá, chã, mÌo...

ngoµi ra cßn gÆp ë h−¬u, nai (®éng vËt mãng guèc) 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

vµ khØ. VËt m«i giíi truyÒn lµ bÖnh Tabanus spp.

(mßng), Stomoxys spp. (ruåi hót m¸u).

BÖnh lý

Khi ruåi mang mÇm bÖnh hót m¸u tr©u, bß, 3. DÞch tÔ häc

ngùa sau kho¶ng 1 tuÇn con vËt sèt, nhiÖt ®é lªn

- BÖnh tiªn mao trïng do Trypanosoma evansi tíi 40- 41,70C. C¬n sèt gi¸n ®o¹n nhiÒu ®ît kh«ng th−êng ph©n bè ë vïng nhiÖt ®íi vµ cËn nhiÖt ®íi theo quy luËt. Khi con vËt sèt, trong m¸u cã nhiÒu ch©u ¸, ch©u Phi, Nam Mü.

ký sinh trïng. NÕu bÖnh nhÑ, kho¶ng cçh gi÷a 2

- Ph−¬ng thøc truyÒn bÖnh: VËt m«i giíi c¬n sèt kÐo dµi 1-2 th¸ng. Niªm m¹c m¾t tô m¸u truyÒn mÇm bÖnh lµ Tabanus spp., Stomoxys spp.

mµu ®á sÉm, ch¶y n−íc m¾t. M¾t cã dö ®Æc, ®«i Ký sinh trïng, chØ truyÒn c¬ giíi vµ duy tr× søc khi bÞ s−ng m¾t. ë ch©n, h¸ng, vó, b×u dÞch hoµn, sèng, kh¶ n¨ng g©y bÖnh trong vËt m«i giíi trong

©m hé, bông, nçh, ngùc, hÇu d−íi hµm cã hiÖn vßng 24-44 giê.

t−îng thuû thòng (phï). Ngùa gÇy sót nhanh, Mïa ph¸t bÖnh th−êng vµo mïa c«n trïng m«i kÐm ¨n. BÖnh cã thÓ kÐo dµi tíi 1-3 th¸ng. Khi giíi ho¹t ®éng m¹nh (th¸ng 5-9) ë n−íc ta.

ngùa bÞ bÖnh nÆng, sèt cao ®ét ngét, m¸u cã nhiÒu

- T.evansi th−êng ký sinh l©u trong tr©u, bß ký sinh trïng, bÖnh ch−a kÞp ph¸t ra cç triÖu (2-3 n¨m), ngùa, lõa (cã thÓ tíi 5 n¨m), ngoµi ra chøng ®iÓn h×nh nh−ng ngùa ®· l¨n lén nh− ®iªn lîn, chã vµ ®éng vËt hoang (gÆm nhÊm) còng cã råi chÕt.

thÓ lµ vËt tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

Ngùa cã thêi gian ñ bÖnh tõ 4-7 ngµy, ph¸t

- Søc ®Ò kh¸ng cña ký sinh trïng yÕu, dÔ bÞ

bÖnh th−êng ë cÊp tÝnh tõ 15-30 ngµy vµ m·n tÝnh 129

130

https://thuviensach.vn

(Kinetoplast), ë cuèi th©n th−êng nèi víi 1 tiªn chÕt trong n−íc cÊt, cån vµ thuèc s¸t trïng. Khi mao (roi) tù do vßng vÒ phÝa sau th©n vµ nèi víi tçh ra khái vËt chñ, ký sinh trïng chØ sèng ®−îc th©n b»ng mµng rung ®éng. Bªn trong c¬ thÓ lµ

vµi giê. ë nhiÖt ®é ©m s©u (-740C) trong m«i nguyªn sinh chÊt, gi÷a th©n cã mét h¹ch lín tr−êng b¶o qu¶n T.evansi sèng tíi 120 ngµy víi tû trong cã nhiÔm s¾c thÓ. PhÇn roi tù do ë cuèi th©n lÖ sèng kho¶ng 50%.

dµi 5-6µ. Khi nhuém Giemsa, phÇn nguyªn sinh

- Ph¹m vi ký chñ kh¸ réng: Cã thÓ g©y nhiÔm chÊt b¾t mµu xanh nh¹t, nh©n b¾t mµu hång.

trªn ngùa, lõa, l¹c ®µ, tr©u, bß, dª, cõu, h−¬u, nai, T.evansi ký sinh ë huyÕt t−¬ng ngùa, tr©u, bß, chuét b¹ch, chuét lang, thá, chã, mÌo...

ngoµi ra cßn gÆp ë h−¬u, nai (®éng vËt mãng guèc) 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

vµ khØ. VËt m«i giíi truyÒn lµ bÖnh Tabanus spp.

(mßng), Stomoxys spp. (ruåi hót m¸u).

BÖnh lý

Khi ruåi mang mÇm bÖnh hót m¸u tr©u, bß, 3. DÞch tÔ häc

ngùa sau kho¶ng 1 tuÇn con vËt sèt, nhiÖt ®é lªn

- BÖnh tiªn mao trïng do Trypanosoma evansi tíi 40- 41,70C. C¬n sèt gi¸n ®o¹n nhiÒu ®ît kh«ng th−êng ph©n bè ë vïng nhiÖt ®íi vµ cËn nhiÖt ®íi theo quy luËt. Khi con vËt sèt, trong m¸u cã nhiÒu ch©u ¸, ch©u Phi, Nam Mü.

ký sinh trïng. NÕu bÖnh nhÑ, kho¶ng cçh gi÷a 2

- Ph−¬ng thøc truyÒn bÖnh: VËt m«i giíi c¬n sèt kÐo dµi 1-2 th¸ng. Niªm m¹c m¾t tô m¸u truyÒn mÇm bÖnh lµ Tabanus spp., Stomoxys spp.

mµu ®á sÉm, ch¶y n−íc m¾t. M¾t cã dö ®Æc, ®«i Ký sinh trïng, chØ truyÒn c¬ giíi vµ duy tr× søc khi bÞ s−ng m¾t. ë ch©n, h¸ng, vó, b×u dÞch hoµn, sèng, kh¶ n¨ng g©y bÖnh trong vËt m«i giíi trong

©m hé, bông, nçh, ngùc, hÇu d−íi hµm cã hiÖn vßng 24-44 giê.

t−îng thuû thòng (phï). Ngùa gÇy sót nhanh, Mïa ph¸t bÖnh th−êng vµo mïa c«n trïng m«i kÐm ¨n. BÖnh cã thÓ kÐo dµi tíi 1-3 th¸ng. Khi giíi ho¹t ®éng m¹nh (th¸ng 5-9) ë n−íc ta.

ngùa bÞ bÖnh nÆng, sèt cao ®ét ngét, m¸u cã nhiÒu

- T.evansi th−êng ký sinh l©u trong tr©u, bß ký sinh trïng, bÖnh ch−a kÞp ph¸t ra cç triÖu (2-3 n¨m), ngùa, lõa (cã thÓ tíi 5 n¨m), ngoµi ra chøng ®iÓn h×nh nh−ng ngùa ®· l¨n lén nh− ®iªn lîn, chã vµ ®éng vËt hoang (gÆm nhÊm) còng cã råi chÕt.

thÓ lµ vËt tµng tr÷ mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

Ngùa cã thêi gian ñ bÖnh tõ 4-7 ngµy, ph¸t

- Søc ®Ò kh¸ng cña ký sinh trïng yÕu, dÔ bÞ

bÖnh th−êng ë cÊp tÝnh tõ 15-30 ngµy vµ m·n tÝnh 129

130

https://thuviensach.vn

lµ 4-6 th¸ng. TriÖu chøng ®iÓn h×nh ë ngùa lµ sèt ch©n..., kÕt hîp víi dÉn liÖu dÞch tÔ häc: vïng, 40- 41,70C gi¸n ®o¹n. Tim ®Ëp nhanh 60 - 80

mïa, m«i giíi truyÒn bÖnh ®Ó chÈn ®o¸n.

lÇn/phót, h« hÊp t¨ng. Ngùa kÐm ¨n, gÇy dÇn,

- XÐt nghiÖm m¸u b»ng cç ph−¬ng ph¸p: xem thiÕu m¸u nÆng, h¹ch s−ng. Phï xuÊt hiÖn ë bông, t−¬i, nhuém Giemsa, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi

©m hé, ngùc, vó kho¶ng 7 ngµy sau khi nhiÔm. Con t×m ký sinh trïng.

vËt mÖt mái, ®i ®øng xiªu vÑo, quay vßng, 4 ch©n

- Dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trùc tiÕp trªn run, hay n»m, liÖt ch©n vµ chÕt, nÕu kh«ng ®−îc phiÕn kÝnh: lÊy huyÕt thanh cña vËt nghi bÞ bÖnh

®iÒu trÞ kÞp thêi.

nhá vµo 1 giät m¸u chuét cã tiªn mao trïng, hoµ

lÉn ®Ëy lam kÝnh kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi. NÕu

TriÖu chøng l©m sµng

tiªn mao trïng ng−ng kÕt thµnh ®¸m trßn nh−

§éc tè cña tiªn mao trïng Trypanotoxin vµo hoa cóc lµ d−¬ng tÝnh.

hÖ thÇn kinh lµm rèi lo¹n chøc n¨ng ®iÒu hoµ

- Dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trªn tÊm th©n nhiÖt, g©y sèt cao. Tiªn mao trïng cßn ng¨n Card, ph−¬ng ph¸p huúnh quang gi¸n tiÕp IFAT, trë chøc n¨ng t¹o hång huyÕt cÇu cña lçh, tuû ph−¬ng ph¸p ELISA ®Ó chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh x−¬ng, lµm l−îng hång cÇu gi¶m sót nhiÒu. Hång xç cao vµ ph¸t hiÖn bÖnh sím.

cÇu bÞ tan vì biÕn thµnh chÊt vµng cña mËt (®¶m

- ë n−íc ta th−êng dïng ph−¬ng ph¸p tiªm s¾c tè) ngÊm vµo c¬ thÓ lµm niªm m¹c vµng. Tiªn truyÒn qua ®éng vËt thÝ nghiÖm (chuét b¹ch) ®Ó

mao trïng sinh s¶n nhiÒu cßn lµm t¾c cç m¹ch chÈn ®o¸n, cho ®é chÝnh xç cao.

m¸u nhá, lµm th−¬ng tæn vçh m¹ch m¸u, huyÕt dÞch xuÊt ra ngoµi nhiÒu, g©y thuû thòng. Do hÖ

6. §iÒu trÞ bÖnh

thÇn kinh bÞ tróng ®éc, con vËt èm cã triÖu chøng Ph¶i kÕt hîp ®iÒu trÞ diÖt ký sinh trïng, dïng thÇn kinh: run rÈy, b¹i liÖt, cøng ch©n, l¨n lén thuèc hç trî (trî tim) vµ t¨ng c−êng ch¨m sãc båi

®iªn cuång tr−íc khi chÕt. Ngùa c¸i thêi kú mang d−ìng cho con vËt. Cã thÓ dïng mét trong nh÷ng thai nhiÔm tiªn mao trïng th−êng bÞ s¶y thai.

thuèc sau:

- Naganin (Naganol, Bayer 205, Suramin).

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

LiÒu 0,01 - 0,015 g/kg thÓ träng. Pha víi n−íc

- C¨n cø vµo triÖu chøng ®iÓn h×nh nh− sèt sinh lý hoÆc n−íc cÊt thµnh dung dÞch 10% tiªm cao gi¸n ®o¹n, g©y sót nhanh, thuû thòng, liÖt vµo tÜnh m¹ch tai hoÆc cæ. Thuèc pha xong ph¶i 131

132

https://thuviensach.vn

lµ 4-6 th¸ng. TriÖu chøng ®iÓn h×nh ë ngùa lµ sèt ch©n..., kÕt hîp víi dÉn liÖu dÞch tÔ häc: vïng, 40- 41,70C gi¸n ®o¹n. Tim ®Ëp nhanh 60 - 80

mïa, m«i giíi truyÒn bÖnh ®Ó chÈn ®o¸n.

lÇn/phót, h« hÊp t¨ng. Ngùa kÐm ¨n, gÇy dÇn,

- XÐt nghiÖm m¸u b»ng cç ph−¬ng ph¸p: xem thiÕu m¸u nÆng, h¹ch s−ng. Phï xuÊt hiÖn ë bông, t−¬i, nhuém Giemsa, kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi

©m hé, ngùc, vó kho¶ng 7 ngµy sau khi nhiÔm. Con t×m ký sinh trïng.

vËt mÖt mái, ®i ®øng xiªu vÑo, quay vßng, 4 ch©n

- Dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trùc tiÕp trªn run, hay n»m, liÖt ch©n vµ chÕt, nÕu kh«ng ®−îc phiÕn kÝnh: lÊy huyÕt thanh cña vËt nghi bÞ bÖnh

®iÒu trÞ kÞp thêi.

nhá vµo 1 giät m¸u chuét cã tiªn mao trïng, hoµ

lÉn ®Ëy lam kÝnh kiÓm tra d−íi kÝnh hiÓn vi. NÕu

TriÖu chøng l©m sµng

tiªn mao trïng ng−ng kÕt thµnh ®¸m trßn nh−

§éc tè cña tiªn mao trïng Trypanotoxin vµo hoa cóc lµ d−¬ng tÝnh.

hÖ thÇn kinh lµm rèi lo¹n chøc n¨ng ®iÒu hoµ

- Dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trªn tÊm th©n nhiÖt, g©y sèt cao. Tiªn mao trïng cßn ng¨n Card, ph−¬ng ph¸p huúnh quang gi¸n tiÕp IFAT, trë chøc n¨ng t¹o hång huyÕt cÇu cña lçh, tuû ph−¬ng ph¸p ELISA ®Ó chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh x−¬ng, lµm l−îng hång cÇu gi¶m sót nhiÒu. Hång xç cao vµ ph¸t hiÖn bÖnh sím.

cÇu bÞ tan vì biÕn thµnh chÊt vµng cña mËt (®¶m

- ë n−íc ta th−êng dïng ph−¬ng ph¸p tiªm s¾c tè) ngÊm vµo c¬ thÓ lµm niªm m¹c vµng. Tiªn truyÒn qua ®éng vËt thÝ nghiÖm (chuét b¹ch) ®Ó

mao trïng sinh s¶n nhiÒu cßn lµm t¾c cç m¹ch chÈn ®o¸n, cho ®é chÝnh xç cao.

m¸u nhá, lµm th−¬ng tæn vçh m¹ch m¸u, huyÕt dÞch xuÊt ra ngoµi nhiÒu, g©y thuû thòng. Do hÖ

6. §iÒu trÞ bÖnh

thÇn kinh bÞ tróng ®éc, con vËt èm cã triÖu chøng Ph¶i kÕt hîp ®iÒu trÞ diÖt ký sinh trïng, dïng thÇn kinh: run rÈy, b¹i liÖt, cøng ch©n, l¨n lén thuèc hç trî (trî tim) vµ t¨ng c−êng ch¨m sãc båi

®iªn cuång tr−íc khi chÕt. Ngùa c¸i thêi kú mang d−ìng cho con vËt. Cã thÓ dïng mét trong nh÷ng thai nhiÔm tiªn mao trïng th−êng bÞ s¶y thai.

thuèc sau:

- Naganin (Naganol, Bayer 205, Suramin).

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

LiÒu 0,01 - 0,015 g/kg thÓ träng. Pha víi n−íc

- C¨n cø vµo triÖu chøng ®iÓn h×nh nh− sèt sinh lý hoÆc n−íc cÊt thµnh dung dÞch 10% tiªm cao gi¸n ®o¹n, g©y sót nhanh, thuû thòng, liÖt vµo tÜnh m¹ch tai hoÆc cæ. Thuèc pha xong ph¶i 131

132

https://thuviensach.vn

dïng hÕt trong ngµy. NÕu tiªm qu¸ liÒu sÏ ¶nh h−ëng ®Õn tim, thËn, gan. Cã thÓ tiªm 2 lÇn cçh nhau 1-2 ngµy víi tæng liÒu 0,02 g/kg thÓ träng.

- Trypamidium liÒu 1mg/kg thÓ träng, tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch (pha víi n−íc cÊt thµnh dung

Ch−¬ng III

dÞch 1%). Tr−íc khi tiªm ph¶i dïng thuèc trî tim (long n·o hoÆc cafªin).

BÖNH ë LîN

- Veriben (=Berenil, Azidin) liÒu 3,5mg/kg thÓ

träng pha n−íc cÊt thµnh dung dÞch 10% tiªm b¾p 1. BÖNH DÞCH T¶ LîN Cæ §IÓN

thÞt hoÆc tÜnh m¹ch. Tr−íc khi tiªm ph¶i dïng

(Pestis suum; Classical swine fever)

thuèc trî tim m¹ch.

- Hé lý: Khi ®iÒu trÞ cho ngùa nghØ lµm viÖc 2 -

1. Ph©n bè

3 ngµy vµ ch¨m sãc nu«i d−ìng tèt.

BÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn lµ mét bÖnh truyÒn 7. Phßng bÖnh

nhiÔm phæ biÕn ë lîn, l©y lan nhanh, do virót g©y

- Ng¨n kh«ng cho tiªn mao trïng x©m nhËp ra, ®−îc Tæ chøc Thó y thÕ giíi (OIE) xÕp vµo vµo ngùa: Chuång tr¹i s¹ch sÏ, tho¸ng m¸t vÒ

danh sçh cç bÖnh cña ®éng vËt trªn c¹n vµ thñy mïa hÌ, Êm ¸p vÒ mïa ®«ng, cã mµnh che.

s¶n ph¶i th«ng b¸o dÞch (th¸ng 1/2013).

- §Þnh kú chÈn ®o¸n tiªn mao trïng vµ ®iÒu BÖnh lÇn ®Çu tiªn ®−îc ghi nhËn ë Mü, n¨m trÞ nh÷ng tr©u, bß, ngùa d−¬ng tÝnh Ýt nhÊt mçi 1833 vµ ®Õn n¨m 1855 bÖnh lan ra toµn n−íc Mü.

n¨m 2 lÇn vµo cuèi xu©n vµ ®Çu thu.

Sau ®ã bÖnh lan ra cç n−íc ch©u Mü, ch©u ¢u,

- §iÒu trÞ bæ sung nh÷ng ngùa, tr©u, bß èm ch©u ¸, ch©u Phi vµ ¤xtr©ylia.

b»ng Naganin, Trypamidium... KiÓm tra tiªn mao N¨m 1968 bÖnh nµy ®· gi¶m vµ ®−îc thanh trïng vµ ®iÒu trÞ nh÷ng gia sóc míi nhËp tr−íc to¸n ë mét sè n−íc nh−: ¤xtr©ylia, Cana®a, Thôy khi nhËp ®µn.

SÜ, Mü... ë Mü, chi phÝ cho ch−¬ng tr×nh thanh

- Ng¨n ngõa kh«ng cho ruåi vµ mßng truyÒn to¸n bÖnh kho¶ng 140 triÖu ®«la.

bÖnh: dïng thuèc xua c«n trïng vµ diÖt ruåi ë n−íc ta bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu tiªn mßng, ph¸t hiÖn bÖnh sím vµ ch÷a bÖnh kÞp thêi.

vµo n¨m 1923 - 1924, ë cç tØnh miÒn B¾c: Phó 133

134

https://thuviensach.vn

dïng hÕt trong ngµy. NÕu tiªm qu¸ liÒu sÏ ¶nh h−ëng ®Õn tim, thËn, gan. Cã thÓ tiªm 2 lÇn cçh nhau 1-2 ngµy víi tæng liÒu 0,02 g/kg thÓ träng.

- Trypamidium liÒu 1mg/kg thÓ träng, tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch (pha víi n−íc cÊt thµnh dung

Ch−¬ng III

dÞch 1%). Tr−íc khi tiªm ph¶i dïng thuèc trî tim (long n·o hoÆc cafªin).

BÖNH ë LîN

- Veriben (=Berenil, Azidin) liÒu 3,5mg/kg thÓ

träng pha n−íc cÊt thµnh dung dÞch 10% tiªm b¾p 1. BÖNH DÞCH T¶ LîN Cæ §IÓN

thÞt hoÆc tÜnh m¹ch. Tr−íc khi tiªm ph¶i dïng

(Pestis suum; Classical swine fever)

thuèc trî tim m¹ch.

- Hé lý: Khi ®iÒu trÞ cho ngùa nghØ lµm viÖc 2 -

1. Ph©n bè

3 ngµy vµ ch¨m sãc nu«i d−ìng tèt.

BÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn lµ mét bÖnh truyÒn 7. Phßng bÖnh

nhiÔm phæ biÕn ë lîn, l©y lan nhanh, do virót g©y

- Ng¨n kh«ng cho tiªn mao trïng x©m nhËp ra, ®−îc Tæ chøc Thó y thÕ giíi (OIE) xÕp vµo vµo ngùa: Chuång tr¹i s¹ch sÏ, tho¸ng m¸t vÒ

danh sçh cç bÖnh cña ®éng vËt trªn c¹n vµ thñy mïa hÌ, Êm ¸p vÒ mïa ®«ng, cã mµnh che.

s¶n ph¶i th«ng b¸o dÞch (th¸ng 1/2013).

- §Þnh kú chÈn ®o¸n tiªn mao trïng vµ ®iÒu BÖnh lÇn ®Çu tiªn ®−îc ghi nhËn ë Mü, n¨m trÞ nh÷ng tr©u, bß, ngùa d−¬ng tÝnh Ýt nhÊt mçi 1833 vµ ®Õn n¨m 1855 bÖnh lan ra toµn n−íc Mü.

n¨m 2 lÇn vµo cuèi xu©n vµ ®Çu thu.

Sau ®ã bÖnh lan ra cç n−íc ch©u Mü, ch©u ¢u,

- §iÒu trÞ bæ sung nh÷ng ngùa, tr©u, bß èm ch©u ¸, ch©u Phi vµ ¤xtr©ylia.

b»ng Naganin, Trypamidium... KiÓm tra tiªn mao N¨m 1968 bÖnh nµy ®· gi¶m vµ ®−îc thanh trïng vµ ®iÒu trÞ nh÷ng gia sóc míi nhËp tr−íc to¸n ë mét sè n−íc nh−: ¤xtr©ylia, Cana®a, Thôy khi nhËp ®µn.

SÜ, Mü... ë Mü, chi phÝ cho ch−¬ng tr×nh thanh

- Ng¨n ngõa kh«ng cho ruåi vµ mßng truyÒn to¸n bÖnh kho¶ng 140 triÖu ®«la.

bÖnh: dïng thuèc xua c«n trïng vµ diÖt ruåi ë n−íc ta bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu tiªn mßng, ph¸t hiÖn bÖnh sím vµ ch÷a bÖnh kÞp thêi.

vµo n¨m 1923 - 1924, ë cç tØnh miÒn B¾c: Phó 133

134

https://thuviensach.vn

Thä, Lµo Cai, S¬n La, Hµ T©y, Thanh Ho¸, NghÖ

3. TriÖu chøng bÖnh

An, Cao B»ng, B¾c K¹n, L¹ng S¬n, Th¸i Thêi kú nung bÖnh tõ 3 - 8 ngµy. BÖnh xuÊt Nguyªn... Sau ®ã, bÖnh ®· thÊy ë hÇu hÕt cç tØnh hiÖn víi 4 thÓ:

miÒn Nam vµ miÒn Trung.

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, bÖnh dÞch t¶ lîn ®· gi¶m

- ThÓ quçÊp tÝnh

nhiÒu. Nh−ng cç æ dÞch vÉn x¶y ra lÎ tÎ quanh BÖnh ph¸t ra nhanh chãng, lîn bÞ bÖnh chÕt n¨m ë mét sè tØnh biªn giíi phÝa B¾c: ViÖt Nam -

®ét ngét, kh«ng cã triÖu chøng l©m sµng ®Æc Lµo vµ ViÖt Nam - Campuchia.

tr−ng. Con vËt ®ang khoÎ tù nhiªn chª c¸m, ñ rò, Theo nhËn xÐt cña cç chuyªn gia thó y, thiÖt th©n nhiÖt t¨ng cao (41 - 420C) n«n möa, da ch©n, h¹i do bÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn g©y ra chiÕm 50%

trong ®ïi, d−íi bông ®á öng lªn råi tÝm l¹i. M¹ch tæng sè thiÖt h¹i do 4 bÖnh ®á cña lîn (bÖnh dÞch nhanh, kh«ng ®Òu, sau lo¹n nhÞp, thë nhanh vµ

t¶ lîn, bÖnh ®ãng dÊu, bÖnh tô huyÕt trïng, bÖnh thë dån råi chÕt, sau 1 - 2 ngµy tû lÖ chÕt 100%.

phã th−¬ng hµn) g©y ra.

- ThÓ cÊp tÝnh

2. Nguyªn nh©n bÖnh

ThÓ nµy th−êng gÆp ë n−íc ta. Lîn biÓu hiÖn Virut dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn thuéc hä Togaviridae, buån b·, biÕng ¨n hoÆc bá ¨n, t×m n¬i tèi ®Ó n»m, gièng Pestivirus, cã ARN.

th©n nhiÖt t¨ng (41 - 420C) trong 4 - 5 ngµy liÒn, ë nhiÖt ®é 55 - 600C virót bÞ diÖt sau 16 - 24

sau ®ã th©n nhiÖt h¹ xuèng lµ lóc con vËt Øa ch¶y giê. Virót bÒn v÷ng ë m«i tr−êng axit kh« (pH =

nÆng. Con vËt kh¸t n−íc, bá ¨n. Da máng phÝa 4,8 - 5,1). Trong thÞt muèi virót sèng ®−îc 73

bªn trong ®ïi xuÊt hiÖn nh÷ng nèt xuÊt huyÕt ®á ngµy. Do ®ã, mét trong cç con ®−êng l©y lan b»ng ®Çu ®inh ghim, h¹t ®Ëu, dÇn dÇn bÇm tÝm nguy hiÓm lµ do virót tån t¹i trong s¶n phÈm thÞt l¹i. Viªm kÕt m¹c vµ giç m¹c cã xuÊt tiÕt dÞch t−¬i ®«ng l¹nh cã thÓ tõ 4 - 10 th¸ng.

nhµy vµ dö ghÌn ë m¾t. ë xoang mòi còng cã dÞch Cç chñng virót dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn ph©n lËp xuÊt tiÕt vµ niªm m¹c mòi xuÊt huyÕt ®á.

tõ ®Þa ph−¬ng cã ®éc lùc rÊt khç nhau. Nh÷ng Lóc ®Çu lîn ®i t¸o khi th©n nhiÖt cao. Sau ®ã chñng cã ®éc lùc cao sÏ g©y bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh Øa ch¶y nÆng, ph©n lo·ng mµu xanh x¸m cã mïi víi tû lÖ chÕt cao. Cç chñng cã ®éc lùc trung b×nh tanh kh¼m ®Æc biÖt. Niªm m¹c måm miÖng bÞ

sÏ g©y bÖnh ë thÓ thø cÊp tÝnh hoÆc m·n tÝnh.

loÐt, phñ bùa vµng tr¾ng.

135

136

https://thuviensach.vn

Thä, Lµo Cai, S¬n La, Hµ T©y, Thanh Ho¸, NghÖ

3. TriÖu chøng bÖnh

An, Cao B»ng, B¾c K¹n, L¹ng S¬n, Th¸i Thêi kú nung bÖnh tõ 3 - 8 ngµy. BÖnh xuÊt Nguyªn... Sau ®ã, bÖnh ®· thÊy ë hÇu hÕt cç tØnh hiÖn víi 4 thÓ:

miÒn Nam vµ miÒn Trung.

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, bÖnh dÞch t¶ lîn ®· gi¶m

- ThÓ quçÊp tÝnh

nhiÒu. Nh−ng cç æ dÞch vÉn x¶y ra lÎ tÎ quanh BÖnh ph¸t ra nhanh chãng, lîn bÞ bÖnh chÕt n¨m ë mét sè tØnh biªn giíi phÝa B¾c: ViÖt Nam -

®ét ngét, kh«ng cã triÖu chøng l©m sµng ®Æc Lµo vµ ViÖt Nam - Campuchia.

tr−ng. Con vËt ®ang khoÎ tù nhiªn chª c¸m, ñ rò, Theo nhËn xÐt cña cç chuyªn gia thó y, thiÖt th©n nhiÖt t¨ng cao (41 - 420C) n«n möa, da ch©n, h¹i do bÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn g©y ra chiÕm 50%

trong ®ïi, d−íi bông ®á öng lªn råi tÝm l¹i. M¹ch tæng sè thiÖt h¹i do 4 bÖnh ®á cña lîn (bÖnh dÞch nhanh, kh«ng ®Òu, sau lo¹n nhÞp, thë nhanh vµ

t¶ lîn, bÖnh ®ãng dÊu, bÖnh tô huyÕt trïng, bÖnh thë dån råi chÕt, sau 1 - 2 ngµy tû lÖ chÕt 100%.

phã th−¬ng hµn) g©y ra.

- ThÓ cÊp tÝnh

2. Nguyªn nh©n bÖnh

ThÓ nµy th−êng gÆp ë n−íc ta. Lîn biÓu hiÖn Virut dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn thuéc hä Togaviridae, buån b·, biÕng ¨n hoÆc bá ¨n, t×m n¬i tèi ®Ó n»m, gièng Pestivirus, cã ARN.

th©n nhiÖt t¨ng (41 - 420C) trong 4 - 5 ngµy liÒn, ë nhiÖt ®é 55 - 600C virót bÞ diÖt sau 16 - 24

sau ®ã th©n nhiÖt h¹ xuèng lµ lóc con vËt Øa ch¶y giê. Virót bÒn v÷ng ë m«i tr−êng axit kh« (pH =

nÆng. Con vËt kh¸t n−íc, bá ¨n. Da máng phÝa 4,8 - 5,1). Trong thÞt muèi virót sèng ®−îc 73

bªn trong ®ïi xuÊt hiÖn nh÷ng nèt xuÊt huyÕt ®á ngµy. Do ®ã, mét trong cç con ®−êng l©y lan b»ng ®Çu ®inh ghim, h¹t ®Ëu, dÇn dÇn bÇm tÝm nguy hiÓm lµ do virót tån t¹i trong s¶n phÈm thÞt l¹i. Viªm kÕt m¹c vµ giç m¹c cã xuÊt tiÕt dÞch t−¬i ®«ng l¹nh cã thÓ tõ 4 - 10 th¸ng.

nhµy vµ dö ghÌn ë m¾t. ë xoang mòi còng cã dÞch Cç chñng virót dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn ph©n lËp xuÊt tiÕt vµ niªm m¹c mòi xuÊt huyÕt ®á.

tõ ®Þa ph−¬ng cã ®éc lùc rÊt khç nhau. Nh÷ng Lóc ®Çu lîn ®i t¸o khi th©n nhiÖt cao. Sau ®ã chñng cã ®éc lùc cao sÏ g©y bÖnh ë thÓ cÊp tÝnh Øa ch¶y nÆng, ph©n lo·ng mµu xanh x¸m cã mïi víi tû lÖ chÕt cao. Cç chñng cã ®éc lùc trung b×nh tanh kh¼m ®Æc biÖt. Niªm m¹c måm miÖng bÞ

sÏ g©y bÖnh ë thÓ thø cÊp tÝnh hoÆc m·n tÝnh.

loÐt, phñ bùa vµng tr¾ng.

135

136

https://thuviensach.vn

Virót còng g©y viªm n·o, xuÊt huyÕt d−íi ë lîn n¸i, ng−êi ta ph¸t hiÖn tr¹ng th¸i miÔn mµng n·o. Chøng co giËt xuÊt hiÖn, khi lîn sèt dÞch mang trïng vµ th¶i virót kÐo dµi, l©y truyÒn cao. Lîn bÞ bÖnh sÏ chÕt sau vµi ngµy. Tr−íc khi bÖnh ngay cho ®µn con cña chóng vµ lîn n¸i chöa chÕt, con vËt liÖt ch©n, ®i chÖnh cho¹ng, hoÆc b¹i th−êng s¶y thai.

liÖt toµn th©n. §èi víi lîn c¸i chöa, virót g©y s¶y thai, thai gç, thai dÞ d¹ng, chÕt l−u vµ lîn con 4. BÖnh tÝch

chÕt yÓu sau ®Î.

- ë thÓ cÊp tÝnh

- ThÓ thø cÊp

Niªm m¹c miÖng, lîi viªm; niªm m¹c d¹ dµy xuÊt huyÕt lÊm tÊm nh− ®Çu ®inh ghim cã vÕt BÖnh kÐo dµi ®Õn tuÇn thø 3. ë thÓ bÖnh nµy loÐt. ë ruét giµ, cç nèt loÐt trªn niªm m¹c h×nh cç triÖu chøng biÓu hiÖn nh− ë thÓ cÊp tÝnh cóc ¸o cã ®−êng trßn ®ång t©m vµ phñ bùa vµng nh−ng møc ®é nhÑ h¬n. BÖnh th−êng kÐo dµi cã x¸m, ®Æc biÖt cã nhiÒu ë van håi manh trµng.

nhiÔm khuÈn kÕ ph¸t do Salmonella, E. coli.

H¹ch l©m ba ruét tô m¸u, s−ng ®á thÉm vµ tÝm Khi cã bÖnh phã th−¬ng hµn kÕt hîp, con vËt bÞ

nh− ®¸ hoa v©n. L¸ lçh kh«ng s−ng hoÆc Ýt s−ng bÖnh Øa ch¶y nhiÒu, ph©n rÊt thèi. NÕu bÖnh cã mµ cã hiÖn t−îng nhåi huyÕt, xuÊt huyÕt ë viÒn ghÐp víi bÖnh tô huyÕt trïng th× cã nh÷ng triÖu lçh, mét trong nh÷ng bÖnh tÝch ®Æc tr−ng cña chøng viªm phæi hoÆc viªm mµng phæi, mòi bÖnh dÞch t¶ lîn. ThËn xuÊt huyÕt lÊm tÊm b»ng ch¶y dÞch nhÇy lÉn mñ. Lîn m¾c bÖnh thÓ nµy

®Çu ®inh ghim ë c¶ phÇn vá thËn vµ phÇn kÏ

th−êng chÕt 100%.

thËn. Niªm m¹c bµng quang cã hiÖn t−îng viªm cata vµ xuÊt huyÕt. Phæi vµ mµng phæi viªm tô

- ThÓ m·n tÝnh

m¸u, cã nh÷ng chÊm ®á xuÊt huyÕt. Tim th−êng Khi lîn qua ®−îc thÓ cÊp tÝnh hoÆc thø cÊp nh·o, phÇn t©m nhÜ bÞ xuÊt huyÕt, phÇn t©m thÊt tÝnh, bÖnh chuyÓn sang thÓ m·n tÝnh, tiÕn triÓn bÞ s−ng, c¬ tim bÞ sung huyÕt. Lîn bÖnh thØnh 1 - 2 th¸ng víi biÓu hiÖn cç triÖu chøng lóc ®i tho¶ng cã xuÊt huyÕt n·o, mµng n·o.

t¸o, lóc Øa ch¶y, ho, thë khã, trªn da cã vÕt tÝm.

Con vËt chÕt do kiÖt søc hoÆc cã thÓ khái nh−ng

- ë thÓ m·n tÝnh

gÇy cßm, mang trong m×nh vµ th¶i ra virót mét Nh÷ng bÖnh tÝch xuÊt huyÕt vµ nhåi m¸u hÇu thêi gian.

nh− Ýt thÊy hoÆc kh«ng thÊy. BÖnh tÝch th−êng thÊy 137

138

https://thuviensach.vn

Virót còng g©y viªm n·o, xuÊt huyÕt d−íi ë lîn n¸i, ng−êi ta ph¸t hiÖn tr¹ng th¸i miÔn mµng n·o. Chøng co giËt xuÊt hiÖn, khi lîn sèt dÞch mang trïng vµ th¶i virót kÐo dµi, l©y truyÒn cao. Lîn bÞ bÖnh sÏ chÕt sau vµi ngµy. Tr−íc khi bÖnh ngay cho ®µn con cña chóng vµ lîn n¸i chöa chÕt, con vËt liÖt ch©n, ®i chÖnh cho¹ng, hoÆc b¹i th−êng s¶y thai.

liÖt toµn th©n. §èi víi lîn c¸i chöa, virót g©y s¶y thai, thai gç, thai dÞ d¹ng, chÕt l−u vµ lîn con 4. BÖnh tÝch

chÕt yÓu sau ®Î.

- ë thÓ cÊp tÝnh

- ThÓ thø cÊp

Niªm m¹c miÖng, lîi viªm; niªm m¹c d¹ dµy xuÊt huyÕt lÊm tÊm nh− ®Çu ®inh ghim cã vÕt BÖnh kÐo dµi ®Õn tuÇn thø 3. ë thÓ bÖnh nµy loÐt. ë ruét giµ, cç nèt loÐt trªn niªm m¹c h×nh cç triÖu chøng biÓu hiÖn nh− ë thÓ cÊp tÝnh cóc ¸o cã ®−êng trßn ®ång t©m vµ phñ bùa vµng nh−ng møc ®é nhÑ h¬n. BÖnh th−êng kÐo dµi cã x¸m, ®Æc biÖt cã nhiÒu ë van håi manh trµng.

nhiÔm khuÈn kÕ ph¸t do Salmonella, E. coli.

H¹ch l©m ba ruét tô m¸u, s−ng ®á thÉm vµ tÝm Khi cã bÖnh phã th−¬ng hµn kÕt hîp, con vËt bÞ

nh− ®¸ hoa v©n. L¸ lçh kh«ng s−ng hoÆc Ýt s−ng bÖnh Øa ch¶y nhiÒu, ph©n rÊt thèi. NÕu bÖnh cã mµ cã hiÖn t−îng nhåi huyÕt, xuÊt huyÕt ë viÒn ghÐp víi bÖnh tô huyÕt trïng th× cã nh÷ng triÖu lçh, mét trong nh÷ng bÖnh tÝch ®Æc tr−ng cña chøng viªm phæi hoÆc viªm mµng phæi, mòi bÖnh dÞch t¶ lîn. ThËn xuÊt huyÕt lÊm tÊm b»ng ch¶y dÞch nhÇy lÉn mñ. Lîn m¾c bÖnh thÓ nµy

®Çu ®inh ghim ë c¶ phÇn vá thËn vµ phÇn kÏ

th−êng chÕt 100%.

thËn. Niªm m¹c bµng quang cã hiÖn t−îng viªm cata vµ xuÊt huyÕt. Phæi vµ mµng phæi viªm tô

- ThÓ m·n tÝnh

m¸u, cã nh÷ng chÊm ®á xuÊt huyÕt. Tim th−êng Khi lîn qua ®−îc thÓ cÊp tÝnh hoÆc thø cÊp nh·o, phÇn t©m nhÜ bÞ xuÊt huyÕt, phÇn t©m thÊt tÝnh, bÖnh chuyÓn sang thÓ m·n tÝnh, tiÕn triÓn bÞ s−ng, c¬ tim bÞ sung huyÕt. Lîn bÖnh thØnh 1 - 2 th¸ng víi biÓu hiÖn cç triÖu chøng lóc ®i tho¶ng cã xuÊt huyÕt n·o, mµng n·o.

t¸o, lóc Øa ch¶y, ho, thë khã, trªn da cã vÕt tÝm.

Con vËt chÕt do kiÖt søc hoÆc cã thÓ khái nh−ng

- ë thÓ m·n tÝnh

gÇy cßm, mang trong m×nh vµ th¶i ra virót mét Nh÷ng bÖnh tÝch xuÊt huyÕt vµ nhåi m¸u hÇu thêi gian.

nh− Ýt thÊy hoÆc kh«ng thÊy. BÖnh tÝch th−êng thÊy 137

138

https://thuviensach.vn

ë ruét víi cç nèt loÐt cã bê ë v¹n håi manh trµng. ë thÓ kh¸ng virót dÞch t¶ lîn vµ virót dÞch t¶

phæi cßn thÊy bÖnh tÝch viªm Cata.

tr©u, bß.

Sù ph¸t hiÖn ra kh¸ng thÓ cã thÓ lµ tiªu chuÈn 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

chÈn ®o¸n cho nh÷ng ®µn lîn bÞ bÖnh kh«ng cã

- ChÈn ®o¸n dÞch tÔ häc

biÓu hiÖn triÖu chøng l©m sµng.

BÖnh dÞch t¶ lîn l©y lan nhanh vµ réng, giÕt h¹i

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt

nhiÒu lîn ë tÊt c¶ cç løa tuæi nhÊt lµ lîn con, kh«ng cã vïng dÞch râ rÖt vÒ mÆt ®Þa lý.

+ Víi bÖnh dÞch t¶ lîn ch©u Phi: BÖnh dÞch t¶

lîn ch©u Phi x¶y ra m¹nh h¬n (100% lîn chÕt).

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

BiÓu hiÖn ®Æc tr−ng cña bÖnh lµ xuÊt huyÕt rÊt C¨n cø vµo mét sè triÖu chøng vµ bÖnh tÝch nÆng lan trµn ë phñ t¹ng vµ cç m«. Lçh s−ng to nh−: sèt cao (41 - 420C), viªm kÕt m¹c, yÕu ch©n chøa ®Çy m¸u, h¹ch l©m ba còng xuÊt huyÕt nÆng.

sau, ®i chÖnh cho¹ng, xuÊt huyÕt lÊm tÊm nh−

§Ó chÈn ®o¸n ph©n biÖt cÇn ph¶i dùa vµo cç

®Çu ®inh ghim hoÆc nèt ë vïng da máng. Lîn Øa ph−¬ng ph¸p nãi trªn ®Ó ph¸t hiÖn mÇm bÖnh.

ch¶y rÊt nÆng, Øa vät cÇn c©u khi h¹ nhiÖt. Niªm

+ Víi bÖnh phã th−¬ng hµn: BÖnh th−êng x¶y m¹c ruét tô huyÕt, xuÊt huyÕt; nhåi huyÕt ë lçh; ra ë lîn con tr−íc vµ sau thêi kú cai s÷a. TriÖu cã môn loÐt trßn ë van håi manh trµng.

chøng l©m sµng ®iÓn h×nh cña bÖnh lµ Øa ch¶y d÷

déi, trªn da lîn còng cã hiÖn t−îng xuÊt huyÕt ë

- Ph−¬ng ph¸p kh¸ng thÓ huúnh quang

chám tai vµ mâm. Dïng kh¸ng sinh cã thÓ ch÷a

gi¸n tiÕp (IFAT)

khái bÖnh (Streptomycin, Oxytetracylin).

Nh÷ng bÖnh phÈm ®−îc göi ®Õn chÈn ®o¸n lµ

+ Víi bÖnh viªm d¹ dµy ruét truyÒn nhiÔm h¹ch Amidan, lçh, thËn, ruét.

(TGE): lîn m¾c bÖnh TGE th©n nhiÖt kh«ng sèt Ph−¬ng ph¸p huúnh quang trªn l¸t m« bµo cao, tû lÖ chÕt thÊp. BÖnh chØ x¶y ra ë lîn con tõ 1 - 3

®«ng l¹nh lµ ph−¬ng ph¸p thùc hiÖn ®¬n gi¶n, tuÇn tuæi.

nhanh chãng vµ chÝnh xç.

6. Phßng bÖnh

- Ph¶n øng trung hoµ virót (VN)

- Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

Lµ ph¶n øng ®Æc hiÖu ®Ó ph©n biÖt kh¸ng ViÖc phßng bÖnh hiÖu qu¶ nhÊt lµ tiªm phßng 139

140

https://thuviensach.vn

ë ruét víi cç nèt loÐt cã bê ë v¹n håi manh trµng. ë thÓ kh¸ng virót dÞch t¶ lîn vµ virót dÞch t¶

phæi cßn thÊy bÖnh tÝch viªm Cata.

tr©u, bß.

Sù ph¸t hiÖn ra kh¸ng thÓ cã thÓ lµ tiªu chuÈn 5. ChÈn ®o¸n bÖnh

chÈn ®o¸n cho nh÷ng ®µn lîn bÞ bÖnh kh«ng cã

- ChÈn ®o¸n dÞch tÔ häc

biÓu hiÖn triÖu chøng l©m sµng.

BÖnh dÞch t¶ lîn l©y lan nhanh vµ réng, giÕt h¹i

- ChÈn ®o¸n ph©n biÖt

nhiÒu lîn ë tÊt c¶ cç løa tuæi nhÊt lµ lîn con, kh«ng cã vïng dÞch râ rÖt vÒ mÆt ®Þa lý.

+ Víi bÖnh dÞch t¶ lîn ch©u Phi: BÖnh dÞch t¶

lîn ch©u Phi x¶y ra m¹nh h¬n (100% lîn chÕt).

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

BiÓu hiÖn ®Æc tr−ng cña bÖnh lµ xuÊt huyÕt rÊt C¨n cø vµo mét sè triÖu chøng vµ bÖnh tÝch nÆng lan trµn ë phñ t¹ng vµ cç m«. Lçh s−ng to nh−: sèt cao (41 - 420C), viªm kÕt m¹c, yÕu ch©n chøa ®Çy m¸u, h¹ch l©m ba còng xuÊt huyÕt nÆng.

sau, ®i chÖnh cho¹ng, xuÊt huyÕt lÊm tÊm nh−

§Ó chÈn ®o¸n ph©n biÖt cÇn ph¶i dùa vµo cç

®Çu ®inh ghim hoÆc nèt ë vïng da máng. Lîn Øa ph−¬ng ph¸p nãi trªn ®Ó ph¸t hiÖn mÇm bÖnh.

ch¶y rÊt nÆng, Øa vät cÇn c©u khi h¹ nhiÖt. Niªm

+ Víi bÖnh phã th−¬ng hµn: BÖnh th−êng x¶y m¹c ruét tô huyÕt, xuÊt huyÕt; nhåi huyÕt ë lçh; ra ë lîn con tr−íc vµ sau thêi kú cai s÷a. TriÖu cã môn loÐt trßn ë van håi manh trµng.

chøng l©m sµng ®iÓn h×nh cña bÖnh lµ Øa ch¶y d÷

déi, trªn da lîn còng cã hiÖn t−îng xuÊt huyÕt ë

- Ph−¬ng ph¸p kh¸ng thÓ huúnh quang

chám tai vµ mâm. Dïng kh¸ng sinh cã thÓ ch÷a

gi¸n tiÕp (IFAT)

khái bÖnh (Streptomycin, Oxytetracylin).

Nh÷ng bÖnh phÈm ®−îc göi ®Õn chÈn ®o¸n lµ

+ Víi bÖnh viªm d¹ dµy ruét truyÒn nhiÔm h¹ch Amidan, lçh, thËn, ruét.

(TGE): lîn m¾c bÖnh TGE th©n nhiÖt kh«ng sèt Ph−¬ng ph¸p huúnh quang trªn l¸t m« bµo cao, tû lÖ chÕt thÊp. BÖnh chØ x¶y ra ë lîn con tõ 1 - 3

®«ng l¹nh lµ ph−¬ng ph¸p thùc hiÖn ®¬n gi¶n, tuÇn tuæi.

nhanh chãng vµ chÝnh xç.

6. Phßng bÖnh

- Ph¶n øng trung hoµ virót (VN)

- Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

Lµ ph¶n øng ®Æc hiÖu ®Ó ph©n biÖt kh¸ng ViÖc phßng bÖnh hiÖu qu¶ nhÊt lµ tiªm phßng 139

140

https://thuviensach.vn

v¾cxin. CÇn tiªm phßng sím cho lîn trªn 2 tuÇn 2. HéI CHøNG RèI LO¹N SINH S¶N

tuæi vµ tiªm bæ sung cho nh÷ng lîn 6 - 8 tuÇn tuæi Vµ H¤ HÊP ë LîN

ch−a ®−îc tiªm phßng vµo 2 tuÇn tuæi.

( Porcine Reproductive Respiratory

V¾cxin ®−îc dïng phæ biÕn hiÖn nay lµ v¾cxin

Syndrome - PRRS)

virót nh−îc ®éc chñng C t¹o ®−îc miÔn dÞch ch¾c ch¾n mét tuÇn lÔ sau khi tiªm vµ miÔn dÞch kÐo 1. Ph©n bè

dµi tõ 1 - 2 n¨m.

BÖnh cã tªn gäi khç lµ "bÖnh lîn tai xanh", ®·

Lîn n¸i miÔn dÞch truyÒn ®−îc kh¸ng thÓ cho

®−îc ph¸t hiÖn ë hÇu hÕt cç n−íc nu«i lîn víi lîn con qua s÷a ®Çu, kh¸ng thÓ cã thÓ tån t¹i ®−îc quy m« lín thuéc B¾c Mü vµ ch©u ¢u.

14 ngµy. Lîn s¬ sinh tiÕp thu kh¸ng thÓ thô ®éng ë n−íc ta, kÕt qu¶ ®iÒu tra ë 17 tr¹i lîn trong vßng tõ 5 - 8 tuÇn.

ngo¹i thuéc thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ §ång B×nh th−êng tiªm phßng cho lîn con vµo lóc 6

Nai ®· thÊy 15 tr¹i cã huyÕt thanh (+) ë lîn víi tuÇn tuæi vµ tiªm nh¾c l¹i 5 th¸ng sau. V¾cxin cã tû lÖ 12 - 20%.

tç dông b¶o hé lîn chèng l¹i bÖnh sau 7 - 10

GÇn ®©y, bÖnh lîn tai xanh (PRRS) ®· ph¸t ngµy ®−îc tiªm, do ®ã cã thÓ sö dông tiªm th¼ng sinh thµnh cç æ dÞch lín t¹i vïng ®ång b»ng v¾cxin vµo æ dÞch ®Ó dËp t¾t dÞch kÞp thêi.

s«ng Hång tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 5-2007 trªn

- Cç biÖn ph¸p vÖ sinh thó y:

ph¹m vi 146 x· thuéc 7 tØnh (H¶i D−¬ng, H−ng Yªn, B¾c Ninh, B¾c Giang, Th¸i B×nh, H¶i BiÖn ph¸p phßng bÖnh cã hiÖu qu¶ khi dÞch x¶y ra:

Phßng, Qu¶ng Ninh) lµm cho 31.750 lîn bÞ bÖnh,

- CÊm kh«ng ®−îc vËn chuyÓn lîn ra hoÆc vµo trong ®ã 7.296 lîn bÞ chÕt vµ tiªu huû. ë miÒn æ dÞch.

Trung, dÞch tai xanh còng x¶y ra ë 113 x· thuéc

- CÊm b¸n lîn vµ thÞt lîn èm.

4 tØnh (Qu¶ng Nam, Thõa Thiªn HuÕ, §µ N½ng,

- Tiªu ®éc chuång vµ dông cô ch¨n nu«i b»ng Qu¶ng Ng·i trong th¸ng 6 ®Õn th¸ng 7-2007, n−íc v«i 10%, xót 2%, Iodin 1%, n−íc v«i 10%, lµm cho 33.433 lîn bÞ bÖnh, trong ®ã sè lîn bÞ

v«i bét.

tiªu huû lµ 7.127 con.

- Xç lîn èm chÕt ch«n s©u gi÷a 2 líp v«i.

Trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2008, dÞch tai xanh l¹i

- Tiªm phßng bao v©y æ dÞch, cã thÓ tiªm th¼ng t¸i ph¸t ë 21 tØnh thuéc ®ång b»ng s«ng Hång, cç v¾cxin vµo æ dÞch ®Ó dËp t¾t dÞch.

tØnh miÒn Trung vµ miÒn Nam lµm cho kho¶ng 141

142

https://thuviensach.vn

v¾cxin. CÇn tiªm phßng sím cho lîn trªn 2 tuÇn 2. HéI CHøNG RèI LO¹N SINH S¶N

tuæi vµ tiªm bæ sung cho nh÷ng lîn 6 - 8 tuÇn tuæi Vµ H¤ HÊP ë LîN

ch−a ®−îc tiªm phßng vµo 2 tuÇn tuæi.

( Porcine Reproductive Respiratory

V¾cxin ®−îc dïng phæ biÕn hiÖn nay lµ v¾cxin

Syndrome - PRRS)

virót nh−îc ®éc chñng C t¹o ®−îc miÔn dÞch ch¾c ch¾n mét tuÇn lÔ sau khi tiªm vµ miÔn dÞch kÐo 1. Ph©n bè

dµi tõ 1 - 2 n¨m.

BÖnh cã tªn gäi khç lµ "bÖnh lîn tai xanh", ®·

Lîn n¸i miÔn dÞch truyÒn ®−îc kh¸ng thÓ cho

®−îc ph¸t hiÖn ë hÇu hÕt cç n−íc nu«i lîn víi lîn con qua s÷a ®Çu, kh¸ng thÓ cã thÓ tån t¹i ®−îc quy m« lín thuéc B¾c Mü vµ ch©u ¢u.

14 ngµy. Lîn s¬ sinh tiÕp thu kh¸ng thÓ thô ®éng ë n−íc ta, kÕt qu¶ ®iÒu tra ë 17 tr¹i lîn trong vßng tõ 5 - 8 tuÇn.

ngo¹i thuéc thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ §ång B×nh th−êng tiªm phßng cho lîn con vµo lóc 6

Nai ®· thÊy 15 tr¹i cã huyÕt thanh (+) ë lîn víi tuÇn tuæi vµ tiªm nh¾c l¹i 5 th¸ng sau. V¾cxin cã tû lÖ 12 - 20%.

tç dông b¶o hé lîn chèng l¹i bÖnh sau 7 - 10

GÇn ®©y, bÖnh lîn tai xanh (PRRS) ®· ph¸t ngµy ®−îc tiªm, do ®ã cã thÓ sö dông tiªm th¼ng sinh thµnh cç æ dÞch lín t¹i vïng ®ång b»ng v¾cxin vµo æ dÞch ®Ó dËp t¾t dÞch kÞp thêi.

s«ng Hång tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 5-2007 trªn

- Cç biÖn ph¸p vÖ sinh thó y:

ph¹m vi 146 x· thuéc 7 tØnh (H¶i D−¬ng, H−ng Yªn, B¾c Ninh, B¾c Giang, Th¸i B×nh, H¶i BiÖn ph¸p phßng bÖnh cã hiÖu qu¶ khi dÞch x¶y ra:

Phßng, Qu¶ng Ninh) lµm cho 31.750 lîn bÞ bÖnh,

- CÊm kh«ng ®−îc vËn chuyÓn lîn ra hoÆc vµo trong ®ã 7.296 lîn bÞ chÕt vµ tiªu huû. ë miÒn æ dÞch.

Trung, dÞch tai xanh còng x¶y ra ë 113 x· thuéc

- CÊm b¸n lîn vµ thÞt lîn èm.

4 tØnh (Qu¶ng Nam, Thõa Thiªn HuÕ, §µ N½ng,

- Tiªu ®éc chuång vµ dông cô ch¨n nu«i b»ng Qu¶ng Ng·i trong th¸ng 6 ®Õn th¸ng 7-2007, n−íc v«i 10%, xót 2%, Iodin 1%, n−íc v«i 10%, lµm cho 33.433 lîn bÞ bÖnh, trong ®ã sè lîn bÞ

v«i bét.

tiªu huû lµ 7.127 con.

- Xç lîn èm chÕt ch«n s©u gi÷a 2 líp v«i.

Trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2008, dÞch tai xanh l¹i

- Tiªm phßng bao v©y æ dÞch, cã thÓ tiªm th¼ng t¸i ph¸t ë 21 tØnh thuéc ®ång b»ng s«ng Hång, cç v¾cxin vµo æ dÞch ®Ó dËp t¾t dÞch.

tØnh miÒn Trung vµ miÒn Nam lµm cho kho¶ng 141

142

https://thuviensach.vn

110.000 lîn bÞ bÖnh ph¶i tiªu huû, g©y tæn thÊt

®−êng h« hÊp, khi lîn hÝt thë kh«ng khÝ cã mÇm rÊt lín vÒ kinh tÕ cho ch¨n nu«i lîn ë n−íc ta.

bÖnh. Sau khi x©m nhËp vµo c¬ thÓ lîn, virót tç N¨m 2010, dÞch tai xanh bïng ph¸t ë 29 tØnh

®éng ®Õn c¬ quan sinh dôc cña lîn c¸i g©y ra hiÖn thµnh trªn c¶ n−íc lµm 610.484 lîn m¾c bÖnh, t−îng viªm tö cung vµ ©m ®¹o, lµm gi¶m tû lÖ thô ph¶i tiªu hñy 345.611 con.

thai, ®Æc biÖt g©y s¶y thai ë lîn c¸i cã thai thêi kú 2, Trong cç n¨m 2011, 2012 vµ 6 th¸ng ®Çu n¨m chÕt l−u thai ë lîn cã thai thêi kú 3, ®Î non vµ lµm 2013, dÞch tai xanh tiÕp tôc x¶y ra ë nhiÒu tØnh lîn con chÕt yÓu. Lîn con theo mÑ vµ lîn sau cai thµnh phè, g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho ng−êi ch¨n nu«i.

s÷a bÞ bÖnh lµ do lîn mÑ truyÒn mÇm bÖnh.

Nh÷ng lîn con nµy th−êng gÇy yÕu, thÓ hiÖn héi 2. Nguyªn nh©n bÖnh

chøng viªm phæi râ rÖt: ch¶y dÞch mòi, thë khã, ho Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n ë lîn trong mét nhiÒu vÒ ban ®ªm vµ s¸ng sím, nhÊt lµ khi thêi thêi gian dµi tr−íc ®©y vÉn gäi lµ "bÖnh bÝ hiÓm", tiÕt trë l¹nh. ë cç ®µn lîn con mµ lîn mÑ bÞ bÖnh kh«ng râ nguyªn nh©n. Ngµy nay bÖnh ®· ®−îc th× tû lÖ bÞ l©y bÖnh cã thÓ tíi 30 - 40% vµ tû lÖ

cç nhµ khoa häc Hµ Lan vµ Mü nghiªn cøu, t×m chÕt 5 - 10%.

ra virót g©y bÖnh (n¨m 1990).

Sau thêi gian ñ bÖnh kho¶ng 4 - 7 ngµy, lîn

§ã lµ mét virót míi thuéc nhãm Arterivirus hä con sèt cao 40 - 41,70C, kÐm ¨n, uÓ o¶i, sau ®ã thÓ

Togaviridae, cã ARN ®−îc ®Æt tªn lµ Lelystad virót, hiÖn cç triÖu chøng viªm phæi nh−: thë khã (thë

®· g©y ra héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n nh−: s¶y thai, thÓ bông), ho t¨ng dÇn vµ ch¶y dÞch mòi. §Æc chÕt l−u thai ë lîn n¸i; lîn con chÕt yÓu sau khi sinh biÖt, lîn con vµ lîn choai bÞ bÖnh phÇn lín tai bÞ

vµ tr¹ng th¸i viªm phæi ë lîn con vµ lîn choai.

xanh tõng ®¸m nh− nèt chµm nªn cßn ®−îc gäi lµ

BÖnh ph©n bè réng ë cç n−íc nu«i lîn c«ng

“lîn tai xanh”.

nghiÖp cã quy m« lín nh−: Mü, Cana®a, Anh, Mæ kh¸m lîn n¸i bÞ bÖnh thÊy niªm m¹c tö Ph¸p, Hµ Lan... BÖnh còng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë cung ©m ®¹o bÞ tæn th−¬ng, ch¶y dÞch nhµy vµ mæ lîn nhËp néi ë cç n−íc ®ang ph¸t triÓn ë ch©u ¸

kh¸m lîn con bÞ bÖnh th−êng thÓ hiÖn: khÝ qu¶n vµ ch©u Phi.

cã dÞch vµ bät khÝ, phÕ nang tô huyÕt vµ viªm nhôc ho¸, bÞ ho¹i tö tõng ®¸m nhá. Mét sè lîn cßn 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

thÊy dÞch mñ trong khÝ qu¶n vµ phÕ nang do Virót x©m nhËp vµo c¬ thÓ lîn qua niªm m¹c nhiÔm khuÈn thø ph¸t.

143

144

https://thuviensach.vn

110.000 lîn bÞ bÖnh ph¶i tiªu huû, g©y tæn thÊt

®−êng h« hÊp, khi lîn hÝt thë kh«ng khÝ cã mÇm rÊt lín vÒ kinh tÕ cho ch¨n nu«i lîn ë n−íc ta.

bÖnh. Sau khi x©m nhËp vµo c¬ thÓ lîn, virót tç N¨m 2010, dÞch tai xanh bïng ph¸t ë 29 tØnh

®éng ®Õn c¬ quan sinh dôc cña lîn c¸i g©y ra hiÖn thµnh trªn c¶ n−íc lµm 610.484 lîn m¾c bÖnh, t−îng viªm tö cung vµ ©m ®¹o, lµm gi¶m tû lÖ thô ph¶i tiªu hñy 345.611 con.

thai, ®Æc biÖt g©y s¶y thai ë lîn c¸i cã thai thêi kú 2, Trong cç n¨m 2011, 2012 vµ 6 th¸ng ®Çu n¨m chÕt l−u thai ë lîn cã thai thêi kú 3, ®Î non vµ lµm 2013, dÞch tai xanh tiÕp tôc x¶y ra ë nhiÒu tØnh lîn con chÕt yÓu. Lîn con theo mÑ vµ lîn sau cai thµnh phè, g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho ng−êi ch¨n nu«i.

s÷a bÞ bÖnh lµ do lîn mÑ truyÒn mÇm bÖnh.

Nh÷ng lîn con nµy th−êng gÇy yÕu, thÓ hiÖn héi 2. Nguyªn nh©n bÖnh

chøng viªm phæi râ rÖt: ch¶y dÞch mòi, thë khã, ho Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n ë lîn trong mét nhiÒu vÒ ban ®ªm vµ s¸ng sím, nhÊt lµ khi thêi thêi gian dµi tr−íc ®©y vÉn gäi lµ "bÖnh bÝ hiÓm", tiÕt trë l¹nh. ë cç ®µn lîn con mµ lîn mÑ bÞ bÖnh kh«ng râ nguyªn nh©n. Ngµy nay bÖnh ®· ®−îc th× tû lÖ bÞ l©y bÖnh cã thÓ tíi 30 - 40% vµ tû lÖ

cç nhµ khoa häc Hµ Lan vµ Mü nghiªn cøu, t×m chÕt 5 - 10%.

ra virót g©y bÖnh (n¨m 1990).

Sau thêi gian ñ bÖnh kho¶ng 4 - 7 ngµy, lîn

§ã lµ mét virót míi thuéc nhãm Arterivirus hä con sèt cao 40 - 41,70C, kÐm ¨n, uÓ o¶i, sau ®ã thÓ

Togaviridae, cã ARN ®−îc ®Æt tªn lµ Lelystad virót, hiÖn cç triÖu chøng viªm phæi nh−: thë khã (thë

®· g©y ra héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n nh−: s¶y thai, thÓ bông), ho t¨ng dÇn vµ ch¶y dÞch mòi. §Æc chÕt l−u thai ë lîn n¸i; lîn con chÕt yÓu sau khi sinh biÖt, lîn con vµ lîn choai bÞ bÖnh phÇn lín tai bÞ

vµ tr¹ng th¸i viªm phæi ë lîn con vµ lîn choai.

xanh tõng ®¸m nh− nèt chµm nªn cßn ®−îc gäi lµ

BÖnh ph©n bè réng ë cç n−íc nu«i lîn c«ng

“lîn tai xanh”.

nghiÖp cã quy m« lín nh−: Mü, Cana®a, Anh, Mæ kh¸m lîn n¸i bÞ bÖnh thÊy niªm m¹c tö Ph¸p, Hµ Lan... BÖnh còng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë cung ©m ®¹o bÞ tæn th−¬ng, ch¶y dÞch nhµy vµ mæ lîn nhËp néi ë cç n−íc ®ang ph¸t triÓn ë ch©u ¸

kh¸m lîn con bÞ bÖnh th−êng thÓ hiÖn: khÝ qu¶n vµ ch©u Phi.

cã dÞch vµ bät khÝ, phÕ nang tô huyÕt vµ viªm nhôc ho¸, bÞ ho¹i tö tõng ®¸m nhá. Mét sè lîn cßn 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

thÊy dÞch mñ trong khÝ qu¶n vµ phÕ nang do Virót x©m nhËp vµo c¬ thÓ lîn qua niªm m¹c nhiÔm khuÈn thø ph¸t.

143

144

https://thuviensach.vn

Lîn ®ùc gièng bÞ bÖnh kh«ng thÓ hiÖn râ cç cç c¬ së ch¨n nu«i lîn sinh s¶n, nÕu thÊy ®µn triÖu chøng l©m sµng nh−ng vÉn mang virót vµ cã lîn n¸i cã hiÖn t−îng s¶y thai, thai chÕt l−u vµ

thÓ truyÒn virót cho lîn c¸i khi phèi gièng.

lîn con s¬ sinh chÕt yÓu; ®ång thêi lîn con theo mÑ, lîn choai cã tû lÖ cao bÞ viªm ®−êng h« hÊp 4. DÞch tÔ häc

th× ph¶i nghÜ ®Õn héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu cã thÓ c¶m nhiÔm h« hÊp do virót. Tuy nhiªn, lîn n¸i bÞ s¶y thai virus. Cç c¬ së ch¨n nu«i lîn c«ng nghiÖp víi quy cßn do nhiÒu virót vµ vi khuÈn khç nh−: virót m« lín, bÖnh th−êng l©y lan réng, tån t¹i l©u dµi Parvo, virót Aujeszky, virót dÞch t¶ lîn, vi khuÈn trong ®µn lîn n¸i, rÊt khã thanh to¸n. Lîn n¸i Brucella abortus vµ vi khuÈn Leptospira spp. Do th−êng truyÒn mÇm bÖnh cho bµo thai, g©y s¶y vËy, cÇn tiÕn hµnh chÈn ®o¸n vi sinh vËt nh−: thai, chÕt l−u thai vµ lîn con chÕt yÓu víi tû lÖ cao.

nu«i cÊy t×m virót trong bÖnh phÈm thu thËp tõ

- T¹i cç c¬ së xuÊt hiÖn bÖnh, m«i tr−êng bÞ «

lîn nghi bÞ bÖnh.

nhiÔm, bÖnh l©y lan quanh n¨m nh−ng tËp trung

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: Cç ph−¬ng ph¸p vµo thêi kú cã nhiÒu lîn n¸i phèi gièng vµ bÖnh ELISA vµ miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp IFAT

ph¸t sinh thµnh dÞch víi tû lÖ cao, lîn n¸i cã héi

®· ®−îc ¸p dông chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh xç cao chøng rèi lo¹n sinh s¶n, trong khi lîn con bÞ viªm (90 - 95%) vµ ph¸t hiÖn ®−îc lîn bÖnh sau 8 ngµy

®−êng h« hÊp phæ biÕn.

nhiÔm virót.

BÖnh cã thÓ l©y tõ n−íc nµy qua n−íc khç qua viÖc xuÊt nhËp lîn cã mang mÇm bÖnh mµ

6. §iÒu trÞ bÖnh

kh«ng ®−îc kiÓm dÞch chÆt chÏ. Mét sè n−íc ®ang HiÖn nay ch−a cã thuèc ®iÒu trÞ bÖnh ®Æc hiÖu ph¸t triÓn nhËp lîn gièng cã phÈm chÊt vµ n¨ng mµ chØ tiÕn hµnh ®iÒu trÞ cç bÖnh béi nhiÔm do vi suÊt cao tõ cç n−íc B¾c Mü vµ T©y ¢u, do kh«ng khuÈn g©y ra.

thùc hiÖn tèt c«ng tç kiÓm dÞch nªn ®· mang vµo ë cç n−íc nu«i lîn c«ng nghiÖp víi quy m«

cç n−íc nµy bÖnh rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp cho lín thuéc B¾c Mü, ch©u ¢u, ch©u ¸ vµ ch©u Phi,

®µn lîn.

khi ph¸t hiÖn trong ®µn lîn cã bÖnh rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp th× ng−êi ta th−êng diÖt sè 5. ChÈn ®o¸n

lîn bÞ bÖnh vµ thay thÕ c¶ ®µn lîn cã bÖnh rèi

- ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ: Trong lo¹n sinh s¶n ë c¬ së ch¨n nu«i, bëi lÏ bÖnh tån 145

146

https://thuviensach.vn

Lîn ®ùc gièng bÞ bÖnh kh«ng thÓ hiÖn râ cç cç c¬ së ch¨n nu«i lîn sinh s¶n, nÕu thÊy ®µn triÖu chøng l©m sµng nh−ng vÉn mang virót vµ cã lîn n¸i cã hiÖn t−îng s¶y thai, thai chÕt l−u vµ

thÓ truyÒn virót cho lîn c¸i khi phèi gièng.

lîn con s¬ sinh chÕt yÓu; ®ång thêi lîn con theo mÑ, lîn choai cã tû lÖ cao bÞ viªm ®−êng h« hÊp 4. DÞch tÔ häc

th× ph¶i nghÜ ®Õn héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu cã thÓ c¶m nhiÔm h« hÊp do virót. Tuy nhiªn, lîn n¸i bÞ s¶y thai virus. Cç c¬ së ch¨n nu«i lîn c«ng nghiÖp víi quy cßn do nhiÒu virót vµ vi khuÈn khç nh−: virót m« lín, bÖnh th−êng l©y lan réng, tån t¹i l©u dµi Parvo, virót Aujeszky, virót dÞch t¶ lîn, vi khuÈn trong ®µn lîn n¸i, rÊt khã thanh to¸n. Lîn n¸i Brucella abortus vµ vi khuÈn Leptospira spp. Do th−êng truyÒn mÇm bÖnh cho bµo thai, g©y s¶y vËy, cÇn tiÕn hµnh chÈn ®o¸n vi sinh vËt nh−: thai, chÕt l−u thai vµ lîn con chÕt yÓu víi tû lÖ cao.

nu«i cÊy t×m virót trong bÖnh phÈm thu thËp tõ

- T¹i cç c¬ së xuÊt hiÖn bÖnh, m«i tr−êng bÞ «

lîn nghi bÞ bÖnh.

nhiÔm, bÖnh l©y lan quanh n¨m nh−ng tËp trung

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: Cç ph−¬ng ph¸p vµo thêi kú cã nhiÒu lîn n¸i phèi gièng vµ bÖnh ELISA vµ miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp IFAT

ph¸t sinh thµnh dÞch víi tû lÖ cao, lîn n¸i cã héi

®· ®−îc ¸p dông chÈn ®o¸n cho ®é chÝnh xç cao chøng rèi lo¹n sinh s¶n, trong khi lîn con bÞ viªm (90 - 95%) vµ ph¸t hiÖn ®−îc lîn bÖnh sau 8 ngµy

®−êng h« hÊp phæ biÕn.

nhiÔm virót.

BÖnh cã thÓ l©y tõ n−íc nµy qua n−íc khç qua viÖc xuÊt nhËp lîn cã mang mÇm bÖnh mµ

6. §iÒu trÞ bÖnh

kh«ng ®−îc kiÓm dÞch chÆt chÏ. Mét sè n−íc ®ang HiÖn nay ch−a cã thuèc ®iÒu trÞ bÖnh ®Æc hiÖu ph¸t triÓn nhËp lîn gièng cã phÈm chÊt vµ n¨ng mµ chØ tiÕn hµnh ®iÒu trÞ cç bÖnh béi nhiÔm do vi suÊt cao tõ cç n−íc B¾c Mü vµ T©y ¢u, do kh«ng khuÈn g©y ra.

thùc hiÖn tèt c«ng tç kiÓm dÞch nªn ®· mang vµo ë cç n−íc nu«i lîn c«ng nghiÖp víi quy m«

cç n−íc nµy bÖnh rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp cho lín thuéc B¾c Mü, ch©u ¢u, ch©u ¸ vµ ch©u Phi,

®µn lîn.

khi ph¸t hiÖn trong ®µn lîn cã bÖnh rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp th× ng−êi ta th−êng diÖt sè 5. ChÈn ®o¸n

lîn bÞ bÖnh vµ thay thÕ c¶ ®µn lîn cã bÖnh rèi

- ChÈn ®o¸n l©m sµng vµ dÞch tÔ: Trong lo¹n sinh s¶n ë c¬ së ch¨n nu«i, bëi lÏ bÖnh tån 145

146

https://thuviensach.vn

t¹i vµ l−u hµnh l©u dµi trong ®µn lîn, rÊt khã

®Æc biÖt lµ khi nhËp lîn vµo c¬ së ch¨n nu«i.

thanh to¸n.

Ng−êi ta kh«ng nhËp lîn ë cç c¬ së ch¨n nu«i xuÊt hiÖn bÖnh vµ cç vïng dÞch tÔ.

7. Phßng bÖnh

Bèn biÖn ph¸p sau ®©y ®· ®−îc ¸p dông trong 3. BÖNH Tô HUYÕT TRïNG LîN

phßng, chèng héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h«

(Pasteurellosis suis)

hÊp ë lîn:

- Dïng v¾cxin nh−îc ®éc vµ v¾cxin v« ho¹t 1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

tiªm phßng bÖnh cho ®µn lîn ë nh÷ng vïng xuÊt BÖnh tô huyÕt trïng lîn lµ mét bÖnh truyÒn hiÖn bÖnh theo ®Þnh kú: 2 lÇn/n¨m. Nh−ng hiÖn nhiÔm th−êng ph¸t sinh r¶i rç, cã khi thµnh dÞch nay, ch−a cã v¾cxin nµo cã hiÖu lùc phßng bÖnh

®Þa ph−¬ng. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ viªm phæi, nh− mong muèn. Tiªm phßng ®Çy ®ñ cç bÖnh viªm mµng phæi, viªm mµng tim vµ nhiÔm trïng truyÒn nhiÔm cho lîn, ®Æc biÖt lµ 4 bÖnh ®á.

huyÕt. BÖnh cã ë kh¾p n¬i trªn thÕ giíi.

- øng dông cç ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n miÔn ë ViÖt Nam do ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ ®Êt ®ai dÞch (ELISA, IFAT) ®Ó ph¸t hiÖn sím lîn bÞ bÖnh

¶nh h−ëng ®Õn cç lo¹i vËt nu«i nªn cã sù liªn vµ lîn mang virót, xö lý kÞp thêi b»ng cçh: huû quan vÒ mÆt dÞch tÔ häc gi÷a cç bÖnh tô huyÕt bá lîn mang virót ®Ó tr¸nh l©y nhiÔm bÖnh trong trïng lîn, tr©u, bß vµ gia cÇm. BÖnh cã thÓ gÆp ë

®µn lîn. BiÖn ph¸p nµy ®−îc thùc hiÖn theo ®Þnh kh¾p cç miÒn n−íc ta vµ hÇu nh− n¨m nµo còng kú kÕt hîp víi theo dâi l©m sµng, dÞch tÔ trong ph¸t sinh dÞch.

®µn lîn cho phÐp ph¸t hiÖn sím lîn bÖnh. ë BÖnh nÆng ë nh÷ng vïng thÊp vµ Èm, vïng nh÷ng c¬ së ch¨n nu«i lîn mµ bÖnh tån t¹i l©u lÇy léi ven biÓn bÖnh ph¸t vµo mïa m−a tõ th¸ng dµi, g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho ®µn lîn, ng−êi ta ph¶i 5 - 10.

thay c¶ ®µn lîn gièng vµ ®Ó trèng chuång trong mét thêi gian 3 - 4 tuÇn.

2. Nguyªn nh©n bÖnh

- Thùc hiÖn tèt vÖ sinh chuång tr¹i vµ m«i

- Tç nh©n g©y bÖnh tô huyÕt trïng lîn lµ vi tr−êng ch¨n nu«i, cã sö dông phun thuèc s¸t khuÈn Pasteurella multocida, typ B (chñ yÕu).

trïng ®Þnh kú 2 tuÇn/lÇn (Iodin 1%).

Vi khuÈn cã h×nh cÇu trùc khuÈn, kÝch th−íc

- KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp lîn, 0,8 - 1 µm, Gram (-). Trªn th¹ch huyÕt thanh 147

148

https://thuviensach.vn

t¹i vµ l−u hµnh l©u dµi trong ®µn lîn, rÊt khã

®Æc biÖt lµ khi nhËp lîn vµo c¬ së ch¨n nu«i.

thanh to¸n.

Ng−êi ta kh«ng nhËp lîn ë cç c¬ së ch¨n nu«i xuÊt hiÖn bÖnh vµ cç vïng dÞch tÔ.

7. Phßng bÖnh

Bèn biÖn ph¸p sau ®©y ®· ®−îc ¸p dông trong 3. BÖNH Tô HUYÕT TRïNG LîN

phßng, chèng héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h«

(Pasteurellosis suis)

hÊp ë lîn:

- Dïng v¾cxin nh−îc ®éc vµ v¾cxin v« ho¹t 1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

tiªm phßng bÖnh cho ®µn lîn ë nh÷ng vïng xuÊt BÖnh tô huyÕt trïng lîn lµ mét bÖnh truyÒn hiÖn bÖnh theo ®Þnh kú: 2 lÇn/n¨m. Nh−ng hiÖn nhiÔm th−êng ph¸t sinh r¶i rç, cã khi thµnh dÞch nay, ch−a cã v¾cxin nµo cã hiÖu lùc phßng bÖnh

®Þa ph−¬ng. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ viªm phæi, nh− mong muèn. Tiªm phßng ®Çy ®ñ cç bÖnh viªm mµng phæi, viªm mµng tim vµ nhiÔm trïng truyÒn nhiÔm cho lîn, ®Æc biÖt lµ 4 bÖnh ®á.

huyÕt. BÖnh cã ë kh¾p n¬i trªn thÕ giíi.

- øng dông cç ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n miÔn ë ViÖt Nam do ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ ®Êt ®ai dÞch (ELISA, IFAT) ®Ó ph¸t hiÖn sím lîn bÞ bÖnh

¶nh h−ëng ®Õn cç lo¹i vËt nu«i nªn cã sù liªn vµ lîn mang virót, xö lý kÞp thêi b»ng cçh: huû quan vÒ mÆt dÞch tÔ häc gi÷a cç bÖnh tô huyÕt bá lîn mang virót ®Ó tr¸nh l©y nhiÔm bÖnh trong trïng lîn, tr©u, bß vµ gia cÇm. BÖnh cã thÓ gÆp ë

®µn lîn. BiÖn ph¸p nµy ®−îc thùc hiÖn theo ®Þnh kh¾p cç miÒn n−íc ta vµ hÇu nh− n¨m nµo còng kú kÕt hîp víi theo dâi l©m sµng, dÞch tÔ trong ph¸t sinh dÞch.

®µn lîn cho phÐp ph¸t hiÖn sím lîn bÖnh. ë BÖnh nÆng ë nh÷ng vïng thÊp vµ Èm, vïng nh÷ng c¬ së ch¨n nu«i lîn mµ bÖnh tån t¹i l©u lÇy léi ven biÓn bÖnh ph¸t vµo mïa m−a tõ th¸ng dµi, g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho ®µn lîn, ng−êi ta ph¶i 5 - 10.

thay c¶ ®µn lîn gièng vµ ®Ó trèng chuång trong mét thêi gian 3 - 4 tuÇn.

2. Nguyªn nh©n bÖnh

- Thùc hiÖn tèt vÖ sinh chuång tr¹i vµ m«i

- Tç nh©n g©y bÖnh tô huyÕt trïng lîn lµ vi tr−êng ch¨n nu«i, cã sö dông phun thuèc s¸t khuÈn Pasteurella multocida, typ B (chñ yÕu).

trïng ®Þnh kú 2 tuÇn/lÇn (Iodin 1%).

Vi khuÈn cã h×nh cÇu trùc khuÈn, kÝch th−íc

- KiÓm dÞch nghiªm ngÆt khi xuÊt nhËp lîn, 0,8 - 1 µm, Gram (-). Trªn th¹ch huyÕt thanh 147

148

https://thuviensach.vn

chóng mäc thµnh nh÷ng khuÈn l¹c trong nh−

vµ coi nh− mét chØ tiªu quan träng ®Ó gi¶i thÝch s−¬ng, cã dung quang.

qu¸ tr×nh sinh bÖnh cña vi khuÈn tô huyÕt trïng.

Cç yÕu tè tç ®éng lªn vi khuÈn

Thêi gian tån t¹i

Kh¸ng nguyªn Kh¸ng nguyªn

VËt chñ

D¹ng bÖnh

1. Trong m¸u, n−íc tiÓu ë ®iÒu kiÖn b×nh th−êng 5 ngµy

- Vá

- Th©n

A

5,6,7

Gia cÇm G©y Øa ch¶y

2. Trong tuû x−¬ng ë ®iÒu kiÖn b×nh th−êng 5 ngµy

A

7

Bß

Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

3. Cresyl 3% hoÆc n−íc v«i 10%

3 - 5 phót

A

1,3,5,7

Lîn

Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

4. ¸nh s¸ng mÆt trêi chiÕu s¸ng

5 phót

BÖnh ®−êng h« hÊp d¹ng cÊp

A

Thá

vµ m·n

- Cç typ vi khuÈn g©y bÖnh: Dùa trªn ph¶n A

6

Tr©u, bß B¹i - xuÊt huyÕt

øng kÕt tña ®· ph©n lo¹i vi khuÈn nµy thµnh 4

B

11

Bß, lîn

D¹ng tô huyÕt trïng cÊp tÝnh

typ vµ ký hiÖu A, B, C, D. VÒ sau viÖc ph©n lo¹i Viªm phæi ®Þa ph−¬ng, viªm teo

nµy ®Òu dùa trªn ph¶n øng ng−ng kÕt hång cÇu D

1,2,4,10

Lîn

mòi

gi¸n tiÕp. Cater ph¸t hiÖn thªm typ E vµ lo¹i ra D

1,4

Bß, cõu Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

typ C.

D

Gia cÇm D¹ng m·n tÝnh

- P.multocida cã hai d¹ng kh¸ng nguyªn chñ

§−êng h« hÊp d¹ng cÊp vµ

yÕu lµ K vµ O. Kh¸ng nguyªn K chØ cã ë vi khuÈn D

Thá

m·n tÝnh

t¹o d¹ng khuÈn l¹c S.

E

6

Bß

B¹i huyÕt, xuÊt huyÕt

Mét sè d¹ng do P.multocida t−¬ng øng víi cç typ huyÕt thanh khç nhau (xem b¶ng sau): 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

- Mét trong nh÷ng tÝnh chÊt quan träng cña

BÖnh lý

P.multocida t¹o nªn qu¸ tr×nh bÖnh lý vµ ®éc lùc cña vi khuÈn nµy. Nh÷ng ®éc tè nµy lµ lo¹i ®éc tè Trong phæi cña lîn khoÎ ®· cã mét l−îng kh¸

mµ cÊu tróc ho¸ häc gièng kh¸ng nguyªn O cã lín vi khuÈn P.multocida. Khi søc ®Ò kh¸ng cña tÝnh chÞu nhiÖt, nh−ng sÏ gi¶m ®éc ë 220C.

vËt chñ yÕu ®i, do nhiÒu yÕu tè stress tç ®éng lªn

- GÇn ®©y nhiÒu nhµ nghiªn cøu chó ý ®Õn sù c¬ thÓ hoÆc do sù x©m nhËp cña Mycoplasma khu tró vµ b¸m dÝnh vµo m« bµo cña P.multocida hyopneumoniae.

149

150

https://thuviensach.vn

chóng mäc thµnh nh÷ng khuÈn l¹c trong nh−

vµ coi nh− mét chØ tiªu quan träng ®Ó gi¶i thÝch s−¬ng, cã dung quang.

qu¸ tr×nh sinh bÖnh cña vi khuÈn tô huyÕt trïng.

Cç yÕu tè tç ®éng lªn vi khuÈn

Thêi gian tån t¹i

Kh¸ng nguyªn Kh¸ng nguyªn

VËt chñ

D¹ng bÖnh

1. Trong m¸u, n−íc tiÓu ë ®iÒu kiÖn b×nh th−êng 5 ngµy

- Vá

- Th©n

A

5,6,7

Gia cÇm G©y Øa ch¶y

2. Trong tuû x−¬ng ë ®iÒu kiÖn b×nh th−êng 5 ngµy

A

7

Bß

Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

3. Cresyl 3% hoÆc n−íc v«i 10%

3 - 5 phót

A

1,3,5,7

Lîn

Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

4. ¸nh s¸ng mÆt trêi chiÕu s¸ng

5 phót

BÖnh ®−êng h« hÊp d¹ng cÊp

A

Thá

vµ m·n

- Cç typ vi khuÈn g©y bÖnh: Dùa trªn ph¶n A

6

Tr©u, bß B¹i - xuÊt huyÕt

øng kÕt tña ®· ph©n lo¹i vi khuÈn nµy thµnh 4

B

11

Bß, lîn

D¹ng tô huyÕt trïng cÊp tÝnh

typ vµ ký hiÖu A, B, C, D. VÒ sau viÖc ph©n lo¹i Viªm phæi ®Þa ph−¬ng, viªm teo

nµy ®Òu dùa trªn ph¶n øng ng−ng kÕt hång cÇu D

1,2,4,10

Lîn

mòi

gi¸n tiÕp. Cater ph¸t hiÖn thªm typ E vµ lo¹i ra D

1,4

Bß, cõu Viªm phæi ®Þa ph−¬ng

typ C.

D

Gia cÇm D¹ng m·n tÝnh

- P.multocida cã hai d¹ng kh¸ng nguyªn chñ

§−êng h« hÊp d¹ng cÊp vµ

yÕu lµ K vµ O. Kh¸ng nguyªn K chØ cã ë vi khuÈn D

Thá

m·n tÝnh

t¹o d¹ng khuÈn l¹c S.

E

6

Bß

B¹i huyÕt, xuÊt huyÕt

Mét sè d¹ng do P.multocida t−¬ng øng víi cç typ huyÕt thanh khç nhau (xem b¶ng sau): 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

- Mét trong nh÷ng tÝnh chÊt quan träng cña

BÖnh lý

P.multocida t¹o nªn qu¸ tr×nh bÖnh lý vµ ®éc lùc cña vi khuÈn nµy. Nh÷ng ®éc tè nµy lµ lo¹i ®éc tè Trong phæi cña lîn khoÎ ®· cã mét l−îng kh¸

mµ cÊu tróc ho¸ häc gièng kh¸ng nguyªn O cã lín vi khuÈn P.multocida. Khi søc ®Ò kh¸ng cña tÝnh chÞu nhiÖt, nh−ng sÏ gi¶m ®éc ë 220C.

vËt chñ yÕu ®i, do nhiÒu yÕu tè stress tç ®éng lªn

- GÇn ®©y nhiÒu nhµ nghiªn cøu chó ý ®Õn sù c¬ thÓ hoÆc do sù x©m nhËp cña Mycoplasma khu tró vµ b¸m dÝnh vµo m« bµo cña P.multocida hyopneumoniae.

149

150

https://thuviensach.vn

BÖnh tô huyÕt trïng lîn g©y tæn th−¬ng chñ bao tim tÝch n−íc vµng. Lîn chÕt sau 3 - 4 ngµy yÕu ë ®−êng h« hÊp, ®Æc biÖt lµ ë phæi. BÖnh cã do hiÖn t−îng ng¹t thë, bÞ nhiÔm trïng huyÕt.

thÓ trë nªn trÇm träng do Êu trïng giun ®òa di

- ThÓ m·n tÝnh:

chuyÓn vµo phæi hoÆc do giun phæi g©y ra. §éc Con vËt bÞ bÖnh tiÕp tôc ho, cç khíp bÞ s−ng, tÝnh cña vi khuÈn tô huyÕt trïng cã kh¶ n¨ng do gÇy ®i, yÕu ít, sau 1 - 2 th¸ng lµ chÕt. Mét sè con néi ®éc tè tç dông lªn thµnh cç m¹ch m¸u, phçã thÓ vç bÐo ®−îc nh−ng khi giÕt thÞt, ng−êi ta huû sù nguyªn vÑn cña nã, lµm cho m¸u rØ vµo cç ph¸t hiÖn thÊy nhiÒu æ viªm trong phæi vµ khíp.

m« bµo xung quanh.

BÖnh tÝch

TriÖu chøng

- ThÓ quçÊp tÝnh: ThÓ bÖnh nµy lµm lîn bÞ

Thêi gian nung bÖnh tõ 1 - 14 ngµy. Cã hai bÖnh chÕt ®ét ngét, chøng xuÊt huyÕt vµ sung d¹ng bÖnh: d¹ng nhiÔm trïng huyÕt nh− mét bÖnh huyÕt cã thÓ thÊy ë kh¾p c¬ thÓ.

®éc lËp vµ mét d¹ng nh− c¶m nhiÔm thø ph¸t.

- ThÓ cÊp tÝnh

- ThÓ quçÊp tÝnh

Khi mæ kh¸m lîn bÞ bÖnh thÊy qu¸ tr×nh XuÊt hiÖn cç triÖu chøng nhiÔm trïng nhiÔm trïng huyÕt cÊp tÝnh, kÌm theo triÖu huyÕt, sèt cao 41 - 420C, thë dèc, mÖt nhäc, n»m chøng xuÊt huyÕt trªn kh¾p cç mµng thanh m¹c, bÖt. Do ho¹t ®éng tim rèi lo¹n nªn cã hiÖn t−îng niªm m¹c vµ cç c¬ quan bªn trong, nhiÒu ®iÓm ø m¸u, bÞ tÝm t¸i ë vïng bông, tai vµ bÑn. Lîn xuÊt huyÕt trªn da.

bÞ phï thòng d−íi da vïng hÇu, mÆt, tai, kÌm BÖnh tÝch ®Æc tr−ng thø hai lµ phï nÒ d−íi da, theo hiÖn t−îng viªm häng. Lîn chÕt sau 1 - 2

vïng cæ vµ vïng ngùc rÊt nÆng, tÝch nhiÒu n−íc ngµy. ThÓ bÖnh nµy, vi khuÈn th−êng g©y trong xoang ngùc vµ xoang bông.

nhiÔm trïng huyÕt.

Qu¸ tr×nh viªm nÆng kh¸ ®Æc tr−ng ë phæi nh−:

- ThÓ cÊp tÝnh

x¬ ho¸ vµ ho¹i tö trong phæi. Trong xoang ngùc vµ

TriÖu chøng chñ yÕu lµ ë phæi: lîn bÞ ho ngµy bao tim tÝch n−íc vµng cã lÉn fibrin vµ m¸u.

cµng nÆng, Ên m¹nh vïng ngùc lîn ph¶n øng ®au.

- ThÓ m·n tÝnh

HiÖn t−îng ø m¸u ph¸t triÓn, nªn xuÊt hiÖn Nh÷ng lîn bÞ bÖnh ë thÓ m·n tÝnh th−êng chÕt nhiÒu vÖt tÝm ®á trªn da ®Æc biÖt ë vïng hÇu, trong t×nh tr¹ng rÊt gÇy, nhiÒu vïng trong phæi bÞ

niªm m¹c bÞ tÝm t¸i, ch¶y n−íc mòi cã lÉn m¸u, x¬ ho¸; viªm x¬ ë mµng phæi vµ mµng phæi víi 151

152

https://thuviensach.vn

BÖnh tô huyÕt trïng lîn g©y tæn th−¬ng chñ bao tim tÝch n−íc vµng. Lîn chÕt sau 3 - 4 ngµy yÕu ë ®−êng h« hÊp, ®Æc biÖt lµ ë phæi. BÖnh cã do hiÖn t−îng ng¹t thë, bÞ nhiÔm trïng huyÕt.

thÓ trë nªn trÇm träng do Êu trïng giun ®òa di

- ThÓ m·n tÝnh:

chuyÓn vµo phæi hoÆc do giun phæi g©y ra. §éc Con vËt bÞ bÖnh tiÕp tôc ho, cç khíp bÞ s−ng, tÝnh cña vi khuÈn tô huyÕt trïng cã kh¶ n¨ng do gÇy ®i, yÕu ít, sau 1 - 2 th¸ng lµ chÕt. Mét sè con néi ®éc tè tç dông lªn thµnh cç m¹ch m¸u, phçã thÓ vç bÐo ®−îc nh−ng khi giÕt thÞt, ng−êi ta huû sù nguyªn vÑn cña nã, lµm cho m¸u rØ vµo cç ph¸t hiÖn thÊy nhiÒu æ viªm trong phæi vµ khíp.

m« bµo xung quanh.

BÖnh tÝch

TriÖu chøng

- ThÓ quçÊp tÝnh: ThÓ bÖnh nµy lµm lîn bÞ

Thêi gian nung bÖnh tõ 1 - 14 ngµy. Cã hai bÖnh chÕt ®ét ngét, chøng xuÊt huyÕt vµ sung d¹ng bÖnh: d¹ng nhiÔm trïng huyÕt nh− mét bÖnh huyÕt cã thÓ thÊy ë kh¾p c¬ thÓ.

®éc lËp vµ mét d¹ng nh− c¶m nhiÔm thø ph¸t.

- ThÓ cÊp tÝnh

- ThÓ quçÊp tÝnh

Khi mæ kh¸m lîn bÞ bÖnh thÊy qu¸ tr×nh XuÊt hiÖn cç triÖu chøng nhiÔm trïng nhiÔm trïng huyÕt cÊp tÝnh, kÌm theo triÖu huyÕt, sèt cao 41 - 420C, thë dèc, mÖt nhäc, n»m chøng xuÊt huyÕt trªn kh¾p cç mµng thanh m¹c, bÖt. Do ho¹t ®éng tim rèi lo¹n nªn cã hiÖn t−îng niªm m¹c vµ cç c¬ quan bªn trong, nhiÒu ®iÓm ø m¸u, bÞ tÝm t¸i ë vïng bông, tai vµ bÑn. Lîn xuÊt huyÕt trªn da.

bÞ phï thòng d−íi da vïng hÇu, mÆt, tai, kÌm BÖnh tÝch ®Æc tr−ng thø hai lµ phï nÒ d−íi da, theo hiÖn t−îng viªm häng. Lîn chÕt sau 1 - 2

vïng cæ vµ vïng ngùc rÊt nÆng, tÝch nhiÒu n−íc ngµy. ThÓ bÖnh nµy, vi khuÈn th−êng g©y trong xoang ngùc vµ xoang bông.

nhiÔm trïng huyÕt.

Qu¸ tr×nh viªm nÆng kh¸ ®Æc tr−ng ë phæi nh−:

- ThÓ cÊp tÝnh

x¬ ho¸ vµ ho¹i tö trong phæi. Trong xoang ngùc vµ

TriÖu chøng chñ yÕu lµ ë phæi: lîn bÞ ho ngµy bao tim tÝch n−íc vµng cã lÉn fibrin vµ m¸u.

cµng nÆng, Ên m¹nh vïng ngùc lîn ph¶n øng ®au.

- ThÓ m·n tÝnh

HiÖn t−îng ø m¸u ph¸t triÓn, nªn xuÊt hiÖn Nh÷ng lîn bÞ bÖnh ë thÓ m·n tÝnh th−êng chÕt nhiÒu vÖt tÝm ®á trªn da ®Æc biÖt ë vïng hÇu, trong t×nh tr¹ng rÊt gÇy, nhiÒu vïng trong phæi bÞ

niªm m¹c bÞ tÝm t¸i, ch¶y n−íc mòi cã lÉn m¸u, x¬ ho¸; viªm x¬ ë mµng phæi vµ mµng phæi víi 151

152

https://thuviensach.vn

hoµnh cçh m«, cã nh÷ng tr−êng hîp cßn ph¸t

- Mïa ph¸t bÖnh

hiÖn viªm khíp cã mñ.

ë n−íc ta mïa ph¸t bÖnh tô huyÕt trïng th−êng vµo mïa m−a vµ Èm −ít. V× vËy, viÖc tiªm phßng 4. DÞch tÔ häc

cÇn tiÕn hµnh tr−íc mïa m−a.

- §éng vËt c¶m nhiÔm

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

HÇu hÕt cç loµi thó hoang d¹i, thó nu«i vµ

ChÈn ®o¸n vi sinh vËt

chim mu«ng ®Òu mÉn c¶m víi bÖnh. Con vËt non m¾c bÖnh nÆng h¬n con vËt tr−ëng thµnh.

DÞch nhµy tõ niªm m¹c vµ m¸u lµ mÉu bÖnh phÈm ph©n lËp vi khuÈn tô huyÕt trïng. Cã thÓ

- Nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh

lÊy mÉu m¸u ë con vËt chÕt tõ phæi, dÞch xoang Nguån l©y lan bÖnh tô huyÕt trïng lîn chñ ngùc, bao tim, gan hoÆc m¸u tim ®Ó ph©n lËp vi yÕu lµ lîn bÞ bÖnh vµ mang th¶i vi trïng. Nguån khuÈn tô huyÕt trïng.

tµng tr÷ mÇm bÖnh lµ ®éng vËt hoang d¹i nh−: Trong tr−êng hîp vËn chuyÓn xa, cç bÖnh chån, c¸o, thá, loµi gËm nhÊm vµ cç loµi c«n phÈm cÇn ®−îc gi÷ trong l¹nh (hép ®ùng n−íc ®¸), trïng nh− bä chã, muçi, dÜn...

®Æc biÖt x−¬ng èng lµ bÖnh phÈm tèi −u nÕu Vi khuÈn tô huyÕt trïng còng lu«n cã trong c¬

kh«ng cã ®iÒu kiÖn gi÷ l¹nh.

thÓ lîn khoÎ m¹nh, khu tró trªn niªm m¹c ®−êng Trªn m«i tr−êng th¹ch Mc. Conkey chøa 5 -

h« hÊp trªn.

10% huyÕt thanh, khuÈn l¹c trong xanh, ¸nh s¸ng xiªn 450 cã xung quanh mµu cÇu vång rÊt ®Æc

- §−êng l©y truyÒn bÖnh

tr−ng. Dùa vµo tÝnh chÊt nµy cã thÓ chän ®−îc Vi khuÈn x©m nhËp vµo lîn qua ®−êng h« hÊp, chñng cã tÝnh kh¸ng nguyªn cao.

®−êng tiªu ho¸, qua vÕt x©y x−íc ë da, ë niªm

ChÈn ®o¸n ph©n biÖt

m¹c...

Vi trïng tô huyÕt trïng rÊt dÔ bÞ tiªu diÖt d−íi CÇn ph©n biÖt tô huyÕt trïng víi bÖnh cóm do tç dông cña cç chÊt s¸t trïng, ¸nh n¾ng mÆt virót; bÖnh do A.pleuropneumoniae, Bordetella trêi chiÕu th¼ng vµ nhiÖt ®é cao.

bronchiseptica,

Salmonella

choleraesuis

vµ

Trong c¬ thÓ gia sóc, vi trïng tô huyÕt trïng M.hyopneumoniae g©y ra. Nh÷ng bÖnh nãi trªn cã th−êng tån t¹i ë tr¹ng th¸i céng sinh víi vËt chñ.

thÓ dùa vµo tµi liÖu dÞch tÔ vµ bÖnh tÝch mæ kh¸m 153

154

https://thuviensach.vn

hoµnh cçh m«, cã nh÷ng tr−êng hîp cßn ph¸t

- Mïa ph¸t bÖnh

hiÖn viªm khíp cã mñ.

ë n−íc ta mïa ph¸t bÖnh tô huyÕt trïng th−êng vµo mïa m−a vµ Èm −ít. V× vËy, viÖc tiªm phßng 4. DÞch tÔ häc

cÇn tiÕn hµnh tr−íc mïa m−a.

- §éng vËt c¶m nhiÔm

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

HÇu hÕt cç loµi thó hoang d¹i, thó nu«i vµ

ChÈn ®o¸n vi sinh vËt

chim mu«ng ®Òu mÉn c¶m víi bÖnh. Con vËt non m¾c bÖnh nÆng h¬n con vËt tr−ëng thµnh.

DÞch nhµy tõ niªm m¹c vµ m¸u lµ mÉu bÖnh phÈm ph©n lËp vi khuÈn tô huyÕt trïng. Cã thÓ

- Nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh

lÊy mÉu m¸u ë con vËt chÕt tõ phæi, dÞch xoang Nguån l©y lan bÖnh tô huyÕt trïng lîn chñ ngùc, bao tim, gan hoÆc m¸u tim ®Ó ph©n lËp vi yÕu lµ lîn bÞ bÖnh vµ mang th¶i vi trïng. Nguån khuÈn tô huyÕt trïng.

tµng tr÷ mÇm bÖnh lµ ®éng vËt hoang d¹i nh−: Trong tr−êng hîp vËn chuyÓn xa, cç bÖnh chån, c¸o, thá, loµi gËm nhÊm vµ cç loµi c«n phÈm cÇn ®−îc gi÷ trong l¹nh (hép ®ùng n−íc ®¸), trïng nh− bä chã, muçi, dÜn...

®Æc biÖt x−¬ng èng lµ bÖnh phÈm tèi −u nÕu Vi khuÈn tô huyÕt trïng còng lu«n cã trong c¬

kh«ng cã ®iÒu kiÖn gi÷ l¹nh.

thÓ lîn khoÎ m¹nh, khu tró trªn niªm m¹c ®−êng Trªn m«i tr−êng th¹ch Mc. Conkey chøa 5 -

h« hÊp trªn.

10% huyÕt thanh, khuÈn l¹c trong xanh, ¸nh s¸ng xiªn 450 cã xung quanh mµu cÇu vång rÊt ®Æc

- §−êng l©y truyÒn bÖnh

tr−ng. Dùa vµo tÝnh chÊt nµy cã thÓ chän ®−îc Vi khuÈn x©m nhËp vµo lîn qua ®−êng h« hÊp, chñng cã tÝnh kh¸ng nguyªn cao.

®−êng tiªu ho¸, qua vÕt x©y x−íc ë da, ë niªm

ChÈn ®o¸n ph©n biÖt

m¹c...

Vi trïng tô huyÕt trïng rÊt dÔ bÞ tiªu diÖt d−íi CÇn ph©n biÖt tô huyÕt trïng víi bÖnh cóm do tç dông cña cç chÊt s¸t trïng, ¸nh n¾ng mÆt virót; bÖnh do A.pleuropneumoniae, Bordetella trêi chiÕu th¼ng vµ nhiÖt ®é cao.

bronchiseptica,

Salmonella

choleraesuis

vµ

Trong c¬ thÓ gia sóc, vi trïng tô huyÕt trïng M.hyopneumoniae g©y ra. Nh÷ng bÖnh nãi trªn cã th−êng tån t¹i ë tr¹ng th¸i céng sinh víi vËt chñ.

thÓ dùa vµo tµi liÖu dÞch tÔ vµ bÖnh tÝch mæ kh¸m 153

154

https://thuviensach.vn

®Ó ph©n biÖt, tuy nhiªn ®Ó kh¼ng ®Þnh kÕt qu¶

®iÒu trÞ cã hiÖu qu¶ cÇn ph¶i tiÕn hµnh lµm kh¸ng cÇn ph¶i ph©n lËp mÇm bÖnh vµ lµm ph¶n øng sinh ®å ®Ó chän lo¹i kh¸ng sinh cã hiÖu qu¶. Cã ho¸ sinh häc ®Ó ph©n biÖt.

thÓ dïng 01 trong cç phç ®å sau:

ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

Phç ®å 1:

- Ph¶n øng khuÕch t¸n miÔn dÞch trªn gel

- Thuèc ®iÒu trÞ: Kanamycin dïng liÒu th¹ch (AGID): Ph¶n øng nµy ®−îc dïng ®Ó xç 30mg/kg thÓ träng tiªm b¾p phèi hîp víi

®Þnh kh¸ng nguyªn th©n.

Sulfamerazin víi liÒu 50mg/kg thÓ träng cho Cç kh¸ng nguyªn th©n ®−îc chiÕt xuÊt b»ng uèng. Dïng thuèc liªn tôc 4 - 5 ngµy.

cçh ®un nãng 1000C hçn dÞch n−íc sinh lý cã

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ

chøa vi khuÈn. Cç kh¸ng nguyªn nµy t¹o thµnh träng: tiªm Analgin ®Ó h¹ nhiÖt; tiªm cafein, ph¶n øng kÕt tña trong kü thuËt khuÕch t¸n miÔn vitamin B1, C ®Ó n©ng cao thÓ tr¹ng.

dÞch gel th¹ch víi kh¸ng huyÕt thanh.

- Hé lý: cçh ly ®Ó ®iÒu trÞ; gi÷ chuång kh«

NÕu ph¶n øng d−¬ng tÝnh sÏ thÊy cç v¹ch kÕt s¹ch vµ phun thuèc s¸t trïng (Iodin 1%) 1-2

tña rÊt râ gi÷a kh¸ng nguyªn vµ kh¸ng nguyªn lÇn/tuÇn; nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt vËt bÖnh.

huyÕt thanh.

Phç ®å 2:

- Ph−¬ng ph¸p ®iÖn di miÔn dÞch: ch¹y ®iÖn di víi kh¸ng huyÕt thanh kh¸ng cç typ kh¸ng nguyªn vá

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% (HN Enrovet cña P.multocida. Dïng kh¸ng nguyªn vá ®Æc hiÖu 50T, RTD Enrofloxacin) tiªm 1 ml/20 kg thÓ träng cç typ cÇn xç ®Þnh ®Ó tiÕn hµnh kü thuËt nµy.

vµo b¾p thÞt; dïng thuèc 3-5 ngµy.

KÕt qu¶ d−¬ng tÝnh lµ gi÷a kh¸ng nguyªn vµ

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ träng: kh¸ng thÓ t¹o thµnh vÖt kÕt tña th¼ng hoÆc h¬i nh− Phç ®å 1.

vßng cung, dÔ nhËn thÊy khi chiÕu ¸nh s¸ng ®Ìn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

hoÆc trªn nÒn ®en.

Phç ®å 3:

6. §iÒu trÞ

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

V× P.multocida cã nhiÒu biÕn chñng kh¸ng l¹i Septicus...). Dïng liÒu 1ml/10 - 15kg thÓ tr¹ng; cç thuèc kh¸ng sinh th«ng th−êng, v× vËy muèn dïng thuèc 3 ngµy.

155

156

https://thuviensach.vn

®Ó ph©n biÖt, tuy nhiªn ®Ó kh¼ng ®Þnh kÕt qu¶

®iÒu trÞ cã hiÖu qu¶ cÇn ph¶i tiÕn hµnh lµm kh¸ng cÇn ph¶i ph©n lËp mÇm bÖnh vµ lµm ph¶n øng sinh ®å ®Ó chän lo¹i kh¸ng sinh cã hiÖu qu¶. Cã ho¸ sinh häc ®Ó ph©n biÖt.

thÓ dïng 01 trong cç phç ®å sau:

ChÈn ®o¸n miÔn dÞch

Phç ®å 1:

- Ph¶n øng khuÕch t¸n miÔn dÞch trªn gel

- Thuèc ®iÒu trÞ: Kanamycin dïng liÒu th¹ch (AGID): Ph¶n øng nµy ®−îc dïng ®Ó xç 30mg/kg thÓ träng tiªm b¾p phèi hîp víi

®Þnh kh¸ng nguyªn th©n.

Sulfamerazin víi liÒu 50mg/kg thÓ träng cho Cç kh¸ng nguyªn th©n ®−îc chiÕt xuÊt b»ng uèng. Dïng thuèc liªn tôc 4 - 5 ngµy.

cçh ®un nãng 1000C hçn dÞch n−íc sinh lý cã

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ

chøa vi khuÈn. Cç kh¸ng nguyªn nµy t¹o thµnh träng: tiªm Analgin ®Ó h¹ nhiÖt; tiªm cafein, ph¶n øng kÕt tña trong kü thuËt khuÕch t¸n miÔn vitamin B1, C ®Ó n©ng cao thÓ tr¹ng.

dÞch gel th¹ch víi kh¸ng huyÕt thanh.

- Hé lý: cçh ly ®Ó ®iÒu trÞ; gi÷ chuång kh«

NÕu ph¶n øng d−¬ng tÝnh sÏ thÊy cç v¹ch kÕt s¹ch vµ phun thuèc s¸t trïng (Iodin 1%) 1-2

tña rÊt râ gi÷a kh¸ng nguyªn vµ kh¸ng nguyªn lÇn/tuÇn; nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt vËt bÖnh.

huyÕt thanh.

Phç ®å 2:

- Ph−¬ng ph¸p ®iÖn di miÔn dÞch: ch¹y ®iÖn di víi kh¸ng huyÕt thanh kh¸ng cç typ kh¸ng nguyªn vá

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% (HN Enrovet cña P.multocida. Dïng kh¸ng nguyªn vá ®Æc hiÖu 50T, RTD Enrofloxacin) tiªm 1 ml/20 kg thÓ träng cç typ cÇn xç ®Þnh ®Ó tiÕn hµnh kü thuËt nµy.

vµo b¾p thÞt; dïng thuèc 3-5 ngµy.

KÕt qu¶ d−¬ng tÝnh lµ gi÷a kh¸ng nguyªn vµ

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ träng: kh¸ng thÓ t¹o thµnh vÖt kÕt tña th¼ng hoÆc h¬i nh− Phç ®å 1.

vßng cung, dÔ nhËn thÊy khi chiÕu ¸nh s¸ng ®Ìn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

hoÆc trªn nÒn ®en.

Phç ®å 3:

6. §iÒu trÞ

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

V× P.multocida cã nhiÒu biÕn chñng kh¸ng l¹i Septicus...). Dïng liÒu 1ml/10 - 15kg thÓ tr¹ng; cç thuèc kh¸ng sinh th«ng th−êng, v× vËy muèn dïng thuèc 3 ngµy.

155

156

https://thuviensach.vn

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ träng: v¾cxin tô dÊu 3 - 2 gåm 2 chñng vi khuÈn tô nh− Phç ®å 1.

huyÕt trïng vµ ®ãng dÊu lîn nh−îc ®éc, phßng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®−îc c¶ hai bÖnh nãi trªn, liÒu tiªm 3ml/con. Sau 7 - 8 ngµy tiªm miÔn dÞch ®· xuÊt hiÖn. §é dµi

Phç ®å 4:

miÔn dÞch ®¹t 6 th¸ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Clorphenicol (Hanflor, RTD

Mét ®Æc ®iÓm cÇn chó ý lµ v¾cxin nh−îc ®éc dÔ

Flarfen). Dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng; tiªm 2

gi¶m hiÖu lùc nªn v¾cxin ph¶i ®−îc b¶o qu¶n ngµy/lÇn.

trong tñ l¹nh ë 4 - 100C.

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ tr¹ng: nh− Phç ®å 1.

Phßng bÖnh b»ng biÖn ph¸p vÖ sinh thó y

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

BiÖn ph¸p phßng, chèng bÖnh tô huyÕt trïng chñ yÕu lµ thùc hiÖn nghiªm ngÆt cç ®iÒu kiÖn 7. Phßng bÖnh

cçh ly khi bæ sung lîn míi vµo ®µn, v× cã thÓ cã

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

nh÷ng tr−êng hîp lîn ®· ñ bÖnh mµ ta kh«ng HiÖn nay, trong thùc tÕ ë n−íc ta cç v¾cxin nhËn thÊy.

tô huyÕt trïng ®ang sö dông hÇu hÕt lµ v¾cxin

- ¸p dông cç biÖn ph¸p s¸t trïng ch©n ë cöa v« ho¹t.

ra vµo, cã quÇn ¸o b¶o hé lao ®éng cho c«ng nh©n

- V¾cxin nhò ho¸

ch¨n nu«i, chuång t©n ®¸o, ®Þnh kú dïng thuèc V¾cxin nhò ho¸ phßng bÖnh tô huyÕt trïng lîn s¸t trïng chuång tr¹i.

®· ®−îc ViÖn Thó y nghiªn cøu chÕ t¹o vµ thö

- Khi cã dÞch bÖnh tô huyÕt trïng næ ra, c¬ së nghiÖm tõ n¨m 1977. KÕt qu¶ thö nghiÖm cho thÊy ch¨n nu«i ph¶i ¸p dông khÈn cÊp nh÷ng biÖn v¾cxin b¶o tån ®−îc l©u trong c¬ thÓ lîn, t¹o ®−îc ph¸p sau:

miÔn dÞch æn ®Þnh víi liÒu tiªm 1 - 2ml/lîn, sau

+ CÊm viÖc xuÊt nhËp gia sóc trong khu vùc tiªm 15 - 20 ngµy t¹o ®−îc miÔn dÞch cho lîn vµ

cã dÞch.

miÔn dÞch kÐo dµi 6 - 8 th¸ng.

+ Gia sóc bÞ bÖnh ®−îc cçh ly, ch¨m sãc riªng,

- V¾cxin keo phÌn

th−êng xuyªn kiÓm tra th©n nhiÖt vµ dïng kh¸ng ë n−íc ta v¾cxin nh−îc ®éc do NguyÔn V¨n sinh ®iÒu trÞ kÞp thêi.

L·m (n¨m 1985) chÕ t¹o thµnh c«ng cã tªn lµ

+ Tiªm phßng v¾cxin th¼ng vµo æ dÞch.

157

158

https://thuviensach.vn

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ träng: v¾cxin tô dÊu 3 - 2 gåm 2 chñng vi khuÈn tô nh− Phç ®å 1.

huyÕt trïng vµ ®ãng dÊu lîn nh−îc ®éc, phßng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®−îc c¶ hai bÖnh nãi trªn, liÒu tiªm 3ml/con. Sau 7 - 8 ngµy tiªm miÔn dÞch ®· xuÊt hiÖn. §é dµi

Phç ®å 4:

miÔn dÞch ®¹t 6 th¸ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Clorphenicol (Hanflor, RTD

Mét ®Æc ®iÓm cÇn chó ý lµ v¾cxin nh−îc ®éc dÔ

Flarfen). Dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng; tiªm 2

gi¶m hiÖu lùc nªn v¾cxin ph¶i ®−îc b¶o qu¶n ngµy/lÇn.

trong tñ l¹nh ë 4 - 100C.

- Thuèc ch÷a triÖu chøng vµ n©ng cao thÓ tr¹ng: nh− Phç ®å 1.

Phßng bÖnh b»ng biÖn ph¸p vÖ sinh thó y

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

BiÖn ph¸p phßng, chèng bÖnh tô huyÕt trïng chñ yÕu lµ thùc hiÖn nghiªm ngÆt cç ®iÒu kiÖn 7. Phßng bÖnh

cçh ly khi bæ sung lîn míi vµo ®µn, v× cã thÓ cã

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

nh÷ng tr−êng hîp lîn ®· ñ bÖnh mµ ta kh«ng HiÖn nay, trong thùc tÕ ë n−íc ta cç v¾cxin nhËn thÊy.

tô huyÕt trïng ®ang sö dông hÇu hÕt lµ v¾cxin

- ¸p dông cç biÖn ph¸p s¸t trïng ch©n ë cöa v« ho¹t.

ra vµo, cã quÇn ¸o b¶o hé lao ®éng cho c«ng nh©n

- V¾cxin nhò ho¸

ch¨n nu«i, chuång t©n ®¸o, ®Þnh kú dïng thuèc V¾cxin nhò ho¸ phßng bÖnh tô huyÕt trïng lîn s¸t trïng chuång tr¹i.

®· ®−îc ViÖn Thó y nghiªn cøu chÕ t¹o vµ thö

- Khi cã dÞch bÖnh tô huyÕt trïng næ ra, c¬ së nghiÖm tõ n¨m 1977. KÕt qu¶ thö nghiÖm cho thÊy ch¨n nu«i ph¶i ¸p dông khÈn cÊp nh÷ng biÖn v¾cxin b¶o tån ®−îc l©u trong c¬ thÓ lîn, t¹o ®−îc ph¸p sau:

miÔn dÞch æn ®Þnh víi liÒu tiªm 1 - 2ml/lîn, sau

+ CÊm viÖc xuÊt nhËp gia sóc trong khu vùc tiªm 15 - 20 ngµy t¹o ®−îc miÔn dÞch cho lîn vµ

cã dÞch.

miÔn dÞch kÐo dµi 6 - 8 th¸ng.

+ Gia sóc bÞ bÖnh ®−îc cçh ly, ch¨m sãc riªng,

- V¾cxin keo phÌn

th−êng xuyªn kiÓm tra th©n nhiÖt vµ dïng kh¸ng ë n−íc ta v¾cxin nh−îc ®éc do NguyÔn V¨n sinh ®iÒu trÞ kÞp thêi.

L·m (n¨m 1985) chÕ t¹o thµnh c«ng cã tªn lµ

+ Tiªm phßng v¾cxin th¼ng vµo æ dÞch.

157

158

https://thuviensach.vn

+ ViÖc tiªu ®éc ®−îc tiÕn hµnh sau mçi lÇn ph¸t 2. Nguyªn nh©n bÖnh

hiÖn lîn bÖnh.

- BÖnh ®ãng dÊu lîn do vi khuÈn

+ CÇn tiÕn hµnh vÖ sinh chuång tr¹i b»ng Erysipelothrix rhusiopathiae g©y ra vµ ®−îc n−íc v«i 10%, dung dÞch NaOH 2% ®ång thêi tiÕn Robert Kock ph¸t hiÖn n¨m 1878.

hµnh diÖt loµi gÆm nhÊm, v× chóng lµ nguån tµng Vi khuÈn b¾t mµu Gram d−¬ng, kh«ng di tr÷ mÇm bÖnh tô huyÕt trïng.

®éng, cã d¹ng h×nh gËy hoÆc cong, ®øng thµnh tõng ®«i hoÆc 4 vi khuÈn lµm thµnh chuçi ng¾n, 4. BÖNH §ãNG DÊU LîN

cã chiÒu dµi 0,8 - 2,5µm, réng 0,2 - 0,4 µm.

(Erysipelas suis)

Vi khuÈn hiÕu khÝ ph¸t triÓn tèt ë m«i tr−êng 1. Ph©n bè

cã pH = 7,4 - 7,8; trong xç ®em ch«n d−íi ®Êt sèng ®−îc 9 th¸ng; ®em sÊy kh« sèng hµng tuÇn; BÖnh cã ë nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi: ch©u ¢u, trong Èm tèi, ë 370C kh«ng sèng ®−îc 1 th¸ng. ë ch©u Mü, ch©u ¸, ch©u Phi. BÖnh ®ãng dÊu lîn ®·

600C vi khuÈn chÕt sau 15 phót. Dung dÞch NaOH

cã tõ rÊt l©u ë ViÖt Nam, tr−íc ®©y ng−êi ta gäi lµ

2% vµ n−íc v«i 10% ®Òu cã kh¶ n¨ng giÕt chÕt vi

“dÞch quan «n ®ãng dÊu”. BÖnh cã ë tÊt c¶ cç khuÈn sau vµi giê.

vïng sinh th¸i; ®Æc biÖt ë phÝa B¾c, bÖnh ph©n bè

- CÊu tróc kh¸ng nguyªn

réng ë vïng ®ång b»ng.

T¹i ViÖt Nam ®· ph©n lËp 26 chñng: gÇn nöa BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu tiªn ë n−íc ta sè chñng thuéc serotyp D, 1/4 thuéc serotyp E, 2

vµo n¨m 1933 ë Th¸i B×nh, Nam §Þnh. Mét sè æ chñng thuéc serotyp N, 4 chñng khç chÐo gi÷a D

dÞch lín, ph¸t sinh tõ mïa ®«ng n¨m 1956 kÐo vµ F, 2 chñng thuéc serotyp N, 4 chñng khç chÐo dµi ®Õn hÕt mïa xu©n n¨m 1957 x¶y ra ë 1.531

gi÷a D vµ F, 2 chñng kh«ng thuéc serotyp nµo.

x· cã dÞch (trong 27 tØnh), sè lîn èm kho¶ng 8

v¹n con, sè ch÷a khái 33.077 con, sè ®−îc tiªm 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

phßng lµ 223.106 con. HiÖn nay, bÖnh ®· gi¶m

TriÖu chøng

nhiÒu nh−ng h»ng n¨m cç æ dÞch nhá vÉn lÎ tÎ

x¶y ra ë mét sè tØnh thuéc trung du vµ miÒn nói Thêi kú nung bÖnh tõ 1 - 8 ngµy, trung b×nh phÝa B¾c.

3 - 5 ngµy. Lîn bÞ bÖnh ë 3 thÓ:

159

160

https://thuviensach.vn

+ ViÖc tiªu ®éc ®−îc tiÕn hµnh sau mçi lÇn ph¸t 2. Nguyªn nh©n bÖnh

hiÖn lîn bÖnh.

- BÖnh ®ãng dÊu lîn do vi khuÈn

+ CÇn tiÕn hµnh vÖ sinh chuång tr¹i b»ng Erysipelothrix rhusiopathiae g©y ra vµ ®−îc n−íc v«i 10%, dung dÞch NaOH 2% ®ång thêi tiÕn Robert Kock ph¸t hiÖn n¨m 1878.

hµnh diÖt loµi gÆm nhÊm, v× chóng lµ nguån tµng Vi khuÈn b¾t mµu Gram d−¬ng, kh«ng di tr÷ mÇm bÖnh tô huyÕt trïng.

®éng, cã d¹ng h×nh gËy hoÆc cong, ®øng thµnh tõng ®«i hoÆc 4 vi khuÈn lµm thµnh chuçi ng¾n, 4. BÖNH §ãNG DÊU LîN

cã chiÒu dµi 0,8 - 2,5µm, réng 0,2 - 0,4 µm.

(Erysipelas suis)

Vi khuÈn hiÕu khÝ ph¸t triÓn tèt ë m«i tr−êng 1. Ph©n bè

cã pH = 7,4 - 7,8; trong xç ®em ch«n d−íi ®Êt sèng ®−îc 9 th¸ng; ®em sÊy kh« sèng hµng tuÇn; BÖnh cã ë nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi: ch©u ¢u, trong Èm tèi, ë 370C kh«ng sèng ®−îc 1 th¸ng. ë ch©u Mü, ch©u ¸, ch©u Phi. BÖnh ®ãng dÊu lîn ®·

600C vi khuÈn chÕt sau 15 phót. Dung dÞch NaOH

cã tõ rÊt l©u ë ViÖt Nam, tr−íc ®©y ng−êi ta gäi lµ

2% vµ n−íc v«i 10% ®Òu cã kh¶ n¨ng giÕt chÕt vi

“dÞch quan «n ®ãng dÊu”. BÖnh cã ë tÊt c¶ cç khuÈn sau vµi giê.

vïng sinh th¸i; ®Æc biÖt ë phÝa B¾c, bÖnh ph©n bè

- CÊu tróc kh¸ng nguyªn

réng ë vïng ®ång b»ng.

T¹i ViÖt Nam ®· ph©n lËp 26 chñng: gÇn nöa BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu tiªn ë n−íc ta sè chñng thuéc serotyp D, 1/4 thuéc serotyp E, 2

vµo n¨m 1933 ë Th¸i B×nh, Nam §Þnh. Mét sè æ chñng thuéc serotyp N, 4 chñng khç chÐo gi÷a D

dÞch lín, ph¸t sinh tõ mïa ®«ng n¨m 1956 kÐo vµ F, 2 chñng thuéc serotyp N, 4 chñng khç chÐo dµi ®Õn hÕt mïa xu©n n¨m 1957 x¶y ra ë 1.531

gi÷a D vµ F, 2 chñng kh«ng thuéc serotyp nµo.

x· cã dÞch (trong 27 tØnh), sè lîn èm kho¶ng 8

v¹n con, sè ch÷a khái 33.077 con, sè ®−îc tiªm 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

phßng lµ 223.106 con. HiÖn nay, bÖnh ®· gi¶m

TriÖu chøng

nhiÒu nh−ng h»ng n¨m cç æ dÞch nhá vÉn lÎ tÎ

x¶y ra ë mét sè tØnh thuéc trung du vµ miÒn nói Thêi kú nung bÖnh tõ 1 - 8 ngµy, trung b×nh phÝa B¾c.

3 - 5 ngµy. Lîn bÞ bÖnh ë 3 thÓ:

159

160

https://thuviensach.vn

- ThÓ quçÊp tÝnh thiÕu m¸u, niªm m¹c nhît nh¹t, th©n nhiÖt b×nh Lîn bÞ bÖnh nhiÔm trïng huyÕt th−êng chÕt th−êng hoÆc sèt nhÑ. Cã thÓ thÊy 3 triÖu chøng sau 2 - 3 giê hoÆc 12 - 24 giê khi th©n nhiÖt h¹.

chñ yÕu: viªm néi t©m m¹c, viªm khíp x−¬ng vµ

Sèt cao 41 - 420C, m¾t ®á, con vËt kh«ng ¨n ho¹i tö da. Van tim sÇn sïi nh− hoa sóp l¬, phæi uèng, ®iªn cuång lång lén råi róc ®Çu vµo khe thuû thòng.

chuång mµ chÕt hoÆc héc m¸u ra chÕt. Lîn chÕt TriÖu chøng ho¹i tö thÊy ë nhiÒu n¬i trªn c¬

nhanh, ch−a kÞp thÓ hiÖn dÊu hiÖu ®Æc tr−ng l©m thÓ: l−ng, bông, vai, ®Çu, tai... Da s−ng ®á lan sµng cña bÖnh.

réng ra thµnh m¶ng lín, mµu ®á, kh«ng ®au, ho¹i

- ThÓ cÊp tÝnh

tö, loÐt ch¶y n−íc h«i thèi vµ trãc da tõng m¶ng ThÓ nµy th−êng thÊy: Con vËt b¾t ®Çu ñ rò, nh− b¸nh ®a.

mÖt mái, lê ®ê, chª c¸m, ¨n kÐm hoÆc kh«ng ¨n, Con vËt cã thÓ khái hoÆc chÕt do gÇy, kiÖt søc.

chui vµo æ n»m. Sau ®ã lîn sèt cao 420C trong 2 -

Cã con chÕt bÊt th×nh l×nh do viªm néi t©m m¹c.

3 ngµy, da kh«, run rÈy bèn ch©n. Lóc sèt cã ®i t¸o, ph©n cã mµng bäc lÇy nhÇy, cã con n«n möa,

BÖnh tÝch

vÒ sau ®i Øa ch¶y.

- ThÓ quçÊp: Th−êng kh«ng râ, chØ thÊy thËn Cç niªm m¹c ®á thÉm hoÆc tÝm bÇm. Lîn viªm s−ng vµ cã ®¸m tô m¸u xuÊt huyÕt.

bÖnh ch¶y n−íc m¾t, n−íc mòi, thë khã.

- ThÓ cÊp tÝnh: BÖnh tÝch sung huyÕt, xuÊt Hai ba ngµy sau trªn da xuÊt hiÖn nh÷ng vÕt huyÕt, m« liªn kÕt d−íi da tô m¸u, thÊm n−íc

®á, ë tai, l−ng, ngùc, m¾t, trong ®ïi, h×nh vu«ng, nhít, ®á hång, cç niªm m¹c tô huyÕt, xuÊt huyÕt; h×nh qu¶ tr¸m, bÇu dôc, ®a giç... Cç dÊu ®ã lóc thËn s−ng to tô m¸u, m¸u ®á sÉm, cã m¶ng trßn

®Çu ®á t−¬i sau chuyÓn sang ®á sÉm tÝm bÇm. Khi

®á hoÆc vu«ng; vá thËn cã chÊm xuÊt huyÕt do lîn bÞ chÕt cã mµu tÝm xanh hay tÝm bÇm.

viªm tiÓu cÇu tõng chç, c¾t thÊy mµu n©u mÒm.

BÖnh tiÕn triÓn tõ 3 - 5 ngµy. Con vËt yÕu dÇn, H¹ch l©m ba s−ng to, ø m¸u, cã lÊm chÊm xuÊt thë khã, th©n nhiÖt h¹ nhanh vµ chÕt. Tû lÖ chÕt huyÕt. Ruét viªm ®á, nhÊt lµ t¸ trµng vµ håi 50 - 60%.

trµng. D¹ dµy viªm ®á, phóc m¹c viªm cã n−íc.

- ThÓ m·n tÝnh

Tim tô m¸u, xuÊt huyÕt, ngo¹i t©m m¹c cã n−íc ThÓ nµy th−êng tiÕp theo cña thÓ cÊp tÝnh, kÐo vµng; phæi tô m¸u.

dµi 3 - 4 th¸ng. Con vËt ¨n uèng kÐm, gÇy cßm,

- ThÓ m·n tÝnh: Viªm néi t©m m¹c, van tim 161

162

https://thuviensach.vn

- ThÓ quçÊp tÝnh thiÕu m¸u, niªm m¹c nhît nh¹t, th©n nhiÖt b×nh Lîn bÞ bÖnh nhiÔm trïng huyÕt th−êng chÕt th−êng hoÆc sèt nhÑ. Cã thÓ thÊy 3 triÖu chøng sau 2 - 3 giê hoÆc 12 - 24 giê khi th©n nhiÖt h¹.

chñ yÕu: viªm néi t©m m¹c, viªm khíp x−¬ng vµ

Sèt cao 41 - 420C, m¾t ®á, con vËt kh«ng ¨n ho¹i tö da. Van tim sÇn sïi nh− hoa sóp l¬, phæi uèng, ®iªn cuång lång lén råi róc ®Çu vµo khe thuû thòng.

chuång mµ chÕt hoÆc héc m¸u ra chÕt. Lîn chÕt TriÖu chøng ho¹i tö thÊy ë nhiÒu n¬i trªn c¬

nhanh, ch−a kÞp thÓ hiÖn dÊu hiÖu ®Æc tr−ng l©m thÓ: l−ng, bông, vai, ®Çu, tai... Da s−ng ®á lan sµng cña bÖnh.

réng ra thµnh m¶ng lín, mµu ®á, kh«ng ®au, ho¹i

- ThÓ cÊp tÝnh

tö, loÐt ch¶y n−íc h«i thèi vµ trãc da tõng m¶ng ThÓ nµy th−êng thÊy: Con vËt b¾t ®Çu ñ rò, nh− b¸nh ®a.

mÖt mái, lê ®ê, chª c¸m, ¨n kÐm hoÆc kh«ng ¨n, Con vËt cã thÓ khái hoÆc chÕt do gÇy, kiÖt søc.

chui vµo æ n»m. Sau ®ã lîn sèt cao 420C trong 2 -

Cã con chÕt bÊt th×nh l×nh do viªm néi t©m m¹c.

3 ngµy, da kh«, run rÈy bèn ch©n. Lóc sèt cã ®i t¸o, ph©n cã mµng bäc lÇy nhÇy, cã con n«n möa,

BÖnh tÝch

vÒ sau ®i Øa ch¶y.

- ThÓ quçÊp: Th−êng kh«ng râ, chØ thÊy thËn Cç niªm m¹c ®á thÉm hoÆc tÝm bÇm. Lîn viªm s−ng vµ cã ®¸m tô m¸u xuÊt huyÕt.

bÖnh ch¶y n−íc m¾t, n−íc mòi, thë khã.

- ThÓ cÊp tÝnh: BÖnh tÝch sung huyÕt, xuÊt Hai ba ngµy sau trªn da xuÊt hiÖn nh÷ng vÕt huyÕt, m« liªn kÕt d−íi da tô m¸u, thÊm n−íc

®á, ë tai, l−ng, ngùc, m¾t, trong ®ïi, h×nh vu«ng, nhít, ®á hång, cç niªm m¹c tô huyÕt, xuÊt huyÕt; h×nh qu¶ tr¸m, bÇu dôc, ®a giç... Cç dÊu ®ã lóc thËn s−ng to tô m¸u, m¸u ®á sÉm, cã m¶ng trßn

®Çu ®á t−¬i sau chuyÓn sang ®á sÉm tÝm bÇm. Khi

®á hoÆc vu«ng; vá thËn cã chÊm xuÊt huyÕt do lîn bÞ chÕt cã mµu tÝm xanh hay tÝm bÇm.

viªm tiÓu cÇu tõng chç, c¾t thÊy mµu n©u mÒm.

BÖnh tiÕn triÓn tõ 3 - 5 ngµy. Con vËt yÕu dÇn, H¹ch l©m ba s−ng to, ø m¸u, cã lÊm chÊm xuÊt thë khã, th©n nhiÖt h¹ nhanh vµ chÕt. Tû lÖ chÕt huyÕt. Ruét viªm ®á, nhÊt lµ t¸ trµng vµ håi 50 - 60%.

trµng. D¹ dµy viªm ®á, phóc m¹c viªm cã n−íc.

- ThÓ m·n tÝnh

Tim tô m¸u, xuÊt huyÕt, ngo¹i t©m m¹c cã n−íc ThÓ nµy th−êng tiÕp theo cña thÓ cÊp tÝnh, kÐo vµng; phæi tô m¸u.

dµi 3 - 4 th¸ng. Con vËt ¨n uèng kÐm, gÇy cßm,

- ThÓ m·n tÝnh: Viªm néi t©m m¹c, van tim 161

162

https://thuviensach.vn

sÇn sïi nh− hoa sóp l¬, cã sîi huyÕt fibrin. Tô

ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc

m¸u ë phæi, gan, lçh, xuÊt huyÕt lÊm tÊm trªn

§Ó chÈn ®o¸n huyÕt thanh häc bÖnh ®ãng dÊu mÆt thËn.

lîn, cã thÓ sö dông mét trong cç ph−¬ng ph¸p sau: Viªm khíp x−¬ng bµn ch©n, ®Çu gèi, ®Çu

- Ph¶n øng ng−ng kÕt trªn gen th¹ch (AGID).

x−¬ng sÇn sïi. Da kh«, ho¹i tö, lét tõng m¶ng.

- Ph¶n øng miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp Viªm ruét m·n tÝnh.

(IFAT).

4. ChÈn ®o¸n bÖnh

- Ph¶n øng miÔn dÞch g¾n men (ELISA).

ChÈn ®o¸n l©m sµng

5. §iÒu trÞ bÖnh

Mét sè triÖu chøng ®iÓn h×nh nh−: dÊu ®á h×nh

Dïng kh¸ng huyÕt thanh

vu«ng, h×nh qu¶ tr¸m trªn da, da ho¹i tö bãc ViÖc ®iÒu trÞ b»ng kh¸ng huyÕt thanh th−êng thµnh tõng m¶ng; cã mét sè bÖnh tÝch ®Æc hiÖu: tèn kÐm, nh−ng trong tr−êng hîp ®Æc biÖt, nhÊt lµ

thËn, lçh s−ng, tô m¸u, van tim sÇn sïi; viªm c¬ së lîn gièng th× vÉn ph¶i sö dông. Kh¸ng huyÕt khíp x−¬ng ch©n vµ viªm ruét m·n tÝnh gióp cho thanh ®−îc tiªm d−íi da: Lîn d−íi 25 kg víi liÒu viÖc chÈn ®o¸n l©m sµng.

5 - 10ml/lîn; lîn trªn 45kg víi liÒu 20 - 40ml.

HuyÕt thanh cã tç dông bao v©y ®Ó lo¹i bá mÇm

ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

bÖnh trong kho¶ng thêi gian tõ 24 - 26 giê.

Khi lîn nghi m¾c bÖnh ®ang cßn sèng ta cã thÓ

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh vµ Sulfamid: lÊy m¸u xÐt nghiÖm ®Ó t×m vi khuÈn. §èi víi lîn

®· chÕt tiÕn hµnh ph©n lËp vi khuÈn tõ: m¸u tim,

Phç ®å 1:

tæ chøc tim, phæi, gan, lçh, thËn vµ cç khíp.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin G: 30.000 - 40.000

ViÖc tiÕn hµnh xÐt nghiÖm trong phßng thÝ

UI/kg thÓ träng/ngµy. Dïng tiªm b¾p thÞt, liªn tôc nghiÖm cã thÓ phèi hîp ®ång bé cç b−íc sau: 3 - 4 ngµy.

nhuém Gram vµ soi trªn kÝnh hiÓn vi; nu«i cÊy V× hiÖn t−îng kh¸ng thuèc x¶y ra nhiÒu, cã trªn m«i tr−êng VF; tiªm bÖnh phÈm cho chuét thÓ thay Penicillin G, b»ng: Ampicillin: 30 -

b¹ch hoÆc bå c©u (tiªm d−íi da hoÆc b¾p thÞt) 40mg/kg thÓ träng/ngµy.

®éng vËt sÏ chÕt sau 2 - 4 ngµy.

- Thuèc trî søc: Tiªm cafªin, vitamin B1, 163

164

https://thuviensach.vn

sÇn sïi nh− hoa sóp l¬, cã sîi huyÕt fibrin. Tô

ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc

m¸u ë phæi, gan, lçh, xuÊt huyÕt lÊm tÊm trªn

§Ó chÈn ®o¸n huyÕt thanh häc bÖnh ®ãng dÊu mÆt thËn.

lîn, cã thÓ sö dông mét trong cç ph−¬ng ph¸p sau: Viªm khíp x−¬ng bµn ch©n, ®Çu gèi, ®Çu

- Ph¶n øng ng−ng kÕt trªn gen th¹ch (AGID).

x−¬ng sÇn sïi. Da kh«, ho¹i tö, lét tõng m¶ng.

- Ph¶n øng miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp Viªm ruét m·n tÝnh.

(IFAT).

4. ChÈn ®o¸n bÖnh

- Ph¶n øng miÔn dÞch g¾n men (ELISA).

ChÈn ®o¸n l©m sµng

5. §iÒu trÞ bÖnh

Mét sè triÖu chøng ®iÓn h×nh nh−: dÊu ®á h×nh

Dïng kh¸ng huyÕt thanh

vu«ng, h×nh qu¶ tr¸m trªn da, da ho¹i tö bãc ViÖc ®iÒu trÞ b»ng kh¸ng huyÕt thanh th−êng thµnh tõng m¶ng; cã mét sè bÖnh tÝch ®Æc hiÖu: tèn kÐm, nh−ng trong tr−êng hîp ®Æc biÖt, nhÊt lµ

thËn, lçh s−ng, tô m¸u, van tim sÇn sïi; viªm c¬ së lîn gièng th× vÉn ph¶i sö dông. Kh¸ng huyÕt khíp x−¬ng ch©n vµ viªm ruét m·n tÝnh gióp cho thanh ®−îc tiªm d−íi da: Lîn d−íi 25 kg víi liÒu viÖc chÈn ®o¸n l©m sµng.

5 - 10ml/lîn; lîn trªn 45kg víi liÒu 20 - 40ml.

HuyÕt thanh cã tç dông bao v©y ®Ó lo¹i bá mÇm

ChÈn ®o¸n vi khuÈn häc

bÖnh trong kho¶ng thêi gian tõ 24 - 26 giê.

Khi lîn nghi m¾c bÖnh ®ang cßn sèng ta cã thÓ

§iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh vµ Sulfamid: lÊy m¸u xÐt nghiÖm ®Ó t×m vi khuÈn. §èi víi lîn

®· chÕt tiÕn hµnh ph©n lËp vi khuÈn tõ: m¸u tim,

Phç ®å 1:

tæ chøc tim, phæi, gan, lçh, thËn vµ cç khíp.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin G: 30.000 - 40.000

ViÖc tiÕn hµnh xÐt nghiÖm trong phßng thÝ

UI/kg thÓ träng/ngµy. Dïng tiªm b¾p thÞt, liªn tôc nghiÖm cã thÓ phèi hîp ®ång bé cç b−íc sau: 3 - 4 ngµy.

nhuém Gram vµ soi trªn kÝnh hiÓn vi; nu«i cÊy V× hiÖn t−îng kh¸ng thuèc x¶y ra nhiÒu, cã trªn m«i tr−êng VF; tiªm bÖnh phÈm cho chuét thÓ thay Penicillin G, b»ng: Ampicillin: 30 -

b¹ch hoÆc bå c©u (tiªm d−íi da hoÆc b¾p thÞt) 40mg/kg thÓ träng/ngµy.

®éng vËt sÏ chÕt sau 2 - 4 ngµy.

- Thuèc trî søc: Tiªm cafªin, vitamin B1, 163

164

https://thuviensach.vn

vitamin C, cho uèng dung dÞch ®iÖn gi¶i khi lîn thÓ träng; tiªm 2 ngµy/lÇn. Mçi vÞ trÝ tiªm kh«ng mÖt nhäc, Ýt ¨n.

qu¸ 20ml.

- Hé lý: cçh ly ®iÒu trÞ; gi÷ chuång kh« s¹ch,

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

tho¸ng khÝ mïa hÌ; kÝn Êm, tr¸nh giã lïa mïa

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®«ng; ch¨m sãc, nu«i d−ìng tèt lîn bÖnh.

6. Phßng bÖnh

Phç ®å 2:

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penstrep: 30mg/kg thÓ träng HiÖn nay cã 3 lo¹i v¾cxin phæ biÕn

ngµy, dïng thuèc tiªm liªn tôc 3 - 4 ngµy.

- V¾cxin nh−îc ®éc VR2: v¾cxin nµy vÉn ®ang

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®−îc sö dông víi liÒu 3ml/lîn. N¨m 1985, NguyÔn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

V¨n L·m ®· t¹o ra ®−îc v¾cxin tô dÊu 3/2 phßng

Phç ®å 3:

cïng mét lóc 2 bÖnh: Tô huyÕt trïng vµ §ãng dÊu

- Thuèc ®iÒu trÞ: HN Enrovet 50T (Enrovet lîn. V¾cxin nµy ®−îc tiªm víi liÒu 3ml/1lîn, miÔn 10% INJ): liÒu 1 ml/20kg thÓ träng/ngµy. Dïng dÞch 6 - 8 th¸ng. V¾cxin nh−îc ®éc cÇn ph¶i ®−îc liªn tôc 3 - 4 ngµy.

b¶o qu¶n ë ®iÒu kiÖn +40C ®Õn +100C. Thêi gian

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

b¶o qu¶n 9 th¸ng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- V¾cxin VR2: lµ v¾cxin nh−îc ®éc chÕ t¹o tõ chñng Rumani, tiªm víi liÒu 2ml/lîn, miÔn dÞch

Phç ®å 4:

kÐo dµi 6 - 8 th¸ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: RTD Septicus (Hanceft,

- V¾cxin v« ho¹t: d¹ng v¾cxin keo phÌn ®−îc Navet-cel): tiªm theo liÒu 1 ml/ 12 - 15 kg thÓ

sö dông réng r·i ë ViÖt Nam. LiÒu dïng: 3ml/lîn.

träng/ngµy; tiªm 3 ngµy.

Sau khi tiªm 2 - 3 tuÇn lîn cã miÔn dÞch ch¾c

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

ch¾n. §é dµi miÔn dÞch 6 th¸ng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Phßng bÖnh b»ng biÖn ph¸p vÖ sinh

Phç ®å 5:

- Mua lîn n¬i kh«ng cã dÞch, lîn mua vÒ nhèt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanflor tiªm b¾p 1ml/20kg riªng 2 tuÇn míi cho nhËp ®µn.

165

166

https://thuviensach.vn

vitamin C, cho uèng dung dÞch ®iÖn gi¶i khi lîn thÓ träng; tiªm 2 ngµy/lÇn. Mçi vÞ trÝ tiªm kh«ng mÖt nhäc, Ýt ¨n.

qu¸ 20ml.

- Hé lý: cçh ly ®iÒu trÞ; gi÷ chuång kh« s¹ch,

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

tho¸ng khÝ mïa hÌ; kÝn Êm, tr¸nh giã lïa mïa

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®«ng; ch¨m sãc, nu«i d−ìng tèt lîn bÖnh.

6. Phßng bÖnh

Phç ®å 2:

Phßng bÖnh b»ng v¾cxin

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penstrep: 30mg/kg thÓ träng HiÖn nay cã 3 lo¹i v¾cxin phæ biÕn

ngµy, dïng thuèc tiªm liªn tôc 3 - 4 ngµy.

- V¾cxin nh−îc ®éc VR2: v¾cxin nµy vÉn ®ang

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®−îc sö dông víi liÒu 3ml/lîn. N¨m 1985, NguyÔn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

V¨n L·m ®· t¹o ra ®−îc v¾cxin tô dÊu 3/2 phßng

Phç ®å 3:

cïng mét lóc 2 bÖnh: Tô huyÕt trïng vµ §ãng dÊu

- Thuèc ®iÒu trÞ: HN Enrovet 50T (Enrovet lîn. V¾cxin nµy ®−îc tiªm víi liÒu 3ml/1lîn, miÔn 10% INJ): liÒu 1 ml/20kg thÓ träng/ngµy. Dïng dÞch 6 - 8 th¸ng. V¾cxin nh−îc ®éc cÇn ph¶i ®−îc liªn tôc 3 - 4 ngµy.

b¶o qu¶n ë ®iÒu kiÖn +40C ®Õn +100C. Thêi gian

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

b¶o qu¶n 9 th¸ng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- V¾cxin VR2: lµ v¾cxin nh−îc ®éc chÕ t¹o tõ chñng Rumani, tiªm víi liÒu 2ml/lîn, miÔn dÞch

Phç ®å 4:

kÐo dµi 6 - 8 th¸ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: RTD Septicus (Hanceft,

- V¾cxin v« ho¹t: d¹ng v¾cxin keo phÌn ®−îc Navet-cel): tiªm theo liÒu 1 ml/ 12 - 15 kg thÓ

sö dông réng r·i ë ViÖt Nam. LiÒu dïng: 3ml/lîn.

träng/ngµy; tiªm 3 ngµy.

Sau khi tiªm 2 - 3 tuÇn lîn cã miÔn dÞch ch¾c

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

ch¾n. §é dµi miÔn dÞch 6 th¸ng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Phßng bÖnh b»ng biÖn ph¸p vÖ sinh

Phç ®å 5:

- Mua lîn n¬i kh«ng cã dÞch, lîn mua vÒ nhèt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanflor tiªm b¾p 1ml/20kg riªng 2 tuÇn míi cho nhËp ®µn.

165

166

https://thuviensach.vn

- VÖ sinh chuång tr¹i th−êng xuyªn. §Þnh kú 2. Nguyªn nh©n bÖnh

tÈy uÕ chuång tr¹i: Iodin 3%. Chuång cã lîn èm BÖnh do vi khuÈn Streptococcus suis g©y ra. Vi ph¶i xö lý ®Ó trèng trong 1 - 2 th¸ng míi nu«i l¹i.

khuÈn Gram d−¬ng, h×nh trßn, ®−êng kÝnh nhá

- ViÖc giÕt mæ lîn ph¶i tiÕn hµnh ®óng n¬i quy h¬n 1µ. Vi khuÈn th−êng ®øng tõng ®«i hoÆc chuçi

®Þnh vµ cã kiÓm so¸t s¸t sinh chÆt chÏ.

dµi, trong m«i tr−êng nu«i cÊy kh«ng sinh h¬i. M«i tr−êng nu«i cÊy thÝch hîp nhÊt lµ th¹ch m¸u, t¹o 5. BÖNH LI£N CÇU KHUÈN ë LîN

hai d¹ng dung huyÕt: Dung huyÕt d¹ng β vµ α.

(Streptococcal Infection)

D¹ng β dung huyÕt hoµn toµn, d¹ng α dung huyÕt kh«ng hoµn toµn.

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

Lîn khoÎ m¹nh cã thÓ tiÕn triÓn viªm mµng BÖnh nguyªn lµ nhãm cÇu khuÈn Streptococci n·o sau vµi th¸ng mang khuÈn ë Amidal mµ

g©y bÖnh hÇu hÕt ë cç loµi vËt vµ ng−êi víi cç kh«ng cã dÊu hiÖu èm. ViÖc nhËp cç lîn khoÎ

thÓ viªm khíp, viªm vó, Øa ch¶y, viªm néi t©m m¹nh mang mÇm bÖnh vµo nh÷ng ®µn kh«ng m¾c m¹c. ë lîn, ngoµi cç thÓ bÖnh ë ®−êng sinh s¶n, bÖnh th−êng dÉn tíi hËu qu¶ lµ xuÊt hiÖn bÖnh ë

®−êng h« hÊp, viªm h¹ch d−íi hµm, thÓ ®Æc biÖt lîn cai s÷a. Lîn c¸i hËu bÞ mang mÇm bÖnh sÏ

quan t©m lµ thÓ nhiÔm trïng huyÕt, viªm n·o, gieo r¾c mÇm bÖnh cho ®µn lîn con cña chóng.

viªm khíp do Streptococcus suis trong cç tr¹i Streptococcus suis nhiÔm vµo lîn ë tÊt c¶ cç løa lîn ch¨n nu«i tËp trung cã mËt ®é cao. BÖnh tuæi, nh−ng hÇu hÕt cç ca x¶y ra ë gi÷a 3 vµ 12

th−êng x¶y ra vµo mïa xu©n lµ lóc ®iÒu kiÖn tuÇn tuæi.

ch¨n nu«i bÊt lîi cho lîn vµ thuËn lîi cho sù ph¸t Cçh l©y truyÒn Streptococcus suis gi÷a cç triÓn cña cç loµi cÇu khuÈn. BÖnh cã ë kh¾p n¬i

®µn qua viÖc nhËp lîn mang mÇm bÖnh. Ruåi trªn thÕ giíi. ë ViÖt Nam, bÖnh còng x¶y ra phæ còng vËn chuyÓn vi khuÈn. Streptococcus suis biÕn ë lîn nu«i tËp trung vµ gia ®×nh. GÇn ®©y sèng trong ruåi Ýt nhÊt 5 ngµy.

trong cç æ dÞch rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

(bÖnh tai xanh) Streptococcus suis ®· g©y nhiÔm trïng huyÕt, viªm phæi kÕ ph¸t, lµm cho bÖnh trë MÆc dï lîn cã thÓ m¾c bÖnh tõ lóc sinh ®Õn nªn trÇm träng vµ lîn chÕt víi tû lÖ cao ë ®ång khi tr−ëng thµnh, song bÖnh th−êng x¶y ra ë b»ng s«ng Hång.

lîn con võa cai s÷a. HiÖn t−îng viªm n·o thÊy ë 167

168

https://thuviensach.vn

- VÖ sinh chuång tr¹i th−êng xuyªn. §Þnh kú 2. Nguyªn nh©n bÖnh

tÈy uÕ chuång tr¹i: Iodin 3%. Chuång cã lîn èm BÖnh do vi khuÈn Streptococcus suis g©y ra. Vi ph¶i xö lý ®Ó trèng trong 1 - 2 th¸ng míi nu«i l¹i.

khuÈn Gram d−¬ng, h×nh trßn, ®−êng kÝnh nhá

- ViÖc giÕt mæ lîn ph¶i tiÕn hµnh ®óng n¬i quy h¬n 1µ. Vi khuÈn th−êng ®øng tõng ®«i hoÆc chuçi

®Þnh vµ cã kiÓm so¸t s¸t sinh chÆt chÏ.

dµi, trong m«i tr−êng nu«i cÊy kh«ng sinh h¬i. M«i tr−êng nu«i cÊy thÝch hîp nhÊt lµ th¹ch m¸u, t¹o 5. BÖNH LI£N CÇU KHUÈN ë LîN

hai d¹ng dung huyÕt: Dung huyÕt d¹ng β vµ α.

(Streptococcal Infection)

D¹ng β dung huyÕt hoµn toµn, d¹ng α dung huyÕt kh«ng hoµn toµn.

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

Lîn khoÎ m¹nh cã thÓ tiÕn triÓn viªm mµng BÖnh nguyªn lµ nhãm cÇu khuÈn Streptococci n·o sau vµi th¸ng mang khuÈn ë Amidal mµ

g©y bÖnh hÇu hÕt ë cç loµi vËt vµ ng−êi víi cç kh«ng cã dÊu hiÖu èm. ViÖc nhËp cç lîn khoÎ

thÓ viªm khíp, viªm vó, Øa ch¶y, viªm néi t©m m¹nh mang mÇm bÖnh vµo nh÷ng ®µn kh«ng m¾c m¹c. ë lîn, ngoµi cç thÓ bÖnh ë ®−êng sinh s¶n, bÖnh th−êng dÉn tíi hËu qu¶ lµ xuÊt hiÖn bÖnh ë

®−êng h« hÊp, viªm h¹ch d−íi hµm, thÓ ®Æc biÖt lîn cai s÷a. Lîn c¸i hËu bÞ mang mÇm bÖnh sÏ

quan t©m lµ thÓ nhiÔm trïng huyÕt, viªm n·o, gieo r¾c mÇm bÖnh cho ®µn lîn con cña chóng.

viªm khíp do Streptococcus suis trong cç tr¹i Streptococcus suis nhiÔm vµo lîn ë tÊt c¶ cç løa lîn ch¨n nu«i tËp trung cã mËt ®é cao. BÖnh tuæi, nh−ng hÇu hÕt cç ca x¶y ra ë gi÷a 3 vµ 12

th−êng x¶y ra vµo mïa xu©n lµ lóc ®iÒu kiÖn tuÇn tuæi.

ch¨n nu«i bÊt lîi cho lîn vµ thuËn lîi cho sù ph¸t Cçh l©y truyÒn Streptococcus suis gi÷a cç triÓn cña cç loµi cÇu khuÈn. BÖnh cã ë kh¾p n¬i

®µn qua viÖc nhËp lîn mang mÇm bÖnh. Ruåi trªn thÕ giíi. ë ViÖt Nam, bÖnh còng x¶y ra phæ còng vËn chuyÓn vi khuÈn. Streptococcus suis biÕn ë lîn nu«i tËp trung vµ gia ®×nh. GÇn ®©y sèng trong ruåi Ýt nhÊt 5 ngµy.

trong cç æ dÞch rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp 3. BÖnh lý vµ l©m sµng

(bÖnh tai xanh) Streptococcus suis ®· g©y nhiÔm trïng huyÕt, viªm phæi kÕ ph¸t, lµm cho bÖnh trë MÆc dï lîn cã thÓ m¾c bÖnh tõ lóc sinh ®Õn nªn trÇm träng vµ lîn chÕt víi tû lÖ cao ë ®ång khi tr−ëng thµnh, song bÖnh th−êng x¶y ra ë b»ng s«ng Hång.

lîn con võa cai s÷a. HiÖn t−îng viªm n·o thÊy ë 167

168

https://thuviensach.vn

lîn sau cai s÷a, cã thÓ chiÕm 1 - 5% ®µn. Viªm kh¸m rÊt cã Ých nh−ng kh«ng ®Æc tr−ng. Mét mµng n·o xuÊt hiÖn ë d¹ng chÕt bÊt ngê hoÆc co trong nh÷ng cçh tèt nhÊt ®Ó ®¹t ®−îc chÈn ®o¸n giËt råi chÕt ë lîn trong 3 tuÇn ®Çu cai s÷a.

xç ®Þnh lµ nu«i cÊy tæ chøc n·o cña lîn èm hoÆc Th−êng nh÷ng lîn tr«ng to, khoÎ bÞ chÕt kh«ng chÕt. Ph¶n øng vÒ ®é mÉn c¶m kh¸ng khuÈn trªn cã dÊu hiÖu l©m sµng nµo cña bÖnh. Tuy nhiªn vi khuÈn ph©n lËp ®−îc chØ ra cçh ®iÒu trÞ hiÖu lîn bÞ viªm mµng n·o do Streptococcus suis lùc nhÊt.

th−êng tiÕn triÓn: ¨n kÐm, da ®á, sèt cao, mÊt

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: nu«i cÊy bÖnh th¨ng b»ng, khËp khÔnh, liÖt, giËt ch©n nh−

phÈm lÊy tõ lîn bÖnh ®Ó ph©n lËp vµ xç ®Þnh vi chÌo thuyÒn, l¾c l−.

khuÈn g©y bÖnh.

NhiÔm trïng m¸u do Streptococcus suis ë lîn

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: dïng ph−¬ng ph¸p con míi sinh g©y "Héi chøng ñ rò". Nh÷ng lîn nµy huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh.

lóc míi sinh khoÎ m¹nh nh−ng thØnh tho¶ng ngõng bó, sê vµo thÊy l¹nh vµ 12- 24 giê sau khi 5. §iÒu trÞ bÖnh

sinh sÏ chÕt.

Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ

ë ®µn gièng, lîn nhiÔm Streptococcus suis Lîn bÞ nhiÔm bÖnh ®−îc ®iÒu trÞ b»ng tiªm th−êng thÊy gi¶m tû lÖ ®Î tõ 85% xuèng 70%; kh¸ng sinh Penicillin hoÆc cç kh¸ng sinh ®Æc trong giai ®o¹n 3 th¸ng ®· ph©n lËp ®−îc hiÖu khç vµ ®−îc ch¨m sãc cÈn thËn. §iÒu trÞ

Streptococcus suis tõ ph«i thai chÕt l−u còng nh−

sím phßng ®−îc thiÖt h¹i vµ cã thÓ håi phôc tõ tö cung lîn n¸i bÞ nhiÔm bÖnh. Viªm phæi do hoµn toµn. NÕu lîn bÞ co giËt cã thÓ dïng thuèc Streptococcus suis th−êng ë lîn 4 tuÇn tuæi, song an thÇn. Lîn bÞ èm cÇn ®−îc cçh ly ngay. N−íc còng x¶y ra ë lîn vç bÐo. Vi khuÈn Streptococcus vµ cç chÊt ®iÖn gi¶i ®−îc tiÕp qua miÖng hoÆc th−êng phèi hîp víi cç vi khuÈn khç nh−: trùc trµng. TiÕp dÞch cho lîn bÖnh víi tû lÖ

Pasteurella

multocida,

Actinobacillus

12ml/kg thÓ träng.

pleuropneumoniae hoÆc cç virót g©y bÖnh.

§iÒu trÞ theo 1 trong 4 phç ®å sau: 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

Phç ®å 1:

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

- Thuèc ®iÒu trÞ: Kanamycin dïng liÒu Cç dÊu hiÖu l©m sµng vµ ph¸t hiÖn khi mæ 20mg/kg thÓ träng phèi hîp víi Ampicillin víi liÒu 169

170

https://thuviensach.vn

lîn sau cai s÷a, cã thÓ chiÕm 1 - 5% ®µn. Viªm kh¸m rÊt cã Ých nh−ng kh«ng ®Æc tr−ng. Mét mµng n·o xuÊt hiÖn ë d¹ng chÕt bÊt ngê hoÆc co trong nh÷ng cçh tèt nhÊt ®Ó ®¹t ®−îc chÈn ®o¸n giËt råi chÕt ë lîn trong 3 tuÇn ®Çu cai s÷a.

xç ®Þnh lµ nu«i cÊy tæ chøc n·o cña lîn èm hoÆc Th−êng nh÷ng lîn tr«ng to, khoÎ bÞ chÕt kh«ng chÕt. Ph¶n øng vÒ ®é mÉn c¶m kh¸ng khuÈn trªn cã dÊu hiÖu l©m sµng nµo cña bÖnh. Tuy nhiªn vi khuÈn ph©n lËp ®−îc chØ ra cçh ®iÒu trÞ hiÖu lîn bÞ viªm mµng n·o do Streptococcus suis lùc nhÊt.

th−êng tiÕn triÓn: ¨n kÐm, da ®á, sèt cao, mÊt

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: nu«i cÊy bÖnh th¨ng b»ng, khËp khÔnh, liÖt, giËt ch©n nh−

phÈm lÊy tõ lîn bÖnh ®Ó ph©n lËp vµ xç ®Þnh vi chÌo thuyÒn, l¾c l−.

khuÈn g©y bÖnh.

NhiÔm trïng m¸u do Streptococcus suis ë lîn

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: dïng ph−¬ng ph¸p con míi sinh g©y "Héi chøng ñ rò". Nh÷ng lîn nµy huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh.

lóc míi sinh khoÎ m¹nh nh−ng thØnh tho¶ng ngõng bó, sê vµo thÊy l¹nh vµ 12- 24 giê sau khi 5. §iÒu trÞ bÖnh

sinh sÏ chÕt.

Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ

ë ®µn gièng, lîn nhiÔm Streptococcus suis Lîn bÞ nhiÔm bÖnh ®−îc ®iÒu trÞ b»ng tiªm th−êng thÊy gi¶m tû lÖ ®Î tõ 85% xuèng 70%; kh¸ng sinh Penicillin hoÆc cç kh¸ng sinh ®Æc trong giai ®o¹n 3 th¸ng ®· ph©n lËp ®−îc hiÖu khç vµ ®−îc ch¨m sãc cÈn thËn. §iÒu trÞ

Streptococcus suis tõ ph«i thai chÕt l−u còng nh−

sím phßng ®−îc thiÖt h¹i vµ cã thÓ håi phôc tõ tö cung lîn n¸i bÞ nhiÔm bÖnh. Viªm phæi do hoµn toµn. NÕu lîn bÞ co giËt cã thÓ dïng thuèc Streptococcus suis th−êng ë lîn 4 tuÇn tuæi, song an thÇn. Lîn bÞ èm cÇn ®−îc cçh ly ngay. N−íc còng x¶y ra ë lîn vç bÐo. Vi khuÈn Streptococcus vµ cç chÊt ®iÖn gi¶i ®−îc tiÕp qua miÖng hoÆc th−êng phèi hîp víi cç vi khuÈn khç nh−: trùc trµng. TiÕp dÞch cho lîn bÖnh víi tû lÖ

Pasteurella

multocida,

Actinobacillus

12ml/kg thÓ träng.

pleuropneumoniae hoÆc cç virót g©y bÖnh.

§iÒu trÞ theo 1 trong 4 phç ®å sau: 4. ChÈn ®o¸n bÖnh

Phç ®å 1:

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

- Thuèc ®iÒu trÞ: Kanamycin dïng liÒu Cç dÊu hiÖu l©m sµng vµ ph¸t hiÖn khi mæ 20mg/kg thÓ träng phèi hîp víi Ampicillin víi liÒu 169

170

https://thuviensach.vn

30mg/kg thÓ träng. Thuèc tiªm b¾p cho lîn liªn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

tôc trong 3 - 4 ngµy.

- Thuèc trî lùc vµ trî tim m¹ch: Tiªm cafein, 6. Phßng bÖnh

vitamin B1, vitamin C; Cho lîn uèng dung dÞch

- Thay ®æi chÕ ®é ch¨m sãc, h¹n chÕ tèi ®a cç Oresol hoÆc dung dÞch ®iÖn gi¶i theo h−íng dÉn tç nh©n stress: qu¸ ®«ng, Ýt tho¸ng, giã lïa, x¸o sö dông.

trén vµ di chuyÓn lîn.

- Hé lý: Cçh ly lîn èm ®Ó ®iÒu trÞ: gi÷ chuång

- BiÖn ph¸p phßng bÖnh thùc tÕ gåm viÖc sö kh« s¹ch, kÝn Êm trong mïa ®«ng, nu«i d−ìng tèt dông Autovacxin chèng Streptococcus suis trong lîn bÖnh.

®µn víi c¶ tr¹i lîn bÖnh viªm mµng n·o vµ rèi lo¹n sinh s¶n. ViÖc sö dông Autovacxin tá râ cã

Phç ®å 2:

hiÖu qu¶. Tuy nhiªn viÖc sö dông v¾cxin chÕt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Gentamycin víi liÒu 4®v/kg miÔn dÞch kÐm. MiÔn dÞch bÒn v÷ng ®−îc t¹o ra thÓ träng phèi hîp víi Sulfathiazol víi liÒu nÕu lîn ®−îc tiªm v¾cxin nh−îc ®éc.

30mg/kg thÓ träng. Thuèc tiªm trong 3 - 4 ngµy.

- Thuèc trî søc, trî lùc, nh− Phç ®å 1.

6. BÖNH SUYÔN LîN

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

(Swine Enzootic Pneumoniae)

Phç ®å 3:

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanceft (RTD Septicus, BÖnh suyÔn lîn lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Navet-cel): 1ml /12-15kg thÓ träng/ngµy; tiªm 3

th−êng ë thÓ çÊp tÝnh, m·n tÝnh vµ l−u hµnh ngµy vµo b¾p thÞt.

cã tÝnh ®Þa ph−¬ng, do Mycoplasma. §Æc ®iÓm

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

cña bÖnh lµ chøng viªm phÕ qu¶n - phæi tiÕn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

triÓn chËm. BÖnh rÊt phæ biÕn, ®· ®−îc biÕt tõ l©u ë nhiÒu n−íc ch©u ¢u, ch©u ¸, ch©u óc vµ

Phç ®å 4:

ch©u Mü.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin: 30mg/kg thÓ

ë ViÖt Nam, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn ®Çu tiªn n¨m träng/ ngµy. Tiªm 3 - 4 ngµy.

1953, ë mét vµi tr¹i gièng lîn; ®Õn n¨m 1962, bÖnh

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®· lan ra hÇu kh¾p cç tØnh phÝa B¾c n−íc ta.

171

172

https://thuviensach.vn

30mg/kg thÓ träng. Thuèc tiªm b¾p cho lîn liªn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

tôc trong 3 - 4 ngµy.

- Thuèc trî lùc vµ trî tim m¹ch: Tiªm cafein, 6. Phßng bÖnh

vitamin B1, vitamin C; Cho lîn uèng dung dÞch

- Thay ®æi chÕ ®é ch¨m sãc, h¹n chÕ tèi ®a cç Oresol hoÆc dung dÞch ®iÖn gi¶i theo h−íng dÉn tç nh©n stress: qu¸ ®«ng, Ýt tho¸ng, giã lïa, x¸o sö dông.

trén vµ di chuyÓn lîn.

- Hé lý: Cçh ly lîn èm ®Ó ®iÒu trÞ: gi÷ chuång

- BiÖn ph¸p phßng bÖnh thùc tÕ gåm viÖc sö kh« s¹ch, kÝn Êm trong mïa ®«ng, nu«i d−ìng tèt dông Autovacxin chèng Streptococcus suis trong lîn bÖnh.

®µn víi c¶ tr¹i lîn bÖnh viªm mµng n·o vµ rèi lo¹n sinh s¶n. ViÖc sö dông Autovacxin tá râ cã

Phç ®å 2:

hiÖu qu¶. Tuy nhiªn viÖc sö dông v¾cxin chÕt

- Thuèc ®iÒu trÞ: Gentamycin víi liÒu 4®v/kg miÔn dÞch kÐm. MiÔn dÞch bÒn v÷ng ®−îc t¹o ra thÓ träng phèi hîp víi Sulfathiazol víi liÒu nÕu lîn ®−îc tiªm v¾cxin nh−îc ®éc.

30mg/kg thÓ träng. Thuèc tiªm trong 3 - 4 ngµy.

- Thuèc trî søc, trî lùc, nh− Phç ®å 1.

6. BÖNH SUYÔN LîN

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

(Swine Enzootic Pneumoniae)

Phç ®å 3:

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanceft (RTD Septicus, BÖnh suyÔn lîn lµ mét bÖnh truyÒn nhiÔm Navet-cel): 1ml /12-15kg thÓ träng/ngµy; tiªm 3

th−êng ë thÓ çÊp tÝnh, m·n tÝnh vµ l−u hµnh ngµy vµo b¾p thÞt.

cã tÝnh ®Þa ph−¬ng, do Mycoplasma. §Æc ®iÓm

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

cña bÖnh lµ chøng viªm phÕ qu¶n - phæi tiÕn

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

triÓn chËm. BÖnh rÊt phæ biÕn, ®· ®−îc biÕt tõ l©u ë nhiÒu n−íc ch©u ¢u, ch©u ¸, ch©u óc vµ

Phç ®å 4:

ch©u Mü.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Cephaflexin: 30mg/kg thÓ

ë ViÖt Nam, bÖnh ®−îc ph¸t hiÖn ®Çu tiªn n¨m träng/ ngµy. Tiªm 3 - 4 ngµy.

1953, ë mét vµi tr¹i gièng lîn; ®Õn n¨m 1962, bÖnh

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®· lan ra hÇu kh¾p cç tØnh phÝa B¾c n−íc ta.

171

172

https://thuviensach.vn

§Õn nay, bÖnh vÉn l−u hµnh ë nhiÒu tr¹i ch¨n MÆc dÇu lîn vÉn ¨n nh−ng chËm sinh tr−ëng nu«i lîn h−íng n¹c tõ B¾c ®Õn Nam, h»ng n¨m g©y râ rÖt so víi lîn b×nh th−êng, t¨ng träng gi¶m.

nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ.

Tû lÖ chÕt kh«ng qu¸ 5 - 10%; tû lÖ nµy cã thÓ

t¨ng nÕu l¹nh, Èm, nu«i d−ìng kÐm vµ chuång 2. Nguyªn nh©n bÖnh

tr¹i mÊt vÖ sinh.

BÖnh do Mycoplasma hyopneumoniae, nh−ng

- ThÓ m·n tÝnh:

bÖnh sÏ trÇm träng h¬n nÕu kÕt hîp víi mét Nh÷ng lîn kh«ng chÕt chuyÓn sang thÓ bÖnh Adenovirus vµ cç vi khuÈn ®−êng h« hÊp khç.

m·n tÝnh: ho dai d¼ng, thë khã, gÇy cßm. NÕu cã Mycoplasma lµ nhãm vi sinh vËt cã kÝch th−íc nhiÔm khuÈn thø ph¸t, lîn ch¶y dÞch mñ ë mòi lín h¬n virót vµ nhá h¬n vi khuÈn. BÖnh ë lîn khi ho.

th−êng thÊy nh÷ng bÖnh tÝch ë phæi do sù x©m Søc khoÎ lîn håi phôc rÊt chËm, khã kh¨n vµ

nhiÔm bëi nh÷ng vi khuÈn thø ph¸t: Pasteurella, kh«ng hoµn toµn (¸p xe, ho¹i th−, nèt cøng Streptococcus, Bordetella, Klebsiella. Nh÷ng tç trong phæi).

nh©n nµy lµm thay ®æi nhiÒu tiÕn triÓn cña bÖnh.

ThÓ cÊp tÝnh cã thÓ thÊy ë lîn mäi løa tuæi, khi bÖnh x©m nhËp mét c¬ së nu«i lîn tõ tr−íc hoµn 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

toµn ch−a cã bÖnh. TriÖu chøng râ rÖt h¬n so víi

TriÖu chøng

thÓ çÊp tÝnh, tû lÖ chÕt 20 - 80%.

Thêi gian nung bÖnh: 10 -16 ngµy, bÖnh th−êng Tiªn l−îng bÖnh nghiªm träng, nhÊt lµ thiÖt tiÕn triÓn d−íi thÓ çÊp tÝnh hay m·n tÝnh.

h¹i vÒ kinh tÕ. So víi lîn lµnh, h»ng ngµy lîn

- ThÓ çÊp tÝnh: tõ tuÇn thø 4 - 6: mÖt mái, ¨n bÖnh t¨ng träng kÐm, Ýt nhÊt 16% vµ tiªu tèn thøc kÐm, da xanh vµ mÊt bãng, viªm kÕt m¹c m¾t, sèt

¨n cho 1kg träng l−îng t¨ng trªn 25%.

nhÑ 40 - 40,50C, xuÊt hiÖn muén vµ ng¾n (kho¶ng

BÖnh tÝch

4 ngµy), h¾t h¬i, khÞt mòi...

Sau ®ã, ho khan tõng c¬n, nhÊt lµ sau khi vËn

- BÖnh tÝch ®iÓn h×nh lµ chøng viªm phÕ qu¶n -

®éng. ChØ tõ ngµy thø 16 ®Õn ngµy thø 20 kh¸m phæi cã møc ®é vµ diÖn tÝch thay ®æi: cã khi ph©n míi thÊy ®−îc dÊu hiÖu viªm phæi: thë khã (thë t¸n thµnh nhiÒu æ, nh−ng th−êng chôm l¹i thµnh bông, d¸ng chã ngåi). Nghe phæi cã ©m ran rÝt, tõng ®¸m ë phÇn tr−íc vµ d−íi phæi. Cç bÖnh tÝch ran −ít.

ph©n biÖt râ rµng víi tæ chøc lµnh xung quanh.

173

174

https://thuviensach.vn

§Õn nay, bÖnh vÉn l−u hµnh ë nhiÒu tr¹i ch¨n MÆc dÇu lîn vÉn ¨n nh−ng chËm sinh tr−ëng nu«i lîn h−íng n¹c tõ B¾c ®Õn Nam, h»ng n¨m g©y râ rÖt so víi lîn b×nh th−êng, t¨ng träng gi¶m.

nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ.

Tû lÖ chÕt kh«ng qu¸ 5 - 10%; tû lÖ nµy cã thÓ

t¨ng nÕu l¹nh, Èm, nu«i d−ìng kÐm vµ chuång 2. Nguyªn nh©n bÖnh

tr¹i mÊt vÖ sinh.

BÖnh do Mycoplasma hyopneumoniae, nh−ng

- ThÓ m·n tÝnh:

bÖnh sÏ trÇm träng h¬n nÕu kÕt hîp víi mét Nh÷ng lîn kh«ng chÕt chuyÓn sang thÓ bÖnh Adenovirus vµ cç vi khuÈn ®−êng h« hÊp khç.

m·n tÝnh: ho dai d¼ng, thë khã, gÇy cßm. NÕu cã Mycoplasma lµ nhãm vi sinh vËt cã kÝch th−íc nhiÔm khuÈn thø ph¸t, lîn ch¶y dÞch mñ ë mòi lín h¬n virót vµ nhá h¬n vi khuÈn. BÖnh ë lîn khi ho.

th−êng thÊy nh÷ng bÖnh tÝch ë phæi do sù x©m Søc khoÎ lîn håi phôc rÊt chËm, khã kh¨n vµ

nhiÔm bëi nh÷ng vi khuÈn thø ph¸t: Pasteurella, kh«ng hoµn toµn (¸p xe, ho¹i th−, nèt cøng Streptococcus, Bordetella, Klebsiella. Nh÷ng tç trong phæi).

nh©n nµy lµm thay ®æi nhiÒu tiÕn triÓn cña bÖnh.

ThÓ cÊp tÝnh cã thÓ thÊy ë lîn mäi løa tuæi, khi bÖnh x©m nhËp mét c¬ së nu«i lîn tõ tr−íc hoµn 3. TriÖu chøng vµ bÖnh tÝch

toµn ch−a cã bÖnh. TriÖu chøng râ rÖt h¬n so víi

TriÖu chøng

thÓ çÊp tÝnh, tû lÖ chÕt 20 - 80%.

Thêi gian nung bÖnh: 10 -16 ngµy, bÖnh th−êng Tiªn l−îng bÖnh nghiªm träng, nhÊt lµ thiÖt tiÕn triÓn d−íi thÓ çÊp tÝnh hay m·n tÝnh.

h¹i vÒ kinh tÕ. So víi lîn lµnh, h»ng ngµy lîn

- ThÓ çÊp tÝnh: tõ tuÇn thø 4 - 6: mÖt mái, ¨n bÖnh t¨ng träng kÐm, Ýt nhÊt 16% vµ tiªu tèn thøc kÐm, da xanh vµ mÊt bãng, viªm kÕt m¹c m¾t, sèt

¨n cho 1kg träng l−îng t¨ng trªn 25%.

nhÑ 40 - 40,50C, xuÊt hiÖn muén vµ ng¾n (kho¶ng

BÖnh tÝch

4 ngµy), h¾t h¬i, khÞt mòi...

Sau ®ã, ho khan tõng c¬n, nhÊt lµ sau khi vËn

- BÖnh tÝch ®iÓn h×nh lµ chøng viªm phÕ qu¶n -

®éng. ChØ tõ ngµy thø 16 ®Õn ngµy thø 20 kh¸m phæi cã møc ®é vµ diÖn tÝch thay ®æi: cã khi ph©n míi thÊy ®−îc dÊu hiÖu viªm phæi: thë khã (thë t¸n thµnh nhiÒu æ, nh−ng th−êng chôm l¹i thµnh bông, d¸ng chã ngåi). Nghe phæi cã ©m ran rÝt, tõng ®¸m ë phÇn tr−íc vµ d−íi phæi. Cç bÖnh tÝch ran −ít.

ph©n biÖt râ rµng víi tæ chøc lµnh xung quanh.

173

174

https://thuviensach.vn

- Chç bÞ bÖnh s−ng, cøng, ®ång mµu n©u hay Cç phç ®å ®iÒu trÞ: cã thÓ dïng 1 trong cç x¸m n©u, mÆt c¾t thuÇn nhÊt vµ −ít. KhÝ qu¶n phç ®å sau:

nhá vµ phÕ nang c¾t ra råi bãp th× thÊy ch¶y mét thø n−íc ®ôc, dÝnh, ®á hay x¸m, trong ®ã cã

Phç ®å 1:

nh÷ng tÕ bµo th−îng b× ®· trãc ra vµ nh÷ng b¹ch

- Thuèc ®iÒu trÞ: Tiamulin dïng liÒu 20mg/kg cÇu ®a nh©n. Th¶ mét m¶nh phæi bÞ bÖnh vµo thÓ träng /ngµy, phèi hîp víi Ampicillin víi liÒu n−íc sÏ ch×m.

20mg/kg thÓ träng /ngµy. Thuèc tiªm b¾p thÞt

- Cã nh÷ng æ chøa v÷a hay mñ vµ ®«i khi cã liªn tôc 6 - 10 ngµy. Tiªm ®Õn ngµy thø 6 th×

nh÷ng hang do tç ®éng cña cç vi khuÈn g©y béi gi¶m liÒu 50%.

nhiÔm.

- Thuèc trî søc: tiªm long n·o hoÆc cafein,

- Trong nh÷ng tr−êng hîp m·n tÝnh, thÊy phèi hîp víi vitamin B1, vitamin C.

vïng phæi cã bÖnh tÝch ph©n biÖt râ trªn nÒn phæi,

- Hé lý: cçh ly ®iÒu trÞ lîn èm, gi÷ g×n chuång cã mµu x¸m - ®á vµ ch¾c h¬n (nh−ng kh«ng cøng), tr¹i lu«n kh« s¹ch, kÝm Êm mïa ®«ng, tho¸ng m¸t ng−êi ta gäi lµ phæi tôy ho¸, nhôc ho¸.

mïa hÌ; nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt lîn bÖnh.

ë nh÷ng lîn con ®ang bó, phæi cã mÇm bÖnh

Phç ®å 2:

nh−ng cã thÓ kh«ng cã bÖnh tÝch nh×n thÊy ®−îc, chØ cã h¹ch phÕ qu¶n s−ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hamceft, RTD

Septicus, Navet-cel) dïng liÒu 1 ml/10 - 15 kg thÓ

4. §iÒu trÞ bÖnh

träng/ ngµy; dïng 3 ngµy, tiªm b¾p thÞt.

Cã thÓ dïng mét trong cç kh¸ng sinh sau ®©y

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®Ó ®iÒu trÞ:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Tylosin: dïng liÒu 20mg/kg thÓ träng.

Phç ®å 3:

- Tiamulin: dïng liÒu 20 mg/kg thÓ träng.

- Oxytetracyclin: dïng liÒu 30 mg/ kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracylin (Hanocylin

- Amocillin: dïng 30 mg/kg thÓ träng.

LA, OTC 20LA) dïng liÒu 1ml/12kg thÓ träng;

- Enrofloxacin: dïng liÒu 15mg/kg thÓ träng.

tiªm 3 ngµy/lÇn.

- Ceptiofur: dïng liÒu 3mg/kg thÓ träng.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Tylosin: dïng liÒu 20mg/kg thÓ träng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

175

176

https://thuviensach.vn

- Chç bÞ bÖnh s−ng, cøng, ®ång mµu n©u hay Cç phç ®å ®iÒu trÞ: cã thÓ dïng 1 trong cç x¸m n©u, mÆt c¾t thuÇn nhÊt vµ −ít. KhÝ qu¶n phç ®å sau:

nhá vµ phÕ nang c¾t ra råi bãp th× thÊy ch¶y mét thø n−íc ®ôc, dÝnh, ®á hay x¸m, trong ®ã cã

Phç ®å 1:

nh÷ng tÕ bµo th−îng b× ®· trãc ra vµ nh÷ng b¹ch

- Thuèc ®iÒu trÞ: Tiamulin dïng liÒu 20mg/kg cÇu ®a nh©n. Th¶ mét m¶nh phæi bÞ bÖnh vµo thÓ träng /ngµy, phèi hîp víi Ampicillin víi liÒu n−íc sÏ ch×m.

20mg/kg thÓ träng /ngµy. Thuèc tiªm b¾p thÞt

- Cã nh÷ng æ chøa v÷a hay mñ vµ ®«i khi cã liªn tôc 6 - 10 ngµy. Tiªm ®Õn ngµy thø 6 th×

nh÷ng hang do tç ®éng cña cç vi khuÈn g©y béi gi¶m liÒu 50%.

nhiÔm.

- Thuèc trî søc: tiªm long n·o hoÆc cafein,

- Trong nh÷ng tr−êng hîp m·n tÝnh, thÊy phèi hîp víi vitamin B1, vitamin C.

vïng phæi cã bÖnh tÝch ph©n biÖt râ trªn nÒn phæi,

- Hé lý: cçh ly ®iÒu trÞ lîn èm, gi÷ g×n chuång cã mµu x¸m - ®á vµ ch¾c h¬n (nh−ng kh«ng cøng), tr¹i lu«n kh« s¹ch, kÝm Êm mïa ®«ng, tho¸ng m¸t ng−êi ta gäi lµ phæi tôy ho¸, nhôc ho¸.

mïa hÌ; nu«i d−ìng, ch¨m sãc tèt lîn bÖnh.

ë nh÷ng lîn con ®ang bó, phæi cã mÇm bÖnh

Phç ®å 2:

nh−ng cã thÓ kh«ng cã bÖnh tÝch nh×n thÊy ®−îc, chØ cã h¹ch phÕ qu¶n s−ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hamceft, RTD

Septicus, Navet-cel) dïng liÒu 1 ml/10 - 15 kg thÓ

4. §iÒu trÞ bÖnh

träng/ ngµy; dïng 3 ngµy, tiªm b¾p thÞt.

Cã thÓ dïng mét trong cç kh¸ng sinh sau ®©y

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

®Ó ®iÒu trÞ:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Tylosin: dïng liÒu 20mg/kg thÓ träng.

Phç ®å 3:

- Tiamulin: dïng liÒu 20 mg/kg thÓ träng.

- Oxytetracyclin: dïng liÒu 30 mg/ kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Oxytetracylin (Hanocylin

- Amocillin: dïng 30 mg/kg thÓ träng.

LA, OTC 20LA) dïng liÒu 1ml/12kg thÓ träng;

- Enrofloxacin: dïng liÒu 15mg/kg thÓ träng.

tiªm 3 ngµy/lÇn.

- Ceptiofur: dïng liÒu 3mg/kg thÓ träng.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Tylosin: dïng liÒu 20mg/kg thÓ träng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

175

176

https://thuviensach.vn

Phç ®å 4

dµi vµ cã bÖnh tÝch nhôc ho¸ (cßn gäi lµ gan ho¸) cç ®Ønh thïy phæi, khi c¾t mét mÈu phæi bÞ nhôc

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrofloxacin (Enrovet 10%

ho¸ bá vµo chËu n−íc th× sÏ ch×m. Phæi b×nh INJ, HN Enrovet 50 T...) dïng liÒu 1ml/12-15kg th−êng sÏ næi trªn mÆt n−íc.

thÓ träng/ngµy. Dïng thuèc 5-8 ngµy.

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: nu«i cÊy vµ ph©n

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

lËp mÇm bÖnh tõ bÖnh phÈm trong cç m«i tr−êng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®Æc biÖt.

5. DÞch tÔ häc

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trªn gen th¹ch (AGID), ph−¬ng ph¸p

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu cã thÓ c¶m nhiÔm huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) cã thÓ ph¸t hiÖn M.hyopneumoniae nh−ng lîn tõ 3 - 6 th¸ng bÞ

®−îc bÖnh suyÔn lîn.

bÖnh víi tû lÖ cao vµ bÞ chÕt nhiÒu h¬n. Lîn n¸i bÞ

bÖnh thÓ m·n tÝnh kÐo dµi, th−êng truyÒn bÖnh 7. Phßng bÖnh

cho lîn con vµ lµ nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh. Lîn

§èi víi nh÷ng tr¹i ch−a cã bÖnh

ngo¹i bÞ bÖnh nÆng vµ chÕt nhiÒu h¬n lîn néi.

- Thùc hiÖn ph−¬ng ch©m kh«ng nhËp lîn tõ

- BÖnh l©y lan qua ®−êng h« hÊp do lîn khoÎ

ngoµi vµo. NÕu cÇn thiÕt ph¶i nhËp lîn th× chän ë hÝt thë kh«ng khÝ cã mÇm bÖnh vµ bÞ l©y bÖnh.

nh÷ng vïng, tr¹i tõ tr−íc ch−a ph¸t hiÖn ra

- BÖnh ph¸t triÓn quanh n¨m trong ®µn lîn.

bÖnh suyÔn; kiÓm tra kü t×nh h×nh søc khoÎ cña Cç æ dÞch suyÔn th−êng ph¸t sinh vµo thêi gian lîn khi mua; khi ®em lîn vÒ ph¶i cçh ly mét l¹nh Èm trong n¨m tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 2 n¨m th¸ng, khi kh«ng ph¸t hiÖn triÖu chøng bÖnh sau. ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh, cç æ dÞch míi cho nhËp ®µn.

suyÔn còng lÎ tÎ x¶y ra vµo thêi gian nãng nùc,

- Th−êng xuyªn lµm c«ng tç phßng dÞch, nÕu Èm −ít vµ m−a nhiÒu, tõ th¸ng 6 ®Õn th¸ng 8

ph¸t hiÖn lîn cã triÖu chøng cña bÖnh suyÔn: cçh d−¬ng lÞch h»ng n¨m.

ly ngay, ®iÒu trÞ kÞp thêi hoÆc cÇn thiÕt ph¶i xö lý lîn bÖnh.

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

- ChÈn ®o¸n l©m sµng: c¨n cø cç dÊu hiÖu

§èi víi cç tr¹i ®· cã bÖnh

®Æc tr−ng cña bÖnh: lîn bÞ ho thÓ m·n tÝnh kÐo

- TuyÖt ®èi kh«ng b¸n lîn, xuÊt lîn khái tr¹i, 177

178

https://thuviensach.vn

Phç ®å 4

dµi vµ cã bÖnh tÝch nhôc ho¸ (cßn gäi lµ gan ho¸) cç ®Ønh thïy phæi, khi c¾t mét mÈu phæi bÞ nhôc

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrofloxacin (Enrovet 10%

ho¸ bá vµo chËu n−íc th× sÏ ch×m. Phæi b×nh INJ, HN Enrovet 50 T...) dïng liÒu 1ml/12-15kg th−êng sÏ næi trªn mÆt n−íc.

thÓ träng/ngµy. Dïng thuèc 5-8 ngµy.

- ChÈn ®o¸n vi sinh vËt: nu«i cÊy vµ ph©n

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

lËp mÇm bÖnh tõ bÖnh phÈm trong cç m«i tr−êng

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

®Æc biÖt.

5. DÞch tÔ häc

- ChÈn ®o¸n miÔn dÞch: dïng ph−¬ng ph¸p ng−ng kÕt trªn gen th¹ch (AGID), ph−¬ng ph¸p

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu cã thÓ c¶m nhiÔm huúnh quang gi¸n tiÕp (IFAT) cã thÓ ph¸t hiÖn M.hyopneumoniae nh−ng lîn tõ 3 - 6 th¸ng bÞ

®−îc bÖnh suyÔn lîn.

bÖnh víi tû lÖ cao vµ bÞ chÕt nhiÒu h¬n. Lîn n¸i bÞ

bÖnh thÓ m·n tÝnh kÐo dµi, th−êng truyÒn bÖnh 7. Phßng bÖnh

cho lîn con vµ lµ nguån tµng tr÷ mÇm bÖnh. Lîn

§èi víi nh÷ng tr¹i ch−a cã bÖnh

ngo¹i bÞ bÖnh nÆng vµ chÕt nhiÒu h¬n lîn néi.

- Thùc hiÖn ph−¬ng ch©m kh«ng nhËp lîn tõ

- BÖnh l©y lan qua ®−êng h« hÊp do lîn khoÎ

ngoµi vµo. NÕu cÇn thiÕt ph¶i nhËp lîn th× chän ë hÝt thë kh«ng khÝ cã mÇm bÖnh vµ bÞ l©y bÖnh.

nh÷ng vïng, tr¹i tõ tr−íc ch−a ph¸t hiÖn ra

- BÖnh ph¸t triÓn quanh n¨m trong ®µn lîn.

bÖnh suyÔn; kiÓm tra kü t×nh h×nh søc khoÎ cña Cç æ dÞch suyÔn th−êng ph¸t sinh vµo thêi gian lîn khi mua; khi ®em lîn vÒ ph¶i cçh ly mét l¹nh Èm trong n¨m tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 2 n¨m th¸ng, khi kh«ng ph¸t hiÖn triÖu chøng bÖnh sau. ë cç vïng cã l−u hµnh bÖnh, cç æ dÞch míi cho nhËp ®µn.

suyÔn còng lÎ tÎ x¶y ra vµo thêi gian nãng nùc,

- Th−êng xuyªn lµm c«ng tç phßng dÞch, nÕu Èm −ít vµ m−a nhiÒu, tõ th¸ng 6 ®Õn th¸ng 8

ph¸t hiÖn lîn cã triÖu chøng cña bÖnh suyÔn: cçh d−¬ng lÞch h»ng n¨m.

ly ngay, ®iÒu trÞ kÞp thêi hoÆc cÇn thiÕt ph¶i xö lý lîn bÖnh.

6. ChÈn ®o¸n bÖnh

- ChÈn ®o¸n l©m sµng: c¨n cø cç dÊu hiÖu

§èi víi cç tr¹i ®· cã bÖnh

®Æc tr−ng cña bÖnh: lîn bÞ ho thÓ m·n tÝnh kÐo

- TuyÖt ®èi kh«ng b¸n lîn, xuÊt lîn khái tr¹i, 177

178

https://thuviensach.vn

tr−êng hîp cho ®i mæ ë lß s¸t sinh th× vËn chuyÓn ngoµi trêi. Trong khi th¶ kh«ng ®Ó lîn èm vµ lîn th¼ng tõ tr¹i ®Õn lß, ®Ò phßng gieo r¾c mÇm bÖnh khoÎ tiÕp xóc víi nhau.

däc ®−êng.

- Tiªu ®éc: hµng tuÇn tiªu ®éc mét lÇn toµn

- Lîn ®ùc gièng tèt bÞ bÖnh, tuyÖt ®èi kh«ng tr¹i. TÊt c¶ dông cô, m¸ng ¨n, sau khi dïng ph¶i cho nh¶y trùc tiÕp mµ dïng thô tinh nh©n t¹o.

röa s¹ch vµ ph¬i n¾ng. Th−êng xuyªn quÐt v«i vµ

Nh÷ng lîn ®ùc gièng kÐm gi¸ trÞ ®em nu«i vç bÐo tiªu ®éc nÒn víi nh÷ng chÊt s¸t trïng nh−: NaOH

®Ó thÞt.

5%, n−íc v«i 10%, cresyl 5%, Iodin 1%...

- Lîn n¸i ®· m¾c bÖnh th× nªn vç bÐo ®Ó thÞt,

- Nu«i d−ìng: cho lîn ¨n no ®ñ, nhiÒu thøc ¨n kh«ng dïng sinh s¶n. Tr−êng hîp lîn n¸i gièng t−¬i, t¨ng thøc ¨n tinh, bét x−¬ng, muèi vµ chÊt tèt ph¶i thùc hiÖn cç biÖn ph¸p phßng trõ tæng kho¸ng.

hîp; nÕu sau 5 th¸ng thÊy khái vÒ triÖu chøng th×

cã thÓ dïng sinh s¶n b»ng thô tinh nh©n t¹o, 7. BÖNH XO¾N TRïNG ë LîN

nh−ng kh«ng ®−îc ph¸t gièng ra khái tr¹i.

(Swine Leptospirosis)

- Lîn con mµ mÑ m¾c bÖnh suyÔn th× ph¶i theo dâi nghiªm ngÆt vµ nu«i lîn ®Ó giÕt thÞt, kh«ng 1. Ph©n bè

dïng lµm gièng.

BÖnh xo¾n trïng ë lîn cßn gäi lµ "bÖnh lîn

- ThÞt lîn bÞ suyÔn cã thÓ dïng ¨n ®−îc, nh−ng nghÖ" v× lîn bÖnh th−êng bÞ vµng da. BÖnh g©y ph¶i huû bá toµn bé phæi vµ cç h¹ch l©m ba phæi.

- Trong thêi gian tr¹i ®ang bÞ bÖnh, kh«ng ra do xo¾n trïng (Leptospira) lµ mét bÖnh truyÒn nhËp lîn míi. NÕu cÇn thiÕt ph¶i nhËp th× ph¶i ®Ó

nhiÔm chung cña ng−êi vµ cç loµi thó, trong ®ã riªng ë mét khu vùc cçh xa ®µn lîn cò tèi thiÓu cã lîn, ph©n bè réng ë tÊt c¶ cç ch©u lôc. BÖnh 10 mÐt, cã hµng rµo kÝn.

phæ biÕn ë cç n−íc ®ang ph¸t triÓn thuéc ch©u ¸

vµ ch©u Phi v× ë ®©y cã cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi

BiÖn ph¸p chung

cho cç loµi chuét ph¸t triÓn. Chuét kh«ng

- Chuång: QuÐt dän s¹ch sÏ, kh« r¸o, tr¸nh Èm nh÷ng lµ ®éng vËt ph¸ ho¹i mïa mµng mµ cßn lµ

−ít. Trêi rÐt ph¶i cã r¬m lãt, gi÷ cho chuång Êm, vËt chñ m«i giíi tµng tr÷ vµ lµm l©y truyÒn xo¾n kÝn giã: Chuång cÇn ph¶i ®ñ ¸nh s¸ng vµ cã s©n trïng cho ng−êi vµ cç loµi thó nu«i còng nh−

vËn ®éng. Mçi ngµy cho lîn vËn ®éng Ýt nhÊt 3 giê thó hoang.

179

180

https://thuviensach.vn

tr−êng hîp cho ®i mæ ë lß s¸t sinh th× vËn chuyÓn ngoµi trêi. Trong khi th¶ kh«ng ®Ó lîn èm vµ lîn th¼ng tõ tr¹i ®Õn lß, ®Ò phßng gieo r¾c mÇm bÖnh khoÎ tiÕp xóc víi nhau.

däc ®−êng.

- Tiªu ®éc: hµng tuÇn tiªu ®éc mét lÇn toµn

- Lîn ®ùc gièng tèt bÞ bÖnh, tuyÖt ®èi kh«ng tr¹i. TÊt c¶ dông cô, m¸ng ¨n, sau khi dïng ph¶i cho nh¶y trùc tiÕp mµ dïng thô tinh nh©n t¹o.

röa s¹ch vµ ph¬i n¾ng. Th−êng xuyªn quÐt v«i vµ

Nh÷ng lîn ®ùc gièng kÐm gi¸ trÞ ®em nu«i vç bÐo tiªu ®éc nÒn víi nh÷ng chÊt s¸t trïng nh−: NaOH

®Ó thÞt.

5%, n−íc v«i 10%, cresyl 5%, Iodin 1%...

- Lîn n¸i ®· m¾c bÖnh th× nªn vç bÐo ®Ó thÞt,

- Nu«i d−ìng: cho lîn ¨n no ®ñ, nhiÒu thøc ¨n kh«ng dïng sinh s¶n. Tr−êng hîp lîn n¸i gièng t−¬i, t¨ng thøc ¨n tinh, bét x−¬ng, muèi vµ chÊt tèt ph¶i thùc hiÖn cç biÖn ph¸p phßng trõ tæng kho¸ng.

hîp; nÕu sau 5 th¸ng thÊy khái vÒ triÖu chøng th×

cã thÓ dïng sinh s¶n b»ng thô tinh nh©n t¹o, 7. BÖNH XO¾N TRïNG ë LîN

nh−ng kh«ng ®−îc ph¸t gièng ra khái tr¹i.

(Swine Leptospirosis)

- Lîn con mµ mÑ m¾c bÖnh suyÔn th× ph¶i theo dâi nghiªm ngÆt vµ nu«i lîn ®Ó giÕt thÞt, kh«ng 1. Ph©n bè

dïng lµm gièng.

BÖnh xo¾n trïng ë lîn cßn gäi lµ "bÖnh lîn

- ThÞt lîn bÞ suyÔn cã thÓ dïng ¨n ®−îc, nh−ng nghÖ" v× lîn bÖnh th−êng bÞ vµng da. BÖnh g©y ph¶i huû bá toµn bé phæi vµ cç h¹ch l©m ba phæi.

- Trong thêi gian tr¹i ®ang bÞ bÖnh, kh«ng ra do xo¾n trïng (Leptospira) lµ mét bÖnh truyÒn nhËp lîn míi. NÕu cÇn thiÕt ph¶i nhËp th× ph¶i ®Ó

nhiÔm chung cña ng−êi vµ cç loµi thó, trong ®ã riªng ë mét khu vùc cçh xa ®µn lîn cò tèi thiÓu cã lîn, ph©n bè réng ë tÊt c¶ cç ch©u lôc. BÖnh 10 mÐt, cã hµng rµo kÝn.

phæ biÕn ë cç n−íc ®ang ph¸t triÓn thuéc ch©u ¸

vµ ch©u Phi v× ë ®©y cã cç ®iÒu kiÖn thuËn lîi

BiÖn ph¸p chung

cho cç loµi chuét ph¸t triÓn. Chuét kh«ng

- Chuång: QuÐt dän s¹ch sÏ, kh« r¸o, tr¸nh Èm nh÷ng lµ ®éng vËt ph¸ ho¹i mïa mµng mµ cßn lµ

−ít. Trêi rÐt ph¶i cã r¬m lãt, gi÷ cho chuång Êm, vËt chñ m«i giíi tµng tr÷ vµ lµm l©y truyÒn xo¾n kÝn giã: Chuång cÇn ph¶i ®ñ ¸nh s¸ng vµ cã s©n trïng cho ng−êi vµ cç loµi thó nu«i còng nh−

vËn ®éng. Mçi ngµy cho lîn vËn ®éng Ýt nhÊt 3 giê thó hoang.

179

180

https://thuviensach.vn

ë n−íc ta, bÖnh xo¾n trïng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn 12 serovar Leptospira ë ë lîn, tr©u, bß, dª vµ ng−êi ë hÇu hÕt cç tØnh cç loµi gia sóc vµ ng−êi. GÇn ®©y Hoµng M¹nh trong toµn quèc. BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu ë L©n (n¨m 2002) ®· xç ®Þnh ®−îc 16 serovar lîn do bç sÜ De Lajudie vµo n¨m 1952, khi xÐt Leptospira ë tr©u, bß vµ lîn ë tØnh §¾cl¾k.

nghiÖm 150 mÉu huyÕt thanh cña lîn ®· xç ®Þnh Trong sè cç serovar ®· ph¸t hiÖn, cç serovar 25 mÉu d−¬ng tÝnh.

th−êng gÆp g©y bÖnh cho lîn lµ: Leptospira Trong kho¶ng thêi gian n¨m 1960 - 1978, icterohaemorrhagiae,

L.pomona,

L.bataviae,

Phßng chÈn ®o¸n thó y nay lµ Trung t©m chÈn L.grippotiphosa, L.mitis, L.autumnalis, L.poi vµ

®o¸n Thó y Trung −¬ng ®· thu thËp vµ xÐt L.canicola.

nghiÖm 12.115 mÉu huyÕt thanh cña lîn cç tØnh Cç serovar Leptospira tõ lîn cã thÓ l©y miÒn B¾c, ®· xç ®Þnh 3.468 mÉu d−¬ng tÝnh víi truyÒn cho tr©u, bß, dª, ng−êi vµ ng−îc l¹i qua vËt cç chñng xo¾n trïng (cç serovar cña Leptospira) chñ m«i giíi lµ cç loµi chuét sèng trong tù nhiªn.

vµ ph¸t hiÖn cã 12 serovar cña Leptospira ë lîn.

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

BÖnh xo¾n trïng ë lîn th−êng ph¸t sinh cç æ dÞch vµ g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho lîn cç tØnh trung

BÖnh lý

du vµ miÒn nói. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn Sau khi x©m nhËp vµo c¬ thÓ, xo¾n trïng vµo

®©y, cç æ dÞch xo¾n trïng còng xuÊt hiÖn ë cç m¸u, t¨ng nhanh sè l−îng, råi ®i vµo cç phñ tØnh ®ång b»ng nh−: æ dÞch xo¾n trïng ë H¶i HËu, t¹ng: n·o, gan, lçh, thËn... vµ g©y ra cç tæn Xu©n Thuû (Nam §Þnh, n¨m 1998), ë Thanh Oai th−¬ng ë ®©y. §éc tè cña xo¾n trïng tç ®éng (Hµ T©y, n¨m 1981), ë tr¹i lîn L¹c VÖ (B¾c Ninh, lªn n·o g©y sèt cao ë thêi kú ®Çu cña bÖnh, lµm n¨m 1980)...

tan vì hång cÇu hµng lo¹t, dÉn ®Õn hiÖn t−îng BÖnh g©y s¶y thai vµ tiªu thai ë lîn n¸i, lµm n−íc tiÓu ®á v× cã nhiÒu huyÕt s¾c tè vµ hoµng cho lîn thÞt cç løa tuæi bÞ hoµng ®¶n, suy nh−îc

®¶n ë da vµ cç niªm m¹c. Sau ®ã, xo¾n trïng vµ chÕt do kiÖt søc trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i tËp sÏ vÒ c− tró ë thËn, g©y viªm thËn m·n ë lîn vµ

trung còng nh− nu«i trong gia ®×nh.

th¶i qua n−íc tiÓu lîn cÊp tÝnh vµ chuyÓn thµnh thÓ m·n tÝnh. §Æc biÖt, xo¾n trïng x©m nhËp 2. Nguyªn nh©n bÖnh

vµo bé m¸y sinh dôc cña lîn c¸i vµ g©y viªm.

BÖnh g©y ra ë lîn do cç serovar Leptospira.

NÕu lîn ®ang thêi kú mang thai bÞ nhiÔm xo¾n 181

182

https://thuviensach.vn

ë n−íc ta, bÖnh xo¾n trïng ®· ®−îc ph¸t hiÖn ë n−íc ta ®· ph¸t hiÖn 12 serovar Leptospira ë ë lîn, tr©u, bß, dª vµ ng−êi ë hÇu hÕt cç tØnh cç loµi gia sóc vµ ng−êi. GÇn ®©y Hoµng M¹nh trong toµn quèc. BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn lÇn ®Çu ë L©n (n¨m 2002) ®· xç ®Þnh ®−îc 16 serovar lîn do bç sÜ De Lajudie vµo n¨m 1952, khi xÐt Leptospira ë tr©u, bß vµ lîn ë tØnh §¾cl¾k.

nghiÖm 150 mÉu huyÕt thanh cña lîn ®· xç ®Þnh Trong sè cç serovar ®· ph¸t hiÖn, cç serovar 25 mÉu d−¬ng tÝnh.

th−êng gÆp g©y bÖnh cho lîn lµ: Leptospira Trong kho¶ng thêi gian n¨m 1960 - 1978, icterohaemorrhagiae,

L.pomona,

L.bataviae,

Phßng chÈn ®o¸n thó y nay lµ Trung t©m chÈn L.grippotiphosa, L.mitis, L.autumnalis, L.poi vµ

®o¸n Thó y Trung −¬ng ®· thu thËp vµ xÐt L.canicola.

nghiÖm 12.115 mÉu huyÕt thanh cña lîn cç tØnh Cç serovar Leptospira tõ lîn cã thÓ l©y miÒn B¾c, ®· xç ®Þnh 3.468 mÉu d−¬ng tÝnh víi truyÒn cho tr©u, bß, dª, ng−êi vµ ng−îc l¹i qua vËt cç chñng xo¾n trïng (cç serovar cña Leptospira) chñ m«i giíi lµ cç loµi chuét sèng trong tù nhiªn.

vµ ph¸t hiÖn cã 12 serovar cña Leptospira ë lîn.

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

BÖnh xo¾n trïng ë lîn th−êng ph¸t sinh cç æ dÞch vµ g©y nhiÒu thiÖt h¹i cho lîn cç tØnh trung

BÖnh lý

du vµ miÒn nói. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn Sau khi x©m nhËp vµo c¬ thÓ, xo¾n trïng vµo

®©y, cç æ dÞch xo¾n trïng còng xuÊt hiÖn ë cç m¸u, t¨ng nhanh sè l−îng, råi ®i vµo cç phñ tØnh ®ång b»ng nh−: æ dÞch xo¾n trïng ë H¶i HËu, t¹ng: n·o, gan, lçh, thËn... vµ g©y ra cç tæn Xu©n Thuû (Nam §Þnh, n¨m 1998), ë Thanh Oai th−¬ng ë ®©y. §éc tè cña xo¾n trïng tç ®éng (Hµ T©y, n¨m 1981), ë tr¹i lîn L¹c VÖ (B¾c Ninh, lªn n·o g©y sèt cao ë thêi kú ®Çu cña bÖnh, lµm n¨m 1980)...

tan vì hång cÇu hµng lo¹t, dÉn ®Õn hiÖn t−îng BÖnh g©y s¶y thai vµ tiªu thai ë lîn n¸i, lµm n−íc tiÓu ®á v× cã nhiÒu huyÕt s¾c tè vµ hoµng cho lîn thÞt cç løa tuæi bÞ hoµng ®¶n, suy nh−îc

®¶n ë da vµ cç niªm m¹c. Sau ®ã, xo¾n trïng vµ chÕt do kiÖt søc trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i tËp sÏ vÒ c− tró ë thËn, g©y viªm thËn m·n ë lîn vµ

trung còng nh− nu«i trong gia ®×nh.

th¶i qua n−íc tiÓu lîn cÊp tÝnh vµ chuyÓn thµnh thÓ m·n tÝnh. §Æc biÖt, xo¾n trïng x©m nhËp 2. Nguyªn nh©n bÖnh

vµo bé m¸y sinh dôc cña lîn c¸i vµ g©y viªm.

BÖnh g©y ra ë lîn do cç serovar Leptospira.

NÕu lîn ®ang thêi kú mang thai bÞ nhiÔm xo¾n 181

182

https://thuviensach.vn

trïng sÏ bÞ tiªu thai ë giai ®o¹n ®Çu vµ s¶y thai m¹c ®Òu vµng, mì còng vµng vµ cã mïi khÐt. Trong ë giai ®o¹n cuèi.

xoang ngùc vµ xoang bông ë lîn cã nhiÒu n−íc vµng.

Phæi bÞ tô huyÕt tõng ®¸m. MËt teo, n−íc mËt ®Æc

TriÖu chøng

nh− keo. ThËn cã mÇu t¸i nhît, c¾t ra cã xuÊt Thêi kú ñ bÖnh tõ 3 - 7 ngµy. Lîn bÞ bÖnh ë 2 thÓ: huyÕt. Gan vµng nhît. Niªm m¹c bµng quang cã

- ThÓ cÊp tÝnh: Con vËt bÞ bÖnh sèt cao 41 -

lÊm tÊm xuÊt huyÕt.

420C kho¶ng 5 - 7 ngµy, thë nhanh vµ m¹nh, ®i l¹i xiªu vÑo, th−êng n»m bÖt mét chç, co giËt vµ

4. DÞch tÔ häc

run c¬ tõng c¬n, sïi bät mÐp, da vµ niªm m¹c

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu bÞ m¾c bÖnh. Trong tù vµng, n−íc tiÓu chuyÓn tõ ®á sang vµng sÉm, n−íc nhiªn cç loµi gia sóc: lîn, tr©u, bß, dª, chã, mÌo...

tiÓu Ýt dÇn. Lîn ë løa tuæi 3 - 4 th¸ng, khi sèt cao vµ cç loµi thó hoang: bß rõng, s¬n d−¬ng, h−¬u, cßn cã cç héi chøng thÇn kinh nh−: ®i vßng trßn, chã sãi, chuét... ®Òu bÞ nhiÔm cç serovar hóc ®Çu vµo t−êng, kªu thÐt lªn vµ l¨n ra chÕt sau Leptospira. BÖnh cã thÓ tõ sóc vËt l©y sang ng−êi 1 - 2 ngµy.

vµ ng−îc l¹i.

- ThÓ bÖnh m·n tÝnh: Thêi kú ñ bÖnh tõ 5 - 20

- Cç loµi chuét nhiÔm cç serovar Leptospira ngµy. BÖnh ph¸t sinh ©m Ø, chËm ch¹p. Lîn bÞ

m¾c bÖnh m·n tÝnh hoÆc mang trïng, lu«n th¶i bÖnh ¨n kÐm dÇn hoÆc bá ¨n, uèng n−íc nhiÒu, ®i Leptospira qua n−íc tiÓu ra m«i tr−êng. ë m«i t¸o, n−íc tiÓu hång sau ®ã chuyÓn thµnh vµng, Ýt tr−êng tù nhiªn, cç serovar Leptospira cã thÓ tån dÇn. Trong thêi kú bÞ bÖnh, th©n nhiÖt ë 40 -

t¹i tõ vµi ngµy ®Õn vµi tuÇn trong n−íc cèng r·nh, 410C, lîn bÞ run rÈy hoÆc co giËt nhÑ tõng c¬n.

ao tï.

Sau ®ã, cç triÖu chøng trªn gi¶m nhÑ dÇn nh−ng

- Lîn vµ cç loµi sóc vËt khç bÞ nhiÔm xo¾n lîn gÇy r¹c, da vµng, mÆt vµ phÇn bông bÞ phï trïng khi tiÕp xóc víi n−íc bÈn cã mÇm bÖnh.

thòng, liÖt ch©n sau, cuèi cïng bÞ chÕt do kiÖt søc Xo¾n trïng cã thÓ chui qua da, qua cç vÕt th−¬ng sau 1 - 2 th¸ng. Lîn c¸i mang thai th−êng bÞ tiªu míi vµo c¬ thÓ. Sóc vËt ¨n thøc ¨n hoÆc uèng n−íc thai hoÆc s¶y thai.

cã mÇm bÖnh còng cã thÓ bÞ nhiÔm bÖnh.

- BÖnh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn quanh n¨m

BÖnh tÝch

nh−ng th−êng thÊy bÖnh x¶y ra nhiÒu vµo cç C¬ thÓ lîn th−êng gÇy x¬ xç, da vµ cç niªm th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu tõ mïa hÌ tíi mïa thu.

183

184

https://thuviensach.vn

trïng sÏ bÞ tiªu thai ë giai ®o¹n ®Çu vµ s¶y thai m¹c ®Òu vµng, mì còng vµng vµ cã mïi khÐt. Trong ë giai ®o¹n cuèi.

xoang ngùc vµ xoang bông ë lîn cã nhiÒu n−íc vµng.

Phæi bÞ tô huyÕt tõng ®¸m. MËt teo, n−íc mËt ®Æc

TriÖu chøng

nh− keo. ThËn cã mÇu t¸i nhît, c¾t ra cã xuÊt Thêi kú ñ bÖnh tõ 3 - 7 ngµy. Lîn bÞ bÖnh ë 2 thÓ: huyÕt. Gan vµng nhît. Niªm m¹c bµng quang cã

- ThÓ cÊp tÝnh: Con vËt bÞ bÖnh sèt cao 41 -

lÊm tÊm xuÊt huyÕt.

420C kho¶ng 5 - 7 ngµy, thë nhanh vµ m¹nh, ®i l¹i xiªu vÑo, th−êng n»m bÖt mét chç, co giËt vµ

4. DÞch tÔ häc

run c¬ tõng c¬n, sïi bät mÐp, da vµ niªm m¹c

- Lîn ë cç løa tuæi ®Òu bÞ m¾c bÖnh. Trong tù vµng, n−íc tiÓu chuyÓn tõ ®á sang vµng sÉm, n−íc nhiªn cç loµi gia sóc: lîn, tr©u, bß, dª, chã, mÌo...

tiÓu Ýt dÇn. Lîn ë løa tuæi 3 - 4 th¸ng, khi sèt cao vµ cç loµi thó hoang: bß rõng, s¬n d−¬ng, h−¬u, cßn cã cç héi chøng thÇn kinh nh−: ®i vßng trßn, chã sãi, chuét... ®Òu bÞ nhiÔm cç serovar hóc ®Çu vµo t−êng, kªu thÐt lªn vµ l¨n ra chÕt sau Leptospira. BÖnh cã thÓ tõ sóc vËt l©y sang ng−êi 1 - 2 ngµy.

vµ ng−îc l¹i.

- ThÓ bÖnh m·n tÝnh: Thêi kú ñ bÖnh tõ 5 - 20

- Cç loµi chuét nhiÔm cç serovar Leptospira ngµy. BÖnh ph¸t sinh ©m Ø, chËm ch¹p. Lîn bÞ

m¾c bÖnh m·n tÝnh hoÆc mang trïng, lu«n th¶i bÖnh ¨n kÐm dÇn hoÆc bá ¨n, uèng n−íc nhiÒu, ®i Leptospira qua n−íc tiÓu ra m«i tr−êng. ë m«i t¸o, n−íc tiÓu hång sau ®ã chuyÓn thµnh vµng, Ýt tr−êng tù nhiªn, cç serovar Leptospira cã thÓ tån dÇn. Trong thêi kú bÞ bÖnh, th©n nhiÖt ë 40 -

t¹i tõ vµi ngµy ®Õn vµi tuÇn trong n−íc cèng r·nh, 410C, lîn bÞ run rÈy hoÆc co giËt nhÑ tõng c¬n.

ao tï.

Sau ®ã, cç triÖu chøng trªn gi¶m nhÑ dÇn nh−ng

- Lîn vµ cç loµi sóc vËt khç bÞ nhiÔm xo¾n lîn gÇy r¹c, da vµng, mÆt vµ phÇn bông bÞ phï trïng khi tiÕp xóc víi n−íc bÈn cã mÇm bÖnh.

thòng, liÖt ch©n sau, cuèi cïng bÞ chÕt do kiÖt søc Xo¾n trïng cã thÓ chui qua da, qua cç vÕt th−¬ng sau 1 - 2 th¸ng. Lîn c¸i mang thai th−êng bÞ tiªu míi vµo c¬ thÓ. Sóc vËt ¨n thøc ¨n hoÆc uèng n−íc thai hoÆc s¶y thai.

cã mÇm bÖnh còng cã thÓ bÞ nhiÔm bÖnh.

- BÖnh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn quanh n¨m

BÖnh tÝch

nh−ng th−êng thÊy bÖnh x¶y ra nhiÒu vµo cç C¬ thÓ lîn th−êng gÇy x¬ xç, da vµ cç niªm th¸ng nãng Èm, m−a nhiÒu tõ mïa hÌ tíi mïa thu.

183

184

https://thuviensach.vn

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

- KÕt hîp sö dông cç thuèc trî søc cho lîn bÞ

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

bÖnh nh− cafein, vitamin B12, C, K.

- Hé lý: Cçh ly sóc vËt bÞ bÖnh ®iÒu trÞ ®Ó h¹n C¨n cø vµo cç dÊu hiÖu l©m sµng ®Æc tr−ng chÕ bÖnh l©y nhiÔm sang sóc vËt khoÎ, nu«i d−ìng cña sóc vËt bÞ bÖnh: da vµ cç niªm m¹c vµng; n−íc ch¨m sãc tèt sóc vËt trong thêi gian ®iÒu trÞ.

tiÓu hång hoÆc vµng sÉm; mì vµ thÞt cã mïi khÐt; mÆt teo; xoang ngùc vµ bông cã dÞch vµng.

7. Phßng bÖnh

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc

- Phßng bÖnh b»ng tiªm v¾cxin t¹o miÔn

dÞch cho lîn

Sö dông ph¶n øng vi ng−ng kÕt mµ kh¸ng nguyªn ®−îc chÕ tõ cç serovar Leptospira ®·

HiÖn nay, v¾cxin dïng cho lîn ë n−íc ta lµ

nhuém mÇu vµ kh¸ng thÓ lµ huyÕt thanh cña sóc v¾cxin chÕt gåm 6 serovar Leptospira: vËt nghi m¾c bÖnh. Ph¶n øng cã thÓ ph¸t hiÖn L.icterohaemorrhagiae, L.pomona, L.bataviae, 85% sóc vËt bÞ bÖnh.

L.mitis, L.canicola vµ L.grippotiphosa.

LiÒu tiªm v¾cxin: lîn tõ 5 - 15kg, tiªm 2ml; lîn

- ChÈn ®o¸n vi khuÈn

tõ 15 - 30kg, tiªm 3 - 5ml; lîn trªn 50kg, tiªm 4 -

Cã thÓ ph©n lËp xo¾n trïng b»ng cçh nu«i 6ml. Sau khi tiªm 6 - 7 ngµy ph¶i tiªm nh¾c l¹i lÇn cÊy cç bÖnh phÈm, ®Æc biÖt lµ n−íc tiÓu trªn m«i 2 còng nh− liÒu lÇn ®Çu.

tr−êng Teckit.

Lîn ®−îc tiªm v¾cxin sau 2 - 3 tuÇn lÔ cã miÔn dÞch víi xo¾n trïng víi tû lÖ b¶o hé 70 - 80% vµ

6. §iÒu trÞ bÖnh

miÔn dÞch kÐo dµi 6 th¸ng. Do vËy ë cç vïng xuÊt

§iÒu trÞ lîn bÞ bÖnh theo phç ®å sau: hiÖn bÖnh xo¾n trïng cÇn tiªm v¾cxin cho lîn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin víi liÒu theo ®Þnh kú: 6 th¸ng/lÇn.

25.000®v/kg thÓ träng phèi hîp víi Streptomycin

- DiÖt chuét ë khu vùc chuång tr¹i vµ m«i víi liÒu 20mg/kg thÓ träng, tiªm b¾p thÞt. Thêi tr−êng ch¨n nu«i.

gian dïng thuèc 5 - 6 ngµy liÒn.

HiÖn nay, ng−êi ta diÖt chuét b»ng ph−¬ng Cã thÓ thay Penicillin b»ng Ampicillin; ph¸p c¬ giíi: ®Æt cç lo¹i bÉy chuét; b»ng ho¸ häc: Streptomycin b»ng Kanamycin.

dïng cç lo¹i thuèc diÖt chuét vµ b»ng biÖn ph¸p 185

186

https://thuviensach.vn

5. ChÈn ®o¸n bÖnh

- KÕt hîp sö dông cç thuèc trî søc cho lîn bÞ

- ChÈn ®o¸n l©m sµng

bÖnh nh− cafein, vitamin B12, C, K.

- Hé lý: Cçh ly sóc vËt bÞ bÖnh ®iÒu trÞ ®Ó h¹n C¨n cø vµo cç dÊu hiÖu l©m sµng ®Æc tr−ng chÕ bÖnh l©y nhiÔm sang sóc vËt khoÎ, nu«i d−ìng cña sóc vËt bÞ bÖnh: da vµ cç niªm m¹c vµng; n−íc ch¨m sãc tèt sóc vËt trong thêi gian ®iÒu trÞ.

tiÓu hång hoÆc vµng sÉm; mì vµ thÞt cã mïi khÐt; mÆt teo; xoang ngùc vµ bông cã dÞch vµng.

7. Phßng bÖnh

- ChÈn ®o¸n huyÕt thanh häc

- Phßng bÖnh b»ng tiªm v¾cxin t¹o miÔn

dÞch cho lîn

Sö dông ph¶n øng vi ng−ng kÕt mµ kh¸ng nguyªn ®−îc chÕ tõ cç serovar Leptospira ®·

HiÖn nay, v¾cxin dïng cho lîn ë n−íc ta lµ

nhuém mÇu vµ kh¸ng thÓ lµ huyÕt thanh cña sóc v¾cxin chÕt gåm 6 serovar Leptospira: vËt nghi m¾c bÖnh. Ph¶n øng cã thÓ ph¸t hiÖn L.icterohaemorrhagiae, L.pomona, L.bataviae, 85% sóc vËt bÞ bÖnh.

L.mitis, L.canicola vµ L.grippotiphosa.

LiÒu tiªm v¾cxin: lîn tõ 5 - 15kg, tiªm 2ml; lîn

- ChÈn ®o¸n vi khuÈn

tõ 15 - 30kg, tiªm 3 - 5ml; lîn trªn 50kg, tiªm 4 -

Cã thÓ ph©n lËp xo¾n trïng b»ng cçh nu«i 6ml. Sau khi tiªm 6 - 7 ngµy ph¶i tiªm nh¾c l¹i lÇn cÊy cç bÖnh phÈm, ®Æc biÖt lµ n−íc tiÓu trªn m«i 2 còng nh− liÒu lÇn ®Çu.

tr−êng Teckit.

Lîn ®−îc tiªm v¾cxin sau 2 - 3 tuÇn lÔ cã miÔn dÞch víi xo¾n trïng víi tû lÖ b¶o hé 70 - 80% vµ

6. §iÒu trÞ bÖnh

miÔn dÞch kÐo dµi 6 th¸ng. Do vËy ë cç vïng xuÊt

§iÒu trÞ lîn bÞ bÖnh theo phç ®å sau: hiÖn bÖnh xo¾n trïng cÇn tiªm v¾cxin cho lîn

- Thuèc ®iÒu trÞ: Penicillin víi liÒu theo ®Þnh kú: 6 th¸ng/lÇn.

25.000®v/kg thÓ träng phèi hîp víi Streptomycin

- DiÖt chuét ë khu vùc chuång tr¹i vµ m«i víi liÒu 20mg/kg thÓ träng, tiªm b¾p thÞt. Thêi tr−êng ch¨n nu«i.

gian dïng thuèc 5 - 6 ngµy liÒn.

HiÖn nay, ng−êi ta diÖt chuét b»ng ph−¬ng Cã thÓ thay Penicillin b»ng Ampicillin; ph¸p c¬ giíi: ®Æt cç lo¹i bÉy chuét; b»ng ho¸ häc: Streptomycin b»ng Kanamycin.

dïng cç lo¹i thuèc diÖt chuét vµ b»ng biÖn ph¸p 185

186

https://thuviensach.vn

sinh häc. Cç n−íc tiªn tiÕn ®· dïng ph−¬ng ph¸p ë cç n−íc; ®Æc biÖt lµ ë cç n−íc nãng Èm §«ng lµm cho chuét ®ùc mÊt kh¶ n¨ng s¶n xuÊt tinh Nam ¸: Th¸i Lan, Malaixia, In®«nªxia, PhilÝppin, trïng råi th¶ vµo m«i tr−êng tù nhiªn, cho giao Lµo, Campuchia, ViÖt Nam, Nam Trung Quèc...

phèi víi chuét c¸i lµm cho chuét c¸i kh«ng sinh ë n−íc ta, bÖnh ®· thÊy ë hÇu hÕt cç c¬ së s¶n ®−îc. ë mét sè n−íc ®· sö dông mét sè mÇm ch¨n nu«i lîn gièng ë cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam.

bÖnh nh−: virót, vi khuÈn th−¬ng hµn KÕt qu¶ ®iÒu tra t¹i cç n«ng tr−êng tØnh (Salmonella) chØ g©y bÖnh cho chuét, kh«ng g©y Thanh Ho¸, tû lÖ lîn con sinh ra bÞ bÖnh ph©n bªnh cho sóc vËt khç th¶ vµo m«i tr−êng tù tr¾ng vµ chÕt vµo n¨m 1961 lµ 74%. T¹i n«ng nhiªn, t¹o ra cç æ dÞch giÕt h¹i chuét hµng lo¹t.

tr−êng Xu©n Mai, th¸ng 3 - 1982, cã 18 ®µn lîn

®ang bó th× ®Òu bÞ bÖnh, tû lÖ chÕt 50%.

- Thùc hiÖn vÖ sinh thó y

Kh¬i th«ng cèng r·nh, lµm cho chuång tr¹i vµ

2. Nguyªn nh©n bÖnh

khu ch¨n nu«i lu«n kh« s¹ch, h¹n chÕ sù tån t¹i

- BÖnh do hai nguyªn nh©n

cña xo¾n trïng.

Khi nh©n gièng ph¶i nhËp tõ cç c¬ së ch¨n Do tr÷ l−îng s¾t cña lîn con tõ bµo thai ch−a nu«i vµ vïng kh«ng xuÊt hiÖn bÖnh xo¾n trïng vµ

®ñ, khi ra ngoµi l¹i kh«ng ®−îc s÷a mÑ cung cÊp, ph¶i kiÓm tra huyÕt thanh häc ®· lo¹i trõ lîn thiÕu c¶ coban ®Ó t¹o ra vitamin B12 nªn sinh bÇn mang mÇm bÖnh.

huyÕt. C¬ thÓ suy yÕu, kh«ng hÊp thô ®−îc ®Çy ®ñ chÊt dinh d−ìng, sinh ra kh«ng tiªu, Øa ch¶y.

8. BÖNH LîN CON ØA PH¢N TR¾NG

BÖnh ph¸t sinh ë n¬i ch¨n nu«i tËp trung,

(Colibacillosis)

thiÕu n¬i vËn ®éng, nhÊt lµ khi chuång Èm −ít, khi thêi tiÕt thay ®æi ®ét ngét, t¹o ra cç stress 1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña lîn.

BÖnh ph©n tr¾ng ë lîn con lµ mét héi chøng Trong nh÷ng tr−êng hîp bÖnh ®−îc nghiªn hoÆc mét bÖnh rÊt ®a d¹ng, víi ®Æc ®iÓm lµ

cøu ®Çu tiªn, NguyÔn V¨n V−îng (n¨m 1963) ë viªm d¹ dµy - ruét, Øa ch¶y ph©n tr¾ng vµ gÇy Tr−êng trung cÊp N«ng l©m Trung −¬ng ®· ph©n sót nhanh.

lËp ®−îc hai chñng trùc vi khuÈn E. coli O111B4 vµ

BÖnh cã ë hÇu hÕt cç tr¹i ch¨n nu«i lîn gièng O125B5 mµ tç gi¶ cho lµ nguyªn nh©n g©y bÖnh.

187

188

https://thuviensach.vn

sinh häc. Cç n−íc tiªn tiÕn ®· dïng ph−¬ng ph¸p ë cç n−íc; ®Æc biÖt lµ ë cç n−íc nãng Èm §«ng lµm cho chuét ®ùc mÊt kh¶ n¨ng s¶n xuÊt tinh Nam ¸: Th¸i Lan, Malaixia, In®«nªxia, PhilÝppin, trïng råi th¶ vµo m«i tr−êng tù nhiªn, cho giao Lµo, Campuchia, ViÖt Nam, Nam Trung Quèc...

phèi víi chuét c¸i lµm cho chuét c¸i kh«ng sinh ë n−íc ta, bÖnh ®· thÊy ë hÇu hÕt cç c¬ së s¶n ®−îc. ë mét sè n−íc ®· sö dông mét sè mÇm ch¨n nu«i lîn gièng ë cç tØnh tõ B¾c ®Õn Nam.

bÖnh nh−: virót, vi khuÈn th−¬ng hµn KÕt qu¶ ®iÒu tra t¹i cç n«ng tr−êng tØnh (Salmonella) chØ g©y bÖnh cho chuét, kh«ng g©y Thanh Ho¸, tû lÖ lîn con sinh ra bÞ bÖnh ph©n bªnh cho sóc vËt khç th¶ vµo m«i tr−êng tù tr¾ng vµ chÕt vµo n¨m 1961 lµ 74%. T¹i n«ng nhiªn, t¹o ra cç æ dÞch giÕt h¹i chuét hµng lo¹t.

tr−êng Xu©n Mai, th¸ng 3 - 1982, cã 18 ®µn lîn

®ang bó th× ®Òu bÞ bÖnh, tû lÖ chÕt 50%.

- Thùc hiÖn vÖ sinh thó y

Kh¬i th«ng cèng r·nh, lµm cho chuång tr¹i vµ

2. Nguyªn nh©n bÖnh

khu ch¨n nu«i lu«n kh« s¹ch, h¹n chÕ sù tån t¹i

- BÖnh do hai nguyªn nh©n

cña xo¾n trïng.

Khi nh©n gièng ph¶i nhËp tõ cç c¬ së ch¨n Do tr÷ l−îng s¾t cña lîn con tõ bµo thai ch−a nu«i vµ vïng kh«ng xuÊt hiÖn bÖnh xo¾n trïng vµ

®ñ, khi ra ngoµi l¹i kh«ng ®−îc s÷a mÑ cung cÊp, ph¶i kiÓm tra huyÕt thanh häc ®· lo¹i trõ lîn thiÕu c¶ coban ®Ó t¹o ra vitamin B12 nªn sinh bÇn mang mÇm bÖnh.

huyÕt. C¬ thÓ suy yÕu, kh«ng hÊp thô ®−îc ®Çy ®ñ chÊt dinh d−ìng, sinh ra kh«ng tiªu, Øa ch¶y.

8. BÖNH LîN CON ØA PH¢N TR¾NG

BÖnh ph¸t sinh ë n¬i ch¨n nu«i tËp trung,

(Colibacillosis)

thiÕu n¬i vËn ®éng, nhÊt lµ khi chuång Èm −ít, khi thêi tiÕt thay ®æi ®ét ngét, t¹o ra cç stress 1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña lîn.

BÖnh ph©n tr¾ng ë lîn con lµ mét héi chøng Trong nh÷ng tr−êng hîp bÖnh ®−îc nghiªn hoÆc mét bÖnh rÊt ®a d¹ng, víi ®Æc ®iÓm lµ

cøu ®Çu tiªn, NguyÔn V¨n V−îng (n¨m 1963) ë viªm d¹ dµy - ruét, Øa ch¶y ph©n tr¾ng vµ gÇy Tr−êng trung cÊp N«ng l©m Trung −¬ng ®· ph©n sót nhanh.

lËp ®−îc hai chñng trùc vi khuÈn E. coli O111B4 vµ

BÖnh cã ë hÇu hÕt cç tr¹i ch¨n nu«i lîn gièng O125B5 mµ tç gi¶ cho lµ nguyªn nh©n g©y bÖnh.

187

188

https://thuviensach.vn

- Vai trß g©y bÖnh cña vi khuÈn E. coli

50%, do nh÷ng thuèc nµy ®· ®−îc sö dông th−êng xuyªn ë n−íc ta, nhiÒu khi dïng kh«ng ®óng Nghiªn cøu xç ®Þnh vai trß cña E. coli trong nguyªn t¾c.

bÖnh ph©n tr¾ng lîn con, NguyÔn ThÞ Néi (1975)

®· ®i ®Õn nh÷ng kÕt luËn:

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

Vi khuÈn E. coli g©y bÖnh ë lîn con, tËp trung

- BÖnh lý

nhiÒu vµo cç serotyp sau ®©y:

O

BÖnh x¶y ra ë niªm m¹c d¹ dµy vµ ruét, chñ 141K88abL+, O141K85ab (B) L, O141K85ac (B) L+, O

yÕu ë ruét giµ cña lîn con theo mÑ víi tç ®éng cña 141K85ac (B) L

O

cç chñng E. coli, g©y ra hiÖn t−îng ®Çy, kh«ng 149K91 (B) K88acL+, O8K87 (B) K88abL+, O8K79 (B) L-, O

tiªu ho¸ ®−îc s÷a, dÉn ®Õn Øa ch¶y ph©n tr¾ng.

138K81 (B) L-

O

Nhu ®éng ruét cña lîn ë thêi kú ®Çu cña bÖnh 139K82 (B) L-, O26K460

gi¶m yÕu, thêi kú sau l¹i t¨ng. NhiÖt ®é cña lîn

- Cç kh¸ng nguyªn K tham gia vµo qu¸ tr×nh 39,5 - 40,50C, buæi chiÒu th−êng cao h¬n buæi g©y bÖnh lµ K85, K91, K87, K97, K88, K81, K82, K460.

s¸ng 1 - 2 ®é. Lîn con Øa ch¶y mét ngµy 15 - 20

Trong ®ã K85, ®Æc biÖt K88 cã mÆt ë ®a sè typ E. coli lÇn, con vËt rÆn nhiÒu l−ng uèn cong, bông thãt g©y bÖnh ®· ph©n lËp ®−îc.

l¹i, ®ê ®Én, bó Ýt, cã khi kh«ng bó hoµn toµn. Cç

- KiÓm tra tÝnh mÉn c¶m vµ tÝnh kh¸ng cña E. coli niªm m¹c m¾t, mòi, måm nhît nh¹t, v× thiÕu m¸u víi cç lo¹i thuèc kh¸ng sinh hiÖn dïng Ph¹m vµ mÊt n−íc qu¸ nhiÒu. Con vËt chÕt trong t×nh Kh¾c HiÕu, Ngäc Anh (n¨m 1977) ®· nhËn xÐt: tr¹ng co giËt bëi nhiÔm ®éc.

+ Nh÷ng kh¸ng sinh cã tç dông tèt víi E. coli Kh«ng ®iÒu trÞ kÞp thêi, con vËt chÕt trong lµ Cloramphenicol, Nitrofuratein, Neomycin; cßn vßng 3 - 6 ngµy, tr−íc khi chÕt nhiÖt ®é h¹ xuèng Tetracyclin, Streptomycin, Polymicin B cã ho¹t chØ cßn 35 - 360C.

tÝnh kh¸ng sinh thÊp ®èi víi cç chñng E. coli g©y bÖnh ë n−íc ta.

- TriÖu chøng l©m sµng

+ Tû lÖ cç chñng vi khuÈn kh¸ng thuèc ë n−íc Tuæi m¾c bÖnh ë lîn con Øa ph©n tr¾ng th−êng ta mÆc dÇu thÊp h¬n ë cç n−íc ch©u ¢u nh−ng lµ d−íi 2 th¸ng, cßn ®ang bó mÑ. Lîn d−íi 15

còng lµ tû lÖ cao cÇn ®−îc quan t©m ®óng møc.

ngµy tuæi bÖnh nÆng, tö vong cao, bÞ cßi cäc nhiÒu

§èi víi Streptomycin, tû lÖ kh¸ng thuèc cao 40 -

sau khi cai s÷a.

189

190

https://thuviensach.vn

- Vai trß g©y bÖnh cña vi khuÈn E. coli

50%, do nh÷ng thuèc nµy ®· ®−îc sö dông th−êng xuyªn ë n−íc ta, nhiÒu khi dïng kh«ng ®óng Nghiªn cøu xç ®Þnh vai trß cña E. coli trong nguyªn t¾c.

bÖnh ph©n tr¾ng lîn con, NguyÔn ThÞ Néi (1975)

®· ®i ®Õn nh÷ng kÕt luËn:

3. BÖnh lý vµ l©m sµng

Vi khuÈn E. coli g©y bÖnh ë lîn con, tËp trung

- BÖnh lý

nhiÒu vµo cç serotyp sau ®©y:

O

BÖnh x¶y ra ë niªm m¹c d¹ dµy vµ ruét, chñ 141K88abL+, O141K85ab (B) L, O141K85ac (B) L+, O

yÕu ë ruét giµ cña lîn con theo mÑ víi tç ®éng cña 141K85ac (B) L

O

cç chñng E. coli, g©y ra hiÖn t−îng ®Çy, kh«ng 149K91 (B) K88acL+, O8K87 (B) K88abL+, O8K79 (B) L-, O

tiªu ho¸ ®−îc s÷a, dÉn ®Õn Øa ch¶y ph©n tr¾ng.

138K81 (B) L-

O

Nhu ®éng ruét cña lîn ë thêi kú ®Çu cña bÖnh 139K82 (B) L-, O26K460

gi¶m yÕu, thêi kú sau l¹i t¨ng. NhiÖt ®é cña lîn

- Cç kh¸ng nguyªn K tham gia vµo qu¸ tr×nh 39,5 - 40,50C, buæi chiÒu th−êng cao h¬n buæi g©y bÖnh lµ K85, K91, K87, K97, K88, K81, K82, K460.

s¸ng 1 - 2 ®é. Lîn con Øa ch¶y mét ngµy 15 - 20

Trong ®ã K85, ®Æc biÖt K88 cã mÆt ë ®a sè typ E. coli lÇn, con vËt rÆn nhiÒu l−ng uèn cong, bông thãt g©y bÖnh ®· ph©n lËp ®−îc.

l¹i, ®ê ®Én, bó Ýt, cã khi kh«ng bó hoµn toµn. Cç

- KiÓm tra tÝnh mÉn c¶m vµ tÝnh kh¸ng cña E. coli niªm m¹c m¾t, mòi, måm nhît nh¹t, v× thiÕu m¸u víi cç lo¹i thuèc kh¸ng sinh hiÖn dïng Ph¹m vµ mÊt n−íc qu¸ nhiÒu. Con vËt chÕt trong t×nh Kh¾c HiÕu, Ngäc Anh (n¨m 1977) ®· nhËn xÐt: tr¹ng co giËt bëi nhiÔm ®éc.

+ Nh÷ng kh¸ng sinh cã tç dông tèt víi E. coli Kh«ng ®iÒu trÞ kÞp thêi, con vËt chÕt trong lµ Cloramphenicol, Nitrofuratein, Neomycin; cßn vßng 3 - 6 ngµy, tr−íc khi chÕt nhiÖt ®é h¹ xuèng Tetracyclin, Streptomycin, Polymicin B cã ho¹t chØ cßn 35 - 360C.

tÝnh kh¸ng sinh thÊp ®èi víi cç chñng E. coli g©y bÖnh ë n−íc ta.

- TriÖu chøng l©m sµng

+ Tû lÖ cç chñng vi khuÈn kh¸ng thuèc ë n−íc Tuæi m¾c bÖnh ë lîn con Øa ph©n tr¾ng th−êng ta mÆc dÇu thÊp h¬n ë cç n−íc ch©u ¢u nh−ng lµ d−íi 2 th¸ng, cßn ®ang bó mÑ. Lîn d−íi 15

còng lµ tû lÖ cao cÇn ®−îc quan t©m ®óng møc.

ngµy tuæi bÖnh nÆng, tö vong cao, bÞ cßi cäc nhiÒu

§èi víi Streptomycin, tû lÖ kh¸ng thuèc cao 40 -

sau khi cai s÷a.

189

190

https://thuviensach.vn

Lîn con bÞ bÖnh thÓ hiÖn: th©n nhiÖt Ýt khi Thµnh phÇn dinh d−ìng vµ phÈm chÊt cña s÷a cao. TriÖu chøng ®Æc tr−ng chñ yÕu lµ ph©n lîn mÑ kÐm còng lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña lîn láng, mµu tr¾ng nh− v«i, tr¾ng x¸m mµu xi con nªn lîn con dÔ bÞ bÖnh.

m¨ng, hoÆc h¬i vµng nh− mñ, ®«i khi trong

- §iÒu kiÖn ch¨n nu«i

ph©n læn nhæn h¹t nh− v«i, c¸ biÖt cã lÉn m¸u.

Ph©n tõ mµu vµng, tr¾ng láng, chuyÓn thµnh VÖ sinh ch¨m sãc kÐm (chuång tr¹i, m¸ng ¨n, mµu xi m¨ng vµ cã khu«n lµ biÓu hiÖn chuyÓn n¬i n»m), kh«ng chèng Èm, chèng l¹nh ®Çy ®ñ...

biÕn tèt. Ph©n cã mïi tanh ®Æc biÖt khã ngöi; dÉn ®Õn cç stress khiÕn lîn con gi¶m søc ®Ò

kiÓm tra d−íi kinh hiÓn vi thÊy nh÷ng côc s÷a kh¸ng vµ m¾c bÖnh.

tr¾ng, ®«ng vãn ch−a tiªu, hoÆc tÕ bµo niªm m¹c Thay ®æi thøc ¨n ®ét ngét cho lîn mÑ: Khi ruét bÞ trãc ra. Khi b¾t ®Çu bÞ bÖnh, lîn con bó t¨ng l−îng ®¹m vµ mì trong thøc ¨n cho lîn mÑ, Ýt dÇn ®i, bông tãp l¹i vµ run lÈy bÈy. Lîn bÞ

lµm thay ®æi thµnh phÇn cña s÷a còng ¶nh h−ëng bÖnh kh¸t n−íc, th−êng t×m n−íc bÈn trong

®Õn tiªu hoçña lîn con vµ bÖnh dÔ ph¸t sinh.

chuång ®Ó uèng nÕu kh«ng b¶o ®¶m cã n−íc 5. §iÒu trÞ

uèng ®Çy ®ñ. §«i khi, lîn bÞ bÖnh n«n oÑ ra s÷a

- §iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh vµ Sulfanilamide ch−a tiªu cã mïi chua.

Ph©n lËp cç chñng E. coli vµ cç vi khuÈn KiÓm tra m¸u, ë lîn bÞ bÖnh tû lÖ hemoglobin kÕt hîp lµm kh¸ng sinh ®å, trªn c¬ së ®ã lùa d−íi 30mg%; sè l−îng hång cÇu 3 triÖu/mm3 (ë lîn chän kh¸ng sinh ®Ó ®iÒu trÞ. Mét sè kh¸ng sinh khoÎ, tû lÖ hemoglobin thÊp nhÊt lµ 50mg%, hång sau ®©y th−êng ®−îc sö dông riªng rÏ hoÆc phèi cÇu 5,4 triÖu/mm3).

hîp ®iÒu trÞ.

4. DÞch tÔ häc

- Neomycin:

50 - 100mg/kg thÓ träng

- Oxytetracyclin 50 - 100mg/kg thÓ träng

- §éng vËt c¶m nhiÔm

- Enrofloxacin: 20 - 25mg/kg thÓ träng Th−êng chØ thÊy ë lîn con theo mÑ tõ 7 - 60

- Kanamycin:

50mg/kg thÓ träng

ngµy tuæi, c¬ n¨ng tiªu hoçña lîn yÕu, dÔ bÞ

LiÖu tr×nh: Dïng 3 - 4 ngµy cho tíi khi lîn con bÖnh kh«ng tiªu (dyspepsia) khi cã tç ®éng cña hÕt triÖu chøng Øa ph©n tr¾ng.

cç vi khuÈn E. coli g©y bÖnh.

Dïng mét sè kh¸ng sinh míi theo phç ®å sau: 191

192

https://thuviensach.vn

Lîn con bÞ bÖnh thÓ hiÖn: th©n nhiÖt Ýt khi Thµnh phÇn dinh d−ìng vµ phÈm chÊt cña s÷a cao. TriÖu chøng ®Æc tr−ng chñ yÕu lµ ph©n lîn mÑ kÐm còng lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña lîn láng, mµu tr¾ng nh− v«i, tr¾ng x¸m mµu xi con nªn lîn con dÔ bÞ bÖnh.

m¨ng, hoÆc h¬i vµng nh− mñ, ®«i khi trong

- §iÒu kiÖn ch¨n nu«i

ph©n læn nhæn h¹t nh− v«i, c¸ biÖt cã lÉn m¸u.

Ph©n tõ mµu vµng, tr¾ng láng, chuyÓn thµnh VÖ sinh ch¨m sãc kÐm (chuång tr¹i, m¸ng ¨n, mµu xi m¨ng vµ cã khu«n lµ biÓu hiÖn chuyÓn n¬i n»m), kh«ng chèng Èm, chèng l¹nh ®Çy ®ñ...

biÕn tèt. Ph©n cã mïi tanh ®Æc biÖt khã ngöi; dÉn ®Õn cç stress khiÕn lîn con gi¶m søc ®Ò

kiÓm tra d−íi kinh hiÓn vi thÊy nh÷ng côc s÷a kh¸ng vµ m¾c bÖnh.

tr¾ng, ®«ng vãn ch−a tiªu, hoÆc tÕ bµo niªm m¹c Thay ®æi thøc ¨n ®ét ngét cho lîn mÑ: Khi ruét bÞ trãc ra. Khi b¾t ®Çu bÞ bÖnh, lîn con bó t¨ng l−îng ®¹m vµ mì trong thøc ¨n cho lîn mÑ, Ýt dÇn ®i, bông tãp l¹i vµ run lÈy bÈy. Lîn bÞ

lµm thay ®æi thµnh phÇn cña s÷a còng ¶nh h−ëng bÖnh kh¸t n−íc, th−êng t×m n−íc bÈn trong

®Õn tiªu hoçña lîn con vµ bÖnh dÔ ph¸t sinh.

chuång ®Ó uèng nÕu kh«ng b¶o ®¶m cã n−íc 5. §iÒu trÞ

uèng ®Çy ®ñ. §«i khi, lîn bÞ bÖnh n«n oÑ ra s÷a

- §iÒu trÞ b»ng kh¸ng sinh vµ Sulfanilamide ch−a tiªu cã mïi chua.

Ph©n lËp cç chñng E. coli vµ cç vi khuÈn KiÓm tra m¸u, ë lîn bÞ bÖnh tû lÖ hemoglobin kÕt hîp lµm kh¸ng sinh ®å, trªn c¬ së ®ã lùa d−íi 30mg%; sè l−îng hång cÇu 3 triÖu/mm3 (ë lîn chän kh¸ng sinh ®Ó ®iÒu trÞ. Mét sè kh¸ng sinh khoÎ, tû lÖ hemoglobin thÊp nhÊt lµ 50mg%, hång sau ®©y th−êng ®−îc sö dông riªng rÏ hoÆc phèi cÇu 5,4 triÖu/mm3).

hîp ®iÒu trÞ.

4. DÞch tÔ häc

- Neomycin:

50 - 100mg/kg thÓ träng

- Oxytetracyclin 50 - 100mg/kg thÓ träng

- §éng vËt c¶m nhiÔm

- Enrofloxacin: 20 - 25mg/kg thÓ träng Th−êng chØ thÊy ë lîn con theo mÑ tõ 7 - 60

- Kanamycin:

50mg/kg thÓ träng

ngµy tuæi, c¬ n¨ng tiªu hoçña lîn yÕu, dÔ bÞ

LiÖu tr×nh: Dïng 3 - 4 ngµy cho tíi khi lîn con bÖnh kh«ng tiªu (dyspepsia) khi cã tç ®éng cña hÕt triÖu chøng Øa ph©n tr¾ng.

cç vi khuÈn E. coli g©y bÖnh.

Dïng mét sè kh¸ng sinh míi theo phç ®å sau: 191

192

https://thuviensach.vn

Phç ®å 1:

khi ®Î 20 - 30 ngµy. C«ng thøc nµy cã kÕt qu¶

phßng bÖnh lîn con Øa ph©n tr¾ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Florfenicol (Hanflor, RTD

Protoxalat hoÆc oxalat s¾t dïng theo liÒu sau: Flocol). Dïng liÒu 1ml/20 kg thÓ träng/ngµy: tiªm Hoµ n−íc theo c«ng thøc 1g víi 200ml n−íc, cho thuèc 2 ngµy/lÇn.

lîn uèng 4,5 - 7ml/ngµy, dïng liªn tôc 7 - 10

- Thuèc trî søc: dïng phèi hîp víi vitamin B1, ngµy. C«ng thøc nµy cã tç dông khái bÖnh vµ

vitamin C vµ dung dÞch ®iÖn gi¶i.

lµm t¨ng träng l−îng lîn con.

- Hé lý: gi÷ chuång kh« s¹ch, kÝn Êm vµo nh÷ng ngµy l¹nh; tr¸nh giã lïa; gi¶m l−îng ®¹m 6. Phßng bÖnh

vµ chÊt bÐo trong khÈu phÇn ¨n cña lîn mÑ.

Dïng v¾cxin

Phç ®å 2:

- V¾cxin ®−îc chÕ t¹o tõ cç chñng E. coli g©y

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

bÖnh ph©n tr¾ng ë lîn con ph©n lËp ë cç ®Þa Septicus, Navet-cel).

ph−¬ng, thuéc cç serotyp; O143, O147, O149, O129, O138, Dïng liÒu: 1ml/12 - 15 kg thÓ träng; tiªm O127, O115, O8..., v¾cxin chÕ d¹ng v« ho¹t dïng tiªm thuèc 3 ngµy.

cho lîn mÑ 1 - 2 lÇn tr−íc khi ®Î. Lîn mÑ ®−îc miÔn

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

dÞch sÏ truyÒn miÔn dÞch cho lîn con qua s÷a, nhÊt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

lµ s÷a ®Çu. Lîn con cã kh¶ n¨ng chèng ®ì víi cç Cã thÓ dïng cç kh¸ng sinh trªn phèi hîp chñng E. coli g©y bÖnh. HiÖu qu¶ ®¹t 60%.

víi mét sè d¹ng sulfanilamid ®Ó cho uèng hoÆc

- Vacxin E. coli d¹ng uèng: V¾cxin còng ®−îc dung dÞch:

chÕ t¹o tõ cç chñng E. coli g©y bÖnh ph©n lËp tõ

+ Bisepton víi liÒu 50mg/kg thÓ träng cç ®Þa ph−¬ng, dïng cho lîn uèng 3 - 4 lÇn sau

+ Sulfadimetoxin víi liÒu 50mg/kg thÓ träng khi ®Î.

+ Sulfamonotoxin (Daimeton) víi liÒu 50mg/kg MÊy n¨m gÇn ®©y, n−íc ta ®· cho nhËp 2 lo¹i thÓ träng.

v¾cxin tiªm phßng bÖnh ph©n tr¾ng cho lîn con lµ

- §iÒu trÞ b»ng nguyªn tè vi l−îng

v¾cxin Rokovac tõ h·ng Biovita (TiÖp Kh¾c) vµ

Sunfat s¾t (FeSO

v¾cxin Porcillis coli tõ INTERVET (Hµ Lan) ®Òu 4) dïng trén víi thøc ¨n cho

lîn mÑ ¨n thªm tr−íc khi ®Î 20 - 25 ngµy vµ sau

®¹t hiÖu qu¶ cao.

193

194

https://thuviensach.vn

Phç ®å 1:

khi ®Î 20 - 30 ngµy. C«ng thøc nµy cã kÕt qu¶

phßng bÖnh lîn con Øa ph©n tr¾ng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Florfenicol (Hanflor, RTD

Protoxalat hoÆc oxalat s¾t dïng theo liÒu sau: Flocol). Dïng liÒu 1ml/20 kg thÓ träng/ngµy: tiªm Hoµ n−íc theo c«ng thøc 1g víi 200ml n−íc, cho thuèc 2 ngµy/lÇn.

lîn uèng 4,5 - 7ml/ngµy, dïng liªn tôc 7 - 10

- Thuèc trî søc: dïng phèi hîp víi vitamin B1, ngµy. C«ng thøc nµy cã tç dông khái bÖnh vµ

vitamin C vµ dung dÞch ®iÖn gi¶i.

lµm t¨ng träng l−îng lîn con.

- Hé lý: gi÷ chuång kh« s¹ch, kÝn Êm vµo nh÷ng ngµy l¹nh; tr¸nh giã lïa; gi¶m l−îng ®¹m 6. Phßng bÖnh

vµ chÊt bÐo trong khÈu phÇn ¨n cña lîn mÑ.

Dïng v¾cxin

Phç ®å 2:

- V¾cxin ®−îc chÕ t¹o tõ cç chñng E. coli g©y

- Thuèc ®iÒu trÞ: Ceptiofur (Hanceft, RTD

bÖnh ph©n tr¾ng ë lîn con ph©n lËp ë cç ®Þa Septicus, Navet-cel).

ph−¬ng, thuéc cç serotyp; O143, O147, O149, O129, O138, Dïng liÒu: 1ml/12 - 15 kg thÓ träng; tiªm O127, O115, O8..., v¾cxin chÕ d¹ng v« ho¹t dïng tiªm thuèc 3 ngµy.

cho lîn mÑ 1 - 2 lÇn tr−íc khi ®Î. Lîn mÑ ®−îc miÔn

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

dÞch sÏ truyÒn miÔn dÞch cho lîn con qua s÷a, nhÊt

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

lµ s÷a ®Çu. Lîn con cã kh¶ n¨ng chèng ®ì víi cç Cã thÓ dïng cç kh¸ng sinh trªn phèi hîp chñng E. coli g©y bÖnh. HiÖu qu¶ ®¹t 60%.

víi mét sè d¹ng sulfanilamid ®Ó cho uèng hoÆc

- Vacxin E. coli d¹ng uèng: V¾cxin còng ®−îc dung dÞch:

chÕ t¹o tõ cç chñng E. coli g©y bÖnh ph©n lËp tõ

+ Bisepton víi liÒu 50mg/kg thÓ träng cç ®Þa ph−¬ng, dïng cho lîn uèng 3 - 4 lÇn sau

+ Sulfadimetoxin víi liÒu 50mg/kg thÓ träng khi ®Î.

+ Sulfamonotoxin (Daimeton) víi liÒu 50mg/kg MÊy n¨m gÇn ®©y, n−íc ta ®· cho nhËp 2 lo¹i thÓ träng.

v¾cxin tiªm phßng bÖnh ph©n tr¾ng cho lîn con lµ

- §iÒu trÞ b»ng nguyªn tè vi l−îng

v¾cxin Rokovac tõ h·ng Biovita (TiÖp Kh¾c) vµ

Sunfat s¾t (FeSO

v¾cxin Porcillis coli tõ INTERVET (Hµ Lan) ®Òu 4) dïng trén víi thøc ¨n cho

lîn mÑ ¨n thªm tr−íc khi ®Î 20 - 25 ngµy vµ sau

®¹t hiÖu qu¶ cao.

193

194

https://thuviensach.vn

C¶i thiÖn cç ®iÒu kiÖn nu«i d−ìng lîn

Phï thòng lµ sù tÝch ®äng nhiÒu n−íc dÞch ë

n¸i vµ lîn con

cç tæ chøc cña c¬ thÓ. BÖnh ®−îc gäi tªn lµ "bÖnh

- Nu«i d−ìng lîn n¸i ®óng khÈu phÇn quy phï thòng" hoÆc "bÖnh phï ruét", bëi v× ng−êi ta

®Þnh bao gåm ®ñ l−îng ®¹m, bét ®−êng, vitamin

®· t×m thÊy n−íc tÝch ®äng ë thµnh d¹ dµy vµ

kho¸ng ®a l−îng vµ vi l−îng, chÊt bÐo võa ®ñ... sÏ

thµnh ruét hoÆc d−íi mi m¾t cña mét sè lîn èm.

®¶m b¶o cho thai ph¸t triÓn tèt vµ lîn con sau khi Lîn nhiÔm bÖnh cã thÓ dÞch tÝch ®äng ë nhiÒu sinh cã søc ®Ò kh¸ng víi bÖnh.

phÇn cña c¬ thÓ, song ë n·o lµ phÇn quan träng

- Chó ý cho lîn con ¨n thøc ¨n bæ sung sím sau nhÊt vµ g©y ra cç triÖu chøng l©m sµng. BÖnh 1 th¸ng tuæi, trong ®ã cã bæ sung cç lo¹i vi l−îng, x¶y ra ë tÊt c¶ cç khu vùc trªn thÕ giíi.

sunfat s¾t, sulfat ®ång, sulfat coban... sÏ cã tç dông ë cç tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ ®ång gi¶m tû lÖ lîn con Øa ph©n tr¾ng.

b»ng s«ng Hång trong giai ®o¹n 1996 - 2006 héi

- Gi÷ g×n chuång tr¹i s¹ch sÏ, kÝn Êm vµo mïa chøng phï ®Çu Øa ch¶y cña lîn x¶y ra kh¸ phæ

®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, gi÷ kh« r¸o, chèng Èm −ít biÕn, lµm lîn chÕt víi tû lÖ cao (50 - 70%).

sÏ lµm cho lîn con phßng ®−îc bÖnh lîn con Øa BÖnh phï thòng cã thÓ thÊy ë lîn 3 - 14 tuÇn ph©n tr¾ng. HiÖn nay mét sè c¬ së lîn gièng ®·

tuæi nh−ng th−êng x¶y ra lóc 3 ngµy tíi 2 tuÇn dïng s−ëi ®iÖn hoÆc ®Ìn hång ngo¹i trong nh÷ng sau khi cai s÷a. Lîn bÞ m¾c bÖnh th−êng lµ nh÷ng ngµy thêi tiÕt l¹nh Èm ®Ó phßng bÖnh lîn con Øa con hay ¨n chãng lín trong ®iÒu kiÖn ch¨m sãc vµ

ph©n tr¾ng ®em l¹i hiÖu qu¶ cao.

dinh d−ìng tèt. Tû lÖ m¾c bÖnh th«ng th−êng kho¶ng 15% nh−ng cã thÓ tíi 50% hoÆc h¬n ë mét 9. BÖNH PHï THòNG ë LîN

sè ®µn.

(Swine Edema Disease)

2. Nguyªn nh©n bÖnh

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

Nguyªn nh©n lµ do sù ph¸t triÓn nhanh cña BÖnh phï thòng th−êng x¶y ra ë lîn tõ 3 ngµy mét sè chñng vi khuÈn Escherichia coli ( E. coli) ë

®Õn 2 tuÇn sau khi cai s÷a, song thØnh tho¶ng xuÊt ruét non. Sau cai s÷a sè l−îng E. coli ë ruét cã hiÖn ë lîn choai. Nh÷ng lîn bÞ nhiÔm bÖnh ph¸t chiÒu h−íng t¨ng. Cã nhiÒu chñng E. coli, phÇn triÓn triÖu chøng thÇn kinh hoÆc chÕt bÊt ngê.

lín chóng kh«ng g©y phï thòng. Nh−ng nÕu cã 195

196

https://thuviensach.vn

C¶i thiÖn cç ®iÒu kiÖn nu«i d−ìng lîn

Phï thòng lµ sù tÝch ®äng nhiÒu n−íc dÞch ë

n¸i vµ lîn con

cç tæ chøc cña c¬ thÓ. BÖnh ®−îc gäi tªn lµ "bÖnh

- Nu«i d−ìng lîn n¸i ®óng khÈu phÇn quy phï thòng" hoÆc "bÖnh phï ruét", bëi v× ng−êi ta

®Þnh bao gåm ®ñ l−îng ®¹m, bét ®−êng, vitamin

®· t×m thÊy n−íc tÝch ®äng ë thµnh d¹ dµy vµ

kho¸ng ®a l−îng vµ vi l−îng, chÊt bÐo võa ®ñ... sÏ

thµnh ruét hoÆc d−íi mi m¾t cña mét sè lîn èm.

®¶m b¶o cho thai ph¸t triÓn tèt vµ lîn con sau khi Lîn nhiÔm bÖnh cã thÓ dÞch tÝch ®äng ë nhiÒu sinh cã søc ®Ò kh¸ng víi bÖnh.

phÇn cña c¬ thÓ, song ë n·o lµ phÇn quan träng

- Chó ý cho lîn con ¨n thøc ¨n bæ sung sím sau nhÊt vµ g©y ra cç triÖu chøng l©m sµng. BÖnh 1 th¸ng tuæi, trong ®ã cã bæ sung cç lo¹i vi l−îng, x¶y ra ë tÊt c¶ cç khu vùc trªn thÕ giíi.

sunfat s¾t, sulfat ®ång, sulfat coban... sÏ cã tç dông ë cç tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ ®ång gi¶m tû lÖ lîn con Øa ph©n tr¾ng.

b»ng s«ng Hång trong giai ®o¹n 1996 - 2006 héi

- Gi÷ g×n chuång tr¹i s¹ch sÏ, kÝn Êm vµo mïa chøng phï ®Çu Øa ch¶y cña lîn x¶y ra kh¸ phæ

®«ng vµ ®Çu mïa xu©n, gi÷ kh« r¸o, chèng Èm −ít biÕn, lµm lîn chÕt víi tû lÖ cao (50 - 70%).

sÏ lµm cho lîn con phßng ®−îc bÖnh lîn con Øa BÖnh phï thòng cã thÓ thÊy ë lîn 3 - 14 tuÇn ph©n tr¾ng. HiÖn nay mét sè c¬ së lîn gièng ®·

tuæi nh−ng th−êng x¶y ra lóc 3 ngµy tíi 2 tuÇn dïng s−ëi ®iÖn hoÆc ®Ìn hång ngo¹i trong nh÷ng sau khi cai s÷a. Lîn bÞ m¾c bÖnh th−êng lµ nh÷ng ngµy thêi tiÕt l¹nh Èm ®Ó phßng bÖnh lîn con Øa con hay ¨n chãng lín trong ®iÒu kiÖn ch¨m sãc vµ

ph©n tr¾ng ®em l¹i hiÖu qu¶ cao.

dinh d−ìng tèt. Tû lÖ m¾c bÖnh th«ng th−êng kho¶ng 15% nh−ng cã thÓ tíi 50% hoÆc h¬n ë mét 9. BÖNH PHï THòNG ë LîN

sè ®µn.

(Swine Edema Disease)

2. Nguyªn nh©n bÖnh

1. Ph©n bè vµ ®Æc ®iÓm cña bÖnh

Nguyªn nh©n lµ do sù ph¸t triÓn nhanh cña BÖnh phï thòng th−êng x¶y ra ë lîn tõ 3 ngµy mét sè chñng vi khuÈn Escherichia coli ( E. coli) ë

®Õn 2 tuÇn sau khi cai s÷a, song thØnh tho¶ng xuÊt ruét non. Sau cai s÷a sè l−îng E. coli ë ruét cã hiÖn ë lîn choai. Nh÷ng lîn bÞ nhiÔm bÖnh ph¸t chiÒu h−íng t¨ng. Cã nhiÒu chñng E. coli, phÇn triÓn triÖu chøng thÇn kinh hoÆc chÕt bÊt ngê.

lín chóng kh«ng g©y phï thòng. Nh−ng nÕu cã 195

196

https://thuviensach.vn

chñng E. coli dung huyÕt sÏ g©y phï thòng ë ruét.

4. ChÈn ®o¸n

Chóng sÏ t¨ng lªn trong giai ®o¹n sau cai s÷a vµ

* ChÈn ®o¸n l©m sµng:

trë thµnh vi khuÈn tréi ë ruét non.

Cã nhiÒu bÖnh cña lîn g©y cç triÖu chøng Chñng E. coli g©y bÖnh phï thòng t¹o ra mét t−¬ng tù nh− bÖnh phï thòng. Mét sè trong cç hoÆc nhiÒu ®éc tè (toxin), cç ®éc tè tõ ruét vµo bÖnh th−êng thÊy lµ:

m¸u, lµm tæn th−¬ng tÜnh m¹ch vµ ¶nh h−ëng tíi

- NhiÔm virót gi¶ d¹i, viªm n·o còng cã thÓ

huyÕt ¸p lµm dÞch tho¸t tõ tÜnh m¹ch vµ tÝch thÊy lîn phï thòng, nh−ng phï thòng nhÑ.

®äng ë nhiÒu tæ chøc cña c¬ thÓ. ViÖc tÝch ®äng

- Ngé ®éc hoçhÊt (arsenic, ch×, thuû ng©n, dÞch ë n·o lµ quan träng h¬n c¶, nã cã thÓ ph¸ huû thuèc s©u, thuèc diÖt chuét) còng thÊy hiÖn t−îng mét sè tæ chøc cña n·o vµ trong nhiÒu ca g©y chÕt phï thòng ®Çu mÆt vµ phï ruét nh−ng kh«ng l©y gia sóc ®ét ngét.

lan trong ®µn lîn.

3. TriÖu chøng

* ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

- ChÈn ®o¸n chÝnh xç nguyªn nh©n lµ cç Cã thÓ b¾t gÆp mét hoÆc nhiÒu lîn chÕt bÊt chñng E. coli g©y bÖnh phï ®Çu ®Ó ®iÒu trÞ vµ cã ngê. Cïng mét lóc víi bÖnh cã triÖu chøng thÇn biÖn ph¸p phßng trÞ bÖnh ®Æc hiÖu ®èi víi bÖnh kinh: ®i l¶o ®¶o, ®Çu nghiªng, vÊp ng· vµ ®æ kÒnh. Lîn ë t− thÕ "chã ngåi" n»m sÊp hoÆc n»m b»ng nu«i cÊy ph©n lËp vi khuÈn tõ bÖnh phÈm nghiªng vµ co giËt liªn tôc. Lîn bÞ m¾c bÖnh trªn m«i tr−êng, sau ®ã xç ®Þnh cç chñng E. coli kh«ng bÞ sèt ngay c¶ khi nhiÖt ®é m«i tr−êng cao dung huyÕt.

h¬n b×nh th−êng. Mét sè con mi m¾t s−ng tÊy. Tû 5. §iÒu trÞ bÖnh

lÖ chÕt ë ®µn lîn cã triÖu chøng kho¶ng 65%.

DiÔn biÕn bÖnh kÐo dµi 2 - 5 ngµy, nh−ng ë mét

- Thay ®æi ®ét ngét khÈu phÇn ¨n cã thÓ ®Ò

sè ®µn lîn bÞ bÖnh t¸i ph¸t 10 ngµy tíi 2 tuÇn phßng ®−îc bÖnh gia t¨ng. Thay ®æi khÈu phÇn sau. ë lÇn nhiÔm thø hai nµy, lîn bÞ m¾c bÖnh lµm thay ®æi ®iÒu kiÖn t¨ng tr−ëng cho vi khuÈn th−êng b−íc chËm quanh « chuång, ®Çu h¬i trong ruét, cho phÐp cç chñng vi khuÈn khç nghÓnh cao hoÆc nghiªng vÒ mét bªn. Lîn bÞ phï sinh s«i vµ thay thÕ cç chñng E. coli g©y phï ë mÝ m¾t, mÆt vµ vïng ®Çu cæ nªn cßn gäi lµ

thòng. Thay ®æi thøc ¨n ®¬n gi¶n chØ lµ mét biÖn

“bÖnh phï ®Çu”.

ph¸p ®Ó biÕn ®æi ®iÒu kiÖn sinh tr−ëng cña vi 197

198

https://thuviensach.vn

chñng E. coli dung huyÕt sÏ g©y phï thòng ë ruét.

4. ChÈn ®o¸n

Chóng sÏ t¨ng lªn trong giai ®o¹n sau cai s÷a vµ

* ChÈn ®o¸n l©m sµng:

trë thµnh vi khuÈn tréi ë ruét non.

Cã nhiÒu bÖnh cña lîn g©y cç triÖu chøng Chñng E. coli g©y bÖnh phï thòng t¹o ra mét t−¬ng tù nh− bÖnh phï thòng. Mét sè trong cç hoÆc nhiÒu ®éc tè (toxin), cç ®éc tè tõ ruét vµo bÖnh th−êng thÊy lµ:

m¸u, lµm tæn th−¬ng tÜnh m¹ch vµ ¶nh h−ëng tíi

- NhiÔm virót gi¶ d¹i, viªm n·o còng cã thÓ

huyÕt ¸p lµm dÞch tho¸t tõ tÜnh m¹ch vµ tÝch thÊy lîn phï thòng, nh−ng phï thòng nhÑ.

®äng ë nhiÒu tæ chøc cña c¬ thÓ. ViÖc tÝch ®äng

- Ngé ®éc hoçhÊt (arsenic, ch×, thuû ng©n, dÞch ë n·o lµ quan träng h¬n c¶, nã cã thÓ ph¸ huû thuèc s©u, thuèc diÖt chuét) còng thÊy hiÖn t−îng mét sè tæ chøc cña n·o vµ trong nhiÒu ca g©y chÕt phï thòng ®Çu mÆt vµ phï ruét nh−ng kh«ng l©y gia sóc ®ét ngét.

lan trong ®µn lîn.

3. TriÖu chøng

* ChÈn ®o¸n vi sinh vËt:

- ChÈn ®o¸n chÝnh xç nguyªn nh©n lµ cç Cã thÓ b¾t gÆp mét hoÆc nhiÒu lîn chÕt bÊt chñng E. coli g©y bÖnh phï ®Çu ®Ó ®iÒu trÞ vµ cã ngê. Cïng mét lóc víi bÖnh cã triÖu chøng thÇn biÖn ph¸p phßng trÞ bÖnh ®Æc hiÖu ®èi víi bÖnh kinh: ®i l¶o ®¶o, ®Çu nghiªng, vÊp ng· vµ ®æ kÒnh. Lîn ë t− thÕ "chã ngåi" n»m sÊp hoÆc n»m b»ng nu«i cÊy ph©n lËp vi khuÈn tõ bÖnh phÈm nghiªng vµ co giËt liªn tôc. Lîn bÞ m¾c bÖnh trªn m«i tr−êng, sau ®ã xç ®Þnh cç chñng E. coli kh«ng bÞ sèt ngay c¶ khi nhiÖt ®é m«i tr−êng cao dung huyÕt.

h¬n b×nh th−êng. Mét sè con mi m¾t s−ng tÊy. Tû 5. §iÒu trÞ bÖnh

lÖ chÕt ë ®µn lîn cã triÖu chøng kho¶ng 65%.

DiÔn biÕn bÖnh kÐo dµi 2 - 5 ngµy, nh−ng ë mét

- Thay ®æi ®ét ngét khÈu phÇn ¨n cã thÓ ®Ò

sè ®µn lîn bÞ bÖnh t¸i ph¸t 10 ngµy tíi 2 tuÇn phßng ®−îc bÖnh gia t¨ng. Thay ®æi khÈu phÇn sau. ë lÇn nhiÔm thø hai nµy, lîn bÞ m¾c bÖnh lµm thay ®æi ®iÒu kiÖn t¨ng tr−ëng cho vi khuÈn th−êng b−íc chËm quanh « chuång, ®Çu h¬i trong ruét, cho phÐp cç chñng vi khuÈn khç nghÓnh cao hoÆc nghiªng vÒ mét bªn. Lîn bÞ phï sinh s«i vµ thay thÕ cç chñng E. coli g©y phï ë mÝ m¾t, mÆt vµ vïng ®Çu cæ nªn cßn gäi lµ

thòng. Thay ®æi thøc ¨n ®¬n gi¶n chØ lµ mét biÖn

“bÖnh phï ®Çu”.

ph¸p ®Ó biÕn ®æi ®iÒu kiÖn sinh tr−ëng cña vi 197

198

https://thuviensach.vn

khuÈn ë ruét. ViÖc ngõng cho ¨n t¹m thêi hoÆc

- Hé lý: Cçh ly ®iÒu trÞ; gi÷ g×n chuång tr¹i cho ¨n trong 1 - 2 ngµy víi khÈu phÇn thay ®æi kh« s¹ch; nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt lîn bÞ bÖnh.

hoµn toµn cã tç dông hiÖu qu¶ h¬n.

Phç ®å 2:

- §iÒu trÞ b»ng thuèc kh¸ng sinh gióp viÖc diÖt mÇm bÖnh trªn gia sóc. §iÒu trÞ lîn ®· cã biÓu

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanflor (RTD Flocol, hiÖn l©m sµng th−êng kh«ng cã hiÖu qu¶ cao, v×

Florfenicol) dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng. Tiªm kh¸ng sinh cã thÓ diÖt ®−îc vi khuÈn E. coli b¾p 2 ngµy/lÇn. Mçi vÞ trÝ tiªm kh«ng qu¸ 20ml.

nh−ng ®éc tè cña chóng cã trong m¸u cña lîn vÉn

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

g©y tç h¹i víi lîn.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Cç kh¸ng sinh sau ®©y cã tç dông diÖt cç

Phç ®å 3:

chñng E. coli g©y dung huyÕt:

- Oxytetracyclin: 40mg/kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% INJ (HN Erovet

- Florfenicol:

3mg/kg thÓ träng.

50T).

- Ceptiofur:

3mg/kg thÓ träng.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Colistin:

30 mg/kg thÓ träng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Enrofloxacin: 20 mg/kg thÓ träng.

Phç ®å 4 :

- Neomycin:

40mg/kg thÓ träng.

- Kanamycin:

40mg/kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanocyclin L.A (OTC 20%

Cã thÓ sö dông mét trong cç phç ®å cã hiÖu INJ LA) liÒu dïng 1 ml/15kg thÓ träng, tiªm b¾p lùc sau ®©y:

thÞt 3 ngµy/lÇn.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

Phç ®å 1:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Thuèc ®iÒu trÞ RTD Septicus (Hanceft, 6. Phßng bÖnh

Ceptiofur, navet-cel) dïng liÒu 1ml/ 10 - 15 kg thÓ

träng, tiªm b¾p 3 ngµy.

- Tiªm v¾cxin phßng bÖnh: hiÖn nay v¾cxin

- Thuèc trî søc: Tiªm cafein hoÆc long n·o

®· ®−îc nghiªn cøu chÕ t¹o b»ng ph−¬ng ph¸p n−íc, kÕt hîp víi vitamin B1, C; cho uèng dung chän läc mét sè chñng E. coli ph©n lËp tõ lîn bÞ

dÞch ®iÖn gi¶i.

bÖnh phï ®Çu. §©y lµ mét lo¹i v¾cxin chÕt v«

199

200

https://thuviensach.vn

khuÈn ë ruét. ViÖc ngõng cho ¨n t¹m thêi hoÆc

- Hé lý: Cçh ly ®iÒu trÞ; gi÷ g×n chuång tr¹i cho ¨n trong 1 - 2 ngµy víi khÈu phÇn thay ®æi kh« s¹ch; nu«i d−ìng ch¨m sãc tèt lîn bÞ bÖnh.

hoµn toµn cã tç dông hiÖu qu¶ h¬n.

Phç ®å 2:

- §iÒu trÞ b»ng thuèc kh¸ng sinh gióp viÖc diÖt mÇm bÖnh trªn gia sóc. §iÒu trÞ lîn ®· cã biÓu

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanflor (RTD Flocol, hiÖn l©m sµng th−êng kh«ng cã hiÖu qu¶ cao, v×

Florfenicol) dïng liÒu 1ml/20kg thÓ träng. Tiªm kh¸ng sinh cã thÓ diÖt ®−îc vi khuÈn E. coli b¾p 2 ngµy/lÇn. Mçi vÞ trÝ tiªm kh«ng qu¸ 20ml.

nh−ng ®éc tè cña chóng cã trong m¸u cña lîn vÉn

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

g©y tç h¹i víi lîn.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

Cç kh¸ng sinh sau ®©y cã tç dông diÖt cç

Phç ®å 3:

chñng E. coli g©y dung huyÕt:

- Oxytetracyclin: 40mg/kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Enrovet 10% INJ (HN Erovet

- Florfenicol:

3mg/kg thÓ träng.

50T).

- Ceptiofur:

3mg/kg thÓ träng.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

- Colistin:

30 mg/kg thÓ träng.

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Enrofloxacin: 20 mg/kg thÓ träng.

Phç ®å 4 :

- Neomycin:

40mg/kg thÓ träng.

- Kanamycin:

40mg/kg thÓ träng.

- Thuèc ®iÒu trÞ: Hanocyclin L.A (OTC 20%

Cã thÓ sö dông mét trong cç phç ®å cã hiÖu INJ LA) liÒu dïng 1 ml/15kg thÓ träng, tiªm b¾p lùc sau ®©y:

thÞt 3 ngµy/lÇn.

- Thuèc trî søc: nh− Phç ®å 1.

Phç ®å 1:

- Hé lý: nh− Phç ®å 1.

- Thuèc ®iÒu trÞ RTD Septicus (Hanceft, 6. Phßng bÖnh

Ceptiofur, navet-cel) dïng liÒu 1ml/ 10 - 15 kg thÓ

träng, tiªm b¾p 3 ngµy.

- Tiªm v¾cxin phßng bÖnh: hiÖn nay v¾cxin

- Thuèc trî søc: Tiªm cafein hoÆc long n·o

®· ®−îc nghiªn cøu chÕ t¹o b»ng ph−¬ng ph¸p n−íc, kÕt hîp víi vitamin B1, C; cho uèng dung chän läc mét sè chñng E. coli ph©n lËp tõ lîn bÞ

dÞch ®iÖn gi¶i.

bÖnh phï ®Çu. §©y lµ mét lo¹i v¾cxin chÕt v«

199

200

https://thuviensach.vn

ho¹t cã hiÖu lùc trong viÖc phßng bÖnh phï ®Çu ë gÇn ®©y, mét sè kÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy lîn lîn do E. coli. ViÖn Thó y phèi hîp víi Trung nhiÔm s¸n l¸ ruét víi tû lÖ rÊt cao: 41% (n¨m t©m Thó y CÇn Th¬ nghiªn cøu chÕ t¹o vµ thö 1965); 50 - 60% (n¨m 1982), 40% (n¨m 2002).

nghiÖm v¾cxin cã hiÖu lùc cao ë mét sè tØnh ®ång 2. Nguyªn nh©n bÖnh

b»ng s«ng Cöu Long.

- Thùc hiÖn vÖ sinh chuång tr¹i lµm gi¶m sù BÖnh ë lîn g©y ra do s¸n l¸ ruét Fasciolopsis ho¹t ®éng cña E. coli.

buski, ký sinh ë ruét non cña lîn.

- Cho lîn ¨n cç khÈu phÇn thøc ¨n phï hîp: thay ®æi khÈu phÇn khi cã hiÖn t−îng phï ®Çu 3. §Æc ®iÓm sinh häc

cña lîn sau cai s÷a.

H×nh th¸i

S¸n tr−ëng thµnh khi cßn sèng cã mµu hång 10. BÖNH S¸N L¸ RUéT LîN

h×nh dÑp, phÝa ®Çu s¸n nh« lªn, tiÕp theo phÇn

(Fasciolopsiosis suum)

th©n ph×nh to n¬i gi¸p ®Çu s¸n, sau l¹i thon dÇn, 1. Ph©n bè

gièng h×nh mét chiÕc l¸. S¸n cã kÝch th−íc 15 - 50

× 8,5 - 12,2mm, chiÒu dµy 0,2 - 0,3mm. Trøng s¸n Trªn thÕ giíi: BÖnh s¸n l¸ ruét lîn ph©n bè cã h×nh trøng, kÝch th−íc 0,130 - 0,130 × 0,080 -

réng ë cç n−íc vµ l·nh thæ ë khu vùc nhiÖt ®íi 0,045mm, mµu x¸m vµng hoÆc vµng.

ch©u ¸: Trung Quèc, §µi Loan, ViÖt Nam, S¸n cã 2 giç: giç miÖng vµ giç bông ®Ó b¸m Campuchia, Lµo, Malaixia, In®«nªxia, PhilÝpin, Ê

vµo ruét.

n §é, Th¸i Lan, Xri Lanca...

ë ViÖt Nam, bÖnh s¸n l¸ ruét lîn ®· cã tõ l©u

Chu kú sinh häc

®êi nh−ng m·i ®Õn n¨m 1991, Mathis, Leger vµ

Bauche míi m« t¶ loµi s¸n l¸ nµy khi thu thËp S¸n l¸ tr−ëng thµnh ký sinh ë ruét non lîn: mÉu vËt tõ ruét lîn vµ mét sè ng−êi bÖnh ë B¾c S¸n ®Î trøng trung b×nh mçi ngµy 15.000 - 48.000

Bé. ¤ng §Æng V¨n Ng÷ vµ Galliard (n¨m 1941) trøng. Mçi s¸n tr−ëng thµnh ®Òu cã c¬ quan sinh thÊy tû lÖ nhiÔm cña lîn 6 - 12% vµo th¸ng ba vµ

dôc c¸i vµ c¬ quan sinh dôc ®ùc nªn cã thÓ tù thô 47% vµo th¸ng 12. Hai tç gi¶ nµy còng thÊy 5

tinh trøng, hoÆc 2 c¸ thÓ s¸n thô tinh víi nhau, ng−êi bÖnh nhiÔm s¸n l¸ ruét lîn. Nh÷ng n¨m gäi lµ hiÖn t−îng "L−ìng tÝnh dÞ thô tinh".

201

202

https://thuviensach.vn

ho¹t cã hiÖu lùc trong viÖc phßng bÖnh phï ®Çu ë gÇn ®©y, mét sè kÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy lîn lîn do E. coli. ViÖn Thó y phèi hîp víi Trung nhiÔm s¸n l¸ ruét víi tû lÖ rÊt cao: 41% (n¨m t©m Thó y CÇn Th¬ nghiªn cøu chÕ t¹o vµ thö 1965); 50 - 60% (n¨m 1982), 40% (n¨m 2002).

nghiÖm v¾cxin cã hiÖu lùc cao ë mét sè tØnh ®ång 2. Nguyªn nh©n bÖnh

b»ng s«ng Cöu Long.

- Thùc hiÖn vÖ sinh chuång tr¹i lµm gi¶m sù BÖnh ë lîn g©y ra do s¸n l¸ ruét Fasciolopsis ho¹t ®éng cña E. coli.

buski, ký sinh ë ruét non cña lîn.

- Cho lîn ¨n cç khÈu phÇn thøc ¨n phï hîp: thay ®æi khÈu phÇn khi cã hiÖn t−îng phï ®Çu 3. §Æc ®iÓm sinh häc

cña lîn sau cai s÷a.

H×nh th¸i

S¸n tr−ëng thµnh khi cßn sèng cã mµu hång 10. BÖNH S¸N L¸ RUéT LîN

h×nh dÑp, phÝa ®Çu s¸n nh« lªn, tiÕp theo phÇn

(Fasciolopsiosis suum)

th©n ph×nh to n¬i gi¸p ®Çu s¸n, sau l¹i thon dÇn, 1. Ph©n bè

gièng h×nh mét chiÕc l¸. S¸n cã kÝch th−íc 15 - 50

× 8,5 - 12,2mm, chiÒu dµy 0,2 - 0,3mm. Trøng s¸n Trªn thÕ giíi: BÖnh s¸n l¸ ruét lîn ph©n bè cã h×nh trøng, kÝch th−íc 0,130 - 0,130 × 0,080 -

réng ë cç n−íc vµ l·nh thæ ë khu vùc nhiÖt ®íi 0,045mm, mµu x¸m vµng hoÆc vµng.

ch©u ¸: Trung Quèc, §µi Loan, ViÖt Nam, S¸n cã 2 giç: giç miÖng vµ giç bông ®Ó b¸m Campuchia, Lµo, Malaixia, In®«nªxia, PhilÝpin, Ê

vµo ruét.

n §é, Th¸i Lan, Xri Lanca...

ë ViÖt Nam, bÖnh s¸n l¸ ruét lîn ®· cã tõ l©u

Chu kú sinh häc

®êi nh−ng m·i ®Õn n¨m 1991, Mathis, Leger vµ

Bauche míi m« t¶ loµi s¸n l¸ nµy khi thu thËp S¸n l¸ tr−ëng thµnh ký sinh ë ruét non lîn: mÉu vËt tõ ruét lîn vµ mét sè ng−êi bÖnh ë B¾c S¸n ®Î trøng trung b×nh mçi ngµy 15.000 - 48.000

Bé. ¤ng §Æng V¨n Ng÷ vµ Galliard (n¨m 1941) trøng. Mçi s¸n tr−ëng thµnh ®Òu cã c¬ quan sinh thÊy tû lÖ nhiÔm cña lîn 6 - 12% vµo th¸ng ba vµ

dôc c¸i vµ c¬ quan sinh dôc ®ùc nªn cã thÓ tù thô 47% vµo th¸ng 12. Hai tç gi¶ nµy còng thÊy 5

tinh trøng, hoÆc 2 c¸ thÓ s¸n thô tinh víi nhau, ng−êi bÖnh nhiÔm s¸n l¸ ruét lîn. Nh÷ng n¨m gäi lµ hiÖn t−îng "L−ìng tÝnh dÞ thô tinh".

201

202

https://thuviensach.vn

Trøng s¸n theo ph©n ra ngoµi, gÆp cç ®iÒu

- §iÒu kiÖn l©y truyÒn bÖnh

kiÖn thuËn lîi (nhiÖt ®é 18 - 320C, cã n−íc vµ

Lîn vµ ng−êi nhiÔm s¸n lçhÝnh lµ nguån

¸nh s¸ng) sÏ në thµnh mao Êu ( Miracidium).

tµng tr÷ vµ gieo r¾c mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

Mao Êu sèng trong n−íc, chui vµo èc ký chñ ë cç vïng trång lóa n−íc th−êng cã tû lÖ

trung gian ph¸t triÓn thµnh l«i Êu (Sporocyst), nhiÔm s¸n l¸ ruét ë lîn rÊt cao. Bëi v× ®iÒu kiÖn bµo Êu I ( Rediae I), bµo Êu II ( Rediae II), vÜ Êu

®ã rÊt thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña cç lo¹i èc ( Cercaria). VÜ Êu chui ra khái èc rông ®u«i ph¸t ký chñ trung gian.

triÓn thµnh kÐn Adolescaria tr«i næi trªn mÆt èc sÏ gióp cho Êu trïng s¸n l¸ ruét lîn ph¸t n−íc. Giai ®o¹n tõ trøng ®Õn kÐn ph¸t triÓn triÓn trong c¬ thÓ cña chóng ®Õn giai ®o¹n c¶m kho¶ng 50 - 60 ngµy. Lîn ¨n ph¶i kÐn, kÐn vµo nhiÔm. Cç vïng ®ång tròng cã nhiÒu ao, hå, ruét ph¸t triÓn thµnh s¸n tr−ëng thµnh kho¶ng m−¬ng, l¹ch còng lµ ®iÒu kiÖn cho cç c©y cá thuû 90 ngµy.

sinh ph¸t triÓn m¹nh vµ rÊt ®a d¹ng. Lîn vµ

ë ViÖt Nam vËt chñ trung gian lµ loµi èc ng−êi ¨n rau thuû sinh sèng cã kÐn s¸n sÏ bÞ

Polypylis haemisphaerula. Trong phßng thÝ

nhiÔm bÖnh.

nghiÖm tõ lóc mao Êu vµo èc ph¸t triÓn thµnh ë n−íc ta, qua mæ kh¸m 1.156 lîn thuéc 23

Adolescaria ph¶i mÊt 42 - 54 ngµy. Lîn tõ lóc ¨n huyÖn, 78 x· cña 7 tØnh, mét sè tç gi¶ ®· xç kÐn (trong thÝ nghiÖm) cho ®Õn khi thÊy trøng

®Þnh tû lÖ nhiÔm s¸n l¸ ruét lîn t¨ng dÇn tõ miÒn trong ph©n kho¶ng 78 - 102 ngµy.

nói, trung du ®Õn ®ång b»ng. Vïng nói tû lÖ

nhiÔm 14,4%; trung du 40,1% vµ ®ång b»ng 4. DÞch tÔ häc

50,7%. C−êng ®é nhiÔm s¸n lçña lîn còng t−¬ng øng nh− tû lÖ nhiÔm t¨ng dÇn tõ miÒn nói, trung

- §éng vËt c¶m nhiÔm

du ®Õn ®ång b»ng. C−êng ®é nhiÔm ë miÒn nói: 1

Cç loµi thó nhiÔm s¸n l¸ ruét gåm: lîn, lîn

- 6 con s¸n/lîn, ë trung du 1 - 170 con s¸n/lîn vµ

rõng, chã, hæ, thá. Ng−êi sèng ë cç n−íc nhiÖt ®íi vïng ®ång b»ng: 1 - 313 con s¸n/lîn.

Èm §«ng Nam çòng th−êng bÞ nhiÔm s¸n l¸

ruét Fasiolopsis buski. ë ViÖt Nam còng ®· ph¸t

- Mïa vô ph¸t bÖnh

hiÖn mét sè bÖnh nh©n nhiÔm s¸n l¸ ruét víi héi Trong ®iÒu kiÖn nãng Èm ë cç n−íc §«ng Nam chøng n«n möa, rèi lo¹n tiªu ho¸.

¸, trøng s¸n cã thÓ ph¸t triÓn thµnh mao Êu quanh 203

204

https://thuviensach.vn

Trøng s¸n theo ph©n ra ngoµi, gÆp cç ®iÒu

- §iÒu kiÖn l©y truyÒn bÖnh

kiÖn thuËn lîi (nhiÖt ®é 18 - 320C, cã n−íc vµ

Lîn vµ ng−êi nhiÔm s¸n lçhÝnh lµ nguån

¸nh s¸ng) sÏ në thµnh mao Êu ( Miracidium).

tµng tr÷ vµ gieo r¾c mÇm bÖnh trong tù nhiªn.

Mao Êu sèng trong n−íc, chui vµo èc ký chñ ë cç vïng trång lóa n−íc th−êng cã tû lÖ

trung gian ph¸t triÓn thµnh l«i Êu (Sporocyst), nhiÔm s¸n l¸ ruét ë lîn rÊt cao. Bëi v× ®iÒu kiÖn bµo Êu I ( Rediae I), bµo Êu II ( Rediae II), vÜ Êu

®ã rÊt thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña cç lo¹i èc ( Cercaria). VÜ Êu chui ra khái èc rông ®u«i ph¸t ký chñ trung gian.

triÓn thµnh kÐn Adolescaria tr«i næi trªn mÆt èc sÏ gióp cho Êu trïng s¸n l¸ ruét lîn ph¸t n−íc. Giai ®o¹n tõ trøng ®Õn kÐn ph¸t triÓn triÓn trong c¬ thÓ cña chóng ®Õn giai ®o¹n c¶m kho¶ng 50 - 60 ngµy. Lîn ¨n ph¶i kÐn, kÐn vµo nhiÔm. Cç vïng ®ång tròng cã nhiÒu ao, hå, ruét ph¸t triÓn thµnh s¸n tr−ëng thµnh kho¶ng m−¬ng, l¹ch còng lµ ®iÒu kiÖn cho cç c©y cá thuû 90 ngµy.

sinh ph¸t triÓn m¹nh vµ rÊt ®a d¹ng. Lîn vµ

ë ViÖt Nam vËt chñ trung gian lµ loµi èc ng−êi ¨n rau thuû sinh sèng cã kÐn s¸n sÏ bÞ

Polypylis haemisphaerula. Trong phßng thÝ

nhiÔm bÖnh.

nghiÖm tõ lóc mao Êu vµo èc ph¸t triÓn thµnh ë n−íc ta, qua mæ kh¸m 1.156 lîn thuéc 23

Adolescaria ph¶i mÊt 42 - 54 ngµy. Lîn tõ lóc ¨n huyÖn, 78 x· cña 7 tØnh, mét sè tç gi¶ ®· xç kÐn (trong thÝ nghiÖm) cho ®Õn khi thÊy trøng

®Þnh tû lÖ nhiÔm s¸n l¸ ruét lîn t¨ng dÇn tõ miÒn trong ph©n kho¶ng 78 - 102 ngµy.

nói, trung du ®Õn ®ång b»ng. Vïng nói tû lÖ

nhiÔm 14,4%; trung du 40,1% vµ ®ång b»ng 4. DÞch tÔ häc

50,7%. C−êng ®é nhiÔm s¸n lçña lîn còng t−¬ng øng nh− tû lÖ nhiÔm t¨ng dÇn tõ miÒn nói, trung

- §éng vËt c¶m nhiÔm

du ®Õn ®ång b»ng. C−êng ®é nhiÔm ë miÒn nói: 1

Cç loµi thó nhiÔm s¸n l¸ ruét gåm: lîn, lîn

- 6 con s¸n/lîn, ë trung du 1 - 170 con s¸n/lîn vµ

rõng, chã, hæ, thá. Ng−êi sèng ë cç n−íc nhiÖt ®íi vïng ®ång b»ng: 1 - 313 con s¸n/lîn.

Èm §«ng Nam çòng th−êng bÞ nhiÔm s¸n l¸

ruét Fasiolopsis buski. ë ViÖt Nam còng ®· ph¸t

- Mïa vô ph¸t bÖnh

hiÖn mét sè bÖnh nh©n nhiÔm s¸n l¸ ruét víi héi Trong ®iÒu kiÖn nãng Èm ë cç n−íc §«ng Nam chøng n«n möa, rèi lo¹n tiªu ho¸.

¸, trøng s¸n cã thÓ ph¸t triÓn thµnh mao Êu quanh 203

204

https://thuviensach.vn

n¨m. èc ký chñ còng ho¹t ®éng gÇn nh− suèt 12

loÐt vµ tô m¸u do viªm ruét. ë nh÷ng lîn ®·

th¸ng trong n¨m, nh−ng tËp trung vµo cç th¸ng tr−ëng thµnh 6 - 8 th¸ng tuæi th−êng thÊy niªm nãng cña mïa hÌ vµ mïa thu. §ã lµ hai yÕu tè m¹c ruét non t¨ng sinh dµy lªn, do tç ®éng b¸m thuËn lîi cho s¸n l¸ ph¸t triÓn tõ giai ®o¹n mao Êu vµo ruét vµ di chuyÓn cña s¸n l¸.

thµnh kÐn l©y nhiÔm.

Do vËy, kÐn s¸n cã thÓ l©y nhiÔm cho lîn qua 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

viÖc ¨n rau xanh t−¬i sèng quanh n¨m.

- KiÓm tra ph©n t×m trøng s¸n l¸

ChÈn ®o¸n chñ yÕu lµ dïng ph−¬ng ph¸p 5. TriÖu chøng bÖnh

l¾ng cÆn Benedek ®Ó t×m trøng trong ph©n.

BiÓu hiÖn râ nhÊt cña lîn nhiÔm s¸n l¸ lµ cßi Ph−¬ng ph¸p nµy ®· vµ ®ang ®−îc ¸p dông réng cäc, thiÕu m¸u, suy nh−îc do s¸n chiÕm ®o¹t chÊt r·i ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh s¸n l¸ ruét v× ®¬n gi¶n vµ

dinh d−ìng. Lîn nhiÔm s¸n vÉn ¨n khoÎ, nh−ng dÔ thùc hiÖn.

kh«ng lín ®−îc, t¨ng träng rÊt thÊp, g©y thiÖt h¹i

- ChÈn ®o¸n biÕn th¸i

vÒ kinh tÕ. Lª Hång C¨n (n¨m 1978) theo dâi ®µn Cã thÓ chÕ kh¸ng nguyªn tõ s¸n F.buski lîn nhiÔm s¸n vµ lîn kh«ng nhiÔm s¸n ë N«ng tr−ëng thµnh, pha thµnh nång ®é 1/250 tiªm néi tr−êng An Kh¸nh cho thÊy lîn nhiÔm s¸n gi¶m b×. Ph−¬ng ph¸p nµy cho kÕt qu¶ tèt, cã thÓ chÈn t¨ng träng 8 - 10kg trong thêi gian 3 th¸ng.

®o¸n ®−îc khi s¸n cßn non ch−a ®Î trøng. Tuy Lîn n¸i nu«i con nhiÔm s¸n l¸ kh«ng nh÷ng nhiªn, khã thùc hiÖn trong s¶n xuÊt v× ®ßi hái sö gÇy mµ cßn gi¶m l−îng s÷a, ¶nh h−ëng ®Õn sù dông kü thuËt phøc t¹p.

ph¸t triÓn cña lîn con.

S¸n l¸ g©y tç h¹i c¬ giíi khi di chuyÓn trong 7. §iÒu trÞ bÖnh

ruét non, t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc nhiÔm trïng thø

- Cã thÓ dïng cç lo¹i ho¸ d−îc sau: Dïng ph¸t, g©y viªm ruét. Lîn thÓ hiÖn: Øa ch¶y, ph©n Trichlabendazol: víi liÒu 10mg/kg thÓ träng tÈy tanh, cã thÓ dÉn ®Õn tö vong. §éc tè cña s¸n còng

®−îc s¸n l¸, tuy nhiªn hiÖu lùc kh«ng cao (60%).

g©y ra hiÖn t−îng rèi lo¹n tiªu ho¸ ë lîn con 3 - 4

- Dïng Tolzan F víi liÒu 10mg/kg thÓ träng.

th¸ng tuæi: khi Øa th¸o, khi ph©n láng, lµm cho lîn Thuèc trén víi thøc ¨n cho lîn ¨n. HiÖu lùc t−¬ng cßi cäc vµ chËm lín.

tù nh− dïng Trichlabendazol.

Ng−êi bÞ bÖnh s¸n, thÊy niªm m¹c ruét non bÞ

- Han-Dertyl-B (HANVET): 1 viªn/50kg thÓ

205

206

https://thuviensach.vn

n¨m. èc ký chñ còng ho¹t ®éng gÇn nh− suèt 12

loÐt vµ tô m¸u do viªm ruét. ë nh÷ng lîn ®·

th¸ng trong n¨m, nh−ng tËp trung vµo cç th¸ng tr−ëng thµnh 6 - 8 th¸ng tuæi th−êng thÊy niªm nãng cña mïa hÌ vµ mïa thu. §ã lµ hai yÕu tè m¹c ruét non t¨ng sinh dµy lªn, do tç ®éng b¸m thuËn lîi cho s¸n l¸ ph¸t triÓn tõ giai ®o¹n mao Êu vµo ruét vµ di chuyÓn cña s¸n l¸.

thµnh kÐn l©y nhiÔm.

Do vËy, kÐn s¸n cã thÓ l©y nhiÔm cho lîn qua 6. ChÈn ®o¸n bÖnh

viÖc ¨n rau xanh t−¬i sèng quanh n¨m.

- KiÓm tra ph©n t×m trøng s¸n l¸

ChÈn ®o¸n chñ yÕu lµ dïng ph−¬ng ph¸p 5. TriÖu chøng bÖnh

l¾ng cÆn Benedek ®Ó t×m trøng trong ph©n.

BiÓu hiÖn râ nhÊt cña lîn nhiÔm s¸n l¸ lµ cßi Ph−¬ng ph¸p nµy ®· vµ ®ang ®−îc ¸p dông réng cäc, thiÕu m¸u, suy nh−îc do s¸n chiÕm ®o¹t chÊt r·i ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh s¸n l¸ ruét v× ®¬n gi¶n vµ

dinh d−ìng. Lîn nhiÔm s¸n vÉn ¨n khoÎ, nh−ng dÔ thùc hiÖn.

kh«ng lín ®−îc, t¨ng träng rÊt thÊp, g©y thiÖt h¹i

- ChÈn ®o¸n biÕn th¸i

vÒ kinh tÕ. Lª Hång C¨n (n¨m 1978) theo dâi ®µn Cã thÓ chÕ kh¸ng nguyªn tõ s¸n F.buski lîn nhiÔm s¸n vµ lîn kh«ng nhiÔm s¸n ë N«ng tr−ëng thµnh, pha thµnh nång ®é 1/250 tiªm néi tr−êng An Kh¸nh cho thÊy lîn nhiÔm s¸n gi¶m b×. Ph−¬ng ph¸p nµy cho kÕt qu¶ tèt, cã thÓ chÈn t¨ng träng 8 - 10kg trong thêi gian 3 th¸ng.

®o¸n ®−îc khi s¸n cßn non ch−a ®Î trøng. Tuy Lîn n¸i nu«i con nhiÔm s¸n l¸ kh«ng nh÷ng nhiªn, khã thùc hiÖn trong s¶n xuÊt v× ®ßi hái sö gÇy mµ cßn gi¶m l−îng s÷a, ¶nh h−ëng ®Õn sù dông kü thuËt phøc t¹p.

ph¸t triÓn cña lîn con.

S¸n l¸ g©y tç h¹i c¬ giíi khi di chuyÓn trong 7. §iÒu trÞ bÖnh

ruét non, t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc nhiÔm trïng thø

- Cã thÓ dïng cç lo¹i ho¸ d−îc sau: Dïng ph¸t, g©y viªm ruét. Lîn thÓ hiÖn: Øa ch¶y, ph©n Trichlabendazol: víi liÒu 10mg/kg thÓ träng tÈy tanh, cã thÓ dÉn ®Õn tö vong. §éc tè cña s¸n còng

®−îc s¸n l¸, tuy nhiªn hiÖu lùc kh«ng cao (60%).

g©y ra hiÖn t−îng rèi lo¹n tiªu ho¸ ë lîn con 3 - 4

- Dïng Tolzan F víi liÒu 10mg/kg thÓ träng.

th¸ng tuæi: khi Øa th¸o, khi ph©n láng, lµm cho lîn Thuèc trén víi thøc ¨n cho lîn ¨n. HiÖu lùc t−¬ng cßi cäc vµ chËm lín.

tù nh− dïng Trichlabendazol.

Ng−êi bÞ bÖnh s¸n, thÊy niªm m¹c ruét non bÞ

- Han-Dertyl-B (HANVET): 1 viªn/50kg thÓ

träng.

205

206

https://thuviensach.vn

n−íc h¹n chÕ sè l−îng kÐn s¸n l©y nhiÔm cho lîn.

- Dïng Praziquentel: liÒu 10mg/kg thÓ träng, hiÖu lùc tÈy s¹ch s¸n tèt h¬n: 90 - 100%.

11. BÖNH GIUN §òA LîN

(Ascaridiosis suum)

8. Phßng bÖnh

- VÖ sinh m«i tr−êng

1. Ph©n bè

BÖnh giun ®òa phæ biÕn ë kh¾p n¬i trªn thÕ

BiÖn ph¸p th−êng ®−îc ¸p dông: quÐt dän giíi, ®Æc biÖt lµ cç n−íc ®ang ph¸t triÓn ë ch©u s¹ch chuång tr¹i h»ng ngµy, ®Þnh kú tiªu ®éc Phi vµ ch©u ¸.

chuång tr¹i b»ng n−íc v«i 10%. §iÒu quan träng Lîn con bÞ m¾c bÖnh giun ®òa sinh tr−ëng lµ ph¶i thùc hiÖn ñ ph©n ®Ó diÖt trøng s¸n l¸

vµ ph¸t dôc kh«ng ®Çy ®ñ, s¶n phÈm (thÞt) gi¶m trong ph©n b»ng nhiÖt, tuy ®¬n gi¶n nh−ng cã

®Õn 30%.

tç dông tr¸nh ®−îc sù « nhiÔm mÇm bÖnh ngoµi ë

m«i tr−êng tù nhiªn.

ViÖt Nam, bÖnh giun ®òa lîn thÊy ë tÊt c¶

cç vïng sinh th¸i, trong cç c¬ së nu«i lîn tËp

- DiÖt èc ký chñ trung gian

trung vµ gia ®×nh. BÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh, N−íc v«i 10%, sulfat ®ång (CuSO

kh«ng lµm cho lîn chÕt nh− cç bÖnh truyÒn 4) 5/10.000 cã

tç dông diÖt cç loµi èc ký chñ trung gian trong nhiÔm cÊp tÝnh nh−ng lµm cho lîn gi¶m t¨ng tù nhiªn. Nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn th× nªn sö dông träng, g©y nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ.

biÖn ph¸p nµy diÖt èc ký chñ trung gian trong cç 2. Nguyªn nh©n bÖnh

ruéng trång rau thuû sinh cho lîn vµ ng−êi. Tuy nhiªn cÇn chó ý, sulfat ®ång cã thÓ g©y « nhiÔm BÖnh g©y ra do giun ®òa Ascaris suum Goeze, vµ ®éc cho ng−êi vµ sóc vËt. ë n−íc ta, viÖc thùc 1782, hä Ascarididae, ký sinh ë ruét non cña lîn.

hiÖn biÖn ph¸p diÖt èc ký chñ trung gian rÊt khã 3. §Æc ®iÓm sinh häc

kh¨n, ch−a kh¾c phôc ®−îc. Ng−êi ta còng nu«i vÞt vµ c¸ ®Ó diÖt cç loµi èc ký chñ trung gian.

- H×nh th¸i

Giun mµu tr¾ng s÷a, h×nh èng, hai ®Çu h¬i

- Ch¨m sãc, nu«i d−ìng tèt ®µn lîn

nhän. §Çu giun ®òa cã 3 m«i bao bäc quanh Khi cho lîn ¨n rau xanh cÇn röa s¹ch, ®Ó r¸o 207

208

https://thuviensach.vn

n−íc h¹n chÕ sè l−îng kÐn s¸n l©y nhiÔm cho lîn.

- Dïng Praziquentel: liÒu 10mg/kg thÓ träng, hiÖu lùc tÈy s¹ch s¸n tèt h¬n: 90 - 100%.

11. BÖNH GIUN §òA LîN

(Ascaridiosis suum)

8. Phßng bÖnh

- VÖ sinh m«i tr−êng

1. Ph©n bè

BÖnh giun ®òa phæ biÕn ë kh¾p n¬i trªn thÕ

BiÖn ph¸p th−êng ®−îc ¸p dông: quÐt dän giíi, ®Æc biÖt lµ cç n−íc ®ang ph¸t triÓn ë ch©u s¹ch chuång tr¹i h»ng ngµy, ®Þnh kú tiªu ®éc Phi vµ ch©u ¸.

chuång tr¹i b»ng n−íc v«i 10%. §iÒu quan träng Lîn con bÞ m¾c bÖnh giun ®òa sinh tr−ëng lµ ph¶i thùc hiÖn ñ ph©n ®Ó diÖt trøng s¸n l¸

vµ ph¸t dôc kh«ng ®Çy ®ñ, s¶n phÈm (thÞt) gi¶m trong ph©n b»ng nhiÖt, tuy ®¬n gi¶n nh−ng cã

®Õn 30%.

tç dông tr¸nh ®−îc sù « nhiÔm mÇm bÖnh ngoµi ë

m«i tr−êng tù nhiªn.

ViÖt Nam, bÖnh giun ®òa lîn thÊy ë tÊt c¶

cç vïng sinh th¸i, trong cç c¬ së nu«i lîn tËp

- DiÖt èc ký chñ trung gian

trung vµ gia ®×nh. BÖnh th−êng ë thÓ m·n tÝnh, N−íc v«i 10%, sulfat ®ång (CuSO

kh«ng lµm cho lîn chÕt nh− cç bÖnh truyÒn 4) 5/10.000 cã

tç dông diÖt cç loµi èc ký chñ trung gian trong nhiÔm cÊp tÝnh nh−ng lµm cho lîn gi¶m t¨ng tù nhiªn. Nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn th× nªn sö dông träng, g©y nhiÒu thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ.

biÖn ph¸p nµy diÖt èc ký chñ trung gian trong cç 2. Nguyªn nh©n bÖnh

ruéng trång rau thuû sinh cho lîn vµ ng−êi. Tuy nhiªn cÇn chó ý, sulfat ®ång cã thÓ g©y « nhiÔm BÖnh g©y ra do giun ®òa Ascaris suum Goeze, vµ ®éc cho ng−êi vµ sóc vËt. ë n−íc ta, viÖc thùc 1782, hä Ascarididae, ký sinh ë ruét non cña lîn.

hiÖn biÖn ph¸p diÖt èc ký chñ trung gian rÊt khã 3. §Æc ®iÓm sinh häc

kh¨n, ch−a kh¾c phôc ®−îc. Ng−êi ta còng nu«i vÞt vµ c¸ ®Ó diÖt cç loµi èc ký chñ trung gian.

- H×nh th¸i

Giun mµu tr¾ng s÷a, h×nh èng, hai ®Çu h¬i

- Ch¨m sãc, nu«i d−ìng tèt ®µn lîn

nhän. §Çu giun ®òa cã 3 m«i bao bäc quanh Khi cho lîn ¨n rau xanh cÇn röa s¹ch, ®Ó r¸o 207

208

https://thuviensach.vn

miÖng, mét m«i ë phÝa l−ng vµ 2 m«i ë phÝa bông.

Êu trïng chui vµo thµnh ruét g©y tæn th−¬ng Trªn r×a m«i cã mét hµng r¨ng c−a.

më ®−êng cho vi khuÈn vµo c¬ thÓ. Khi Êu trïng Giun ®ùc dµi 10 - 22cm; giun c¸i dµi 24 -

giun ®òa di hµnh qua phæi g©y tæn th−¬ng phÕ

30cm.

nang lµm cho bÖnh suyÔn lîn cµng nÆng h¬n.

Trøng h×nh ovan, cã vá dµy, h×nh r¨ng c−a, Khi Êu trïng theo m¸u vÒ gan, g©y ra lÊm tÊm mµu vµng; kÝch th−íc: 0,050 - 0,080 × 0,040 -

xuÊt huyÕt, ®ång thêi g©y huû ho¹i tæ chøc trªn bÒ

0,055mm.

mÆt, Êu trïng di hµnh ®é 2 - 3 tuÇn råi vÒ ruét ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh th× tç dông

- Vßng ®êi

g©y viªm gi¶m dÇn. Giun tr−ëng thµnh g©y viªm Vßng ®êi giun ®òa lîn kh«ng cÇn vËt chñ trung niªm m¹c ruét. Khi l−îng giun lín sÏ lµm t¾c ruét gian. Giun c¸i ®Î mçi ngµy 200.000 trøng: Trøng vµ thñng ruét, cã khi giun chui vµo èng mËt g©y theo ph©n lîn ra ngoµi gÆp ®iÒu kiÖn Èm ®é vµ nhiÖt ra t¾c èng dÉn mËt dÉn ®Õn hoµng ®¶n. Giun ®òa

®é thÝch hîp (nhiÖt ®é 15 - 300C; Èm ®é 50 - 90%) cßn tiÕt ®éc tè tç h¹i ®Õn thÇn kinh trung −¬ng trong 2 tuÇn ph¸t dôc thµnh Êu trïng trong trøng.

g©y tróng ®éc, con vËt cã triÖu chøng thÇn kinh Êu trïng I qua 1 tuÇn lét xç thµnh trøng cã Êu nh− tª liÖt ch©n hoÆc h−ng phÊn.

trïng g©y nhiÔm. Trøng nµy bÞ lîn nuèt vµo ruét

- TriÖu chøng

non sÏ në ra Êu trïng. Êu trïng vµo m¸u di hµnh lªn phæi, gan vµ cç néi quan khç, sau ®ã trë vÒ

BÖnh giun ®òa th−êng cã triÖu chøng râ rÖt ruét non ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh.

vµ tç h¹i nhiÒu ë lîn con tõ 1 - 4 th¸ng tuæi.

Trøng giun ®òa c¶m nhiÔm cã thÓ sèng rÊt l©u tõ 11

Giun ®òa g©y bÖnh b»ng tç ®éng c¬ giíi, ®éc tè th¸ng ®Õn 5 n¨m ë m«i tr−êng tù nhiªn.

tç h¹i ®Õn c¬ thÓ lîn vµ chiÕm ®o¹t chÊt dinh Tuæi thä cña giun ®òa kho¶ng 7 - 10 th¸ng.

d−ìng cña lîn... TriÖu chøng chÝnh cña bÖnh lµ: HÕt tuæi thä giun ®òa theo ph©n lîn ra ngoµi.

viªm ruét; bÇn huyÕt vµ gÇy dÇn; cã triÖu chøng Sè l−îng giun cã thÓ tõ vµi con tíi 1.000 giun thÇn kinh ë lîn con (co giËt). Êu trïng khi ®i qua trªn mét c¬ thÓ lîn.

phæi cã thÓ g©y tô huyÕt hay viªm phæi. Lîn con cã thÓ bÞ t¾c ruét vµ thñng ruét khi nhiÔm giun 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

víi c−êng ®é cao.

- BÖnh lý

209

210

https://thuviensach.vn

miÖng, mét m«i ë phÝa l−ng vµ 2 m«i ë phÝa bông.

Êu trïng chui vµo thµnh ruét g©y tæn th−¬ng Trªn r×a m«i cã mét hµng r¨ng c−a.

më ®−êng cho vi khuÈn vµo c¬ thÓ. Khi Êu trïng Giun ®ùc dµi 10 - 22cm; giun c¸i dµi 24 -

giun ®òa di hµnh qua phæi g©y tæn th−¬ng phÕ

30cm.

nang lµm cho bÖnh suyÔn lîn cµng nÆng h¬n.

Trøng h×nh ovan, cã vá dµy, h×nh r¨ng c−a, Khi Êu trïng theo m¸u vÒ gan, g©y ra lÊm tÊm mµu vµng; kÝch th−íc: 0,050 - 0,080 × 0,040 -

xuÊt huyÕt, ®ång thêi g©y huû ho¹i tæ chøc trªn bÒ

0,055mm.

mÆt, Êu trïng di hµnh ®é 2 - 3 tuÇn råi vÒ ruét ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh th× tç dông

- Vßng ®êi

g©y viªm gi¶m dÇn. Giun tr−ëng thµnh g©y viªm Vßng ®êi giun ®òa lîn kh«ng cÇn vËt chñ trung niªm m¹c ruét. Khi l−îng giun lín sÏ lµm t¾c ruét gian. Giun c¸i ®Î mçi ngµy 200.000 trøng: Trøng vµ thñng ruét, cã khi giun chui vµo èng mËt g©y theo ph©n lîn ra ngoµi gÆp ®iÒu kiÖn Èm ®é vµ nhiÖt ra t¾c èng dÉn mËt dÉn ®Õn hoµng ®¶n. Giun ®òa

®é thÝch hîp (nhiÖt ®é 15 - 300C; Èm ®é 50 - 90%) cßn tiÕt ®éc tè tç h¹i ®Õn thÇn kinh trung −¬ng trong 2 tuÇn ph¸t dôc thµnh Êu trïng trong trøng.

g©y tróng ®éc, con vËt cã triÖu chøng thÇn kinh Êu trïng I qua 1 tuÇn lét xç thµnh trøng cã Êu nh− tª liÖt ch©n hoÆc h−ng phÊn.

trïng g©y nhiÔm. Trøng nµy bÞ lîn nuèt vµo ruét

- TriÖu chøng

non sÏ në ra Êu trïng. Êu trïng vµo m¸u di hµnh lªn phæi, gan vµ cç néi quan khç, sau ®ã trë vÒ

BÖnh giun ®òa th−êng cã triÖu chøng râ rÖt ruét non ph¸t triÓn thµnh giun tr−ëng thµnh.

vµ tç h¹i nhiÒu ë lîn con tõ 1 - 4 th¸ng tuæi.

Trøng giun ®òa c¶m nhiÔm cã thÓ sèng rÊt l©u tõ 11

Giun ®òa g©y bÖnh b»ng tç ®éng c¬ giíi, ®éc tè th¸ng ®Õn 5 n¨m ë m«i tr−êng tù nhiªn.

tç h¹i ®Õn c¬ thÓ lîn vµ chiÕm ®o¹t chÊt dinh Tuæi thä cña giun ®òa kho¶ng 7 - 10 th¸ng.

d−ìng cña lîn... TriÖu chøng chÝnh cña bÖnh lµ: HÕt tuæi thä giun ®òa theo ph©n lîn ra ngoµi.

viªm ruét; bÇn huyÕt vµ gÇy dÇn; cã triÖu chøng Sè l−îng giun cã thÓ tõ vµi con tíi 1.000 giun thÇn kinh ë lîn con (co giËt). Êu trïng khi ®i qua trªn mét c¬ thÓ lîn.

phæi cã thÓ g©y tô huyÕt hay viªm phæi. Lîn con cã thÓ bÞ t¾c ruét vµ thñng ruét khi nhiÔm giun 4. BÖnh lý vµ l©m sµng

víi c−êng ®é cao.

- BÖnh lý

209

210

https://thuviensach.vn

5. ChÈn ®o¸n bÖnh nhiÔm giun vµ kh«ng phô thuéc vµo giun tr−ëng

Mæ kh¸m lîn vµ kiÓm tra ph©n

thµnh ë ruét.

- Mæ kh¸m lîn t×m Êu trïng ë phæi vµ gan, t×m 6. §iÒu kiÖn l©y truyÒn bÖnh

giun tr−ëng thµnh ë ruét non.

Qua kiÓm tra mæ kh¸m 1.000 lîn ë 7 tØnh phÝa

- KiÓm tra ph©n: b»ng ph−¬ng ph¸p phï næi B¾c (n¨m 1962 - 1963) cho thÊy: tû lÖ nhiÔm giun Fulleborn ®Ó t×m trøng giun.

®òa tõ 13,2 - 43,5% vµ c−êng ®é nhiÔm tõ 3 - 21

ChÈn ®o¸n b»ng ph−¬ng ph¸p biÕn th¸i

giun/lîn. §iÒu kiÖn khÝ hËu nãng vµ Èm thuËn lîi

néi b×

cho trøng giun ph¸t triÓn, mÆt khç vÖ sinh thó y ë cç c¬ së ch¨n nu«i ch−a ®−îc thùc hiÖn tèt, ch−a ñ Röa s¹ch giun ®òa cßn sèng, nghiÒn n¸t hoµ

ph©n, cßn bãn ph©n t−¬i vµo ruéng trång thøc ¨n víi n−íc cÊt: cø 1ml dung dÞch thªm 8g men tuyÕn cña lîn, nªn lîn bÞ nhiÔm giun ®òa rÊt phæ biÕn.

trïng víi 10ml chloroform, ®iÒu chØnh pH = 7,6 -

Tû lÖ nhiÔm giun ®òa cña lîn cao ë løa tuæi tõ 7,8 cho vµo tñ Êm 7 - 12 ngµy, giun tan hÕt th× ly 1 - 7 th¸ng tuæi, sau ®ã tû lÖ gi¶m dÇn theo løa t©m, lÊy n−íc trong cho vµo lä pha víi cån 960 tû tuæi t¨ng lªn. Lîn con d−íi 2 th¸ng, tû lÖ nhiÔm lÖ 1: 5, ®Ó cho kh¸ng nguyªn l¾ng xuèng, lÊy giun 39,2%; 3 - 4 th¸ng tû lÖ nhiÔm 48,0%. Trªn 8

kh¸ng nguyªn ë ®¸y cho vµo lä con ®Ó tñ Êm. Sau th¸ng tû lÖ nhiÔm 24,9%.

khi kh«, b¶o qu¶n ë tñ l¹nh trªn 8 th¸ng vÉn kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn ®Æc tÝnh kh¸ng nguyªn.

7. §iÒu trÞ bÖnh

Khi tiªm pha lo·ng 1: 200, cã thÓ tiªm néi b× vµnh Cç ho¸ d−îc ®−îc dïng cã hiÖu qu¶ trong ngoµi tai hoÆc nhá vµo xoang kÕt m¹c m¾t.

®iÒu trÞ bÖnh giun ®òa lîn nh− sau: Ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n kh«ng cã ph¶n øng

- Ivermectin: dïng liÒu 0,2 mg/kg thÓ träng; chÐo ®èi víi lîn nhiÔm giun tãc, giun kÕt h¹t vµ

tiªm cho lîn 1 - 2 liÒu, cçh nhau 2 ngµy. Tû lÖ

giun ®Çu gai. Sau khi lîn nhiÔm giun ®òa tõ ngµy s¹ch giun ®¹t trªn 90%.

8 - 11 ngµy b¾t ®Çu cã ph¶n øng d−¬ng tÝnh. Ph¶n

- Pyrantel: dïng liÒu 12,5 mg/kg thÓ träng. Thuèc øng nµy duy tr× ®−îc 110 - 140 ngµy. Thêi gian trén víi thøc ¨n. Tû lÖ s¹ch giun tõ 90 - 100%.

ph¶n øng biÕn th¸i xuÊt hiÖn phï hîp víi thêi

- Levamisol: dïng liÒu 7,5mg/kg thÓ träng. Cã gian kh¸ng thÓ tËp trung trong m¸u sau khi thÓ dïng dung dÞch tiªm cho lîn hoÆc trén vµo 211

212

https://thuviensach.vn

5. ChÈn ®o¸n bÖnh nhiÔm giun vµ kh«ng phô thuéc vµo giun tr−ëng

Mæ kh¸m lîn vµ kiÓm tra ph©n

thµnh ë ruét.

- Mæ kh¸m lîn t×m Êu trïng ë phæi vµ gan, t×m 6. §iÒu kiÖn l©y truyÒn bÖnh

giun tr−ëng thµnh ë ruét non.

Qua kiÓm tra mæ kh¸m 1.000 lîn ë 7 tØnh phÝa

- KiÓm tra ph©n: b»ng ph−¬ng ph¸p phï næi B¾c (n¨m 1962 - 1963) cho thÊy: tû lÖ nhiÔm giun Fulleborn ®Ó t×m trøng giun.

®òa tõ 13,2 - 43,5% vµ c−êng ®é nhiÔm tõ 3 - 21

ChÈn ®o¸n b»ng ph−¬ng ph¸p biÕn th¸i

giun/lîn. §iÒu kiÖn khÝ hËu nãng vµ Èm thuËn lîi

néi b×

cho trøng giun ph¸t triÓn, mÆt khç vÖ sinh thó y ë cç c¬ së ch¨n nu«i ch−a ®−îc thùc hiÖn tèt, ch−a ñ Röa s¹ch giun ®òa cßn sèng, nghiÒn n¸t hoµ

ph©n, cßn bãn ph©n t−¬i vµo ruéng trång thøc ¨n víi n−íc cÊt: cø 1ml dung dÞch thªm 8g men tuyÕn cña lîn, nªn lîn bÞ nhiÔm giun ®òa rÊt phæ biÕn.

trïng víi 10ml chloroform, ®iÒu chØnh pH = 7,6 -

Tû lÖ nhiÔm giun ®òa cña lîn cao ë løa tuæi tõ 7,8 cho vµo tñ Êm 7 - 12 ngµy, giun tan hÕt th× ly 1 - 7 th¸ng tuæi, sau ®ã tû lÖ gi¶m dÇn theo løa t©m, lÊy n−íc trong cho vµo lä pha víi cån 960 tû tuæi t¨ng lªn. Lîn con d−íi 2 th¸ng, tû lÖ nhiÔm lÖ 1: 5, ®Ó cho kh¸ng nguyªn l¾ng xuèng, lÊy giun 39,2%; 3 - 4 th¸ng tû lÖ nhiÔm 48,0%. Trªn 8

kh¸ng nguyªn ë ®¸y cho vµo lä con ®Ó tñ Êm. Sau th¸ng tû lÖ nhiÔm 24,9%.

khi kh«, b¶o qu¶n ë tñ l¹nh trªn 8 th¸ng vÉn kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn ®Æc tÝnh kh¸ng nguyªn.

7. §iÒu trÞ bÖnh

Khi tiªm pha lo·ng 1: 200, cã thÓ tiªm néi b× vµnh Cç ho¸ d−îc ®−îc dïng cã hiÖu qu¶ trong ngoµi tai hoÆc nhá vµo xoang kÕt m¹c m¾t.

®iÒu trÞ bÖnh giun ®òa lîn nh− sau: Ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n kh«ng cã ph¶n øng

- Ivermectin: dïng liÒu 0,2 mg/kg thÓ träng; chÐo ®èi víi lîn nhiÔm giun tãc, giun kÕt h¹t vµ

tiªm cho lîn 1 - 2 liÒu, cçh nhau 2 ngµy. Tû lÖ

giun ®Çu gai. Sau khi lîn nhiÔm giun ®òa tõ ngµy s¹ch giun ®¹t trªn 90%.

8 - 11 ngµy b¾t ®Çu cã ph¶n øng d−¬ng tÝnh. Ph¶n

- Pyrantel: dïng liÒu 12,5 mg/kg thÓ träng. Thuèc øng nµy duy tr× ®−îc 110 - 140 ngµy. Thêi gian trén víi thøc ¨n. Tû lÖ s¹ch giun tõ 90 - 100%.

ph¶n øng biÕn th¸i xuÊt hiÖn phï hîp víi thêi

- Levamisol: dïng liÒu 7,5mg/kg thÓ träng. Cã gian kh¸ng thÓ tËp trung trong m¸u sau khi thÓ dïng dung dÞch tiªm cho lîn hoÆc trén vµo 211

212

https://thuviensach.vn

thøc ¨n cho ¨n. Tû lÖ s¹ch giun ®¹t trªn 90%.

- Tetramisol: dïng liÒu 12mg/kg thÓ träng. Cã thÓ dïng dung dÞch tiªm hoÆc trén vµo thøc ¨n cho ¨n. Thuèc nµy an toµn Ýt ®éc ®èi víi gia sóc.

Tû lÖ tÈy s¹ch giun tõ 90 - 100%.

Ch−¬ng IV

- Mebenvet: dïng liÒu 0,5g/kg thÓ träng, dïng 2 - 3 liÒu liªn tôc. Trén víi thøc ¨n cho lîn ¨n. Tû THUèC §IÒU TRÞ

lÖ s¹ch giun 100%.

Khi tÈy cho lîn, lùa chän 1 trong cç ho¸

d−îc trªn.

1. OTC-VET 20% LA

Kh¸ng sinh 1 mòi tiªm duy nhÊt

8. Phßng bÖnh

cã tç dông trong 3-5 ngµy

- TÈy giun dù phßng: tÈy giun 4 th¸ng/1 lÇn.

Thµnh phÇn: Trong OTC-VET 20% LA -

NÕu sau khi tÈy vÖ sinh tèt th× 1 ®êi lîn bét chØ

Oxytetracyclin injection 200mg/ml, cïng t¸ d−îc cÇn tÈy 1 lÇn vµo lóc tçh mÑ. Dïng 1 trong 4 lo¹i

®Æc biÖt 2- pyrrolidone.

thuèc trªn. §èi víi lîn ®ang cã thai, ®ang nu«i con vµ lîn theo mÑ kh«ng nªn tÈy giun.

C«ng dông:

- B¶o ®¶m vÖ sinh chuång tr¹i vµ m«i tr−êng, Loµi

Ch−¬ng tr×nh dïng OTC-VET 20% LA

h¹n chÕ viÖc l©y nhiÔm trøng giun cho lîn, ®Þnh kú phun thuèc s¸t trïng NaOH 3%.

Tr©u, bß, lîn - Phßng, trÞ viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA) tiªm

- ñ ph©n ®Ó diÖt trøng giun, ng¨n ngõa sù n¸i sinh s¶n

8h tr−íc khi sinh.

ph¸t t¸n mÇm bÖnh ra ngoµi.

- Tô huyÕt trïng , lepto, viªm phæi.

- Cç bÖnh nhiÔm khuÈn g©y sèt, bá ¨n kh«ng râ nguyªn nh©n.

Lîn con theo - Tiªm phßng tiªu ch¶y vµ s−ng phï ®Çu cho lîn con theo mÑ vµ cai s÷a

ch−¬ng tr×nh 3 ngµy tuæi, 14 ngµy tuæi vµ t¹i thêi ®iÓm cai s÷a víi liÒu 0,5 - 1ml/con.

213

214

https://thuviensach.vn

thøc ¨n cho ¨n. Tû lÖ s¹ch giun ®¹t trªn 90%.

- Tetramisol: dïng liÒu 12mg/kg thÓ träng. Cã thÓ dïng dung dÞch tiªm hoÆc trén vµo thøc ¨n cho ¨n. Thuèc nµy an toµn Ýt ®éc ®èi víi gia sóc.

Tû lÖ tÈy s¹ch giun tõ 90 - 100%.

Ch−¬ng IV

- Mebenvet: dïng liÒu 0,5g/kg thÓ träng, dïng 2 - 3 liÒu liªn tôc. Trén víi thøc ¨n cho lîn ¨n. Tû THUèC §IÒU TRÞ

lÖ s¹ch giun 100%.

Khi tÈy cho lîn, lùa chän 1 trong cç ho¸

d−îc trªn.

1. OTC-VET 20% LA

Kh¸ng sinh 1 mòi tiªm duy nhÊt

8. Phßng bÖnh

cã tç dông trong 3-5 ngµy

- TÈy giun dù phßng: tÈy giun 4 th¸ng/1 lÇn.

Thµnh phÇn: Trong OTC-VET 20% LA -

NÕu sau khi tÈy vÖ sinh tèt th× 1 ®êi lîn bét chØ

Oxytetracyclin injection 200mg/ml, cïng t¸ d−îc cÇn tÈy 1 lÇn vµo lóc tçh mÑ. Dïng 1 trong 4 lo¹i

®Æc biÖt 2- pyrrolidone.

thuèc trªn. §èi víi lîn ®ang cã thai, ®ang nu«i con vµ lîn theo mÑ kh«ng nªn tÈy giun.

C«ng dông:

- B¶o ®¶m vÖ sinh chuång tr¹i vµ m«i tr−êng, Loµi

Ch−¬ng tr×nh dïng OTC-VET 20% LA

h¹n chÕ viÖc l©y nhiÔm trøng giun cho lîn, ®Þnh kú phun thuèc s¸t trïng NaOH 3%.

Tr©u, bß, lîn - Phßng, trÞ viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA) tiªm

- ñ ph©n ®Ó diÖt trøng giun, ng¨n ngõa sù n¸i sinh s¶n

8h tr−íc khi sinh.

ph¸t t¸n mÇm bÖnh ra ngoµi.

- Tô huyÕt trïng , lepto, viªm phæi.

- Cç bÖnh nhiÔm khuÈn g©y sèt, bá ¨n kh«ng râ nguyªn nh©n.

Lîn con theo - Tiªm phßng tiªu ch¶y vµ s−ng phï ®Çu cho lîn con theo mÑ vµ cai s÷a

ch−¬ng tr×nh 3 ngµy tuæi, 14 ngµy tuæi vµ t¹i thêi ®iÓm cai s÷a víi liÒu 0,5 - 1ml/con.

213

214

https://thuviensach.vn

Cçh dïng & LiÒu l−îng: Víi lîn, tr©u, bß: víi liÒu 4-6mg/kg thÓ träng hoÆc 1ml thuèc ®·

tiªm b¾p víi liÒu chung 1ml/10kg thÓ träng gia pha tiªm cho 30-50kg TT/ngµy dïng trong 3-5

sóc, tiªm 1 mòi cã tç dông trong 3-5 ngµy.

ngµy.

§ãng gãi: Chai 10ml, 100ml.

§ãng gãi: Chai 2g cã n−íc pha chuyªn biÖt Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh kÌm theo.

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

2. NOVACLOX - 2000

Amoxicillin & Cloxacillin ®Æc trÞ

3. ENROVET 10% INJ

bÖnh viªm tö cung, viªm vó

Enrofloxacin 10% dung dÞch tiªm,

®iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç bÖnh nhiÔm khuÈn

Thµnh phÇn:

Trong 1 lä 2g NOVACLOX-2000 cã:

Thµnh phÇn:

- Amoxicillin Sodium BP..... 1000mg Trong mçi 1ml thuèc cã chøa 100mg

- Cloxacillin Sodium BP...... 1000mg Enrofloxacin.

C«ng dông: Víi lîn, tr©u, bß:

C«ng dông:

- NOVACLOX-2000 kÕt hîp gi÷a Amoxicillin Enrovet 10% chøa Enrofloxacin, cã tç dông vµ Cloxacillin cã tç dông hiÖp ®ång trong ®iÒu trÞ

tÊn c«ng trùc tiÕp lªn nh©n cña tÕ bµo vi khuÈn, bÖnh nhiÔm khuÈn, ®Æc biÖt hiÖu qu¶ víi cç bÖnh tiªu diÖt triÖt ®Ó tËn gèc cç tç nh©n g©y bÖnh.

viªm ®−êng sinh dôc nh− viªm tö cung, viªm vó.

§èi víi lîn: ENROVET 10% ®iÒu trÞ hiÖu qu¶

- Cç bÖnh viªm ®−êng h« hÊp, suyÔn lîn, cç bÖnh:

viªm dÝnh mµng phæi.

- Viªm phæi, suyÔn lîn.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Cç bÖnh viªm ruét, th−¬ng hµn, tiªu ch¶y

- Pha 10ml dung m«i víi 2g thuèc trong lä, do nhiÔm khuÈn.

®−îc 10ml dung dÞch thuèc.

- Tô huyÕt trïng.

- §èi víi lîn, tr©u, bß, gia sóc khç: tiªm b¾p ENROVET 10% an toµn cho gia sóc, gia cÇm, 215

216

https://thuviensach.vn

Cçh dïng & LiÒu l−îng: Víi lîn, tr©u, bß: víi liÒu 4-6mg/kg thÓ träng hoÆc 1ml thuèc ®·

tiªm b¾p víi liÒu chung 1ml/10kg thÓ träng gia pha tiªm cho 30-50kg TT/ngµy dïng trong 3-5

sóc, tiªm 1 mòi cã tç dông trong 3-5 ngµy.

ngµy.

§ãng gãi: Chai 10ml, 100ml.

§ãng gãi: Chai 2g cã n−íc pha chuyªn biÖt Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh kÌm theo.

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

2. NOVACLOX - 2000

Amoxicillin & Cloxacillin ®Æc trÞ

3. ENROVET 10% INJ

bÖnh viªm tö cung, viªm vó

Enrofloxacin 10% dung dÞch tiªm,

®iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç bÖnh nhiÔm khuÈn

Thµnh phÇn:

Trong 1 lä 2g NOVACLOX-2000 cã:

Thµnh phÇn:

- Amoxicillin Sodium BP..... 1000mg Trong mçi 1ml thuèc cã chøa 100mg

- Cloxacillin Sodium BP...... 1000mg Enrofloxacin.

C«ng dông: Víi lîn, tr©u, bß:

C«ng dông:

- NOVACLOX-2000 kÕt hîp gi÷a Amoxicillin Enrovet 10% chøa Enrofloxacin, cã tç dông vµ Cloxacillin cã tç dông hiÖp ®ång trong ®iÒu trÞ

tÊn c«ng trùc tiÕp lªn nh©n cña tÕ bµo vi khuÈn, bÖnh nhiÔm khuÈn, ®Æc biÖt hiÖu qu¶ víi cç bÖnh tiªu diÖt triÖt ®Ó tËn gèc cç tç nh©n g©y bÖnh.

viªm ®−êng sinh dôc nh− viªm tö cung, viªm vó.

§èi víi lîn: ENROVET 10% ®iÒu trÞ hiÖu qu¶

- Cç bÖnh viªm ®−êng h« hÊp, suyÔn lîn, cç bÖnh:

viªm dÝnh mµng phæi.

- Viªm phæi, suyÔn lîn.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Cç bÖnh viªm ruét, th−¬ng hµn, tiªu ch¶y

- Pha 10ml dung m«i víi 2g thuèc trong lä, do nhiÔm khuÈn.

®−îc 10ml dung dÞch thuèc.

- Tô huyÕt trïng.

- §èi víi lîn, tr©u, bß, gia sóc khç: tiªm b¾p ENROVET 10% an toµn cho gia sóc, gia cÇm, Ýt g©y nhên thuèc.

215

216

https://thuviensach.vn

Cçh dïng & LiÒu l−îng:

§ãng gãi: Chai 10ml, 50ml, 100ml

- Tiªm b¾p.

Nhµ ph©n phèi:

- LiÒu ®iÒu trÞ: 1ml/20kg thÓ träng/ngµy dïng C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), trong 3-5 ngµy.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

§ãng gãi: Chai 50ml, 100ml.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

5. OXYTETRACYCLIN 20% LA

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

1 mòi tiªm cã tç dông trong 3-5 ngµy

Thµnh phÇn: Trong OXYTETRACYCLIN 20%

4. LINCOSPECTOJECT

LA cã :

Chñ trÞ viªm phæi, viªm tö cung,

Oxytetracyclin injection 200mg/ml, cïng t¸

viªm khíp hiÖu qu¶ cao

d−îc ®Æc biÖt 2 - pyrrolidone.

Thµnh phÇn:

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Tiªm b¾p víi liÒu chung 1ml/10kg thÓ träng.

Trong mçi 1ml thuèc cã chøa:

- Gia sóc, tiªm 1 mòi cã tç dông trong 3-5

- Lincomycin Base BP93

50mg

ngµy.

- Spectinomycin Base BP93

100mg

§ãng gãi: Chai 100ml

C«ng dông:

C«ng dông:

Lincospectoject chñ trÞ cç bÖnh:

- Viªm phæi, suyÔn lîn

Loµi

Ch−¬ng tr×nh dïng OXYTETRACY CLIN 20% LA

- Viªm tö cung, viªm vó, mÊt s÷a (MMA) Tr©u, bß, lîn - Phßng, trÞ viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA) tiªm 8h

- Viªm khíp

n¸i sinh s¶n

tr−íc khi sinh.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng: Tiªm b¾p

- Tô huyÕt trïng, lepto, viªm phæi.

- Lîn, tr©u, bß: 1ml/10kg thÓ träng tiªm b¾p,

- Cç bÖnh nhiÔm khuÈn g©y sèt, bá ¨n kh«ng râ nguyªn dïng liªn tôc trong 3-5 ngµy.

nh©n.

- Chã, mÌo: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy tiªm 1 lÇn Lîn con theo - Tiªm phßng tiªu ch¶y vµ s−ng phï ®Çu cho lîn con theo trong 15 ngµy.

217

218

https://thuviensach.vn

Cçh dïng & LiÒu l−îng:

§ãng gãi: Chai 10ml, 50ml, 100ml

- Tiªm b¾p.

Nhµ ph©n phèi:

- LiÒu ®iÒu trÞ: 1ml/20kg thÓ träng/ngµy dïng C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), trong 3-5 ngµy.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

§ãng gãi: Chai 50ml, 100ml.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

5. OXYTETRACYCLIN 20% LA

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

1 mòi tiªm cã tç dông trong 3-5 ngµy

Thµnh phÇn: Trong OXYTETRACYCLIN 20%

4. LINCOSPECTOJECT

LA cã :

Chñ trÞ viªm phæi, viªm tö cung,

Oxytetracyclin injection 200mg/ml, cïng t¸

viªm khíp hiÖu qu¶ cao

d−îc ®Æc biÖt 2 - pyrrolidone.

Thµnh phÇn:

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Tiªm b¾p víi liÒu chung 1ml/10kg thÓ träng.

Trong mçi 1ml thuèc cã chøa:

- Gia sóc, tiªm 1 mòi cã tç dông trong 3-5

- Lincomycin Base BP93

50mg

ngµy.

- Spectinomycin Base BP93

100mg

§ãng gãi: Chai 100ml

C«ng dông:

C«ng dông:

Lincospectoject chñ trÞ cç bÖnh:

- Viªm phæi, suyÔn lîn

Loµi

Ch−¬ng tr×nh dïng OXYTETRACY CLIN 20% LA

- Viªm tö cung, viªm vó, mÊt s÷a (MMA) Tr©u, bß, lîn - Phßng, trÞ viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA) tiªm 8h

- Viªm khíp

n¸i sinh s¶n

tr−íc khi sinh.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng: Tiªm b¾p

- Tô huyÕt trïng, lepto, viªm phæi.

- Lîn, tr©u, bß: 1ml/10kg thÓ träng tiªm b¾p,

- Cç bÖnh nhiÔm khuÈn g©y sèt, bá ¨n kh«ng râ nguyªn dïng liªn tôc trong 3-5 ngµy.

nh©n.

- Chã, mÌo: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy tiªm 1 lÇn Lîn con theo - Tiªm phßng tiªu ch¶y vµ s−ng phï ®Çu cho lîn con theo 217

218

https://thuviensach.vn

mÑ vµ cai s÷a ch−¬ng tr×nh 3 ngµy tuæi, 14 ngµy tuæi vµ t¹i thêi ®iÓm cai Víi gµ, vÞt, ngan, cót: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy.

s÷a víi liÒu 0,5 - 1ml/con.

§ãng gãi: Chai 100ml.

Nhµ ph©n phèi:

Nhµ ph©n phèi:

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

6. AMOXiCILLIN 15% LA

7. COLI-200

AMOXICILLIN 15% LA kh¸ng sinh ho¹t

Kh¸ng sinh phßng vµ ®iÒu trÞ tiªu ch¶y h÷u

phæ réng, tç dông kÐo dµi

hiÖu cho lîn

Thµnh phÇn: Trong 1ml Amoxicillin 15% LA Thµnh phÇn: Trong 100g COLI-200 cã cã :

Colistin Sulphate

50triÖu UI,

Amoxicillin Trihydrate...... 150mg

Trimethoprim 3,75g

C«ng dông:

T¸ d−îc võa ®ñ 100g

- Amoxicillin 15% LA cã tç dông kÐo dµi 48

C«ng dông:

giê ®iÒu trÞ víi mét mòi tiªm duy nhÊt.

- Sù kÕt hîp cña cç kh¸ng sinh trong COLI-

- Amoxicillin 15% LA phßng vµ trÞ hiÖu qu¶

200 gióp ®iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç bÖnh: E. coli, cç bÖnh viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA), Salmonella, vµ cç bÖnh nhiÔm khuÈn khç trªn cç bÖnh viªm ®−êng h« hÊp, suyÔn lîn, viªm phÕ

tr©u, bß, lîn.

qu¶n phæi, viªm teo mòi tuyÒn nhiÔm, cç bÖnh tiªu ch¶y vµ viªm ruét dïng cho tr©u, bß, lîn, chã,

- BÖnh ph©n tr¾ng lîn con vµ bÖnh viªm ruét.

mÌo…

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Pha thuèc vµo n−íc cho gia sóc uèng theo Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

liÖu tr×nh.

Tiªm b¾p, hoÆc tiªm d−íi da liÒu trÞ bÖnh

- §èi víi lîn, tr©u, bß: LiÒu trÞ: 10g/50kg thÓ

1ml/15kg thÓ träng gia sóc/ngµy, mét lÇn tiªm cã träng/ngµy, dïng trong 3-5 ngµy.

tç dông ®iÒu trÞ bÖnh trong 48 giê.

§Æc biÖt khi kÕt hîp víi E.lac sÏ lµm t¨ng hiÖu 219

220

https://thuviensach.vn

mÑ vµ cai s÷a ch−¬ng tr×nh 3 ngµy tuæi, 14 ngµy tuæi vµ t¹i thêi ®iÓm cai Víi gµ, vÞt, ngan, cót: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy.

s÷a víi liÒu 0,5 - 1ml/con.

§ãng gãi: Chai 100ml.

Nhµ ph©n phèi:

Nhµ ph©n phèi:

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

6. AMOXiCILLIN 15% LA

7. COLI-200

AMOXICILLIN 15% LA kh¸ng sinh ho¹t

Kh¸ng sinh phßng vµ ®iÒu trÞ tiªu ch¶y h÷u

phæ réng, tç dông kÐo dµi

hiÖu cho lîn

Thµnh phÇn: Trong 1ml Amoxicillin 15% LA Thµnh phÇn: Trong 100g COLI-200 cã cã :

Colistin Sulphate

50triÖu UI,

Amoxicillin Trihydrate...... 150mg

Trimethoprim 3,75g

C«ng dông:

T¸ d−îc võa ®ñ 100g

- Amoxicillin 15% LA cã tç dông kÐo dµi 48

C«ng dông:

giê ®iÒu trÞ víi mét mòi tiªm duy nhÊt.

- Sù kÕt hîp cña cç kh¸ng sinh trong COLI-

- Amoxicillin 15% LA phßng vµ trÞ hiÖu qu¶

200 gióp ®iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç bÖnh: E. coli, cç bÖnh viªm vó, viªm tö cung, mÊt s÷a (MMA), Salmonella, vµ cç bÖnh nhiÔm khuÈn khç trªn cç bÖnh viªm ®−êng h« hÊp, suyÔn lîn, viªm phÕ

tr©u, bß, lîn.

qu¶n phæi, viªm teo mòi tuyÒn nhiÔm, cç bÖnh tiªu ch¶y vµ viªm ruét dïng cho tr©u, bß, lîn, chã,

- BÖnh ph©n tr¾ng lîn con vµ bÖnh viªm ruét.

mÌo…

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Pha thuèc vµo n−íc cho gia sóc uèng theo Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

liÖu tr×nh.

Tiªm b¾p, hoÆc tiªm d−íi da liÒu trÞ bÖnh

- §èi víi lîn, tr©u, bß: LiÒu trÞ: 10g/50kg thÓ

1ml/15kg thÓ träng gia sóc/ngµy, mét lÇn tiªm cã träng/ngµy, dïng trong 3-5 ngµy.

tç dông ®iÒu trÞ bÖnh trong 48 giê.

§Æc biÖt khi kÕt hîp víi E.lac sÏ lµm t¨ng hiÖu 219

220

https://thuviensach.vn

qu¶ phßng vµ trÞ cç thuèc lªn rÊt cao.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

§ãng gãi: gãi 10g, 100g.

- Trén thøc ¨n hoÆc pha n−íc víi liÒu: Nhµ ph©n phèi:

- Pha n−íc uèng: 1g/1lÝt n−íc uèng, dïng 2-4

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), giê mçi ngµy.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

- Trén thøc ¨n: 100g/50-100kg thøc ¨n hçn Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

hîp.

- Víi lîn s¬ sinh 1g/1con/ngµy phßng tiªu ch¶y 8. E.LAC

hiÖu qu¶.

Phßng vµ trÞ tiªu ch¶y lîn

§ãng gãi: Gãi 10g, 100g, 1kg.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh Thµnh phÇn: Trong 1kg E.LAC cã: (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Lactobacilus Acidophilus sèng 108 CFU, Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Lactobacilus

Sporogenes

sèng

108

CFU.

Lactobacilus Kerfir 108 CFU.

9. PROLAC

Vitamin B1

1.200mg,

T¨ng hÊp thu thøc ¨n, phßng tiªu ch¶y,

Vitamin K3

850mg,

chèng stress, khö mïi h«i chuång nu«i

T¸ d−îc võa ®ñ 1kg.

C«ng dông:

Thµnh phÇn: Trong 1kg PROLAC cã:

- Bæ sung vi khuÈn h÷u Ých cho lîn s¬ sinh, L.Acidophilus sèng 108 CFU.L. Sporogenes c©n b»ng hÖ sinh vËt ®−êng ruét lîn con rÊt sèng 108 CFU, L.Kerfir 108 CFU, Amylase hiÖu qu¶.

440.000.000UI, Protease 330.000.000UI.

- Phßng vµ trÞ bÖnh ph©n tr¾ng lîn con theo mÑ.

C«ng dông:

- Phßng vµ trÞ bÖnh ph©n sèng do rèi lo¹n PROLAC bæ sung th−êng xuyªn cho lîn.

tiªu ho¸.

- Gióp hÊp thu triÖt ®Ó ®¹m, kho¸ng vµ cç

- Cã thÓ kÕt hîp víi kh¸ng sinh ®iÒu trÞ bÖnh chÊt dinh d−ìng cã trong thøc ¨n.

cho hiÖu qu¶ cao.

- Phßng tiªu ch¶y h÷u hiÖu.

- T¨ng kh¶ n¨ng hÊp thô thøc ¨n, gióp ph©n

- T¹o ph©n kh« vµ khu«n, lµm m«i tr−êng kh«, Ýt mïi h«i.

ch¨n nu«i kh«ng cßn mïi h«i.

221

222

https://thuviensach.vn

qu¶ phßng vµ trÞ cç thuèc lªn rÊt cao.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

§ãng gãi: gãi 10g, 100g.

- Trén thøc ¨n hoÆc pha n−íc víi liÒu: Nhµ ph©n phèi:

- Pha n−íc uèng: 1g/1lÝt n−íc uèng, dïng 2-4

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), giê mçi ngµy.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

- Trén thøc ¨n: 100g/50-100kg thøc ¨n hçn Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

hîp.

- Víi lîn s¬ sinh 1g/1con/ngµy phßng tiªu ch¶y 8. E.LAC

hiÖu qu¶.

Phßng vµ trÞ tiªu ch¶y lîn

§ãng gãi: Gãi 10g, 100g, 1kg.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh Thµnh phÇn: Trong 1kg E.LAC cã: (GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

Lactobacilus Acidophilus sèng 108 CFU, Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

Lactobacilus

Sporogenes

sèng

108

CFU.

Lactobacilus Kerfir 108 CFU.

9. PROLAC

Vitamin B1

1.200mg,

T¨ng hÊp thu thøc ¨n, phßng tiªu ch¶y,

Vitamin K3

850mg,

chèng stress, khö mïi h«i chuång nu«i

T¸ d−îc võa ®ñ 1kg.

C«ng dông:

Thµnh phÇn: Trong 1kg PROLAC cã:

- Bæ sung vi khuÈn h÷u Ých cho lîn s¬ sinh, L.Acidophilus sèng 108 CFU.L. Sporogenes c©n b»ng hÖ sinh vËt ®−êng ruét lîn con rÊt sèng 108 CFU, L.Kerfir 108 CFU, Amylase hiÖu qu¶.

440.000.000UI, Protease 330.000.000UI.

- Phßng vµ trÞ bÖnh ph©n tr¾ng lîn con theo mÑ.

C«ng dông:

- Phßng vµ trÞ bÖnh ph©n sèng do rèi lo¹n PROLAC bæ sung th−êng xuyªn cho lîn.

tiªu ho¸.

- Gióp hÊp thu triÖt ®Ó ®¹m, kho¸ng vµ cç

- Cã thÓ kÕt hîp víi kh¸ng sinh ®iÒu trÞ bÖnh chÊt dinh d−ìng cã trong thøc ¨n.

cho hiÖu qu¶ cao.

- Phßng tiªu ch¶y h÷u hiÖu.

- T¨ng kh¶ n¨ng hÊp thô thøc ¨n, gióp ph©n

- T¹o ph©n kh« vµ khu«n, lµm m«i tr−êng kh«, Ýt mïi h«i.

ch¨n nu«i kh«ng cßn mïi h«i.

221

222

https://thuviensach.vn

- Bæ sung trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ bÖnh rÊt hiÖu qu¶.

- Phun chuång: Pha 20ml/2 lÝt n−íc s¹ch phun Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

vµo nÒn, vçh, m¸i.

- Trén thøc ¨n hoÆc pha n−íc uèng víi liÒu:

§ãng gãi: Chai 250ml.

- Pha n−íc uèng, 1g/1lÝt n−íc uèng, dïng 2-4

Nhµ ph©n phèi:

giê mçi ngµy

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET),

- Trén thøc ¨n 100g/50-100kg thøc ¨n hçn 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

hîp.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

§ãi gãi: Gãi 50g, 100g, 1kg.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh 11. COXYMAX

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

§Æc trÞ cÇu trïng trªn lîn, hiÖu qu¶ c¶ víi

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

bÖnh ghÐp

10. VETRAZ 12,5%

Thµnh phÇn:

Thuèc phßng, trÞ ghÎ hiÖu qu¶ vµ an toµn

Trong 100g COXYMAX cã Sulphachlozin... 30g.

C«ng dông:

Thµnh phÇn:

COXYMAX dïng phßng vµ trÞ cç bÖnh:

1 lÝt VETRAZ-12,5% cã chøa 125g Amitraz

- CÇu trïng lîn.

ho¹t tÝnh.

- Cç bÖnh tiªu ch¶y do E. coli, th−¬ng hµn, C«ng dông:

viªm ruét.

§iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç loµi ve, ghÎ, rËn hót

- Thuèc cã tç dông ®iÒu trÞ cç bÖnh ghÐp rÊt m¸u, bä hót m¸u trªn tr©u, bß, dª, cõu, lîn.

hiÖu qu¶.

Phun chuång tiªu diÖt cç loµi ngo¹i ký sinh, Êu Cçh dïng vµ liÒu l−îng: Pha n−íc s¹ch cho trïng vµ trøng cña chóng. C¾t ®øng vßng ®êi ký uèng.

sinh trïng, lµm s¹ch m«i tr−êng ng¨n kh«ng cho vËt nu«i bÞ t¸i nhiÔm.

- LiÒu phßng: 1g/lîn con lóc 3 ngµy tuæi.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- LiÒu trÞ: 1g/5kg thÓ träng lîn/ngµy, liªn tôc 3

- T¾m: pha 2-8ml thuèc/1 lÝt n−íc.

®Õn 5 ngµy.

- Phun: pha 10ml/7,5 lÝt n−íc s¹ch phun th¼ng

§ãng gãi: gãi 50g, 100g.

lªn toµn th©n vËt nu«i.

223

224

https://thuviensach.vn

- Bæ sung trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ bÖnh rÊt hiÖu qu¶.

- Phun chuång: Pha 20ml/2 lÝt n−íc s¹ch phun Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

vµo nÒn, vçh, m¸i.

- Trén thøc ¨n hoÆc pha n−íc uèng víi liÒu:

§ãng gãi: Chai 250ml.

- Pha n−íc uèng, 1g/1lÝt n−íc uèng, dïng 2-4

Nhµ ph©n phèi:

giê mçi ngµy

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET),

- Trén thøc ¨n 100g/50-100kg thøc ¨n hçn 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

hîp.

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

§ãi gãi: Gãi 50g, 100g, 1kg.

Nhµ ph©n phèi: C«ng ty Thuèc thó y Xanh 11. COXYMAX

(GREENVET), 186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ

§Æc trÞ cÇu trïng trªn lîn, hiÖu qu¶ c¶ víi

Néi, Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

bÖnh ghÐp

10. VETRAZ 12,5%

Thµnh phÇn:

Thuèc phßng, trÞ ghÎ hiÖu qu¶ vµ an toµn

Trong 100g COXYMAX cã Sulphachlozin... 30g.

C«ng dông:

Thµnh phÇn:

COXYMAX dïng phßng vµ trÞ cç bÖnh:

1 lÝt VETRAZ-12,5% cã chøa 125g Amitraz

- CÇu trïng lîn.

ho¹t tÝnh.

- Cç bÖnh tiªu ch¶y do E. coli, th−¬ng hµn, C«ng dông:

viªm ruét.

§iÒu trÞ hiÖu qu¶ cç loµi ve, ghÎ, rËn hót

- Thuèc cã tç dông ®iÒu trÞ cç bÖnh ghÐp rÊt m¸u, bä hót m¸u trªn tr©u, bß, dª, cõu, lîn.

hiÖu qu¶.

Phun chuång tiªu diÖt cç loµi ngo¹i ký sinh, Êu Cçh dïng vµ liÒu l−îng: Pha n−íc s¹ch cho trïng vµ trøng cña chóng. C¾t ®øng vßng ®êi ký uèng.

sinh trïng, lµm s¹ch m«i tr−êng ng¨n kh«ng cho vËt nu«i bÞ t¸i nhiÔm.

- LiÒu phßng: 1g/lîn con lóc 3 ngµy tuæi.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- LiÒu trÞ: 1g/5kg thÓ träng lîn/ngµy, liªn tôc 3

- T¾m: pha 2-8ml thuèc/1 lÝt n−íc.

®Õn 5 ngµy.

- Phun: pha 10ml/7,5 lÝt n−íc s¹ch phun th¼ng

§ãng gãi: gãi 50g, 100g.

223

224

https://thuviensach.vn

Nhµ ph©n phèi:

§ãng gãi: chai nhùa 120ml, can 1lÝt, can 5lÝt C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), Nhµ ph©n phèi:

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

12. ANTISEP

S¸t trïng chuång tr¹i, hiÖu qu¶ cao, an toµn,

13. NUFLOR

phun ®−îc khi ®ang nu«i gia sóc

Thµnh phÇn: Trong 1kg chøa:

Tr×nh bµy: ANTISEP lµ thuèc s¸t trïng Florfenicol

20g

chuång tr¹i phæ réng, tç dông diÖt khuÈn nhanh, T¸ d−îc v®

1kg

an toµn víi gia sóc vµ ng−êi sö dông, d¹ng dung C«ng dông:

dÞch, cã mµu tÝm Iode.

Nuflor ®Æc trÞ cç bÖnh nhiÔm khuÈn ®−êng h«

Thµnh phÇn: ANITISEP cã:

hÊp do cç chñng Actinobacillus pleuropneumonia, lodine

50g,

Pasteurella

multocida

vµ

Mycoplasma

Kali iodine

100g.

hyopneumonia.

C«ng dông:

LiÒu dïng vµ cçh sö dông:

ANTISEP tiªu diÖt hiÖu qu¶ cç tç nh©n g©y Trén vµo thøc ¨n theo tû lÖ 1-2kg/1 tÊn thøc bÖnh: dÞch t¶ lîn, lë måm long mãng, parvovirus,

¨n hçn hîp (tïy thuéc vµ møc ®é trÇm träng aujesky, ®Ëu lîn, mycoplasma g©y bÖnh suyÔn lîn, cña bÖnh), dïng trong 7 ngµy liªn tôc.

E. coli, th−¬ng hµn, tô huyÕt trïng.

Chó ý:

ANTISEP trung hoµ Amoniac lµm mÊt mïi

- NÕu ng−êi sö dông mÉn c¶m víi thµnh phÇn h«i chuång nu«i.

cña thuèc th× nªn tr¸nh tiÕp xóc trùc tiÕp.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Ng−ng sö dông 1 ngµy tr−íc khi giÕt thÞt.

- Pha víi n−íc s¹ch víi liÒu: 3ml pha víi 1 lÝt Nhµ ph©n phèi:

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), n−íc.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

- Phun 2 lÝt dung dÞch sau khi pha víi 100m2

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

chuång nu«i.

225

226

https://thuviensach.vn

Nhµ ph©n phèi:

§ãng gãi: chai nhùa 120ml, can 1lÝt, can 5lÝt C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), Nhµ ph©n phèi:

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

12. ANTISEP

S¸t trïng chuång tr¹i, hiÖu qu¶ cao, an toµn,

13. NUFLOR

phun ®−îc khi ®ang nu«i gia sóc

Thµnh phÇn: Trong 1kg chøa:

Tr×nh bµy: ANTISEP lµ thuèc s¸t trïng Florfenicol

20g

chuång tr¹i phæ réng, tç dông diÖt khuÈn nhanh, T¸ d−îc v®

1kg

an toµn víi gia sóc vµ ng−êi sö dông, d¹ng dung C«ng dông:

dÞch, cã mµu tÝm Iode.

Nuflor ®Æc trÞ cç bÖnh nhiÔm khuÈn ®−êng h«

Thµnh phÇn: ANITISEP cã:

hÊp do cç chñng Actinobacillus pleuropneumonia, lodine

50g,

Pasteurella

multocida

vµ

Mycoplasma

Kali iodine

100g.

hyopneumonia.

C«ng dông:

LiÒu dïng vµ cçh sö dông:

ANTISEP tiªu diÖt hiÖu qu¶ cç tç nh©n g©y Trén vµo thøc ¨n theo tû lÖ 1-2kg/1 tÊn thøc bÖnh: dÞch t¶ lîn, lë måm long mãng, parvovirus,

¨n hçn hîp (tïy thuéc vµ møc ®é trÇm träng aujesky, ®Ëu lîn, mycoplasma g©y bÖnh suyÔn lîn, cña bÖnh), dïng trong 7 ngµy liªn tôc.

E. coli, th−¬ng hµn, tô huyÕt trïng.

Chó ý:

ANTISEP trung hoµ Amoniac lµm mÊt mïi

- NÕu ng−êi sö dông mÉn c¶m víi thµnh phÇn h«i chuång nu«i.

cña thuèc th× nªn tr¸nh tiÕp xóc trùc tiÕp.

Cçh dïng vµ liÒu l−îng:

- Ng−ng sö dông 1 ngµy tr−íc khi giÕt thÞt.

- Pha víi n−íc s¹ch víi liÒu: 3ml pha víi 1 lÝt Nhµ ph©n phèi:

C«ng ty Thuèc thó y Xanh (GREENVET), n−íc.

186 Tr−êng Chinh, §èng §a, Hµ Néi,

- Phun 2 lÝt dung dÞch sau khi pha víi 100m2

Tel: (84.4) 35659240, Fax: (84.4) 35659593.

chuång nu«i.

225

226

https://thuviensach.vn

14. NAVET - DOXY - T

Chó ý:

- ChØ dïng cho thó y.

Thµnh phÇn:

- Kh«ng dïng qu¸ liÒu chØ ®Þnh.

- Tylosin tartrate:

10.000mg

- Kh«ng dïng cho thó mang thai.

- Doxycyclin:

10.000mg

Tr×nh bµy: Chai 100ml. Mçi hép 1 chai.

- Dexamethasone:

50mg

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

- Dung m«i võa ®ñ:

100mg

Nhµ s¶n xuÊt:

C«ng dông:

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Navet - Doxy - T lµ chÕ phÈm cã sù phèi hîp Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: hai kh¸ng sinh: Doxycyclin vµ Tylosin víi mét (84.8) 38225060.

chÊt kh¸ng viªm: Dexamethasone nªn chÕ phÈm V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng cã phæ kh¸ng khuÈn réng, diÖt ®−îc c¶ vi khuÈn LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Gram (-) vµ Gram (+), Ricketsia, Mycoplasma, 38691003, Fax: (84.4) 38687170.

Spirochaeta. Doxycyclin cã phæ kh¸ng khuÈn réng vµ m¹nh ®èi víi cç lo¹i vi khuÈn h¬n cç 15. NAVET - CEL

Tetracyclin khç.

- Navet - Doxy - T chØ ®Þnh ®iÒu trÞ cç bÖnh ë: Thµnh phÇn:

+ Tr©u, bß, dª, cõu: Tô huyÕt trïng, viªm phæi, Ceftiofur sodium: 3.000mg

viªm phÕ qu¶n, viªm khíp.

C«ng dông:

+ Lîn: Viªm phæi, tô huyÕt trïng, phã th−¬ng

- Ceftiofur lµ kh¸ng sinh an toµn, hiÖu qu¶

hµn, hång lþ, viªm khíp.

cao. HÊp thô vµ ®¹t nång ®é cao trong m¸u Cçh dïng vµ liÒu dïng: Tiªm b¾p thÞt: nhanh, thêi gian tç ®éng kÐo dµi.

+ Tr©u, bß, ngùa: 1ml/15kg thÓ träng/ngµy.

- Tç ®éng trªn cç loµi vi khuÈn:

+ Lîn, dª, cõu, bª, nghÐ: 1ml/10kg thÓ

Actinobacillus Haemophilus, Pleuropneumoniae, träng/ngµy.

Pasteurella

multocida,

P.haemolytica,

Dïng liªn tôc 3-5 ngµy.

Streptococcus suis, Salmonella cholerae.

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

TrÞ cç bÖnh

+ ThÞt: 28 ngµy.

+ Tr©u, bß, dª, cõu: Viªm phæi, tô huyÕt trïng,

+ S÷a: 4 ngµy.

viªm tö cung, viªm vó, thèi mãng.

227

228

https://thuviensach.vn

14. NAVET - DOXY - T

Chó ý:

- ChØ dïng cho thó y.

Thµnh phÇn:

- Kh«ng dïng qu¸ liÒu chØ ®Þnh.

- Tylosin tartrate:

10.000mg

- Kh«ng dïng cho thó mang thai.

- Doxycyclin:

10.000mg

Tr×nh bµy: Chai 100ml. Mçi hép 1 chai.

- Dexamethasone:

50mg

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

- Dung m«i võa ®ñ:

100mg

Nhµ s¶n xuÊt:

C«ng dông:

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Navet - Doxy - T lµ chÕ phÈm cã sù phèi hîp Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: hai kh¸ng sinh: Doxycyclin vµ Tylosin víi mét (84.8) 38225060.

chÊt kh¸ng viªm: Dexamethasone nªn chÕ phÈm V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng cã phæ kh¸ng khuÈn réng, diÖt ®−îc c¶ vi khuÈn LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Gram (-) vµ Gram (+), Ricketsia, Mycoplasma, 38691003, Fax: (84.4) 38687170.

Spirochaeta. Doxycyclin cã phæ kh¸ng khuÈn réng vµ m¹nh ®èi víi cç lo¹i vi khuÈn h¬n cç 15. NAVET - CEL

Tetracyclin khç.

- Navet - Doxy - T chØ ®Þnh ®iÒu trÞ cç bÖnh ë: Thµnh phÇn:

+ Tr©u, bß, dª, cõu: Tô huyÕt trïng, viªm phæi, Ceftiofur sodium: 3.000mg

viªm phÕ qu¶n, viªm khíp.

C«ng dông:

+ Lîn: Viªm phæi, tô huyÕt trïng, phã th−¬ng

- Ceftiofur lµ kh¸ng sinh an toµn, hiÖu qu¶

hµn, hång lþ, viªm khíp.

cao. HÊp thô vµ ®¹t nång ®é cao trong m¸u Cçh dïng vµ liÒu dïng: Tiªm b¾p thÞt: nhanh, thêi gian tç ®éng kÐo dµi.

+ Tr©u, bß, ngùa: 1ml/15kg thÓ träng/ngµy.

- Tç ®éng trªn cç loµi vi khuÈn:

+ Lîn, dª, cõu, bª, nghÐ: 1ml/10kg thÓ

Actinobacillus Haemophilus, Pleuropneumoniae, träng/ngµy.

Pasteurella

multocida,

P.haemolytica,

Dïng liªn tôc 3-5 ngµy.

Streptococcus suis, Salmonella cholerae.

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

TrÞ cç bÖnh

+ ThÞt: 28 ngµy.

+ Tr©u, bß, dª, cõu: Viªm phæi, tô huyÕt trïng,

+ S÷a: 4 ngµy.

viªm tö cung, viªm vó, thèi mãng.

227

228

https://thuviensach.vn

+ Lîn: §Æc trÞ héi chøng h« hÊp do 16. NAVET - PEN - STREP

Actinobacillus Haemophillus, viªm phæi, tô huyÕt trïng, phã th−¬ng hµn, viªm tö cung, viªm vó.

Thµnh phÇn:

Cçh dïng vµ liÒu dïng:

- Dihdrostreptomycin sulfate: 10.000mg Hoµ tan 3.000mg thuèc trong 100ml dung dÞch

- Penicillin G Procain

10.000.000mg

pha. Tiªm b¾p.

- Dung m«i võa ®ñ:

100ml.

+ Tr©u, bß ngùa: 1-2mg/1kg thÓ träng/ngµy C«ng dông:

(1ml/15-30kg thÓ träng/ngµy).

§iÒu trÞ cç bÖnh truyÒn nhiÔm cÊp tÝnh do cç

+ Lîn: 3mg/1kg thÓ träng/ngµy (1ml/10kg thÓ

loµi vi khuÈn mÉn c¶m víi Penicillin vµ

träng/ngµy).

Dihydrostreptomycin g©y ra, bao gåm cç bÖnh Dïng liªn tôc 3 ngµy.

nhiÔm khuÈn ®−êng h« hÊp vµ sinh dôc tiÕt niÖu,

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

viªm vó, viªm tö cung, viªm khíp vµ cç chøng

+ GiÕt thÞt: víi tr©u, bß, dª, cõu lµ 0 ngµy, víi nhiÔm trïng thø ph¸t tõ cç bÖnh do virót g©y ra.

lîn lµ 4 ngµy.

Cçh dïng vµ liÒu dïng: Tiªm b¾p thÞt:

+ LÊy s÷a: 0 ngµy.

+ Bß: 0,8 - 1,2ml/10kg thÓ träng/ngµy.

Chó ý:

+ Bª: 1 - 1,5ml/10kg thÓ träng/ngµy.

- ChØ dïng cho thó y.

+ Lîn (trªn 100kg): 1 - 1,5ml/10kg thÓ

- Kh«ng dïng qu¸ liÒu chØ ®Þnh.

träng/ngµy.

- Kh«ng dïng cho thó mang thai.

+ Lîn (d−íi 100kg): 1,5 - 2ml/10kg thÓ

Tr×nh bµy: Chai 100ml. Mçi hép 1 chai.

träng/ngµy.

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

+ Chã vµ mÌo: 1,5 - 2ml/10kg thÓ träng/ngµy.

Nhµ s¶n xuÊt:

§iÒu trÞ liªn tôc tõ 3-5 ngµy.

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax:

+ GiÕt thÞt: 21 ngµy.

(84.8) 38225060.

+ LÊy s÷a: 3 ngµy.

V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng Chó ý: ChØ dïng cho thó y.

LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Tr×nh bµy: Chai 100ml

38691003, Fax: (84.4) 38687170.

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t vµ tr¸nh ¸nh s¸ng.

229

230

https://thuviensach.vn

+ Lîn: §Æc trÞ héi chøng h« hÊp do 16. NAVET - PEN - STREP

Actinobacillus Haemophillus, viªm phæi, tô huyÕt trïng, phã th−¬ng hµn, viªm tö cung, viªm vó.

Thµnh phÇn:

Cçh dïng vµ liÒu dïng:

- Dihdrostreptomycin sulfate: 10.000mg Hoµ tan 3.000mg thuèc trong 100ml dung dÞch

- Penicillin G Procain

10.000.000mg

pha. Tiªm b¾p.

- Dung m«i võa ®ñ:

100ml.

+ Tr©u, bß ngùa: 1-2mg/1kg thÓ träng/ngµy C«ng dông:

(1ml/15-30kg thÓ träng/ngµy).

§iÒu trÞ cç bÖnh truyÒn nhiÔm cÊp tÝnh do cç

+ Lîn: 3mg/1kg thÓ träng/ngµy (1ml/10kg thÓ

loµi vi khuÈn mÉn c¶m víi Penicillin vµ

träng/ngµy).

Dihydrostreptomycin g©y ra, bao gåm cç bÖnh Dïng liªn tôc 3 ngµy.

nhiÔm khuÈn ®−êng h« hÊp vµ sinh dôc tiÕt niÖu,

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

viªm vó, viªm tö cung, viªm khíp vµ cç chøng

+ GiÕt thÞt: víi tr©u, bß, dª, cõu lµ 0 ngµy, víi nhiÔm trïng thø ph¸t tõ cç bÖnh do virót g©y ra.

lîn lµ 4 ngµy.

Cçh dïng vµ liÒu dïng: Tiªm b¾p thÞt:

+ LÊy s÷a: 0 ngµy.

+ Bß: 0,8 - 1,2ml/10kg thÓ träng/ngµy.

Chó ý:

+ Bª: 1 - 1,5ml/10kg thÓ träng/ngµy.

- ChØ dïng cho thó y.

+ Lîn (trªn 100kg): 1 - 1,5ml/10kg thÓ

- Kh«ng dïng qu¸ liÒu chØ ®Þnh.

träng/ngµy.

- Kh«ng dïng cho thó mang thai.

+ Lîn (d−íi 100kg): 1,5 - 2ml/10kg thÓ

Tr×nh bµy: Chai 100ml. Mçi hép 1 chai.

träng/ngµy.

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

+ Chã vµ mÌo: 1,5 - 2ml/10kg thÓ träng/ngµy.

Nhµ s¶n xuÊt:

§iÒu trÞ liªn tôc tõ 3-5 ngµy.

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax:

+ GiÕt thÞt: 21 ngµy.

(84.8) 38225060.

+ LÊy s÷a: 3 ngµy.

V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng Chó ý: ChØ dïng cho thó y.

LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Tr×nh bµy: Chai 100ml

38691003, Fax: (84.4) 38687170.

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t vµ tr¸nh ¸nh s¸ng.

229

230

https://thuviensach.vn

Nhµ s¶n xuÊt:

+ BÖnh nhiÔm trïng phæi, cç chøng nhiÔm trïng.

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu, Cçh dïng vµ liÒu dïng: Dïng tiªm b¾p Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: thÞt, tiªm d−íi da:

(84.8) 38225060.

+ Gia sóc lín: 1ml/10kg thÓ träng/ngµy.

V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng

+ Bª, nghÐ, lîn: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy.

LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Dïng liªn tôc 3-5 ngµy.

38691003, Fax: (84.4) 38687170.

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

+ GiÕt thÞt: 21 ngµy.

17. NAVET - KANAMYCIN

+ LÊy s÷a: 3 ngµy.

Chó ý: ChØ dïng cho thó y.

Thµnh phÇn:

Tr×nh bµy: Chai 100ml, mçi hép ®ùng 1 chai.

- Kanamycin sulfate:

5.000mg

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

- Neomycin sulfate:

5.000mg

Nhµ s¶n xuÊt:

- Dexamethasone acetate:

10mg

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Dung m«i võa ®ñ:

100mg

Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: C«ng dông:

(84.8) 38225060.

- Nhê phèi hîp hai kh¸ng sinh cïng nhãm V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng aminoglycoside, cã ho¹t phæ réng, ®ång thêi ®−îc LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) t¨ng c−êng b»ng mét chÊt kh¸ng viªm m¹nh, 38691003, Fax: (84.4) 38687170.

dung dÞch tiªm Neo-Kanamycin 10% cã −u thÕ

trong chØ ®Þnh phßng trÞ tÊt c¶ cç bÖnh viªm nhiÔm do vi khuÈn Gram (+) vµ Gram (-) mÉn c¶m víi hai lo¹i kh¸ng sinh võa nªu, ë tÊt c¶ cç loµi gia sóc, ®Æc biÖt lµ cç bÖnh nh−:

+ BÖnh tô huyÕt trïng.

+ BÖnh phã th−¬ng hµn.

+ BÖnh tiªu ch¶y do E. coli, bÖnh viªm ruét.

+ BÖnh viªm phóc m¹c, viªm tö cung, viªm vó.

231

232

https://thuviensach.vn

Nhµ s¶n xuÊt:

+ BÖnh nhiÔm trïng phæi, cç chøng nhiÔm trïng.

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu, Cçh dïng vµ liÒu dïng: Dïng tiªm b¾p Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: thÞt, tiªm d−íi da:

(84.8) 38225060.

+ Gia sóc lín: 1ml/10kg thÓ träng/ngµy.

V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng

+ Bª, nghÐ, lîn: 1ml/5kg thÓ träng/ngµy.

LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) Dïng liªn tôc 3-5 ngµy.

38691003, Fax: (84.4) 38687170.

- Thêi gian ng−ng sö dông thuèc:

+ GiÕt thÞt: 21 ngµy.

17. NAVET - KANAMYCIN

+ LÊy s÷a: 3 ngµy.

Chó ý: ChØ dïng cho thó y.

Thµnh phÇn:

Tr×nh bµy: Chai 100ml, mçi hép ®ùng 1 chai.

- Kanamycin sulfate:

5.000mg

B¶o qu¶n: N¬i kh« m¸t, tr¸nh ¸nh s¸ng.

- Neomycin sulfate:

5.000mg

Nhµ s¶n xuÊt:

- Dexamethasone acetate:

10mg

C«ng ty NAVETCO, 29 NguyÔn §×nh ChiÓu,

- Dung m«i võa ®ñ:

100mg

Q.1 - TP. Hå ChÝ Minh, §T: (84.8) 38250361, Fax: C«ng dông:

(84.8) 38225060.

- Nhê phèi hîp hai kh¸ng sinh cïng nhãm V¨n phßng diÖn t¹i Hµ Néi: 164 phè Ph−¬ng aminoglycoside, cã ho¹t phæ réng, ®ång thêi ®−îc LiÖt, Q. Thanh Xu©n, TP. Hµ Néi, §T: (84.4) t¨ng c−êng b»ng mét chÊt kh¸ng viªm m¹nh, 38691003, Fax: (84.4) 38687170.

dung dÞch tiªm Neo-Kanamycin 10% cã −u thÕ

trong chØ ®Þnh phßng trÞ tÊt c¶ cç bÖnh viªm nhiÔm do vi khuÈn Gram (+) vµ Gram (-) mÉn c¶m víi hai lo¹i kh¸ng sinh võa nªu, ë tÊt c¶ cç loµi gia sóc, ®Æc biÖt lµ cç bÖnh nh−:

+ BÖnh tô huyÕt trïng.

+ BÖnh phã th−¬ng hµn.

+ BÖnh tiªu ch¶y do E. coli, bÖnh viªm ruét.

+ BÖnh viªm phóc m¹c, viªm tö cung, viªm vó.

231

232

https://thuviensach.vn

6. Ph¹m Sü L¨ng, NguyÔn ThÞ Kim Lan, NguyÔn V¨n Thä, BÖnh ký sinh trïng vµ néi s¶n khoa th−êng gÆp ë lîn, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2006.

7. Ph¹m Sü L¨ng, Hoµng V¨n N¨m, NguyÔn TµI LIÖU THAM KH¶O

H÷u Nam, NguyÔn B¸ Hiªn, NguyÔn V¨n Diªn, Mét sè bÖnh quan träng g©y h¹i cho tr©u, bß, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

1. NguyÔn B¸ Hiªn, NguyÔn Quèc Doanh, Ph¹m 8. Ph¹m Sü L¨ng, Phan §Þch L©n, §Æng §×nh Sü L¨ng, NguyÔn ThÞ Kim Thµnh, Chu §×nh Hanh, BÖnh cña ngùa ViÖt Nam, Nxb. N«ng Tíi, Vi sinh vËt - BÖnh truyÒn nhiÔm vËt nu«i, nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi, 2008.

9. TrÞnh V¨n ThÞnh, Ký sinh trïng häc thó y, 2. NguyÔn ThÞ Kim Lan, NguyÔn ThÞ Lª, Ph¹m Sü Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 1963.

L¨ng, NguyÔn V¨n Quang, Gi¸o tr×nh ký sinh 10. NguyÔn VÜnh Ph−íc vµ cç ®ång tç gi¶, Gi¸o trïng thó y dïng cho cao häc, Tr−êng §¹i häc tr×nh bÖnh truyÒn nhiÔm gia sóc, Nxb. N«ng N«ng l©m Th¸i Nguyªn, Hµ Néi, 2008.

nghiÖp, Hµ Néi, 1984.

3. Ph¹m Sü L¨ng, 17 bÖnh míi ë lîn vµ kü thuËt 11. JICA - NIVR, TËp ¶nh mµu vÒ bÖnh gia sóc, phßng trÞ, Nxb. Lao ®éng - X· héi, Hµ Néi, Phßng VÖ sinh gia sóc, Côc Ch¨n nu«i, Bé 2006.

N«ng l©m - Ng− nghiÖp NhËt B¶n, 2001.

4. Ph¹m Sü L¨ng, Tr−¬ng V¨n Dung, Hoµng 12. A.D.Leman, Barbara Straw, Robert D.Glock, V¨n N¨m, TrÇn Duy Khanh, BÖnh truyÒn William L. Mengeling, R.H.C.Penny, Erwin nhiÔm th−êng gÆp ë lîn vµ biÖn ph¸p phßng Scholl,

Diseases of

swine, Iowa State

University Press, Iowa, USA, 2005.

trÞ, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2006.

5. Ph¹m Sü L¨ng, V¨n §¨ng Kú, Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp (bÖnh tai xanh) vµ

bÖnh liªn cÇu khuÈn ë lîn, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

233

234

https://thuviensach.vn

6. Ph¹m Sü L¨ng, NguyÔn ThÞ Kim Lan, NguyÔn V¨n Thä, BÖnh ký sinh trïng vµ néi s¶n khoa th−êng gÆp ë lîn, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2006.

7. Ph¹m Sü L¨ng, Hoµng V¨n N¨m, NguyÔn TµI LIÖU THAM KH¶O

H÷u Nam, NguyÔn B¸ Hiªn, NguyÔn V¨n Diªn, Mét sè bÖnh quan träng g©y h¹i cho tr©u, bß, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

1. NguyÔn B¸ Hiªn, NguyÔn Quèc Doanh, Ph¹m 8. Ph¹m Sü L¨ng, Phan §Þch L©n, §Æng §×nh Sü L¨ng, NguyÔn ThÞ Kim Thµnh, Chu §×nh Hanh, BÖnh cña ngùa ViÖt Nam, Nxb. N«ng Tíi, Vi sinh vËt - BÖnh truyÒn nhiÔm vËt nu«i, nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi, 2008.

9. TrÞnh V¨n ThÞnh, Ký sinh trïng häc thó y, 2. NguyÔn ThÞ Kim Lan, NguyÔn ThÞ Lª, Ph¹m Sü Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 1963.

L¨ng, NguyÔn V¨n Quang, Gi¸o tr×nh ký sinh 10. NguyÔn VÜnh Ph−íc vµ cç ®ång tç gi¶, Gi¸o trïng thó y dïng cho cao häc, Tr−êng §¹i häc tr×nh bÖnh truyÒn nhiÔm gia sóc, Nxb. N«ng N«ng l©m Th¸i Nguyªn, Hµ Néi, 2008.

nghiÖp, Hµ Néi, 1984.

3. Ph¹m Sü L¨ng, 17 bÖnh míi ë lîn vµ kü thuËt 11. JICA - NIVR, TËp ¶nh mµu vÒ bÖnh gia sóc, phßng trÞ, Nxb. Lao ®éng - X· héi, Hµ Néi, Phßng VÖ sinh gia sóc, Côc Ch¨n nu«i, Bé 2006.

N«ng l©m - Ng− nghiÖp NhËt B¶n, 2001.

4. Ph¹m Sü L¨ng, Tr−¬ng V¨n Dung, Hoµng 12. A.D.Leman, Barbara Straw, Robert D.Glock, V¨n N¨m, TrÇn Duy Khanh, BÖnh truyÒn William L. Mengeling, R.H.C.Penny, Erwin nhiÔm th−êng gÆp ë lîn vµ biÖn ph¸p phßng Scholl,

Diseases of

swine, Iowa State

University Press, Iowa, USA, 2005.

trÞ, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2006.

5. Ph¹m Sü L¨ng, V¨n §¨ng Kú, Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp (bÖnh tai xanh) vµ

bÖnh liªn cÇu khuÈn ë lîn, Nxb. N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2008.

233

234

https://thuviensach.vn

3. BÖnh tô huyÕt trïng lîn 148

4. BÖnh ®ãng dÊu lîn

159

5. BÖnh liªn cÇu khuÈn ë lîn

167

6. BÖnh suyÔn lîn

172

7. BÖnh xo¾n trïng ë lîn

180

MôC LôC

8. BÖnh lîn con Øa ph©n tr¾ng

187

9. BÖnh phï thòng ë lîn

195

10. BÖnh s¸n l¸ ruét lîn

201

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

5

11. BÖnh giun ®òa lîn

208

Ch−¬ng I. BÖNH ë TR¢U, Bß

7

Ch−¬ng IV. THUèC §IÒU TRÞ

214

1. BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß

7

1. OTC-VET 20% LA

214

2. BÖnh lë måm long mãng

18

2. NOVACLOX - 2000

215

3. BÖnh nhiÖt th¸n

25

3. ENROVET 10% INJ

216

4. BÖnh tô huyÕt trïng ë tr©u, bß

43

4. LINCOSPECTOJECT

217

5. BÖnh ung khÝ th¸n

55

5. OXYTETRACYCLIN 20% LA

218

6. BÖnh viªm mµng phæi truyÒn nhiÔm ë bß 62

6. AMOXYCILLIN 15% LA

219

7. BÖnh lª d¹ng trïng ë bß

68

7. COLI-200

220

8. BÖnh tiªn mao trïng ë tr©u, bß

80

8. E.LAC

221

9. BÖnh s¸n l¸ gan ë tr©u, bß

87

9. PROLAC

222

10. BÖnh giun ®òa ë bª, nghÐ

93

10. VETRAZ 12,5%

223

Ch−¬ng II. BÖNH ë NGùA

98

11. COXYMAX

224

1. BÖnh tþ th−

98

12. ANTISEP

225

2. BÖnh viªm n·o ë ngùa

105

13. NUFLOR

226

3. BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm ë ngùa 113

14. NAVET - DOXY - T

227

4. BÖnh viªm phæi ë ngùa

119

15. NAVET - CEL

228

5. BÖnh tiªn mao trïng ë ngùa

128

16. NAVET - PEN - STREP

230

Ch−¬ng III. BÖNH ë LîN

134

17. NAVET - KANAMYCIN

231

1. BÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn

134

Tµi liÖu tham kh¶o

233

2. Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp ë lîn 142

235

236

https://thuviensach.vn

3. BÖnh tô huyÕt trïng lîn 148

4. BÖnh ®ãng dÊu lîn

159

5. BÖnh liªn cÇu khuÈn ë lîn

167

6. BÖnh suyÔn lîn

172

7. BÖnh xo¾n trïng ë lîn

180

MôC LôC

8. BÖnh lîn con Øa ph©n tr¾ng

187

9. BÖnh phï thòng ë lîn

195

10. BÖnh s¸n l¸ ruét lîn

201

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

5

11. BÖnh giun ®òa lîn

208

Ch−¬ng I. BÖNH ë TR¢U, Bß

7

Ch−¬ng IV. THUèC §IÒU TRÞ

214

1. BÖnh dÞch t¶ tr©u, bß

7

1. OTC-VET 20% LA

214

2. BÖnh lë måm long mãng

18

2. NOVACLOX - 2000

215

3. BÖnh nhiÖt th¸n

25

3. ENROVET 10% INJ

216

4. BÖnh tô huyÕt trïng ë tr©u, bß

43

4. LINCOSPECTOJECT

217

5. BÖnh ung khÝ th¸n

55

5. OXYTETRACYCLIN 20% LA

218

6. BÖnh viªm mµng phæi truyÒn nhiÔm ë bß 62

6. AMOXYCILLIN 15% LA

219

7. BÖnh lª d¹ng trïng ë bß

68

7. COLI-200

220

8. BÖnh tiªn mao trïng ë tr©u, bß

80

8. E.LAC

221

9. BÖnh s¸n l¸ gan ë tr©u, bß

87

9. PROLAC

222

10. BÖnh giun ®òa ë bª, nghÐ

93

10. VETRAZ 12,5%

223

Ch−¬ng II. BÖNH ë NGùA

98

11. COXYMAX

224

1. BÖnh tþ th−

98

12. ANTISEP

225

2. BÖnh viªm n·o ë ngùa

105

13. NUFLOR

226

3. BÖnh viªm h¹ch l©m ba truyÒn nhiÔm ë ngùa 113

14. NAVET - DOXY - T

227

4. BÖnh viªm phæi ë ngùa

119

15. NAVET - CEL

228

5. BÖnh tiªn mao trïng ë ngùa

128

16. NAVET - PEN - STREP

230

Ch−¬ng III. BÖNH ë LîN

134

17. NAVET - KANAMYCIN

231

1. BÖnh dÞch t¶ lîn cæ ®iÓn

134

Tµi liÖu tham kh¶o

233

2. Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n vµ h« hÊp ë lîn 142

235

236

https://thuviensach.vn

ChÞu trçh nhiÖm xuÊt b¶n Q. Gi¸m ®èc - tæng biªn tËp

nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt TS. hoµng phong hµ

ChÞu trçh nhiÖm néi dung

Gi¸m ®èc - Tæng biªn tËp

nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp

Ts. Lª quang kh«i

Biªn tËp néi dung:

NguyÔn hoµi anh

vò thanh hµ

trÇn h÷u nguyªn b¶o

Tr×nh bµy b×a:

nguyÔn m¹nh hïng

ChÕ b¶n vi tÝnh:

NguyÔn Thu Th¶o

Söa b¶n in: phßng biªn tËp kü thuËt

§äc sçh mÉu:

vò thanh hµ

237

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

- Blank Page

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page

Blank Page

Blank Page